comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poterit meruisse phibetur s ut colloquendo quid cõtinerẽt quãtu cape
potuiss adlisceret᷑ Hoc ut extimetur. illa suadere iidentur inditia. Qd
u̾ib geneseos sic incipit In principio frẽds celum et tram. Terra au̾t erat
inu̾isibił ⁊ ĩcomposita ⁊ tenebre erant suꝑ abyssu. ⁊ sp̃s dei ferebatur s
Aquam. In timeo aũt plato quem librum d̾ mundi constitutioñ ꝯscpsit
Den dicit in illo opere tram primo ignemq uinxisse. Manifestum ẽ aũt
ꝙ igni tribuat celi locum. Net ergo hec sententia quãdam illius simili¬
tudinem qua dictum ẽ. in pͥncipio fecit d̾s celum ⁊ t̾ram. Deinde illa
duo meclia quib int̾positis sibimet hec extrema copularent aquã
lato illo commemorata uideri potest Deinde ꝙ plato dicit amatorem
dei ẽẽ philo sophum. nibil sic illis sacris litteris flagrat ⁊ maxime

Expanded text:
poterat, meruisse perhibetur, sed ut conloquendo quid continerent, quantum capere poterat, meruisse perhibetur, sed ut conloquendo quid continerent, quantum capere posset, addisceret. Hoc ut existimetur, illa suadere uidentur indicia, quod liber geneseos sic incipit: In principio fecit Deus caelum et terram. Terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, aquam; in Timaeo autem Plato, quem librum de mundi constitutione conscripsit, Deum dicit in illo opere terram primo ignemque iunxisse. Manifestum est autem, quod igni tribuat caeli locum: habet ergo haec sententia quandam illius similitudinem, qua dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram. Deinde illa duo media, quibus interpositis sibimet haec extrema copularentur, aquam loco illo commemorata uideri potest Deinde quod Plato dicit amatorem Dei esse philosophum, nihil sic illis sacris litteris flagrat; et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
grintur aũt quidam nob̾ in xp̃i grͣa seciati cum auduint uł legunt
Apiatonem dedeo ista senfisse q̃ muitum cõgruere nentati nr̃e religio
Anddisse quorum quide oppinionẽ in quibidam libris meis posur eb di¬
ligenter supoutata tp̃orum ratio q̃ cõnica istorii cõtinetur platonemin¬
dicit atpe quo prophetant hieremias centum ferme annos postea tat
quo tholomens rex egipti scripturas ppheticas gentis hebreor de ardea
interpretandas habendasq curauit anni reperiuntur ferme .lx. Quapp
in illa peregrinatione sua plato nec hieremiam uidere potuit tanto i¬
ante defunctum nec casdem scͥpturas legere que nõ dum fuerant ĩgre¬
uim lingua translate qua illa pollebat᷑ Nisi forte quia fint acerrim̾i
stucdii ncut egiptias. itaet istas ꝑ int̾pretem didicit nõ ut scribendo tr̃a¬
ferret qd̾ ꝑtrolomeus ꝓingenti beneficio qui regia potestate etiã time̾i

Expanded text:
rantur autem quidam nobis in Christi gratia sociati, cum audiunt uel legunt rantur autem quidam nobis in Christi gratia sociati, cum audiunt uel legunt Platonem de Deo ista sensisse, quae multum congruere ueritati nostrae religionlegisse; quorum quidem opinionem in quibusdam libris meis posui. Sed diligenter subputata temporum ratio, quae chronica historia continetur, Platonem indicat a tempore, quo prophetauit Hieremias, centum ferme annos postea natuquo Ptolomaeus rex Aegypti scripturas propheticas gentis Hebraeorum de Iudaea interpretandas habendasque curauit, anni reperiuntur ferme sexaginta. Quapropter in illa peregrinatione sua Plato nec Hieremiam uidere potuit tanto ante defunctum, nec easdem scripturas legere, quae nondum fuerant in Graecam linguam translatae, qua ille pollebat; nisi forte, quia fuit acerrimi studii, sicut Aegyptias, ita et istas per interpretem didicit, non ut scribendo transferret quod Ptolomaeus pro ingenti beneficio, qui a regia potestate etiam timeri
Abbreviated transcription (Latin):
optimo ⁊ nam nobis ẽẽ qua facti ad eius ymaginem sumus ⁊ doctria
qua eum nosse nouerimus ⁊ gr̃am qua illi coherendo. beati sumus. Io
itaq causa ẽ cur istos cetei̾s preferamus quia cum alii philosophi
ingenia sua studiaq contriuerint. in requirendis rerum cãis ⁊ qͥ na
ẽẽt modus discendi atq iuuendi isti deo cognito repperert ubi essetꝰ ⁊¬
c̃a constituta uniu̾sitatis. ⁊ lux pcipiende ueritatis ⁊ fons bibende feli¬
citatis. Siue ergo isti platonici sie quicq alii qͥu arsibet gentiũ phy
de deo ista sensuint. nob̾cum sensiunt. S ideo cum plato nicis maõr pli
lingua ingentib preminet eas magna p̾licatione celebr ari̾t. ⁊ lati¬
inp̃motieir us excellentia unł głia ip̃as libentius didicert. atorinr̃m
eloquiu transferendo nobiliores. clarioresq fecerunt. ⁊t a ꝑ heourir¬

Expanded text:
optimo, et naturam nobis esse, qua facti ad ejus imaginem sumus, et doctrinam, optimo, et naturam nobis esse, qua facti ad ejus imaginem sumus, et doctrinam, qua eum nosque noverimus, et gratiam, qua illi cohaerendo beati simus. Haec itaque causa est cur istos caeteris praeferamus; quia cum alii philosophi ingenia sua studiaque contriverint in requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi atque vivendi; isti Deo cognito repererunt ubi esset causa constitutae universitatis, et lux percipiendae veritatis, et fons bibendae felicitatis. Sive ergo isti Platonici, sive quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis magis agerelingua in gentibus praeminet, eas magna praedicatione celebrarunt, et Latini permoti earum uel excellentia uel gloria, ipsas libentius didicerunt adque in nostrum eloquium transferendo nobiliores clarioresque fecerunt. CAPUT XI
Abbreviated transcription (Latin):
Et immutauerunt gloriam incoruptibilis dei. in similitudinem
ymaginis corruptibilis hominis ⁊ uolucru et quadrupedum ⁊ ser¬
pentum. Ubi et romanos et grecos et egiptios qui d̾ sapĩe noĩne
gloriati sunt fecit intelligi. ged de hoc cum istis postmodu disputa¬
bimus Inquo ante nobis consensuint de uno deo. huus uniusita¬
tis auctore. qui non solum suꝑ om̃ia corpora ẽ incorporeus neruz ⁊¬
suꝑ om̃s animas incorruptibilis Principiu nr̃m lum̃ nr̃m. bo¬
nu nr̃u. In hoc eos ceteris anteponimus. ¶apitulum. decim
Ec litteras eoru xp̃ianus ignorans uerbisq nõ didicit indi¬
putatione non utitur. ut uł naturalem latine. uł phisicam gͣce
appellet. eam partem in qua de nature inquisitione tractatur et
rationalem sine logicam. inqua q̃ritur quomodo ueritas pcipi po¬
ssit. ⁊ moralem ł ẽthicam inqua de morib agitur.bonorumq fi¬
nib appetendis. malorum intandis.ideo nescit ab uno uero deo atq

Expanded text:
ruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium; ubi et Romanos et Graecos et Aegyptios. qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intellegi. Sed de hoc cum istis post modum disputabimus. In quo autem nobis consentiunt de uno Deo huius uniuersitatis auctore, qui non solum super omnia corpora est incorporeus, uerum super omnes animas incorruptibilis, principium nostrum, lumen nostrum, bonum nostrum, in hoc eos caeteris anteponimus. 2. X. Nec, si litteras eorum christianus ignorans, verbis quae non didicit in disputatione non utitur, ut vel naturalem latine, vel physicam graece appellet eam partem in qua de inquisitione naturae tractatur, et rationalem sive logicam, in qua quaeritur quonam modo veritas percipi possit, et moralem vel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus appetendis malorumque vitandis, ideo nescit ab uno vero Deo atque
Abbreviated transcription (Latin):
se ymaginabantur quod foris uiderant. ⁊̃ qñ nõ uidebant s tm̃mͦ co
gitabant. Hoc aũt in cospectu talis cogitationis iam nõ ẽ corpus.s
similitudo corporis Illud. aũt ĩ iudẽtur ĩ animo hec similitudo cõpo¬
ris. Nec corpus ẽ nec̃ similitudo corporis. Et nñ uidetur. atq utrum
pulcra an de formis sit iudicatur. profecto ẽ melus qͣ ip̃a que iudica¬
non est. siiam illa corporis similitudo. cum in animo cogitantis aspi¬
citur atq iuclicatur. nec ip̃a corpus ẽ. nõ ẽ ergo nec terrã nec. aquanec
aer nec ignis quibus quattuor corporib. qu̾e dicuntur quattuor ele¬
menta. m̾undum corporeum uidemus esse cõpactum. Porro si nr̃

Expanded text:
se imaginabantur quod foris uiderant, etiam quando non uidebant, sed tantummodo se imaginabantur quod foris uiderant, etiam quando non uidebant, sed tantummodo cogitabant. Hoc autem in conspectu talis cogitationis iam non est corpus, sed similitudo corporis; illud autem, unde uidetur in animo haec similitudo corporis, nec corpus est nec similitudo corporis; et unde uidetur adque utrum pulchra an deformis sit iudicatur, profecto est melius quam ipsa quae iudicaorpus non est, si iam illa corporis similitudo, cum in animo cogitantis aspicitur adque iudicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo nec terra nec aqua, nec aer nec ignis, quibus quattuor corporibus, quae dicuntur quattuor elementa, mundum corporeum uidemus esse conpactum. Porro si nost
Abbreviated transcription (Latin):
ssimis corpuscuł. que nec diuĩdi. nec sentiri queunt. ⁊ quic̃q alii qͦru
enumerationi immorari non ẽ necẽe. sine simplicia sine cõuncta cõ¬
pora. sine uita carentia siue uiuentia. s tam̃ corpora cam pͥncipiũq re¬
rum ẽẽ dixerunt. Nam quidam eoꝵ a reb nõ mius res uiuas fierit
posse crediderunt. sicut epicurei. Quidam uero a iiuente quidẽ ⁊ inuẽ¬
tia. ⁊ nõ iuuentia. sed tamen a corpore corpora. Nam stoici ignem .i. co
pus unu. ex his quattuor elementis. quib uisibilis mundus hici
costat. ⁊ iuuente ⁊ sapientem ip̃ius mundi fabricatorem.atq oĩu
que meo sunt. eumq omnino ignem dm̃ ẽe putauert. Ii ⁊ ceteri simi¬
les eorum id solum cogitare potũert. ꝙ cum eis corda eoꝵ obstricta car¬
nis sensib fabulata sunt In se quippe hebant. quod nõ uidehant. ⁊ apd̾

Expanded text:
ssimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri queunt, et quicumque alii, quorum ssimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri queunt, et quicumque alii, quorum enumeratione inmorari non est necesse, siue simplicia siue coniuncta corpora, siue uita carentia siue uiuentia, sed tamen corpora, causam principiumque rerum esse dixerunt. Nam quidam eorum a rebus non uiuis res uiuas fieri posse crediderunt, sicut Epicurei; quidam uero a uiuente quidem et uiuentia et non uiuentia, sed tamen a corpore corpora. Nam Stoici ignem, id est corpus unum ex his quattuor elementis, quibus uisibilis mundus hic constat, et uiuentem et sapientem et ipsius mundi fabricatorem adque omnium, quae in eo sunt, eumque omnino ignem deum esse putauerunt. Hi et ceteri similes eorum id solum cogitare potuerunt, quod cum eis corda eorum obstricta carnis sensibus fabulata sunt. In se quippe habebant quod non uidebant, et aput
Abbreviated transcription (Latin):
os exmortalib pro duis hnt. S ip̃i etiam maiores genti dii.quos
dicero in tusculanis tacitis nominib iudetur attingere Inppiter In¬
nosaturnus. Nulcanus. Uesta. ⁊alii plurimi quos uarro conatur. ad
mundi partes. siue clem̃ta transferre. homines fuisse ꝓdunt. timens
enim et ille quasi reuelata misteria petens ammonet alexandrum
ut cum ea matri cõscripta insinuauerit. flãmis iubeat cõcremari.Non
solum ergo ista que due theologie fabulo sa continent ⁊ ciuilis platoni¬
cis philosophis credant. qui uẽrum deum ⁊ rerum auctorem ⁊ uẽitatis
illustratorem. ⁊ beatitudinis largitorem ẽe dixerunt. S alii quoq phi¬
losophi qui corporalia nature principia corpori declitis mentib oppina¬
ti sunt cedant tantis ⁊ tanti dei cognitorib uiris. Ut thales ĩhumor̃
Anaximenes inaere. stoici in igne epycurus inathomis.hoc ẽ minuti¬

Expanded text:
os ex mortalibus pro dis habent, sed ipsi etiam maiorum gentium di, quos os ex mortalibus pro dis habent, sed ipsi etiam maiorum gentium di, quos Cicero in Tusculanis tacitis nominibus uidetur adtingere, Iuppiter, Iuno, Saturnus, Vulcanus, Vesta et alii plurimi, quos Varro conatur ad mundi partes siue elementa transferre, homines fuisse produntur. Timens enim et ille quasi reuelata mysteria petens admonet Alexandrum, ut, cum ea matri conscripta insinuauerit, flammis iubeat concremari. Non solum ergo ista, quae duae theologiae, fabulosa continet et ciuilis, Platonicis philosophis cedant, qui uerum Deum et rerum auctorem et ueritatis inlustratorem et beatitudinis largitorem esse dixerunt; sed alii quoque philosophi, qui corporalia naturae principia corpori deditis mentibus opinati sunt, cedant his tantis et tanti Dei cognitoribus uiris, ut Thales in umore, Anaximenes in aere, Stoici in igne, Epicurus in atomis, hoc est minuti
Abbreviated transcription (Latin):
tate turpantur. Et qͦuecũq turpia gerunt᷑ inthe itris. cõp.ara sibi tẽploꝵ
fectitate laudantur. Et ea que uarro exhis sacris quasi ad celimette¬
ram. rerumq mortalium semina actus int̾pretatus ẽ. Qua nec ip̃a
illis ritib significitur q̃ ip̃e insinuare conãtur ⁊ ideo ueritas conantẽ
non sequitur. Et sup̃a eẽnt tam anime rationali ea que enfra uli
niture orcdine constituta sunt. pro deo suo colendanon eẽnt nec sibi
numa popilius re ueri ad sacra eiuimodi ꝑtientia secum sepelliendo
curauit abscondi. ⁊ aratro eruta senatus uissit incendi. In eo gener sũt.
etiam illa ut aliquid de numa mitius suspicemur. q̃ alexander macedo
scribit ad matrem sibi amagno antistite. sacroꝵ egiptiorum quodam
leone patefacta ubi nõ picus et faunus ⁊ eneas ⁊̃ romulus. uł etiam
hercules ⁊ escolapius. ⁊ liber semelenatus ⁊ tindaride frẽs. ⁊ siquos ali¬

Expanded text:
tate turpantur, et quaecumque turpia geruntur in theatris, comparata sibi templorum tate turpantur, et quaecumque turpia geruntur in theatris, comparata sibi templorum foeditate laudantur, et ea, quae Varro ex his sacris quasi ad caelum et terram rerumque mortalium semina et actus interpretatus est quia nec ipsa illis ritibus significantur, quae ipse insinuare conatur, et ideo ueritas conantem non sequitur; et si ipsa essent, tamen animae rationali ea, quae infra illam naturali ordine constituta sunt, pro deo suo colenda non essent, nec sibi et ea, quae Numa Pompilius re uera ad sacra eius modi pertinentia secum sepeliendocurauit abscondi et aratro eruta senatus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut aliquid de Numa mitius suspicemur, quae Alexander Macedo scribit ad matrem sibi a magno antistite sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non Picus et Faunus et Aeneas et Romulus uel etiam Hercules et Aesculapius et Liber Semela natus et Tyndaridae fratres et si quos ali
Abbreviated transcription (Latin):
git illus quoł cũncta precellit .i. unum uerum oꝑtimum dm̃. sine quo
nulia natura subsistit. nulla doctrina instrint nullus nsus cepedit ap̃e q̃¬
ritir ubi nob securi st̃ omĩa ip̃e cẽnat nͥ nob̾ c̾ti sũt oĩa. ip̃e diligatur uͥ
torem ⁊ amatorem. dixit ẽẽ sapient̾em cuius participatione sit bt̃e
quidopus ẽ excutereceteros. Nulli nobqͣ isti propins accesserunt. Seda
eis igitur nõ solum theologia illa fabulosa deorum criminib oblectans
inimos impior. nec solum etiam illacuuł. ubi ĩpuri demones t̾restrib
onidiis declitos populos deor noĩe sechicentes humanos errores. tã¬
q suos diuinos honores. habere noluer̾t. ad spectandos suoꝵ criminu
ludos cultores suos tanqͣ ad suum cultum studuis ĩmundissimis exci¬
tantes ⁊ sibi delectabiliores ludos. de ip̃is spectatorib exhibentes. Abi
siqua uelut honesta geruntur ĩtemplis corincta sibi theatroꝵ obideni¬

Expanded text:
ingat ad illud quod cuncta precellit, unum verum optimum deum, sine quo ingat ad illud quod cuncta precellit, unum verum optimum deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullus usus expedit, ipse queratur, ubi nobis secura sunt omnia; ipse cernatur; ubi nobitorem, amatorem dixit esse sapientem, cuius participatione sit beatus, quid opus est excutere ceteros? Nulli nobis quam isti propius accesserunt. Cedat eis igitur, non solum theologia illa fabulosa deorum, carminibus oblectans animos impiorum, nec solum etiam illa civilis ubi impuri demones terrestribus gaudiis deditos populos, eorum nomine seducentes, humanos errores tanquam suos divinos bonos habere voluerunt, ad spectandos suorum criminum ludos, cultores suos tanqtantes et sibi delectabiliores ludos de ipsis spectatoribus exhibentes ubi si qua uelut honesta geruntur in templis, coniuncta sibi theatrorum obsceni
Abbreviated transcription (Latin):
pan que aꝑuo eum seguntur siue que dixit sine que ab alus dicta nã
ramt. atq conscripsit. que sibi placita uiderent᷑. Quedam cõmemor ari
noper hiie inseri oportet a nobis. uł nbi suffragatur religiomi uer quã
fidee nra suscipit ac defendit. uł ubi ei uidetur ẽe cõtrarius quantũ adi¬
tam deino deo ⁊ plurib ꝑtinet questionem ꝑꝑ intam que post mortos
futura ẽneraciter bt̃am. fortassis cĩm qui platonem. ceteris philosofi
gentium longe lateq p̃latum acutius atq uericius intellexisse ac secuti
ee fima celebriore landantur aliquid tale dedeo senturat ut mrillo pne¬
matur et ei subsi stendi. ⁊ ratio intelligendi. ⁊ o:do niuendi quo nren tͥumi
mum adnalem altum ad rationalem. ttium ad morilem partem ⁊̃tel¬
loitur ꝑtinere Sienim hõita creitus ẽ ut ꝑid qued ineo precelut. at̃¬

Expanded text:
tamen, quae aput eum leguntur, siue quae dixit, siue quae ab aliis dicta esse tamen, quae aput eum leguntur, siue quae dixit, siue quae ab aliis dicta esse narrauit adque conscripsit, quae sibi placita uiderentur, quaedam commemorari et operi huic inseri oportet a nobis, uel ubi suffragatur religioni uerae, quam fides nostra suscipit ac defendit, uel ubi ei uidetur esse contrarius, quantum ad istam de uno Deo et pluribus pertinet quaestionem, propter uitam, quae post mortem futura est, ueraciter beatam. Fortassis enim qui Platonem ceteris philosophis gentium longe recteque praelatum acutius adque ueracius intellexisse ac secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inueniatur et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem pertinere intelligitur. Si enim homo ita creatus est, ut per id quod in eo precellit, att
Abbreviated transcription (Latin):
srsindatur quam intres partes distribu̾it Unam moralem que ma¬
eie inactione n̾satur. alteram nͣalem que cõtemplatiomi d̾putata
pspectionem sibiuendicit ueritatis. Ideo hec tripart̾io nõ est cont̾na
ulr distinctioni qua intelligitur omne studium sapientie mactioñ
dcodempacione ꝑsistere. Qud aũt mhis ul de his singulis pãtibꝰ
plito sensent. id ẽ ubi finem omniu actionu ubr cas oprauirina¬
furarii ubi lum̃ omnium rõnum esse cognouerit uł creliderit.i
disserendo explicare ⁊ longum ẽe arbitror. ⁊ temẽ affirmandum eeno
arbitro. Num em magistri sui socratis quem facit insus uolum̃ib
disptitãtem notissimu morem dissimulande scĩe uel orprnionioio
eruare ⁊ ffectut. quia et illi ipe mos placiit. Stumm ẽ ut etummipauis
plitonis te rebi magnis sententie non facile prospici possint. Ee ho

Expanded text:
se laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae mase laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata perspectionem sibi uindicat ueritatis. Ideo haec tripertitio non est contraria illi distinctioni, qua intellegitur omne studium sapientiae in actione et contemplatione consistere. Quid autem in his uel de his singulis partibus Plato senserit, id est, ubi finem omnium actionum, ubi causam omnium naturarum, ubi lumen omnium rationum esse cognouerit uel crediderit, disserendo explicare et longum esse arbitror et temere adfirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit in suis uoluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae uel opinionis suae seruare adfectat, quia et illi iste mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
silie partes ueniens ubi phitago: eoꝵ fama celebrabatur. quicꝗd ut¬
lice philosophie tunc florebat. au̾ditis emmnentiorib inea doctoribus
facillime cõprehendit Ẽt quia magr̃um socratem singularit diligebat
cum loquente faciens. fere in om̃nib ẜmonib sus etiam illa q̾ueul
abaliis diclicerit uł ip̃e quanta potuerat intelligentia iiderat cum illi
lepore ⁊ moralib disputationib temperauit Itaq cum studium s. ipĩe
m actione et cõtemplatione u̾setur. ũ unapars eius actiua. altera cõ¬
templatiua dici põt quarum actiua ad agendam uitam .i. admores
instituedos ꝑtinet Cõtemplatina aũt. ad cõspiciendas nature cansas
⁊ sincerissimã ueritatem. Socrates in actiua excelluisse memoratur.
phitigoras nõ magis cõtemplatiue quib potuit intelligentie uiri¬
pus mititisse Idrom̃de plato utrũq iungendo philosopham ꝑfecis¬

Expanded text:
Italiae partes ueniens, ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid ItItaliae partes ueniens, ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Italicae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus facillime conprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumque iungendo philosophiam perfecis
Abbreviated transcription (Latin):
itus ẽ: Sie autem diu̾sas interse. socratici de isto fine sententias ha¬
buert. ut quod uix credibile est uius magistri potuissent facere sec
tatores. Quidam summum bonum ẽẽ dĩcerent uoluptatem. sic̃
iristippus. Quidam uirtutẽ. sicut antistenes sic alii atq alii. alucli
itq iluid oppmiti sunt quos cõmemorare longum ẽ Capłm ini.
Ed inter discipulos secratis non quidem ĩmerito ex̃cellentissima głia
claruit qua omnino ceteros obscuraret plato. Qui cum ẽẽt atheniẽsis
honesto apud suos loco natus ⁊ingenio mirabili longe suos condiscipło¬
inte iret parum tam̃ putans perticiende philosophĩe sufficere se ip̃m. ac
sccraticam disciplinam qͣ longe lateq potuit peregrinatus ẽ Quaqua¬
u̾sum eum alicuius nobilitatẽ scĩe ꝑficiende. fama rapiebat. Itaq ⁊ ĩ eg¬
pto didicit quecũq illic magna habebantur atq docebantur. u inde ĩ eas

Expanded text:
atus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias haatus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse tatores quidam summum bonum esse dicerent voluptatem, sicut Aristippus; quidam virtutem, sicut Antisthenes. Sic alii atque alii aliud atque aliud opinati sunt: quos commemorare longum est. CAPUT IV.ed inter discipulos Socratis, non quidem immerito, excellentissima gloria claruit, qui omnino caeteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis, honesto apud suos loco natusanteiret, parum tamen putans perficiendae philosophiae sufficere se ipsum ac Socraticam disciplinam, quam longe ac late potuit peregrinatus est, quaquauersum eum alicuius nobilitatae scientiae percipiendae fama rapiebat. Itaque et in Aegypto didicit quaecumque magna illic habebantur adque docebantur, et inde in eas
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcutissima urbanitate agitasse.atq uersasse. Dñ et concitatis ⁊¬
inimicitiis. calũpniosa criminatione dampnatus morte multa¬
tus ẽ Sed eum postea illa ip̃a que publice dampnauerat. atteni¬
entin cunitas publice luxit. induos accusatores enis usq ado
populi indignatione conuersa ut unus eorum opp̃ssus. ii ml¬
titudinis mteriret exilio aũt uolũta̾io atq ppetuo. penam siler
euaderet alter. Tam pleclara igitur uite mortisq fama socrate
reliquid plurimos sue philosõphie sectatores. quoꝵ certatimn
studram fuit. in questionum moralium disceptatione u̾sari¬
Obi agitur de sĩmo bono. quo fien homo beatus ꝑ̃t. Quod ensconticis
disputationib dumomĩa mouet asserit destruit. qm̃no euident ap¬
parut. quod cuiq placuit. inde sumpsert. ⁊ uͥ cuiq uisum ẽ cõstituer̾t
finem boni. Smis autem boni appellatur quo quisq cum puenerit be¬

Expanded text:
acutissima urbanitate agitasse adque uersasse. Unde et concitatis acutissima urbanitate agitasse adque uersasse. Unde et concitatis inimicitiis calumniosa criminatione damnatus morte multatus est. Sed eum postea illa ipsa, quae publice damnauerat, Atheniensium ciuitas publice luxit, in duos accusatores eius usque adeo populi indignatione conuersa, ut unus eorum obpressus ni multitudinis interiret, exilio autem uoluntario adque perpetuo poenam similem alter euaderet. Tam praeclara igitur uitae mortisque fama Socrates reliquit plurimos suae philosophiae sectatores, quorum certatim studium fuit in quaestionum moralium disceptatione uersariubi agitur de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia mouet adserit destruit, quoniam non euidenter apparuit, quod cuique placuit inde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisque cum peruenerit be
Abbreviated transcription (Latin):
an nero sic̃ de illo quidam bemuosentius suspicantur. nolebat ĩmudo
terrenis cupiditatib animos se extendere. ⁊ in diuma conari. qnͣ qdẽ
ib eis cãs rerum in debat inquiri quas pͥmas atq summas. nõ n¬
munius neri ac summi dei uoluntate ẽe credebat. Uñ nõ eas puta¬
hit nõ nisi mũdana mente posse cõphendi. Et ideo purgande ⁊ boĩs
morib uite censebat instandum. ut prementib libidm̃ib. ex hone¬
ratus animus ñali iugore. met̾na se attolleret. nãmq incorporei
⁊ incominutabił lum̃inis. ubi cẽ om̃ium fc̃arum nãrum stabilit
uunt intelligentie puritate cõspiceret. Constat eum tam̃ impe¬
ritorum stultitiam. scire se aliquid oppiãtiu. etiam in ip̃is moa̾¬
libus q̃onib. quo totum ãĩum intendisse uidebatur. ut confessa
ignoantia. uł dissimulatata scĩa lepore mirabili disserendi. et

Expanded text:
an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus animos se extendere in diuina conari. Quando quidem ab eis causas rerum uidebat inquiri, quas primas adque summas non nisi in unius ac summi Dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse conprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se adtolleret naturamque incorporei et incommutabilis luminis, ubi causae omnium factarum naturarum stabiliter uiuunt, intellegentiae puritate conspiceret. Constat eum tamen inperitorum stultitiam scire se aliquid opinantium etiam in ipsis moralibus quaestionibus, quo totum animum intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua uel dissimulata scientia lepore mirabili disserendi et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ propruis singula fierent s mimo faciente drrrrom Diogrenee qud¬
i morimenrs alter aucditor aerem quider drxrerum ẽe m̾ateriamd̾
qͥua den trerent s eum ẽe cõpotem diuine rationis sme qua nihil
ex eo fieri possit. An axagore successit inlitor eius arcelans. Etiam ip̃c
de particuł inter se simiłib quib singła queq fierent ita putanit costa¬
re om̃ia.ut in ẽe etiam mentẽ diceret que corpora et̾na .i. illas pãticlas
cõuingendo et dissipando ageret omĩa. Sccrates huiꝰ discipulus fuisse
perhifetur migister platonis ꝓp quem breiiter cũcta ista recoluit.t
rigendos componendosq mores.flexisse memoratur. Qum ante ⁊
ut hoc faceret thecho rerum obscurarum. ⁊ inctarnm aꝑtum ⁊cͥtum¬
repperiendum ĩum intendit. qd̾ c̃et beate ite necessarim ꝓp quar
nnam oĩum philosophorum innigilasse ac laborasse indetur industa

Expanded text:
t propriis singula fieri, sed animo faciente diuino. Diogenes quoqt propriis singula fieri, sed animo faciente diuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, aerem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna, id est illas particulas, coniungendo et dissipando ageret omnia. Socrates huius discipulus fuisse perhibetur, magister Platonis, propter quem breuiter cuncta ista recolui. CArigendos componendosque mores flexisse memoratur, cum ante ilut hoc faceret, taedio rerum obscurarum et incertarum ad aliqureperiendum animum intenderit, quod esset beatae uitae necessarium, propter quam unam omnium philosophorum inuigilasse ac laborasse uidetur industria,
Abbreviated transcription (Latin):
micere potint a quam tamen putauit rerum ẽe prracipiur. Et hinc oĩa
eleenta mundi imq mundum ⁊ q̃ meo gignuntꝰ ecistere. Aanilantẽ
sere operi ꝙ mundo considerato tam mirabile aspicimus ⁊ diuinum¬
siituꝵ. opeis principiis quasq res nasci putauit. que rerum pncipea
sine orm eẽ crechidit infinita. et iumerabiles mundos gungeere.
muecuq ineis orumtur eosq mundos mͦ dissolui modo iterũm g̾ingit
existimauit quanta quisq etate sua maner̾ potuerit. Dec ĩe aliquid
diune menti ihis rerum operib tribuens. Iste maxeminen. discipł
Nsuccrssorem reliquit Quiom̃s rerum cãs a en infmito dedit. nec doᷤᷤ
negauit ant tacuit non tam̃ ab ip̃is aerem fcũm. s r.exaere ortos
rrrdidit naeagoras nero eius auchitor. harim reritm õnim quas
uidnus estectorem diuinum ñum sentit ⁊ diẽ ex infiniti materia¬

Expanded text:
raedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia raedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina msuis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sen
Abbreviated transcription (Latin):
ploio platonicos appellatos aplatone dectore uecabulo derimato prilli qͥ
peues teninter audunt ignorit. De hoc igitur platorie qme nece ssan e pm̃ti
duo philo sophar gña traduntur. Unum ytalicum exea partentilie que
quon pbrlmugna grecia nũcupata ẽ. Alterumeniar inero trism un¬
aquo etdaim ferunt᷑ ip̃m philosophie nom exortuno pam derm antes
sapaentes appellarentur qui medo quodam lant abilio onteium se xsce¬
tpre nidebantur. Qste integatus quid profiteretur. pbilosoph rot seese
fesrondit.i. studiosum nel amatorem sap̃re. Qm sapientẽ profiters a¬
rogancissimu uidebatu. Fonici uero gm̃s princeps fuit taleo meleso
sinuetem trales ut successores etiam propagaret rerium nem scrnta¬
tus sucei disputationes litteris mãdans eminuit aximeq admi¬
tabilu Extitit q astrologienũis cõphensis defectuo sol alune eturo p¬

Expanded text:
phos Platonicos appellatos a Platone doctore uocabulo deriuato nullus, qui phos Platonicos appellatos a Platone doctore uocabulo deriuato nullus, qui haec uel tenuiter audiuit, ignorat. De hoc igitur Platone, quae necessaria praeseduo philosophorum genera traduntur; unum Italicum, ex ea parte Italiae, quae quondam magna Graecia nuncupata est; alterum Ionicum, in eis terris, ua quo et fertur ipsum philosophiae nomen exortum. Nam cum antea 'sapientes' appellarentur qui modo quodam laudabilis uitae aliis praestare uidebantur, iste interrogatus quid profiteretur, 'philosophum' se esse respondit, id est studiosum uel amatorem sapientiae drogantissimum uidebatur. Ionici uero generis princeps fuit Thales Milesius, iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam p
Abbreviated transcription (Latin):
tantu q̃ adtheologiam ꝑtinent. Quo uerbo greco significã intelligimu
de diuinitate rat̾ionemt siue ẜmonem. Nec eas oĩum s eorum tañtum.
qui cum ⁊ eẽ diuinitatẽ. ⁊ humana curare cõsentiant non tamẽ sufficere
unius incõmutabilis dei cultum aduitam adipiscendam etiam post mõ¬
tem beatam. s multos ab illo sane uno conclitos atq institutos obeam
causam colendos putant. Iametiam uarronis oppinionẽ. ueritatis ꝓpin¬
quitate transcẽdunt.Si quidem ille totam theologiam naturalem. uisq
ad mũdum istum. uł. aĩam eius extendere potuit. Istiuepo supea om̃e
ar̃e nãm confitentur dm̃. qui nõ solum mũdum istum insibilem. ꝙ sepe
ecuintre nomine nũ cupatur s. etiam omnem onĩmo animam dentie¬
fecertre quirationale ⁊ intellectuale cuius gn̾is. iiam humana partosi¬
patione sui luminis in cõmutabił ⁊ icorporei beatam faciti IDos philoso¬

Expanded text:
tantum, quae ad theologian pertinent, quo uerbo Graeco significari intellegimus tantum, quae ad theologian pertinent, quo uerbo Graeco significari intellegimus de diuinitate rationem siue sermonem; nec eas omnium, sed eorum tantum, qui cum et esse diuinitatem et humana curare consentiant, non tamen sufficere unius incommutabilis Dei cultum ad uitam adipiscendam etiam post mortem beatam, sed multos ab illo sane uno conditos adque institutos ob eam causam colendos putant. Hi iam etiam Varronis opinionem ueritatis propinquitate transcendunt; si quidem ille totam theologian naturalem usque ad mundum istum uel animam eius extendere potuit, isti uero supra omnem animae naturam confitentur Deum, qui non solum mundum istum uisibilem. qui saepenem omnino animam fecerit, et qui rationalem et intellectualem. cuius generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incorporei beatam facit. Hos philoso
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ ẽ animo opus multo qͣ erat iñ superiorum solutione que¬
stionu ⁊ explicatione librorum. Detheologia quippe quam na¬
turalem uocant nõ cum quibusibet hominib nõ eni fabulo¬
saẽ. nel cilis. hoc ẽ ut theatrica. uł urbana. quarum altera iact¬
tat dorum cumina altera inclicat deorum desideria criminiosiora ac ꝓ hoc
malignor potius demonum qͣ deoꝵ s cum philosophis habenda ẽ collat
Quoru ip̃m nom̃ si latine intpretemur amorem sapientie ꝓfitemur: i¬
sicut diuina anctoritas ueritasq mostrauit uerus philosophus ẽ amato:
dei. Sed quia res ip̃a ciuius hoc nom̃ ẽ nõ ẽ iomib qui hoc nomine gle¬
riantur. neq eĩm continuo nere sapientie sunt amatores quic̃q appellã¬
tur philosophi profecto exom̃ib quoꝵ sententias ex literis nosse potuim
Eligendi sunt cum quib nõ indigne questio ista trattet᷑ Neq eĩm hoc oper̃
om̃s om̃ium philosophorum uanas oppiniones refutare suscepi s eas

Expanded text:
 est animo multo quam erat in superiorum solutione quaestionum et explicatione librorum. De theologia quippe, quam naturalem uocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactitat deorum crimina, altera indicat deorum desideria criminosiora ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum philosophis est habenda conlatio; quorum ipsum nomen si Latine interpretemur, amorem sapientiae profitetur. Psicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatores quicumque appellantur philosophi: profecto ex omnibus, quorum sententias ex litteris nosse potuimus, eligendi sunt cum quibus non indigne quaestio ista tractetur. Neque enim hoc opere omnes omnium philosophorum uanas opiniones refutare suscepi, sed eas
Abbreviated transcription (Latin):
celi nomine. ubidictum ẽ. In principio fecĩt d̃s celum et t̾ram uł po¬
tius lucis huius de qua loquor significati sunt nõ aũt ẽe p̃termissos
Dinceeistimo qd̾ scriptum ẽ rẽquienisse dm̃ indie seꝑtimo. ab om̃ib
operib suis que fecit. Cum liber ip̃e iti sitexortus. In principio fee
Seus celum ⁊ tram. ut ante celum et t̾ram. nihil aliud tecisse indatur
cum ergo a celo et terra cepent.atq ip̃a terra quam ĩprincipio fecit.

Expanded text:
caeli nomine, ubi dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, uel pocaeli nomine, ubi dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, uel potius lucis huius, de qua loquor, significati sunt. Non autem esse praetermissos hinc existimo, quod scriptum est, requieuisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: In principio fecit Deus caelum. et terram, ut ante caelum et terram nihil aliud fecisse uideatur. Cum ergo a caelo et terra coeperit, adque ipsa terra, quam
Abbreviated transcription (Latin):
citur. Sicut leta epła dicitur sigͥficãns eorum letitiam quos legẽ¬
tes effĩcit letos: Conuenientisime itaq cum deum requieuisse pco¬
phetica narrat istoria auctoritas. significatur requies eorum qui ĩ
plorequiesunt et quos facit ip̃e r̃equiescere lecetia homiibo¬
etir ipi postbona opera que meis et peos operatur ds siad̾ illum
pris inuta uiti ꝑ fidem qd̾.amm᷑ iccesserint. in illo hebunt requi¬
ei sempiternã. ho e ⁊ sabbi uacitioe expcepto legis. in neteri deu
copulo figuratum ẽ Wnde suo loco diligentius arbitror disserẽdu
Tet prins quol ad scõs angłos attinet dicendum putaui. que huus
testimonia suppetant quantur satis udebitur deo largiente explic¬
recurabo Obi demundi costitutione sacre litte̾ locuntur nõ euident᷑
dicitur. utrum uł quo ordine creati sint angłi s si p̃t̾missi nõ sunt. uł

Expanded text:
citur, sicut laeta epistola dicitur, significans eorum laetitiam quos legencitur, sicut laeta epistola dicitur, significans eorum laetitiam quos legentes efficit laetos? Convenientissime itaque, cum Deum requievisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt, et quos facit ipse requiescere: hoc etiam hominibetiam ipsi post bona opera, quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam modo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati uacatione ex praecepto legis in uetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius arbitror disserendum.et prius quod ad sanctos angelos adtinet dicendum putaui, quae huiutestimonia subpetant, quantum satis uidebitur, Deo largiente explicare curabo. Ubi de mundi constitutione sacrae litterae loquuntur, non euidenter dicitur, utrum uel quo ordine creati sint angeli; sed si praetermissi non sunt, uel
Abbreviated transcription (Latin):
luminariu maioris ⁊ minoris oĩumq sid̾rum dies quartus. Cu
incognitione om̃iu ex aquis aĩaliu natantiu atq uolantiu die
quintus Cum incognitione oĩum aĩaliu terrenoꝵ atq ip̃ius ho¬
Um uero indie. Ioperib sius ⁊ sanctificauit eum. nẽquaqͣ e acci¬
piendu pueriliter tanqͣ dens laborauerit oꝑando qui dixit ⁊ fcã
eorum qui reqͥescunt in deo. Sicut letitia domus letitiam significat
corum qui letantur in domõ etiam si nõ eos domus ip̃a s alia res
aliqua letos facit. Quanto magis si cadem domus pulcritudmne
sua faciat letos habitatores ut nõ solu eo loquendi medo leta dici¬
tur. qd̾ significamus. ꝑid quod continet id qued cõtinet᷑ sic̃ theatra
plandunt. Prata mugiunt cum in illis homines planduntã buẽ
bones mugiant. s ctiam q illo quo significatur ꝑefficientẽ id qd̾ esti¬

Expanded text:
luminarium majoris et minoris, omniumque siderum, dies quartus; cum luminarium majoris et minoris, omniumque siderum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium atque volatilium, dies quintus; cum in cognitione omnium animalium terrenorum atque ipsius hous ab omnibus operibus suis, et sanctificat eum, nequaquam est accipiendum pueriliter, tanquam Deus laboraverit operando qui dixit et faceorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eloquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur, sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significatur per efficientem id quod effi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mane aliquatenus congruent̾ intelligere ualeamus.qm̃ scĩa crea¬
ture incõparatione scĩe crẽatoris quodãmedo nesperascit. Etaq lucescit¬
⁊ mane fit cum et ip̃a refertur ad laudẽ dilectioneq creatoris nec ĩ
noctem uergitur. Ubi nõ creator creature dilectione relinquit: Deniq
scriptura cũm illos dies dinumeraret ex ordine. nũqͣ int̾posuit uo¬
cabulu noctis. Non eni ait alicubi fcã ẽ nox. s facta ẽ uespera.⁊ fcũm
ip̃a decoloratior e ut ita dicam quã cum in dei sap̃iam cognoscitur. ue
ut dixi cum ad landandu ⁊ ad amãdũ refertur creatorem recurit
in mane ⁊ hoc cum facit incognitione sui ip̃iꝰ dies unus ẽ cum in co¬
gnitione firmam̃ti. qd̾ inter̾ aquas inferiores. ⁊ superiores.celu ap¬
pellatu ẽ. dies ẽ ẜs Cum incognitione t̾re ac maris om̃iuq gingẽ¬
tium. que raclicib cõtinuata sũnt t̾re. dies t̾tius. Sum incognitione

Expanded text:
e valeamus. Quoniam scientia creaturae in comparatione scientiae Creatoris quodammodo vesperascit: itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque Creatoris; nec in noctem vergitur, ubi non Creator creaturae dilectione relinquitur. Denique Scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit vocabulum noctis. Non enim ait alicubi, Facta est nox; sed, Facta est vespera, et factum ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in Dei Sapientia cognoscitur, velut ut dixi, cum ad laudandum et amandum refertur Creatorem, recurrit in mane, et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est: cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores coelum appellatum est, dies secundus: cum in cognitione terrae ac maris, omniumque gignentium quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ timere qd timuit qui hoc audere nõ potuit. Qui ergo uitum nec mͦ hr
uult piim tilib sacris querat et̾nam Qui aũt cum m̃alignis demonib
nouuut hre sccietatem nõ supstitione qua coluntur noxiam ꝑtimescit. sed

Expanded text:
quam timere quod timuit, qui hoc audere non potuit. Qui ergo uitam nec modo habere quam timere quod timuit, qui hoc audere non potuit. Qui ergo uitam nec modo habere uult piam, talibus sacris quaerat aeternam; qui autem cum malignis daemonibus non uult habere soci
Abbreviated transcription (Latin):
rentur qui se colendos pro ip̃is mortius quos deos putari fecerint quiboa
fallacium. miraculorum attestationib supponebant. Sed ecculta deiueri ꝓ¬
uidenti. factum ẽ ut et pompilio amico suo ulł conciliati artibus quibus
ucõm antia fieri potuit. cuncta illa confiteri ꝑmicterentur. utatm ui mor¬
turus incederet ea potius qͣ obrueret admone̾ nõ ꝑmicterẽt. qui neunote¬
scerent. nec iratro quo sunt eruti obsistere potuerunt. Nec stilo uarromi sł
ei que dehac re gesta sunt. in nram memoriam puenerunt. Non enim pñt
q nõ sinuintur reficere. Binuntur. aiũt. alto dei summi. iustoq iucicio ꝓmiẽi¬
tis eorum quos aibeis uel affligi tantu uł ⁊ subiei ac decipi uistum ẽ: Nu
uero pͥnitiose uł a cultuuere dimnitatis aliene ille littere indicate sint.⁊
Nine intelligipõt ꝙ eas maluit senatus incende̾ quas põpilius eccultiũ

Expanded text:
rentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant quibusdam rentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant quibusdam fallacium miraculorum attestationibus, supponebant. Sed occulta Dei veri providentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri permitterentur; et tamen ut moriturus incenderet ea potius, quam obrueret, admonere non permitterentur: qui ne innotescerent, nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo ea quae de hac re gesta sunt, in nostram memoriam pervenerunt. Non enim possunt quod non sinuntur efficere: sinuntur autem alto Dei summi justoque judicio pro meritis eorum, quos ab eis vel affligi tantum, vel etiam subjici ac decipi justum est. Quam uero perniciosae uel a cultu uerae diuinitatis alienae illae litterae iudicatae sint, hinc intellegi potest, quod eas maluit senatus incendere, quas Pompilius occultauit,
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. ĩdeo nĩpham egeriam cõiugem dr̃ habuisse quẽ. admodu in supdicto
libro uarronis expo̾nit᷑ Eta enim solent res geste aspsionem mendaciorũ ĩ
fabulas u̾ti: In illa igitur ydromãtia curiosissimus rex ille romanus ⁊ sacrai
didicit que inlibris sis pontifices ħerent. ⁊eorum cãs quas preterse nẽme
scire noluit. Itiq cas scorsum scriptas sccum quodam mͦ mori fecit quando
ita subtrahendas hoĩum. notitie sepelliendasq curauit. Aut ergo demonu
illic tam sordide ⁊ noxie cupiditates erant costricte. ut ex his tot.i illa theolo¬
gri ciuilis etiam apud tales homi nes exectabilis appareret. qui tam multa ĩ
ĩp̃is sacris erubescenda susceperant. At illi om̃s nihil aliud q homines mor¬
tui prodebantur. quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes pp gẽtiu.¬
M
deos ĩmortales eẽ crediderant. Cum et talib sacris .i. illi demones oblecta¬

Expanded text:
ceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto ceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curavit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia civilis etiam apud tales homines exsecrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixi temporis vetustate fere omnes populi Gentium deos immortales esse crediderant: cum et talibus sacris iidem illi daemones oblecta
Abbreviated transcription (Latin):
etiam inferos phibet sciscitiri. ⁊ ydromãtian grece dicit uocari. Que smer
fuint iõi uiderint Nolo eĩm dicere has artes etiam ante nr̃i saluatoris
duentu ĩ ip̃is ciuitatib gentilui: legib solere ꝓhiberi ⁊ pena seuerissiꝰ
uindicar. Nolo inꝙͣ hoc dice̾re fortassis ẽnim talia tunc libebant. His tamẽ
artib diclicit sacui illa pompilius. quorum sacroꝵ facta ꝓdidit cãs obrint
ita timint ⁊ ip̃e quod didicit quaru cãꝵ proditos libros senatus incendit
Quic m gͦ uarro illorum sacroꝵ nescio alias quas cãs ueluti phisicas in¬
tpretitur. quales si illi libri habuissẽt utiq arsissent aut uistos narronis
Adcesarem pontificem scriptos. atq eclitos pres coscripti simiłr incẽdissent
Qd̾ ergo aquam egesserit .i. exportauẽ̾it numa põpilius uñ ydromantia fa¬

Expanded text:
etiam inferos perhibet sciscitari et νεκοιομαντείαν Graece dicit uocari, quae siuetiam inferos perhibet sciscitari et νεκοιομαντείαν Graece dicit uocari, quae siufiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quod didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas causas uelut physicas interpretatur? quales si libri illi habuissent, non utique arsissent, aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos adque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian fa