comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuos ⁊ mortuos. sed ñ uideo utrũ recte
dicat᷑ homo dnĩcus. qui est mediatoꝵ
quis meiꝰ scã familia ñ potest dici : & hoc quidẽ
ut dicerẽ. apud quosdã legi tractatores catholi¬
cos diumoꝵ eloquioꝵ. sed ubicũq hoc dixi: dixisse
me nollẽ. Postea quippe uidi non ẽẽ dicendũ.
quis ũ nulla possit ratione defendi. tẽ quod
dixi. nullius enĩ ferre conscientia potest dm̃¬
odisse. non uideo fuisse dicendũ. multi enĩ st̃
de quib dictũ est. suꝑbia eoꝵ qui oclert᷑ te
Alio loco meo qd dixi ob hoc dixisse dnm̃. suf¬
ficit diei malitia sua. qr cibos sumere urgebat
ipsa necessitas. quã ꝓpt̾ea malitiã nominatã
arbitror. qr penalis ẽ nob̾. ꝓ tin& enĩ ad
hanc fragilitatẽ. quã peccando meruimꝰ
Non atcendi etiã primis hominib daga fuis¬
se in paradiso corporis alim̃ta. anteꝗ istã mor¬
tis penã peccando meruissent Sic enĩ erant

Expanded text:
uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo dominicus, qui est mediator quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt te. Alio loco in eo, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ istã qua in stupris cõmictit᷑ nulla questio
est. Et ubi dixi hoc ꝑmissũ e̾e̾ non iussũ. ñ
attendi aliã scripturã dicentẽ. qui tenq adul¬
terã stultꝰ & impius est. Nec sane dixerĩ ad¬
ulterã fuisse deputandã illã mulierẽ etiã postea¬
ꝗ audiũ adnõ. nec ego te damnabo. uade dein¬
ceps iam noli peccare. si hoc obedient᷑ audiuit
ut dicerẽ. peccatũ frĩs ad mort̾e puto e̾e̾ cum
reconciliatꝰ ẽ dõ inuidiȩ facib agitat᷑. Qđ¬
qͥdẽ non confirmaui. qm̃ hoc putare me dixi:
s tam̃ addendũ fuit. si in hac uita scelerata
m̃tis ꝑuersitate finierit hanc uitã. qñ de
qͦcũq pessimo in hac uita constituto non est
utiq desꝑandũ. nec ꝓ illo impatient᷑ oratꝵ
de quo ñ desꝑatꝰ. Inscđo itẽ libro. nuui¬
nitꝰ ñ solũ intelligibilit̾ s etiã iusibilit̃.
in hoĩe dnĩco de cęlo uenerit udicaturꝰ

Expanded text:
propter istam quae in stupris committitur, nulla quaestio propter istam quae in stupris committitur, nulla quaestio est. Et ubi dixi hoc permissum esse, non jussum, non attendi aliam Scripturam dicentem: Qui tenet adulteram, stultus et impius est . Nec sane adulteram dixerim fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audivit a Domino, Nec ego te damnabo; vade, deinceps jam noli peccare , si hoc obedienter aut dicerem: peccatum fratris ad mortem puto esse, cum reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. qquidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: si in hac tam scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo inpatienter oratur, de quo non desperatur. In secundo item libro: nulnitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus
Abbreviated transcription (Latin):
sti om̃em qͥfornicat᷑ abste. in qͣ utiq &
ista ẽ. Neq enĩ ñ fornicat᷑ a dnõ qͥ tol¬
lens mẽbra xpĩ facit ea mẽbra mere¬
tricis: eciã atq etiã cogitandũ est atq
requirendũ. Nec uolo in re tanta tãꝙ difficili
ad digerendũ difficili putare lectorẽ istã sibi
nr̃am disputationẽ debere sufficere. s legat & ea
siue nra quȩ postea scriptast̃. siue alioꝵ meliꝰcon¬
siderata atq tractata. uel ipse si potest ea quȩ
hic merito mouere posst̾ uigilantiore atq intel¬
ligentiore mente discutiat. ñ qr omẽ peccatũ
fornicatio ẽ. neq enĩ omẽm peccantẽ ds̃ ꝑdit. qͥ
cotidie scõs suos exaudit dicentes. dimitte nob̃
debita nra. cũ ꝑdat omẽm qͥ fornicat᷑ ab eo. Sed
Inqͣtinꝰ intelligenda atq limitanda ẽ hȩc forn¬
catio. & utrũ etiã propt̾ hanc liceat dimitte¬
re uxorẽ : latebrosissima questio ẽ. licere tam̃

Expanded text:
sti omnem qui fornicatur abs te , in qua utique et sti omnem qui fornicatur abs te , in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a domino, qui tollens membra Christi facit ea membra meretricis — etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum, nec uolo in re tanta tamque ad digerendum difficili putare lectorem istam sibi nostram disputationem debere sufficere, sed legat et ea siue nostra, quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt, uigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suodebita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed enus intellegenda atque limitanda est haec fornicatio et utrum etiam propter hanc liceat dimittere uxorem, l
Abbreviated transcription (Latin):
endo sortitũ est: ita sonat quasi ñ essent fu¬
turȩ istȩ necessitudines si nullo naturȩ hu¬
manȩ p̃cedente peccato nemo moreretur.
Quẽ sensũ iã suꝑiꝰ imꝓbaui. Essent enim
ꝓfecto cognationes & asfinitates. et iã si ori¬
ginali nullo existente peccatosine morte
crescer& & multiplicaret᷑ genꝰ humanũ.
ac ꝑhoc alit̾ soluenda questio ẽ. cur dñs
p̃ceperit diligendos inimicos. eũ alio loco
p̾cipiat odio habendos & parentes & filioᷤ.
ñ sic̃ hic soluta ẽ. s sicut eã posterius sȩpe
soluimꝰ. id est ut diligamꝰ inimicos lueran¬
dos regnodĩ. & oderimꝰ in ꝓpinqͥs si im¬
pediunt a regnodĩ. Itẽ de p̃cepto qͦ uiii.¬
ꝓhba᷑ uxor dimitti nͥ propt̃ fornicationẽ.
hic qͥdẽ ser upulosissime disputaui sedꝙ
uelit dñs intelligi fornicationẽ propt̃ ꝙ
liceat dimittere uxorẽ. utrũ eam quaẽ
dãnat᷑ instupris aniliã de qͣdicit᷑ ꝑdidi¬

Expanded text:
endo sortitum est , ita sonat, quasi non essent fuendo sortitum est , ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur; quem sensum jam superius improbavi. Essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato, sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. Ac per hoc aliter solvenda est quaestio, cur Dominus praeceperit diligendos inimicos , cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios , non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe solvimus: id est, ut diligamus inimicos lucrandos regno Dei, et oderimus in propinquis, si impediunt a regno Dei. 6. Item de praecepto quo prohibetur uxor dimitti, nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputavi . Sed quam velit Dominus intelligi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem; utrum eam quae damnatur in stupris, an illam de qua dicitur, Perdidi
Abbreviated transcription (Latin):
tia ur̃ã plusꝗ scribarũ & phariseoꝵ non
intrabitis in regnũ cęloꝵ. multo meliꝰ
& conuenientius exposui in aliis posteri¬
orib sermonib meis. quod etiã hic retexere
longũ est. Adhoc aut̃ iste ibi ꝑducit᷑
sensus ut eoꝵ sit iustitia maior ꝗ scribarũ
& phariseoꝵ. qui dieunt & faciunt De
scribis quippe & phariscis alio loco ipse
dñs dic̃ Dicunt enĩ & nonfaciunt. Illud u¬
etiã melius intelleximꝰ postea qđ scriptũ
ẽ. qui irascit᷑ frĩsuo. codices enĩ greci ñ
habent sine causa sicut hic positũ est. quis
ilẽ ipse sit sensus. Illud enim diximus
intuendũ quid sit irasci frĩ suo. qm̃ non frĩ
irascit᷑ qui peccato fr̃is irascit᷑. Qui gͦ frĩ
ñ peccato irascit᷑ : sine causa irascit᷑. Itẽ yii¬
qđ dixi. hoc & de patre & de matre & de cȩt̃iᷤ
uinculis sangͥnis intelligendũ est. ut in eis
oderimꝰ qđ genꝰ humanũ nascendo ꝙ mori¬

Expanded text:
tia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non tia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non in- trabitiš in regnum caelorum, multo melius et conuenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irhabent, sine causa, sicut hic positum est; quamvis idem ipse sit sensus. Illud enim diximus intuendum, quid sit irasci fratri suo; quoniam non fratri irascitur, qui peccato fratris irascitur. Qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. 5. Item quod dixi, Hoc et de patre et de matre et de caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et mori
Abbreviated transcription (Latin):
ñ duplũ peter& heliseus q fuerit in he¬
lia. Item quod scriptũ est lota unũ &
unus apex ñ transi& a lege donec omĩa
fiant cũ exponerẽ. dixi nichil aliud pos¬
se intelligi nisi uehem̃tẽ ꝑfect ionis ex¬
pressionẽ. ubi merito quęrit᷑ utrũ ista
ꝑfectio sic possit intelligi. ut tam̃ uerũ
sit neminẽ iam utentẽ uoluntatis arbitͥo
hic uiuere sine peccato. A quo enĩ usq
ad unũ apicẽ lex ꝑfici potest. nisi a quo
fiunt uniuersa diuina mandata: Sed
in eisdẽ mandatis est etiã qđ iubem᷑ di¬
cere. dimitte nob̾ debita nra sicut & nos
dimictimꝰ debitorib nr̃is. quã or ationẽ
usq infinẽ scłi tota dicit eccła. Omĩa gͦ
manclata facta deputant᷑. qͣdo quicqͥd
nonfit ignoscit᷑. Sane quod ait dñs.
quicũq enĩ unũ de mauclatis istis solue¬
rit minimis. & docuerit sic & cet̾a usq ad
eũ locũ ubi ait. nisi abunclauerit iusti

Expanded text:
non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Henon duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, quam oratiusque in finem saeculi tota dicit Ecclesia. Omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. 4. Sane quod ait Dominus, Quicumque solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic, et caetera, usque ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑: adiunxi dicens : & ista quidẽ in u¬
hac uita cõpleri posst̃ sic̃ cõpleta e̾e̾ in
apłis credimꝰ. sic ac cipiendũ est. ñ ut
in apłis hic uiuentib nullũ carniᷤ motũ
arbitrenꝰ spiu repugnare. sed hactenꝰ
hic ista res posse cõpleri quatmꝰ iN
apłis credimꝰ e̾ẽ copleta ea m̃sura scili¬
o& ꝑfectionis humanȩ ꝗta in hacuit a
potest eẽ ꝑfectio. Non enĩ dictũ est
ista in hac uita cõpleri posst̃. nã cõpleta
ẽẽ in apłis credimꝰ. sed dictũ est sicut
completa e̾e̾ in apłis credimꝰ. ut ita cõ¬
pleant᷑ sicut in illis cõpleta st̃. id est qͣdã
ꝑfectione cuiꝰ capax ẽ ista uita. non sic̃
cõplendast᷑ illa quȩ sꝑamꝰ pace plenis¬
sima qͣdo dic&̃. ubi ẽ mors contentio tua
Alio loco qđ int̾posui testimoniũ. ñ enĩ
ad m̃surã dat ds̃ spm̃. nondũ intellexe¬
pe hominib nisi ad mensurã daret᷑ sp̃s.

Expanded text:
buntur, adiunxi dicens: et ista quidem in buntur, adiunxi dicens: et ista quidem in hac uita conpleri possunt, sicut conpleta esse in apostolis credimus, sic accipiendum est, non ut in apostolis hic uiuentibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse, sed hactenus hic ista posse conpleri, quatenus in apostolis credimus esse conpleta, ea mensura scilicet perfectionis potest esse perfectio. Non enim dictum est, Ista in hac vita compleri possunt, nam completa esse in Apostolis credimus; sed dictum est, sicut completa esse in Apostolis credimus, ut ita compleantur sicut in illis completa sunt, id est quadam perfectione, cuius capax est ista uita, non sicut conplenda sunt illa, quam speramus, pace plenissima, quando dicetur: ubi est, mors, contentio tua? Alio loco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexepe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
er idẽ tempus de sermone dñĩ in mon¬
te scđm matheũ duo uolumina scripsi.
in quorũ primo propt̾ id quodscriptũ i¬
est beati pacifici qm̃ ipsi filii dĩ uocabun¬
tur. sapientia inq congruit pacificis in
quib iã ordinata st̃ omĩa. nullusq mo¬
tus aduersus rationẽ rebellis est. sed
cuncta obtẽꝑant spũi hoĩs cũ & ipse
obtẽperat dõ. qł merito mouit quoniͦ
clixerĩ. Non enĩ eiuꝗ ꝓuenire in hac
uita potest ut lex repugnans legi
mentis omĩno ñ sit in mẽbris. quandoqͥdẽ
ut in nullũ eiꝰ laberet᷑ assensũ. non ideo
tam̃ illa ñ repugnar&. Hoc gͦ qđ dictũ
ẽ. nullũ ẽẽ motũ aduersus rationẽ re¬
bellẽ. recte accipi potest id nunc agen¬
tib pacificis domando concupiscentias
carnis. ut ad istã pacẽ plenissimã quandoq
ueniat᷑. Pro inde qđ alio loco cum
eandẽ sententiã ȩuangłicã repetens di¬
xissẽ. beati pacifici qm̃ ipsi filui di uoca¬

Expanded text:
er idem tempus de Sermone Domini in monte, secundum Matthaeum, duo volumina scripsi. In quorum primo propter id quod scriptum « Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur » ; Sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixissem: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei 20 uoca
Abbreviated transcription (Latin):
dam enĩ putabant quia loculos ha
bebat nidas. quia dieit ei iħe. Cine
ea quȩ opus sunt nobis ad diẽ festũ.
aut egemis ut aliquid daret. Habebat
g̾ & dñs loculos: & afidelib oblata
conseruans. et suorũ necessitatibus
& aliis indigentibꝰ tribuebat. Tunc
primũ ȩccłasticȩ pecumȩ forma
est instituta. ubi intelligeremus
qđ p̃cepit non cogitandũ e̾e̾ de cra.¬
stino. non ad hoc fuisse p̃ceptũ ut
nichil pecuniȩ seruet᷑ a sc̃is. sed ne
do ꝓ ista seruiatur. & ꝓpt̾ in opiȩ
timorẽ iustreia deseraturꝰ. Nam &
apłs in posterũ ꝓuidens ait. Si quis
fidelis habet uiduas sufficient̃ tri.¬
buat eis ut non grauetur ȩccła.
quo ueris uiduis sufficere possit.
Cũ gͦ accepisset buccellam. exiit cõ¬
timio. Erat aut̃ nox: & ipse qui exiit
erat nox. Cum gͦ exisset nox. ait
iħe. Nunc clarificatus est filius hominis
Dies gͦ diei eructuauit uerbum : id est

Expanded text:
dam enim putabant, quia loculdam enim putabant, quia loculbebat Judas, quia dixisset ei Jesus: Eme ea quae opus sunt nobis ad diem festum, aut ut egenis aliquid daret. Habebat ergo et Dominus loculos, et a fidelibus oblata conservans, et suorum necessitatibus et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiasticae pecuniae forma est instituta, ubi intelligeremus, quod praecepit non cogitandum esse de crastino , non ad hoc fuisse praeceptum, ut nihil pecuniae servaretur a sanctis; sed ne Deo pro ista serviatur, et propter inopiae timorem justitia deseratur. Nam et Apostolus in posterum providens, ait: Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis sufficere possit . 6. Cum ergo accepisset ille buccellam, exiit continuo. Erat autem nox. Et ipse qui exivit, erat nox. Cum ergo exisset nox, ait Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis. Dies ergo diei eructavit verbum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. nobis bonũ. Quid enĩ udȩ peniᷤ
& quid nobis melrus quã traditus xp̃e
ab illo aduersus illũ: ꝓ nobis p̃ter illũ:
Qđ facis fac citius. O uerbũ libentius
parati quã rati. Ouerbũ non tam
penã exprimens ꝓditoris quã mer.¬
cedẽ significans redẽptoris. Dixit
enĩ qđ facis fac citius. non tam in ꝑ.¬
nitiem ꝑfidi seuiendo. quam ad salu¬
tem fideliũ festinando. Quia tra.¬
ditus est ꝓpt̾ delicta nr̃a. & dilexit
ȩccłam. & se ipsũ tradidit ꝓ ea.
Unde & de se tpso dicit apłs. Qui
me dilexit. & tradidit se ipsũ ꝓ me.
Nisi gͦ se traderet xpẽ. nemo trade:¬
uoluit. sed nolenti est data quam
meruit. Tradidit uidas xp̃m. tradi.¬
dit xp̃e se tpsũ. Ille agebat negotiũ
suȩ uenditionis. iste nr̃ȩ redẽptio.¬
nis. Qd facis fac citius. Non quia
tu potes. sed quia hoc uult qui totũ
potest. Hoc aut̃ nemo scunt discum¬
bentium. ad quid dixerit ei. Qui¬

Expanded text:
malum, nobis bonum. Quid enim Judae pejus, malum, nobis bonum. Quid enim Judae pejus, et quid nobis melius, quam traditus Christus, ab illo adversus illum, pro nobis praeter illum? Quod facis, fac citius. O verbum lparati, quam irati! o verbum non tam poenam exprimens proditoris, quam mercedem significans Redemptoris! Dixit enim, Quod facis, fac citius, non tam in perniciem perfidi saeviendo, quam ad salutem fidelium festinando; quia traditus est propter delicta nostra , et dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea . Unde et de seipso dicit Apostolus: Qui dilexit me, et tradidit seipsum pro me . Nisi ergo se traderet Christus, nemo tradevoluit, sed nolenti est data quam meruit. Tradidit Judas Christum, tradidit Christus seipsum: ille agebat negotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Quod facis, fac citius, non quia tu potes, sed quia hoc vult qui totum potest. 5. Hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid dixerit ei. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ corporis et sanguinis sin
ubi & ipse uidas erat. sicut sẽs lucas ein.¬
dentissime narrat: Ac deinde ad hoc
uentũ est ut scd̾m narrationẽ ioħis
aꝑtissime dñs buccellã tinctã atq por¬
rectã suũ exprimit traditorẽ. Forta.¬
sis ꝑ panis rinctionem illius significanᷤ
finctionem. Non enĩ omĩa quȩ tingunt᷑
abluuntur. sed ut inficiantur non¬
nulla tingunt᷑. Si aũt bonũ aliquid
signifieat hic uinctio. eidẽ bono in¬
gratũ non inmerito  consecuta dap̃na¬
tio. Adhuc tam̃ uida possesso non a
dño sed a diabolo. eũ homini ingra.¬
to intrasset panis in uentrẽ. hoffis
in mentẽ. Adhuc inquã tanti mali
iã corde concepti plenus restabat
effectus. einus iam p̃cesserat dãpni.¬
nandus affectus. Itaq eũ dñs panis
unius panẽ mortuo tradidisset. et
panẽ tradendo.ꝙ anis traditorẽ oste.¬
ndisset: qđ facis inquit fac citius.
Non p̃cepit facinus: sed p̃dixit uidȩ

Expanded text:
Sacramentum corporis et sanguinisSacramentum corporis et sanguinisubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat, ac deinde ad hoc ventum est, ubi secundum narrationem Joannis apertissime Dominus per buccellam intinctam atque porrectam suum exprimit traditorem, fortasse per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, sed ut inficiantur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic significat tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. Adhuc tamen Judae possessio non a Domino, sed a diabolo, cum homini ingrato intrasset panis in ventrem, hostis in mentem; adhuc, inquam, tanti mali jam corde concepti plenus restabat effectus, cujus jam praecesserat damnandus affectus. Itaque Dominus, cum panis vivus panem mortuo tradidisset, et panem tradendo panis traditorem ostendisset: Quod facis, inquit, fac citius. Non praecepit facinus, sed praedixit. Judae
Abbreviated transcription (Latin):
conuiuantis. qua pena ꝑcutitur uen.¬
ditor inuitantis : Quid erat aut̃ panis
traditori datus. nisi de monstrãtio eui
gr̃e fuisset ingratus : Intrauit gͦ post
hunc sathanas panẽ in dnũ traditorẽ.
ut sibi iã traditũ plenius possideret.
in quẽ prius intrauerat ut deciꝑet.
Neq enĩ in illo ñ erãt. quando ad uide.¬
os ꝑrexit. & de p̃tio tradendi dĩ paeᷤ¬
tus est.Cum hoc aꝑtissime lucas
euangłista. testetur. & dicat. Intrauit
searioth unũ de duodecĩ. & abiit &
locutus ẽ cũ principib sacerdotum.
Eece ubi ostenditur. qđ iã intraue-¬
rat sathanas in uidã. Prius gͦ in traue¬
rat immittendo in cor enuis cogitati.¬
onẽ qua traderet.xpm̃. talis em̃ iã
uenerat ad cenandũ. Nunc aut̃ post
panẽ intrauit in eum non ut adhue
alienũ tep̃taret. s ut ꝓpriũ posside.¬
gligent̾ legentes. tunc nidas xpfisti
corpus accepit. Intelligendũ est em̃
qđ iam oñtib eis distribuerat dñs

Expanded text:
convivantis, qua poena percutitur venconvivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid autem erat panis traditori datus, nisi demonstratio cui gratiae fuisset ingratus? Intravit ergo post hunc panem Satanas in Domini traditorem, ut sibi jam traditum plenus possideret, in quem prius intraverat ut deciperet. Neque enim cum illo erat quando ad Judaeos perrexit, et de pretio tradendi Domini pactus est; cum apertissime Lucas evangelista testetur, et dicat: Intravit Iscariotes, unum de duodecim; et abiit, et locutus est cum principibus sacerdotum . Ecce ubi ostenditur quod jam intraverat satanas in Judam. Prius ergo intraverat, immittendo in cor ejus cogitationem qua traderet Christum: talis enim jam venerat ad coenandum. Nunc autem post panem intravit in eum, non ut adhuc alienum tentaret, sed ut proprium possidegligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim quod jam omnibus eis distribuerat Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
qui me colafiret. Propter quod ter
dñm rogaui ut auferret eum a me: &
dixit mihi. Sufficit tibi gr̃a mea.
Nam uirtus in infirmitate perficitur.
Ecce ꝑ malum factũ est bonum. dum
bene accipitur malum. Quid gͦ mira-¬
ris si datus. ẽ. iudȩ panis xp̃i ꝑ quẽ
manciparet᷑ diabolo. cũ uideas econ¬
trario datũ paulo angelum diaboli.
per quem perficeret᷑ in xp̃o: Ita &
malo bonũ obfuit. et bono malũ ꝓfuit.
Recordamini unde sit scriptũ. qui¬
cũq manducauerit panẽ aut biberit
calicẽ dñi indigne. reus erit corporis
& sanguinis dñi. Et de his erat sermo
cũ hoc apłs diceret. qui dñĩ corpus ue.¬
lut altũ cibũ quẽlib& indiscrete
negligent̃ q sumebant. hic gͦ si cor¬
rip̃itur. qui non diuidicat. hoc est qͥ¬
ñ discernit a ceteris cibis dm̃cũ corpus
quomodo dap̾natur qui ad enis mensã
fingens amicũ accedit immieus: Si
reprehensione tangit᷑ negligentia

Expanded text:
qui me colaphizet. Propter quod ter qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi, ut auferret eum a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur » . Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini . Et de his erat sermo, cum hoc Apostolus diceret, qui Domini corpus velut alium cibum quemlibet indiscrete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis Dominicum corpus; quo modo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum, accedit inimicus? Si reprehe
Abbreviated transcription (Latin):
cio km̃i moueri posse non nullos
siue pios ut requirant siue impios
ut reprehendant. qđ postea quam
panẽ tinctũ suo traditori dñs dedit in¬
trauerit in illum satanas. Sic enĩ scrip¬
tum. ẽ. Et cum intinxisset panem.
dedit iudȩ simonis scariothis. Et post
panẽ. tunc introiuit in illum satanas.
Dicunt enim. Itane hoc meruit panis
xp̃i porrectus de mensa xp̃i. ut post
illum intraret in eius discipulũ satanaᷤᷤ:
Quibus respondemus hinc nos potius
doceri quã sit cauendũ male accipe¬
re bonum. Multũ quippe interest
non quid accipiat sed quis accipiat:
nec quale sit quod datur. sed qualis
sit ipse cui datur. Nam & bona obsunt¬
& mala prosunt. sicut fuerint quibꝰ
dant᷑. Peccatum inquit apłs ut appa¬
reat peccatum. ꝑ bonũ mihi opera¬
tum. ẽ. morte. Ecce ꝑ bonũ factũ ẽ
malũ. dũ male accipitur bonũ. Itẽ ꝙ
ipse ait. In magnitudine reuelatio¬
nũ mearũ ne extollar. datus ẽ mihi
st imulus carnis meȩ angelus satane

Expanded text:
imi, moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. Sic enim scriptum est: Et cum tinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae; et post panem tunc introivit in illum satanas. Dicunt enim: Itane hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum factum est malum, dum male accipitur bonum. Itemque ipse ait, « In magnitudine revelationum mearum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae
Abbreviated transcription (Latin):
e̾eᷤ supius. qm̃ sententia que seqͥt᷑ ea coniuncꝰ¬
tiorie conectit᷑ ut suꝑiori attestet᷑. Non
enim ait. si autẽ optuł is munus tuũ in altare:¬
sedait. si gͦ obtulꝰis munus tuũ ad altare.
Nam si irasci non fas est fr̃ĩ suo sine causa. aut
dicere racha aut dicere fatue : multo mi¬
Nꝰ fas est animo tenere aliqͥd ut in odiũ
indignatio conuertat᷑. Ad qđ ꝑtinet
etiam qđ alio loco dicit᷑. Non oecidat sol suꝑ
iracundiã uram. Iubetͣ gͦ illaturi munus
in altare si recorcdati fuerimꝰ aliqͥd aduersũ
nos hab̃e frem. munꝰ ante altare relinq:re.
& ꝑgere ac reconciliari fr̃ĩ : deinde ueni.¬
re. et munꝰ offerre. Qđ si accipiat᷑ ad lit¬
teram : fortassis aliqͥs credat ita fieriopor¬
tere si p̾sens sit fr̃. Non enĩ dutius differ¬
ripotest. cũ munꝰ tuũ relinqre ante altare
iubearis. Sigͦ de absente & qđ fieri potest¬

Expanded text:
erius; quoniam sententia quae sequitur, ea conjunctione connectitur ut superiori attestetur: non enim ait, Si autem obtuleris munus tuum ad altaresed ait, Si ergo obtuleris munus tuum ad altare. Nam si irasci fas non est fratri suo sine causa, aut dicere Racha, aut dicere Fatue; multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol super iracundiam vestram . Jubemur ergo illaturi munus ad altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere ac reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortassis aliquis credat ita fieri oportere, si praesens frater sit non enim diutius differri potest, cum munus tuum relinquere ante altare jubearis: si
Abbreviated transcription (Latin):
perrata offeras dõ. Et ideo ꝓrsus intro
ad spũalia fugere cogim᷑. ut hoc qđ dicꝰ¬
tũ est sine absurditate possit intelligi.
Altare itaq spũalit᷑ in int̾iori cłĩ tẽplo. Ata¬
ipsam fidẽ accipe possumꝰ. cuius signũ
est altare uisibile. Quodlibet enim Asumu¬
munꝰ offerimꝰ dõ. siue ꝓphetiam siue doc¬
tͥnã siue orationẽ. siue ymnũ. siue psalmũ.

Expanded text:
errata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritalia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est, sine absurditate possit intelligi. Altare itaque spiritaliter, in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psal
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq translatũ est. Multi au¬
tẽ inp̃cando ita dict̃. ne nos patiaris
iNduci in temptationẽ. exponentes
uidelicet qͦmodo dictũ sit inducas.
Non enĩ ꝑ seipsũ inducit ds̃. sed induei
patitur eum quem suo auxilio deseruerit
ordine occultissimo ac meritis causis etiã

Expanded text:
utrumque translatum est. multi autem deprecando ita dicunt: "ne nos patiaris induci in temtationem", exponentes uidelicet, quomodo dictum sit inducas. non enim per se ipsum inducit deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit ordine occultissimo ac meritis. causis etia
Abbreviated transcription (Latin):
uos: si taceo. apud me ipsũ sũ. Si autẽ
loquor uobis quod intelligatis. quodã mͦ
ad uos ꝓcedo : nec me relinqͦ sed ad uos
accedo. & non recedo unde ꝓcedo. Cũ
autẽ tacuero: quodãmͦ ad me redeo: &
quodãmͦ uobiscũ maneo. si tenueritis
quod audistis in sermone quẽ dico. Si
hoc potest imago quã fecit ds̃: quid po¬
test non a dõ facta sed ex dõ nata ima¬
go dĩ. ds̃ c̃inus illud quo ad nos egres¬
sus ẽ. & in quo a nobis regressus. ẽ. corpꝰ
non sic̃ m̃s lapsus ẽ sonus. sed manet ibi ubi
iã non morit᷑. & mors illi ultra non dña¬
bit᷑: Dulta de his euangłicis uerbis ad¬
huc dici foctasse poterant & debebant.
sed non sunt corda ur̃a sp̃ualib cibis
quãlibet suauib oneranda. maxime
qͥa sp̃s ꝓmptus est : caro autẽ infirma.¬

Expanded text:
vos, si taceo, apud meipsum sum. Si autem vos, si taceo, apud meipsum sum. Si autem loquor vobis quod intelligatis, quodammodo ad vos procedo, nec me relinquo, sed et ad vos accedo, et non recedo unde procedo. Cum autem tacuero, quodammodo ad me redeo, et quodammodo vobiscum maneo si tenueritis quod audistis in sermone quem dico. Si hoc potest imago quam fecit Deus, quid potest non a Deo facta, sed ex Deo nata imago Dei Deus? Cujus illud quo ad nos egressus est, et in quo a nobis regressus est, corpus, non sicut meus elapsus est sonus, sed manet ibi ubi jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur ? Multa de his evangelicis verbis adhuc dici fortasse poterant et debebant: sed non sunt corda vestra spiritualibus cibis quamlibet suavibus oneranda; maxime quia spiritus promptus est, caro autem infirma
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c est mortuus. & cũ caro sepul¬
ta ẽ. xp̃c est sepultus. sic eni cor¬
de credimꝰ ad iusticiã. sic ore confessionẽ
facimus ad salutẽ: ita cũ caro a morte
miro quodã & in effabili modo qͥ nũ¬
quã dimisit uel amisit se ipsũ: uenit
ad se ipsũ. Uenerat aut̃ ut dictũ ẽ ꝑ
carnẽ ds̃ ad homines. ueritas ad men¬
claces. Ds enĩ uerax. om̃is autẽ homo
mendax. Cũ itaq ab hominib abs¬
tulit. atq illuc ubi nemo m̃titur
carnẽ suã leuauit: idẽ ipse qͥa uerbũ
caro factũ ẽ. ꝑ se ipsũ id est ꝑ carnẽ
ad ueritatẽ quod est ipse remeauit. qͣm
quidẽ ueritatẽ quãuis int̾ mendaces &
in morte seruauit. Aliquando enĩ xp̃c
fuit mortuus. sed nũquã fuit falsus.
Accipite quãnis diuersũ & longe im¬
par exẽplũ. tamen ut cũq ad intelli¬
gendũ dm̃ ex his quȩ ꝓpius subiecta
sunt dõ. Ecce ego ipse quantũ attinet
ad animũ meũ. cũ hoc sim qđ estis &

Expanded text:
Christus est mortuus; et cum caro sepulChristus est mortuus; et cum caro sepulta est, Christus sepultus est sic enim corde credimus ad justitiam, sic ore confessionem facimus ad salutem, ita cum caro a morte miro quodam et ineffabili modo, qui nunquam dimisit vel admisit seipsum, venit ad seipsum. Venerat autem, ut dictum est, per carnem Deus ad homines, Veritas ad mendaces. Deus enim verax, omnis autem homo mendax. Cum itaque ab hominibus abstulit, atque illuc ubi nemo mentitur, carnem suam levavit: idem ipse quia Verbum caro factum est, per seipsum velut per carnem ad veveritatem, quamvis inter mendaces, et in morte servavit. Aliquando enim Christus fuit mortuus, sed nunquam fuit falsus. Accipite quamvis diversum et longe impar exemplum, tamen utcumque ad intelligendum Deum ex his quae proprius subjecta sunt Deo. Ecce ego ipse quantum attinet ad animum meum, cum hoc sim quod estis et
Abbreviated transcription (Latin):
re animã meã. ubi non sonantẽ & tam̃
docentẽ audiã te. Dic mͥ obsecro. quomͦ
uadis ad te: Nũqͥd nã ut uenires ad nos
reliqueras te : maxime qͥa non ate ipso
uenisti. sed pat̾ te misit. Scio quidẽ
qđ te exinanisti. sed quia formã accepis¬
ti serui non qͥa formã dĩ uł ad quã
redires dimisisti uel quã reciꝑes ami¬
sisti: & tam̃ uenisti. Et non solũ usq
ad carnales oculos: uerũ etiã usq ad
manus hominũ ꝑuenisti. Quomͦ. nͥ in
carne: ꝑ hanc uenisti manens ubi eras.
ꝑ hanc redisti non relinquens qͦ uene¬
ras. Si gͦ ꝑ hanc uenisti & redisti: ꝑ
hanc ꝓcul dubio non solũ nobis es qͣ
ueniremus ad te : uerũ etiã tͥ qua ueni¬
res & redires uia fiusti. Cũ uͦ ad uitã
qđ es ipse isti : eandẽ ꝓfecto carnẽ tuã.
caro factũ est : id est homo. Non itaq
alia uerbi. alia hominis est ꝑsona: ꝑa¬
ꝑ hoc quẽ admodũ caro cũ moetua est:

Expanded text:
re animam meam, ubi non sonantem et tamen re animam meam, ubi non sonantem et tamen docentem audiam te. Dic mihi, obsecro, quomodo vadis ad te? Numquidnam ut venires ad nos, reliqueras te: maxime quia non a teipso venisti, sed Pater te misit? Scio quidem quod te exinanisti; sed quia formam servi accepisti , non quia formam Dei vel ad quam redires demisisti, vel quam reciperes amisisti: et tamen venisti, et non solum usque ad carnales oculos, verum etiam usque ad manus hominum pervenisti. Quomodo, nisi in carne? Per hanc venisti manens ubi eras, per hanc redisti non relinquens quo veneras. Si ergo per hanc venisti et redisti; per hanc procul dubio non solum nobis es qua veniremus ad te, verum etiam tibi qua venires et redires, via fuisti. Cum vero ad vitam, quod es ipse, isti; eamdem profecto carnem tuam caro factum est, id est homo. Non itaque alia Verbi, alia hominis persona, per hoc quemadmodum caro cum mortua est,
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsũ. & ad seipsũ & ad patrẽ: & nos
ꝑ ipsũ. & ad ipsũ & ad patrẽ. Quis hec
capit. nͥ qͥ spũalit̃ sapit: Et quantũ
est qđ hic capit. etiã qͥ spũalit̃ sapit :
fr̃s. quid a me ista uobis uultis expo¬
ni: Cogitate quã excelsa sint. Ui¬
detis quid sim: uideo qͥd sitis. In
om̃ib nobis corpus quod corrũpitur
aggrauat animã. & depͥmit terre¬
na inhabitatio sensũ multũ cogitan¬
tẽ. Putamusne possumus dicere.
ad te leuaui animã meã qͥ habitas
in celo: Ded tͣanto pondere ubi in¬
gemiscimus grauati. quomͦ leuabo
animã meã nͥ mecũ leuet qͥ posuit
pro me suã : Dicã egͦ quod possũ.
capiat ur̃m qͥ potest. Quo donante
dico. eo donante capit. qͥ capit: & eo
donante credit qͥ nondũ capit. Nisi
tuis conseruis meis. Thomas apłs ut te
int̾rogaret habuit te ante se: nec tam̃
intelligeret nͥ haberet in se. Ergo int̾¬
rogo te : quia te scio ẽẽ suꝑ me. Int̾rogo
autẽ in quantũ possũ suꝑ me effunde¬

Expanded text:
 ad seipsum et ad Patrem, et nos per ipsum et ad ipsum et ad Patrem. Quis haec capit, nisi qui spiritualiter sapit? Et quantum est quod hic capit, etiamsi spiritualiter sapit? Fratres, quid a me ista vobis vultis exponi? Cogitate quam excelsa sint. Videtis quid sim, video quid sitis: in omnibus nobis corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Putamusne possumus dicere, Ad te levavi animam meam, qui habitas in coelo ? Sed sub tanto pondere ubi ingemiscimus gravati, quomodo levabo animam meam, nisi mecum levet qui posuit pro me suam? Dicam ergo quod possum, capiat vestrum qui potest. Quo donante dico, eo donante capit qui capit, et eo donante credit qui nondum capit. Nisi tuis conservis meis? Thomas apostolus ut te interrogaret, habuit te ante se; nec tamen intelligeret te, nisi haberet in se: ego interrogo te, quia te scio esse super me; interrogo autem inquantum possum super me effunde
Abbreviated transcription (Latin):
bant uiã. quia sciebant ipsũ qͥ est uia.
Ded uia est qua itur. nũquid uia ẽ
& quo itur:
Utrũq autẽ illos dixe¬
rat scire. &
quo uadit & uiam.
Opus gͦ erat
ut diceret ego sũ uia:
ut ostenderet eis quia eũ scirent uiã es¬
se. quã putauerant se nescire. Quid
autẽ opus erat ut diceret ego sũ ui a
& ueritas & uita. cũ uia cognita qua
iret restaret nosse qͦ iret. nͥ qͥa ibat ad
ueritatẽ. ibat ad uitã : Ibat gͦ ad seip¬
sũ ꝑ seipsũ. Et nos qͦ i mꝰ nisi ad ip

Expanded text:
bant viam, quia sciebant ipsum qui est via: bant viam, quia sciebant ipsum qui est via: sed via est qua itur; numquid via est et quo itur? Utrumque autem illos dixerat scire, et quo vadit, et viam. Opus ergo erat ut diceret, Ego sum via, ut ostenderet eos qui eum scirent, viam scire quam putaverant se nescire: quid autem opus erat ut diceret, Ego sum via, et veritas, et vita, cum via cognita qua iret, restaret nosse quo iret; nisi quia ibat ad veritatem, ibat ad vitam? Ibat ergo ad seipsum, per seipsum. Et nos quo imus, ni
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ possumus uiã scire: Utrũq il¬
los dñs dixerat scire. utrũq dixit
iste nescire: & locũ quo itur. & mã
qua itur. Sed nescit ille mentiri. Er¬
.lxix go isti sciebant. & scire se nesciebant:
conuincat eos iã scire. qđ se putant᷑
adhuc usq nescire. Dicit ei iħs. Ego
sũ uia. & ueritas & uita Et quid ẽ
fr̃s: Ecce audiuimꝰ discipłm int̾ro
& nondũ capimꝰ etiã pꝰ uocẽ sonantẽ
sententiã latitantẽ. Sed qͥd non possumꝰ
caꝑe: Nũ qͥd poterant ei dicere apłi eiꝰ
cũ qͥb loquebat᷑. nescimus te: Proinde
si eũ sciebant. & uia ipse ẽ: uiã sciebant.
Si eũ sciebant. & ueritas ipse ẽ. uerita¬
tẽ sciebant. Si eũ sciebant. & uita ipse
est : uitã sciebant. Ecce scire conuicti
st̃ : qđ se scire nesciebant. Quid gͥ & nos
in isto sermone non cepimꝰ : Quid puta¬
tis frs mei. nͥ qͥa dixit & qͦ uado scitis
& uiã scitis: & ecce cognouimus quod scie¬

Expanded text:
quomodo possumus viam scire? Utrumque ilquomodo possumus viam scire? Utrumque illos Dominus dixerat scire, utrumque dicit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit ille mentiri: ergo isti sciebant, et scire se nesciebant. Convincat eos jam scire, quod se putant adhuc usque nescire. Dicit ei Jesus: Ego sum via, et veritas, et vita. Quid est, fratres? Ecce audivimus discipulum iet nondum capimus, etiam post vocem sonantem, sententiam latitantem. Sed quid non possumus capere? Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loquebatur, Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et via ipse est, viam sciebant: si eum sciebant, et veritas ipse est, veritatem sciebant: si eum sciebant, et vita ipse est, vitam sciebant. Ecce scire convicti sunt quod se scire nesciebant. 2. Quid igitur et nos in isto sermone non cepimus? Quid putatis, fratres mei, nisi quia dixit, Et quo vado scitis, et viam scitis? Et ecce cognovimus quod scie
Abbreviated transcription (Latin):
UNC est dilectissimi ut
quantũ ualemꝰ intelligamꝰ
de uerbis dñi posteriorib pͥ¬
ora. & consequentib prece¬
dentia : in eo quod audistis apło thomȩ
int̾roganti ẽẽ responsũ. Dixerat enĩ
suꝑuis dñs cũ de mansionib loquere¬
tur. quas & ẽẽ dixit in domo pa¬
ire se ut p̃paret eas. ubi
intelleximus & ẽẽ iã mansiones ipsas
in predestinatione. & preparari eas cũ
eorũ qͥ ibi mansuri sunt ꝑ fidẽ corda
mundant᷑. qm̃ ipsa dĩ domus ipsi sunt.
Et quid est mane¬
domo dĩ. quã ẽe in
popło dĩ. cũ
idem popłs ẽ in dõ.
Hoc ut p̾paret dñs abut. ut creden¬
do in eũ qui uidet᷑ ea que in specie
semꝑ futura ẽ. nunc ꝑ fidẽ mansio p̾¬
paret᷑. Propter hoc gͦ dixerat. Et si
abiero & p̾parauero uobis locũ. iterũ
uenio & accipiã uos ad me ipsũ. ut
ubi ego sũ & uos sitis. & quo ego ua¬
do scitis & uiã scitis. Ad hec dicit ei
thomas. Dñe nescimus quo uadis. Et

Expanded text:
unc est dilectissimi, ut quantum valemus, intelligamus de verbis Domini posterioribus priora, et consequentibus praecedentia, in eo quod audistis apostolo Thomae interroganti esse responsum. Dixerat enim superius Dominus, cum de mansionibus loqueretur, quas et esse dixit in domo Paire se ut praeparet eas; ubi intelleximus et esse jam mansiones ipsas in praedestinatione, et praeparari eas cum eorum qui ibi mansuri sunt, per fidem corda mundantur, quoniam ipsa Dei domus ipsi sunt; et quid est alidomo Dei, quam esse in populo Dei, cum idem populus est in Deo, hoc ut praepararet, Dominus abiit; ut credendo in eum qui non videtur, ea quae in specie semper futura est, nunc per fidem mansio praeparetur: propter hoc ergo dixerat, Et si abiero, et praeparavero vobi accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. Ad haec dicit ei Thomas: Domine, nescimus quo vadis; et
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ iħu xp̃i ipsũ uerbũ eoꝵ paulus
accepit. unde & contulit cũ eis ȩuan¬
głiũ ne foete in uacuũ cucurrisset.
aut cucurreret. & dextras ei dedert᷑.
qͥa & in illo quãuis non ꝑ eos illi datũ
tam̃ uerbũ suũ qđ iã pͣdicabãt & in
qͦ fundati fuerant inuenert᷑. de qͦ
uerbo resurrectionis xp̃i. idem dicit
apłs. Siue ego siue illi sic p̾dicamꝰ.
& sic credidistis. Et iterũ. Hoc ẽ in¬
qͥt uerbũ fid ei qđ p̾dicamꝰ. qͥa si con¬
fessus fueris in ore tuo qđ dñs eͣ iħc¬
& credideris in coede tuo qͥa ds̃ illũ
suscitaũ amortuis. saluus eris. Et
definierit fidẽ om̃ib. suscitans eũ a mor¬
tuis. Hoc uerbũ fidei qͥa pͥncipalit᷑ ac
pͥmitus ꝑ apłos qͥ ei coheserant p̾dicatũ
est : idõ uerbũ eor dictũ ẽ. Neq enĩ
ꝓpterea non est uerbũ dĩ qͥa dictũ est
uerbũ eoꝵ. cũ dicat idem apłs thessa¬
lonicenses excepisse a se. non ut uer¬
bũ hominũ. sed sicut est inqͥt uere

Expanded text:
isti ipsum verbum eorum Paulus accepit; unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset, aut curreret ; et dextras ei dederunt, quia et in illo quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fundati fuerant, invenerunt; de quo verbo resurrectionis Christi idem dicit Apostolus: Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis . Et iterum: Hoc est, inquit, verbum fidei, quod praedicamus, quia si confessus fueris in ore tuo, quod Domi credideris in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris . Etto Deus definierit fidem omnibus, suscitans eum a mortuis. Hoc verbum fidei, quia principaliter ac primitus per apostolos qui ei cohaesst, ideo verbum eorum, dictum est . Neque enim propterea non verbum Dei, quia dictum est verbum eorum, cum dicat idem Apostolus Thessalonicenses accepisse a se non ut verbum hominum, sed sicut est, inquit, vere
Abbreviated transcription (Latin):
qd ab illo audiert̃ ceteris p̾dicauert̃.
atq ita uerbũ eoꝵ ut etiã nos credere¬
mus ad nos usq ꝑuenit ubicũq ẽ eius
eccłia. & ꝑuenturũ ẽ ad posteros qͥcũq
ubicũq in eũ postea credituri st̃. Pocest

Expanded text:
quod ab illo audierunt caeteris praedicaverunt; quod ab illo audierunt caeteris praedicaverunt; atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos usque pervenit, ubicunque est ejus Ecclesia, et perventurum est ad posteros, quicunque ubicunque in eum postea credi
Abbreviated transcription (Latin):
N S iħc iã sua ꝓpinqͣnte
passione cũ oraret ꝓ disci¬
płis suis quos & apłos nomi¬
nauit. cũ qͥb cenauerat ul¬
timã eenã de qua traditor eius ꝑ
bucellã manifestatꝰ exierat. & cũ qͥb
post eius egressũ antequã ꝓ eis oraret
multa fuerat iã locutus: adiunxit &
cȩteros qͥ in eũ fuerant credituri. & ait
ad patrẽ. Non ꝓ his autẽ rogo tantũ
idest pro discipłis qͥ cũ illo tunc erant.
sed & ꝓ eis inquit qͥ credituri sunt ꝑ
uerbu eoꝵ in me ubi om̃s suos intel¬
ligi uoluit. non solũ qͥ tunc erant in
carne sed etiã qͥ futuri erant. Quot
& clonec ueniat credituri st᷑. Ipsis enĩ
dixerat. & uos testimoniũ ꝑhibebitis
qͥa ab initio mecũ estis: & ꝑ hos euan¬
& utiq quisqͥs in xp̃m credit: euangło
credit. Non itaq hi tantũ intelligendi
sunt qͦs ait in se credituros ꝑ uerbuo
eaꝵ. qͥ ipsos cũ in carne uiuerent apłos
audierunt : sed & post obitũ eoꝵ & nos

Expanded text:
jam sua propinquante passione, cum orasset pro discipulis suis, quos et Apostolos nominavit, cum quibus coenaverat ultimam coenam, de qua traditor ejus per buccellam manifestatus exierat, et cum quibus post ejus egressum antequam pro eis oraret, multa jam fuerat locutus; adjunxit et caeteros qui in eum fuerant credituri, et ait ad Patrem, Non pro his aId est, pro discipulis qui cum illo tunc erant. Sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotqt donec veniat credituri sunt. Ipsis enim dixerat: Et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. Et per hos Evant utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros per verbum eorum, qui ipsos, cum in carne viverent, apostolos audiebant, sed et post obitum eorum, et nos
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eorũ a dãpnatione totius massȩ
ꝑditionis quȩ ꝑ unũ hominẽ facta ẽ
saluus ẽẽ potuisset. nͥ in unũ media¬
torẽ łi & hominũ in carne uenturũ
reuelante sp̃u credidisset: Sed nũqͥd
ei ꝓ apłis oranclũ fuit. & ꝓ tã multis
qͥ in hac uita adhuc erant nec cũ illo
tunc erant. & anteꝰ crediderant oran¬
dũ non fuit. Quis hoc cdixerit: In tel¬
ligendũ est gͥ qđ nondũ in eũ sic cre¬
cdiderant quomͦ in se credi uolebat. qͣn¬
doquidẽ & ipse petrus cui confitenti
& dicenti tu es xp̃s filius d̃i uiui tã
magnũ testimoniũ ꝑhibuerat magiᷤ
eũ mori nolebat. quẽ moctuũ resur¬
recturũ eẽ crecdebat: unde mox ab
eo appellatus est satanas. Fideliores
itaq repperiunt᷑ qͥ defuncti iã fue¬
rant & resurrecturũ xp̃m reuelante
sp̃u non utiq dubitabant. quã illi qͥ cũ

Expanded text:
enim eorum a damnatione totius massae enim eorum a damnatione totius massae perditionis, quae per unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hominurevelante Spiritu, credidisset? Sed nunquid ei pro apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac vita adhuc erant, nec cum illo tunc erant, et ante jam crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? Intelligendum est igitur quod nondum in eum sic crediderant, quomodo in se ipse credi volebat, quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi , tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est Satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum Christum, revelante Spiritu, non utique dubitabant, qu
Abbreviated transcription (Latin):
genti fr̃s. quib simul post resurrectio
qͥ cũ istis undecim centũ & uginti
erant. quando simul congregati pꝰ
isti om̃s nͥ ex illis de qͥb dictũ est. mul¬
ti crediderunt in eũ. Nonne gͦ ꝓ eis
tunc saluator orauit qm ꝓ eis orauit
qͥ cũ illo tunc erant. & ꝑ aliis qui ꝑ
uerbũ eoꝵ in euͣ non iam crediclerant
sed fuerant credituri. isti autẽ nec cũ
illo tunc erant. & in eũ iã ante cre¬
diderant: Omitto dicere de symeone
sene qͥ infantulũ credidit. de anna ꝓ¬
phetissa. de racharia & elisabeth qui
eũ ꝓphetauerunt antequã de uirgine
nasceret᷑. de filio eoꝵ iohanne precur¬
sore eius amico sponsi qͥ eũ & in scõ
aliis agnoscendũ cũ p̾sens eẽt osten¬
dit. hos omitto. qm̃ responderi potest
orandũ ꝓ talib mortuis non fuisse.
qͥ cũ magnis suis meritis hinc abierant
& recepti quiescebant. Hoc enĩ & cle
antiquis iustis. similit̃ respondet᷑. Quiꝰ

Expanded text:
genti fratres, quibus simul post resurrectiongenti fratres, quibus simul post resurrectionqui cum istis undecim centum et viginti erant, quisti omnes, nisi ex illis de quibus dictum est: Multi crediderunt in eum ? Non ergo pro eis tunc Salvator oravit, quoniam pro eis oravit qui cum illo tunc erant, et pro aliis qui per verbum eorum in eum non jam crediderant, sed fuerant credituri. Isti autem nec cum illo tunc erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto dicere de Simeone sene, qui in infantulum credidit; de Anna prophetissa ; de Zacharia et Elisabeth, qui eum prophetaverunt antequam de Virgine nasceretur ; de filio eorum Joanne praecursore ejus, amico sponsi, qui eum et in sancto aliis agnoscendum cum praesens esset ostendit : hos omitto, quoniam responderi potest orandum pro talibus mortuis non fuisse, qui cum magnis suis meritis hinc abierant, et recepti quiescebant; hoc enim et de antiquis justis similiter respondetur. Quis