comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aie quia fictelis eram. fideli gͦ cdatur quidẽ. sed data est etiã ut e̾et fide
ne oꝑemur. non ẽ gentib ista inuidenda miscdĩa: quanuis minꝰ ibi di¬
ligent̾ de illa que ꝑ dei propositũ fit uocatione tractͥauerĩ. Uidetis¬
gra dei laborarẽ. Inqua sententia istos fr̃s nrõs esse nc̃ uideo : quia ñ
sicut legere libros meos. ita etiã curauert̾ in eis proficere mecũ. Nã
si curassent: inuenissent istam questionẽ scdm ueritatem diuinarũ
scripturaru soluta. in primo libro ctuoꝵ. quos ad beate memorie:. simpli¬
cianũ scripsieꝑm mediolanensis ecclȩ. scĩ am prosii fuccessorẽ. in ipso
exordio episcopatus mei: nͥ forte ñ eos nouert̃. Quod si ita est: facite
ut nouerint. De hoc primo duorũ illoꝵ. libro. inscdo retractationũ
pͥmum locutus sum: qui sermo m̃s ita se habet. Libroꝵ in quã qͦs
antistitẽ. qͥ beatissimo successit aobrosio. de diuersis questionib. Qua¬

Expanded text:
ait: quia fidelis eram. fideli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelbene operemur, non est gentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim. Hic ligratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia non sicut legere libros meos, ita etiam in eis curaverunt proficere mecum. Nam si curassent, invenissent istam quaestionem secundum veritatem divinarum Scripturarum solutam in primo libro duorum, quos ad beatae memoriae Simplicianum scripsi episcopum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. De hoc primo duorum illorum libro in secundo Retractationum primum locutus sum; qui sermo meus ita se habet: « Librorum, » inquas antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlti aucdiunt uerbu ueritatis: s alii credunt. alii contradict̃. Uolũt
g isti credere: nolunt aut̃ illi. Ous hoc ignoret. qͥs hoc negetis:
cum in aliis p̃paret᷑. in aliis non p̃paretur uoluntas a dño: discernendu
est utiq quid eueniat de miscdã eius. quid de uidicio. Quod quere¬
bat isrł ait apłs. hoc non ẽ consecutꝰ: electio autẽ consecuta est: cet̾i

Expanded text:
lti audiunt verbum veritatis, sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt 189 autem illi. Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum in aliis praeparetur, in aliis non praeparetur voluntas a Domino, discernendum est utique quid veniat de misericordia ejus, quid de judicio. Quod quaerebat Israel, ait Apostolus, hoc non est consecutus, electio autem cons
Abbreviated transcription (Latin):
Ohomo tu qͥs es quis esqui respondeas do: Nũqͥd dicit figm̃tũ
ei qui se finxit. quare sic me fecisti : An non habet potestatẽ figu
luti ex eacłe massa :  Et sequentia que optime nostis. & tam̃ scd̾m qͦn¬
dam moctũ. om̃s pat̾ docet uenire ad suum filiũ. Non enĩ frustra
scriptũ est in ꝓpħis. ⁊ ert̃ om̃s docibiles dei. Quod testimoniũ cũ pre¬
misiss tc̃ addidit. Omĩs qui auãuit a patre ⁊ didicit. uenit ad me.
Sicut gͦ integre loqͥmur. cũ de aliquo litterarũ magistro. qui inciuitate
solus est dicimꝰ. om̃s iste hic litt̾as docet. non qͥa om̃s discunt: s quia
nemo nͥ ab illo discit. quic̾q ibi litt̾as discit. ita rect̾e dicimꝰ. om̃s
ds̾ docet uenire ad xpͣm: ñ quia oñs ueniunt. sed quia nemo aliter
uenit. Cur aũ non om̃s doceat aperuit apłs. quantũ aperiendu iudica¬
uit. Quia uolens ostentere irã & demonstrare potentiã suam: ꝑtu¬

Expanded text:
O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa, et sequentia, quae optime nostis. Et tamen secundum quemdam modum, omnes Pater docet venire ad suum Filium. Non enim frustra scriptum est in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quod testimonium cum praemisisset, tunc subdidit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Christum, non quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Cur autem non omnes doceat, aperuit Apostolus, quantum aperiendum judicavit: quia volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attu
Abbreviated transcription (Latin):
occulte humanis cordib diuina largitate tͥbuit᷑: a nullo duro corde
respuit᷑. Id̃o. quippe tͥbuitur. ut cordis duritia pͥmitꝰ auferat᷑. Quan¬
do gͦ pater intus a udit᷑ : & docet ut ueniatur ad filium: aufert cor
facit filios ꝓmissionis.x uasa miscđie xꝑi quȩ p̃parauit in głam.
yr gͦ non om̃s docet ut ueniant ad xp̃m: nisi quia omͣs qͦs docet mise¬
ricordia docet. qͦs aut̾ nondocet uidicio ñ docet: Qm cuius uult
miseretur. & quẽ uult obdurat. S miseret᷑ bona tribuens: obdurat
digna retͥbuens. Aut si ⁊ ista ut quidã distinguere maluert̃. uerba
sunt eius cui apłs ait. dices itaq michi. ut ipse dixisse accipiatur.
ergo cuius uult miseret᷑. ⁊ que̾ uult obdurat. & quȩ seqͥtiir id ẽ.
quiꝰ ad huc conquerit᷑. nam uoluntati eiꝰ qͥs resitit: numqͥd res¬
ponsũ est ab apło. o homo falsum ẽ quod dixisti ᷤ Sed responsũ est.

Expanded text:
occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur: ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet ut veniatur ad Filium, « aufert cor facit « filios promissionis, et vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam. rgo non omnes docet, ut veniant ad Christum; nisi quia omnes quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et ista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Apostolus ait, Dicis itaque mihi: ut ipse dixisse accipiatur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; et quae sequuntur, id est, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? numquid responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est quod dixisti? Non: sed responsum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ididicit. et non uenit. sed omĩs ut ait ueritas. qui audiuit a patre
&c dielicit. uenit. Clalde remota ẽ a sensib carnis hec schola: in qua
pater auditur & docet ut ueniat᷑ ad filium. Ibi est ⁊ tpse filus.
quia ipse est uerbũ eius. ꝑ quod sic docet. Nec agit hoc cum
non docet. aut separatim docet. Inseparabilia qͥ ppe didicimꝰ esse
quua de ipso ẽ genitus unigenitꝰ: & de ipso ꝓcedit sp̃c sc̃s. CInda
longũ est enudeatius disputare. et de tͥnitate que ds est laborẽ
nr̃m inquindecĩ libris ad uos iam existimo ꝑuenisse. Ualde inqu̾a
remota est a sensib carnis hȩc schola: inqua ds audit᷑ et docet.
Multos uenire uicdemꝰ ad filium: quia multos credere iudemꝰ in xpͣm. ł
S ubi& quomͦ a patre hoc audierint ⁊ didicerint ñ uidemus. Ni¬
mium grͣa ista secreta ẽ: gr̃am uͦ esse quis ambigat: Hȩc itaq grã quę.

Expanded text:
et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; nec agit hoc cum non docet, aut separatim docet: inseparabilia quippe didicimus esse quia de ipso est genitus Unigenitus, et de ipso procedit Spiritus sanctus: unde longum est enucleatius disputare; et de Trinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valde, inquam, remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Fsed ubi et quomodo a Patre hoc audierint et didicerint, non videmus. Niia ista secreta est, gratiam vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
est opus dei ut credatis in eum quẽ misit ille: in eodẽ ipso sermone
suo paulo post ait. Dixi uobis quia ⁊ uidistis me:& non credidistis.
Om̃e quodat mͥ pat̾ ad me ueniet. Quid ẽ ad me ueniet. nisi credit
in me: s ut fiat. pater dat. Item paulo post. Nolite in qͥt murimi¬
rarare in inuicẽ. slemo potest potest uenire ad me: nisi pat̾ qui mi¬
sit me traxeritieum . & ego resuscitabo eum in nouissimo die. Et
scriptum est in propħis. et erunt om̃s docibiles dei. Om̃is qui audi¬
uit a patre & didicit. uenit ad me. Q. uid ẽ omĩs qui audiuit apaa¬
tre i didicit uenit ad me. nisi nullus est qui audiat a patre et
discat. & non ueniat ad me : Si enĩ om̃is qui audunt a patre &
didicit. uenit. ꝓfectͥo om̃ĩs qui ñ uenit non audiuit a patre. ⁊ ñ
didicit. Namsi audiss & didiciss : ueniret. Neq enĩ ullus audunt

Expanded text:
est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, nisi, Credet in me? Sed ut fiat, Pater dat. Item paulo post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxeritscriptum in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit
Abbreviated transcription (Latin):
lio dicipotest. cuiꝰ acceptȩ sunt elemosinȩ. ⁊ exaudite orationes.:
antequã credidisset in xpͣm. Nec tamen sine aliqua fide donabat ⁊ ora¬
bat. Nam quomͦ inuocabat inquẽ non crediderat: S si posset sine fide
xp̃i ẽẽ saluus: non ad eum edificandũ mitteret᷑ architectꝰ apłs petrus:
quanuis nͥ dñs edificauerit domũ: in uanũ laborauert̃ edificantes eã.
& dicit᷑ nobis. fides est a nobis.cetera a dño ad oꝑa iustitie ꝑtinen¬
tia : quasi ad edificiũ non ꝑtineat fides. quasi ad edificium in quã non
pertineat fundamentũ. Quod si in pͥmis ⁊ maxime ꝑtuiet: in uanũ
laborat p̃dicando. edificans fidem: nisi eam dnͣs miserando intus edi
oꝑatus est cornelius. totum dõ dandu est : ne forte qͥs extollatur.
Prainde ipse unus magist̃ & dñs. cũ dixiss quȩ supra memoraui. hoc

Expanded text:
lio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes lio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes antequam credidisset in Christum : nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non crediderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum aedificandum mitteretur architectus apostolus Petrus: quamvis nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam . Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domino ad opera justitiae pertinentia: » quasi ad aedificium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamentum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus aedifoperatus est Cornelius, totum Deo dandum est, ne forte quis extollatur. CAPUT VIII. 13. Proinde ipse unus Magister et Dominus, cum dixisset quae supra memoravi, Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gram uero ñ ex oꝑib esse dicit: non aute̾ dicit qđ non sit̾ ex fide.
Ita uͦ est. Sed ipłam quoq ficłe. opus dei dicit esse iħc: et hanc ut
operemur iubet. Oixerunt enĩ ad eum iuidei. Quid faciemꝰ ut
operem̃ opus dei : Respondit iħc & dixit illis. Hoc ẽ opus dei ut
credatis i eum que̾ misit ille. Sic gͦ distinguit apłs ab operib
fidem. quead mod̾u induob regnis hebreoꝵ. distinguit᷑ uidas ab
isrł : cum & ipse uidas sit isrł. Ex fide aut̃ icto dicit iustificari
hominẽ. non exoꝑib : quia pͥmadat᷑ ipsa exqua impetrent᷑ cet̾a
que propͥe oꝑa nuncupant᷑. in quib iuste iuitur. Nam dicit etiã
ipse. Gra salui fact̾i estis ꝑ fidem. ⁊ hoc ñ eruobis s dei donũ est.
Id est & qͦddixi. per fidẽ non ex uobis: s dei donũ est. etiã fides. Non
ex operib inqͥt: ne forte quis extollatur. Solet enĩ dici. Ido cre¬
dere meruit. quia uir bonꝰ erat ante quͣa creder&. Qđ de corne¬

Expanded text:
gratiam vero non ex operibus esse dicit; non autem dicit quod non sit ex fide. » Ita vero est: sed ipsam quoque fidem opus Dei dicit esse Jesus, et hanc ut operemur jubet. Dixerunt enim ad cum Judaei: Quid faciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari homquae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit etiam ipse, Gratia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: id est, et quod dixi per fidem, non ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Corne
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ non sunt. ut quȩ st̃ euacuaret: ut ñ głetur corã deo omĩs caro.
hic certe contra humanã superbiã satis clara ẽ apłi intentio. ne in ho¬
mine quisꝗͣ. gletur: ac per hoc nec inse ipso. Deniq cũ dixisset. ut non
głietur omĩs caro coram dõ : ut ostenderet in quo debeat homo głari:
mox addidit. Ex ipso aut̃ uos estis in xpͣo iħu: qui factus nobis sapientia
a dõ & iustitia & scĩficatio & redẽptio. ut que ad mođũ scriptũ est: qui
głatur indño głetur. Inde ꝑuenit ista eius intentio. ut postea incre¬
pans dicat. Nd huc enĩ estis carnales. Cum enĩ sint int̾ uos emulatio et
contentio: nonne carnales estis. & scd̃m hominẽ ambulatis: Cũ enĩ quis
cat. ego quidẽ sum pauli. alius autẽ ego apollo. nonne hot

Expanded text:
anquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. Denique cum dixisset, ut non glorietur coram Deo omnis caro; ut ostenderet in quo debeat homo gloriari, mox addidit, Ex ipso autem, vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis sapientia a Deo et justitia, et sanctificatio, et redemptio: atur, in Domino glorietur : inde pervenit ista ejus intentio, ut postea increpans dicat, Adhuc enim carnales estis: cum enim sint inter vos aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Cum enim quis dicat, Ego quidem sum Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
intelligenda est humana fragilitas. ac ꝑ hoc firmat carnẽ brachii sui
qui potentiã fragilẽ atq inualidã. id ẽ humana sufficere sibi ad bene
oꝑanłũ putat. ne adiutoriũ sperat a dñͣo. Propt̃ hoc enim subierit.
& a dño discedit cor eius. Talis est heresis pelagiana. non antiqua s an¬
te non multũ tempꝰ exorta. Contra quã heresim cũ fuisset disputatũ:
etiã ad concilia episcopalia nouissima necessitate ꝑuentũ eit. Unde uo¬
bis ñ quidẽ omĩa. s tam̃ aliqua legenda direxi. Nos gͦ ad bene oꝑandu
spem non habeamꝰ in homine: firmantes carne̾ brachii nrͣi. nec a dño disce¬
dat cor nr̃m. s ei cdicat. Ađ uitor m̃s esto ne derelinquas me. neq despici-¬
asme d̾s salutaris meus. Proinde km̃i. sicut suꝑiorib testimoniis sc̃arũ¬

Expanded text:
intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est, humanam, sufficere sibi ad bene randum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propterea subjecit, et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus
Abbreviated transcription (Latin):
sic intelligant᷑: ut ad uitã piam. & bonã conuersationẽ. cui merces et̃¬
na debetͣ. ad iutorio & grͣe ctĩ locus non relinquat᷑ : & audeat miser
homo quando bene uiuit & bene oꝑatur. uł potuis bene uiuere &
bene oꝑari sibi uidet᷑. inse ipso non in dño głari. & spe recte uiuendi in
se ipso ponere. ut sequat᷑ eum maledictũ hieremie ꝓph̾e dicentis. Maledic-¬
tus homo quispem habet in homine. & firmat carnem brachii sui: & ã
dũo discedit coreius. Intelligite fr̃s hoc ꝓpħicũ testimoniũ. Quia enun¬
non dixit ꝓph̾a maledictus homo qui sp̾em habet inse ipso. posset alicui
uideri. ideo dictũ esse. maledictͥus homo qui sp̃e habet in homine. ut
nemo habeat spem in altero homine sed inse Ut gͦ ostenderos sic se am¬
monuisse hominẽ. ut nec in se ipso haber& spẽ : ꝓpt̾ea cuni dixiss male-¬
dictꝰ homo qui spe habet in homine. mox̾ addidit & firmat carnem
brachii sui. Brachium pro potentia posuit oꝑandi. In nomine aũ carnis

Expanded text:
tellegantur, ut ad uitam piam et bonam conuersationem, cui merces aeterna debetur, adiutorio et gratiae dei locus non relinquatur et audeat miser homo, quando bene uiuit et bene operatur, uel potius bene uiuere et bene operari sibi uidetur, in se ipso, non in domino gloriari et spem recte uiuendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Hieremiae prophetae dicentis: maledictus homo, qui spem habet in homine, et firmat carnem bracchii sui, et a domino discedit. cor eius. intellegite, fratres, hoc propheticum tenon dixit propheta: « Maledictus homo qui spem habet in seipso, » posset alicui videri, ideo dictum esse, « Maledictus homo qui spem habet in homine, » ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. Ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in seipso haberet spem, propterea cum dixisset, « Maledictus homo qui spem habet in homine, » mox addidit, « et firmat carnem brachii sui. » Brachium pro potentia posuit operandi, in nomine autem carnis
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã. ne dicat unusqͥsq nesciui. ñ audiui. ñ intellexi: uoluntas con¬
uenit᷑ humana ubi cdicit᷑. Nolite esse sicut equus & mulus. quib non
est intellectꝰ. quanius peior appareat. de quo dictũ est. uerbis non emĩ
dabit᷑ seruis durus. Si enĩ & intellexerit: non obaudi&. Quando au
iam quidẽ de ignorantia ñ habet excusatione̾ : nec dm̃ causat᷑ corde

Expanded text:
us et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque, Nescivi, non audivi, non intellexi; voluntas conus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque, Nescivi, non audivi, non intellexi; voluntas convenitur humana, ubi dicitur, Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus : quamvis pejor appareat, de quo dictum dabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. quando auiam quidem de ignorantia non habet excusationem nec deum causatur in corde
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ sui & non facit digna. plagis uapulabit paucis: seruus autẽ qui
scit uoluntat̾ẽ dni sui & non facit digna. plagis uapulabit multis:
Ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientẽ quã nescientẽ.
Nec tam̃ idõ fugiendũ ẽ. ad ignorantie tenebras. ut in eis qͥsq reqͥ
excusationẽ. Mluid est enĩ nescisse. aliud ẽ scire noluisse.
quippe arguit᷑ in eo de quo r. noluit intelligere ut bene agerer&
S M illa ignorantia que non ẽ: qͥ scire nolunt. s earũ qui tanquã sim¬
plicit̾ nesiunt. neminẽ sic excusat. ut sempit̾no igne ñ ardeat. si prop¬
terea ñ credidit. qr ñ audiuit omĩno qͥd creder&. s fortasse ut miti¬
us ardeat. Non enĩ sine causa cdictũ est. effunde iram tuã ingentes
quete non nouert̃. & illud qđ ait apłs. cũ uenerit infłamã ignis
ire uincdictã in eos qͥ ignorant dm̃. Neru̾tamen ut habe.

Expanded text:
labit pauca; seruus autem, qui labit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in ella ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindict
Abbreviated transcription (Latin):
homines de ignorantia: sed nec ipsi sine pena ert̃. qui legẽ di nesci-¬
unt. Qui enĩ sine lege peccauert᷑. sine lege peribunt. Qui aũ in lege pecca¬
uert̃: ꝑ legem iudicabunt᷑. Quod mͥ ñ uidetur apłs ita dixisse tanquã
peius aliquid significauerit ẽẽ ꝓassuros. qui legẽ nesciunt in peccatis
suis. qua illos qui sciunt. Peius eñi uidet᷑ ẽẽ perire quã uidicari. S cũ hoc
degentib & de iudeis loqueret᷑. quia illisine lege sunt. iti autẽ legẽ
accepunt. quis audeat dicere uideos qui in lege peccant non ẽẽ peritu¬
ros. cũ in xp̃o non crediderint. quando qͥdẽ de ilsis dictͥũ est ꝑ legẽ iu¬
dicabunt᷑. Sine fide eni xꝑi nemo liberari potest. ac per hoc uidicabun¬
tur ut pereant. Nã ꝓͥeior ẽ. conditio nescientiũ quã scientiũ legẽ dei.
quomͦ uerũ est qͦd in euanglio dñs ait. Seruus quinescit uoluntatẽ¬

Expanded text:
homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nescihomines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat Iudaeos, qui in lege peccant, dicere non esse perituros, cum in Christum non crediderint, quando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio d
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħu: ꝑsecutione̾̃ patient᷑. &c ipsi timotheo. Noli negligere gra¬
tiã que uite est .&. ad philemonẽ. Ne bonũ tuũ uelut ex necessita¬
te e̾et. sed ex uoluntate. Seruos etiã ipsos monet ut dominis suis
ex animo seruiant. cũ bona uoluntate. Itẽ iacobꝰ Nolite itaq errare¬
& nolite detrahere de altero. It̾e ioħ̾s in epła sua. Nolite diligere
muntu: & cet̾a huiꝰmodi. Nempe ubi dictt᷑. noli hoc. & noli illuo . &
ubi ad aliquid̃ faciendũ uł non facienctũ. in diuinis monitis opus
uoluntatis exigitur: satis liberũ demontrat arbitͥum. Nemo ergo
dm̃ causet᷑ in corde suo. s sibi imyut& quisq cũ peccat. neq cũ ali¬
quid scđm oꝑatur dm. alienet hoc apropͥa uoluntate. Quando eni
uolens facit. t̾e dicenctu ẽ opus bonum: t̾ sꝑanda est boni operis mer¬
ces ab eo. de quo dict᷑ũ est. qui redd̾et unicuiq scd̾m oꝑa sua. Ꝙ. ui gͦ
nouert̾ diuina mandata. aufert᷑ ab eis excusatio qũã solent hab̾e

Expanded text:
heum: noli neglegere gratiam, quae in te est. nec bonum tuum uelut ex necessitate sit, sed ex uoluntate. seruos etiam ipsos monet, ut dominis suis ex anima seruiant cum bona uoluntate, et alio loco: nolite in pe Nolite detrahere de alterutro . Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere mundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi dicitur, Noli hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum vel non faciendum in divinis monitis opus voluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. Nemo ergo Deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat. Neque cum alium deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uolens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ. quȩ sint diuina testimonia uideamꝰ: ac primũ de ipsa ur̃a ꝓfessio¬
ne aliqͥd dicam. Ileq enĩ congregar&. uos ista societas inqua continenter
uiuitis: nͥ uoluptatẽ coniuigale contẽpneretis. Hinc aut̾: dño loquenticũ
dixissent discipłi. sitalis ẽ. causa cũ uxore non expedit nubere: respondit
eis. Non om̃s capiunt uerbũ hoc: s quib datũ est. Nonqͥd ñ liberũ arbi¬
iũ timothei ẽ exhortatꝰ apl̃s dicens. contine te ipsũ. & inha¬

Expanded text:
divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Ap
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dicit & celestis magister. Uigilate & orate: ne intretis intẽptatiõ¬
nem. G̃ unusqͥsq contra suam concupiscentiã dimicans. orat ne intret in
temptationẽ : idẽ. ne sit ab illa abstractꝰ & illectus. Non aũ intẽptatio
arbitrium uoluntatis humanȩ. nͥ a dño concedatur uictoria oranti¬
ne uitr& intẽptationẽ. Quid uero euidentius quã d̃ĩ ostendit᷑ grã. ubi
quod orat᷑ accipit᷑  Si enĩ dixisset saluator ñr. uigilate ne intretis
intẽptationẽ. ammoniisse tantumͦ uidetur hominis uoluntat̾e᷑. Cum

Expanded text:
X. Dicat coelestis magister: « Vigilate et orate ne intretis in tentatioX. Dicat coelestis magister: « Vigilate et orate ne intretis in tentationem . » Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans, oret ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria conne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut seruet uirginẽ suam:Etam̃ non om̃s capiunt uerb̾u hoc: s quibus
cdatũ est. Quib enĩ non est datũ. aut nolunt. aut ñ implent qͦd uolunt.
Q uib au cdatũ est : sic uolunt ut impleant ꝗd̾ uolunt. Itaq ut hoc uer¬
bũ quod ñ ab om̃ib capitur ab aliquib capiat᷑.: & dĩ donũ ẽ: & liberũ arbi¬
triũ. De ipsa quoq pudicitia coniugali nẽpe apłs ait. Quod uult faciat.¬

Expanded text:
t virginem suam. Et tamen, non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Ap
Abbreviated transcription (Latin):
uult faciat. ñ peccat si nubat. que aũ statuit in corde suo non ha¬
bens necessitatẽ potestatẽ autẽ habens sue uoluntatis. & hoc statuit
in corde suo seruare uirginitatẽ suã benefacit:Itẽ dicit. Si audem
uolens hoc facio. mercetem habeo. Ee alio loco. Sobrii estote iusti. & no¬
lite peccare. Se iterũ. It quẽ ad modu ꝓromptꝰ est animꝰ uoluntatis.
ita sit & ꝑficiendi. Ee ad timotheũ dicit. Cũ enĩ in deliciis egerint

Expanded text:
vult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non havult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit
Abbreviated transcription (Latin):
dei lege consistere: Deinde tã multa mandata quȩ ipsã quodãmͦ
nominatĩ conueniunt uoluntate᷑. sicut .ẽ. noli uinci a malo. & alia simi-¬
lia. sic̃ sunt. nolite fierisicut equus & mulus quib non ẽ. intellectus.
noli repellere consilia matris tuȩ. & noli esse sapiens apud temos ipsũ.
& noli deficere a disciplina dñi. & noli negligere legẽ. & noli absti-¬
nere benefacere egenti. & noli fabricare inimico tuo mala. &. nolim
tendere fallaci nrulieri. & noluit intelligere ut bene ageret. & nolu¬
erunt habere ctisciplinã. &. innumerabilia talia in ueterib libris diui-
nors eloqͥorũ. qͥd ostendunt nͥ liberũ arbitriũ uoluntatis humane:
In libris etiã nouis euangłicis atq apłicis. quid aliud ostenditur. ubi
dicit᷑. nolite uobis condere thesauros int̾ra. & nolite timere eos quicor¬
pax interra hominib bone uoluntatis. & qđ dicit apłs palilus. quod

Expanded text:
lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam : et innumerabilinorum eloquiorum quid ostendunt, nisi liberum arbitrium voluntatis humanae? In Libris etiam novis evangelicis et apostolicis quid aliud ostenditur, ubi dicitur, Nolite vobis condere thesauros in terra ; et, Nolite timere eos quiPax in terra hominibus bonae voluntatis : et quod dicit apostolus Paulus, Quod
Abbreviated transcription (Latin):
a concupise̾ntia sua. abstractꝰ & illect᷑. Peide concupiscentia cũ conce-¬
perit. parit peccatũ. peccatũ uero cũ consũmatũ fuerit: generat mor-¬
tem. Item de ipso dõ se excusare uolentib : respondet liber ꝓuerbior
salomoni Insipientia uiri uiolat uias eiꝰ. dmͣ autẽ causatur corde.
suo. & liber eccłasticꝰ dicit. Ne dixeris quia ꝓpter dnͣm recessi. Que
enĩ non facias. Ne dixeris. quia ipse me induxit᷑. ñ enĩ opus habet uiro
peccatore. Om̃e erecramentũ odit dñs. & non ẽ. amabile timentib illũ.
pͥse abinitio fecit hominẽ: & reliquit illum in manu
consilii sui.
Si uolueris conseruabis mandata. & fidẽ bonam placiti. Ayponettͥ ig-
expressum liberũ humane uoluntatis arbitriũ. Quid illud qd̾ tam mul¬
tis locis om̃ia mandata sua custodiri & fieri iubet ds:. Quomͦ iubet.
si non est liberũ arbitriũ. Quid beatꝰ ille de quo psalmꝰ dicit. qđ in lege
dñi fuit uoluntas eius:Nonne satis indicat. uoluntate sua homin̾e in

Expanded text:
 deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem . Item de ipso Deo se excusare volentibus, respondet liber Proverbiorum Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. . Et liber Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris, Quia propter Dominum recessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi iexpressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in
Abbreviated transcription (Latin):
tia non haberet: sicut dñs dicit in euangłio de iudeis. Si non uenissẽ
& locutꝰ eis fuissem: excusationẽ non haberent de peccato suo. Ne quo
peccato dicit. nͥ de illo magno qđ presciebat eorũ futurũ quando
ista dicebat. id est. quo eum fuerant occisuriᷤ Neq enĩ nullũ habe
Reuelatur ira dei de celo in omnẽ impietatẽ & iniustitiã hominũ.
rũ qui ueritatẽ in iniquitatẽ detinent. quia qđ notũ ex¬
creatura mundi ꝑ ea que fact̾a st̃ intellecta conspiciunt᷑. sempit̾na
qͦq uirtꝰ eius ac diuinitas: ut sin in excusabiles. Quomͦ dic̃ in excus abi¬
les. nͥ de illa excusatione qua solet dicere humana suꝑbia. si scissem fecis¬
sem. ideo non feci quia nesciui: aut si scirẽ facereͥ. id̾o non facio qr nescio:

Expanded text:
ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis, Si non venissem ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis, Si non venissem et locutus eis fpeccato dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri? Neque enim nullum habeostolus: Revelatur ira Dei de coelo in omnem impietatem et injustitiam hominum eorum, qui veritatem in iniquitate detinent: quia quod ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas, ut sint inexcusabiles . Quomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescivi? aut, Si scirem, facerem; ideo non facio, quia nescio?
Abbreviated transcription (Latin):
paulus: qui cu dixiscet nonctũ se eg̃ perfectũ. paulo post
ait. Quot qͦt gͦ perfecti hoc sapiamꝰ. id est itanos ẽẽ perfec¬
tos. ut nonctũ adꝑfectionẽ que nobis sufficit uenerimꝰ. Continuoq
subiunxit. Et siquicł aliter sapitis: hoc quoq d̃s reuelauit. Ue¬
runtamen inquot ꝑuenunꝰ in es ambulemus. Ambulando quippe in
quod ꝑuenimus. & quo nonctũ ꝑuenimꝰ ꝑuenire poterimꝰ ło nobis
reuelante siquid aliter sapimꝰ: si ea que iam reuelauit non relinquamꝰ.¬
Reuelauit autẽ nobis ꝑ scripturas suas scas esse in homine liberum
uoluntatis arbitriũ. O uom aũ reuelauerit cõmemoro uos non huma¬
no elequio s cdiuino ꝓmũ quia ipsa diuina p̃cepta homini ñ ꝓdes-¬
sent. nͥ haberet liberũ uoluntatis arbitriũ: quo ea faciens ad pro-¬
sa p̃mia ꝓueniret. Ido enĩ data st̃ ut homo excusationẽ de

Expanded text:
Paulus, qui cum dixisset nondum se esse perfectum, paulo post Paulus, qui cum dixisset nondum se esse perfectum, paulo post ait, Quotquot ergo perfecti hoc sapiamus; id est, ita nos esse perfectos, ut nondum ad perfectionem quae nobis sufficit venerimus: continuoque subjunxit, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus. . Ambulando quippe in quod pervenimus, et quo nondum pervenimus pervenire poterimus, Deo nobis revelante si quid aliter sapimus, si ea quae jam revelavit non relinquamRevelavit autem nobis per Scripturas suas sanctas, esse in homine liberum voluntatis arbitrium. Quomodo autem revelaverit, commemoro vos, non humano eloquio, sed divino. Primum, quia ipsa divina praecepta homini non prodessent, nisi haberet liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ quã bona merita comparamꝰ. qͥb
auitam ꝑueniamꝰ et̾nam negare aucde¬
ant & conant᷑ auferre: multa iam disse
dĩ defendunt. ut negent hominis liberũ arbitriũ. aut
quanco gra defendit᷑ negari estimant liberũ arbitriũ:
hinc aliquid scribere aduram caritatẽ alentine fr̃. &c ce¬
teri qui simul dõ seruitis cõpellente mutua caritate curã¬
ui. Nuntiatũ ẽ enĩ michi de uobis fratres. ab aliquib qui
in u̾ra congregatione st̃. & ad nos inde uenerunt ꝑ quosee
ista direximꝰ.: quod de hac re dissentiones in uobis sint. Itaq
dilectissimi ne uos ꝑturbet huius questionis obcuritas ano
moneo uos primũ ut cde his quȩ intelligitis agatis dõ gras.
Quicqd est autẽ quo ꝑuenire nondũ potest ur̃e mentis inten¬
tio. pacẽ int̾ uos &e caritatẽ seruantes. a dño ut intelliga¬
tis orate: & donec ipse uos ꝑducat ad ea que nondu intellis.¬
tis. ibi ambulate quo ꝑuenire ꝓotuistis. Hoc admonet apłs

Expanded text:
per quam bona merita comparamus quibus ad vitam perveniamus aeternam, negare audeant et conentur auferre, multa jam disseram, qui sic gratiam Dei defendunt, ut negent hominis liberum arbitrium; aut quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium; hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in vobis sint. Itaque, dilectissimi, ne vos perturbet hujus quaestionis obscuritas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligitis, agatis Deo gratias: quidquid est autem quo pervenire nondum potest vestrae mentis intentio, pacem inter vos et charitatem servantes, a Domino ut intelligatis orate; et donec vos ipse perducat ad ea quae nondum intelligitis, ibi ambulate quo pervenire potuistis. Hoc admonet apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
cepi  Accepi enĩ fidẽ que ꝑ dilectionẽ oꝑatur. s ur illa usq in finẽ ꝑse¬
uerantiã non accepi. Anquisq. dicere audebit istã ꝑseuerantiã non ẽẽ
donũ dei. & hoc tam magnũ bonũ. ita ẽẽ nrͣm : ut qͥsqͥs id habuerit. ñ eipos¬
sit apls dicere. qͥd enĩ habes qͦd non accepisti: qm̃ hoc si ᷤ habet ut non acce¬
perit: Ad hȩc nos negare quid̾ẽ ñ possumꝰ. eam ꝑseuerantiã in bono pro¬
ficientẽ usq infinẽ. magnũ ẽe̾ dei munꝰ. nec ẽe̾ nͥ ab illo de quo scrip¬

Expanded text:
cepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem persecepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi. An quisquam dicere audebit istam perseverantiam non esse donum Dei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut quisquis id habuerit, non ei possit Apostolus dicere, Quid enim habes quod non accepisti? quoniam hoc sic habet ut non acceperit? » Ad haec nos negare quidem non possumus, etiam perseverantiam in bono proficientem usque in finem, magnum esse Dei mun
Abbreviated transcription (Latin):
correptionis forinsecꝰ insonante ac flagellante. ds in illo intrinsecꝰ oc¬
culta inspiratione oꝑet᷑ & uelle. Si aut̾ iam regeneratꝰ ⁊ iustificatꝰ. in
malã uitam sua uoluntate relabit᷑. certe iste ñ potest dicere. non accepi.
qd̃ acceptũ gr̃a dĩ suo inmału libero amisit arbitrio. Qui si correptione con¬
punctͥus salubrit̾ ugemit. & ad sunilia bona oꝑa uł etiã meliora reuer¬
titur. nempe hic aꝑtissime utilitas correptionis apparet. S ꝑ hominẽ cor¬
reptio siuie ex caritate sit. siue nonsit: tamen ut correpto ꝓsit. non uͥ
per tm̃ fit. sln ad huc ⁊ iste nolens corripi. potest dicere. qͥd ego feciqui
non accepi. quẽ constat accepisse . &. sua culpa qđ accepat amisisse:
Possum inqͥt possũ omĩno quando me arguis. qͦd ex bona uoluntate
in malã uoluntatẽ relapsus sim. dicere ad huc. Quid ego feci qͥ non ac¬

Expanded text:
correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occorreptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere, Non accepi: quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si correptione compunctus salubriter ingemit, et ad similia bona opera vel etiam meliora revertitur; nempe hic apertissime utilitas correptionis apparet. Sed per hominem correptio sive ex charitate sit, sive non sit, tamen ut correpto prosit, non nisi per Deum fit. 10. An adhuc et iste nolens corripi, potest dicere, « Quid ego feci, qui non accepi? » quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? « Possum, » inquit, « possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relapsus sum, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non ac
Abbreviated transcription (Latin):
sint in obediences dõ sibi debeant displicere: qi fecit ds̾ hominẽ rec¬
tum abinitio humanȩ creat᷑e. ⁊ non ÷ iniqͥtas apud łm. Ac ꝑ hoc pͥma
prauitas qua dõ ñ obedit᷑ ab homine ẽ.: qui ex rectitudine inqua eũ ds̃
pͥmitꝰ fecit. sua mala uoluntate decidens prauus effectꝰ est. An uero.
ido prauitas ista corripienda ñ est in homine: quia ñ eiꝰ ꝓpria qui corri¬
pitur. s cõmunis ẽ omĩb : Immo uͦ corripiat᷑ & in singłis: qd̾ est omĩum.
Non enĩ ꝓpt̾ea cuiusquã non ẽ: qd̃ ab ea nullus ĩmunis ẽ. Peccata qͥd̾e
ista originalia idõ dicunt᷑ aliena. qđ ea singłi de parentib trahunt: s
non sine causa dicunt᷑ & nrã: quia in illo uno om̃s sic̃ dicit apłs peccaue¬
runt. Corripit᷑ gͦ ddapnabilis. ut ex dolore correptionis uoluntas rege-¬
nerationis oriatur. si tam̃ qui corripit᷑ filius ẽ promissionis. ut strepitu:

Expanded text:
sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem recsint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pravus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in homine, quia non ejus propria qui corripitur, sed communis est omnibus? Imo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, quia in illo uno omnes, sicut dicit Apostolus, peccaverunt . Corripiatur ergo origo damnabilis, ut ex dolore correptionis voluntas regenera
Abbreviated transcription (Latin):
petro dñs respexit eũ. ⁊ fecit eũ flere suu̾ peccatũ: ita nͥ ẽ neg¬
genda correptio ꝗͣuis d̾s qͦs uoluerit. etiã ñ correptos faciat etiã¬
esse correptos. Tunc aut̃ correptione ꝓficit homo: cũ miseretur
atq adiuuat. qͥ fe̾cit qͦs uoluerit etiã sine correptione ꝓficere
habes quod non accepisti : Si aut̃ accepisti qͥd głaris quasi non ac-¬
ceꝑis: Curgͦ corripimur. arguimͣ. rep̃hendimur ac cusamur ᷤ
Qd facimꝰ. qui ñ accipimꝰ: Qui hȩe dicunt: extra culpã se uicteri uolt̃
in hoc quod ñ obectiunt dõ. qr utiq ipsa obedientia munus eiꝰ: Que. ne¬
cesse est. ut sit in eo cui caritas in ẽ. quȩ sine dubio exdõ est: & dat eã
pat̾ filiis suis. Hanc inquiunt ñ accepimnꝰ. Quid itaq oorripimur.
quasi nos eam nobis dare possimus .&. nrͣo arbitrio dare nolinꝰ ᷤ Nec
attendunt si uondu regenerati st̃. pͥmã e̾ẽ causam cur obuirgati qͦd

Expanded text:
: ita non est negligenda correptio, quamvis Deus quos voluerit, etiam non correptos, faciat esse correctos. Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod
Abbreviated transcription (Latin):
isti qui corripi nolunt. dicunt. tantũ p̃cipe mͥ & ora pro me: ut qͦd
precipis faciam: Cur non potiꝰ scdm̃ suum pͥaruũ sensum: &. ista duo
tur orasse ꝓ petro. ut daret illi ds̃ penitentiã qua se negasse dm̃ fleuit:
Quis hominũ. paulum diuinis p̃ceptis ad fidẽ xꝑianã ꝑtinentib eru¬
diuit  Cum gͦ audiretur p̃dicans euangłium & dicens. notũ uobis faci.¬
ihuxꝑi: nũ quid timuit ne responderetur ei. quid nobis molestus es.
ut abste accipiamꝰ atq discamꝰ. quod tu non ab homine accepisti neq
didicisti : podens est ille qui tibi dedit. sic & nobis dare quomͦ tibi : Por¬
ro si hoc non audent dicere. s patiuntur sibi eũgłium ab homine p̃dica-
gr̃a p̾dicat᷑: quauis ñ neget᷑ dm posse qu̾e uelit etiã nullo hõie cor¬
ripiente. corrigere. ⁊ ad dolorem salubre̾ penitentię occultissima &

Expanded text:
isti qui corripi nolunt, dicunt, « Tantum praecipe mihi, et ora pro me, ut quod isti qui corripi nolunt, dicunt, « Tantum praecipe mihi, et ora pro me, ut quod praecipis faciam? » Cur non potius secundum suum pravum sensum et ista duo tur orasse pro Petro, ut daret ei Deus poenitentiam, qua se negasse Dominum flevit? Quis hominum Paulum divinis praeceptis ad fidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedicans Evangelium, et dicens, Notum enim vobis facioChristi Jesu : responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine praedicagratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, cor
Abbreviated transcription (Latin):
ri qui corripi non uult: & dic̾ ora potius ꝓ me: ido corripiendus ẽ: ut¬
fiat etiam ipse ꝓse. Dolor quipe ille qui sibi displicet. quando sentit correp¬
tionis aculeum. excitat eum in maioris orationis affectum: ut dõ miseran-¬
te incremento caritatis atluitꝰ. desinat agere pudenda &. dolenda. et
agat lauctanda atq gratulanda. Hȩc est correptienis utilitas. que nc̃
maior. nc̃ minor. pro peccatoꝵ. diuersitate salubrit̾ adhibetur. &. tẽ
est salubris. quando supernus medicus respicit. Non enim aliqͥd pro-¬
ficit. nͥ cin facit ut peccati suiquẽq peniteat. Ee quis hoc dat
nisi qui respexit apłm petrum negantem & fecit flentẽ: SUude¬
& paulus apls̾ postea quã dixit. cum modestia corripiendos ẽẽ di¬
uersa sentientes. ꝓtinus addidit. Nequando det illis penitentiã
ad cognoscendã ueritatẽ: & resipiscant de diaboli laqueis. Curau̾

Expanded text:
ri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, utri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, utiat etiam ipse tionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum, ut, Deo miserante, incremento charitatis adjutus, desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda. VI. Correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor, pro peccatorum diversitate salubriter adhibetur, tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum fecit ut peccati sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apet apostolus Paulus posteaquam dixit, cum modestia corripiendos esse diversa sentientes, protinus addidit, Ne quando det eis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant de diaboli laqueis . 8. Cur autem