comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fullonicam sutriuã ne docueriuit.
Cur autem sigulme repertai houcs
non habetur. an quia isti diuites
uasa sana contempinuit. sunc ⁊
alie artes quaruu repertores hũa¬
ne uite p lurĩ pro fuerunt. Cur et
illis attributa sunt templa: sod
mimirum miuerna est que omnes
repit. Ideoq illi opisices supplicant.
ergo abhiis sordibus iuuerna astẽ¬
dit incelum. Est ne cur quisꝙͣ dere¬
linquat eum qui terram aim aĩu¬
tibus. celum cum actris. et lymim¬
bus exorsus est ut eam ueueretur
que telain doant. ordiri. Oaud ille
qui nuluera nicorporibus sauare
docuit non potest esse prestancior.
ꝙͣ qui corpora ipsa formaunit. senai¬
endi ac indendi racionem de dit. H̾bas
demq ipsas et cetera quibus medẽdi
qui fecit omĩa et illis qui ꝑtimi ꝓ¬
fuerunt. suam ueueracionem tri¬
ꝙ ut qui hos coluit eciam deum
coluerit. neq fieri potest quomodo
honos idem tribuitur aliis ipse
omnino non colitur auis religio

Expanded text:
fullonicam sutrinamque docuerunt. fullonicam sutrinamque docuerunt. Cur autem figulinae repertori honos non habetur? an quia isti divites vas Samia contemnunt? Sunt et aliae artes, quarum repertores humanae vitae plurimum profuerunt. Cur non et illis attributa sunt templa? sed nimirum Minerva est, quae omnes reperit: ideoque illi opifices supplicant. Ergo ab his sordibus Minerva ascendit in coelum. Est vero cur quisquam derelinquat eum, qui terram cum animantibus, coelum cum astris et luminibus exorsus est, ut eam veneretur, quae telam docuit ordiri? Quid ille, qui vulnera in corporibus sanare docuit? num potest esse praestantior, quam qui corpora ipsa formavit, sentiendi ac vivendi rationem dedit? herbas denique ipsas, et caetera quibus medendi qui fecit omnia, et illis partim profuerunt, suam venerationem esse trist unquam, ut qui hos coluit, etiam Deum coluerit: neque fieri potest; quoniam si honos idem tribuitur aliis, ipse omnino non colitur, cujus religio
Abbreviated transcription (Latin):
ueluit. Nũ igitur uenio erit celo
diguus. nũ phibit uirtus quia
homnibus in hommnes semr
non dabitur sedisti qui euersiones
urbium populorumq sinuaui
gloriam conputant. Ocium publi¬
cum nou ferent. rapient. sement
et miuriis insolenter illatis hu¬
mane societatis fedus iũꝑent.
ut hrẽ hostem possint quem scele¬
rarius deleant ꝙͣ lacessierunt. Nũc
ad reliqua ꝑgauius. Nomen deoꝵ
celeri ac libero tradicio inuuerum
fecit. Possum diuinis docere litt̾is
usu hominum sed abhiis sane iuuẽ¬
ta esse sangins. Nũ potest plus
aut mains unideri colligise fruges
hiisq fractis panem facere docuisse.
aut uuas deuictibus lectas inunuuq
neracse ac protulisse de terra. reluiq̃¬
rit hec saue dens huniains ingeniis
eruenda tamen sieri non potest.
quiu ipsius suit omnia: qui et sa¬
pienciaui tribuit honumr ut inue¬
ĩm ortalitatem peperisse dicuntur
ut estiriapio medicuia. milcano
fabrica. Colamus igitur et illos qui

Expanded text:
velint. Num igitur nemo erit coelo velint. Num igitur nemo erit coelo dignus? num peribit virtus, quia hominibus in homines saevire non dabitur? Sed isti, qui eversiones urbium populorumque summam gloriam computant, otium publicum non ferent; rapient, saevient, et injuriis insolenter illatis, humanae societatis foedus irrumpent, ut habere hostem possint, quem sceleratius deleant, quam lacessierint. Nunc ad reliqua pergamus. Nomen deorum Cereri ac Libero traditio munerum fecit. Possum divinis docere litterisusu hominum: sed ab his sane inventa esse fingamus. Num potest plus aut majus videri, collegisse fruges, hisque fractis, panem facere docuisse, aut uvas de vitibus lectas expressisnerasse, ac protulisse de terra? Reliquerit haec sane Deus humanis ingeniis eruenda: tamen fieri non potest, quin ipsius sint omnia, qui et sapientiam tribuit homini, ut inveoribus immortalitatem peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Colamus igitur et illos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
adnuttitur. Apud einuum sic loqͦ
affricauus. si fas est doplagas cele¬
cuu asceudere cuiquaui ẽ unsoli
celi maxia porta patet .s. qui a
magnam ꝑtem gu̾is humani ex¬
turxit acperdidit. Omꝙͣtis teneb̾s
affricane uersatus es: uel pocius
opoeta qui per cedes et sangumem
patere hominibus accensum in¬
celum putaueris: cui nauitati eciã
cicero assensit. Est uero iiquit
affricane. Nam et herculi ea deui
ista porta patuit. tamꝙͣ ipse pla¬
ue cum id fieret ianitor fuerit in
celo. Equidem statuere non possũ
dolendum neꝑocius an ridendũ
puceui cum uideam graues ⁊ doc¬
tos. et ut sibi udentur: capientes
unos incum miserandis errorem
fluctibus uolucari. Si ħ est uirtus
que nos ĩmortales facit mori qͥd̾
pluriuus. Si aliter miuortalita s
pan nou potest isi per sangui¬
ueni. quid fiet si ouines inconcor¬
dian consenserint. ꝙ certe fieri
potest: si per incioso et ipio suro¬
re proiecto inuocentes esse ac iusti

Expanded text:
admittitur. Apud Ennium sic loquitur admittitur. Apud Ennium sic loquitur Africanus; Si fas endo plagas coelestum ascendere cuiquam est, Mi soli coeli maxima porta patet. Scilicet quia magnam partem generis humani extinxit ac perdidit. O quantis in tenebris, Africane, versatus es! vel potius, o poeta, qui per caedes et sanguinem patere hominibus in coelum ascensum putaveris! Cui vanitati et Cicero assensit: Est vero, inquit, Africane: nam et Herculi eadem ista porta patuit. Tamquam ipse plane, cum id fieret, janitor fuerit in coelo. Equidem statuere non possum, dolendumne potius, an ridendum putem; cum videam graves et doctos, et, ut sibi videntur, sapientes viros, in tam miserandis errorum fluctibus volutari. Si haec est virtus, quae nos immortales facit, mori quidem plurimis. Si aliter immortalitas parari non potest, nisi per sanguinent, quid fiet, si omnes in concordiam consenserint? Quod certe fieri poterit, si pernicioso et impio furore projecto, innocentes esse ac justi
Abbreviated transcription (Latin):
menta prestarẽt. qui obnecem be
res leuissinias promaxuus semꝑ
huerunt. Quid nũ non sapiencio¬
res qui athlicam quidem nirtutẽ
contempnunt quia nichil obest.
sed regiam quia lace solet nocere .
sic adimrantur ut fortes ac becilli¬
cosos duces iudeorum cecu locari
arbitrentur. uec esse ullam aliam
ad immortalitacem in aui quam
exercitus du cere alieua uastare
populos aut trucidare aut su biec̾ẽ
seruituti indelicet quo pluris hoĩes
eo se nobiliores et clariores putãt
et mains gl̾e specie capitis sceleri¬
bus suis nomien uirtutis imponũt
Iam mallem ut aferarum cedib
deos sibi fingerent ꝙͣ iumortalitatẽ
cam cruentan probarẽt. Si quis
unum hominem ingulanerit: ꝓ
contaminato ac uefario hẽtur
uec ad terrenun hoc dounalium
deorum aditti eum fas putant.
Ille autem qui infiuita honunũ
iuilia crucidant cruore campos in¬
nidanerit. animna infecenit: non
iodo intemplum s eciam incelũ

Expanded text:
menta perstarent, qui ob necem besmenta perstarent, qui ob necem besres levissimas pro maximis semper habuerunt. Quid nostri, num sapientiores? qui athleticam quidem virtutem contemnunt, quia nihil obest: sed regiam, quia late solet nocere, sic admirantur, ut fortes et bellicosos duces in deorum coetu locari arbitrentur; nec esse ullam aliam ad immortalitatem viam, quam exercitus ducere, aliena vastare, populos aut trucidare, aut subjicere servituti: videlicet quo plures homines eo se nobiliores, et clariores putant, et inanis gloriae specie capti, sceleribus suis nomen virtutis imponunt. Jam mallem, ut a ferarum caedibus deos sibi fingerent, quam immortalitatem tam cruentam probarent. Si quis unum hominem jugulaverit, pro contaminato ac nefario habetur, nec ad terrenum hoc domicilium deorum admitti eum fas putant. Ille autem, qui infinita hominum millia trucidaverit, cruore campos inundaverit, flumina infecerit, non modo in templum, sed etiam in coelum
Abbreviated transcription (Latin):
mines mepiabili se scelere couta¬
miuent. hoctesq deouero fiant. Q ͦ
contempto: mortuorinu sacra susa¬
put ex singulis rebus ostendai
uututem eẽ dicunt que honuneui
tollat incelum Non illam de qua
philosophi disserunt que posita est
uiboiis amius.. s hauc corpaleu
que dicitur fortitudo que quomai
precipna inhercule fuit: in morta¬
uitatem meruisse creditur. Quis
tam stulte ieptus est ut corpis
iures diunniũ uel eciam humanũ
ronum iudicet. cum suit ⁊ maiores
pecudibus attribute. et muo modo
sepe fraugantur uel ipsa seuectu
te mumuantur et corruant. Itaq idẽ
ille cum deformari ulteribus thoros
suos cerũet nec sauari se uoluit nec
senem fierl. nequaudo se ipso miuor¬
aut deformior inderetur. Hunc gͦ
quo uiuũ se ipse coubusserat ascen¬
disse in celum putauerunt eaq ipã
que stultissim e sunt admirati. sỹ
mulacris et ymaginbus expresse
et consecrata posuerunt ut imꝑpe¬
tuum nauitatis illorum monu¬

Expanded text:
mines inexpiabili se scelere contamines inexpiabili se scelere contaminent hostesque uero deo fiant, quo contempto mortuorum sacra suscipiunt, ex singulis rebus ostendam. uirtutem esse dicunt quae hominem tollat in caelum, non illam de qua philosophi disserunt, quae posita est in bonis animi, sed hanc corporalem quae dicitur fortitudo: quae quoniam praecipua in Hercule fuit, inmortalitatem meruisse creditur. quis tam stulte ineptus est, ut corporis uires diuinum uel etiam humanum bouum iudicet, cum sint et maiores pecudibus adtributae et uno morbo saepe frangantur uel senectute ipsa minuantur et corruant? itaque idem ille cum deformari ulceribus toros suos cerneret, nec sanari se uoluit nec senem fieri, ne quando se ipso miaut deformior videretur. Hunc e rogo quo vivum se ipse combusserat, ascendisse in coelum putaverunt: eaque ipsa, quae stultissime admirati sunt, simulacris et imaginibus expressa et consecrata posuerunt, ut in perpetuum vanitatis eorum moni
Abbreviated transcription (Latin):
mum medicum asclepium curau¬
dum inuemi aduocauit eumq sa¬
natum secretis alina recondet sedi¬
bus et nymphie egerie nenoriq re¬
legat. solus ubi et salius italis igno¬
bilis enum exigeret. u̾soq ubi no¬
mine urbius esset. Quid sibi uult
hoc tam diligeus tam sollicita aun¬
cio. quid secrete sedes quid relegacio
ue tam longe uł ad mulierem uel
in solitudinem quid dem de uonũs
cõnutacio postremo quid equoꝵ
tam ꝑtinar ab hominacio quid si¬
gnficant ħ omnia: insi conscien¬
cian scupori et amorem inmme
uirginalem erat plaue cur tantũ
la borem pro cã fideli iuue sustiperz.
qui amanti nouerce obsequium
puegaretur. hoc loco refellendi sũt
eciam hii qui deos exhominibus
esse factos uon tantum fatentur:
s ut eos landent esiain gloriantur
aut uircutis gr̃a ⁊herculem. aut
mumerum ut cererem ac liberum.
aut arcium reptarum ut escula¬
pum ac inmernam hec uero ꝙͣ ĩ¬
epta sint ꝙͣq non digna pp̃ que ho¬

Expanded text:
mum medicum Asclepium curanmum medicum Asclepium curando iuueni aduocauit eumque sanatum secretis alma recondit sedibus et nymphae Egeriae nemorique relegat, solus ubi in siluis Italis ignobilis aeuum exigeret uersoque ubi nomine Virbius esset. quid sibi uult haec tam diligens, tam sollicita curatio? quid secretae sedes? quid relegatio uel tam longe uel ad mulierem uel in solitudinem? quid deinde nominis commutatio? postremo quid equorum tam pertinax abominatio? quid significant haec omnia nisi conscientiam stupri et amorem minime uirginalem? erat plane cur tantum laborem pro tam fideli iuuene susciperet, qu amanti nouercae obsequium pernegarat. etiam ii, qui deos ex hominibus esse factos, non tantum fatentur, sed ut eos laudent etiam gloriantur, aut virtutis gratia, ut Herculem; aut munerum, ut Cererem ac Liberum; aut artium repertarum, ut Aesculapium ac Mineruam. haec uero quam inepta sint quamque non digna propter quae ho
Abbreviated transcription (Latin):
ria ꝙͣ ꝑtus. sed ne ille quidem iuir¬
gines inlibatam castitatem serua¬
re potuerunt unde illis putemus
ericthomũ esse natum. nam ex
terra ut poete uiden uolunt ac
res ipsa clamat. Nam cumi nulca¬
mis diis arma fecisset eiq iuppit̾
obcionem dedisset p̾mii ꝙ uellet
postul audi. inuissecq ut solebat
puit̾uam paludem se nichil nega¬
turum. tum faber claudus uiuuer¬
ne impcias postulauit. Hic inppi¬
ter optimius maximus tanta re¬
ligione constrictus ab iniere uon
potuit. ininernam tũ monuit
repugnare.: pudiciciamq defen¬
derx. tum milla conluctacione
nulcauiu interram profiuidisse
aut. Unde sit erichionus natus
mine atq humo. Cur igitur mrgo
eum puerum cum drachone inclu¬
sum et obsignatum tribus urgun¬
bus cecropidis cõmendanit. Eudẽs
ut opinor in cestum quod millo m ͦ
possit colorari. Aitera tũ pene ama¬
torem suuui ꝑdidisset qui erat tur¬
batis distractus equis prestantissi¬

Expanded text:
ria quam partus? sed ne illae quidem uirria quam partus? sed ne illae quidem uirgines inlibatam castitatem seruare potuerunt. unde enim putemus Erichthonium esse natum? an ex terra, ut poetae uideri uolunt? at res ipsa clamat. nam cum Vulcanus diis arma fecisset eique Iuppiter optionem dedisset praemii quod uellet postulandi iurassetque ut solebat per infernam paludem se nihil negaturum, tum faber claudus Mineruae nuptias postulauit. t hic luppiter Optimus Maximus tanta religione constrictus abnuere non potuit, Mineruam tamen monuit repugnare pudicitiamque defendere. tum in illa conluctatione Vulcanum in terram effudisse aiunt, unde sit Erichthonius natus,mine atque humo. cur igitur uirgo eum puerum cum dracone conclusum et obsignatum tribus uirginibus Cecropidis commendauit? euidens ut opinor incestum, quod nullo modo possit colorari. altera cum paene amatorem suum perdidisset, qui erat turbatis distractus equis, praestantissi
Abbreviated transcription (Latin):
eciain ioui impserit Itaq nobius¬
sinumi et auciquissium templũ
eins est saini et simulachrum ĩ
habitu nubentis figuratum. et
sacra eniui auiuu̾saria: impciaꝵ
ritu celebrantur. Si ergo adoleuit
si fuit mrgo primo postea mulier
honuinem finsse qui non intessi¬
git pecudeui se fateretur. Quid lo¬
quar obsceurtatem ueneris omĩ¬
um libidinibus prostitute. No n
deorum tantum sed honinium. ħ
enim ex famoso martis stupro.
genuit harmoniami. Ex mercurio.
hermafroditum qui est natus au¬
drogynus exione cupidinem Ex
anchise: eneam. Exbute: Encem.
Exadonio quidem nullum potuit
ꝙ eciam cum puer ab aproictus
occisus est que prima ut inhistoria
sacra continetur artem meretriciã
insrituit. auctorq mulieribus in
tỹpro fĩnt uti uulgo corpore questũ
facerent. ꝙ id arco imperauit ne
sola preter alias mulieres inpudi¬
ca et iuurorum appeteus inderetur.
eciam ne ħ habet aliquid nonuĩs
cinus plura numerantur adulce¬

Expanded text:
etiam Ioui nupserit. itaque nobilisetiam Ioui nupserit. itaque nobilissimum et antiquissimum templum eius est Sami et simulacrum in habitu nubentis figuratum et sacra eius anniuersaria nuptiarum ritu celebrantur. si ergo adoleuit, si fuit uirgo primo, postea mulier, hominem fuisse qui non intellegit, pecudem se fatetur. quid loquar obsceuitatem Veneris omnium libidinibus prostitutae non deorum tantum, sed et hominum? haec enim ex famoso Martis stupro genuit Harmoniam, ex Mercurio Hermaphroditum, qui est natus androgynus, ex Ioue Cupidinem, ex Anchise Aenean, ex Bute Erycem; ex Adonio quidem nullum potuit, quod etiamtum puer ab apro ictus occisus est. quae prima, ut in Historia Sacra continetur, artem meretriciam instituit auctorque mulieribus in Cypro fuit, uti uulgato corpore quaestum facerent: quod idcirco imperauit, ne sola praeter alias mulieres inpudica et uirorum adpetens uideretur. etiamne haec habet aliquid numinis, cuius plura numerantur adulte
Abbreviated transcription (Latin):
ten ꝙ ipse simpliciter in eodem ope
confitetur. ait enuu. facilins pos¬
se se dicere quid non sit. ꝙͣ quid sitz
hoc est falsa se intelligere uera ne¬
stire. Claruu est igitur homines
fuisse illos qui dii ꝑutantur. et eoꝵ
memoriam post mortem consec̃¬
taui ideo et etates dmerse sunt.
et certe ymagines singulorum
ꝙ in eo hĩtu. et etate siunulacra
eorum configurata sunt. In qua
cumq mors deprehendit/ conside¬
remus si placet erũnas infeliciũ
deorum. ysis filium perdidit: ceres
filiam: expulsa et per orbem t̾re
iactata latona. Uix in suiam par¬
nam in qua pareret inueuit.
denuimat̾ et adauit formosũ
adolescentem et enuidem cum
pelice deprehensinu exectis mrili¬
bus seuuuirum reddidit. et ideo
uuc sacre magallis sa cerdotib
celebrantur. Iuuo pelices a cerrĩe
ꝑ sequta est quia parere ipsa non
potuit exfie̾. I usulamsamũ scri¬
bit narro. Prius ꝑcheniam noĩa¬
tamꝙ ibi uiuo ad oleuerit: Ibiq

Expanded text:
tem, quod ipse simpliciter in eodem opere tem, quod ipse simpliciter in eodem opere confitetur. ait enim facilius posse se dicere quid non sit quam quid sit, hoc est falsa se intellegere, uera nescire. clarum est igitur homines fuisse illos qui dii putantur et eorum memoriam post mortem consecratam. ideo et aetates diuersae sunt et certae imagines singulorum, quod in eo habitu et aetate simulacra eorum configurata sunt, in qua quemque mors deprehendit. consideremus si placet aerumnas infelicium deorum. Isis filium perdidit, Ceres filiam, expulsa et per orbem terrae iactata Latona uix insulam paruam in qua pareret inuenit. Deum Mater et amauit formosum adulescentem et eundem cum paelice deprehensum exsectis uirilibus semiuirum reddidit et ideo nunc sacra eius a Gallis sacerdotibus celebrantur. Iuno paelices acerrime persecuta est, quia parere ipsa non potuit ex fratre. insulam Samum scribit Varro prius Partheniam nominatam, quod ibi Iuno adoleuerit ibique
Abbreviated transcription (Latin):
diis ac de religionibus eorum hãc
eentenciam tulit. Uidetis igitur
ut a fisias rebus bene at utilr̃
muentis tracta racio est ad con¬
menticios ac fictos deos que res
geuut opiniones erroresq tur¬
bulentos. et sup sriciones peue
auiles. et forme euiu uobis
deori et etates et uestitus or¬
natus q uoci sunt geuera p̾te̾ci
coningia cognaciones omnnes¬
ominaq traducta ad similitudi¬
nem in becillitatis humane qͥd
plauius. quid uerius dici potest
romane philosophie principes.
et amplissimo sacerdocio preditus
conmienticios ac fictos deos ar¬
guit quorum cultus supersticio¬
nes peue auiles esse testatur. fal¬
sis opunomibus erroribusq tur¬
bulentis implicatos esse homiues
queritun nam totus liber teraus
de natura deorum omius funditꝰ
religiones euertit ac delet. Quid
ergõ anobis expectatur amplius
Num el oquencia superare ꝑossimꝰ
aceronem. uumme id quidem s
fiducia illi defuit ignoranti u̾ita¬

Expanded text:
diis ac religionibus eorum hanc diis ac religionibus eorum hanc sententiam tulit: uidetisne igitnr, ut a physicis rebus bene atque utiliter inuentis tracta ratio est ad commenticios ac fictos deos? quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. et formae enim nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia cognationes omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. quid planius, quid uerius dici potest? Romanae philosophiae princeps et amplissimo sacerdotio praeditus commenticios ac fictos deos arguit, quorum cultus superstitiones paene aniles esse testatur, falsis opinionibus erroribusque turbulentis implicatos esse homines queritur. nam totus liber tertius de natura deorum omnes funditus religiones euertit ac delet. quid ergo a nobis expectatur amplius? num eloquentia superare possumus Ciceronem? minime id quidem, sed fiducia illi defuit ignoranti uerita
Abbreviated transcription (Latin):
et agros igitur habebunt Iam qͥs¬
non indeat que sequautur arare
mortales sunt ꝙ arguiuentum
retrouersus idem ualet. Si enm
agros non hñt nec urbes qui deui
si urbes. uonne domos quidemn si
donbus carent: ergo et coucubi¬
tu. si concubitu. si concubitus ab
hiis ab est et sexus igitur femim¬
uns. Iudeis autem indemus et
fenunas esse. ergo dii non sunt
dissoluat ħ̾ argumentum si quis
potest. ita eniui res rem sequitur.
ut ħ uituna neccesse sit confiteri.
s ue illud quidem dissoluet aliqͥs
exduobus seribus alter forcior
est: alter infirmior. robustiores
enun mares sunt: fennue m be¬
alliores. iubecillicas autem nou
cadit in deum. ergo nec fenuue
sexus huic ad additur supioris
argumenti extrema illa conclu¬
sio ut dii non sint. quourain in
diis et femine sunt. ob has racio¬
ues stoia alio uersus dees inter¬
pretantur. et quia non puidẽt
quid sit muero conantur eos cum
rerm naturalium incione con¬
iuugere. quos cetero sequtus de

Expanded text:
et agros igitur habebunt. Jam, quet agros igitur habebunt. Jam, qunon videat quae sequantur? arare mortales sunt. Quod argumentum retroversum idem valet. Si enim agros non habent, ne urbes quidem: si urbes non habent, ne domos quidem. Si domibus carent, ergo et concubit concubitu, si concubitus ab iis abest, et sexus igitur femininus. in diis autem uidemus et feminas esse: ergo dii non sunt. dissoluat hoc argumentum si quis potest. ita enim res rem sequitur, ut haec ultima necesse sit confiteri. sed ne illud quidem dissoluet aliquis: ex duobus sexibus alter fortior est, alter infirmior; robustiores enim mares sunt, feminae inbecilliores. inbecillitas autem non cadit in deum, ergo nec feminae sexus. huic additur superioris argumenti extrema illa conclusio, ut dii non sint, quoniam in diis et feminae sunt. Ob has rationes Stoici aliouersus deos interpretantur, et quia non peruident quid sit in uero, conantur eos cum rerum naturalium ratione coniungere. quos Cicero secutus de
Abbreviated transcription (Latin):
dicantur aliqui ex aliquibus nati
consequens est ut semper uascaut
si quidem aliquando sunt nati. uł
curant quando desieruit nõ ulep¬
de seueca ui libris moralis philoso¬
phie. Quid ergo est inquid quare
apud poetas salacissimus iuppiter
desierit liberos tollere. utrum sexa¬
geuanus factus est. et illi lex pa¬
pia aibulami imposuit. au impe¬
trauit ns trum librorum. an tan
deui uenit inmentem abalio ex¬
pectes alti ꝙ fecers Ettimet ueqͥs
sibi faciat ꝙ ipse saturuo / at isti qͥ
deos asseruut. Uideaut quo modo
respondeant hinc arguinento q
inferemns. Si duo siuit sexus d̾oꝵ
sequitur concubitus si coeuut et
domus habeant neccesse est. nec
enun carent nirtute acpudore ut
hoc ꝓuisce. aut inꝑpatulo faciãt
aminalia si domos habent couse¬
quens est ut et urbes habeant. ⁊¬
quidem auctore nasone qui ait
plebs habitat dinersa locis ac frõ¬
te potentes celicole clariq suos
posuere penates. Si hũt urbes.

Expanded text:
dicantur aliqui ex aliquibus nati, dicantur aliqui ex aliquibus nati, consequens est, ut semper nascantur; siquidem aliquando sunt nati: velcur aut quando desierint. Non illepide Seneca in libris moralis Philosophiae: « Quid ergo est, inquit, quare apud poetas salacissimus Jupiter desierit liberos tollere? Utrum sexagenarius factus est, et illi lex Papia fibulam imposuit? an impetravit jus trium liberorum? an tandem illi venit in mentem: Ab alio expectes, alteri quod feceris, et timet, ne quis sibi faciat, quod ipse Saturno? » At isti, qui deos asserunt, videant quomodo respondeant huic argumento quod inferemus: Si duo sunt sexus deorum, sequitur concubitus; et si coeunt, et domos habeant necesse est, nec enim carent virtute ac pudore, ut hoc promiscue aut in propatulo faciant, animalia. Si domos habent, consequens est ut et urbes habeant, et quidem auctore Nasone qui ait: Plebs habitat diversa locis; hac fronte potentes Coelicolae clarique suos posuere penates. Si habent urbes,
Abbreviated transcription (Latin):
uautur. deas feminas et esse cre¬
dunt et colunt. reuoluutur mi¬
prudentes adid quod negauerant
coire illos ac parere. Nec enim fe
potest qui duos sexus generaudi
causa sint maituti. recepta uero
sexuum diuersitate non intelli¬
gunt cousequens esse ut concipi¬
aut ꝙ in deuin cadere non potest.
sed ut isti putant. Naii et iois
esse filios dicunt et ceterorinu
deorum uascuntur ergo et cotidie
quidem dii uoui. Rec enim uiucũ¬
tur abhonumbus fecunditate.
igitur deorum innurabilium n¬
pleua sunt ouinia nullo. s mo¬
uente. Nam cum homiuni ns
incredibilis uumerus sit mestima¬
bilis quos tũ sicuti uastuntur uio¬
ri ueccesse est quid deorum esse tan¬
dem putennus qui tot seculis uati
suit inmortalesq manserunt.
Cur ergo tam paua coluitur iusi
forte arbitramur non generandi
causa: sed tantum modo capiende
uoluptatis duos esse sexus deorinu
et ea excercere que huuiculos
et facere et patipudet. Cum uero

Expanded text:
nantur, et deas feminas et esse crenantur, et deas feminas et esse credunt et colunt, revolvuntur imprudentes ad id quod negaverant, coire illos, ac parere. Nec enim fieri potest, quin duo sexus generandi causa sint instituti. Recepta vero sexuum diversitate, non intelligunt consequens esse, ut concipiant: quod in Deum cadere non potest. Sed sit ut isti putant; nam et Jovis esse filios dicunt, et caeterorum deorum. Nascuntur ergo et quotidie quidem dii novi, nec enim vincuntur ab hominibus fecunditate. Igitur deorum innumerabilium plena sunt omnia, nullo scilicet moriente. Nam cum hominum vis incredibilis, numerus sit inaestimabilis, quos tamen, sicuti nascuntur, mori necesse est; quid deorum esse tandem putemus, qui tot saeculis nati sunt, immortalesque manserunt? Cur ergo tam pauci coluntur? nisi forte arbitramur, non generandi causa, sed tantummodo capiendae voluptatis duos esse sexus deorum; et ea exercere, quae homunculos et facere et pati pudet. Cum vero
Abbreviated transcription (Latin):
lununis oras. Opater opatrie o
sanguendis oruindum. Ob hoc de¬
siderium facilius creditum est ulio
proculo mencienti qui sub oruato
apatribus ut inuitiaret plebi
idisse se regem huiauo hĩtu au¬
gustiorem enmq maudasse ad po¬
pulum ut sibi delibrum fieret. s eũ
esse et quirinum uocari quo facto
et ipĩ populo ꝑsuasit romulum
ad deos abisse et senatum suspiccẽ
cedis regie liberauit.¶ Poteram hiis
que retuli esse contentus: s suꝑstͤ
adhuc multa suscepto opi necces¬
saria. Nam ꝙͣuis ipso religionum
capite destructo iunu̾sa sustulerim.
libet cũ ꝑsequi cetera et redargue¬
re plenius inueteratam per sua¬
sionem. ut tandem homiues suoꝵ
pudeat ac peniteat errorum. ma¬
ginm hoc opus et homine dignũ
Religionum animos nodis exsol¬
uere ꝑgo. ut ait lucretius. qui qui¬
dem ħ esficere non potercit qͥ nich̾
ueri afferebat. nostrum est ħ oftm̃
qui et uerum deuni asserunius.
et falsos refutanns. illi ergo qui
poetas fiurisse de diis fabulas opi¬

Expanded text:
luminis oras, o pater, o genitor, o sanguen dis oriundum. ob hoc desiderium facilius creditum est Iulio Proculo mentienti, qui subornatus a patribus est, ut nuntiaret plebi uidisse se regem humano habitu augustiorem eumque mandasse ad populum, ut sibi delubrum fieret, se deum esse et Quirinum uocari. quo facto et ipsi populo persuasit Romulum ad deos abisse et senatum suspicione caedis regiae liberauit. Poteram iis quae rettuli esse contentus, sed supersunt adhuc multa suscepto operi necessaria. nam quamuis ipso religionum capite destructo uniuersas sustulerim, libet tamen persequi cetera et redarguere plenius inueteratam persuasionem, ut tandem homines suorum pudeat ac paeniteat errorum. magnum hoc opus et homine dignum, religionum animos nodis exsoluere dem hoc efficere non poterat, quia nihil veri afferebat. Nostrum est hoc officium, qui et verum Deum asserimus, et falsos refutamus. Illi ergo, qui poetas finxisse de diis fabulas opi
Abbreviated transcription (Latin):
redigis. Cui uich aliud ꝙͣ opificũ
concedis quo gͥ ab homine dĩa ula
ius differret sicut homo: sic ⁊̃ deus
ope indig aliena. Iudig aũt si nł
moliri p̾t uisi ab alt̾o illi materia
nũaretur. Q si fit: inꝑfc̃e utiq uuir¬
tutis est et erit iã potencior iudicãdꝰ
mat̾ie institutor. Quo ergo noĩe
appellabr᷑ qͥ potencia deũ m̃cit. si qͥd̾¬
uere. si aut fi non pocest ut sit po¬
teria constanciũ. neq eium deo nõ
faciente aut muito esse auꝙͥ auͭ po¬
tint: aut debuit. s ꝓbabile est uiqͥt

Expanded text:
gis, cui nihil aliut quam opificium concedis. quo igitur ab homine diuina illa uis differet, si ut homo sic etiam deus ope indiget aliena? indiget autem, si nihil moliri potest, nisi a.b altero illi materia, ministretur. quod si fit, inperfectae utique uirtutis est, et erit iam potentior iudicandus materiae institutor. quo ergo nomine appellabitur qui potentia deum uincit? siquidnere. si autem fieri non potest ut sit poteria constantium. neque enim deo non faciente et inuito esse aliquid aut potuit aut debuit. sed probabile est inquit
Abbreviated transcription (Latin):
moreretur. Itaq nullo modo fieri pot̃
quin ab aliquo fuerit educatus. nisi
forte ammalia omĩa non exterm st̃.
nata. sed ex se creata. ꝙ ut dicerent
nulli uenit in mentemi: Om̾is igit
illa racio imposibilis et uana est. si
tamen racio dici potest. qua id agitͦ
ut nulla sit incio. qui emm dicit oĩa
sua sponte ẽẽ nata. nichilqz deͥnine
prouidencie tribuit. ħͥ ꝓfecto uõmi nõ

Expanded text:
moreretur? itaque nullo modo fieri potest moreretur? itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis uenit in mentem. omnis igitur illa ratio inpossibilis et uana est, si tamen ratio dici potest qua id agitur, ut nulla sit ratio. qui enim dicit omnia sua sponte esse nata nihilque diuinae prouidentiae trib
Abbreviated transcription (Latin):
sio est: S putenius id quoq cau̾
accidisse. illa certe que sequũtur
fortuita ẽe non possunt. ut teriaa cõ¬
tumio lacte mauaret. ut aeris teu¬
peries eẽt equalis: Que si constat
ideo facta. ut animalia retenssa e¬
dita. nel haberent. alliõiam uel nõ
mus tanien au id ip̃m qd iactãt
fieri potuerit. ut homines nascerẽ s
ex terra: Si consideret a liquis tã¬
ꝙͣ diu et quibr upodis educa tur in¬
fans. intelliget ꝑfecto non potius¬
se terrigenas illos pueros smne¬
ullo educatore nuctriri. fiisset enun
nccͣe cum plurib iensib iacere pro¬
iectos. donec confirmatis ueruis in¬
nouere se. plocumiqz mutare possent.
qd uix intra unus anni spacuti
fieri potest: Iam inde ntrum ne en¬
fans. in eodem loco. et eodem modo
quo effilssus est iacere ꝑ multos m̃¬
ses ualuerit. ac nou et humore illo
terre quam alimenti gracia ministra¬
lat et suni corporis purganientis in
unum mxtis. obrutus cormptus q

Expanded text:
visio est. Sed putemus id quoque casu visio est. Sed putemus id quoque casu accidisse: illa certe quae sequuntur, fortuita esse non possunt; ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. Quae si constat idcirco esse facta, ut animalia recens edita uel haberent alimentum uel non mus tamen an id ipsum quod dictitant fieri pe terra. Si consideret aliquis quandiu, et quibus modis educetur infans, intelliget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sullo educatore nutriri. fuit enim necesse conpluribus mensibus iacere proiectos, donec confirmatis neruis mouere se locumque mutare possent: quod uix intra unius anni spatium fieri potest. iam uide utrumne infans eodem loco et eodem modo quo effusus est iacere per multos menses ualuerit ac non et umore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque
Abbreviated transcription (Latin):
semel nicc̃arnim fuit nt amnia lia
nascerentur. postꝙͣ uero ẽẽ ceperunt
concessa hiis facultate generandi. et
terra parere desut. et temporis condi¬
cio mutata est: Oꝙͣ facille est ⁊ redar¬
guere mendacia primũ quod nchil
potest ẽẽ in hoc mundo ꝙ non sic ꝑ¬
maneat ut cepit: nec .ii. sol.i lu¬
ua et astra nõ nouerant aut cuui¬
eẽnt nresitus nou hẽbant. ac non
diuina moderacio. que cuissus reꝵ¬
eoꝵ temperat. et gubernant. cum¬
cũ ipĩs simul reperit: Deinde qd si
ita sit ut dicunt ẽẽ prouidenciam. nec
cesse est. et in id ipm̃ incidunt. qdͥ
marime fugiint: Nondum euini
natis aminalib aliquis utiq pro¬
nidit ut uascerentur. ne orbis ter¬
re desertus atqr incultus horreret.
Ut autem deterra sine officio pa¬
rentum nasci possent. neccesse est
magna racione eẽ pronsum. deĩde
ut humor cousretus e terrͥa in uari¬
as ymagines corporum fingeretur.
Item ut ex foliis quib tegebantur
tamꝙͣ ex al no matrum profunde¬

Expanded text:
eri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim sol et luna et astraessent, meatus non habebant, ac non divina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperit. Deinde quod si ita sit, ut dicunt, providentiam esse necesse est; et in idipsum incidunt, quod maxime fugiunt. Nondum enim natis animalibus, aliquis utique providit, ut nascerentur, ne orbis terrae desertus, atque incultus horreret. Ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse provisum; deinde ut humor ille concretus de terra in varias imagines corporum fingeretur; item ut e folliculis, quibus tegebantur, tamquam ex alvo matrum profunde
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it assertor ⁊ qͥ acerrinus argnũ¬
tis ĩpugnauerit eos qͥ ꝓudẽciã
nõ eẽ dix̾iuit. Idẽ uc qiͣꝓditor ali¬
quis aut tnͣsfuga ꝓindenciã co¬
recitãda st̃. Nec eĩ pot̾it ab ullo acero
ꝙͣ a cicerone uehemẽcius refutari¶s
concedamꝰ ħ mori et ĩstituto acade¬
micoꝵ ut liceat hoĩb ualde lib̾is dr̃e
deo frãm qͥꝰ hoc argũtis doces. Nich
eĩ dixicti.: qͣre ħ nõ sit ꝓbabile. Itaq¬

Expanded text:
fuerit adsertor et qui acerrimis argumentis inpugnauerit eos qui prouidentiam non esse dixerunt, idem nunc quasi proditor aliquis aut trans fuga prouidentiam corecitanda sunt; nec enim poterit ab ullo Cicero quam a Cicerone uehementius refutari. sed concedamus hoc mori et instituto Academicorum, ut liceat hominibus ualde liberis dicere Deo factam. Quibus hoc argumentis doces? Nihil enim dixisti, quare hoc non sit probabile. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
se: De inde terram ⁊p̃am humore quod̾
exuberasse. eoqz aliuento amman¬
tes ẽe nutritas. Qũo igitur uimi fu¬
goris. aut. caloris. feire aut uictare
potuerunt. ant oĩo uasa cim sol ex¬
ureret frigus adstuingeret:. Non erat
inquiuut in principio mũdi hunis.
penes et uor equabrlee Omulergo i

Expanded text:
se. Deinde terram ipsam humore quodam, se. Deinde terram ipsam humore quodam, exuberasse, eoque alimento animantes esse nutritas. Quigoris uel caloris ferre aut uitare potuerunt aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus adstringeret? \'non erant\' inquiunt \'in principio mundi nec peries et uer aequabil
Abbreviated transcription (Latin):
diuine proudencie mitu. qd̾ negari
non potest. ad reparandos hoĩnes reẜ¬
natus est. apparet in dei potestate ẽẽ.
uel uitam. uel interitũ genus hũai.
Qd̾ si potest accidere in totũ. q̃ ꝑ par
tes accidit. apparet aliqũ eẽ ortum.
et fragilitas et imcium. sic declaret
et terminũ. que si uera sunt. non pot̾it
deffendere aristoles. qu̾o ius hũerit ⁊¬
ipẽ mũdus principium: Qd si a ris¬
toli. placo et epiturus extorquentur.
et platoni et aristotili. qui semper
fore mundum pntanerunt licet sĩt
eloquantes ingratis. tanĩ epiturus¬
Amut certis conuersionibz celi. ⁊ astro¬
rum motib. maturitatem quend̾
fuisse aimalium serendoꝵ. Itaq
teram nouai semen genitale cõ¬
tinentem. foliculos ex se quos d̾ in
uterorũ simlitudinem protulisse:
De quib lucrecius: Crestebant n¬
teri terre radicib aꝑti: Eosq cum
maturuissent natum cogente quod̾¬
rubrosa ammalia tenem profudis

Expanded text:
divinae providentiae nutu, quod negari divinae providentiae nutu, quod negari non potest, ad reparandos homines reservatus est, apparet in Dei potestate esse, vel vitam, vel interitum generis humani. Quod si potest occidere in totum, quia per partes occidit, apparet aliquando esse ortum; et ut fragilitas initium, sic declarat et terminum. Quae si vera sunt, non poterit defendere Aristoteles, quominus habuerit et mundus ipse principium. Quod si Aristoteli Plato et Epicurus extorquent, et Platoni et Aristoteli, qui semper fore mundum putaverunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem EpicurusAiunt certis conuersionibus caeli et astrorum motibus maturitatem quandam extitisse animalium serendorum, itaque terram nouam semen genitale retinentem folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse — de quibus Lucretius: crescebant uteri terram radicibus apti — eosque cum maturuissent, natura cogente ruptos animalia tenera p
Abbreviated transcription (Latin):
unain que uitam homĩs ordiatur. al¬
teram que contexat: tertiain que rũ¬
pat ac finiat: In toto autem genere
hoĩm. quia solum presens tempus
aparet. ex eo tamen et peteritu .i.
origo colligitur. et futurum .i. disso¬
lucio: Nam quĩ est. apparet a liqnͣdo
cepisse: Esse enm nulla res sine oxor
dio potest. Et quia cepit apparet qũz
desiturum: Neq enim potest ad totũ
ẽẽ inmortale qd̃ ex mortalib constat.
N am uniuersi per singulos interimꝰ
fieri potest ut aliquo tasu. om̃s simł.
uel sterilitate terraꝵ. que accidere par¬
ticu latim solet. Uel pestilencia ubiq
diffusa. que suigulas urbes ac regiꝰ¬
oues plerũq populatur. Uel incendi¬
o in orbe misso. quale iaui fuisse sub
ꝑhetonte dicitur. Uel dilumo a qͣrũ
quale sub deuca lioue trnditur. Eum
preter unũ hoĩem genus om̃e deletũ
est. qd dilimĩ si causu a caidit. per
fecto potuit accidere. ut et ille unus
qui superfuit interiret: Si suitem

Expanded text:
unam, quae vitam hominibus ordiatur; alunam, quae vitam hominibus ordiatur; alteram, quae contexat; tertiam, quae rumpat ac finiat. In toto autem genere hominum, quia solum praesens tempus apparet, ex eo tamen et praeteritum, id est, origo colligitur; et futurum, id est, dissolutio. Nam quoniam est, apparet aliquando coepisse esse endio potest - et quia coepit, apparet quandoque desiturum; nec enim potest id totum esse inmortale quod ex mortalibus constat. nam sicut uniuersi per singulos interimus, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes aut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aquarum, quale sub Deucalione traditur, cum ter unum hominem genus omne deletum est. quod diluuium si cfecto potuit accidere, ut et unus ille, qui superfuit, interiret. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
uirgilianũ uirũq ferrea progemes
duris caput extulit armis. et hii ma¬
xime in ea fuere sentencia. qui esse
promdenciaui negant: Nain scoicy
a ĩanciũ fabrican. diuine solercie fͥ¬
bũit. Aristotiles autem labore se ac
molestia liberauit. dicens semper fu¬
isse mũdum: Itaq et humanũ ge¬
muis et cetera que in eo sunt. i̾icium
nou habere. sed fuisse semper ac sẽꝑ
fore: S cum uideamus singula q̃q
au malia que aute non fuerunt ẽẽ¬
in corpore incipere. et ẽẽ de sinere. nec¬
cesse est totũ genus aliqnͣdo ẽẽ cepis¬
se et aliqũdo desiturim eẽ quia cepit.
O mĩa .n. trib temporib contineri nec¬
cesse est. a pͥerito. presenti. futuro:¬
Preteriti est origo: presentis substan¬
cia: futuri dissolucio. que om̃ia ĩ sin¬
gulis hominib aparent: Et incipimꝰ
em̃ cum nascimur. Et sumius cum ui¬
uimus. et desinimus cum interimus:
unde et iani tres partes eẽ uoluerunt.

Expanded text:
Vergilianum uirumque terrea progenies Vergilianum uirumque terrea progenies duris caput extulit aruis. et u maxime in ea fuere sententia qui esse prouidentiam negant: nam Stoici animantium fabricam diuinae sollertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac molestia liberauit dicens semper fuisse mundum: itaque et humanum genus et cetera quae in eo sunt initium non habere, sed fuisse semper ac semper fore. sed cum uideamus singula quaeque animalia quae ante non fuerint esse incipere et esse desinere, necesse est totum genus aliquando esse coepisse et aliquando desiturum esse, quia coepit. omnia enim tribus temporibus contmen necesse est, praeterito prPraeteriti est origo, praesentis substantia, futuri dissolutio. Quae omnia in singulis hominibus apparent, et incipimus enim, cum nascimur; et sumus, cum vivimus; et desinimus, cum interimus. Unde etiam tres Parcas esse voluerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
natam ẽẽ artem statuas et simula¬
cra fingend̾: Si quid ioms temporib
fint. quib et primũ templa constitu¬
it. et nom deorũ cultus ẽẽ ceperunt.
Sic ueritas sucrata mendacio est. et iᵈ
qd̃ a deo factum ferebatur. honũ qui
opus diuinũ imitatus est cepit as¬
cribi: Cetem fictio ueri ac uini hoĩs.
tradidit. qui nou tantum hoĩnem
ad ymaginem dĩ factum eẽ dixit a
deo. s eciam illud explauare temp¬
tanit ꝙͣ subtili racione singula que¬
ad pulcritudinem ualeat: Id uero
et iam scoytitũ de pronidencia disse¬
runt facere conantur. Et scrutus eos
tussius plurimis quid locis. s tam̃
materiam tam copiosam ⁊ uberan
strutĩ continguit. ꝙͣ ergo nũc id circo
pretereo. quia imper propriũ de ea
re librũ ad metrianũ anditorem meũ
ccripsił Illud hoc loco p̾terire nõ pos¬
sumnu ꝙ errantes quid ph̾i anunt. ho¬
nuines cetera qz a minalia sine ullo
aititice orta esse de terra: Unde illud ẽ

Expanded text:
natam esse artem statuas et simulanatam esse artem statuas et simulacra fingendi, siquidem Iouis temporibus fuit, quibus primum templa constitui et noui deorum cultus esse coeperunt. sic ueritas fucata. mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum imitatus est, coepit adscribi. ceterum fictio ueri ac uiui hominis tradidit: qui non tantum hominem ad imaginem Dei factum esse dixit a Deo; sed etiam illud explanare tentavit, quam subtili ratione singula quaead pulchritudinem ualeat.. id uero etiam Stoici cum de prouidentia disserunt, facere cona.ntur et secutus eos Tullius pluribus quidem locis, sed tamen materiam tam copiosam et uberem strictim contingit. quam ego nunc idcirco praetereo, quia nuper proprium de ea re librum ad Demetrianum auditorem meum scripsi. illut hoc loco praeterire non possum quod errantes quidam philosophi aiunt, homines ceteraque animalia sine ullo artifice orta. esse de terra,. unde illud est
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fignientum poetarũ coargni p̃t.
ffactum ẽẽ diliuũ ad ꝓdendam tol¬
lendanq ex orbe terre maliciam cõs¬
thaclismus ideo factus est. ut mali¬
cia que ꝑ nimiam multitudinem
increnerat ꝑderetur. quo ꝓmethe ͦ¬
lionem. idem ip̃i ob iusticiam solũ¬
dicunt ẽẽ seruatum. Q ño unus gra¬
dus. et una progemes orbem terre tã
celeriter potuit hominibz implere. s
uidelicet hoc quoq sic corruperunt ut
illud srius cũ ignorarent. et quo tẽ¬
pore cathaclisimis sit factus interra.
et quis obinsticiam meruerit gem̾
humano peñte sernari. aut quouĩo.
ant cum quibz sernatus sit. que oĩa
prop hete littere docent. Apparet er¬
go flm̃i ẽẽ qd̾ de opificio promethei nar¬
rantł uerum quia poetas dixeram nõ
oĩo mentiri solere. s fignris in uolue¬
re et obscirare que dicant. nou dico
ẽẽ mentitos. sed primo omiñ ꝓme¬
theo summilaciũ hominis formasse de
molli ac pĩgni luto. ab eoq primo

Expanded text:
hoc figmentum poetarum coargui potest. hoc figmentum poetarum coargui potest. factum esse diluuium ad perdendam tollendamque ex orbe terrae malitiam constaclysmus ideo factus est, ut malitia quae per nimiam multitudinem increuerat perderetur, quomodo lionem idem ipsi ob iustitiam soludicunt esse seruatum? quomodo unus gradus et una progenies orbem terrae tam celeriter potuit hominibus inplere? sed uidelicet hoc quoque sic corruperunt ut illut superius, cum ignorarent et quo tempore cataclysmus sit factus in terra et quis ob iustitiam meruerit genere humano pereunte seruari et quomodo aut cum quibus seruatus sit: quae omnia propheticae litterae docent. apparet ergo esse falsum quod de opi- Scio Promethei narrant. uerum quia poetas dixeram non omnino mentiri solere, sed figuris inuoluere et obscurare quae dicant, non dico esse mentitos, sed primum omnium Promethea simulacrum hominis formasse de molli ac pingui luto ab eoque primo
Abbreviated transcription (Latin):
finccione poete quoqz ꝙͣnis corrup
de luto ẽẽ dixerunt. Res eos non
fefellit. sed nomen artificis. mi llas
enĩ litteras ueritatis attigerant.
s que prophetarum uaticino tradi¬
ta in sacrario dĩ contine bantur. ea¬
dem de fabulis. et obscura oppiniõe
collecta. et depranata. ut ueritas
a nulgo solet uariis sermomibz dis¬
sipata corrumpi. nullo addente ali¬
quid ad quod audierat. carminib
sins comprehenderunt. et ħ̾ quid̃ in¬
epte. qd̾ tam mirabile. tamq diui¬
nũ opificium hoĩ dederunt: Quid .ii.
opus fuit hominem de luto fingi.
cum posset eadem incõne generir.
qua ip̃e ꝓmetheus ex iapheto natus
est. qui si fuit homo geuerare hoĩez
potuit. facere non potuit¶ De dus
autem non finsse pena eius. incan¬
raso moute de clarat. S patrem eiꝰ
ia petũ patruũq titanũ. quis ꝙͣ dõs
nũcupanit. q nia regni sublimitas.
honores cum onũb suis posteris cõ¬
sequtus est: amltis argumentis

Expanded text:
fictione poetae quoque quamuis corruptfictione poetae quoque quamuis corruptesse dixerunt. res eos non fefellit, sed nomen artificis. nullas enim iitteras ueritatis attigerant, sed quae prophetarum uaticinio tradita in sacrario dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione collecta et depraua-ta, ut ueritas a uulgo solet uariis sermonibus dissipata corrumpi nullo non addente aliquid ad id quod audierat, carminibus suis conprehenderunt. et hoc quidem inepte, quod tam mirabile tamque diuinum opificium homini dederunt. quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Iapeto natus est? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit: de diis autem illum non fuisse poena eius in Caucaso monte declarat. sed neque patrem eius Iapetum patruumque Titana quisquam deos nuncupauit, quia regni sublimitas  diuinos honores cum omnibus suis posteris consecutus est. multis argumentis
Abbreviated transcription (Latin):
uergens. figuram mortis ostendit.
Iõ neq peccudes in celum suspiciunt.
uel q nomodo hec duo principalia.
iguem et a quani. uel accenderet.
nel eliquauerit. Solus potest scire
qui fecitꝰ Consũmato igitur mun¬
do. anmalia uari generis. dissmulib
formis. et insigna et minora impera¬
uit et facta sunt. bina .i. diuersi se¬
xus singula. ex quoꝵ fecib. et aer.
et terra. et maria completa sunt ; de¬
dens deterra. ut usui hon eẽ possẽt.
Alia ninuꝵ ad cibos. alia ueroad ues¬
titum. Que autem magnarum sũt
uinum. ut in excolenda terra in ba¬
rent. unde sunt dicta inmenta: Ita¬
q reb omĩb mimbili descripcione
compoĩtis. Regnum sibi eteruũ cõs¬
tituit. et immmerabiles aminas
procresri. quib ĩ mortalitatem da¬
perfecans: Hoĩem figuraut ex limo
terre. uñ hõ nõcupatus est qd̃ sit fac¬
tus ex buino: de niq plato hũam
formam theoindem ẽe ait. Et si bil¬
la que dicit. Icones tancro possem e¬

Expanded text:
vergens, figuram mortis ostendit. vergens, figuram mortis ostendit. Ideo pecudes, neque in coelum suspiciunt, vel quomodo Deus haec duo principalia, ignem et aquam, uel accenderit uel eliquauerit, solus potest scire qui fecit. Consummato igitur mundo animalia uarii generis, dissimilibus formis, et magna et minora uti fierent imperauit. et facta sunt bina. id est diuersi sexus singula, ex quorum fetibus et aer et terra et maria conpleta sunt, deimenta de terra., ut usui esse homini possent, alia nimirum ad cibos, alia uero ad uestitum, quae autem magnarum sunt uirium, ut in excolenda terra iuuarent; unde sunt dicta iumenta. ita rebus omnibus mirabili discriptione compositis regnum sibi aeternum parare constituit et innumerabiles animas procreare, quibus inmortalitatem daperfectius: hominem figurauit ex limo terrae; unde homo nuncupatus est, quod sit fictus ex humo. denique Plato humanam formam θεοειδῆ esse ait, et Sibylla quae dicit: