comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nens figurã ꝓph&arũ. Sed & phanuhel pater eĩ facies
dĩ interp̃titur a serbeatus anbeatus erit. figurã ppili
credentium ten& seu uł pingue dinem panis inter¬
p̃tatur qui decelo descendit hȩc proces senat iudie¬
bus multis et iuxorat cuoiuinosuo auiuis septẽ auiꝵ¬
qiaitate sua: Annos septem id est synagoga cum
eptatico uel postea perseptem dona spr̃ scił a uirgini¬
tate sua : quia cum uirosuo septem annis suit: ethȩc
uero misticum quia ecclesiam significat quȩ in prȩ¬
senti quasi sponsa dñi. quae sui est morte uiduata:
Numerus &iam annorum uiduitatis eius tempur
ecłe designat. Septies quippe duodeni octoginta
quattuor faciunt. & septem quidem ad huius seculi
cursum quidiebus septem uoluitur. Duo decim uero
ad ꝑsectionẽ doctrinae apostolicae ꝑtinent. Ideoq siue
uni uersalis ecđȩ. seu que lib& anima fidelis quae to¬
tum uitae suae tempus a postolicis mancipare cu¬

Expanded text:
nens figuram Prophetarum. Sed et Phanuel pater ejus, facies nens figuram Prophetarum. Sed et Phanuel pater ejus, facies Dei interpretatur. Aser beatus. Aser beatus erit figuram populi credentium tenens, sed vel pinguedinem panis interpretatur, qui de coelo descendit. Haec processerat in diebus multis, et vixerat cum viro suo annis septem a virginitate sua. Annis septem, id est, synagoga cum heptatico vel postea per septem dona spiritus sancti, a virginitate sua, quia cum viro suo septem annis fuit. Et haecllectum vero mysticum, quia Ecclesiam significat, quae in praesenti quasi sponsi Dominique sui est morte viduata. Numerus etiam annorum viduitatis ejus, tempus Ecclesiae designat, septies quippe duodeni octoginta quatuor faciunt, et septem quidem ad hujus saeculi cursum, qui diebus septem volvitur, duodecim vero ad perfectionem doctrinae apostolicae pertinent, ideoque, sive universalis Ecclesia, seu quaelibet anima fidelis, quae totum vitae suae tempus, apostolicis mancipare cu
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationibus. Herodes rex turbatus est & omnis
hiero solima cumillo : Pastores cumtimore &
gaudio dõ laudem resonant hominibus pacis
nuncium pandent eius dootrina : & uirtute dif¬
famata. alii ad eum quasi magistrum ueritatis con¬
fluunt. alii ab eo quasi seductore. refugiunt eius
signo crucirerecto hii quasi iustae morti datum
blas phemantes in riderent illi quesi uitae aue¬
torem mori. acriterdolent Et erat anna
prophetissa pilia phanuhel detareu aser:
Arrid& autem ecclesia misteriis quod anna & gra¬
tia eius inter pretatur & filia est phanuhel qui faci¬
esdĩ dicitur. Cum psalmo ghrapho decantans: Sig¬
natum est suꝑ nos lumen uultustui dñe : & deribũ
aser hoc est phanuhel beati. Descendit interꝑ atriar¬
chas duo decim hordine nascendi ẽ octauus. de quo
numero quia nouo testamento sit sacer crebrius ẽ
inculcatum: Nam anna gratia eĩ interp̃tatur. te¬

Expanded text:
cogitaticogitatiHierosolyma cum illo, pastores cum timore et gaudio Deo laudem resonant, hominibus pacis nuntium pandunt, ejus doctrina et virtute diffamata, alii ad eum quasi magistrum veritatis confluunt, alii ab eo quasi seductore refugiunt. Ejus signo crucis erecto, hi quasi juste morti datum blasphemantes irrident: illi quasi vitae auctorem mori acriter dolent. Et erat Anna prophetissa, filia Phanuel, de tribu Aser. Arridet autem Ecclesiae mysteriis, quod Anna et gratia ejus interpretatur, et filia est Phanuel, qui facies Dei dicitur. Cum Psalmographo decantans: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Et de tribu Aser, hoc est, beati, descendit, qui inter patriarchas duodecim, ordine nascendi, est octavus, de quo numero, quia Novo Testamento sit sacer, crebrius est inculcatum. Nam Anna gratia ejus interpretatur, te
Abbreviated transcription (Latin):
trans usq: ad diuisi onem animae & spr artuumq¬
& medullarum cogitationer cordis & secr&a scrutat᷑
animarum : Aliter tribulationem igitur & dolorẽ
dominicae passi onis gladii nomine signisi catũ eẽ
credibile ẽ quomaterna anima uulnerata est
doloris effectu: Sedusque hodiae &usque ad
consummationem seculi: praȩsentis ecclesiaȩ ani¬
mam gladiur durissimae tribulationis ꝑtransire
non cessat. cum signo fidaei ab in probis contradicit
Cumaudito dĩ uerbo multos cum xp̃o resur gere
sed plurer a credulitate ruere gemebunda per¬
tractat: Vt Reuelentur ex orultis cordigus
cogitationes: Quod dicit ut denudentur multo¬
rum cordium cogitationes. Hoc in tellegendũ pu¬
to quia ꝑ dñi passianem & insidia iudaeorum &dis¬
cipulorum in firmitas patuit: Incertum erat quon
dam qui iudaeorum grãm xp̃i quam uenturam utiq
nouerant recipere . quiaũt respuere mallent:
ad eius natiuitate audita reuelatis. mox cordium

Expanded text:
trans usque ad diuisionem animae et spiritus artuumqtrans usque ad diuisionem animae et spiritus artuumqet medullarum, cogitationes cordis et secreta scrutatur animorum. Aliter. Tribulationem igitur et dolorem Dominicae passionis, gladii nomine signatum esse, credibile est, quo materna anima vulnerata est doloris affectu, et usque hodie, et usque ad consummationem saeculi, praesentis Ecclesiae animam gladius durissime tribulationis pertransire non cessat, cum signo fidei, ab improbis contradici, cum audito Dei verbo multos cum Christo resurgere, sed plures a credulitate ruere, gemebunda pertractat. Et revelentur ex multis cordibus cogitationes. Quod dicit: Ut denudentur multorum cordium cogitationes, hoc intelligendum puto, quia per Domini passionem et insidiae Judaeorum et discipulorum infirmitas patuit. Incdam qui Judaeorum gratiam Christi, quam venturam utique noverant, recipere, qui autem respuere mallent. At ejus nativitate audita, revelatis mox cordium
Abbreviated transcription (Latin):
dic&ur fidem dominice crucis accipere. Dequa apło
paulo dicunt uidei. Nam desecta haec notum est no¬
bis : quod ubique ei contradicitur : Nos quippe om̃s
scimus uera esse quaede saluatore scriptas unt:
ged apud incredulos & hereticos uniuersa quȩ de
eo scriptasunt. signum sunt cui contra dicitur:
V irgo mater est signum est cui contradicunt mar¬
tionitae. abuit corpus humanum & hocsignũ
ẽ cui contra dicitur. Resurrexit amortuis & hoc
signum ẽ cui contra dicitur & quid necesse est
multa persequi om̃a quae deeo scripta sunt sig¬
numẽ cui contradicitur ab incredulis &her&icis
Ettuam ipsius amoram per transiet cladius:¬
N ec littera nec historia doc& & hac uita maria cor¬
poralis nec is passionem migrasse. Non enĩ anima
sed corpus materiali gladio trans uerbercctur : Rideo
prudentiam mariae aut ignara misterii caeles¬
tis ostendit Uiuum est enim uerbum dĩ &uali¬
dum &acutum & omne gladio acutissimo pene¬

Expanded text:
dicetur, fidem Dominicae crucis accipe, de qua apostolo dicetur, fidem Dominicae crucis accipe, de qua apostolo Paulo dicunt Judaei: Nam de secta hac notum est nobis quod ubique ei contradicitur . Nos quippe omnes scimus, vera esse quae de Salvatore scripta sunt, sed apud incredulos et haereticos universa, quae de eo scripta sunt, signum sunt, cui contradicitur. Virgo mater, signum est, cui contradicunt Marcionitae. Habuit corpus humanum, et hoc signum est, cui contradicitur. Resurrexit a mortuis, et hoc signum est, cui contradicitur. Et quid necesse est multa persequi. Omnia quae de eo scripta sunt, signum est, cui contradicitur ab incredulis et haereticis. Et tuam ipsius animam pertransiet nec littera nec historia docet ex hac uita Mariam corporalis necis passione migrasse; non enim anima, sed corpus materiali gladio transuerberatur. et ideo prudentiam Mariae haut ignaram mysterii caelestis ostendit. uiuum enim uerbum dei et ualidum et acutum omni gladio acutissimo, pene
Abbreviated transcription (Latin):
hinc resurgere & dicere : Si conmortui sumus
& conuiuemus & si conformes facti sumus mor¬
tis conformes &resurrectionis erimus : Et inre
gurrectionem multoruor itisranel: Bene
in resurrectionem quia lum en est . quia gloria
plebis isrł quia dicit Egosum resurrestio & uita
qui creditinme &iam simor tuus fuerit uiu& Duȩ
sunt resurrectiones . una primaquȩ nunc ẽ & anima¬
rum ẽ quae uenire non ꝑmittit in morte. Secunda
quaȩ dñs ait. Uenithora & nunc est quando mortui
audient uocem filii dĩ: & qui audierint uiuent: Qui
audierint dixit qui oboederint qui crediderint
&us que infinem perseuera uerint: Alia secun¬
da quae non nunc est : sed in seculi sinem futura
est: Nec animarum sed corporum ẽ quae ꝑ ulti¬
mum iuditium alios mitti in secundam mortem.
alios in eam uitã quae non hab& mortem: et u SiC¬
num cui contra dicetur: Scribas uidelic& &pha¬
risceis her&icis & puganis: Signum aũt cui contra¬

Expanded text:
hinc resurgere et dicere: Si commortui sumus, hinc resurgere et dicere: Si commortui sumus, et convivemus: et si conformes facti sumus mortis, conformes et resurrectiosurrectionem multorum in Israel. Bene in resurrectionem, quia lumen est, quia gloria plebis Israel, quia dicit: Ego sum resurrectio et vita, qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit vivet . Duae resurrectiones, una prima, quae nunc est et animarum est, quae venire non permittit in mortem. Secunda, de qua Dominus ait: Venit hora et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint, vivent . Qui audierint, dixit, qui obedierint, qui crediderint, et usque in finem perseveraverint. Alia secunda, quae non nunc est, sed in saeculi fine futura est, nec animarum, sed corporum est, quae per ultimum judicium, alios mitti in secundam mortem, alios in eam vitam, quae non habet mortem. Et in signum, cui contradicetur. Scribis videlicet et Pharisaeis, haereticis et paganis. Signum autem, cui contra
Abbreviated transcription (Latin):
malum stabat: Post quam illeuenit quod inme
malum fuit corruit: s ornicationis. In mundi¬
tia. luxuriae ido latriae. c&erarum que pes¬
tium : utilis riuna facta est Haec est ruina ad
quam primum uenit ihr̃ destruere. Vt illa des¬
tructa & mortificata: consurgant & aedificen¬
tur in me omnia bona: Uidendum est itaque
nesorte saluator noster. aliis atque aliis in ru¬
inam uenerit &inre surrectionem : sed hisdẽ
& inruinam & in resur rectionem uenerit: me
oport& primum cadere : & cum cȩcidero postea be¬
ne resurgere : Nesaluator causamihi fuerit ma¬
leruinae: Sed propterea cadore mefecit ut con¬
surgam & multomihi runa utilior fuerit:
quam illud tempus quoduidebar stare : stabam
enim petcato: & quia peccato stabam: prima
mihi utilitas fuit ut caderem & peccato more¬
rer: Iniquus eras: cadat inte iniquitas Dili
gebas scorta primum inte scortator intereat:
Peccator eras : cadat inte peccatum ut possis de¬

Expanded text:
malum stabat. Postquam ille venit, quod in me malum stabat. Postquam ille venit, quod in me malum fuit, corruit: fornicationis, immunditiae, luxuriae, idololatriae, caeterarumque pestium utilis ruina facta est. Haec est ruina ad quam primum venit Jesus destruere, ut illa destructa et mortificata consurgant et aedificentur in me omnia bona. Videndum est itaque, ne forte Salvator noster aliis atque aliis in ruinam venerit, et in resurrectionem, sed iisdem et in ruinam et in resurrectionem venerit. Me oportet primum cadere, et cum cecidero, postea bene resurgere, ne Salvator causa mihi fuerit malae ruinae, sed propterea cadere me fecit, ut consurgam. Et multo mihi ruina utilior fuerit, quam illud tempus, quo videbar stare, stabam enim peccato, et quia peccato stabam, prima mihi utilitas fuit, ut caderem et peccato morerer. Iniqugebas scorta? primum in te scortator intereat. Peccator eras? cadat in te peccator, ut possis de
Abbreviated transcription (Latin):
nilł tẽp̃r erat io seph et oraria mater ihũ on¬
rantes: super his ouae dicebantur de illo:
Hic maria figuram synagogaten&: ioseph autem
figuram legis: patrem saluator appellat. Ioseph
non quouere iuxta photinianos patersuerit eius
Sed quod ad famam mariȩ conseruandam : patersit
ab omnibus estimatus: Quamuis & eomodo pat̃
illius ualeat dici : quo &uir mariȩ reste intellegi¬
tur sine commixtione carnisi ipsa copulatione
coniugii: multo uidelic& coniunctius quam
ess& aliunde adoptatus Et dixit admariã
matreo eius ec ce positus est hic iNruinã:
Quomodo autem inruina. nisi uia & lapis offen¬
sionis est & pera scandali : id est ruinae his
qui offendunt uerbo: nec credunt: Dequibus
ipsedicit: Sinon uenissem elocutus eis suissẽ:
pec catum non haberent : Nunc autem &cusa¬
tionem non habent depeccato suo: Aliter aliquid
inme quod made stabat cadat: patiaturruinã
ut surgat in melius: Peccati superbia seerecerat:
cadat Antequam crederem bonum inme iacebat

Expanded text:
t Maria mater Jesu mirantes super his quae dicebantur de illo. Hic Mariam figuram synagogae tenet, Joseph autem figuram legis. Patrem Salvatoris appellat Joseph, non quod vere, juxta Fotinianos, pater fuerit ejus, sed quod ad famam Mariae conservandam, pater sit ab omnibus aestimatus. Quamvis et eo modo pater illius valeat dici, quo et vir Mariae recte intelligitur, sine commixtione carnis, ipsa copulatione conjungit, multo videlicet conjunctius, quam si esset aliunde adoptatus. Et dixit ad Mariam matrem ejus: Ecce positus est hic in ruinam. Quomodo autem in ruinam, nisi quia et lapis offensionis est, et petra scandali, id est, ruina his, qui offendunt verbo, nec credunt, de quibus ipse dicit: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Aliter. Aliquid in me quod male stabat, cadat, patiatur ruinam, ut surgat in melius, peccati superbia se erexerat, cadat. Antequam crederem, bonum in me jacebat,
Abbreviated transcription (Latin):
nem nr̃am regredimur qm̃ qui a paradisi gaudio ꝑ
delestamenta discessimus ad hoc ꝑlam̃ta reuocamur
Concordia istarum duarum perspicua est & gratis¬
sima concordia lectionum ambe enim deuocatione
gentium miseri corditer . & ambe de oblatis dño mistice
concorditer loquuntur muneribus: DoMiNica
daeir adgentes ab obseruantia carnali ad obser¬
uantiam spiritalem religionis summa trans lata
sit Ad greditũr spiritalis huius obseruantie mo¬
os secro ita gueuos pratres ꝑ mi sericondiaodĩ:
Quia om̃r conclusierant suppeccato nunc iam non in me¬
ritis sed inmidã dĩ salus humana consistit . Ideo quasi
qui offitio susceperim : reconciliandi uosdõ: Obsecro uos

Expanded text:
nem nostram regredimur, quoniam qui a paradisi gaudio, per nem nostram regredimur, quoniam qui a paradisi gaudio, per dilectamenta discessimus, ad hoc per lamenta revocamur. CONCORDIA. Istarum duarum perspicua est et gratissima concordia lectionum, ambae enim de vocatione gentium misericorditer, et ambae de oblatis Domino mystice concorditer loquuntur muneribus. DOMINICA daeis ad gentes, ab observantia carnali ad observantiam spiritalem, religionis summa translata sit, aggreditur spiritalis hujus observantiae moObsecro itaque vos, fratres, per misericordiam Dei. Quia omnes conclusi erant sub peccato, nunc jam non in meritis, sed in misericordia Dei salus humana consistit. Ideo quasi qui officium susceperit reconciliandi vos Deo, obsecro vos
Abbreviated transcription (Latin):
primitur. psalmista ad testante : Dirigatur oratio
mea sicut in censum in cons pectutuo: Per merram
uero carnis nr̃ae mortisicatio designatur. Vnde & sca
eccła dicit. Manus mȩȩ distilla uerunt myrram. Na¬
to ergo regi. aurum offerimus. siin cons pestu illius cla¬
ritate suꝑnae sapientiaȩ resplendemus thus offerimꝰ
si cogitationes carnis perscã orationum studia in
ara cordis incendimus : merram offerimus sicar¬
nis uitia ꝑ abstinentiam mortificamus: et res pon¬
So accepto in sooinis ueredirent adherodem.
Magnum uero nobis aliquid magi innuunt quod in
regionem suam ꝑuiam aliam reuertuntur. Regio
quippe nr̃a paradisus ẽ : aregione & enim nr̃a suꝑbien¬
do in oboediendo uisibilia sequendo cibum u&itum
gustando dis cessimus sed ad eadem necesse ẽ ut flen¬
do oboediendo uisibilia contẽpnendo atq ad p&itũ
carnis refrenando redeamus ꝑ aliamuiam adregio¬

Expanded text:
primitur. Psalmista attestante: Dirigatur oratio primitur. Psalmista attestante: Dirigatur oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo . Per myrrham vero carnis nostrae mortificatio designatur. Unde et sancta Ecclesia dicit: Manus meae distillaverunt myrrham . Nato ergo Regi aurum offerimus, si in conspectu ejus claritate supernae sapientiae resplendemus. Thus offerimus, si cogitationes carnis per sancta orationum studia in ara cordis incendimus. Myrrham offerimus, si carnis vitia per abstinentiam mortificamus. Et responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodem, nobis aliquid Magi innuunt, quod in regionem suam per viam aliam revertuntur. Regio quippe nostra paradisus est. A regione etenim nostra superbiendo, inobediendo, visibilia sequendo, cibum vetitum gustando, discessimus, sed ad eam necesse est, ut flendo, obediendo, visibilia contemnendo, atque appetitum carnis refrenando redeamus. Per aliam viam ad regio
Abbreviated transcription (Latin):
et procidentes adorauerunt euo. et apertis thes¬
aunis suis obtulerunt ei orunera. aunũ. thus & onr¬
ra : V&erũ traditio suit ut nullus ad regem. siue ad
dm̃ rogandum uacuus intrar&: Magiuero eum
quem ad orant misticis munerib: praedicant: aurũ
regem ture dm̃ mirram mortalem: Sunt here¬
tici quiunc dm̃ credunt: sed ubique regnare non
credunt: Hii ei thus offerunt. non aurum. Sunt
qui hunc regem & istimant sed dm̃ negant Hu ei
aurum offerunt nonthus : Sunt quihunc & dm̃ fa¬
tentur &regem sed ad sumpsisse carnẽ mortalem
negant Hii ei aurum &thus offerunt. non myrram.
Nos offeramus ei aurum ut ubique eum regiare cre¬
insuadiuinitate in passibilem credamus &iam ĩ nr̃a
fuisse carne mortalem quamuis in auro ture &
myrra intellegi & aliud potest. Aurum namque
sapientia designatur. salomone ad testante quiait:
Thesaurur desiderabilis. requiescit in orȩ sapnentis
thus autem quod dõ incenditur. uirtus orationis ex¬

Expanded text:
eum, et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham. Veterum traditio fuit, ut nullus ad regem, sive ad Dominum rogandum vacuus intraret. Magi vero eum quem adorant, mysticis muneribus praedicant. Auro Regem, Thure Deum, Myrrha mortalem. Sicut haeretici qui hunc Deum credunt, sed ubique regnare non credunt, hi ei thus offerunt non aurum. Sunt qui hunc regem existimant, sed Deum negant; hi ei aurum offerunt, non thus. Sunt qui hunc et Deum fatentur et Regem, sed assumpsisse carnem mortalem negant. Hi ei aurum et thus offerunt, non myrrham. Nos offeramus aurum ei, ut ubique eum regnare crein sua divinitate impassibilem, credamus etiam in nostra fuisse carne mortalem. Quamvis in auro, thure et myrrha intelligi et aliud potest. Aurum namque sapientiam designat, Salomone attestante, qui ait: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis . Thus autem, quod Deo incenditur, virtus orationis ex
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus populis & linguis mente acside conspicien¬
dum parasti. Speac dilectione quaerendum p̃ui disti
ipsediu desideratum nunc& carnis & cordis oculis
tuum salutare contemplor : Lumen ad reuelationẽ
gentiuo et gloriam plepis tuae idranel : Lum̃
qui tam̃ głam magis isrł cuidiu speratis &&quo praȩ¬
nunciatus aduenit Centium uero dicitur ẽẽ reuelatio.
quarũ mentis oculis ꝓfunda iã cecitatẽ demersos neq
ulla spe aduentus dominici erectos ipse uisitare pariter
reuelare atq in lustrare dignatus ẽ & bene re uelatio
ierit tuncomnis isrł saluus fi&: Concordia:¬

Expanded text:
gentibus, populis et linguis mente ac fide conspiciengentibus, populis et linguis mente ac fide conspiciendum parasti, spe ac dilectione quaerendum praevidisti, ipse diu desideratum nunc et carnis et cordis oculis tuum salutare contemplor. Lumen ad revelationem gentium et gloriam plebis tuae Israel. Lumen Qui tantum gloria magis Israel, cui diu speratus, et ex quo praenuntiatius advenit, gentium vero dicitur esse revelatio, quarum mentis oculos profunda jam caecitate demersos, neque ulla spe adventus dominici erectos, ipse visitare, pariter revelare atque illustrare dignatus est. Et bene revelatio ierit, tunc omnis Israel salvus fiet. Quomod
Abbreviated transcription (Latin):
cenent puerũ inũm pauentes eius: ut pacerrut se¬
cundũ consuetudinẽ lecis proeo. et ipse accepit
euorinulnas suas: Tropice aut accepit symeon xp̃m
ueeranus in fantẽ ut doceat nos &uere u&erẽ hominẽ
qui corrumpitur cumastib: ẽi & renouatos spũmentis
nr̃ae induere eum qui scđm dm̃ creatus ẽ in iustitia &
scitate & ueritate : Accipit senior infantẽ xp̃m ut insinu& hoc
scłm quasi senio iã & longeuã &ate defessum ad innocentiã
&ut ita dixerim infantiam xp̃ianȩ conuersationis rediturũ
& sic̃ aquilȩ iuuentutẽ illius eẽ renouandã: Et Benedix̃
dõi et dixit. Nunc diontts seruuortuuor dñe. se
derium senis mundi ipsius senestutȩ urgente : Ipse ad
omnis terra. Destruatur u&ustas : nouitas surgat:¬
quia uiderunt oculiorei galutare tuuor quod pa¬
rasti ante patiem oornium populoruor: Beati
oculi quiuident quae symeon uidit beatiqui non uider
& credider̃ Ilud ipsum inquid qđ omnib: postmodũ

Expanded text:
puerum Jesum parentes ejus, ut facerent secundum consuetudinem legis, et ipse accepit eum in ulnas suas. Tropice accipit Simeon Christum, veteranus infantem, ut doceat nos exuere veterem hominem, qui corrumpitur cum actibus ejus, et renovatos spiritu mentis nostrae, induere eum qui secundum Dominum creatus est in justitia et sanctitate et veritate. Accipit senior infantem Christum, ut insinuet, hoc saeculum, quasi senio jam et longaeva aetate defessum, ad innocentiam, et, ut ita dixerim, infantiam Christianae conversationis rediturum, et sicut aquilae juventutem illius esse renovandam. Et benedixit Dominum, et dixit: Nunc dimittis servum tderium senis, mundi ipsius senectute vergente. Ipse ad omnis terra Destruatur vetustas, novitas surgatuia viderunt oculi mei salutare tuum, quod parasti ante faciem omnium populorum. Beati oculi qui vident quae Simeon vidit: beati qui non viderunt, et crediderunt . Illud ipsum, inquit, quod omnibus post modum
Abbreviated transcription (Latin):
ueniendo ipsos oculos claudit: Seduidere mortẽ &periri
significat: Nam & nor conuersationẽ habendo in caelesti hierł
templidĩ limina frequentando. hocẽpia stõrum in quib:¬
dñs in habitat &empla seltando merebimur uerbum dĩ
inmanibus accipere & sidei caritatisq: brachus am¬
plesti. et uenuit inspũ inteo pluor Quodaũt ait
V enit inspũ : significat eum eadem spr gr̃aia qua olim¬

Expanded text:
veniendo ipsos oculos claudit? sed videre mortem, experiri veniendo ipsos oculos claudit? sed videre mortem, experiri significat. Nam et nos conversationem habendo in coelesti Hierusalem, templi Domini limina frequentando, hoc est, pia sanctorum, in quibus inhabitat, exempla sectando, merebimur verbum Domini in manibus accipere, et fidei charitatisque brachiis amplecti. Et venit in spiritu in templum. Quod autem ait: Venit in
Abbreviated transcription (Latin):
corã d̃o quifecitnor: columbas ad altare deporto: Et ec ce
homo erat in nieru salem. cui Nomeri sxoieoni:
Non solum ab angelis & ꝓph&is sed &iam a seniorib: & reliquis
iustis generatio dñi accepit testimoniũ : Omnis &as &uterq
sexus euentoꝵ miracul& fidẽ ad struunt : Virgo generat
steri lis parit mutur loquitur helirab& ħ ꝓph&at
magus adnorat. utero clausus ecultat. Uidua consi¬
t&ur: iustur epestat: Et homo iste iustus extioiora¬
tus. expectans nedeoptione isranel : et sp̃s sc̃s erat
ineo: Beneiustus &timoratur dicitur. quia difficilȩ
iustitia sine timore custoditur : bene iustus quia non suã sed
ppłi grãm requirebat cupiensipse corporȩȩ uinculis fragilita¬
tis absolui : sed &pectans uidere ꝓmissũ. Sciebatenĩ quia bea¬
ti oculi quiuiderent : sed donec uenir&. ille nolebat ire:
rarũ mortẽ uidere dix̃. Quomodo uid&ur quib: uȩ otulir quȩ

Expanded text:
coram Domino, qui fecit nos, columbas ad altare deporto. Et ecce coram Domino, qui fecit nos, columbas ad altare deporto. Et ecce homo in Hierusalem, cui nomen Simeon. Non solum ab angelis et prophetis, sed etiam a senioribus, et reliquis justis, generatio Domini accepit testimonium. Omnis aetas et uterque sexus eventorum miracula fidem astruunt, virgo generat, sterilis parit, mutus loquitur, Elizabeth prophetat, magus adorat, utero clauso exsultat, vidua confitetur, justus exspectat. Et homo iste justus et timoratus exspectans consolationem Israel, et Spiritus sanctus erat in eo. Bene justus et timoratus dicitur, quia difficile justitia sine timore custoditur. Bene justus, quia non suam, sed populi gratiam requirebat, cupiens ipse corpore vinculis fragilitatis absolvi, sed exspectans videre promissum. Sciebat enim, quia beati oculi, qui viderent, sed donec veniret ille nolebat ire. rarum. Mortem videre dixit; quomodo vident, quibusve oculis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur: Quia duo sunt nimirũ genera conpunctionis
Dnm nãq sciens anima prius timore compungitur postea
amore: quiergo prius flendo neducer&ur ad supplicium
turturem ꝓpeccato offerebat dealtero facit holo caustum.
cum pust modum flere a marissimȩ incipit quia differtur
aregno: hoc sane interturturis & columbȩ signisicartiã
distat quod columba quȩ gregatim conuersari uolare
& gemere consueuit: actiuȩ uitȩ frequentiam demons¬
trat: dequa dicitur: Multitudinir autem credentiũ erat
cons& anima una : Turtur uero quis ingularitate gaud& ad¬
eo utsi coniugem casuꝑdiderit solur & in de permaneat : spe¬
culatiuȩ uitȩ culmine denunciat quia & paucorumẽ ista
uirtus & his singulariter attributa : Item cum intrans
cubiculum clauso hostio oreͦ patrem in abscondito turtu¬
rem offero autcũ eĩdẽ operis conpccres quȩro canendo cũ
ꝓph&a : Venite adoremus &ꝓcidamus antedm̃ ploremur

Expanded text:
dicitur. Quia nimirum duo sunt genera compunctionis, dicitur. Quia nimirum duo sunt genera compunctionis, Deum namque sitiens anima, prius timore compungitur, post amore. Qui ergo prius flendo, ne duceretur ad supplicium, turturem pro peccato offerebat, de altero facit holocaustum, cum postmodum flere amarissime incipit, quia differtur a regno. Hoc sane inter turtures et columbas distat, quod columba quae gregatim conversari, volare et gemere consueverit, activae vitae frequentiam demonstrat, de qua dicitur: Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una ; turtur vero, qui singularitate gaudet adeo, ut si conjugem casu perdiderit, solus exinde permaneat, speculativae vitae culmina denuntiat, quia et paucorum est ista virtus, et his singulariter attributa. Item cum intrans cubiculum, clauso ostio, oro Patrem in abscondito, turturem offero. At cum ejusdem operis compares quaero, canendo cum Propheta: Venite, adoremus et procidamus ante Deum, ploremus
Abbreviated transcription (Latin):
agnus anniculus inmaculatus in holocaustum & turtur siue
pullus columbinus offer& ꝓpeccato : Si aũt non in uenerit in¬
quid manus ẽĩ nec potuerit uiferre agnum : sum& duor tur¬
tures uł duos pullos columbȩ unũ in holo caustũ & alterũ ꝓpec¬
cato Dñs ergo x p̃r. ir̃ cumdiues ess& pauꝑ factus ꝓ nob̾. Pau¬
perem prose hostiam uoluit dari łitui delic& una sua
pauꝑtate nos diuites infide & illic facer& heredes regni
quodrepromisit ds̃ diligentibus se : Moraliter autem
siue fortia quis opera seucreauerit in firma quae masculi
ac seminȩ uocabulo distinguntur. ut hȩc legitimȩ dño uale¬
ant consecrari. Quemnecesse ẽ in nocentiȩ & turturem pa¬
riter siue columbam conpunctionis offerat quia enĩ uo¬
iucres hȩpcantu gemitus habent non in merito lacrimas
humilium designantu : &beneduos unũ ꝓpeccato & alte¬
rũ in holo caustum: holo caustumnamq torum in censum

Expanded text:
die nativitatis, agnus anniculus immaculatus in holocaustum, et turtur sive die nativitatis, agnus anniculus immaculatus in holocaustum, et turtur sive pullus columbinus offeretur pro peccato: Si autem non invenerit, inquit, manus ejus, nec potuerit offerre agnum, sumet duos turtures, vel duos pullos columbae, unum in holocaustum, et alterum pro peccato . Dominus ergo perem pro se hostiam voluit dari, ut videlicet, una sua paupertate nos divites in fide et illic faceret haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se. Moraliter autem, sive fortia quis opera, seu creaverit infirma, quae masculi ac feminae vocabulo distinguuntur, ut haec legitime Domino valeant consecrari, ovem necesse est innocentiae, et turturem pariter, sive columbam compunctionis offerat, quia enim volucres hae pro cantu gemitus habent, non immerito lacrymas humilium designant. Et bene duos, unum pro peccato, et alterum in holocaustum. Holocaustum namque totum incensum
Abbreviated transcription (Latin):
consu&e natiuitatis more loquitur non qđ dñr̃ nr̃t
sacriuentris hospitium qđ ingressus scĩficar& egres¬
sus deuirginas se credendus sit iuxta her&ic os quidi¬
cunt beatam mariam uirginem usque ad partum non
uirginẽ eẽ post partum sed iuxta sidem catholicã cluso
uirginis utero quasi sponsur suo ꝓcessirsa d&halamo de
quo pulchre ꝓph&a : & conuertime inquid aduiam pottȩ
scũ arii &xterioris quaeres piciebat ad orientem : &erat
dausa & dixit dñr adme porta hȩo claus aerit: nom ape¬
ri&ur &uir non transi& ꝑ eam quar dnp̃ dẽ isrł in
gressur est ꝑ eam eritq clausa principi: princeps
in ea sedebit utcomedat panem coram dño : Quamuir
filior posse reserare. Ideoq hunc masculum inconparabi¬
li dignitate dño scm̃ uocabitur: etut darent hostiã scõo
quoddictuonrẽ it lege diũ par turturũ autduos pullos co
Lum paruoi: Dictum ẽ in lege ut infante simasculus sit

Expanded text:
consuetae nativitatis more loquitur. Non quod Dominus noster consuetae nativitatis more loquitur. Non quod Dominus noster sacri ventris hospitium quod ingressus sanctificarat, egressus devirginasse credendus sit, juxta haereticos qui dicunt beatam Mariam virginem usque ad partum non virginem esse post partum, sed juxta fidem catholicam clauso virginis utero, quasi sponsus, suo processisse de thalamo. De quo pulchre Propheta: Et convertit me, inquit, ad viam portae sanctuarii exterioris, quae respiciebat ad orientem, et erat clausa, et dixit Dominus ad me: Porta haec clausa erit, non aperietur, et vir nongressus est per eam, eritque clausa principi, princeps in ea sedebit, ut comedat panem coram Domino . Quamvis  generandos Deo filios posse reserare, ideoque hunc masculum incomparabili dignitate Domino sanctum vocari. Et ut darent hostiam, secundum quod dictum est in lege Domini, par turturum, autlumbarum. Dictum est in lege, ut pro infante si masculus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
perienr uuluam. & hominis & peccoris primo genitũ
significat : quod utrumque scm̃ dño uocari atq ideo
sacerdoti: t praeceptum est itadum taxat ut ꝓ homi¬
nis primogenito p̃ciũ acciper& : & omne animab in¬
mundum redimi facer& : cuius in quit redemptio erit
post unum mensem siclis argenti quinque ubi saluo:
subtiliore tractatu breuiter intimandum qđ illa om̃a
primo genita uł sigura suerint eĩ quicum unigenitus
e&̃ dĩfilius primo genitus fieri dignatus ẽ omir creatu¬
rȩ &uere & singulariter scr dñi quia peccatum non
fecit nec inuentur est dolus in ore eius: uel certe nr̃ȩ sue¬
rit deuotionis inditium qui omnia bonȩ actionis in i¬
tiaq̃ quasi corde gignimur dñi gratia deputare: mala
autem gesta redimere debeamus : dignos uidelic&
paenitentiae fructur prosingulis quinq corporis uł
animȩ sensibus. offerentes itaq qđ ait apperiens uuluã

Expanded text:
periens vulvam, et hominis et pecoris primogenitum periens vulvam, et hominis et pecoris primogenitum significat, quod utrumque sanctum Domino vocari, atque ideo sacerdotis esse praeceptum est. Ita duntaxat, ut pro hominis primogenito pretium acciperet, et omne animal immundum redimi faceret. Cujus inquit redemptio erit post unum mensem siclis argenti quinque . Ubi salvo subtiliore tractatu breviter intimandum, quod illa omnia primogenita, vel figura fuerint ejus qui cum unigenitus esset Dei Filius, primogenitus fieri dignatus est omnis creaturae, vere et singulariter sanctus Domino, quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus , vel certe nostrae fuerint devotionis indicium, qui omnia bonae actionis initia, quae quasi corde gignimus, Domini gratiae deputare, male autem gesta redimere debeamus, dignos videlicet poenitentiae fructus pro singulis quinque corporis vel animae sensibus offerentes. Itaque quod ait, adaperiens vulvam,
Abbreviated transcription (Latin):
rar& : Sed &iam ipsadĩ genetrix sicut ab ad mixtione
uirili : sic & alegali sit iure inmunis : dicit enĩ moyses
Mulier sisus cepto semine pepererit masculum in mun¬
daerit septem diebus. iuxta dies separationis menstruȩ :¬
& die ostauo circum cide &ur infantulus: ipsa uero.:
triginta tribus diebus manebit in sanguine purisica¬
tionis suae: Nota ergo quod non omnis mulier pari
ens sedeaq sus cepto semine pepererit designat inmun¬
da: rituq legis doc&ur ẽẽ mundanda ad distinctionem
uidelic& illius quȩ uirgo concepit &peperit filium: &uo¬
cauit nomen eĩ emma nuhel qđ ẽ interp̃tatũ nob cum
dr̃. Nonergo filius quicũ homine dr̃ est. non mater quae
spũscõ operante peperit uistimis hostiarũ quib: purgare¬
subiesta: Sicut scriptuo est iulece dñi quia ooraeor
mnas culinum ad apperiens uuluam: sc̃m dño
uocapitur: Quod dicit omnemmas culinum ad ap¬

Expanded text:
raret, sed etiam ipsa Dei genitrix, sicut ab admixtione raret, sed etiam ipsa Dei genitrix, sicut ab admixtione virili, sic et a legali sit jure immunis. Dicit enim Moyses: Mulier si suscepto semine pepererit masculum, immunda erit septem diebus iuxta dies separationis menstruae et die octavo circumcidetur infantulus ipsa vero triginta tribus diebus manebit in sanguine purificatioens, sed ea quae suscepto semino pepererit, designatur immunda, rituque legis docetur esse mundanda, ad distinctionem videlicet illius, quae virgo concepit, et peperit filium. Et vocavit nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum Nobiscum Deus . Non ergo filius qui cum homine Deus est, non mater quae Spiritu sancto operante peperit, victimis hostiarum quibus purgaresubjecta. Sicut scriptum est in lege Domini: Quia omne masculinum adaperiens vulvam, sanctum Domino vocabitur. Quod dicit: Omne masculinum ada
Abbreviated transcription (Latin):
ta est sara ⁊ causa autem ita nominis inmutati.
hȩc ẽ quod antea dicebatur princeps mea unius
iopleti sunit dies purcatiorus eius secuti dum
legem moysi: tulerunt illuo iN nieru sa lem ut
Sistenent illum druo: Secr&um quidem legis erat.
paruulum post tricesimum tertium circum cisionis
diem. ad templum dñi deferri : decriq: hostiam proeo:
primo genitum autemmasculum scm dño sieri misticȩ
sic̃ diximus insinuans neminem nisicircum cisum uitiis.
dominicis dignum eẽ conspectibus. neminem nisi mor¬
talitatis nexibus absolutum suꝑnȩ ciuitatis guudia ꝑ¬
fectẽ posse subire uerum silegis ipsiur uerba diligen¬
tius inspexeris ꝓfecto repperies quia non sum dñs in car¬
natus quantum a peccati contagione tantum a comn¬
dictione legis fuerit liber quam ab hoc magis suscipere
dignatus est : ut & eam scãm iustam acbonam ẽẽ ꝓba¬
r& &nos ab eius seruitute actimore fidȩi gratia libe¬

Expanded text:
ta est SARA  . Causa autem ita nominis immutati, ta est SARA  . Causa autem ita nominis immutati, haec est, quod antea dicebatur, princeps mea, uniusrgationis ejus, secundum legem Moysi tulerunt illum in Hierusalem, ut sisterent illum Domino. Decretum quidem legis erat parvulum post tricesimum tertium circumcisionis diem ad templum Domini deferri, darique hostiam pro eo: primogenitum autem masculum sanctum Domino fieri, mystice, sicut diximus, insinuans, neminem nisi circumcisum vitiis, Dominicis dignum esse conspectibus; neminem, nisi mortalitatis nexibus absolutum, supernae civitatis gaudia perfecte posse subire. Verum si legis ipsius verba diligentius inspexeris, profecto reperies, quia non solum Dominus incarnatus, quantum a peccati contagione, tantum a conditione legis fuerit liber, quam ob hoc magis suscipere dignatus est, ut eam sanctam, justam, ac bonam esse probaret, et nos ab ejus servitute ac timore fidei gratia libe
Abbreviated transcription (Latin):
feert Idẽ. quia i pactum uite in para diso hominib
ame datum. adam p̃uaricante trans gressũ: ẽ inquo om̃s
pectauerunt : peribit deco&us cõrũ sinon ei suerdt
remedio salutari subuentum: uocatum es t nonen
cius iñs. etcetena: In hocquod in die circũ cisionis suȩ
nom̃ ut ih̃ uocar&ur accepita dimitationẽ pris corum
sec̃ sic̃ abraham patri archa qui primur circũ cisionis
sacram̃tũ & ꝓmissionis testimonium accepit &eo
dẽ diȩ amplificationem nominis simul cumsua con¬
iuge ꝓ meruit: ut qui eatenus abram idẽ pat̃ &x celsus
Deinde abraham. idẽ pater multarum gentium uo¬
car&ur : Sed & sarai uxortua in quid dñs ad abra¬
ham nonuo cabitur sarai sed sara: errant quipu¬
tant primum sara. ꝑunũ R Scriptum suisse & pos¬
tea ei alterum Radditum sarai igitur primum¬
uocata ẽ. ꝑ sin. res. iod Sublato ergo iod idẽ.i
elemento addita ẽ .E. Littera q̃ ꝑ .a. legitur & uoca¬

Expanded text:
fecit , id est, quia pactum vitae, in paradiso hominibus fecit , id est, quia pactum vitae, in paradiso hominibus a me datum, Adam praevaricante, trangressum est, in quo omnes peccaverunt, peribit de coetu sanctorum, si non ei fuerit remedio salutari subventum. Vocatum est nomen ejus, Jesus, etc. In hoc, quod in die circumcisionis suae nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscorum fecit, sicut Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum et promissionis testimonium accepit, et eodem die amplificationem nominis simul cum sua conjuge promeruit, ut qui eatenus Abram, id est, pater excelsus, deinde Abraham, id est, pater multarum gentium vocaretur. Sed et Sarai uxor tua, inquit Dominus ad Abraham, non vocabitur Sarai, sed Sara. Errant qui putant primum Saram per unum R scriptum fuisse, et postea alterum R additumvocata est per SIN, RES, IOD: sublato igitur IOD, id est, I elemento, addita est HE littera, quae per A legitur: et voca
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut etiam undam baptis matisi quanouȩ gratiȩ
populur apeccatorum sorde lauari uoluit ipse
non necessitatis sed &xempli causa subiit: Scire
&enim deb& ur̃a fraternitas quia idẽ salutifere
curationis auxilium circumcisiorus inlege con¬
tra originalis peccati uulnus agebat. Quod nunc
baptismus agere reuelate gratiȩ tempore con¬
sueuit : Excepto quod regni caelestis ianuã necdũ
intrare poterant. donec adueniens bene dictio¬
nem dar& quilegem dedit utuideri poss&
dr̃ dõrum insion : tantum insinu habrahae
postmortẽbeata requie consolati suꝑnȩ pacis ingres¬
sũ spe felic & pectabant quienim nunc ꝑ euangelium
suui terribiliterac salubriter clamat: Misiquis re¬
natus suerit & aqua & spũ sc̃õ non potest introire
mregnumdĩ ipse tunc perlegem suam clamabat :
mas culus cuius praepucui ni caro circũ cisa non suerit:
perib anima illa deppłosuo quia pgctũ meũ irritum

Expanded text:
sicut etiam unda baptismatis, qua novae gratiae sicut etiam unda baptismatis, qua novae gratiae populos a peccatorum sorde lavari voluit, ipse non necessitatis, sed exempli causa subiit. Scire etenim debet vestra fraternitas, quia idem salutiferae curationis auxilium circumcisio in lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit, excepto quod regni coelestis januam necdum intrare poterant, donec adveniens benedictionem daret, qui legem dedit, ut videri posset Deus deorum in Sion, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati supernae pacis ingressum spe felici exspectabunt. Qui enim nunc per Evangelium suum terribiliter ac salubriter clamat: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei ; ipse dudum per legem suam clamabat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum i
Abbreviated transcription (Latin):
ritate nonfista. In uerbo ueritatis. Inuirtutedĩ ꝑ arma
iustitiȩ uriuiii a. dȩxtris &a sinistris : &c&era
similia unde & apte sequitur: Heclo guere et &oR¬
taue : Ac sidicer& omnistuus sermo in hac& orta¬
ost euam cori suor mnatisunt diesocto ltcincũ¬
cidenetur puer: Circũciditur iaq puer: quis ẽ ille
tipũ futuri : Non utiq frustra octauodiȩ iussus ẽ infans
mus qui& ostauur. Compl&ir enĩ septẽ dieb: reditur
a primũ finitur reptimus. dñp̃ sepultur : Redit᷑ adpri
mũ : dñr resurcitatur : dñi rerurcitatio ꝓmisit nobis
a&ernum diem : & conseerauit nobis dominicũdiẽ :
qui uocatur dominicus ipse uid&ur ꝓpriȩ ad dñm
ꝑtinere. quia eodie dñr resur rexit Sus cepit igit᷑
circum cisionem lege decr&a in carnes qui absq:
omni prorsus labe pollutionis apparuit in carnȩ:
& quiin similitadine carnis peccati. non autem
in carne peccati aduenit : remedium quo caro
peccati consueuerat mundari non rerpuity

Expanded text:
non ficta, in verbo veritatis, in virtute Dei, per arma justitiae, a dextris et a sinistris , et caetera similia, unde et apte sequitur. Haec loquere et exhortare. Ac si diceret: Omnis tuus sermo, in hac exhortaostquam consummati sunt dies octo, ut circumcideretur puer. Circumciditur itaque puer. Quis est ille typum futurae. Non utique frustra octava die jussus est infans mus qui octavus. Completis enim septem diebus, reditur ad primum. Finitur septimus, Dominus sepultus: reditur admum Dominus resuscitatus, Domini resurrectio promisit nobis aeternum diem, et consecravit nobis Dominicum diem, qui vocatur Dominicus, ipse videtur proprie ad Dominum pertinere, quia eo die Dominus resurrexit. Suscepit igitur circumcisionem lege decretam in carne, qui absque omni prorsus labe pollutionis apparuit in carne, et qui in similitudine carnis peccati, non autem in carne peccati advenit, remedium quo caro peccati consueverat mundari non respuit:
Abbreviated transcription (Latin):
creditur institutio: & sane praeterita scła quȩ
in prinla parente nr̃o rea sub infernali ergastu¬
lo tenebantur: longe indigebant dilatione ut
aduentu: factum ex muliere Mulier non
corruptionẽ : sed sexcum significat: deniq: eua
statim ut facta est mulier appellatur : & ipse dñs
ad matrem: quid mihi & tibi muliert in eo autẽ

Expanded text:
creditur institutio, et sane praeterita saecula, quae creditur institutio, et sane praeterita saecula, quae in primo parente nostro rea sub infernali ergastulo tenebantur, longa indigebant dilatione, utrarentur adventu. Factum ex muliere. Mulier, non corruptionem, sed sexum significat. Denique Eva statim ut facta est, mulier appellatur . Et ipse Dominus ad matrem. Quid mihi et tibi, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
non elementis sed subelementis dõ seruisse : propter
necimenias & sabbata &circum cisiones & cecera ta¬
lia : Haec enim : carnalia sunt quicquid enim uisibi¬
leest carnale est : & de elementis est : & eaigitur par¬
te quam supra diximus subelementis seruiebant
iudei Exalia parte legem habebant s piritalemq
dĩ qui uenturus eis fuerat promissus ad remit¬
tenda peccata: ad uri uenit plenitudo tẽporũ
misit ds̃ piliuo suuoi Idẽ quando iam percon¬
su&u dinem trans gressionum legem utx pauci
poterant custodire uel certe plenitudo tẽporũ
intellegenda est : quando florente populis prae¬
mundo oportunum. ac salubre dõ uisum est reme¬
dia salutis gentibus exibere: quȩ iam conpeten¬
ter possit socti scłi & asmatura sus cipere:
plenitudo ergo temporir: & asmundi sener¬
centis extrema intellegi potest inqua. ita
commissa & credita est ueritatis a tentio. sicut
ꝑ fecto annis filio rectae prosundarum rerum

Expanded text:
non elementis, sed sub elementis Domino servisse, propter non elementis, sed sub elementis Domino servisse, propter neomaenias, et sabbata, et circumcisiones, et caetera talia. Haec enim carnalia sunt. Quidquid enim visibile est, carnale est, et de elementis est. Ex ea igitur parte, quam supra diximus, sub elementis serviebant Judaei. Ex alia parte legem habebant spiritalem, quDei, qui venturus eis fuerat promissus, ad remittenda peccata. At ubi venit plenitudo temporis, misit Dominus filium suum. Id est, quando jam per consuetudinem transgressionum, legem vix pauci poterant custodire. Vel certe plenitudo temporum intelligenda est, quando florente populis mundo, opportunum ac salubre Domino visum est, remedia salutis gentibus exhibere, quae jam competenter possit sexti saeculi aetas natura suscipere. Plenitudo ergo temporis, aetas mundi senescentis ex venia intelligi potest, in qua ei ita commissa et credita est veritatis agnitio, sicut profecto annis filio, recte profundarum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
a seruo cuorsit dr̃s oonuor Sed sus tutorisus
Letactorirus ẽ uso: adp̃pinitum tempus apatre :¬
Ccđm coeptã comparationẽ disputationis ꝓducit eloquiũ:
hic seruum uocat iudaicum ppłm: qui legis littere sub
carnalibur obseruantiaf seruiebat in side paruulur
& aisensu doctrinae spiritalis alienus : Cum ei dñs di¬
uinȩ agnitionis thesauros atq diuitias gentilibus ser¬
uituti demonum subiacentibus contuliss& : Centiler
enim quinaturae substantiam infidelitatis consumpꝰ¬
serant: egeni & pauperes erant. huic autem prin¬
cipes &sacer dotes tutores &auctores appellat qui
quad autem dicit. usque ad praefinitum tempus
apatre : Illud tempus intelligi quod pater uita &¬
cedens filium tutoribus & auctoribus ꝓuida or¬
dinatione committit : iuxta quã comparationem
garemur accepimus: sienim & iudȩi subelem̃tis erant¬
seruienter quid differebant a paganis : paganis
elementa colere omnibus cognitum ẽ: Iudeos autẽ

Expanded text:
utoribus et actoribus est, usque ad praefinitum tempus a patre. Secundum acceptam comparationem disputationis producit eloquium. Hic servum vocat Judaicum populum, qui legis litterae sub carnali observantia serviebat, in fide parvulus, et a sensu doctrinae spiritualis alienus, cum Dominus divinae agnitionis thesauros atque divitias gentibus, servituti daemonum subjacentibus, contulisset. Gentiles enim, qui natura substantiam infidelitatis consumpserant, egeni et pauperes erant. Hic autem principes et sacerdotes, tutores et actores appellat, qui Quod autem dicit: Usque ad praefinitum tempus a patre. Illud tempus intellige, quo pater vita excedens, filium tutoribus et actoribus provida ordinatione committit. Juxta quam comparationem garemur, accepimus. Si enim et Judaei erant elementis servientes, quid differebant a paganis? Paganos elementa colere, omnibus notum est, Judaeos autem
Abbreviated transcription (Latin):
& filius: suod si pilius etheres perdõ Non
ꝑmeriteni nec naturam sed ꝑ gratiae spm: de quo
in epistola ad romanos ait Ipseenim sp̃r testimoni¬
um reddit spũi nr̃o quod sumus filiidĩ: Si autem
filii &hereder heredes quidem dĩ quo heredes

Expanded text:
et filius. Quod si filius, et haeres per Deum. Non et filius. Quod si filius, et haeres per Deum. Non per meritum nec naturam, sed per gratiae spiritum, de quo in epistola ad Romanos ait: Ipse enim Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei, si autem filii et haeredes, haeredes quide
Abbreviated transcription (Latin):
uare &iam si sublege non fuiss & positus:
ut adoptionem piliorum reciperemus: Id est
non facile nos natura iudȩi uocationẽ illius rece¬
pissemus si factus sublege non ess& promtius fuit.
ut aduitam legis filios inuitar& legis assertor: goraũt
Probat nos pater adoptionis sue filios quando super
nos sp̃m filii sui miseri corditer insundit & dignant̃
ut ipsa communicatio paracliti qui ex utroq: pro¬
cedit heredes nos patris & filii asserer& cohere¬
der inqua sententia trinitatem euidenter &plicuit :
ela manitem aba pateꝵ: Id est quicordibus nr̃ir¬
dm̃ nr̃m patrem ẽẽ nr̃m occulta inspiratione clama¬
r& Ita que iam non est seruus sedpilius
Idest quiduis seruus fieri qui accipiens spm̃ filii
filius & heres effectur es : ex hoc enimnos pro¬
bat omnes in uno spu unum esse dĩfilium: To¬
tus enim xp̃i anus populus in uno dĩfilio credenp
&unum xp̃i corpus effectus : unus rite uocatur

Expanded text:
vare, etiam si sub lege non fuisset positus. vare, etiam si sub lege non fuisset positus. Ut adoptionem filiorum reciperemus. Id est, non facile nos natura Judaei vocationem illius recepissemus, si factus sub lege non esset. Promptius fuit, ut ad vitam legis filios invitaret legis assertor. Quoniam Probat nos pater, adoptionis suae filios, quando super nos spiritum filii sui misericorditer infundit, et dignanter, ut ipsa communicatio paracliti, qui ex utroque procedit, haeredes nos patris et filii assereret cohaeredes. In qua sententia trinitatem evidenter explicuit. Clamantem Abba, pater. Id est, qui cordibus nostris Deum, patrem esse nostrum, occulta inspiratione clamaret. Itaque jam non est servus, sed filius. Id est, cur vis servus fieri, qui accipiens spiritum filii, filius et haeres effectus es. Ex hoc enim nos probat omnes in uno spiritu unum esse Dei filium, totus enim Christianus populus, in uno Dei Filio credens, et unum Christi corpus effectus, unus rite vocatur