comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. et gr̃a dĩ erat in illo. ꝙ pau¬
lopost. Iħ̃c ꝓficiebat sapientia. etate et
gr̃a apud dm̃ ꝙ homines. Nã sicut carnis
ẽ. etate ꝓficere. sic ẽ. animȩ sapientia s
gr̃a ꝓfecise. Quȩ tam̃ in sapientia nullate¬
nꝰ ꝓficeret. si naturalẽ intelligentiã quȩ
hominib rationis causa concessa ẽ ñ habe¬
ret: ñ quia hoc susceptor ds̃ eguit: sed
qͥa hoc ꝓ remedio nr̃e salutis effectus piȩ
susceptionis exegit. ut dũ caro ꝙ anima
rationalis a dõ suscipit᷑. utraq pariter
saluaret᷑. Nã nec caro ipsa fuit a dĩ filio
suscipienda. nͥ fuisset diuina susceptio¬
ne saluanda. Quod si as̃ carne ñ egu¬
it s ut eã saluaret accepit: ita nec ani¬
ma rationali ds̃ eguit. s eã saluandam
cũ carne suscepit. Cuiꝰ animȩ huma¬
ne susceptionẽ. ꝓpħico more dauid

Expanded text:
a Dei erat in illo . Et paulo post: Jesus proficiebat 76 sapientia, aetate, et gratia apud Deum et homines . Nam sicut carnis est aetate proficere, sic est animae sapientia et gratia profecisse, quae tamen in sapientia nullatenus proficeret, si naturalem intelligentiam quae hominibus rationis causa concessa est non haberet, non quia hoc susceptor Deus eguit, sed quia hoc pro remedio nostrae salutis effectus piae susceptionis exegit, ut dum caro et anima rationalis a Deo suscipitur, utraque pariter salvaretur: nam nec caro ipsa fuit a Dei Filio suscipienda, nisi divina fuisset susceptione salvanda. Quod si Deus carne non eguit, sed ut eam salvaret accepit, ita nec anima rationali Deus eguit, sed eam salvandam cum carne suscepit: cujus animae humanae susceptionem prophetico mo
Abbreviated transcription (Latin):
et induite nouũ hominẽ eũ qͥ scđd̃m dm̃
creatꝰ ẽ in iustitia et sc̃itate ueritatis.
ille gͥ symeon mundanȩ cernens adẽẽ
saluationis ac renouationis effectum.
non enĩ misit ds̃ filiũ ut udicet mun¬
dũ. sedut saluet᷑ mundus ꝑ ipsũ cum

Expanded text:
et induite novum hominem, eum qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis ; ille igitur Simeon, mundanae cernens adesse salvationis ac renovationis effectum  non enim misit Deus Filium suum ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. quanto meliorib in hȩc uenit com¬
modis. qui ueritatẽ desiderat nosse:
quã qͥ subactis gentib tẽporalis fine
tam̃ tẽ desiderato ñ frustrat᷑ effectu:
si rectis a ꝑd ueri cognitionẽ łmeiꝰ animꝰ
inuitat᷑. Cunsetiã ueloci ꝓderit ingenio
cucurrisse: si tendentis ad ueritatẽ gres
lit̃ autẽ salubris. ẽ. credulitas estiman¬
da. quȩ putat in eo cultũ religionis.
aiuinȩ consistere. ut uel naturali ueri¬
tate sit pͥuanda diuinitas. dũ negat

Expanded text:
tum quanto melioribus inhaereat comtum quanto melioribus inhaereat commodis qui veritatem desiderat nosse, quam qui, subactis gentibus, temporalis fines tamen tunc desiderato non frustratur effectu, si rectis ad veri cognitionem lineis animus innitatur. Tunc etiam veloci proderit ingenio cucurrisse, si tendentis ad veritatem gressliter autem salubris est credulitas aestimanda, quae putat in eo cultum religionis divinae consistere, ut vel naturali veritate sit privanda divinitas, dum negat
Abbreviated transcription (Latin):
creaturar ũ putauerit qualitatib esti¬
mandã: Hoc benigna mansuetudo tua
ꝓculdubio ꝑspicit: hoc ingenii studii¬
q tui sagacitas recognoscit. Quã uere
mirandã quisquis nouit considerare.
ꝓnuntiat: ñ quod insolitũ sit homine
scripturarũ studis uisistere. s qͦd rarũ
hactenꝰ habeat᷑ burbari regis animũ iume¬
rosis regni curis iugiter occupatũ cã fer¬
uenti cognoscendȩ sapientiȩ delectatio¬
ne flammari. cũ huiuscȩmodi sempeꝵ
infatigabiles nisus non nͥ uel otiosus qͥs
habere soleat uel romanꝰ. Ete clem̃tis¬
sime rex: ꝑte in quã disciplinȩ studia
moliunt᷑ iurabarbaricȩ gentis inuade¬
re. quȩ fibi uelut uernacula ꝓprieta¬
te solet in scitia uindicare. Inuentꝰ es
qͥte ipsopotior extitisses. dũ sic affrica¬
no p̃sides moderando regimim: ut ma¬
gis desideres animȩ spatia dilatare. qr̃a
regni. Nosti uenerabilis rex. ꝙ ut non
ambigo firma tenes sententia cõpba¬

Expanded text:
creaturarum putaverit qualitatibus aesticreaturarum putaverit qualitatibus aestimandam. Hoc benigna mansuetudo tua procul dubio perspicit, hoc ingenii studiique tui sagacitas recognoscit; quam vere mirandam quisquis novit considerare pronuntiat, non quod insolitum sit hominem Scripturarum studiis insistere, sed quod rarum hactenus habeatur barbari regis animum numerosis regni curis jugiter occupatum tam ferventi cognoscendae sapientiae delectatione flammari, cum hujuscemodi semper infatigabiles nisus non nisi vel otiosus quis habere soleat, vel Romanus. Per te, clementissime rex, per te, inquam, disciplinae studia moliuntur jura barbaricae gentis invadere, quae sibi velut vernacula proprietate sole inscitiam vindicare. Inventus es qui te ipso potior exstitisses, dum sic Africano praesides moderando regimini, ut magis desideres animae spatia dilatare quam regni. Nosti, venerabilis rex, et ut non ambigo firma tenes sententia comproba
Abbreviated transcription (Latin):
immemores. sciamꝰq dõ timorẽ. honorem
te doctrina. reddite om̃ib debita. ꝙ pau¬
lopost. Cui timorẽ. timorẽ: cui honorẽ
honorẽ. Huiꝰ timoris. honorisq manifesta
nobis beatꝰ petrꝰ aꝑuit discretione notitiã
dicens. Sicut serui dĩ om̃s honorate. fra¬
ternitatẽ diligite. Dm̃ timete. regem aut̃
interroganti tibi hoc respondet quod
ad fidem ꝑtinet ueritatis. Cõpetens gͥ
mansuetudini tuȩ deferimꝰ honoris obse¬
quiũ: cui regalis apicẽ culminis diuina
cernimꝰ largitate collatũ. Nec tam̃ qũe.¬
qũã sapientẽ fugit. quanto sempiternꝰ
ille rex regũ. & dñs dominantiũ timore
debeat suscipͥn qui tẽporales etiã reges
p̃cipit honorari. Hunc si quis parum
metuit: ualde contemnit. Huiꝰ qͥ mino¬
rat honorificentiã. auget iniuriã: nec in¬
grati refugit culpã. qui creatoris iminen¬
sitatẽ ꝑ petuã. et ꝑpetuitatẽ inmensam

Expanded text:
immemores, sciamusque Deo timorem, honorem immemores, sciamusque Deo timorem, honorem te doctrina: Reddite omnibus debita, et paulo post: Cui timorem, timorem; cui honorem, honorem . Hujus timoris honorisque manifesta nobis beatus Petrus aperuit discretione notitiam, dicens: Sicut servi Dei omnes honorate, fraternitatem diligite, Deum timete, regem autem interroganti tibi hoc respondet quod ad fidem pertinet veritatis. Competens igitur mansuetudini tuae deferimus honoris obsequium, cui regalis apicem culminis divina cernimus largitate collatum. Nec tamen quemquam sapientem fugit quanto sempiternus ille Rex regum et Dominus dominantium timore debeat suspici, qui temporales etiam reges praecipit honorari. Hunc si quis parum metuit, valde contemnit; hujus qui minorat honorificentiam, auget injuriam; nec ingrati refugit culpam, qui creatoris immensitatem perpetuam et perpetuitatem immensam
Abbreviated transcription (Latin):
nione ꝑstringit. dicente dño. Clama ne
cesses quasi tuba exalta uocẽ tuã. Quod
ysaiȩ cũ dicit᷑. in uno plurib imꝑat᷑.
ipso unigenito dõ discipulis loquente.
Qd̾ uni ur̃m dico. om̃ib dico. Propterea
nos etiã beatꝰ petrꝰ ad respondendũ para¬
tos ẽẽ debere paternȩ iubet dilectionis
instinctu. ꝑati inquiens semꝑ ad respon¬
dendũ om̃ĩ poscenti uos rationẽ de fide
et spe quȩ in uobis. ẽ. Cũ om̃i poscenti
rationẽ fidĩ speiq nr̃ȩ p̃cipimꝰ reddere.
cessat ꝓrsus uniuersae tã dignitatis ex¬
ceptio quã ꝑsone. Cuem̃ ueritatis insinua¬
tio deneganda putabit᷑. cũ se locutũ sine
confusione corã regib ꝓpħa testat᷑ diceis
loquebar intestimoniis tuis in conspectu re
fide in quantũ facultatẽ diuinitꝰ accepimꝰ
libere respondemꝰ. nulla contumaciȩ seu
contumeliȩ debemꝰ suspitione notari: cũ nec
nr̃ȩ humilitatis. nec regiȩ simꝰ dignitatis

Expanded text:
nione perstringit , dicente Domino: Clama, ne nione perstringit , dicente Domino: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam . Quod Isaiae cum dicitur in uno, pluribus imperatur; ipso unigenito Deo discipulis loquente: Quod uni vestrum dico, omnibus dico . Propterea nos etiam beatus Petrus ad respondendum paratos esse debere paternae jubet dilectionis instinctu: Parati, inquiens, semper ad respondendum omni poscenti vos rationem de fide et spe quae in vobis est . Cum omni poscenti rationem fidei speique nostrae praecipimur reddere, cessat prorsus universae tam dignitatis exceptio quam personae. Cui enim veritatis insinuatio deneganda putabitur, cum se locutum sine confusione coram regibus propheta testatur, dicens: Loquebar in testimonfide, in quantum facultatem divinitus accepimus, libere respondemus, nulla contumaciae seu contumeliae debemus suspicione notari, cum nec nostrae humilitatis, nec regiae simus dignitatis
Abbreviated transcription (Latin):
meos sermones: hunc filiꝰ hominis erubes¬
cet cũ uenerit in maiestate sua ꝙ patris
ꝙ sc̃õꝵ angłoꝵ. Nec immerito talis seruus
& abicit᷑ ꝙ punit᷑. qm̃ uno eodẽq silentio
firmat errorẽ: qͥ teriore seu tepore possessus
contumeliã qͥ ñ refutarit ad cumulat. Ne¬
rũq miles ignauus. regia castra somnolento
torpore depressus obpugnantib tradit:
dũ cõpetentib excubiis ñ defendit. Hec
idcuro curaui qũamaxime p̃mittenda: ne
suꝑbe responsionis aliquatenꝰ notare tua
pietas uelit: cui ipsa respondendi necessitas
officiũ liberȩ responsionis impoiit. Nã cũ
de dõ resagit᷑. ñ leuis reatꝰẽ. si quod ad salu¬
tẽ ꝑtinet taceat᷑. Ita nãq nos oportet cor¬
de ad iustitiã credere: ut oris confessio fiat
parit̃ ad salutẽ: qm̃ uerbũ dĩ ñ ẽ uinctũ
Huc accedit qͦd illud diuinȩ p̃ceptionis
oraculũ om̃is eccłiastici p̃dicatoris ꝑsonã
ñ tantũ fidei sed etiã seruitii quadã cõmu¬

Expanded text:
os sermones, hunc Filius hominis erubescet, cum venerit in majestate sua, et Patris, et sanctorum angelorum. Nec immerito talis servus et abjicitur et punitur, quoniam uno eodemque silentio firmat errorem, qui, terrore seu torpore possessus,contumeliam qui non refutarit, accumulat. Plerumque miles ignavus regia castra, somnolento torpore depressus, oppugnantibus tradit, dum competentibus excubiis non defendit. Haec idcirco curavi quam maxime praemittenda, ne superbae responsionis aliquatenus notare tua pietas velit, cui ipsa respondendi necessitas officium liberae responsionis imponit: nam cum de Deo res agitur, non levis reatus est, si quod ad salutem pertinet taceatur. Ita namque nos oportet corde ad justitiam credere, ut oris confessio fiat pariter ad salutem ; quoniam verbum Dei non est vinctum . Huc accedit quod illud divinae praeceptionis oraculum omnis ecclesiastici praedicatoris personam, non tantum fidei, sed etiam servitii quadam commu
Abbreviated transcription (Latin):
te bonũ malũq dicit᷑ ignorasse: In illã
diuinã filii dĩ naturã. ignorantie boni
maliq subicimꝰ. ut humanã in xp̃o ani¬
mã denegemꝰ: Itane credendusẽ. homo
susceptꝰ adõ quȩ dĩ sunt aliquatenꝰ potu¬
isse saꝑe. in quo ipsa sapientia cognitio¬
ne boni maliq dicit᷑ caruisse: Animagͥ
humana quȩ rationis capax naturalit̃
facta. ẽ. bonũ malũq in infante xp̃o.

Expanded text:
te bonum malumque dicitur ignorasse? An illam te bonum malumque dicitur ignorasse? An illam divinam Filii Dei naturam ignorantiae boni malique subjicimus, ut humanam in Christo animam denegemus? Itane credendus est homo susceptus a Deo quae Dei sunt aliquatenus potuisse sapere, in quo ipsa sapientia cognitione boni malique dicitur caruisse? Anima igitur humana, quae rationis capax naturaliter facta est, bonum malumque in infante Christo
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Ecce uirgo in utero concipiet et
pariet filiũ. et uocabitis nomenemmanuel
butirum & mel manducabit. Priꝰquam
sciat aut ꝓferat maligna. mutabit bo¬
nũ: qm̃ priusqũa sciat puer bonũ aut
malũ. ñ credet malitiȩ. ut eligat quod
bonũ ẽ. Et relinquet᷑ terra desolata
qm̃ priusquã sciat puer uocare patrẽ
aut matr̃e accipiet uirtutẽ damasci &
spolia samariȩ. In hoc testuonio tota
continet᷑ salutaris mysterii plenitudo
Nam ueritas carnis in uirginali conceptu.
cognoscit᷑: et in electione boni anima in¬
tellectualis ostendit᷑. et inemmanuel no¬
mine uera deitatisnatura monstrat᷑: ac
sic in uero dõ nec falsa fuit hominis nec
semiplena susceptio. Dignũ et enĩ fuit:
ut in sacramento redẽptionis humanȩ
nec ueritas defuisset ꝑfectioni: nec ꝑfec¬
tio ueritati. Nã si uera caro in xp̃o ñ
fuit. quid in utero uirgo concepit  &
si anima uel intellectus naturae in xp̃o
de fuisse creditꝰ humanȩ. quid in infan¬

Expanded text:
dicit: Ecce Virgo in utero concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. Butyrum et mel manducabit, priusquam sciat aut proferat maligna, mutabit bonum; quoniam priusquam sciat puer bonum aut malum, non credit malitiae, ut eligat quod bonum est, et relinquetur terra desolata; quoniam priusquam sciat puer vocare patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci, et spolia Samariae . In hoc testimonio tota continetur salutaris mysterii plenitudo: nam veritas carnis in virginali conceptu cognoscitur, et in electione boni anima intellectualis ostenditur, et in Emmanuel nomine vera deitatis natura monstratur; ac sic in vero Deo, nec falsa fuit hominis, nec semiplena susceptio. Dignum etenim fuit ut in sacramento redemptionis humanae, nec veritas defuisset perfectioni, nec perfectio veritati. Nam si vera caro in Christo non fuit, quid in utero Virgo concepit? et si anima vel intellectus naturae in Christo defuisse credatur humanae, quid in infan
Abbreviated transcription (Latin):
confusionis sic exitiale firmat taci¬
turo silentiũ: ut erubescentẽ ꝑditioni
ñ sileat mancipandũ: inter alia dñm hec dixis¬
se cõmemorans. Ouidem̃ ꝓficit homo silucre¬
t᷑ uniuersũ mundũ. se aũ ipsũ ꝑdat et detͥ¬
m̃tũ sui faciat:  Causamq huiꝰ ꝑditionis

Expanded text:
confusionis sic exitiale firmat taciconfusionis sic exitiale firmat tacituro silentium, ut erubescentem perditioni non sileat mancipandum; inter alia Dominum haec dixisse commemorans: Quid enim proficit homini , si lucretur universum mundum, se autem ipsum perdat et detrimentum sui f
Abbreviated transcription (Latin):
destinaui. ne forsitan auͭ fastidio puta¬
rer tumidus. aut tacitur nitatis culpa
iudicarer obstrictus. quẽ ur̃a celsitudo
suspicaret᷑ aut suꝑbia responsionẽ ñ redde¬
re. aut uerȩ fidei diffidentia tacuisse.
Nam studio ur̃o clem̃tissime rex cõꝑtum
ẽe ñ ambigo. apud eos qui xp̃iane gr̃ȩ
participatione redẽpti sunt. pȩne id. ẽẽ.
fidem nolle asserere quod negare. qͥppe
cũ ipse unigenitꝰ ds̃ humani generis
conditor et redep̃tor. sicut se confessurũ
confitentẽ. se negaturũ negantẽ certa
prsus denuntiatione testat᷑ dicens. qͥ
me confitebit᷑ corã hominib confitebor
et ego eũ corã patre meo qui ẽ in cȩlis:
qͥ aũ negauerit me corã hominib nega¬
bo & ego eũ corã patre meo qui ẽ in celis.
ita denuo erubescentẽ se suosq sermones.
ipse qͦq in sua maiestate ueniens eru¬
bescat. Cuiꝰ dicti normã talilucas sen¬
tentia cognoscit᷑ posusse: ubi huius

Expanded text:
destinavi, ne forsitan aut fastidio putadestinavi, ne forsitan aut fastidio putarer tumidus, aut taciturnitatis culpa judicarer obstrictus, quem vestra celsitudo suspicaretur, aut superbia responsionem non reddere, aut verae fidei diffidentia tacuisse. Nam studio vestro, clementissime rex, compertum esse non ambigo apud eos qui Christianae gratiae participatione redempti sunt, pene id esse, fidem nolle asserere, quod negare. Quippe cum ipse unigenitus Deus humani generis conditor et redemptor, sicut se confessurum confitentem, ita se negaturum negantem, certa prorsus denuntiatione testatur, dicens: Qui me confitebitur coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis: qui autem negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis . Ita denuo erubescentem se suosque sermones ipse 70 quoque in sua majestate veniens erubescet. Cujus dicti normam tali Lucas sententia cognoscitur posuisse, ubi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
PhA LITꝰ
tiuis sensib
piissime rex
nequaquã
crediderim
obliuione
subtrac̾tũ.
qͦd nuꝑ mi¬
chi quoddã
uolumenba¬
iulo felice
p̃ceperisde¬
stinari: iubens me ilico respondere. Cuius
quia tanta fuit ꝓlixitas ut egeret aliqͥnto
duitius recenseri. et diurm finuis aderat nocte
ꝓpinquante curriculi: uix eiꝰdẽ uoluminis
principia citate delibans lectionis excursui.
poposcerã ut ad cuncta plenȩ recensitionis
or dine ꝑlegenda noctis uniꝰ nobis spatiũ
fuisset indultũ. Quod ur̃ȩ mansuetudinis
uoluntas om̃ino statuit ab negandũ: ita
ut nec saltẽ ad residua ꝑlegenda scripturam
nobis p̃cepisses at tribui. Ego uͦ cũ spatio
quoꝵdã dierũ ordinationẽ tui culminis pre¬
stolarer. ac deinceps interrogationis illius
tenore subtracto sola fuisset a nobis flagita¬
ta responsio: pauca quib dño adiuuante
nr̃i par uitas fufficit ingenii. de eadẽ in¬
terrogatione quã ex principio tenuit᷑
cognoui. uĩȩ recensenda mansuetudini

Expanded text:
phalibus tuis sensibus, piissime rex, nequaquam crediderim oblivione subtractum, quod nuper mihi quoddam volumen, bajulo Felice, praeceperis destinari, jubens me illico respondere. Cujus, quia tanta fuit prolixitas, ut egeret aliquanto diutius recenseri, et diurni finis aderat, nocte propinquante, curriculi, vix ejusdem voluminis principia citatae delibans lectionis excursu, poposceram, ut ad cuncta plenae recensionis ordine perlegenda noctis unius nobis spatium fuisset indultum; quod vestrae mansuetudinis voluntas omnino statuit abnegandum, ita ut nec saltem ad residua perlegenda Scripturae nobis praecepisses attribui. Ego vero, cum spatio quorumdam dierum ordinationem tui culminis praestolarer, ac deinceps, interrogationis illius tenore subtracto, sola fuisset a nobis flagitata responsio, pauca, quibus, Domino adjuvante, nostri parvitas sufficit ingenii, de eadem interrogatione, quam ex principio tenuiter cognovi, vestrae recensendam mansuetudini
Abbreviated transcription (Latin):
tux isr ł: paulopost hoc de ipso testa¬
t Ecce positꝰ ẽ hic in ruinã. et resur¬
rectionẽ multoꝵ. Ibi gͦ male credenti¬
b runã ꝑfidia generat: ubi rectacre¬
dulitas fidele sexaltat. In uno eodemq
xp̃o uero dĩ ueroq hominis filio minus
ꝑspicientiũ tenebrat᷑ actenꝰ lippitu¬
do. in quo illuminatis ueriluminis
claret manifesta cognitio Inde. ẽ.
cecidit. cui iã pͥdem ysaias ñ destitit p̃di¬
care. Nure audietis. et ñ intelligetis. et
uidentes uidebitis et ñ uidebitis. Od

Expanded text:
pso testatur: Ecce positus 73 est hic in ruinam et resurrectionem multorum . Ibi ergo male credentibus ruinam perfidia generat, ubi recta credulitas fideles exaltat. In uno eodemque Christo, vero Dei veroque hominis filio, minus perspicientium tenebratur hactenus lippitudo, in quo illuminatis veri luminis claret manifesta cognitio. Inde est cecidit, cui jam pridem Isaias non destitit praedicare: Aure audietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non videbitis . Quid
Abbreviated transcription (Latin):
gii quod dñs donauit diximꝰ: ilud. ẽ. conseq̃nt̃
tota sollicitudine ꝑtrac̾tandũ. quid nã ur̃e
uoluntatis p̃fixerit. si qua nunc potuit. ẽẽ.
ddeuotio. Neq enĩ quia reb a dõ concessis usꝰ
hominib ñ interdicit᷑. idõ debet homo quod
uouerit dõ ñ reddere. cũ scriptũ sit. Reddã
tͥ uota mea. quȩ distinxerunt labia mea:
Et ne quisquã sibi uellet excusationẽ tribu¬
lationis ad frustrande licentiã ꝓmissionis as-¬
sumere. nec se putaret uoti reũ. si se dixisset
ad aliqͥd uouendũ. ñ uoluntate sedtribula¬
tione cõpulsũ: docens beatꝰ dauid om̃ia ẽe.
dõ reddenda quȩ fue rint legitime etiã m¬

Expanded text:
s donavit, diximus, illud est consequenter tota sollicitudine pertractandum, quidnam vestrae voluntatis praefixerit si qua tunc potuit esse devotio. Neque enim quia in rebus a Deo concessis usus hominibus non interdicitur, ideo debet homo quod voverit Deo non reddere, cum scriptum sit: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea . Et ne quisquam sibi vellet excusationem tribulationis ad frustrandae licentiam promissionis assumere, nec se putaret voti reum, si se dixisset ad aliquid vovendum non voluntate sed tribulatione compulsum, docens beatus David omnia esse Deo reddenda, quae fuerint legitime
Abbreviated transcription (Latin):
misccłiȩ oꝑa. Quȩ tantũ ualent in religio¬
ne xp̃iana. ut ñ solũ qͥ coniugiis utuntur
aut qui continentes sunt. s: etiã uirgines
adp̃miũ uirginitatis ꝑuenire ñ pos sint.
si oꝑa miscdiȩ caritatisq neglexerint. Si uͦ quis
intentꝰ oꝑib bonis tantã ser uauerit in uxore
tẽperiem. ut filioꝵ ꝓcreandoꝵ causa tantũmͦ
misceat᷑ uxori. multa laude talis. ẽ. ꝓculdubio
dignꝰ. si quis hoc nr̃is potest implere tẽporibꝰ
fornicatio tam̃ nũqua potest esse sine graui
crimine. In qualicet ñ dubitemꝰ danabiliter
peccare hominẽ ab uxore disiunctũ. dãnabiliꝰ
tam̃ fornicari existimo coniugatũ. Utrumq
autẽ scr iptura sc̃ã iudicandũ. et regno di ꝓñ¬
tiat alienũ. Scriptũ nãq ẽ. in epła adhebreos

Expanded text:
misericordiae opera, quae tantum valent in religiomisericordiae opera, quae tantum valent in religione Christiana, ut non solum qui conjugiis utuntur, aut qui continentes sunt, sed etiam virgines ad praemium virginitatis pervenire non possint, si opera misericordiae caritatisque neglexerint. Si vero quis intentus operibus bonis tantam servaverit in uxore temperiem, ut filiorum procreandorum causa tantummodo misceatur uxori, multa laude talis est proculdubio dignus, si quis hoc nostris potest implere temporibus. 10. Fornicatio tamen nunquam potest esse sine gravi crimine, in qua licet non dubitemus damnabiliter peccare hominem ab uxore disjunctum, damnabilius tamen fornicari existimo conjugatum. Utrumque autem Scriptura sancta judicandum, et a regno Dei pronuntiat alienum: scriptum n
Abbreviated transcription (Latin):
nis obȩdiens. hoc equidẽ sine culpa ñ facit. Talis
autẽ culpa citius bene oꝑanti atq oranti re¬
mittit᷑: quia ipsi conugi seruat maritalis
caritas fidẽ. in qua ñ potest maritalis infir¬
mitas custodire tẽperiẽ. Et si nuptialis in ixo¬
re modestia ñ tenet᷑. anuptiali tam̃ fide nul¬
la immoderatione discedit᷑. Retenta gͦ thori
fides macłam diluit quã contrahie infir mi-¬
tas carnis. si mulieri ñ misceat᷑ alteri quisqͥs
ñ ꝓsolageneratione sed etiã propter fragili¬
tatẽ carnissuȩ miscet᷑ uxori. quia et si p̃fixum
concunbendi modũ tranfit. tam̃ conuigalem
terminũ ñ excedit. Et licet contrahat carnalis
infirmitas culpã: impetrat tam̃ nuptialis
integritas ueniã. Accipit gͦ talis indulgentiã.
ñ ꝓ es quoci ab una debitũ coniugale plusqũa
oportet exegit: sed quia una legitima accep¬
ta contẽptus alterã ñ requirit. sitam̃ ñ de sint

Expanded text:
nis obediens, hoc quidem sine culpa non facit; talis nis obediens, hoc quidem sine culpa non facit; talis autem culpa citius bene operanti atque oranti remittitur, quia ipsi conjugi servat maritalis caritas fidem, in qua non potest maritalis infirmitas custodire temperiem; et si nuptialis in uxore modestia non tenetur, a nuptiali tamen fide nulla immoderatione disceditur. CAP. Ifides maculam diluit quam contrahit infirmitas carnis, si mulieri non misceatur alteri, quisquis non pro sola generatione, sed etiam propter fragilitatem carnis suae miscetur uxori; quia etsi praefixum concumbendi modum transit, tamen conjugalem terminum non excedit; et licet contrahat carnalis infirmitas culpam, impetrat tamen nuptialis integritas veniam. Accipit ergo talis indulgentiam, non pro eo quod ab una debitum conjugale plus quam oportet exigit , sed quia una legitime accepta contentus, alteram non requirit. Si tamen non desunt
Abbreviated transcription (Latin):
libidimi animꝰ ser uiat. sedꝓuentũ  nasciture
ꝓlis attendat. Et cũ nata fuerit diluendam
celerius sp̃uali generatione ñ negligat. Non
deputat᷑ fidelibͦ coniugib ad peccatũ car¬
nis indulta cõmixtio. quia et coniugalis ser¬
uat confederatio castitatẽ. et uerecundia
custodit modesta tẽperiẽ. et dõ dicandam
coniugalis ex hibet fecunditas ꝓlẽ: ut dĩ re¬
dẽptous ope homo iã natꝰ reformet᷑ baptisma¬
tis sacram̃to cuiꝰ oꝑe priꝰ format᷑ in utero. et
illũ habeat humana natura beneficio secdȩ nati¬
uitatis patrẽ: quẽ in pͥma natiuitate suȩ condi¬
tionis agnoscit auct᷑orẽ. Coniugatꝰ gͦ si forn¬
cet᷑ dãnabiliter peccat. si uͦ thori fidem ñ dese¬
rat. sed in uxore sua naturali dũtaxat usu ali¬
quantulũ intẽꝑatꝰ excedat. ñ solũ scilicet ge¬
nerationẽ quȩrens. sed aliquando libidinicar¬

Expanded text:
libidini animus serviat, sed proventum nasciturae libidini animus serviat, sed proventum nasciturae prolis attendat, et cum nata fuerit diluendam celerius spiritali generatione non negligat, non deputatur fidelibus conjugibus ad peccatum carnis indulta commixtio, quia et conjugalis servat confoederatio castitatem, et verecundia custodit modesta temperiem, et Deo dicandam conjugalis exhibet fecunditas prolem, ut et Redemptoris ope homo jam natus reformetur baptismatis sacramento, cujus opere prius formatur in utero; et illum habeat humana natura beneficio secundae nativitatis patrem, quem in prima nativitate suae conditionis agnoscit auctorem. 8. Conjugatus ergo si fornicetur damnabiliter peccat; si vero thori fidem non deserat, sed in uxore sua, naturali duntaxat usu, aliquantulum intemperatus excedat, non solum scilicet generationem quaerens, sed aliquando libidini car
Abbreviated transcription (Latin):
uinitꝰ ad tribut᷑. si iustitiȩ terminũ transgre¬
di libidinosus non ꝑmit tat᷑ excessus. Iustitia
uͦ utendi coniugii hȩc. ẽ: ut ñ explendȩ libidi¬
nis sed substituendȩ ꝓlis obtentu sibi conui¬
ges congruo tẽpore misceant᷑. In illis nãq bo¬
nis quȩ fecit ds̃ inuenit᷑ casta copulatio uxo¬
ris et uiri. In qͥb dĩ oꝑib libido ñ potest in¬
ueniri. nec aliqͣndo uistitiȩ congruit. quȩ
ñ hominib ex dono conditionis s peccatoribꝰ
ex iutio pͥmȩ p̃uaricationis accessit. Sed q
sine illa in corpore mortis huiꝰ proleshumana
ñ serit᷑. non eã affec̾tant conuigia casta sea tole¬
rant: eiq imponit nuptialis honestas modũ.
sine qua ñ potest in carne peccati naturalis
explere fecunditatis officiũ. Sic gͦ quȩri de-¬
bet ex nuptiis fructꝰ. ut cohibendus sit lu¬
bricȩ uoluptatis excessus. Quo circa sic con¬
ugalis usus eatenꝰ tẽperet᷑. ut ñ estuanti

Expanded text:
initus attributus, si justitiae terminum transgredi libidinosus non permittatur excessus. Justitia vero utendi conjugii haec est, ut non explendae libidinis, sed substituendae prolis obtentu sibi conjuges congruo tempore misceantur. In illis namque bonis quae fecit Deus, invenitur casta copulatio uxoris et viri; in quibus Dei operibus libido non potest inveniri; nec aliquando justitiae congruit, quae non hominibus ex dono conditionis , sed peccatoribus ex vitio primae praevaricationis accessit. 146 Sed quia sine illa, in corpore mortis hujus, proles humana non seritur, non eam affectant conjugia casta, sed tolerant, eique imponit nuptialis honestas modum sine qua non potest in carne peccati naturalis explere fecunditatis officium. 7. Sic ergo quaeri debet ex nuptiis fructus, ut cohibendus sit lubricae voluptatis excessus. Quocirca, si conjugalis usus eatenus temperetur, ut non aestuanti
Abbreviated transcription (Latin):
Ouęso głose rex. ut in te consideres largi¬
tatẽ diu̾ini muneris. et potestatẽ ñ minͦuas
largitoris. ut qͥ tibi tẽporale donauit regnũ.
donet etiã sempiter nũ. Ipse em̃ dicit. Eos
qui me glorificant. glorificabo. Quodipsa
trinitas faciat. quȩ unꝰ et uerꝰ ẽ. ds̃: qui po¬
cest omia facere supraqũa petimꝰ aut intelligi¬
mꝰ. Ex ipso enĩ et ꝑipsũ. et in ipso sunt omĩa.

Expanded text:
Quaeso, gloriose rex, ut in te consideres largiQuaeso, gloriose rex, ut in te consideres largitatem divini muneris, et potestatem non minuas largitoris; ut qui tibi temporale donavit regnum, donet etiam sempiternum. Ipse enim dicit: Eos qui me glorificant, glorificabo . Quod ipsa Trinitas faciat, quae unus et verus est Deus: Qui potest omnia facere supra quam petimus aut intelligimus ; ex ipso enim, et per ipsum, et in ipso sunt omnia .
Abbreviated transcription (Latin):
potest immensitate diuinitatis implere.
tuȩ pietati scribere. quã om̃i modis retice¬
re. ne silendo aut estimarer suꝑbus. aut de
fidei nr̃ȩ ueritate putarer ambiguus: cum
ecellã catholicã solã xp̃c colũbã suã uolue¬
rit appellari dicens. Y na ẽ. colũba mea. una
ẽ milecta mea. In quo colũbe nomine caritas
et simplicitas de signat᷑. Iola autẽ uerã possidet
caritatẽ. quȩ filiũ dĩ quẽ diligit ñ dicit in diui¬
nitate minorẽ. sed patri fatet᷑ equalẽ. S ola uͦ
possidet ueritatẽ simplicitatis. quȩ unã ue¬
rã et simplicẽ credit substantiã trinitatis.
Oramꝰ aũ dm̃ ut aures clementiȩ tue uerbo
ueritatis. placidas reddat. et pio cordi tuo
lumen sapientiȩ sp̃ualis infundat. ut filiũ
honorificas patrẽ. Meret᷑ enĩ hoc ate: ut eũ
qui te fecit patre tuo meliorẽ. patri suo. patͥ¬
sus scd̃m diuinã naturã fatearis equalem

Expanded text:
potest immensitate divinitatis implere. potest immensitate divinitatis implere. tuae pietati scribere quam omnimodis reticere, ne silendo, aut aestimarer superbus, aut de fidei nostrae veritate putarer ambiguus, cum Ecclesiam catholicam solam Christus columbam suam voluerit appellari, dicens: Una est columba mea, una eet simplicitas designatur . Sola autem veram possidet caritatem, quae Filium Dei quem diligit, non dicit in divinitate minorem, sed Patri fatetur aequalem. Sola vero possidet veritatem simplicitatis, quae unam veram et simplicem credit substantiam Trinitatis. Oramus autem Deum, ut aures clementiae tuae verbo veritatis placidas reddat, et pio cordi tuo lumen sapientiae spiritalis infundat, ut Filium honorificas Patrem: meretur enim hoc a te, ut eum qui te fecit Patre tuo meliorem, Patri suo secundum divinam naturam fatearis aequalem.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tam̃ tẽplũ sp̃s sc̃ĩ m̃ebra xp̃i. ẽẽ. testat᷑
dicens. Nescitis quia corpora ur̃a mẽbra xp̃i
sunt: Dicat᷑ gͥ. Si cȩlox uirtutẽ potuit firma¬
re qui ñ.ẽ. ds̃. si potest uiuificare qui nonẽ
ds. si potest in baptismatis regeneratione
scificare qui ñ.ẽ. ds̃. si potest caritatẽ cribue¬
re qui ñ. ẽ. ds̃ si potest in credentib habita¬
re qui non.ẽ. ds si potest grãm dare quiñ ẽ.
Si ea quȩ de sp̃u scõ coͦminemorata sunt po-¬
cest aliqua creatura facere. et digne sp̃s sc̃s
dicet᷑ creatura. Si autẽ eͤreaturȩ possibilla
nũqũa fuerunt. ꝙ inueniunt᷑ in sp̃u sc̃õ. quȩ
tamen soli cõpetunt dõ: non debemꝰ natura¬
liter diuersũ a patre filioq dicere. quẽ in
oꝑm potentia diuersũ non possumꝰ inueni¬
re. Ac sic ex unitate oꝑis unitas ẽ. agnoscenda
uirtutis. nec quisquã dubitet patrẽ et filium
sola uoluntate condere. qui cuncta potest
uirtutis om̃ipotentia gubernare. qui om̃ia

Expanded text:
i esse testatur, dicens: Nescitis quia corpora vestra membra Christi sunt? Dicatur igitur si coelorum virtutem potuit firmare qui non est Deus? si potest vivificare qui non est Deus? si potest in baptismatis regeneratione sanctificare qui non est Deus? si potest caritatem tribuere qui non est Deus? si potest in credentibus habitare qui non est Deus? si potest gratiam dare qui non est si ea quae de Spiritu sancto commemorata sunt potest aliqua creatura facere? et digne Spiritus sanctus dicetur creatura. Si autem haec creaturae possibilia nunquam fuerunt, et inveniuntur in Spiritu sancto, quae tamen soli competunt Deo, non debemus naturaliter diversum a Patre Filioque dicere, quem in operum potentia diversum non possumus invenire. Ac sic ex unitate operis unitas est agnoscenda virtutis; nec quisquam dubitet Patrem, et Filiumsola voluntate condere, qui cuncta potest virtutis omnipotentia gubernare, qui omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tauit ihm amortuis habitat in uobis. qͥ sus¬
citauit ih̃m xp̃m a mortuis uiuificabit et
mortalia corpora ur̃a ꝑpt̃ in habitantẽ sp̃m
eiꝰ in uobis. Regenerat pater:. regenerat filiꝰ.
regenerat sp̃s sc̃s: quia cũ baptisma dat᷑ in nomi-¬
ne patris et filii et sp̃s sc̃i. ex eo unusquisq re-¬
generat᷑ in cuiꝰ nomine baptizat᷑. Cũ gͦ in no¬
mine trinitatis dat᷑ baptisma. simul totatri¬
nitas regenerat quȩ unus et solus ẽ. d̃s. Prop¬
terea deꝰ fidelib iohes dicit. Qui ñ ex sangui¬
nib neq ex uoluntate carnis. neq ex uolunta¬
te uiri. sed ex dõ natisunt. Est in nobis caritas
patris. quia dicit paulus. Cõmendat autẽ
suã caritatẽ ads̃ in nobis. qm̃ sicũ adhuc pecca¬

Expanded text:
uscitavit Jesum Christum a mortuis vivificabit et mortalia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis . Regenerat Pater, regenerat Filius, regenerat Spiritus sanctus; quia cum baptisma datur in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ex eo unusquisque regeneratur in cujus nomine baptizatur. Cum ergo in nomine Trinitatis datur baptisma, simul tota Trinitas regenerat, quae unus et solus est Deus. Propterea de fidelibus Joannes dicit: Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt . Est in nobis caritas Patris, quia dicit Paulus: Commendat autem suam caritatem Deus in nobis; quoniam si, cum adhuc pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Magis autẽ parentes qui uere diligunt fi¬
lios bene oꝑando eis consulant. qũã d̾iuitias
colligendo: ne dũ filiis tenaciter substantia
colligit᷑. oportunitas bonioꝑis omittat᷑. Pre
om̃ib autẽ fideles meminerine conugati.
semꝑ orationib atq elemosinis insistendũ.
nec ueluit iugit̃ in ipsa car ms infirmita¬
te iacere. sed festinent gradũ uitȩ potio¬
ris ascendere. Et ut aduirtutẽ continen¬
tiȩ ꝑueniat animꝰ. magis magisq carna¬
lis cõncupiscentiȩ cõprimat᷑ excessus: ut
dũi dõ adiuuante illũ suꝑauerint gradũ.
in quo conuigalis infir mitas ueniã posfulat:
celsiorẽ possint laudabiliter optinere. in quo
continentie uirtꝰ palmã uitȩ melioris expec¬

Expanded text:
Magis autem parentes qui vere diligunt fiMagis autem parentes qui vere diligunt filios, bene operando eis consulant, quam divitias colligendo; ne dum filiis tenaciter substantia colligitur, opportunitas boni operis omittatur. 22. Prae omnibus autem fideles meminerint conjugati semper orationibus atque eleemosynis insistendum; nec velint jugiter in ipsa carnis infirmitate jacere, sed festinent gradum vitae potioris ascendere. Et ut ad virtutem continentiae perveniat animus, magis magisque carnalis concupiscentiae comprimatur excessus: ut dum, Deo adjuvante, illum superaverint gradum, in quo conjugalis infirmitas veniam postulat, celsiorem 151 possint laudabiliter obtinere, in quo continentiae virtus palmam vitae melioris exspec
Abbreviated transcription (Latin):
ne censurã. Arguat. moneat. terreat: incre-¬
pet. consolet᷑. oblectet. Nec tantũ faciat in
subditis peccantib quantũ impetꝰ ficroris im¬
pelit sed quantũ modus consialtationis ex¬
poscit. Et si uerberandus. ẽ: ꝓ peccato famulus
ñ ulciscendi libido p̃ualeat.: sed equitas xp̃iana
potius illi clement̃ consulat quẽ flagellat. Ac-
sic ꝙ quando iustitia ꝑsequit᷑ culpã: ñ desit mi¬
et correptione dm̃. nec ꝑmittant᷑ impudice
aut luxuriose uiuere. cũ ñ lascunȩ sed castita¬
ti ac tẽꝑantiȩ ꝓles debeat xp̃iana seruire. Ileq
enĩ ꝙ de malis oꝑib filioꝵ ñ erit i illa terri¬
bili examinatione parentũ negligentia uidi-¬
canda. cũ et in hoc scło ꝓpterea heli sacerdos
a dño reprobatꝰ fuerit et ab iectus. ñ quia fi-¬
liis in iniquitate consensit: sed quia peccantes
mansueto qũauis sermone monuerit. ꝓhi¬
bere tamen cõpetenti seueritate cessauit.::

Expanded text:
ne censuram. Arguat, moneat, terreat, increne censuram. Arguat, moneat, terreat, increpet, consoletur, oblectet; nec tantum faciat in subditis peccantibus quantum impetus furoris impellit, sed quantum modus consultationis exposcit; et si verberandus est pro peccato famulus, non ulciscendi libido praevaleat, sed aequitas Christiana potius illi clementer consulat quem flagellat; ac sic et quando justitia persequitur culpam, non desit miet correptione Domini , nec permittantur impudice aut luxuriose vivere, cum non lasciviae, sed castitati ac temperantiae proles debeat Christiana servire. Neque enim et de malis operibus filiorum non erit in illa terribili examinatione parentum negligentia judicanda, cum et in hoc saeculo propterea Heli sacerdos a Domino reprobatus fuerit et abjectus, non quia filiis in iniquitate consensit, sed quia peccantes mansueto quamvis sermone monuerit, prohibere tamen competenti severitate cessavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ suꝑbus. ñ rapax. ñ auarus. Quantũ a ip¬
sũ attinet et pacẽ habere cũ om̃ib quȩrat.
ꝑnitiẽ non teneat. nulli det rahat. cũ amicis
fidem teneat. inimicis nũquã ꝑfidus aut ꝑ¬
uirꝰ existat. aliena ñ rapiat. equitati pecuniã
ñ p̃ponat. sit in negotiis iustus. in oꝑib pus.
mitis ad tolerandas. tardus ad retͥbuendas in¬
iurias. in fide stabilis. amator castitatis et
pacis. Attendat saluatoris nr̃i dictũ. quo
nobis et quid faciamꝰ p̃cipit: et quid accipia¬
mus ostendit. Ait enĩ. Dimittice et dimnittet᷑
uobis: date et dabit᷑ uobis. Sit ꝙͦ quantum
potest in elemosinis largus. & hylaris. et ad
dimittendũ peccantib facilis ac suauis.
Nec tam̃ se putet ita peccantib tribuere ueniã.
ut disciplinã suȩ domꝰ ex istimet negligendã:
sed uigoris retinens. clementiȩq tẽperiem.
seruet in correptione modestiã. in remissio¬

Expanded text:
non superbus, non rapax, non avarus: quantum ad ipnon superbus, non rapax, non avarus: quantum ad ipsum attinet, pacem habere cum omnibus quaerat, perniciem non teneat, nulli detrahat, cum amicis fidem teneat, inimicis nunquam perfidus aut perjurus existat; aliena non rapiat, aequitati pecuniam non praeponat; sit in negotiis justus, in operibus pius, mitis ad tolerandas, tardus ad retribuendas injurias; in fide stabilis, amator castitatis et pacis. Attendat Salvatoris nostri dictum, quo nobis, et quid faciamus praecipit, et quid accipiamus ostendit; ait enim: Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis . Sit ergo quantum potest in eleemosynis largus et hilaris, et ad dimittendum peccantibus facilis ac suavis; nec tamen putet ita peccantibus veniam tribuendam, ut disciplinam suae domus existimet negligendam, sed vigoris retinens clementiaeque temperiem, servet in correptione modestiam, et in remissio
Abbreviated transcription (Latin):
uigatꝰ siue a coniugio liber. si continentiã
d̾o non uouit. ꝙ seipsum ad implendã continen¬
tiam cernit inualidũ. quãuis ubi plena fue¬
rit continendi uoluntas. et ab oratione atq
oꝑib bonis non destiterit uera cordis humi¬
litas. ille qui dixit. petite et dabit᷑ uobis. quȩ¬
rite et inuenietis. pulsate et apiet᷑ uobis:
quia ueritas. ẽ. et mentiri ñ pocest. et bene
petenti det. et quȩrenti adinuentiones suas
p̃paret. et bene pulsanti ipse aꝑiat. ut adpe¬
netralia uitȩ melioris introeat. tamen siquis
adhuc plus. ẽ. de sua infir mitate sollicitus
quã de dñi uirtute securꝰ. si continentiã non
uouit carnis contineat ab iniquitate. et si¬
cut decet utat᷑ uxore. Malitiã atq auari¬
tiam fugiat. et ñ condẽpnat᷑ si conuigi debitũ
reddat. Nonsit ebriosus. ñ inuidus. ñ conten¬
tiosus. non fictus. ñ malignus. ñ litigiosus.

Expanded text:
jugatus, sive a conjugio liber, si continentiam jugatus, sive a conjugio liber, si continentiam Deo non vovit, et seipsum ad implendam continentiam cernit invalidum quamvis ubi plena fuerit continendi voluntas, et ab oratione atque 150 operibus bonis non destiterit vera cordis humilitas, ille qui dixit: Petite, et dabitur vobis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis ; quia veritas est et mentiri non potest; et bene petenti det, et quaerenti adinventiones suas praeparet, et bene pulsanti ipse aperiat, ut ad penetralia vitae melioris introeat; tamen, si quis adhuc plus est de sua infirmitate sollicitus quam de Domini virtute securus, si continentiam non vovit carnis, contineat ab iniquitate, et sicut decet utatur uxore: malitiam atque avaritiam fugiat, et non condemnabitur , si conjugi debitum reddat: non sit ebriosus, non invidus, non contentiosus, non fictus, non malignus, non litigiosus,
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ut om̃ia ur̃a honeste fiant in redditione
conuigalis debiti. sic infirmitatẽ carnis
usus excipiat coniugalis: ut ñ caro libidini
seruiat. sed animi uirtus aduita diuinitꝰ car¬
nalis concupiscentiȩ frena restringat. Nego¬
tiũ nãq substituendȩ ꝓlis. ita debet a con¬
iugib ꝑagi: ut subser uiente uerecundia
dum se ad opus fecunditatis animꝰ fidelis
inclinat. modestiã simul naturalis honesta¬
tis dõ adiuuante custodiat. Precipue autẽ
obser uandũ . ẽ. fidelib coniuigib. ut illa fu¬
giant oꝑa. quȩ diuina seueritas. et facien¬
da ꝓhibet. et facta condẽpnat. Hȩc enini
nec aplica doctrina fidelib insinuare cessauit:
ut ad custodiendã uitȩ bonȩ regulã. pruden¬
ter instrueret. salubriterq terreret. Mag¬
nũ itaq bonũ. ẽ. mulierẽ ñ tangere. Quod
debet om̃is fidelis principalit̃ ob seruare.
Propt̾ foenicationẽ tam̃ quisquis siue con¬

Expanded text:
tamen, ut omnia vestra honeste fiant, in redditione tamen, ut omnia vestra honeste fiant, in redditione conjugalis debiti, sic infirmitatem carnis usus excipiat conjugalis, ut non caro libidini serviat, sed animi virtus adjuta divinitus carnalis concupiscentiae frena restringat. Negotium namque substituendae prolis ita debet a conjugibus peragi, ut subserviente verecundia dum se ad opus fecunditatis animus fidelis inclinat, modestiam simul naturalis honestatis, Deo adjuvante, custodiat: praecipue autem observandum est fidelibus conjugibus ut illa fugiant opera quae divina severitas, et facienda prohibet, et facta condemnat. Haec enim nec apostolica doctrina fidelibus insinuare cessavit, ut ad custodiendam vitae bonae regulam prudenter instrueret salubriterque terreret. CAnum itaque bonum est mulierem non tangere, quod debet omnis fidelis principaliter observare: propter fornicationes tamen, quisquis, sive con
Abbreviated transcription (Latin):
Non hominib mentitus. essed dõ. Si quis gͥ
rẽ dño iã deuotã carnali uicꝰtus illecebra cre¬
diderit denuo reposcendã. ñ . ẽ. legitimus
rei suȩ possessor. sed diuini iuris ꝓnuntiatur
inuasor. Nec immerito continentiȩ ĩa deuote
uiolator immundus audit. quod auarus pe¬
cuniȩ fraudator audiuit. Proinde cuncͦta quȩ
suꝑiꝰ disputata sunt. conscientia uobis testi¬
moniũ ꝑhibente ꝑpendite. Et si quidẽ conti¬
nentiã pari uouistis assensu. tenorẽ ur̃ȩ dilec¬
tionis cũ di timore seruate. Et si quando car¬
nis infirmitas mentẽ pulsat. animꝰ ad auxili¬
ũ diuine miserationis accurrat. nec cedat
libidini. seddm̃ tota humilitate fidelis exo¬
ret. et carnali desiderio militanti aduersꝰ
animã ñ consentiat sed repugnet. Siuͦ conti¬
nentiã unꝰ ur̃m sine alteriꝰ uouit assensu.
temerarie se uouisse cognoscat. et debitũ
conuigi casta sinceritate sͣhibeat. Uerũ¬

Expanded text:
Non hominibus mentitus es, sed Deo . Si quis igitur Non hominibus mentitus es, sed Deo . Si quis igitur rem Domino jam devotam carnali victus illecebra crediderit denuo reposcendam, non est legitimus rei suae possessor, sed divini juris pronuntiatur invasor. Nec immerito continentiae jam devotae violator immundus audit, quod avarus pecuniae fraudator audivit. superius disputata sunt, conscientia vobis testimonium perhibente perpendite. Et, si quidem continentiam pari vovistis assensu, tenorem vestrae dilectionis cum Dei timore servate: et si quando carnis infirmitas mentem pulsat, animus ad auxilium divinae miserationis accurrat, nec cedat libidini, sed Deum tota humilitate fidelis exoret, et carnali desiderio militanti adversus animam non consentiat, sed repugnet. Si vero continentiam unus vestrum sine alterius vovit assensu, temerarie se vovisse cognoscat, et debitum conjugi casta sinceritate redhibeat. 19. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
et fic̾tũ: et auferet se a cogitationib quȩ sunt
sine intellectu. Alio quoq loco fic̾tos sc̃a scrip¬
tura sic increpat. Ue duplici corde. et labiis
sceleratis. et manib malefacientib. et pec¬
catori ingredienti terrã aduabus uiis. Qũã
sit autẽ malũ. quãq sollicite fugiendũ. si qͥs
de hoc quod dõ uouerit aut retinere. aut
repetere. aliquid mortifera p̃uaricatione ꝑ¬
tẽptet. exemplo sunt annanias et saphira:
quos de p̃tio agri quandã partẽ infideliter
subtrahentes. non solũ uox apłica tãquã
dium uiris ꝑuasores. increpͣuit. sed etiam
seueritas iustitiȩ cȩlestis occidit. Beatus
demiq petrus ñ solũ fraudis uitio memoratũ
annaniã dixit obnoxiũ. quinetiã coreius a
sathana pnuntiauit impletũ. dicens. Anna¬
ma. cur impleuit sathanas cortuũ menti¬
Nonne manens tͥ manebat. et uemindatũ
intua erat potestate: Qud utiq fecistihocs

Expanded text:
et fictum, et auferet se a cogitationibus quae sunt et fictum, et auferet se a cogitationibus quae sunt sine intellectu . Alio quoque loco fictos sancta Scriptura sic increpat: Vae duplici corde, et labiis sceleratis, et manibus malefacientibus, et peccatori ingredienti terram duabus viis . 17. Quam sit autem malum, quamque sollicite fugiendum, si quis de hoc quod Deo voverit aut retinere aut repetere aliquid mortifera praevaricatione pertentet, exemplo sunt Ananias et Saphira, quos de pretio agri quamdam partem infideliter subtrahentes, non solum vox apostolica, tanquam divini juris pervasores, increpavit , sed etiam severitas justitiae coelestis occidit. Beatus denique Petrus, non solum fraudis vitio memoratum Ananiam dixit obnoxium, quin etiam cor ejus a Satana pronuntiavit impletum, dicens: Anania, cur implevit Satanas cor tuuNonne manens tibi manebat, et venundatum in tua erat potestate? Quid utique fecisti hoc?
Abbreviated transcription (Latin):
Ds aũ n̾r sicut ipse testat᷑ diligit ustitiã.
et odis habet rapmã in holo causto. Ila itaq int̃
coniuges. ẽ. continentiȩ certa ꝓmisio. quȩ fue¬
rit utriusq consensione firmata. Qũã cum
uir et mulier sibi consentientes concordi uo¬
luntate tãqũa sacrificiũ in odorẽ suauitatis
suꝑ altare fidei dõ uero ac sũmo in tẽplo sui cor¬
dis optulerint. nec mulier ulteriꝰ in uiri. nec
uir in mulieris corpore ad reposcendũ debitũ
coniugale potest habere legitimã potestatem.
Sicut em̃i pruisqũa ciõ simul uouerent repre¬
hensibilis fuit uniꝰ oblatio. quia legitimi con¬
sortis deerat assensus: ita cũ pari obtulerit
uterq consensu quod. ẽ. inseꝑabilit̃ utriq
cõmune ñ erit impunitꝰ. si quis munus do
uoluntaria deuotione oblatũ illicito credi¬
derit oꝑe temerandũ. Quod si forte quis ñ
toto animo uouisse causet᷑. eo magis dãnabilis

Expanded text:
Deus autem noster sicut ipse testatur diligit justitiam, Deus autem noster sicut ipse testatur diligit justitiam, et odio habet rapinam in holocausto . 15. Illa itaque inter conjuges est continentiae certa promissio, quae fuerit utriusque consensione firmata; quam cum vir et mulier sibi consentientes concordi voluntate, tanquam sacrificium in odorem suavitatis, super altare fidei, Deo vero ac summo in templo sui cordis obtulerint, nec mulier ulterius in viri, nec vir in mulieris corpore, ad reposcendum debitum conjugale potest habere legitimam potestatem. Sicut enim priusquam Deo simul voverent reprehensibilis fuit unius oblatio, quia legitimi consortis deerat assensus: ita cum pari obtulerit uterque consensu, quod est inseparabiliter utriusque commune, non erit impunitus, si quis munus Deo voluntaria devotione oblatum, illicito crediderit opere temerandum. CAP. VIII. Qui non toto animo vovit, eo magis damnabilis