comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tunt᷑. Deiusticia uͦ inquit: qͥa ad patrẽ uado &. iã ñ uidebi¬
tisme. Hic primo uidendũ est si recte arguitur qͥsq depec¬
cato: quomͦ recte arguat᷑ & de iusticia. Numqͥd enĩ si ar¬
guendus ẽ peccator ꝓpterea qͥa peccator ẽ. arguendũ
quisquam putabit & iustum. ꝓpterea quia ustus ẽ:
absit. Nam & si aliquando iustus arguitur. ideo rec̾te
arguit᷑. quia sicut scriptũ est. non ẽ iustus int̾ra qͥfa¬
ciat bonum & ñ peccet. Quocuxa etiã cum iustus argu¬
ta iusticia sapientis. s suꝑbia p̃sumentis. Qui gͦfit mul¬
tũ iustꝰ: ipso nunio fit iniustus. Multũ enĩ se facit iustũ.

Expanded text:
tuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbituntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, quomguendus est peccator, propterea quia peccator est, arguendum quisquam putabit et justum propterea quia justus est? Absit; nam et si aliquando justus arguitur, ideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Quocirca etiam cum justus arguta justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit justus multum, ipso nimio fit injustus. Mul
Abbreviated transcription (Latin):
anuultis exꝑimentũ acciꝑe eius. qui in me loquit᷑ rp̃s:
Quositaq arguit sp̃s sc̃s: arguit utiq xp̃s. S quantũ¬
cor¬
dib eorũ. que foras mittit timorẽ. quo ĩpediri
sent ne arguere mundũ qͥ ꝑsecutionib freme¬
bat audent ꝓpt̾ea dix̃ ille arguet mundũ. Tamquã di¬
ceret. Ille diffundet in ur̃is cordib caritatẽ. Sic enĩ timo¬
re depulso: arguendihabebitis lib̾tatẽ. Sepe autẽ diximꝰ
inseparabilia esse oꝑ a tͥnitatis. s singillatĩ cõmendandas
fuisse ꝑsonas: ut ñ solum sine seꝑatione uerumetiã sine¬
cõ fusione & unitas intelligatur & tͥnitas. Eaponit de¬
inde quid dixerit. de peccato. & de iusticia. &. de iudi¬
cio. Depeccato qͥdem inquit: quia ñ credidert̃ in me.
Hoc enĩ peccatũ quasi solum sit p̃ceteris posuit: quia hoc
manente cetera detinent᷑ ꝙ hoc discedente cetera remit¬

Expanded text:
An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? Quos itaque arguit cordibus eorum, quae foras mittit timorem, quo impediri possent, ne arguere mundum, qui persecutionibus fremebat, auderent, propterea dixit: Ille arguet mundum, tanquam diceret: Ille diffundet in vestris cordibus charitatem. Sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia esse opera Trinitatis, sed sigillatim commendandas fuisse personas, ut nconfusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remit
Abbreviated transcription (Latin):
dum depeccato. cũ ait. si ñ uenissem & locutꝰ eis fuissẽ.
peccatũ non haberent: nunc autẽ excusationẽ non
habent depeccato suo : S ne forte qͥsdicat hoc ad iu¬
deos ꝓprie ꝑtinere. non ad mundum. ñne ait alio
loco side mundo essetis: mundꝰ qđ suum ess diligeret:
Numꝗd ñ arguit de iusticia ubi ait. pat̾ iuste mundus
te n cognouit : Num qͥd ñ arguit de iudicio. ubi seait
sinistris esse dicturũ. ite inignem eternũ. qͥ paratꝰ ẽ
diabolo & angłis eius: & multa alia repꝑiunt᷑ inscõ
euangłio: ubi dehis xp̃s arguit mundum. Quid ẽ gͦ qd̾
guisse. ut ille intelligatur argui qͥa uidit arguentẽ.
sp̃s autẽ sc̃s in discipłis eius toto orbe diffusis ñ unam
gentem intelligit᷑ arguisse s mundũ : Nam hoc illis ait
ascensurꝰ in celũ. Nonẽ ur̃m scire tempora que pater
tora uidea s samaria & usq ini fines cerre. hoc ẽargu¬
ere mundũ. Sed quis audeat dicere qđ ꝑ discipłos axp̃i ar

Expanded text:
s fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo? Sed ne quis forte dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad mundum; nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Numquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit ? Numquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus ? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo quod guisse, ut ille intelligatur argui qui audit arguentem? Spiritus autem sanctus in discipulis ejus toto orbe diffusis, non unam gentem intelligitur arguisse, sed mundum. Nam hoc illis ait ascensurus in coelum: Non est vestrum scire tempora vel tota Judaea, et in Samaria, et usque in fines terrae . Hoc est arguere mundum. Sed quis audeat dicere quod per discipulos Chri
Abbreviated transcription (Latin):
niet ad uos. Tamquã diceret. Ex pedit uobis: ut hec
forma serui auferat᷑ auobis. Caro quidẽ uerbũ fac̾tũ
habito inuobis: s nolo qͥdem adhuc carnalit̃ diligatiꝰ
& isto lac̾te contenti semꝑ infantes esse cupiatis. Expe¬
dit uobis. ut ego uadam. Si enim ñ abiero: paraclitus
non ueniet aduos. Si aluñta tenera qͥb uos alui non
subtra xero: solidũ cibũ ñ esurietis. Si carni carnalit̃
heseritis: capacessp̃s ñ eritis. Nam qͥd ẽ si ñ abiero pa¬
raclitꝰ ñ ueniet ad uos. si autẽ abiero mittã eũ aduos :
Nũ quidhic positꝰ eũ ñ poterat mittere : Qiis hoc dixe¬
rit: Neq enim uͥ ille erat. iste inde recesserat: & sicue¬
nerat apatre ut maneret in patre. Postremo qͦmodo e¬
um etiam hic cõstitutꝰ ñ poterat mittere. quẽ scimus
suꝑ eum babtizatũ. uenisse atq mansisse. Quid ẽgͦ

Expanded text:
um ad vos: tanquam diceret, Expedit vobis ut haec um ad vos: tanquam diceret, Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis: caro quidem factum Verbum habito in vobis; sed nolo me carnaliter adhuc diligatis, et isto lacte contenti semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera quibus vos alui, non subtraxero, solidum cibum non esurietis; si carni carnaliter haeseritis, capaces Spiritus non eritis. Nam quid est, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos? Numquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mansisse ; imo vero
Abbreviated transcription (Latin):
garet. Nubes enĩ suscepit eum quando ascendit ab eis:
& euntẽ in celis ñ uerbis quesiert. s oculis deduxer̃t
S qͥa hec locutꝰ sum uobis inquit: tristicia impleuit cor
ur̃m. Nidebat utiq qͥd illa sua uerba in eoꝵ cordib a¬
gerent. Sꝑitalem qͥppe nondũ habentes interiꝰ cõsolati
onem. quã ꝑ sp̃m scm fuerant habituri: id qđ exteriꝰ in
xp̃o uidebant. amittere metuebant. Et qͥa se amissuroᷤᷤ
esse illo uero denuntiante ante dubitare ñ poterant.
contristabat᷑ humanꝰ affectꝰ. qͥa carnalis de solabatur
aspectus. Nouerat autẽ ille qͥd eis potius expediret. qͥa
uisus interior. ipse ẽ utiq melior quo eos cõsolaturus
fuerat sp̃s sc̃s: non cernentiũ corporib ingesturꝰ corpꝰ
humanũ. s seipsum credentiũ pectorib infusurus. De¬
niq adiungit. S ego ueritatẽ dico uobis: expedit
uobis ut ego uadam. Si enĩ non abiero: paraclitꝰ ñ ue

Expanded text:
get. Nubes enim suscepit eum, quando ascendit ab eis, get. Nubes enim suscepit eum, quando ascendit ab eis, et euntem in coelum, non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat itaque quid illa sua verba in eorum cordibus agerent. Spiritualem quippe nm sanctum fuerant habituri, id quod exterius in Christo videbant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse illum vera denuntiantem dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnalis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat Spiritus sanctus; non cernentium corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit, Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paraclet
Abbreviated transcription (Latin):
illo diuino igne succensi. Hec gͦ in quit locutꝰ sũ uobis:
ut cũ uenerit hora eoꝵ reminiscamini. qͥa ego dixi
uobis. Hec scilicet locutꝰ sum uobis. ñ tantũ qͥa passuri
estis ista s quia cũ uenerit paraclitꝰ ille testimoniũ
ꝑhibebit de me: ne ista tim̃do taceatis. unde fiet ut e¬
tiam uos testimoniũ ꝑhibeatis. Hec autẽ uobis ab ini¬
tio ñ dixi: quia uobiscum eram. W ego uos cõsolabar
mea p̃sentia corporali ex hibita humanis sensib ur̃is:
quã paruuli caꝑe poteratis. Nẽ autẽ uado adeum
qui me misit: & nemo inquit ex uobis int̾rogat me quo
uadis. Significat sic seiturum. ut nullus int̾rogaret. qd̾
palam fieri uisu corporis cernerent. Nlam suꝑius int̾ro¬
gauerant eum quo esset itur: & responderat eis eo sei¬
turum quo ipsi tunc uenire non possent. Nlunc uero i¬
ta se ꝓmittit iturũ: ut nullus eorum quo uadit int̾ro¬

Expanded text:
illo divino igne succensi. Haec ergo, inquit, locutus sum vobis, illo divino igne succensi. Haec ergo, inquit, locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis . Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et egmea praesentia corporali exhibita humanis sensibus vestris, quam parvuli capere poteratis. Nunc autem vado ad eum qui me misit, et nemo, inquit, ex vobis interrogat me: Quo vadis? Significat sic se iturum, ut nullus interrogaret quod palam fieri visu corporis cerneret. Nam superius interrogaverant eum quo esset iturus, et responderat eis eo se iturum quo ipsi tunc venire non possent. Nunc vero ita ipse promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interro
Abbreviated transcription (Latin):
primunt᷑ apłi & adoꝑa diuina mittunt᷑: Quid sibigͦ
uult qđ hic ait hec autem uobis ab initio ñ dixiqͥa uob¬
passuri sunt. hec eis ab initio ñdix̃. quia cũ ipsiserat:
Consolator gͦ ille uel aduocatꝰ utrumq enĩ int̾pretat᷑¬
qđ est grece paraclitꝰ xp̃o abscedentẽ fuerat necessari
& id eo de illo ñ dixerat. ab initio quando eũ illiserat.
quia eius p̾sentia consolabant᷑. Abscessurꝰ autẽ oporte¬
bat ut diceret illũ uenturũ ẽẽ. ꝑ quẽ futurũ erat. ut ca
ritate diffusa in cordib suis uerbum dei ẽfiducia p̃dica¬
rent. & illo intrinsecꝰ apud eos testimoniũ ꝑhibente.
de .xp̃o. ipsi quoq testimoniũ ꝑhiberent: neq scanda¬
lis arentur. cũ inimici uidei absq sinagogis facerent
eos. & int̾ficerent. arbitrantes obsequiũ se p̃stare deo:
qm̃ caritas tolerat om̃ia que diffundenda erat in
quia facturus eoserat martires suos. idest testessuoᷤᷤ
ꝑa tolerarent: nec frigescerent a caritate p̃dicandi.

Expanded text:
ur? Quid sibi ergo vult, quod hic ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobpassuri sunt, haec eis ab initio non dixit, quia cum ipsis erat. Consolator ergo ille, vel advocatus utrumque enim interpretatquod est graece paracletus, Christo abscedente fuerat necessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur: abscessurus autem oportebat ut diceretritate diffusa in cordibus suis verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent; neque scandalizarentur cum inimici Judaei absque synagogis facerent eos, et interficerent arbitrantes obsequium se praestare Deo: quoniam charitas omnia tolerat , quae diffundenda erat in quia facturus eos erat martyres suos, id est testes suos pera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi,
Abbreviated transcription (Latin):
cio. depeccato quidẽ qͥd ñ credunt in me. de iusticiauͦ¬
qͥa ad patrẽ uado & iã ñ uidebitis me. de uidicio autẽ
quia princeps mundi huiꝰ iudicatꝰ ẽ: tamquã solũ sit
peccatũ non cred̾ẽ in xp̃m. & tamquam ipsa sit iusticia
ñ uidere.xp̃m. & tamquã ipsũ sit uidiciũ qͦ princepshu¬
ius mundi hoc est diabolus iudicatꝰ ẽ: ualdelatebrosũ
ẽ. nec isto sermone coartandũ: ne fiat obscuriꝰ breuita¬
te. s alio potius quantũ dñs adiuuerit explicandum.

Expanded text:
ciocioio autem, quia princeps hujus mundi judicatus est : tanquam solum sit peccatum non credere in Christum, et tanquam ipsa sit justitia non videre Christum, et tanquam ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevitate; sed alio potius quantum Dominus adjuverit explicandum.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s. s & pater &. filius illis affuit sꝑitalit̾. Nam
si ab eis sic abscessit .xp̃s. ut ꝓ illo ut ñ ẽum illo ineis
esset sp̃s sc̃s. ubi ẽ eiusꝓmissio dicentis. ecce ego uobiscũ
sum usq ad cõsummationẽ scłi. & ueniemꝰ ad eũ ego &
pater. & mansionem apud eum faciemꝰ cum spiritũ san
ctum itase promiserit esse missurũ. ut cũ eis esset in eter¬
num : de ꝑhoc cum excarnalib uel animalib essent sp̃i¬
tales futuri: ꝓfec̃to & patrẽ & filiũ & sp̃mscm̃. capatiꝰ¬
filio & spiritu scõ. aut esse pat̾ & filius sine spirituscõ.¬
s ubi eoꝵ quilibet unꝰ. ibi trinitas deus unus. Oporcebat
autẽ ita insinuari trinitatẽ. ut quãuis nulla ess diuer¬
sitas substantiarum. singillatim tam̃ cõmendaret᷑ distĩc¬
tio ꝑsonarũ: ueis qͥrecte intelligunt nũquã uderi po¬
test separatio naturarũ. Qđ autẽ sequitur & cũ uenerit
ille arguet mundũ depeccato. & de iusticia. & de uidi¬

Expanded text:
s, sed et Pater et Filius illis adfuit spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum illo in eis esset Spiritus sanctus; ubi est ejus promissio dicentis, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi ; et, Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum factum ita se promiserit esse missurum, ut cum eis esset in aeternum; ac per hoc cum ex carnalibus vel animalibus essent spirituales futuri, profecto et Patrem et Filium et Spiritum sanctFilio Spiritus sanctificat, nec Filius sine Spiritused ubi eorum quilibet unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judi
Abbreviated transcription (Latin):
ones quas passuri fuerant post eiꝰ ascensũ sub¬
iunx̾ atq ait. ħec autẽ uobis ab initio ñ dixi.
quia uobiscũ erã nc̃ autẽ uado ad eũ qͥ me misit. Ubi
prunũ uidendũ est: utrũ eis futuras ñ p̃dixerit antea
passiones. S alii tres euangłiste satiseũ p̃di risse ista de¬
monstrant: antequã uentũ ess ad cenã. Qua ꝑacta:
scđm ioħem ista locutꝰ ẽ ubi ait. hec autẽ uobis ab initio

Expanded text:
subjunxit, atque ait: Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nunc autem vado ad eum qui me misit. Ubi primum videndum est, utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant, antequam ventum esset ad coenam : qua peracta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait, Haec autem vobis ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
do & latarꝰ unꝰ erat ex recumbentibꝰ. Sed eo modo xp̃o
etiã iudas ꝑditꝰ ministrauit. Nam & loculos ipsehabebat:
& quamuis ex eis que mutebant᷑ sceleratissime fura¬
retur ꝑ illũ tam̃ eriã necessaria parabant᷑. Hinc ẽ illud.
qđ cum ei diceret dñs qđ facis fac celerit̾. arbitrati sunt
quidã qđ eũ iusserit ꝓpt̾diem festũ necessaria p̃para

Expanded text:
do et Lazarudo et Lazaruetiam Judas perditus ministravit. Nam et loculos habebat ipse. Et quamvis ex eis quae mittebantur sceleratissime furaretur, per illum tamen etiam necessaria 412 parabantur. Hinc est illud quod cum ei diceret Dominus: Quod facis fac velociter, arbitrati sunt quidam quod eum jusserit propter diem festum necessaria pra
Abbreviated transcription (Latin):
illic & minister m̃s erit. Gratis amet᷑: & oꝑis quo mini¬
strat᷑ illi p̃ciũ sit. ẽẽ cum illo. Ubi enim bene erit sine il¬
lo: Aut qͣndo male esse poterit c̃ illo : Audi euidentius.
Si qͥs mͥ ministrabit. honorificabit eũ pat̾ m̃s. Quo hono¬
re. nͥ ut sit c̃ filio eius: Qd̾ enim suꝑius ait. ubi ego sũ
illic & minister m̃s ait. hoc intelligitur exposuisse cũ
dicit. honorificabit eum pat̾ m̃s. Nam quẽ maiorem ho-¬
norem poterit acciꝑe adoptatꝰ. quã ut sit. ubi ẽ unicꝰ:
non equalis fac̾tus diuinitati. sed consociatꝰ et̾nitati
Quid sit autẽ ministrare. xp̃o. cui oꝑi merces tanta ꝑ¬
mꝰ eẽ ministrare xp̃o. ea que st̃ corpori necessaria p̾pa¬
rare. aut cenanti cibũ coquere. uł apponere. uł pocu¬
lũ dare potũq miscere. fecert̃ hoc illi qͥ potuert̃ eũ in¬
in corpore p̃sentem habere. sicut marcha & maria qͣn¬

Expanded text:
illic et minister meus erit. Gratis ametur, ut operis quo miniillic et minister meus erit. Gratis ametur, ut operis quo ministratur illi pretium sit esse cum illo. Ubi enim bene erit sine illo, aut quando male esse poterit cum illo? Audi evidentius: Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit cum filio ejus? Quod enim superius ait: Ubi ego sum, illic et minister meus erit; hoc intelligitur exposuisse cum dicit: Honorificabit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus, quam ut sit ubi est unicus, non aequalis factus divinitati, sed consociatus aeternitati? Quid sit autem ministrare Christo, cui operi merces tanta p ministrare, ea quae sunt corpori necessaria praeparare, aut coenanti cibum coquere vel apponere, vel poculum dare potumque miscere; fecerunt hoc illi qui potuerunt eum in corpore habere praesentem, sicut Martha et Maria, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ostea quã dñs quatͥduanũ mortuũ suscitauit stu¬
pentibꝰ iudeis. & aliis eoꝵ uidendo credentibꝰ.
aliis inuidendo ꝑeuntibꝰ ꝓpt̾ odorem bonũ qͥ
est aliis ad uitã. aliis ad mortẽ: postea quã discubuit
in domo. cũ recũbente la⁊ aro. qͥ fuerat a mortuis sus¬
citatꝰ. post unguentũ diffusũ suꝑ pedes eius. unde
domꝰ odore completa ẽ: postea quã uanã seuitiã & stul¬
tissimũ & dementissimũ scelus. etiam iudei de occidn¬
do lararo corde ꝑdito conceꝑunt. de qͥbꝰ om̃ib ut po

Expanded text:
osteaquam Dominus quatriduanum mortuum suscitavit, stupentibus Judaeis, et aliis eorum videndo credentibus, aliis invidendo pereuntibus, propter odorem bonum, qui est aliis ad vitam, aliis ad mortem ; posteaquam discubuit in domo cum recumbente Lazaro, qui fuerat mortuus suscitatus, post unguentum effusum super pedes ejus, unde domus odore completa est; posteaquam vanam saevitiam, et stultissimum et dementissimum scelus Judaei etiam de occidendo
Abbreviated transcription (Latin):
passionis ministrationẽ multi ex ur̃o numero mi
nistrarunt. multi ñ ep̃i neq elerici iuuenes & uir¬
gines senescum iunioribꝰ multi conugati & cõ u¬
gate. multi patres matresq familias. ministran¬
tes xp̃o. & animas suas in eius martirio posuert̃.
& honorificante patre coronas gloriosissimas receper̾t¬

Expanded text:
passionpassionrant, multi episcopi, clerici, juvenes et virgines, senes cum junioribus. Multi conjugati et conjugatae, multi patres matresque familias, ministrantes Christo, etiam animas suas in ejus martyrio posuerunt, et honorificante Patre coronas gloriosissimas receper
Abbreviated transcription (Latin):
mam suam ꝓ frĩb ponere. Hoc est enim & ꝓ xp̃o pone¬
re: quia & hoc ꝓpt̾ sua menbra dicturꝰ ẽ. Cũ ꝓ istis feci¬
stis: ꝓ me fecistis. De tali quippe oꝑe etiã se ministrũ
facere. & appellare dignatꝰ est: ubi ait. Siẽ filius ho¬
minis ñ uenit ministrari sed ministrare: & animã suã
ponere ꝓ multis. Hinc ergo & unꝰ quisq minister est¬
xp̃i: unde ẽ minister. xp̃s. Sic ministrantẽ xp̃o hono¬
rificabit eum pat̾. honore illo magno. ut sit cũ filio eiꝰ
nolite tantũ modo bonos ep̃os. & clericos cogitare. Eti¬
am uos ꝓ modo ur̃o ministrate xp̃o bene uiuendo.
elemosinas faciendo. nom̃ doctrinãq eius quib po¬
tueritis p̃dicando: ut unꝰquisq etiã pat̾ familias hoc
ceat. hortet᷑. corripiat. intendat beniuolentiã. exer¬
ceat disciplinam. Ita in domo sua eccłiasticũ & quo¬
dam modo episcopale impleat officium: ministrau̾ꝰ
xrp̃o. ut in eternũ sit eum ipso. Nam & illã marimã

Expanded text:
hoc est enim et pro Christo ponere, quia et hoc propter sua membra dicturus est: Cum pro istis fecistis, pro me fecistis . De tali quippe opere etiam se ministrum facere et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam ponere pro multis . Hinc eisti, unde est minister et Christus. Sic ministrantem Christo honorificabit Pater ejus, honore illo magno, ut sit cum Filio ejus, nolite tantummodo bonos episcopos et clericos cogitare. Etiam vos pro modo vestro ministrate Christo, bene vivendo, eleemosynas faciendo, nomen doctrinamque ejus quibus potueritis praedicando; ut unusquisque etiam paterfamilias hoc ceat, hortetur, corripiat; impendat benevolentiam, exerceat disciplinam: ita in domo sua ecclesiasticum et quodammodo episcopale implebit officium, ministrans Christo ut in aeternum sit cum ipso. Nam et illam maximam
Abbreviated transcription (Latin):
rificatum uidemꝰ. Ut qͥd gͦ alibi querimꝰ quid sit minis¬
trare xp̾o: & ñ potiꝰ in istis ipsis uerbis agnoscimꝰ: Cũ
enĩ dix̃. siqͥs mͥ muustrat me sequat᷑. hoc intelligi uo¬
luit ac si diceret. siqͥs me ñ sequit᷑ ñ mͥ ministrat. Ali¬
nistrant gͦ iħu xp̃o: qui ñ sua quert̃. sed que iħu xp̃i.
Hoc enim ẽ me sequat᷑: uias ambulet meas. ñ suas. Sic̃
alibi scriptũ ẽ Qui se dicit in xp̃o manere: debet siẽ¬
ille ambulauit. & ipse ambulare. Debet etiam si porrig̃
esurienti panẽ: de miscdia facere. ñ de iac̾tantia. Non
aliud ibi querere quã opꝰ bonũ: nesciente sinistra qͥd
facit dextera. id est ut alienetur intentio cupiditatis.
ab oꝑe caritatis. Qui sic ministrat: xp̃o ministrat. Re
c̃teq illi dicit᷑ cũ uni ex mininis meis fecisti mͥ fecisti
Nec ea tantũ que ad miscđiam ꝑtinent corporalẽ. sed

Expanded text:
ratum videmus. Utquid ergo alibi quaerimus quid sit ministrare Christo, et non potius in istis ipsis verbis agnoscimus? Cum enim dixit, Si quis mihi ministrat, me sequatur; hoc intelligi voluit, ac si diceret, Si quis me non sequitur, non mihi ministrat. Ministrant ergo Jesu Christo, qui non sua quaerunt, sed quae n suas: sicut alibi scriptum est, Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ambulavit ille, et ipse ambulare . Debet etiam, si porrigit esurienti panem, de misericordia facere, non de jactantia; non aliud ibi quaerere quam opus bonum, nesciente sinistra quid faciat dextera , id est, ut alienetur intentio cupiditatis ab opere charitacteque illi dicetur: Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Nec ea tantum quae ad misericordiam pertinent corporalem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
guum. Unde manifestum est. eum temporalẽ natiui¬
tatem suã hic cõmemorasse. qua incarnatꝰ uenit in
mundũ: non illam sine initio qua ds erat. ꝑ quẽ pat̃
condidit mundum. In hoc ergo sedixit natum. idest
ꝓꝑterhoc natum. & ad hoc uenisse in mundũ. utiq naꝰ¬
cendo de uirgine: ut testimoniũ ꝑhibeat ueritati. S
quia non om̃ium est fides: adiunxit. atq ait. Om̃isqͥẽ
ex ueritate: audit meã uocẽ Audit utiq interiorib¬
aurib. idest obaudit mee uoci qđ tantumdẽ ualeret
si diceret. credit michi. Cum itaq xp̃s testimonium
ꝑ hib et ueritati: ꝓfecto testimoniũ ꝑ hibet sibi. Cius
quippe uox est: ego sum ueritas. Et dixit alio qͦq lo¬
co. Ego testimoniũ ꝑ hibeo demeipso. Quod uero ait
om̃is qui ẽ ex ueritate audit meam uocẽ: grãm cõm̃¬

Expanded text:
guum. Unde manifestum est eum temporalem nativiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, quia incarnatus venit in mundum: non illam sine initio, qua Deus erat, per quem Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est, propter hoc natum, et ad hoc venisse in mundum, utique nascendo de virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides, adjunxit atque ait: Omnis qui est ex veritate audit vocem meam. Audit utique interioribus, id est, obaudit voci meae: quod tantumdem valeret ac si diceret: Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibet veritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippe vox est, Ego sum veritas : et dixit alio quoque loco, Ego testimonium perhibeo de me . Quod vero ait, Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam, gratiam comme
Abbreviated transcription (Latin):
respondĩt. isto sermone considandum at¬
q tractandum est. Cum enim dictumes¬
sec iudeis accipite eum uos. & scd̾m legem ur̃am
uidicate eum. atq illi respondissent. nobis ñ licet
occidere quemquã introiit iterum inp̃toriũ pilatꝰ.
& uocauit iħm: & dixit ei. Tues rex udeoꝵ Ꝙ res¬
pondit iħs. atemetipso hoc dicis. an alii tibi dixer̃t
de me Sciebat utiq dñs & qđ ipse int̾rogauit. &
qđ ille responsurꝰ fuit: s tam̃ dici uoluit nonut ipse
sciret. sut conscrib̾etur qđ nos uoluit ut sciremꝰ. Res¬
pondit pilatꝰ. Num quid ego iudeussum: Gens tua c&
pontifices: tradiderunt te michi. Quid fecisti: Respon

Expanded text:
siderandum atque tractandum est. Cum enim dictum esset Judaeis, « Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum » atque illi respondissent, « Nobis non licet occidere quemquam; introivit iterum in praetorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei: Tu es rex Judaeorum? Et respondit Jesus: A temetipso hoc dicis, an alii tibi dixerunt de me? » Sciebat utique Dominus et quod ipse interrogavit, et quod ille responsurus fuit; sed tamen dici voluit, non ut ipse sciret, sed ut scriberetur quod nos voluit ut sciremus. « Respondit Pilatus: Numquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi: quid
Abbreviated transcription (Latin):
& mirabili dispensatione diuine sapientiȩ ꝑhomines
fallaces eiusdem umbre ueritas implebatur.: quia ut
uerum pascha fieret. xp̃s uelut oius immolabatur.
hinc ea secuntur. que inuiriosa xp̃o pilatꝰ & cohorseiꝰ.
ingessit: s alia disputatione tractanda sunt. Oml¬

Expanded text:
et mirabili dispensatione divinae sapientiae per homines et mirabili dispensatione divinae sapientiae per homines fallaces ejusdem umbrae veritas implebatur; quia ut verum Pascha fieret, Christus velut ovis immolabatur. Hinc ea sequuntur quae injuriosa Christo Pilatus et cohors ejus ingessit; sed alia disputatione tractanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dire responsum: s cum hoc dixisset. iterũ exiit ad
iudeos. & dixit eis. Nullam inuenio in eo causam.
Est autem consuetudo uobis: ut unum dimiitam uo¬
bis in pascha. Uultis ergo dimittã uobis regem uide¬
orum: Credo cum dixisset pilatꝰ quid est ueritas.
in mentem illi uenisse continuo. consuetudinem
iudeoꝵ. qua solebat ei dimitti unus in pascha: &
ideo non expectatut ut responderet ei iħs. quid ẽ
ueritas. ne mora fieret cum recoluisset morẽ quo
poss eis ꝑ pascha dimiti: qđ eum ualde uoluisse ma¬
nifestum ẽ. Auelli tam̃ ex eius corde nonpotuit. ie¬
sum regem esse udeorũ: tamquã hoc ibi sicut intitu¬
lo ipsa ueritas fixerit. de qua quid esset int̾rogauit.
S hoc audito: clam auerunt rursum om̃s diẽntes. Non
hunc: s̃ barraban. Erat autẽ barrabas latro. Non rep̃
tis in nocentem. Quod tam̃ nisi fieret. uerũ paschañ
fieret: s umbra ueritatis aiuideis errantib tenebatur.

Expanded text:
dire responsum; sed cum hoc dixisset, iterum exivit ad dire responsum; sed cum hoc dixisset, iterum exivit ad JudaeoEst autem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha; vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? Credo cum dixisset Pilatus, Quid est veritas? in mentem illi venisse continuo consuetudinem Judaeorum, qua solebat eis dimitti unus in Pascha: et ideo non exspectavit ut responderet ei Jesus quid est veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem quo posset eis per Pascha dimitti; quod eum valde voluisse manifestum est, Avelli tamen ex ejus corde non potuit Jesum regem esse Judaeorum, tanquam hoc ibi, sicut in titulo, ipsa veritas fixerit, de qua quid esset interrogavit. Sed hoc audito, Clamaverunt rursum omnes dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Erat autem Barabbas latro. Non repretis innocentem: quod tamen nisi fieret, verum Pascha non fieret. Sed umbra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet uocantis: non uocatoꝵ. Quod alibi aꝑtius itapo¬
situm est. Collabora euangłio. scd̾m uirtutem dei saluos
nos facientis. & uocantis uocatione sua scã: ñ scd̾ m o-
ꝑa nr̃a. s scđm suum ꝓpositum & grãm. Namsinaturã
cogitemꝰ inquacreati sumꝰ: cum om̃s ueritas creauerit.
quis non est ex ueritate: S ñ om̃s sunt quib datum est
ut audiant ueritatem. hoc est obaudiant ueritati & cre
dant inueritatem. Ex ipsa ueritate p̾statur. nullis ꝓ-¬
culdubio p̃cedentib meritis: ne gr̃a ñ sit gr̃a.Si entin
dixisset om̃is qui audit meam uocem ex ueritate est:
ideo dictus ex ueritate putaretur. quia obtemꝑat ue¬
ritati. Non autem hoc ait: s ait om̃is qͥ est ex ueritate.
audit meam uocem. dcꝑ hoc ñ ideo est exueritate qͥa
eius audit uocem: s ideo audit quia exueritate ẽ.id
est quia hoc illi donum ex ueritate collatum est. Qd̃
Dixit ei pilatꝰ. Quid est ueritas: Nec expec̾tauit au¬

Expanded text:
scilicet vocantis, non vocatorum: quod alibi apertius ita positum est, Collabora Evangelio secundum virtutem Dei, salvos nos facientis et vocantis vocatione sua sancta;  sed secundum suum propositum et gratiam . Nam si naturam cogitemus, in qua creati sumus, cum omnes Veritas creaverit, quis non est ex Veritate? Sed non omnes sunt quibus datum est ut audiant Veritatem, hoc esdant in veritatem, ex ipsa veritate praestatur; nullis procul dubio praecedentibus meritis, ne gratia non sit gratia. Si enim dixisset, Omnis qui audit meam vocem, ex veritate est; ideo dictus ex veritate putaretur, quia obtemperat veritati: non autem hoc ait; sed ait, Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Ac per hoc non ideo est ex veritate, quia ejus audit vocem; sed ideo audit, quia ex veritate est, id est, quia hoc illi donum ex veritate collatum est. Quod ristum? 5. Dixit ei Pilatus: Quid est veritas? Nec exspectavit au
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s estu: ego hodie genuite. Postula ame. & dabo tibi
gentes hereditarem tuam: & possessionem tuam t̃minoᷤ
terre. Unde & ipse iamꝑos ꝓprium loquen̾s apud u-¬
deos. habeo inquir alias ouesque non sunt de hoc ouili:
oportet me & ipsas adducere. & uocem meam audient.
& erit unꝰ grex & unꝰ pastor. Cur ergo magnũ uolumꝰ
intelligi in hoc titulo sacramentũ. in quo scriptũ erat
rex iudeorum: si rex est xp̃s & gentium: Quia scilicet
oleaster factus est particeps pinguedinis olee. ñ olea par-¬
ticeps facta ẽ amaritudinis oleastri. Nam in eo qđ de xp̃o
ueracit᷑ scriptus est titulus rex udeoꝵ. qͥ sunt intelli¬
dei: s filii ꝓmissionis deputantur in semine. & gentes
erant: quib dicebat. Si autem uos cp̃i: gͦ abrahe sem̃
laus ñ ex hominib s exdeo ẽ: ꝑ tinentiũ adierłm libe-¬
ram matrem nr̃ãm. eternam incelis: saram sp̃ĩtalẽ.
ancillam & filios eius. de domo libertatis eitientẽ. Ido

Expanded text:
la a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves, quae non sunt ex hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient; et erit unus grex, et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat Rex Judaeorum, si Rex est Christus et gentium? quia, scilicet, oleaster factus est particeps pinguedinis oleae . Nam olea particeps facta est amaritudinis oleastri. Nam in eo qui de Christo veraciter scriptus est titulus: Rex Judaeorum, qui sunt intellii promissionis, deputantur in semine ; et gentes erant, quibus dicebat: Si autem vos Christi, ergo semen Alaus non ex hominibus, sed ex Deo est, pertinentium ad Jerusalem liberam, matrem nostram, aeternam in coelis, Saram spiritualem ancillam, et filios ejus de domo libertatis ejicientem . Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
lem ium diuine oꝑationis: etiam in cordib ignoran¬
tum. Nonne occulta uox quedam pilato. intus quodã
si dicipotest clamoso silentio ꝑ sonabat qđ tanto ante
in psalmoꝵ licteris ꝓpħatum est. necorrumpastituli
inscriptionem: Ecce tituli inscriptionẽ non corrũpit.
qđ scripsit. scripsit. S etiam pontifices qui hoc coerũpi
uolebant. qͥd dicebant: Noli scrib̾e inquiunt rex iude¬
orũ.s quia ipse dix̃ rex sum uideoꝵ. Quidlo quimini m¬
sani. quid fieri contradicitis. qđ mutare nullo pacto po¬
testis: Num quid enim ꝓpterea ñ erit uerum quia ih̃s
ait rex sum iudeorum: Si corrumpi ñ potest. qđ pilatꝰ
scripsit. corrumpi potest qđ ueritas dixit: S iudeoꝵ
tantum rex xp̃s est. an & gentium: Immo & gentiũ.
Cum enimn dixiss inꝓpħia ego autem constitutꝰ sum rex

Expanded text:
lem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignoranlem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est, Ne corrumpas tituli inscriptionem ? Ecce tituli inscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? Sed Judaeorum tantum rex est Christus, an et Gentium? Imo et Gentium. Cum enim dixisset in
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Bauilans gͦ sibi crucem ex ut in eum quidicitur
caluarie locum. hebraice golgotha: ubi eum crucifi
xerunt. & cum eo alios duos. hinc & hinc: medium
autem iħm. Isti duo latrones erant. sicut aliorum euan¬
glistarum narratione didicimꝰ. cum quib crucifixus.
& inter iniquos deputatꝰ est. Scripsit autẽ & titulum
pilatus: & posuit suꝑ crucem. Erat autem scriptum: iħs
nararenꝰ rex iudeoꝵ. Hunc ergo titłm multi leger̃t ui
deoꝵ: quia ꝓpe ciuitatẽ erat locus uͥ crucifi xꝰ est iħs.
Et erat scriptum hebraice. grece & latine: rex iudeorũ
he quippe tres linguȩ. ibi p̃ceteris eminebant. Hebrea
ꝓpter iudeos indeilege głiantes. greca ꝓpt̃ gentiũ sapi-¬
entes: latina ꝓpt̾ romanos multis acpene om̃ib iamt̃e
gentib imꝑantes. Dicebant ergo pilato. pontifices iudeo¬
rum. Noli scribe rex iudeoꝵ: s quia ipse dixit rex sum
iudeoꝵ. Respondit pilatꝰ. Qđ scripsi scripsi. Oineffabi¬

Expanded text:
bat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur bat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotxerunt; et cum eo alios duos, hinc et hinc, medium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus , cum quibus crucifixus, rophetia: Et inter iniquos deputatus est . Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum: Jesus Nazareivitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus. Et erat scriptum hebraice, graece et latine: Rex Judaeorum. » Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: hebraea, propter Judaeos in Dei Lege gloriantes; graeca, propter Gentium sapientes; latina, propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. 5. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit. Rex sum Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabi
Abbreviated transcription (Latin):
ioħis euangłiste. post ista breuit̃ tractata redeamꝰ.
Susceꝑunt autem inquit iħm & eduxerunt: & ba¬
iulans sibi crucem ex iit in eum qui dicitur calua¬
rie locum. hebraice golgotha. ubi eum crucifixer̃t.
bat ergo ad locum ubi fuerat crucifigendus: portãs
crucẽ suam iħs. Grande spectacłm. S sispec̾tet impi¬
etas: grande ludibriũ. si pietas. grande misterium.
Sispectet impietas: grande ignominie docum̃tum:
si pietas. grande fidei munimentũ. Si spectet impi¬
et̾as. udet regem ꝓ uirga regni lignũ siu portare suꝑ¬
plicii: si pietas. uidet regem baulantem lignum ad
semet ipsum figendum. qđ fixurꝰ fuerat etiam in
frontib regum: in eosꝑnendus oculis impioꝵ. in qͦ
erant głiatura corda scõꝵ. Dicturo enĩ paulo. mͥ autẽ
suam suo gestans humero cõmendabat: & lucerne ar¬
sure. que sub modio ponenda ñ erat. candelabrũ fere¬

Expanded text:
Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Ibat ergo ad locum ubi fuerat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum: sed si spectet impietas, grande ludibrium; si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum: si spectet impietas, ridet regem pro virga regni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim Paulo, Mihi aute, ipsam crucem suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum fere
Abbreviated transcription (Latin):
diei terciam qua crucifixum ẽẽ. xp̃m marchus euan¬
glĩsta testatur. sex hore sunt: tres nocturne. & tresdi¬
urnȩ. Unde in hac parasceue pasche. id est p̃paratio¬
ne immolationis . xp̃i. que ab hora noctis nona cep¬
taerat. quasi sexta agebaturhora. idest ꝑacta quin¬
ta. iam sexta currere ceꝑat: quando pilatus tribu¬
nalascendit. Ad huc enim erat ipsa p̃paratio que
abhora noctis nona ceꝑat. donec fieret que p̃para¬
diei sed p̃parationis: sex utiq horis a noctis nona
usq addiei t̾ciam computatis. Harũ duarum so
lutionum istius difficilis questionis: eligat quis¬
q quam uolet. Meliuis autem quid eligat uidicabit:
qui de consensueuanglistarum que oꝑosissime dis¬
putata sunt legerit. Quod si& alie solutiones eius
potuerint inueniri: cumulatius euangłice uerita¬
tis c̃õstantia defendetur. aduersus calũpnias infi¬
delis atq impie uanitatis. Nunc ad narrationem

Expanded text:
diei tertiam, qua crucifixum esse Christum Marcus evandiei tertiam, qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae, tres diurnae. Unde in hac Parasceve paschae, id est, praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coepta erat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta, jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit. Adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparadiei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum lutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem
Abbreviated transcription (Latin):
mauerunt. Est & alia huius solutio questionis. ut
non hic accipiatur hora sexta diei: quia nec ioħs ait.
erat autem hora diei quasi sexta. aut hora quasi sexta
s ait. erat parasceue pasche. hora quasi sexta. Parasce¬
ue autem latine p̃paratio est: s isto uerbo greco liben¬
tius utuntur: uidei in huiusmodi obseruationib. etiã
qui magis latine quam grece locuntur. Erat gͦ p̃para¬
tio paschȩ. Pascha uero nr̃m sicut dicit apłs: immo¬
latus est xp̃s. Cuius pasche p̃parationem si abhora
noctis nona computemꝰ. tunc enim uidentur prin
cipes sacerdotum p̃nuntiasse dñi immolationem. di¬
centes reus ẽ mortis. cum adhuc in domo pontificis
audiretur. unde congruenter accipitur. in de cepisse
p̃parationem ueri paschȩ. cuiusumbra erat pascha
iudeorum. idest immolationis axp̃i. ex quo a sacerdoti¬
b p̾nuntiatus est immolandus: ꝓfecto ab ea noctis
hora que tunc nona conicitur fuisse. usq ad horam

Expanded text:
maverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut maverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam graece loquuntur. Erat ergo praeparatio Paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apostolus, immolatus est Christus : cujus Paschae praeparationem si ab hora noccipes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandus, profecto ab ea noctis hora, quae nona fuisse convincitur, usque ad horam
Abbreviated transcription (Latin):
euangłista dicit. erat autem hora tercia & crucifixe¬
runt eum: nͥ quia hora t̾cia crucifixꝰ est dñs linguis
iudeoꝵ. hora sexta manib militum: Ut intelliga¬
mus horam quintam iam fuisse transac̾tam. & ali¬
quid de sexta ceptum. quando sedit ꝓtribunali pi-¬
latus. que dicta est a iohe hora quasi sexta: & cum
duceretur. & ligno cum duob latronib configeretur.
& uxta eiuscrucem gererentur que gesta narrant᷑
hora sexta integra compleretur. Ea qua hora usq
ad nonam sole obscurato tenebras fac̾tas. trium e¬
uangłistarũ mathei marchi. & luce. condestatur
auctoritas. S qm̃ iudei facinus interfecti. xp̃i a se
in romanos. idest inpilatum & eius milites tranfer¬
potius horam recordatus exp̃ssit. qua hora intelligun¬
tur apud pilatum clamare potuisse crucifige crucifi¬
ge: ut non illi tantum reꝑiantur crucifix isse ih̃m. id
est milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt. ue¬
rum etiam uidei qui ut crucifigeretur hora t̾cia cla¬

Expanded text:
ertia, et crucifixerunt eum ; nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas . Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, in Pilatum et ejus milites transferpotius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt; verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia cla
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃i sunt. carnem crucifixerunt compassionib
& concuꝑiscentiis: quam magnum bonum est. Nec
tam̃ facit hoc nisi concupiscens aduersus carnẽ sp̃s
bonus: cum illam crucem xp̃i fecerit inimicus. id
siue frontib credentium. siue ip̃si aque exqua regene-
ficio quo aluntur: nichil eorum rite ꝑficitur. Quo¬
modo ergo ꝑ id qđ ialifaciunt nichil boni significat᷑.
quando ꝑcrucem xp̃i quã fecerunt mali incelebrati¬
one sacramentorum eius bonũ nobis om̃e signatur:
S hec hactenꝰ. Que autem secuntur: alias ut ds opitulabit᷑
disserenda uidebimus¬
dicit. & milites quidem hec fecerunt. usq ad id &

Expanded text:
u Christi, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen hoc facit, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerficio quo aluntur, nihil eorum rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatur, quando per crucem Christi, quam fecerunt mali, in celebratione Sacramentorum ejus bonum nobis omne signatur? Sed haec hactenus: quae autem sequuntur, alias, ut Deus opitulabitur, disserendo videbimussequitur, Et milites quidem haec
Abbreviated transcription (Latin):
feruntur: qm̃ cuncta que latitudine aclongitudine
bene ac ꝑseuerant̃ fuint. ꝓpt̾ altitudinẽ diuinoꝵ fa¬
cienda sunt p̃miorum. Profunda. in ea parce. qua in
in t̾ra figitur. Ibi quippe & occulta est. nec uideri pocest.
hcunc̾ta eius apparentia & eminentia inde cõsurgt̃.
sicut bona nr̃a de ꝓfunditate gr̃e dei que comp̃hendi
ac diuidicari non potest. uniuersa ꝑcedunt. S & si¬

Expanded text:
referuntur. Quoniam cuncta latitudine ac longitudine referuntur. Quoniam cuncta latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum. Profunda est in ea parte quia in terra figitur. Ibi quippe et occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt, sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac indicari non potest universa procedunt. Item
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib placuit. quia & dei gr̃a inunitate ad om̃s ꝑ ue¬
nit: & cum sors nuttitur. ñ ꝑ sone cuiusouł meritis.
s occulto dĩ udicio ceditur. Nec ideo ista non aliquid
boni significasse quis dixerit. quia ꝑ malos fac̾tast᷑:
ñ scilicet ꝑ eos qui xp̃m secuti s qͥ sunt ꝑ secuti. Quid
enim de iͥpsa cruce dicturi sumꝰ que similit̃ certe ab in¬
imicis atq impiis xp̃o facta & impacta est: & tam̃
ea significari rec̾te intelligitur quod ait apłs: que sit
latitudo. & longitudo. & altitudo & ꝓfundum. Lata
est quippe intransuerso ligno quo extenduntur pen¬
dentis manus: & significat oꝑabona in latitudine
Karitatis. Longa ẽ a transuerso ligno usq ad terrã.
ubi dorsum pedeoq figunt᷑. & significat ꝑseuerantiã
in longitudine temporis usq in finem. Alta ẽ in cacu¬
mine quo transuersum lignum sursum uersus exce¬
ditur. & significat suꝑnum finem quo cunc̾ta oꝑare

Expanded text:
omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes perveomnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit: et cum sors mittitur, non personae cujusqused occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt; non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quenim de ipsa cruce dicturi sumus quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? » Et tamen ea significari recte intelligitur, quod ait Apostolus quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum. Lata est quippe in transverso ligno quo extenduntur pendentes manus, et significat opera bona in latitudine charitatis. Longa est a transverso usque ad terram, ubi dorsum pedesque figuntur, et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in finem. Alta est in cacumine quod per transversum lignum sursum versus excedit et significat supernum finem, quo cuncta opera