comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed in uetustate maliciȩ perduranti nouoꝵ.
misteriorum secreta ꝯmittat. Quod si que¬
rit aliquis quid inter uinum nouum
misticȩ & uestimentũ distet nouum: facilȩ
patet. quia uino intꝰ reficimur. & in ebria¬
mur: uestimento autẽ forinsecus induim᷑.
Cum uero utrũq ad significantiã uitȩ per¬
tineat spiritał: uestimentũ ꝓfecto oꝑa nr̃a
bona quȩ foras agimus. & quib corã homi¬
nibus lucemus ĩsinuat. llino autẽ nouo:
feruor fidei. spei. & caritatis. quo in c̃spectu
nostri conditoris innouitate sensus nostri ĩtus¬
sipsi reformamur exprimitur. Et factũ est ite¬
rldȩbant multi. & nec manducandi siquidẽ
spatium habebant: & ideo quasi homines
& inediam consolant᷑: uitȩ austerioris indi¬
cium est non p̃paratas epulas sed cibos sãm¬
Nota quod primi apostoli saluatoris luterã
sabbati destruunt aduersum hebionitas:
qui cum ceteros recipiunt apostolos. paulũ

Expanded text:
sed in vetustate malitiae perduranti, novorum sed in vetustate malitiae perduranti, novorum mysteriorum secreta committat. Quod si quaerit aliquis quid inter vinum novum mystice et vestimentum distet novum, facile patet, quia vino intus reficimur et inebriamur, vestimento autem forinsecus induimur. Cum vero utrumque ad significantiam vitae pertineat spiritualis, vestimentum profecto opera nostra bona quae foris agimus, et quibus coram hominibus lucemus, insinuat. Vino autem novo fervor fidei, spei, et charitatis, quo in conspectu nostri Conditoris in novitate sensus nostri intus ipsi reformamur, exprimitur. Et factum est iteredibant multi, et nec manducandi quidem spatium habebant, et ideo quasi homines  inediam consolantur, vitae austerioris indicium est, non praeparatas epulas, sed cibos simNota quod primi apostoli Salvatoris litteram Sabbati destruunt adversum Hebionitas. qui cum caeteros recipiant apostolos, Paulum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ab omni leticia temporalium delectationum.
Cuius quasi pannum. id est partem aliqͣm
quȩ ad cibos ꝑtinere dr̃. non oportune homi¬
nibus ad huc ueteri consuetudini deditis
dȩbuitꝰ imꝑtiri. quia & illinc quasi conscis¬
sio uidetur fieri : & ipsi ue tustati non con¬
s uenit. Et nemo mittit uinum nouelleum¬
s debet. Cosdem quoq ueteribus comparat
utribus. quos uino nouo .i. spiritalib
preceptis facilius disrũpi: quam id posse
continere dicit. Qrant autem iam utres
noui : cum post ascensum dnĩ desiderio con¬
solationis ȩius orando & sperando in nouant᷑.
Tunc enim acceꝑunt sp̃um scm̃. Quo
impleti. cum linguis omnibus loquerent᷑:
a iudeis nescientibus. sed tamen uere ad¬
testantibus dictum est: quia musto pleni
sunt isti. Nouum enĩ uinum iam in nouoᷤᷤ
utres uenerat. hoc est sp̃s scĩ feruor spiri¬
talium corda repleuerat. Aliter. cauendũ
doctori est . ne animȩ nondum renouat ȩ

Expanded text:
ab omni laetitia temporalium delectationum. ab omni laetitia temporalium delectationum. Cujus quasi pannum, id est partem aliquam quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc veteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio videtur fieri, et ipsi vetustati non convenit. Et nemo mittit vinum, eosdem quoque veteribus comparat utribus, quos vino novo, id est, spiritalibus praeceptis facilius disrumpi, quam id posse continere dicit. Erunt autem jam utres novi, cum post ascensum Domini desiderio consolationis ejus orando et sperando innovantur. Tunc enim acceperunt Spiritum sanctum, quo impleti cum linguis omnibus loquerentur, a Judaeis nescientibus, sed tamen vere attestantibus dictum est, quia musto pleni sunt isti. Novum enim vinum jam novis utribus noverat, hoc est Spiritus sancti fervor spiritalium corda repleverat. Aliter. Cavendum doctori est ne animae nondum renovatae,
Abbreviated transcription (Latin):
& a uolauerit : tunc indicendũ ieiumum
est. tunc luctus recipiendus. Nemo assus¬
mentum panni rudis assuit uestim̃to
ueteri: Alioquin auferet suppliment um
nouum a ueteri. & maior scissura fit.
Cum interrogatꝰ eẽt. dñs cur discipti eiꝰ
non ieiunarent: respondit carnales ad¬
huc esse quosq & necdum passionis resur¬
rectionisq suȩ fide solidatos non possȩ
seũiora ieiunia. & continentie sustinere
precepta : ne per austeritatem nimiam
etiam credulitatẽ quam habere uidebant᷑
amitterent. Ipsos g ad huc discipulos tãqͣ
uetera uestimenta dicit. quibus inconue¬
nienter nouus pannus assuit᷑. idẽ. aliqͣ
partiuncula doctrinȩ quȩ ad nouȩ uitȩ tẽpe¬
rantiam ꝑtinet. quia si hoc fiat: & ipsa doc .xxiii.¬
trina quodam modo scinditur cuius particula
quȩ ad ieunium ciborum ualet importune
traditur : cum illa doceatur generale ieiuniũ.
non a concupiscentia ciborum tantum: sed

Expanded text:
et avolaverit, tunc indicendum jejunium et avolaverit, tunc indicendum jejunium est, tunc luctus recipiendus. Nemo assumentum panni rudis assuit vestimento veteri. Alioquin aufert supplementum novum a veteri, et major scissura fit. Cum interrogatus esset Dominus, cur discipuli ejus non jejunarent, respondit carnales adhuc quosque et necdum passionis resurrectionisque suae fide solidatos non posse severiora jejunia et continentiae sustinere praecepta, ne per austeritatem nimiam etiam credulitatem quam habere videbantur amittant. Ipsos ergo adhuc discipulos tanquam vetera vestimenta dicit, quibus inconvenienter novus pannus assuitur, id est aliqua particula doctrinae quae ad novae vitae temperantiam pertinet, quia si hoc fiat, et ipsa doctrina quodam modo scinditur, cujus particula quae ad jejunium ciborum valet, importune traditur, cum illa doceat generale jejunium non a concupiscentia ciborum tantum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nentia meritum auget. cui potentia nulla
est nature: dñs autem cui naturalit̾ subpe-¬
tebat delicta donare cur eos declinaret. qͥs
abstinentibus poterat reddere puriores :
res: manducauit cum peccatorib. ut grãm
iħc. Numquad possunt filii nuptiarum
quam̃ diu sponsus cum illis est ieninare.
Quanto tempore habent secum sponsum
non possunt ieiunare. uenient autẽ dies
q̃n auferetur ab eis sponsus: & tunc ieuina¬
bunt in illa die. In matheo ita positũ est.
Nunquid possunt filii sponsi lugere qͣm
sponsa eccła est. De quo scõ spiritaliq conu¬
bio. apłi sunt creati. qui lugere ac ieuinare
non possunt: quã du sponsum inthalamo
uident. & sciunt sponsum ee. cum sponsa
Quando uero transierint nuptie. & passi¬
onis ac resurrectionis tempus aduenerit:
tunc sponsi filii ieiunabunt. Iuxta leges
autẽ tropolegiȩ sciendum. quod quam¬
dui sponsus nobiscum est : in leticia sumꝰ.
nec ieiunare possumus nec lugerȩ. Cum
aut̃ ille ꝓpt̾ peccata anobis recesserit

Expanded text:
nentia meritum auget, cui potentia nulla est naturae; Dominus autem, cui naturaliter suppetebat delicta donare, cur eos declinaret, quos abstinentibus poterat reddere puriores. res, manducauit cum peccatoribus, ut gratiam Jesus: Nunquid possunt filii nuptiarum, quandiu sponsus cum illis est, jejunare? Quanto tempore habent secum sponsum, non possunt jejunare. Venient autem dies cum auferetur ab eis sponsus; et tunc jejunabunt in illa die. In Matthaeo ita positum est: Nunquid possunt filii sponsi lugere, quasponsa Ecclesia est. De quo sancto et spirituali connubio apostoli sunt creati. Qui lugere ac jejunare non possunt, quandiu sponsum in thalamo vident, et sciunt sponsum esse cum sponsa. Quando vero transierint nuptiae et passionis ac resurrectionis tempus advenerit, tunc sponsi filii jejunabunt. Juxta leges autem tropologiae sciendum quod quandiu sponsus nobiscum est et in laetitia sumus, nec jejunare possumus, nec lugere. Cum autem ille propter peccata a nobis recesserit
Abbreviated transcription (Latin):
uoluminibus innumeris. cunctos peccato¬
res ac blasphemos ueniam pectatorum eẽ.
consequuturos: atq ad regnum celeste per-¬
ducendos. Cuius errorem sequentia qͦq
dñi uerba redarguunt : cum subditur.
Qui autẽ blasphemauerit in spm̃ scm̃:
non habet remissionem ineternum s
reus erit ȩterni delicti. Qui gͦ manifes¬
te intelligens oꝑa dei. cum de uirtute ne¬
gare non possit. eadem stimulatur. inuidia
mus & ei si penitentiam agere uoluerit pos¬
se dimitti ab eo. qui uult homines om̃s
saluos fieri. & in agnitionẽ ueritatis uenire:
sed quod ipsi iudici & largitori ueniȩ cre¬
dentes. qui & se penitentiam semper accep¬
turum: & hanc blasphemiam numquam
dicit eẽ. redimendam. Credamus hunc
blasphemũ exigentibus meritis. sicut nũ¬
quam ad remissionẽ: ita nec ad ipsos digne
penitentiȩ fructus ẽẽ. ꝑuenturum: iuxta¬
hoc quod ioħs euangelista de quibus dam
blaspbemiȩ suȩ merito excecatis ueracissi¬

Expanded text:
voluminibus innumeris, cunctos peccatovoluminibus innumeris, cunctos peccatores ac blasphemos veniam peccatorum esse consecuturos, atque ad regnum coeleste perducendos. Cujus errorem sequentia quoque Domini verba redarguunt, cum subditur: Qui autem blasphemaverit in Spiritum sanctum, non habet remissionem in aeternum, sed reus erit aeterni delicti. Qui ergo manifeste intelligens opera Dei cum de virtute negare nomus et ei, si poenitentiam agere possit, posse dimittit ab eo qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire ; sed quod ipsi Judici et largitori veniae credentes, qui et se poenitentiam semper accepturum, et hanc blasphemiam nunquam dicit esse remittendam, credamus hunc blasphemum exigentibus meritis, sicut nunquam ad remissionem, ita nec ad ipsos dignae poenitentiae fructus esse perventurum, juxta quod Joannes evangelista de quibusdam blasphemiae suae merito excaecatis verissi
Abbreviated transcription (Latin):
q successoribus ut in sua quisq ꝓuintia
reuocatos ab errore populos. ad uiam uite
conuerteret. distribuit. Ostendit gͦ ꝑ para¬
bolam sed iam manifestissimam dñs. qͥ
non corde fallaci ł operatione cum demo¬
nibus ut calumpniabant᷑. sed diuersa ꝓẜsiᷤ
atq aduersa uirtute diuinitatis homineᷤᷤ
a demonibus liberaret: ideoq grande scelꝰ
cõmitterent: qui hoc quod dei esse cogno¬
uerant. diaboli esse clamabant. Amen
dico uob̾ qm̃ omĩa dimittuntur filiis ho¬
minum peccata & blasphemiȩ. quib blas-¬
phemauerunt. Omnia peccata & blasphemͤ
non possim dimittuntur omnibus homi¬
nibus: sed his qui dignã ꝓerrantib suis
in hac uita penitentiam agerint. Neq
ullum habent locum praue assertionis uł
nouatian is. ut penitentibus eis qui in mar¬
martiryo lapsi sunt ueniam neget eẽ. tri¬
buendam : uł origenis ut asserat pꝰ iudi¬
tium uniuersale transactis licet scłorum

Expanded text:
ue successoribus, ut in sua quisque provincia ue successoribus, ut in sua quisque provincia revocatos ab errore populos ad viam vitae converteret, distribuit. Ostendit ergo per parabolam, sed jam manifestissimam Dominus, quod non concordi fallax operatione cum daemonibus, ut calumniabantur, sed diversa prorsus atque adversa virtute divinitatis homines a daemonibus liberaret: ideoque grande scelus committerent, qui hoc quod Dei esse cognoverant diaboli esse clamabant. Amen dico vobis quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata, et blasphemiae quibus blasphemaverint. Omnia peccata et blasphemiae non passim dimittuntur omnibus hominibus, sed iis qui dignam pro erratibus suis in hac vita poenitentiam egerint. Neque ullum habet locum pravae assertionis vel Novatianus ut poenitentibus eis qui in martyrio lapsi sunt veniam neget esse tribuendam; vel Origenes, ut asserat post judicium universale, transactis licet saeculorum
Abbreviated transcription (Latin):
tra dnm̃ quod dicerent inuenire potuert̃.
Si autem potest: multomagis sibi ꝓspiciãt.
& recedant de regno eiꝰ: quod ad uersum se¬
stare diuisum. non potest. Nemo potest
uasa fortis ingressus in domum diriꝑe:
nisi prius fortẽ alliget: & tunc domum
eiꝰ diripiet. Fortẽ diabolum dicit. Uasa
eius: homines ab eo deceptos. Domum eiꝰ:
mundum qui in maligno positꝰ est. IN
quo usq ad saluatoris aduentum male pecca-¬
to patiebatur imꝑio: quia incordibus infide¬
lium sine ulla contraditione quiescebat. Al¬
ligauit autẽ fortẽ dñs: hoc est ab electorũ
seductione conspescuit diabolum: & tunc
domum eiꝰ. diripuit: quia ereptos adiabo¬
li laqueis eos quos suos eẽ. p̾uidit: eccłȩ suȩ
membris adunauit: ac ꝑdistintas in ea gra¬
duum uariorum dignitates ordinauit.
Uel certe domum eius diripuit: quia
om̃s mundi partes quibus olim hostis
dominabat᷑ antiquus: apostolis apostoloꝵ¬

Expanded text:
tra Dominum quod dicerent invenire potuerint. tra Dominum quod dicerent invenire potuerint. Si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest. Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, nisi prius fortem alliget, et tunc domum ejus diripiet. Fortem diabolum dicit, vasa ejus, homines ab eo deceptos; domum ejus, mundum qui in maligno positus est. In quo usque ad Salvatoris adventum, male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Alligavit autem fortem Dominus, hoc est ab electorum seductione compescuit diabolum, et tunc domum ejus diripuit, quia ereptos a diaboli laqueis eos quos suos esse praevidit, Ecclesiae suae membris adunavit, ac per distinctas in ea graduum variorum dignitates ordinavit. Vel certe domum ejus diripuit, quia omnes mundi partes quibus olim hostis dominabatur antiquus, apostolorumq
Abbreviated transcription (Latin):
ref crescunt: sic discordia maximȩ dila¬
buntur. Si ergo sathanas pugnat c̃tra se.
& demon inimicus est demoni: deberet
iam mundi uenisse c̃summatio. ne ha¬
berent in eo locum aduersariȩ potestateᷤ.
quarum inter se bellum pax hominib
est. Si autem putatis o scribe & pharis¬
ei quod recessio demonum obedientia sit
inprincipem suum. ut homines ignoran-¬
tes fradulenta simulatione deludant.
quid potestis dicere de corporum sanita-¬
tibus quas dñs ꝑpetrauit: Aliud est
si menbrorum quoq debilitates. & spiri¬
talium uirtutum in signia demonibus
assignatis. Et si sathanas cum surrexerit
in semetipsum dispertitꝰ ẽ : & non pote¬
rit stare. sed finem habet. Hoc dicens.
ex ipsorũ confessione uolebat intelligi q
in eum non credendo in regnũ diaboli
se delegissent. quod utiq aduersum se
diuisum stare non posset. Eligant ergo¬
iudei uel pharisei quod uoluerint. Si sacha¬
nas sathanam non potest eicere: nichil con¬

Expanded text:
res crescunt, sic discordia maximae dilares crescunt, sic discordia maximae dilabuntur . Si ergo Satanas pugnat contra se, et daemon inimicus est daemonis, deberet jam mundi venisse consummatio, ne haberent in eo locum adversariae potestates, quarum inter se bellum pax hominum est. Si autem putatis, o Scribae et Pharisaei, quod recessio daemonum obedientia sit in principem suum, ut homines ignorantes fraudulenta simulatione deludant, quid potestis dicere de corporum sanitatibus, quas Dominus perpetravit. Aliud est si membrorum quoque debilitates, et spiritualium virtutum insignia daemonibus assignatis. Et si Satanas consurrexerit in semetipsum, dispertitus est, et non poterit stare, sed finem habet. Hoc dicens ex ipsorum confessione volebat intelligi, quod in eum non credendo in regno diaboli esse delegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil con
Abbreviated transcription (Latin):
uidebantur. dm̃i semper facta mirantibꝰ:
illi contra uel negare hec uel quȩ nega¬
re nequiuerant sinistra interpretatiõne
ꝑuertere laborabant : quasi non diuini¬
tatis sed opera essent immundissimi sp̃s
idest. beelxebub: qui ds̃ erat accaroN.
Nam beel quidẽ : ipse est baal. Lebub
autẽ. musa uocatur. He iuxta quideͣm
mendosa exemplaria. l. littera uł .d. iN
fine est. nominis legenda: sed .b. Beel¬
zebub gͦ baal muscarum .i. uir musca¬
rum. siue habens muscas int̾p̃tatur: ob
sordes uidelicet in molaticii cruoris. Ex
cuius spurcissimo ritu uel nomiNe.
principẽ demoniorum cognominabant
Et conuocatis eis: in parabolis dicebat
Hillis. Quomodo potest sathanas sata¬
thanam eicere: E si regnum in se diui
datur : non potest stare regnum illud.
̾ si domus suꝑ semetipsam disꝑtiatur:
non poterit domus illa stare. Hlon potest
regnum & ciuitas contra se diuisa ꝑstare.
Sed quomodo concordia paruȩ res ers¬

Expanded text:
videbantur, Domini semper facta mirantibus, videbantur, Domini semper facta mirantibus, illi contra vel negare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere laborabant, quasi non haec Divinitatis, sed opera essent immundissimi spiritus, id est Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, k littera, vel d, in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est vir muscarum, sive habens muscas interpretatur, ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant. Et convocatis eis, in parobolis dicebat illis: Quomodo potest Satanas Satanam ejicerotest stare regnum illud. Et si domus super semetipsam dispertiatur, non poterit domus illa stare. Non potest regnum et civitas contra se divisa, perstare. Sed quomodo concordia parvae
Abbreviated transcription (Latin):
rebant. ab hierosolimis descendisse dicu¬
ntur. Sed futurum utiq ꝓtendebant
eum a ciuibus urbis illuis usq ad mortẽ
ẽẽ. ꝑsequendum. Legimus quidem supra
quia multa turba agalilea & iudea se¬
quuta est eum ͥ & ab hierosolimis. & ab
idumea. & transiordanẽ: & qui circa tirũ
& sidonẽ multitudo magna audientes q̃
faciebat uenerunt ad eum. Turba ergo
ab hierosolimis ueniens. sequuta ẽ dnm̃:
sicut & ab aliis regionibus iudeorũ siue
etiam gentium. Quis enĩ nescit idum¬
eam. tẏrum & sydonẽ. ꝓuintias siue ci¬
uitates fuisse gentilium: S scribȩ ab
hierosolimis descendentes blasphemiis il¬
lum ꝑsequebantur horrendis: quia sic
nimirum erat passionis tẽpore futu¬
rum : ut turba illum populi iudeorũ
cum palmis ac laudibus hierosolimam
perduceret : gentiles uidere desidearent:
sed scribȩ & seniores populi de eiꝰ nece tͣc¬
tarent. Turbis gͦ que minus eruditȩ

Expanded text:
rebant, ab Hierosolymis descendisse dicurebant, ab Hierosolymis descendisse dicuntur; sed futurum utique portendebant eum a civibus orbis illius usque ad mortem esse persequendum. Legimus quidem supra quia multa turba a Galilaea secuta est eum, et ab Hierosolymis, et ab Idumaea et trans Jordanem, et qui circa Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quae faciebat, venerunt ad eum. Turba ergo ab Hierosolymis veniens secuta est Dominum, sicut et ab aliis regionibus Judaeorum, sive etiam gentium. Quis enim nescit Idumaeam, Tyrum et Sidonem, provincias sive civitates fuisse gentilium? Sed scribae ab Hierosolymis descendentes blasphemiis illum persequebantur horrendis, quia sic nimirum erat passionis tempore futurum, ut turba illum populi Judaeorum cum palmis ac laudibus Hierosolymam perduceret, gentiles videre desiderarent, sed scribae et seniores populi de ejus nece tractarent. Turbis ergo, quae minus eruditae
Abbreviated transcription (Latin):
non ambulabant. Allegorice autem
eo quod inturba ad illum conuenientem
frequenti ut furiosus asuis contẽpnitur:
salus credentium de gentib approbatur.
& in uidia iudeorum perfidia naotatur.
De quibus ait ioħs. Inꝓpria uenit. et
sui eum non receperunt. Multum sane
distat inter eos qui uerbum dei pm̃tis tar¬
ditate non intelligunt. & eos qui hoc qͥ
intelligunt de industria blasphemant.
ac persequuntur. His et enĩ spes salutis
ad huc si forte intellexerint restat. Iuis
autẽ qui nolentes intelligere ut bene
agant. iniquitatẽ meditantur incubili
suo: que spes saluandi ultra remanet:
cum & hoc quod ꝓsalute animȩ suȩ re¬
te intelligigendo perceperunt : detestan¬
do. atq odiis insequendo reicere c̃tendũ.¬
Uide enĩ quid sequitur. E¬
Et scribe qͥ
ab hierosolimis deseenderant dicebant.
qm̃ beelze bub habet. & quia in principe
demoniorum eicit demonia. blec sine cau¬
causa. qui tantum blasphemiȩ dnõ infe-¬

Expanded text:
non ambulabant. Allegorice autem in non ambulabant. Allegorice autem in eo quod turba ad illum conveniente frequenti, ut furiosus a suis contemnitur, salus credentium de gentibus approbatur, et invidia Judaeorum perfidiaque notatur. De quibus ait Joannes: In propria venit, et sui eum non receperunt . Multum sane distat inter eos qui verbum Dei pro mentis tarditate non intelligunt, et eos qui hoc quod intelligunt de industria blasphemant ac persequuntur. His etenim spes salutis adhuc, si forte intellexerint, restat; illis autem qui nolentes intelligere ut bene agant, et iniquitatem meditantur in cubili suo, quae spes salvandi ultra remanet, cum et hoc quod pro salute animae suae recte intelligendo perceperunt detestando atque odiis insequendo rejicere contenduVide enim quid sequitur. Et scribae qui ab Hierosolymis descenderant, dicebant quoniam Beelzebub habet: et quia in principe daemonum ejicit daemonia. Nec sine causa qui tantum blasphemiae Domino infe
Abbreviated transcription (Latin):
libus largiaris : qui doctores suos assiduita¬
te discendi non solum ab appetitu carnaliũ
uoluptatum: uerum etiã nonnũquã ab
ipsa quoq panis cotidiam ꝑceptione p̃pe¬
diant. Sed quem turba frequentat externa
uideamus quanti huc̃ ꝓpinquorum estima¬
tio pandat. Sequitur. Et cum audissent
sui: exierunt᷑ tenere eum. Dicebant enim
qũi infurorem uersus ẽ. Uere sicut ipse
dicit alibi. non ẽ. ꝓpheta sine honore nͥ
in patria sua & indomo sua. Quẽ enim
quasi auctorẽ uitȩ & sapientiã dei audire.
uidere & audire desiderant : hunc ꝓpinqͥ
quasi mentis impotẽre eẽ. ligandum de¬
cernunt. Quia enĩ altitudinẽ sapientiȩ
quam audiebant caꝑe non poterant: qͣsi
alieno eum sensu loquutum esse credebãt
iuxta exemplum eorum quast sacram̃tũ
carnis eius manducandȩ & bibendi san¬
guinis non ferentes aiebant . durus est
hic sermoł quis eum potest audire: Et
ꝓpterea retro abierunt: & iam cum illo

Expanded text:
libus largiaris, qui doctores suos assiduitalibus largiaris, qui doctores suos assiduitate discendi, non solum ab appetitu carnalium voluptatum, verum etiam nonnunquam ab ipsa quoque panis quotidiani perceptione praepediant. Sed quem turba frequentat externa, videamus quanti hunc propinquorum aestimatio pendat. Sequitur, Et cum audissent sui, exierunt tenere eum, dicebant enim, quoniam in furorem versus est. Vere sicut ipse dicit alibi, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua et in domo sua. Quem enim caeteri quasi auctorem vitae, et sapientiam Dei adire, videre, et audire desiderant, hunc propinqui, quasi mentis impotem, esse ligandum decernunt. Quia enim altitudinem sapientiae quam audiebant capere non poterant, quasi alieno eum sensu locutum esse credebant: juxta exemplum eorum qui sacramentum carnis ejus manducandae et bibendi sanguinis non ferentes aiebant: Durus est hic sermo. Quis eum potest audire? Et propterea retro abierunt, et jam cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
Electos namq in monte apłos addomũ
reducit. quasi tacite eos ammonens:
ut post acceptum apłatus gradum ad
conscientiam suam redeant: & quo ampli¬
orem docendorum curam susceꝑunt po¬
pulorum: eo sollertius ipsi habitacula
mentium suarum considerando penetrent.¬
& ne quid ibi forte quod occulti inspec¬
toris oculos offendat inueniat᷑. sedula
examinatione perquirant. Sic et enim
quisq sic ꝓrimum rite regit. si a suo
prius corde studiosa exploratione quic¬
quid mnerat prauitatis expurgat. Ẽ
conuenit iterum turba. ita ut non
ponssent neq panẽ manducare. O qͣm
felix occupatio saluatoris: quam beata
frequentia turbȩ confluentis : cui tan-¬
tum studii ad audiendum uerbum dĩ.
tantum fuit curȩ ad optinendam sa¬
lutẽͥ ut auctori salutis cum eis qui
sirum erant. ne uescendi quidẽ hora
a solatio uitȩ miseris impendendo li¬
bera remaneret. Utinã dnẽ iħi et
in nr̃i tẽporibus ęui tantum grẽ tuis fide¬

Expanded text:
Electos namque in monte apostolos ad domum Electos namque in monte apostolos ad domum reducit, quasi tacite eos admonens ut post acceptum apostolatus gradum ad conscientiam suam redeant, et quo ampliorem docendorum curam susceperunt populorum, eo solertius ipsi habitacula mentium suarum considerando penetrent, et ne quid ibi forte quod occulti inspectoris oculos offendat inveniatur, sedula examinatione perquirant. Sic etenim quisque, sic proximum rite regit, si a suo prius corde studiosa exploratione quidquid inerat pravitatis expurgat. Et convenit iterum turba, ita ut non possent neque panem manducare. O quam felix occupatio Salvatoris, quam beata frequentia turbae confluentis, cui tantum studii ad audiendum verbum Dei, tantum fuit curae ad obtinendam salutem, ut auctori salutis cum eis qui secum erant, ne vescendi quidem hora a solatio vitae miseris impendendo, libera maneret! Utinam, Domine Jesu, et in nostri temporibus aevi tantum gratiae tuis fide
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ emulator. Iudas autem scarioth. aut
a uico inquo ortus est. aut ex tribu ysa¬
char presagum suȩ dampnationis sump¬
sit uocabulum. Isachar quippe quod dr
merces. pretium ꝓditionis insinuat.
Scharioth autem quod memoria mortisᷤ
interp̃tatur : arguit eum non repente ꝑ¬
suasum. sed meditatum diutius : domini¬
cȩ traditionis patrasse flagitium. Qui ñ
ꝑ imprudentiam. sed ꝑ ꝓuidentiam inter
apłos eligit᷑. Quanta enim est ueritas. ꝗͣ
nec aduersarius minister infirmat. qͣta
mortalitas dni. qui ꝑiclitari apud nos
uditium suum quam affectũ maluit:
Susceperat enim hominis fragilitatem:
& ideo nec has partes recusauit infirmita¬
tis humane. Uoluit deseri: uoluit ꝓdi:
uoluit ab apło suo tradi: ut tu a sotio
desertus. a sotio ꝑditus : moderate feras
tuum errasse iuditium. ꝑusse benefici¬
um. Ordinatis autẽ in monte apłis qui
ad p̃dicandum euangłm mitterentur
apte subdit᷑. Et ueni unt ad domum.

Expanded text:
id est aemulator. Judas autem Scarioth, aut id est aemulator. Judas autem Scarioth, aut a vico in quo ortus est, aut ex tribu Issachar, praesagium suae damnationis, vocabulum sumpsit. Issachar quippe, quod dicitur merces, pretium proditionis insinuat. Scarioth, autem quod memoria mortis interpretatur, arguit eum non repente persuasum, sed meditatum diutius dominicae traditionis patrasse flagitium. Qui non per imprudentiam, sed per providentiam inter apostolos eligitur. Quanta enim est veritas, quam nec adversarius minister infirmat? Quanta moralitas Domini, qui periclitari apud nos judicium suum quam affectum maluit? Susceperat enim hominis fragilitatem, et ideo nec has partes recusavit infirmitatis humanae. Voluit deseri, voluit prodi, voluit ab apostolo suo tradi, ut tu a socio desertus, a socio proditus, moderate feras tuum errasse judicium, periisse beneficium. Ordinatis autem in monte apostolis, qui ad praedicandum Evangelium mitterentur, apte subditur: Et veniunt ad domum.
Abbreviated transcription (Latin):
uł isdem alpheus cleophas est dictus. uel¬
quia ipsa maria eo defunto post natum
iacobum alpheo cleophȩ nupsit. Quia uͦ
iabcobus merito filius alphei. idest docti
sit cognominatꝰ ipsi testantur apłi. qui
eum post dnĩ passionẽ statim hierosoli¬
morum ordinauerunt eccła. Taddeus
autẽ ipse est quẽ lucas & in euangelio suo
& in actibus apostoloꝵ iudam iacobi no¬
minat. Erat enĩ frater iacobi frĩs dni.
ut ipse in epistola sua scribit. Unde etiã
ipse frater dñi uocabatur ad testantibus
ciuibus ipsius. qui de uirtutib eiꝰ stupen¬
dis aiebant. Honne iste ẽ. faber filius
Et simonem cananeum. & iudam. saari¬
oth. qui & tradidit illum. E hos cum
additamento posuit. ad distinctionẽ sy¬
monis petri : & iudȩ iacobi. Simon autẽ
cananeus a cana uico galilȩȩ cognomen
accepit. quod euangelista lucas qr̃ inter¬
p̃tatione posuit symon zelotis. Cana
quippe zelus. cananeus dicitur zelotes.

Expanded text:
vel idem Alphaeus etiam Cleophas est dictus velvel idem Alphaeus etiam Cleophas est dictus vel ipsa Maria, defuncto post natum Jacobum Alphaeo, Cleophae nupsit. Quia vero Jacobus merito filius Alphsit cognominatus ipsi testantur apostoli, qui eum post Domini passionem statim Hierosolymorum ordinaverunt episcopum autem ipse est quem Lucas et in Evangelio suo, et in Actibus apostolorum Judam Jacobi nominat. Erat enim frater Jacobi fratris Domini, ut ipse in Epistola sua scribit. Unde etiam ipse frater Domini vocabatur, attestantibus civibus ipsius, qui de virtutibus ejus stupentes aiebant: Nonne iste est fabri filius ? Et Simonem Chananaeum, et Judam Scarioth, qui et tradidit illum. Et hos cum additamento posuit, ad distinctionem Simonis Petri et Judae Jacobi. Simon autem Chananaeus a Chana vico Galilaeae cognomen accepit, quod evangelista Lucas cum interpretatione posuit, Simon Zelotes. Chana quippe, zelus. Chananaeus dicitur Zelotes,
Abbreviated transcription (Latin):
ario ac publicano in apłi est. & euangeliste
delegatus officium. Thomas abissus uel
utraq interpretatio eiꝰ statui congruit
Didimus & enĩ recte uocari potuit. propt̾
dubium cor in credendo effectu dñicȩ re¬
surrectionis. Abissus enĩ potuit iure dici:
cum altitudinẽ dm̃cȩ uirtutis in resurrec¬
tione celebrata: certa fide penetrauerit.
Notandum sane quod apostolorũ nomi¬
na describens euangelista matheus it a
ponit. Phylippus & bartholomeus. tho¬
mas. & matheus. publicanus. Cet̾ri ergo
euangelistȩ in coniunctione nominum
primum ponunt matheũ. & pꝰea thomã.
&publicanum eum non asscribunt ne
antiq conuersationis recordantes: sugilla
appellat ut ubi habundauit peccatum:
& taddeum. Iacobum alphei cum addia¬
mento posuit : ad distintionẽ iacobi re¬
bedei. Ipse est. qui in euangeliis nomi
maria uxor alphei soror fuit marie
matris anĩ quam mariã cleophe ioħs
euangelista cognominat. fortasse quia

Expanded text:
ario ac publicano, in apostoli est et evangelistae ario ac publicano, in apostoli est et evangelistae delegatus officium. Thomas, abyssus vel traque interpretatio ejus statui congruit. Didymus etenim recte vocari potuit, propter dubium cor in credendo effectu dominicae resurrectionis. Abyssus idem potuit jure dici, cum altitudinem dominicae virtutis in resurrectione celebratam certa fide penetravit. Notandum sane quod apostolorum nomine describens evangelista Matthaeus, ita ponit: Philippus et Bartholomaeus, Thomas, et Matthaeus publicanus. Caeteri ergo evangelistae in conjunctioprimum ponunt Matthaeum, et postea Thomam, publicani nomen non ascribunt, ne antiquae conversationis recordantes, suggillaappellat, ut ubi abundavit peccatum, et Thaddaeum. Jacobum Alphaei cum additamento posuit, ad distinctionem Jacobi Zebedaei. Ipse est qui in Evangeliis nomintas: quia Maria uxor Alphaei soror fuit Mariae matris Domini, quam Mariam Cleophae Joannes evangelista cognominat, fortasse quia
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tatur uirilis. ab eo quod grece uir
appellatur aner. Quo aptissime uocabulo
decoratur ille. qui ad predicationẽ iohanniᷤ
mox agnum dei sequi uidere & audire cu¬
raint. Et postinodum ipsum se uocantẽ
relictis omnibus sequi. ipsi perpetuo ad¬
herere non tardauit. Philippus os lãpadis
siue lampadarum interp̾tatur. & recte.
quia uocatur adnõ lumen grẽ. quo ipse
in corde accensus atq illustratus. confestĩ
inuento fr̃ĩ ꝑ oris officium ꝓpinare studu¬
it dicens. Quẽ scripsit moises in lege & ꝓ-¬
phetȩ. inuenimus iħm filium ioheph a
nazaren. Bartholomeus syrum est. non
hebreum: & interp̾tatur filius suspenden¬
tis aquas. Quod euidenter filium dei so¬
nat. qui p̾dicatorũ suorum mentes ad
celestia contemplanda suspendit. mͣ quo
celsa liberius peruolant: eo terrenorũ
corda feratius dictorum suorum guitis
in ebrient. Matheus donatus dicitur. Uide¬
licet quia magno dñi munere de chelone-¬

Expanded text:
interpretatur virilis, ab eo quod Graece vir interpretatur virilis, ab eo quod Graece vir appellatur Ἀνήρ. Quo aptissime vocabulo decoratur ille qui ad praedicationem Joannis mox Agnum Dei sequi, videre et audire curavit, et postmodum ipsum se vocantem relictis omnibus sequi, ipsi perpetuo adhaerere non tardavit. Philippus os lampadis sive lampadarum interpretatur. Et recte, quia vocatus a Domino lumen gratiae, quo ipse in corde accensus atque illustratus est, confestim invento fratri per oris officium propinare studuit, dicens: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus, Jesum filium Joseph a Nazareth . Bartholomaeus Syrum est, non Hebraeum, et interpretatur, filius suspendentis aquas, quod evidenter Filium Dei sonat, qui praedicatorum suorum mentes ad coelestio contemplanda suspendit, ut quo celsa liberius pervolant, eo terrenorum corda feracius dictorum suorum guttis inebrient. Matthaeus donatus dicitur, videlicet quia magno Domini munere de telone
Abbreviated transcription (Latin):
Subauditur a superiorib uoca uit ad
se cum ascenderet. in montem. & impo¬
suit eis nomina boanerges. quod filii
trui sunt. cognominati. quorũ unus
e celestibus intonans uocem illam the¬
ologicam quã nemo prius edere noue¬
rat. emisit. in principio erat uerbũ.
& uerbum erat apud dm̃: & ds̃ erat
uerbum. Ꝙ cetera. Quȩ tanto uirtutis
pondere grauida reliquid ut si aliquan¬
do plus intonare uoluisset : nec ipse
caꝑe mundus possed. Sed & ambo sepe
quando sonum de nube terrificũ. per¬
ciꝑe meruerunt: hic est filius meus
dilectus. ipsum audite. Prisca quoq
nomina meritis aptissima gestabaNt.
Iacobus enĩ supplantator. ioħs in quo
carnis curam dño uocante supplantare.
& ipsam carnẽ herode trucidante gauils
est contẽpnere. Iste abamoris p̃cipui grã
quam uirginali gła meruerat. suꝑ redẽpto¬
ris sui pectus in cena recubuit. Et andreã.
& philippum. & bartholomeũ. & matheum.
& chomam. Andreas grecum nomen est. et

Expanded text:
Subauditur a superioribus vocavit ad se, cum ascenderet in montem. Et imposuit eis nomina Boanerges, quod est filii trui sunt cognominati, quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat, emisit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tantae virtutis pondere gravida reliquit, ut si aliquando plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus, ipsum audite Prisca quoque nomina meritis aptissima gestabant. Jacobus enim supplantator. Joannes in qcarnis curam, Domino vocante, supplantare, et ipsam carnem, Herode trucidante, gavisus est contemnere; iste ob amoris praecipui gratiam quam virginali gloria meruerat, super Redemptoris sui pectus in coena recubuit. Et Andream et Philippum et Bartholomaeum, et Matthaeum, et Thomam. Andreas Graecum nomen est, et
Abbreviated transcription (Latin):
ei noceret. Potest gͦ uid̃ĩ contrariũ quomodo
scđm marcũ discerpens. uł sicut aliqui codiceᷤᷤ
habent conuerans eum cui lachil nocuit scd̃m
lucam. Sed & ipse lucas & cum ꝓiecisset eum
inquit demonium in medium: exiit abillo.
nichilq ei nocuit. Unde intelligitur hoc dixi¬
sse marcum conuerans eum siue discerpens.
quod lucas dixisset cum ꝓiecisset eum in me¬
dium: ut quod sequutus ait nichilq ei nocuit:
hoc intelligatur. quod illa iactatio menbroꝵ
atq ueratio non eum debilitauit sicut solẽt
exire demonia. etiam quibusdam menbris
amputatis aut euulsis. Et mirati sunt om̃s

Expanded text:
ei noceret. Potest ergo videri contrarium, quomodo ei noceret. Potest ergo videri contrarium, quomodo secundum Marcum discerpens, vel sicut aliqui Codices habent convexans eum, cui nihil nocuit secundum Lucam. Sed et ipse Lucas: Et cum projecisset illum inquit daemonium in medium, exiit ab illo, nihilque ei nocuit . Unde intelligitur hoc dixisse Marcum convexans eum, sive discerpens, quod Lucas dixit cum projecisset eum in medium, ut quod secutus ait, nihilque ei nocuit, hoc intelligatur quod illa jactatio membrorum atque vexatio non eum debilitavit, sicut solent exire daemonia etiam quibusdam membris amputatis aut evulsis. Et mirati sunt omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis ista confessio est. quam p̾mium̃ ñ¬
sequitur confitendi. sed necessitatis extortio.
post multum temporis dnm̃ suum uideat᷑:
nichil aliud nisi de uerberib dep̃cant᷑. Sic
& demones cernentes dnm̃ in terris repente
uersari: adiudicandos se uenisse credebant.
Presentia saluatoris: tormenta sunt demonũ.
Et commninatus est ei iħc dicens. Obmutesce.¬
& exi ab eo. ł de homine. Qm̃ inuidia dia¬
boli mors intrauit in obrbem terrarum:
ideo contra ipsum mortis auctorem pͥmo
debuit me dicina salutis oꝑari. Prima lingua ser¬
pentina. ne ultra uirus spargeret obcludi. eĩde
femina quȩ prima seducta est. a carnał concu-¬
picentiȩ frebre curari. Dertio uir qui male
suadentis dicta coniugis audiuit. ab erroris sui
lepra mundari: ut ipse ęsset ordo restauratio¬
nis in dño. qui erat & casus in ꝓthopla stis.
Et discerpens eum sp̃s immundus. & exclama¬
ns uoce magna exiuit abeo. Lucas de spũ im¬
mundo ait quod sic exierit ab homine. ut nicħl

Expanded text:
oluntatis ista confessio est, quam praemium sequitur confitendi, sed necessitatis extorsio, post multum temporis dominum suum videant, nihil aliud nisi de verberibus deprecantur, sic et daemones, cernentes Dominum in terris repente versari, ad judicandos se venisse credebant. Praesentia Salvatoris tormenta sunt daemonum. Et comminatus est ei Jesus dicens: Obmutesce, et exi de homine. Quoniam invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum , ideo contra ipsum mortis auctorem primo debuit medicina salutis operari: primo lingua serpentina, ne ultra virus spargeret, occludi; deinde femina, quae prima seducta est, a carnalis concupiscentiae febre curari; tertio vir, qui male suadentis dicta conjugis audivit, ab erroris sui lepra mundari, ut ipse esset ordo restaurationis in Domino, qui erat et casus in protoplastis: Et discerpens eum spiritus immundus, et exclamans voce magno exivit ab eo. Lucas de spiritu immundo ait quod sic exierit ab homine, ut nihil
Abbreviated transcription (Latin):
receperunt eum: dedit eis potestatẽ filios dei
fieri. Bene autem in spetie columbȩ descendit
sp̃s sc̃s: quod multum simplex est aĩal. atq
a malitia fellis alienum᷑. ut figurate nobis
insinuaret. quia simplicia corda querit: nȩc
inhabitare dignatur in montibus impuris.
qualis fuit sy mon ille cui dicebat petrus. Nõ
est tibi pars neq sors in sermone isto: in fellȩ
enim amaritudinis & obligatione iniquitatis

Expanded text:
receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Bene autem in specie columbae descendit Spiritus sanctus, quod multum simplex est animal, atque a malitia fellis alienum, ut figurate nobis insinuaret quod simplicia corda quaerit, nec habitare dignatur in mentibus impuris, qualis fuit Simon ille cui dicebat Petrus: Non est tibi pars, neque sors in sermone hoc; in felle enim amaritudinis et obligatione iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc flamia cuiq fidelium. cum aqs uitalibus
tinguit᷑. Reconciliatur angelicis spĩbus. cum
ad pacem sui redierit creatoris. adeo ut si per¬
cepta fidei sacramenta puro corde & corpor e
seruau̾it: mox solutus carne regna possit intͣre
celestia. Alioquin quomodo tunc aperientur
dño cęli. qui cum homo fieret & habitaret nob̾¬
cum interra. celum pariter diuina potentia con¬
tinebat & terramͦ. S & hoc quod uox paterna
de celis intonuit. tu es filius meus dilectus in tȩ
complacui: non ipse filius quod nesciebat docet᷑.
sed nobis quod credere debeamus ostenditur.
Ipsum uidelicet qui baptizandus cum aliis¬
uenerit ł uenit ad iohannẽ homo uerum eẽ. dĩ
filium. non solum iohannis ipsus. sed & totius
mundi dominum: Et ideo ueratiter in spũ
scõ baptixare ualentem. Hos quoq uoy eadẽ
docuit. ꝑaquam ablutionis & sp̃m sc̃ĩficationiᷤ
dei posse filios fieri ł effici. Q uotquot enĩ

Expanded text:
haec flamma cuique fidelium, cum aquis vitalibus haec flamma cuique fidelium, cum aquis vitalibus tingitur. Reconciliatur angelicis spiritibus, cum ad pacem sui redierit Creatoris, adeo ut si percepta fidei sacramenta puro corde et corpore servaverit, mox solutus carne regna possit intrare coelestia. Alioqui quomodo tunc aperirentur Domino coeli, qui cum homo fieret et habitaret nobiscum in terra, coelum pariter divina potentia continebat et terram? Sed et hoc quod vox paterna de coelis innotuit: Tu es Filius meus dilectus, in te complacui, non ipse Filius quod nesciebat docetur, sed nobis quod credere debeamus ostenditur: Ipsum videlicet qui baptizandus cum aliis venit ad Joannem homo, verum esse Dei Filium; non solum ipsius Joannis, sed et totius mundi Dominum, et ideo veraciter in Spiritu sancto baptizare valentem. Nos quoque vox eadem docuit per aquam ablutionis et spiritum sanctificationis Dei posse filios effici. Quotquot enim
Abbreviated transcription (Latin):
in dño manet sp̃s semper. non quomodo iN
electis eius uxta mensuram fidei. sed sicut ioħs
ait. Id idimus głam eius głam quasi unigeniti
a patre. plenum grẽ & ueritatis. Manet aũ
in illo sp̃s. non exeo tantum tempore quo bap¬
tizatus est. in iordane. sed ex illo potius. quo in
utero conceptus est uirginali. Nam quod in
baptizatum descendere uisus est sp̃s: signũ erat
conferendȩ nobis inbaptismo grẽ spiritalis. qͥb
in remissionem peccatorum ex aqua & spũ regene¬
ratis. amplior eiusdem sp̃s grã per impositionem
manus epĩ solet cęlitus dari. Sicut etiam quod
apertos celos uidit post baptisma. nr̃i utiq grã
factum est: quibus ꝑ lauachrum undȩ regenera¬
tionis ianua panditur regni celestis. quȩ peccan¬
tibus quondam ꝓthopla stis ac paradiso eiectis.
toto generi humano interpositis cherubim &
flammeo gladio clausa est. Extinguitur nãq

Expanded text:
in Domino manet Spiritus semper, non quomodo in in Domino manet Spiritus semper, non quomodo in electis ejus juxta mensuram fidei, sed sicut Joannes ait: Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Manet autem in illo Spiritus, non ex eo tantum tempore quo baptizatus est in Jordane, sed ex illo potius quo in utero conceptus est virginali. Nam quod in baptizatum descendere visus est Spiritus, signum erat conferendae nobis in baptismo gratiae spiritualis, quibus in remissionem peccatorum ex aqua et Spiritu regeneratis amplior ejusdem Spiritus gratia per impositionem manus episcopi solet coelitus dari. Sicut etiam hoc quod apertos coelos vidit post baptisma, nostri utique gratia factum est, quibus per lavacrum undae regeneratricis janua panditur regni coelestis, quae, peccantibus quondam protoplastis ac paradiso ejectis, toti generi humano interpositis cherubim et flammeo gladio clausa est. Exstinguitur namque
Abbreviated transcription (Latin):
¶Systeriũ trinitatis. in baptismate demonstra¬
tur. DOñs baptizatur: sp̃s descendit in spetiȩ co¬
lumbȩ. patris uox testimoniũ filio ꝑbibentis¬
uel p̃bentis auditur. Aperiuntur autem celi
non reseratione elementorum. sed spiritalibus
oculis. quibus & iex echiel inprincipo uoluminiꝰ
sui aꝑtos eos eẽ. cõmemorat. Sedit quoq colũba
suꝑ caput iħi. ne quis putaret uocem patris
ad iohannẽ factam. non ad dnm̃ Pulehre aũ
cum dixisset. & spm̃ tanquã columbã descen¬
dentem: addidit. & manentẽ in ipso Hoc enĩ
mediatori dei & hominum donum est. spetia¬
le collatum. ut implens semel eum sp̃s scanct᷑
numquam recedat: s ꝑpes in illo maneat.
aliquando tollitur. Q uibus tamen ad opera¬
tionẽ pietatis & iusticiȩ. ad amorem dei & pro¬
rimi conseruandum: numquã grã sp̃s ab est.
Unde de illo sp̃u ꝓmittitur dicente apłis eis¬
dnõ. Uos autem cognoscetis eum. quia apud
uos manebit & in uobis erit. Uerum spetialit̾

Expanded text:
Mysterium Trinitatis in baptismate Domini demonstratur. Dominus baptizatur, Spiritus descendit in specie columbae, Patris vox testimonium Filio paebentis auditur. Aperiuntur autem coeli, non reseratione elementorum, sed spiritualibus oculis, quibus et Ezechiel in principio voluminis sui apertos eos esse commemorat. Sedit quoque columba super caput Jesu, ne quis putaret vocem Patris ad Joannem factam, non ad Dominum. Pulchre autem cum dixisset: Et Spiritum tanquam columbam descendentem, addidit, et manentem in ipso. Hoc etenim Mediatori Dei et hominum donum est speciale collatum, ut implens semel eum Spiritus sanctus, nunquam recederet, sed perpes in illo maneret. r, aliquando tollitur. Quibus tamen ad operationem pietatis et justitiae, ad amorem Dei et proximi conservandum, nunquam gratia Spiritus abest. Unde de illo Spiritu promittitur, dicente eis Domino: Vos autem cognoscetis eum quia apud vos manebit, et in vobis erit . Verum specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Petra autẽ erat xpc̃. Nã sicut lux
uocentur : sic & symoni qui credebat
in petram xpm̃ petri laͣgitus est. nom̃.
Cuius alius alludens ethimologiȩ dixit.
Tu es petrus. & super hanc petram ȩdi¬
ficabo eccłam meam. Quod uero symõ
ponens merorẽ siue audiens tristiciã
interp̾tatur. illi tempori congruit.
quando post resurrectionẽ uiso dño.
uel mortis illius uel sue negationis me¬
rorem deposuit. sed sue confestim mor¬
tis tristiciam audiuit : dicente dño. Cũ
autẽ senueris : extendes manus tuas &
alius te cinget. & ducet quo non uis.

Expanded text:
ait: Petra autem erat Christus . Nam sicut lux ait: Petra autem erat Christus . Nam sicut lux vocentur, sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quod vero Simon, ponens moerorem, sive audiens tristitiam, interpretatur, illi tempori congruit, quando post resurrectionem, viso Domino, vel mortis illius, vel suae negationis moerorem deposuit: sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et duc
Abbreviated transcription (Latin):
Nam iuxta magistri gentium uocem. linguȩ
in signo sunt non fidelibus. sed infidelibus.
Et imposuit simoni nomen petrus. Non
nunc primum simoni petri cognom̃
indidit: uerum longe ante cum afratre
andrea ad se adductum intuitus dixit. Tu
es sẏ mon filius iohanna. tu uocaberis cep¬
has: quod interp̃tat᷑ petrus. Sed cum uolẽs
rare. necesse haberet petrum dicere. breuit̾
intimare curauit : quia non hoc ante uoca¬
retur sed ita eum dñs cognominauerit. ꝗͣ¬
uis non tunc: sed quando iohannes ipsius
dnĩ uerba posuit intentos uidelicet reddẽs
auditores. Nam si hoc ante uocaretur: non
ita uidẽs misterium petrȩ. putans eum
casu sic uocari: non ꝓuidentia dĩ. Ideo uolu¬
it eum prius aliud uocarił. ut ex ipsa com¬
mutatione nominis: sacramenti uiuacitas
cõmendaretur. Idem gͦ grecȩ siue latine
petrus: quod sẏriacȩ cephas. & in utraq
lingua nonen apetra diriuatũ est. au¬
haud dubium quin illa. de qua paulus

Expanded text:
Nam juxta magistri gentium vocem, linguae Nam juxta magistri gentium vocem, linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus . Et imposuit Simoni nomen Petrus. Non nunc primum Simoni Petri nomen indidit, verum longe ante cum a fratre Andrea ad se adductum intuitus, dixit: Tu es Simon filius Joanna; tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed cum volens rare, necesse haberet Petrum dicere, breviter intimare curavit quia non hoc ante vocaretur, sed ita eum Dominus cognominaverit, quamvis non tunc, sed quando Joannes ipsa Domini verba posuit, intentos videlicet reddens auditores. Nam si hoc ante vocaretur, non ita videres mysterium petrae, putans eum casu sic vocari, non providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, sacramenti vivacitas commendaretur. Idem ergo Graece sive Latine Petrus, quod Syriace Cephas. Et in utraque lingua nomen a petra derivatum est: haud dubium quin illa de qua Paulus