comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
existimant grecũ nom̃ ẽ. s hebreum. Oportunissime tam̃
occurrit in hoc nomine quedã congruentia utrarumq
sio putata ẽ. uelut hoc nomine apassione sic appellatũ. In
sua uͦ lingua hoc ẽ. mhebrea. pascha transitus dr̃. Propt̾ea
tc̃ pͥmũ pascha celebrauit popłs dĩ. qnͣdo exȩgypto fugien¬
tes rubrum mare transier. Nunc gͦ figura illa propħica
inueritate completa ẽ. cum sic̃ ouis adiminolandũ ducit᷑¬
te uł int̾emptione egyptia lib̾amꝰ. Et agimus saluberrumĩ
transitum cum adiabolo transimus ad xp̃m. &e abisto insta¬
bili scło ad eiꝰ fundatissimũ regnũ. Idõ quippe ad dm̃ ꝑma¬
nentẽ transuꝰ. ne cũ mundo tͣnseunte transeamꝰ. De hac no

Expanded text:
existimant, graecum nomen est, sed hebraeum: opportunissime tamen occurrit in hoc nomine quaedam congruentia utrarumquesio putata est, velut hoc nomen a passione sit appellatum: in sua vero lingua, hoc est in hebraea, Pascha transitus dicitur: propterea tunc primum Pascha celebravit populus Dei, quando ex Aegypto fugientes, Rubrum mare transierunt . Nunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est, cum sicut ovis ad immolandum ducitte, vel interemptione Aegyptia liberamur et agimus saluberrimum transitum; cum a diabolo transimus ad Christum; et ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo transeunte
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ estis. et sp̃s dĩ habitat inuob̾: hoc dic̃ xp̃ianis. hoc dicit
fidelib. Nescitis quia templũ dĩ estis. & sp̃s dĩ habitat in
uob̾: siquis templũ dĩ corruꝑit. corrumpet illum ds̃. Ui¬
dete qͦmͦ minat᷑. Nonuis corrumpi domũ tuã. quare cor¬
rumpis domũ dĩ : certe ñ facis alicui qđ pati ñ uis. Non ẽ.
gͦ qua euadat᷑. Tenet᷑ ille qui se teneri ñ putabat. Omĩa gͦ
peccata hominũ aut ad corruptelam ꝑtinent flagitiorũ aut
adfacinora no cendi. Quia dõ nocere ñ potes infacinorib.
inflagitiis eum offendis inte illi facis iniuriã. facis em̃ in ui¬
sti qͦ accedis. quid manduces. quid bibas. immo. quẽ man¬

Expanded text:
dei estis et spiritus dei habitat in uobis? hoc dicit christianis, hoc dicit fidelibus: nescitis quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? si quis templum dei corruperit, corrumpit illum deus. uidetis quomodo minatur P non uis corrumpi domum tuam: quare corrumpis domum dei? certe non facis alicui quod pati non uis. non est ergo qua euadatur; tenetur ille qui se teneri non putabat. omnia enim peccata hominum ant ad corruptelam pertinent flagitiorum aut ad facinora nocendi quia deo nocere non potes in facinoribus, in flagitiis eum offendis, in corruptelis eum offendis, in te illi facis iniuriam. facis enim iniusti quo accedis, quid manduces, quid bibas, immo quem man
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut a uob̾ udicer aut abhumano die. Quanta autẽ sit¬
abẏssus. audite ampliꝰ. Neq enĩ me ipsũ iudico. Tantãne
ꝓfunditatẽ creditis eẽ. in homine quȩ lateat ipsum homi
quȩ tam̃ abyssus nuda erat ocłis dĩ. Nam hoc illi xp̃s
p̃nutiabat qđ inse ipse ignorabat. Dichi minimũ est¬
ut a uob iudicer. Qndo enĩ potestis duudicare consci¬
entiam meã qͣndo examinare qͦ animo facio qͥcquid fa¬
cio: qͣntũ possunt homines de alio iudicare. plus hõ
utiq ipse de se. S ds̃ plus de homine. qͣm homo de se.

Expanded text:
est ut a vobis dijudicer, aut ab humano die. Quanta autem abyssus sit, audite amplius: Neque enim ego meipsum dijudico . Tantamne profunditatem creditis esse in homine, quae lateat ipsum hominQuae tamen abyssus nuda erat oculis Dei. Nam hoc illi Christus praenuntiabat, quod in se ipse ignorabat. Ergo omnisut a vobis dijudicer» . Quando enim potestis dijudicare conscientiam meam? quando examinare quo animo facio, quidquid facio? quantum possunt homines de alio judicare? Plus homo utique ipse de se; sed Deus plus de homine, quam homo de se.
Abbreviated transcription (Latin):
iussionem dñi gentiles fuerunt ambo conuincti. Qñ gͦ ab infide¬
silium. Quod utiq ideo mouendum iubendũ fuit. qͥa ñ tanto
pondẽ ꝓlibendi sunt homines facere licita qͥmis ñ expediant.
benda sunt monere dignat᷑. hoc fecit parcendo infirmitati. ñ preu¬
dicando iussioni. Unde si dixit ñ ut confundam uos hec scribo.
s ut filios meos carissimos moneo. quid ht̃ questionis ubi ñ ait
ego dico ñ dñs: item ubi ait. ecce ego paulus dico uob̾ quia si cir.
qͦs caros habemus ut faciant dm̃ precepta uł uissa. Cum gͦ ait ego
dico ñ dñs ẽ satis ostendit dm̃m non ꝓhib̃e qđ ipse prohibebat. sro.¬

Expanded text:
iussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam ergo ab infideiussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam ergo ab infidespondere prohibendi sunt homibenda sunt! monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo, quid habet quaestionis, ubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circuquos caros habemus, ut faciant Domini praecepta vel jussa. Quum vero ait: Ego dico, non Dominus, satis ostendit. Dominum non prohibere quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
his habundare qui multos falsos colebant deos. blanditiis uxoꝵ
pͥus eos uerebant᷑ offende. deinde in ducebant᷑ et colere. Unde
iusserat dñs ꝑscm̃ moysen. nequis uxorem alienigenam duceret
Merito gͦ quas duxerãt dño ꝓhibente dño iubente dimiser̃. Cũ
uͦ cepisset gentib euuangłium p̃dicari. iã coniunctos gentiles
gentilib comꝑit coniuges ex quib si non ambo credent .s unus aut
una. et infidelis cum fideli consentiret abitare. nec ꝓhibi a dño
debuit fidelis infidelem dimit̾te. nec iubi. Idõ scilieet non ꝓhibi
qͥa iusticia ꝑmittit a fornicante discede. et infidelis homiis for¬
nicatio ẽ. inaior incorde. nec uera eiꝰ pudicitia cum coniuge dici
pot̃. quia omne qđ ñ ẽ. exfide peccatum ẽ. quamuis ueram fidelis
habeat pudicitiam. etiam cum infideli coniuge qͥht̃ uerã. Ideo n
autẽ nec iubi debuerunt fideles ab infidelib separari. qͥa ñ contra

Expanded text:
his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde inducebantur et colere. unde iusserat dominus per sanctum Moysen, ne quis uxorem alienigenam duceret. merito ergo quas duxerant domino prohibente, domino iubente dimiserunt. cum uero coepisset gentibus euangelium praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui nonautem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, quia non contra
Abbreviated transcription (Latin):
comugum separationes offensi hominesipsam doctrinam salu¬
tis qua illicita ꝓhibent᷑ exhorreant. ac sic peiores atq ꝑituri mea¬
dem infidelitate remaneant. intercedit apłs. et monendo fieri
uetat qđ ita licitum ẽ. ut ñ expediat. Sic eni recede ab infidelib
beant᷑. Nam si dimittere tales coniuges iub̾entꝰ. nullus locus eẽt.
consilio monentis apłi ne hoc fieret. Nullomͦ em̃ qđ dñs iubet.
seruus bonus fieri ꝓhiberet. Nam qͥa aliqͣndo hoc dñs ꝑezram¬
ꝓpħam iussit &e faccum ẽ. dimiser̃ isrłitȩ uxores alienigenas qui¬
cumq tunc hab̾e potuerunt ꝑ quas fiebat ut et ipsi ad alienos se¬
ducerent᷑ deos. non ut ille ꝑmaritos uere ad quirerent᷑ dõ. Non¬
dum eñi tanta grã saluatoris illuxerat. et ꝓmissis temporalib ue¬
teris testanti. ad huc inbiabat illius popłi multitudo. Et ꝓpt̾ea
cum bona terrena quȩ ꝓmagno expectabant a dño. uident etiã

Expanded text:
coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam saluconiugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus , ut neque iubeantur. nam si dimittere tales coniuges iuberentur, nullus locus esset consilio monentis apostoli, ne hoc fieret. nullo modo enim quod dominus iubet, seruus bonus fieri prohiberet. Namque aliquando hoc dominus peram iussit et factum est; dimiserunt Israhelitae uxores alienigenas, quicumque tunc habere potuerunt, per quas fiebat, ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos uero adquirerentur deo. nondum enim tanta gratia saluatoris inluxerat . et promissis temporalibus ueteris testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bsai fidditas. Quid enĩ tu dicis apłe: certe it ur. fidelas consen¬
icationis. quare hic dicis ego dico ñ dñse quia scilicet idolatria
qͣm secunt᷑ infideles. & quȩ libet noxia suꝑsticio forincatio ẽ. dũs
autẽ ꝑmisit causa forncationis uxorem dimiti.S quia ꝑmisit
ñ iussit. dedit locum apło mouendi. ut qui uoluerit ñ dimitat
uxorẽ infidelem qͦsic fortasse possit fieri fidelis. Quia enĩ con¬
iux fidelis relinquere conuigem licite potuit infidelem. idõ ficri
licet. Monet gͦ apłs quod possit eẽ. multorum occasio luerandoꝵ
ut fideles conuges in relinquendis infidelib ꝑmissa licentia non
nem carnis ꝑmittitꝰ homo a coniuge separari. qͣntomagis incõ¬
iuge mentis fornicatio detestanda ẽ. id ẽ. infidelitas dequa scrip¬
tum ẽ. qmĩ ecce qui se longe faciunt a te ꝑibunt. ꝑdidisti omnẽ
qui fornieat᷑ abste. Sed quia ita licitum ÷ ut eͦxpediat. ne ꝓpter

Expanded text:
sa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consencationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieri fidelis. Saniux fidelis relinquere coniugem licite potuit infidelem, ideo fieri licet. monet ergo apostolus, quod possit esse multorum occasio lucrandorum, ut fideles coniuges in relinquendis infidelibus permissa licentia non nem carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in coniuge mentis fornicatio detestanda est, id est infidelitatis, de qua scriptum est: quoniam ecce qui se longe faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te! Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex his quȩ legimus intelligimus. Si autẽ religionẽ qua colit᷑ ds̃
sic̃ dignum ẽ. cogitares. multoplus eẽ. cerneres. qđ habet sp̃s sc̃s̃
templum. qͣm si eum legeres adoratum. Et homines enĩ legunus
aut uͦ dõ sic̃ salomon fecit. aut eis qui prodiis habent᷑. sic̃ gentes
ds̃ cui templum edificatur. et adõ. et de membris dĩs Et ñ es¬

Expanded text:
em, nec legis, nec verum est. Si autem religionem qua colitur Deus, sicut dignum est cogitares, multo plus esse cerneres quod habet Spiritus sanctus templum, quam si eum legeres adoratum. Et homines enim, sicut saut vero Deo, sicut Salomon fecit; aut eis qui pro diis habentur, sicut genteDeus, cui templum aedificatur, et a Deo, et de membris Dei? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
nolite loqui excelsa. neq exeat magniloqͥum de ore ur̃o
putat se aliquid eẽ. cum nichil sit se ipsum seducit: hȩc
dicunt᷑ aduersariis ciuitatis dĩ. adbabiloniam ꝑtinentibꝰ.
etiam carnales isrłite terrene ierłm ciues terrigene. qui
ds̃. qͥ solus ẽ. iustus atq iustificans. & suam uolentes con.¬
stituere. id ẽ. uelut ase sibi paratam ñ ab illo imꝑtitam.¬
iusticiȩ dĩ ñ sunt subiecti. utiq quia suꝑbi de suo putan¬
tes ñ de del posse placere se dõ. qui ẽ. deus scientiarum atq
idõ & arbit̃ conscientiarũ. ibi uidens cogitationes homi¬
num qm̃ uane funt. si hominũ funt & ab illo ñ sunt:¬

Expanded text:
nolite loqui excelsa, neque exeat magniloquium de ore uestputat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipsum seducit. Haec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, etiam carnales Israelitae terrenae Jerusalem, cives terrigenae, « qDeus, qui solus est justus atque justificans, « et suam volentes constituere, » id est, velut a se sibi paratam, non ab illo imiustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens cogitationes hominum, quoniam uanae sunt, si hominum sunt et ab illo non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Uam ꝓfecto ne sibi quisqͣm de fide quȩ sine oꝑibꝰ mortua
ẽ. uitam ꝓmittat ȩt̃nã ꝓpt̾ea om̃s gentes segregaturũ se
dixit quȩ ꝑmixte eisdẽ pascius utebant᷑. ut appareat eos
illi dicturos. dñe qͣndo te uidimꝰ illa &e illa pacientẽ et ñ
ministrauimꝰ tͥ qͥi eũ crediderant s bona oꝑari ñ cura¬
uerant. tamqͣm de ipsa mortua ad uitã ꝑueniret᷑ ȩt̃nam.
aliquid sine dilectione dicente apło.si distribuã omĩa mea
pauꝑibꝰ. caritatẽ aut̃ ñ habeam nichil mͥ prodẽ: aut di¬
ligat quisq ꝓximũ sic̃ se ipsum qͥ ñ diligit se ipsũ: qͥeñi¬

Expanded text:
nam profecto ne sibi quisquam de fide, quae sine operibus mortua nam profecto ne sibi quisquam de fide, quae sine operibus mortua est, uitam promittat aeternam, propterea omnes gentes segregaturum se dixit, quae permixtae eisdem pastoribus utebantur, ut adpareat eos illi dicturos: domine, quando te uidimus illa et illa patientem, et non ministrauimus tibi? qui in eum crediderant, sed bona operari non curauerant, tamquam de ipsa fide mortua ad uitam perueniretur aeternam. e prosint aliquid sine dilectione dicente apostolo: si distribuam omnia mea pauperibus, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest, aut diligat quisquam proximum sic
Abbreviated transcription (Latin):
nes. et his similia quȩ p̃dico uob̾ sic̃ p̃dixi. qm̃ qͥ talia agc̃
regnum dĩ ñ possidebt̃: falsa er̃ hȩc: si enũ tantũmͦ cre¬
dant & baptizent᷑. qͣmuis in malis talib ꝑseuerent. salui
num dĩ it̃ possidebunt: frustra autẽ dr̃. Nec qͥdẽ fiustis .l
abluti estis. qͣndo et abluti hȩc sunt. Inanit̾ etiã illud a
petro dictum udebit᷑. Sic & uos similis forma baptism i
saluos facit. ñ carnis depositio sordiũ. s conscientiȩ bone
int̾rogatio. Si qͥdem et habentes pessimas conscientias om̃iũ
fiagitiorũ et scelerũ plenas. nec eoꝵ maloꝵ penitentia
dñs dixerit si uis uenire aduitã. serua mandata. & cõme¬
uitã ueniri pocest ꝑsolã fidẽ quȩ sine oꝑibꝰ mortua est:
Illud deinde qͦmͦ uerũ erit. qđ eis qͦs adsinistrã positurꝰ ẽ. di¬
cet.ite in ignẽ ȩt̃num qͥ paratꝰ ẽ. diabolo et angłis eius: qͥb
ñ increpitat qr ineum ñ credidert̃. s qͥa bona oꝑa ñ fecer̃.

Expanded text:
 qui talia agunt, regnum dei non possidebunt. falsa erunt haec. si enim tantummodo credant et baptizentur, quamuis in malis talibus perseuerent, salui num dei possidebunt. frustra autem dicitur: haec quidam fuistis, sed abluti estis, quando et abluti haec sunt. inaniter etiam illud a Petro dictum uidebitur: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiinterrogatio ; siquidem et habentes pessimas conscientias omnium flagitiorum et scelerum plenas, nec eorum malorum poenitentia dominus dixerit: si uis uenire ad uitam, serua mandata, et commeuitam ueniri potest per solam fidem, quae sine operibus mortua est. illud deinde quomodo uerum erit, quod eis, quos ad sinistram positurus est, dicet: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius? quibus non increpitat, quia in eum non crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
adsalutẽ. A qͦ dolore atq detrim̃to tanto ẽ. quisq socurior
qͣnto ea uł minꝰ amauerit. uł tãqͣm ñ habens habuerit. &ͥ
uͦ ꝓpt̃ illa uł tenenda. uł ad ipiscenda. homicidiũ. adul¬
t̃ium. fornicationẽ. idolatriã. et similia quȩq cõmiserit.
ȩt̃no igne torquebit᷑. Anteqͣm ueniat dies dedica¬
tionis domus. uideamusq qͥa iam dedicatum ẽ. caput
nr̃m. lam facta ẽ. dedicatio domus incapite. tãqͣm dedi¬
catio fundam̃ti. Capt̃ sursũ. ẽ. fundam̃tũ in feriꝰ ẽ. Ne
forte ꝓptea maledixerimꝰ fundam̃tũ eẽ. xp̃m. Culm̃ ẽ. po.¬
ciꝰ. Ascendit incęlũ sedet ad dext̾am patris. s puto nos er¬

Expanded text:
ad salutem. a quo dolore atque detrimento tanto est quisque securiad salutem. a quo dolore atque detrimento tanto est quisque securiquanto ea vel minus amaverit, vel tanquam non habens habuerit. Qui vero propter illa vel tenenda vel adipiscenda, homicidium, adulterium, fornicationem, idololatriam, et similia quaeque commiserit, en, fratres, antequam veniat dies dedicationis domus, videamus quia jam dedicatum est caput nostrum: jam facta est dedicatio domus in capite, tanquam dedicatio fundamenti. Caput sursum est, fundamentum deorsum: ne forte propterea male dixerimus fundamentum esse Christum; culmen est potius, ascendit in coelum, sedet ad dexteram Patris. Sed puto nos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib et habebis thesaurũ incęlo et ueni sequere me. ȩdifica¬
ret suꝑ illud fundam̃tũ aurũ. argentũ lapides p̾ciosos.
Porro si circa diuitias suas qͦdam carnali teneret᷑ affectu.
qͣmuis ex eis multas elemosinas faceret. nec ad eas augen¬
das fraudis aliquid rapinȩq moliretur. aut earũ minu¬
endarũ uł amittendarũ metu inaliqđ facinus flagiti¬
umue lab̾et᷑. alioquin iã se istomͦ ab illiꝰ fundam̃ti stabili¬
tate subtraheret. s ꝓpt̾ carnalẽ ut dixi quẽ in eis habebat
affectum qͦ talibꝰ bonis sine dolore carere ñ poss edifica¬
ret suꝑ fundam̃tũ illud ligna.fenũ. stipulã. maxime si
& uxorẽ sic hab̾et. ut etiã ꝓpt̾ ipsam cogitaret ea quȩ st̃
carnali ñ sine dolore amittunt᷑ ꝓpt̾ea qͥ ea fic habent. cũ
habeant infundamento fidẽ quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. neq
hiuc ista ulla ratione uł cupiditate p̃ponant. in eoꝵ amis¬
sione passi detrim̃tũ. ꝑignẽ quendã doloris ꝑueniunt

Expanded text:
thesaurum in caelo; et ueni, sequere me, aedificaret super illud fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos; porro si circa diuitias suas quodam carnali teneretur affectu, quamuis ex eis multas elemosynas faceret nec ad eas augendas fraudis aliquid rapinaeque moliretur aut earum minuendarum uel amittendarum metu in aliquod facinus flagitiumue laberetur — alioquin iam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate subtraheret —, sed propter carnalem, ut dixi, quem in eis habebat affectum, quo talibus bonis sine dolore carere non posset, aedificaret super fundamentum illud ligna, fenum, stipulam, maxime si et uxorem sic haberet, ut etiam propter ipsam cogitaret ea, quae sunt carnali non sine dolore amittuntur, propterea qui ea sic habent, ut habeant in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, neque huic ista ulla ratione uel cupiditate praeponunt, in eorum amissione passi detrimentum per ignem quendam doloris perueniunt
Abbreviated transcription (Latin):
gine. adam. qͥ erat forna futuri. p̃buit nob̾ magnũ
iuditiũ sacram̃ti. immno ds̃ in illo p̃buit. Nam et dor¬
tere eiꝰ de lat̾e scilicet dorinientis. qͥa et de late̾ incruce
pendentis lancea ꝑcusso sacram̃ta ȩccłiȩ ꝓfluxerunt.
Sed quare hoc dicere uolui fr̃s: quia infirmitas. xp̃i
nos fac̃ fortes. Magna ibi imago p̾cessit. Potuit ds̃
carnẽ detrabere homini undẽ faceret feminã. et
magis uidet᷑ quasi congruere potiusse. fiebat cnĩ
serus infirmior. et magis de carne infirmitas fie¬
ri debuit. qͣm de osse. Ossa eñi in carne. firiniora sunt.
Non detrax̃ carnẽ unde faceret mulierẽ.s de trarit os.
Et detracto osse formata ẽ. mulier. et in locum ossis
caro adimpleta ẽ. Poterat ꝑosse os facere. poterat ad
faciendã mulierẽ ñ costã s carnẽ detrahere. Quid gͥ
significauit : facta ẽ. mulier in costa. tãꝗͣ infirmus ẽ¬

Expanded text:
gine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum gine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dortere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
secutores ꝓsternere pateret᷑ se teneri. flagellari. con¬
spu. colaphizari. spinis coronari. ligno affigie inpru¬
t̃ram. si nemo sciat consuetudinẽ agricolarũ stultum
uidet᷑. Labore magno metit᷑ portat᷑ ad areã. tritura¬
tur. uentilatur. Post tanta ꝑicła cęli et tempestatũ.
& labores rusticanorũ. curãq dñoꝵ. mittit᷑ iuhorir¬
um frum̃tũ purgatum. Uenit hy emps. et quod pur¬
gatum erat ꝓfertur & ꝓicit᷑. In prudentię uidetur
S Non sit imprudentia. spes facit. Nongͦ ille peꝑcit
sibi. quia et pat̾ illi ñ peꝑcit. s ꝓ nob̾ om̃ibꝰ tradidit eũ.
Et de se ipso. Qui dilexit me inquit apłs. et tradidit
se ipsum ꝓme. Quia granũ nͥ cecid̾it int̾ram ut moria¬
tur. fructũ inquit ñ reddet. Nec ẽ. imprudentia. s tu
illam nosti. Isti autẽ si cognouissent numqͣm dĩn¬
infirmari. In illiꝰ infirinitate. tu fortis esto. qͥa qđ in¬
firmum ẽ. dĩ. fortiꝰ : hominib. Subhac reriun ima¬

Expanded text:
prosternere, pateretur se teneri, flagellari, conspui, colaphizari, spinis coronari, ligno affigi? terram, si nemo sciat consuetudinem agricolarum, stultum videtur. Labore magno metitur, portatur ad aream, trituratur, ventilatur: post tanta pericula coeli et tempestatum, et labores rusticanorum curamque dominorum, mittitur in horreum frumentum purgatum. Venit hiems; et quod purgatum erat, profertur et projicitur: imprudentia videtur; sed ut non sit imprudentia, spes facit. Non ergo ille pepercit sibi; quia et Pater illi non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Et de ipso, Qui dilexit me, inquit Apostolus, et tradidit seipsum pro me : quia granum, nisi ceciderit in terram ut moriatur, fructum, inquit, non reddet . Haec est imprudentia; sed tu nosti illam: isti autem si cognovissent, nunquam Dinfirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum ima
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ magist̃ ẽ. qͥ. docet. Xp̃s docet inspiratio ipsius docet.
gentiã culture. Quęlibet forinsecꝰ adhibet. nũqͥd poma
format. nũqͥd nuditatẽ lignoꝵ uestit umbra foliorum:
numqͥd tale aliquid intrinsecꝰ agit: s qͥs agit hoce au-¬
dite agricolã apłm. &x uidete. & uidete qͥd sumꝰ. et audi¬
te magistrũ. interiorẽ. Ego plantaui apollo rigauit.s
ds̃ increm̃tũ dedit. Neq qͥ plantat ẽ. aliqͥd neq qͥ rigat

Expanded text:
ergo magister est qui docet, Christus docet, inspiratio ipsius docet. ergo magister est qui docet, Christus docet, inspiratio ipsius docet. gentiam culturae: quaelibet forinsecus adhibeat, numquid poma format? numquid nuditatem lignorum vestit umbra foliorum? numquid tale aliquid intrinsecus agit? Sed quis agit hoc? audite agricolam Apostolum, et videte quid sumus, et audite magistrum interiorem: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, n
Abbreviated transcription (Latin):
id autẽ qđ ait ego et pat̾ unũ sumus. et ipse agricola ẽ.
Nec talis qͣles sunt qui extrinsecꝰ oꝑando exhibent mini¬
steriũ s talis ut dec etiam intrinsecꝰ increm̃tũ. Nam neq
qͥ plantat. ẽ aliquid neq qͥrigat s qͥ increm̃tũ dat deus.
unum sunt. & si uerbũ caro factũ ẽ. qđ non erat. mance
qđ erat. Deniq cum depatre tamqͣm de agricola dixisset
qđ infructuosos palmites tollat. fructuosos autẽ purget
ut plus aferat fructum. continuo etiã se ipsum munda¬
torẽ palmitũ ostendens. iam uos in qͥt mundi estis ꝓpt̃
sermonẽ quẽ locutꝰ sum uob̃. Ecce et ipse mundator ẽ.
palmitũ qđ ẽ. agricole ñ uitis officiũ. qͥ etiã palmites
oꝑarios suos fecit. Nam oe si ñ dant increm̃tũ. impen¬
ẽ. autẽ apollo. quid uͦ paulus: ministri ꝑ qͦs credidistis. Et
unicuiq sic̃ ds̃ dedit. Ego plantaui apollo rigauit. Et
Excedit ħ humanã humilitatẽ. excedit angłicã sublimi¬

Expanded text:
id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Non est talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis est, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque quiunum sunt, et si Verbum caro factum est, quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis . Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impenduuid autem est Apollo? Quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
entiam int̾ ꝑfectos. etiam inꝑfectis ñ quidẽ loqui q̃
saꝑe ñ possunt. ñ tam̃ recede a ueritate et ꝑgere inua¬
intatẽ. Quamius enĩ imꝑfecti ñ capiant si quid paulo

Expanded text:
entiam inter perfectos, etiam in perfectos; non quidem loqui quod entiam inter perfectos, etiam in perfectos; non quidem loqui quod sapere non possunt, non tamen recedere a ueritate et pergere in uanitatem. qua
Abbreviated transcription (Latin):
s. illius eẽ. non soluri ut sit. uerum etiam ut ñ nͥ ab illo
Et hoc p̃ceptum obedient̃ audire. id ÷ ut qui głat᷑ in
dño glorietiir. similit̾ ut cȩt̾a dĩ donum ẽ. Quod donũ
qͥ ñ habet. ñ dubito dicere. alia quęcunq habet inani¬
ter habet. Cum dixisset laudamini qđ utiq bene¬
oꝑantes merito possunt. addidit in nomine sco eiꝰ ut¬
qui głatur in dño głetur. qui gͦ non sibi s ei uolunt¬
psallere. caueant facere iusticiam̃ suam coram homini¬
b ut uideant᷑ ab eis. Alioquin mercedẽ ñ habebunt
apd patrẽ qui incelis ẽ. s luceant oꝑa eorum coram
hominib ñ eo fine ut ipsi uideantur ab eis. s ut u¬
deant bona oꝑa eorum. et glorificent patrẽ eoꝵ qͥ ui
celis ẽ. Noc ẽ. laudari innomine scõ eꝰ Unde et in
alio psalmo legitur. in dño laudabit᷑ anma nica.
ap̃m ethunc cͥucifixum.  ide amatores uerita¬
tis ñ accipientes inuanũ nom̃ dm̃ dĩ fui loqui sapi¬

Expanded text:
sed illius esse non solum, ut sit, uerum etiam, ut nonnisi ab illo ire, id est, ut qui gloriatur, in Domino glorietur , similiter ut caetera, Dei donum est. Quod donum qui non habet, non dubito dicere, alia quaecumque habet, inaniter habet. Hoc operantes merito possunt; addidit, «in nomine sancto ejuqui gloriatur, in Domino glorietur . Qui ergo non sibi, sed ei voluntpsallere, caveant facere justitiam suam coram hominibus, ut videantur ab eis; alioquin mercedem non habebunt apud Patrem, qui in coelis est : sed luceant opera eorum coram hominibus, non eo fine ut ipsi videantur ab eis, sed ut videant bona opera eorum, et glorificent Patrem eorum, qui in coelis est . Hoc est laudari in nomine sancto ejus. Unde et in alio psalmo legitur: «In Domino laudabitur anima arum loquacitatem. uide amatores ueritatis, non accipientes in uanum nomen domini dei sui, loqui sapi
Abbreviated transcription (Latin):
apłs sciens de apłi pauli quibꝰdã sub obscuris sententiis non¬
nullos iniqͦs accepisse occasionẽ ut tamqͣm securi de salute
quȩ infide ẽ. bene uiuere ñ curarent. cõmemorauit quedã
adintelligendum difficilia eẽ. in epłis eiꝰ quȩ homines ꝑ-¬
uerterent sic̃ & alias scripturas ad ꝓpͥum suũ interitũ cũ
tam̃ o& ille apłs de salute ȩt̃na quȩ nͥ bene uiuentib ñ da

Expanded text:
 sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tanquam securi de salute quae in fide est, bene vivere non curarent, commemoravit quaedam ad intelligendum difficilia esse in Epistolis ejus, quae homines perverterent, sicut et alias Scripturas, ad proprium suum interitum: cum tamen et ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene vi
Abbreviated transcription (Latin):
te ab homine inhac uita cum plurimũ ꝓfecerit potest. Hos
tales etiã si ante qͣm ꝑueniant ad sp̾ualẽ mentis ȩcatẽ ubi ñ
lacte alant᷑ s solido cibo. dies uitȩ huiꝰ extremus inuenent
ꝑficiet in eis habitator illoꝵ quicquid intelligentiȩ minꝰ
habuer̃. qm̃ abunitate corporis xp̃i qui nob̾ uia factus est. &
atempli dĩ societate ñ recesserunt unde ut ñ recedant. regu¬
lam fidĩ pusillis magnisq commnunẽ in ȩccłia ꝑseuerant̃ te¬
nent. et in qͦ ꝑuenerunt in eo ambulant. et donec eis deus
zant. quia ñ obdurant contentiosis defensionibꝰ in manen¬
dos quod ãmͦ ambulando id ẽ. ꝓficiendo desudant intel¬
ligentię ꝑspicuitatẽ impetrantes ꝑfidĩ pietatẽ. Siqͥs¬

Expanded text:
 aenigmate ab homine in hac uita, cum plurimum profecerit, potest.  aenigmate ab homine in hac uita, cum plurimum profecerit, potest. tales etiam si, antequam perueniant ad spiritalem mentis aetatem, ubi non lacte alantur sed solido cibo, dies uitae huius extremus inuenerit, perficiet in eis habitator illorum, quicquid hic intellegentiae minus habuerunt. quoniam ab unitate corporis Christi, qui nobis uia factus est, et a templi dei societate non recesserunt. unde ut non recedant, regulam fidei pusillis magnisque communem in ecclesia perseueranter tenent et, in quod peruenerunt, in eo ambulant et, donec eis deus zant, quia non obdurant contentiosis defensionibus: inmanendo. sed quodam modo ambulando, id est proficiendo desudant intellegentiae perspicuitatem impetrantes per fidei pietatem. Q
Abbreviated transcription (Latin):
lib habitat ipsam edificationẽ habitacłi sui. qͣm ñ in ista s
in alia post hanc uita ꝑficit. qͣndo absorbebit᷑ mors in uicto¬
ria. diceturq illi. Ubi ẽ. mors uictoriatua. ubi ẽ. mors acu
leus tuus. Cum itaq ꝓficientes inquib mortalib habitat.
dum de die indiem renouant᷑ magis magisq ustificet.
exaudiat orantes. mundet conficentes ut exhibeat sibi tẽ¬
plum immacłatũ in ȩt̃nũ. merito dr̃ ñ habitare ineis qui
cognoscentes dm̃ ñ sic̃ dm̃ glorificauer̃ aut ł gr̃ãs egert̃.
Colendo enĩ &e seruiendo creaturȩ potiꝰ qͣm creatori. ñ uniꝰ
ueri dĩ templum se eẽ. uoluer̃. Atq ita dum uolunt eum
hab̾e cum multis. faciliꝰ effecerunt ut eũ ñ hab̾ent qͣm ut
scđm ꝓpositum uocatos. uiuificandos. glorificandosq susce¬
pit. etiam anteqͣm incorporeã quȩ ubiq tota ẽ. ualeant eiꝰ

Expanded text:
libus habitat, ipsam aedificationem habitaculi sui, quam non in ista sed libus habitat, ipsam aedificationem habitaculi sui, quam non in ista sed in alia post hanc uitam perficit, quando obsorbebitur mors in uictoriam diceturque illi: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi stra? Cum itaque proficientes, in quibus mortalibus habitat, dum de die in diem renouantur, magis magisque iustificet, exaudiat orantes, mundet confitentes, ut exhibeat sibi templum inmaculatum in aeternum, merito dicitur non habitare in eis, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt uel gratias egerunt. colendo enim et seruiendo creaturae potius quam creatori non unius ueri dei templum se esse uoluerunt atque ita, dum uolunt eum habere cum multis, facilius effecerunt, ut eum non haberent, quam ut s, quos secundum propositum uocatos iustificandos glorificandosque suscepit etiam ante, quam incorpoream, quae ubique tota est ualeant eius
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmodũ quorundã ñdum cognoscentiũ dm̃ sit in¬
habitator ds̃. & qͦrundam cognoscentiũ ñ fit. Nec illi
eñĩ ad templũ dĩ ꝑtinent. qui cognoscentes dm̃ ñ sic̃ dm̃¬
tuerunt illi nosse nec habe. isti potuer̃ hab̾e anteqͣm nosse.
rum debet uidi cum apłs qͥb dã ẽtiã maioribꝰ dicat. Nesci¬
tis qͥa templũ dĩestis. & sp̃s dĩ habitat in uob̾: dequalib
paulo ante dixerat. animał autẽ homo ñꝑcipit quȩ st̃
sp̃s dĩ. qͦs etiã paruulos uocat ñ carnis etate s m̃tis. Non
habitante inse sp̃u scõ adhuc animales ñ dum sp̃uales
erant qͥa ñcdum poterant habitatorẽ suũ sp̃m cognitione
agit ut sint templum eiꝰ. idq inꝓficientibꝰ & ꝓficiendo ꝑ¬
seuerantib ꝑficit. Spe enĩ salui facti sumus sic̃ apłs dic̃. cũ
alio loco dicat. saluos nos fecit ꝑ lauachrum regeneratio¬
nis. Cum gͦ hic dicat saluos nos fec̃ tamqͣm salus ipsa iam
data sit quemadmodũ accipiendum sit. illie exponit ubi

Expanded text:
quem ad modum quorundam nondum cognoscentium deum sit inhabitator deus et quorundam cognoscentium non sit. nec illi enim ad templum dei erunt illi nosse nec habam maioribus dicat: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? de qualibus paulo ante dixerat: Animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, quos etiam paruulos uocat non carnis aetate sed mentis. non  eis, et habitante in se spiritu sancto adhuc animales nondum spiritales erant, quia nondum poterant habitatorem suum spiritum cognitione agit, ut sint templum eius, idque in proficientibus et proficiendo perseuerantibus perficit.. spe enim salui factisumus, sicut apostolus dicit, cam alio loco dicat: Saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. cum ergo hic dicat: Saluos nos fecit, tamquam salus ipsa iam data sit. quem ad modum accipiendum sit, illic exponit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
aliud eis. infinuatũ eẽt. ut pͥmitus credent ac deinde
baptizati. quicqͥd aduitam moresq ꝑtinet discerent.
hoc inquiunt apło satis suꝑq suffecit. Quid eis dixit:
qđ et si multos pedagogos hab̾ent in xp̃o. s ñ multos
patres. quia eos inxp̃o ibu ꝑ euuangłium ipse genuisset.
ce stephane domum nicb eos ampliꝰ docuit qͣm. xp̃m
crucifixum. Quid si dicat aliquis. nec resurrexisse
xp̃m eos audisse. qͣndo ꝑeuuangłm geniti sunt : unde
ẽ. gͥ quod eis dicit. tradidi enĩ uob in pͥmis qͥa. xp̃s mor¬
surrex̃ t̃cia die ᷤ scripturas. si nichil nͥ crucifixũ docue¬
rat: si autẽ ñ ita intelligunt. s hoc qͦq ad xp̃m cru-¬
cifixum ꝑtinere concedunt. sciant in xp̃o crucifixo
multa homines discere. et maxime qͦd uetꝰ homo nr̃
fimul crucifixus ẽ. ut euacuet᷑ corpus peccati. ut ultra
ñ seruiamꝰ peccato. Unde etiam de se ipso dic̃. Michi

Expanded text:
aliud eis insinuatum esset, ut primitus crederent ac deinde aliud eis insinuatum esset, ut primitus crederent ac deinde baptizati quidquid ad uitam moresque pertinet discerent. hoc, inquiunt, apostolo satis superque suffecit, qui eis dixit, quod et si multos paedagogos haberent in Christo, sed non multos patres, quia eos in Christo Iesu per euangelium ipse genuisset. et Stephanae domum, nihil eos amplius docuit quam Christum crucifixum, quid? si dicat aliquis nec resurrexisse Christum eos audisse, quando per euangelium geniti sunt? unde est igitur, quod eis dicit: tradidi enim uobis in primis, quia Chrissecundum Scripturas , si nihil nisi crucifixum docuerat? Si autem non ita intelligunt, sed hoc quoque ad Christum crucifixum pertinere contendunt ; sciant in Christo crucifixo multa homines discere, et maxime quod vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, et ultra non serviamus peccat
Abbreviated transcription (Latin):
Non potui loqui uobis quasi sp̃ualib s quasi carnalib
hoc gͦ inter illos nesciebat. quod ꝑ illum scire ñ pot̾ant.¬
bat. Demiq sciebat int̾ ꝑfectos. quod int̾ paruulos nes¬
ciebat. Ibi quippe ait. Sapientiam loqͥm᷑ int̃ ꝑfectos.
Eonamq genere locutionis nescire dr̃ quisq qđ occul¬
ȩuuangłizare. xp̃m ñ tantũ dicere quȩ sint credenda
dexp̃o s etiam quȩ obseruanda ei qui accedit ad cõpa¬
gem corporis xp̃i. immo uͦ cuncta dicere quȩ sunt tes¬
denda de ap̃o non solum euꝰ sit filiꝰ unde sed̾m diuiꝰ¬
nitatẽ. unde scđ̾m carnẽ genitꝰ. quȩ ꝑpessus & quare
dederitq fidelib s etiam qualia m̃bra quib sit caput
querat. instituat. diligat. lib̾et. atq ad ȩt̾nã uitam
honorẽq ꝑducat. Hȩc cum dicunt᷑ aliquando breuiꝰ
fidelium ꝑtinet ñ p̃termittit᷑. hoc intelligi potest eti¬
am in eo quod commemorant dixisse apłm paulum.
fixum. Quod illi putant ita dictum. tãqͣm nichil.

Expanded text:
non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. hoc ergo inter illos nesciebat quod per illum scire non poterantbat. Denique sciebat inter perfectos, quod inter parvulos nesciebat: ibi quippe ait, Sapientiam loquimur inter perfectos . Eo namque genere locutionis nescire quisque dicieuangelizare Christum, non tantum dicere, quae sunt credenda de Christo, sed etiam quae obseruanda ei, qui accedit ad conpagem corporis Christi, immo uero cuncta dicere, quae sunt credenda de Christo, non solum cuius sit filius, unde secundum diuinitatem, unde secundum carnem genitus, quae perpessus et quare, dederitque fidelibus, sed etiam qualia membra, quibus sit caput, quaerat, instituat, diligat, liberet atque ad aeternam uitam honoremque perducat. haec cum dicuntur, aliquando breuius fidelium pertinet, non praetermittitur. Hoc intellegi potest etiam in eo, quod commemorant dixisse apostolum Paufixum. quod illi putant ita dictum, tamquam nihil
Abbreviated transcription (Latin):
certumq habemꝰ etiã qđ cdausũ ẽ. aspectib nr̃is recte
ueracit᷑q dictum eẽ. Sic eñi homo licet iam sp̃ualis
et renouatꝰ inagnitionẽ dĩ scđm unaginẽ eiꝰ qͥ crea¬
uit eum factor tam̃ legis debet cẽ. ñ udex neq de
uocasti in occulto anteqͣm fieret firmam̃tũ. Neq
inturbidis huius scłi popłis quẽqͣm sp̃ualis homo
iudicat. Quid eñi ei de his qͥ foris sunt iudicare. ig.¬
noranti quis inde uenturꝰ sit indulcedine gr̃e tuȩ̃
aAut qͥs inꝑpetua impietatis amaritudine remansurꝰ¬

Expanded text:
certumque habemus etiam quod clausum est aspectibus nostris, recte certumque habemus etiam quod clausum est aspectibus nostris, recte ueraciterque dictum esse — sic enim homo, licet iam spiritalis et renouatus in agnitione dei secandam imaginem eius, qui creauit eum, factor tamen legis debet esse, non index - neque de uocasti in occulto, antequam fieret firmamentum. neque de turbidis huius saeculi populis quamquam spiritalis homo iudicat. quid enim ei de his, qui foris sunt, indicare ignoranti, quis inde uenturus sit in dulcedinem gratiae tuae et quis in perpetua inpietatis amaritudine remansur
Abbreviated transcription (Latin):
oportet nos om̃s exhib̾i ante tribunal xp̃i. Omia gͦ u¬
dicat quia ñ suꝑ om̃a ẽ. qͣndo cum dõ ẽ. Cum illo ẽ.
autẽ qͣndo purissi. mne intelligit. et tota caritare qd
intelligit diligit. ita etiam qͣntũ potest lex ipsa eti¬
am ipse fit scđm qͣm iudicat om̃a. et de qͣiudicare
his homines udicent cum eas in stituunt. tam̃ cum
fuerint institute atq firmate. ñ licebit iudici de ipsis
iudicare s scd̃m ipsas. Conditor tam̃ legũ temporaliũ¬
si uir bonus ẽ. et sapiens. illam ipsã consulit ȩc̃nam.
deqͣnulli anunȩ udicare datũ ÷ ut scd̾m eiꝰ incõmu¬
nat. Aet̃nam gͥ legẽ mundis aniiis fas ẽ. cognosce̾
iudicare ñ fas ẽ. Sp̃uales gͦ siue qͥ p̃sunt siue qui
obtemꝑant. spũalit̃ iudicant. ñ de cognitionibꝰ sp̃ualibꝰ
q̃ lucent infirmam̃to. Non em̃ oportet de tam subli.¬
mi auctoritate iudicare neq de ipso libro tuo etiã¬
siquid ibi ñ lucet. qm̃ submittimꝰ ei nr̃m intellectũ

Expanded text:
i ante tribunal Christi . Omnia ergo judicat, quia super omnia est, quando cum Deo est. Cum illo autem est, quando purissime intelligit, et tota charitate, quod intelligit, diligit. Ita etiam, quantum potest, lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam judicat omnia, et de qua judicare his homines iudicent cum eas instituunt, tum cum fuerint institutae atque firmatae, non licebit iudici de ipsis iudicare, sedsi vir bonus est et sapiens, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est, ut secundum ejus incommunat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, iber — spiritales ergo, siue qui praesunt siue qui obtemperant, spiritaliter iudicant, non de cognitionibus spiritalibus, quae lucent in firmamento — non enim oportet de tam sublimi auctoritate iudicare — neque de ipso libro tuo, etiamsi quid ibi non lucet, quoniam summittimtfs ei nostrum intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
s docti sp̃u sp̃ualibus sp̃ualia comparantes. Animał aũ
libet lucidũ ac speciosũ corpꝰ tam̃. Idõ ꝓuerbia illi sunt
quȩcumq dicta sapientiȩ de incorporea immutabiliq
substantia ñ qđ ea tãꝗͣ ꝓuerbia deputat. s qr sic cogitat
qͦmͦ qͥ ꝓuerbia solent audire neq intelligere. Cum uͦ sp̃ua¬
lis cep̃ om̃a diuidicare. ipse aũt anemine diudicari. ętiã¬
si inhac uita adhuc ułut. ꝑspecłm &e exparte ꝑspic̃ tam̃t
tam̃ ñ ullo corporis senfu. ñ ulla unaginaria cogitatio

Expanded text:
alia comparentes. Animalis autem libet lucidum ac speciosum corpus. Tamen ideo proverbia illi sunt quaecunque dicta sapientiae de incorporea immutabilique substantia: non quod ea tanquam proverbia deputat, sed quia sic cogitat, quomodo qui proverbia solent audire, neque intelligere. Cum vero spiritalis coeperit omnia dijudicare, ipse autem a nemine dijudicari etiamsi in hac vita adhuc velut per speculum ex parte perspicit, tamen non ullo corporis sensu, non ulla
Abbreviated transcription (Latin):
credenti.Non usq adeo inquam duci me putes
laudib meis. ut in iuriam faciam p̃cedentib scĩs.¬
Nec p̃sumam inqͣm insapientiã uerbi ne euacuet᷑
crux ap̃i. s scripturarum auctoritate contentꝰ simpli
citati pociꝰ studeo qͣm tumori. S meliꝰ inquis ratione
quis. qͣm testimonus edocet᷑. Quid gͦ: qͣm rationẽ affer¬
re potes si partũ p̃dices uirginiss si redditos ocłos ñ
neges cecis. si sepultos redissẽ ostendas amortuis: fi ho
rum gͦ et in comp̃hensibilis ratio. et ueritas ꝓmpta ẽ
facilius in negotuis fidĩ testimoniis credit᷑. qͣm ratiolie¬

Expanded text:
ego, Num usque adeo, inquam, duci me putas laudibus meis, ut injuriam faciam praecedentibus snec praesumam unquam in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi ; sed Scripturire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si ergo horum et incomprehensibilis ratio et veritas prompta est, facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio i
Abbreviated transcription (Latin):
corde habitamus ĩ cȩlo. Habitabamus ibi si illuc aliquid mit¬
timus qd̃ ibi nos teneat. Nemo enim habitat corde ñ unde co¬
gitat. Inde aut̃ cogitat. ubi thesaurirat. Thesaurirauit iri
t̾ra. cor ipsius a t̾ra ñ recedit. Thesaurizat in gelo. cor ipsius
acelo ñ discedit dño aꝑte dicente. Ubi ⁊ thesaurus tuus. ibi
In babylone ñ decet. Et enim quisq cum ceꝑit iam ĩ nouari.
iam corde in isrł cantat. dicente apło. Conuersatio nr̃a in cȩlis
est. In carne aut̃ ambulantes inquit. ñ scđm carnẽ mlitamꝰ.
Iam desidĩo ibi sumus. iam spem in illam terram qͣsi anchorã
premisimus. ne isto mari turbato naufragemꝰ. Iuẽadmodum
gͦ de naui que in anchoris ÷ recte dicimꝰ. qd iam in t̾ra sit̃. ad
tẽpestates. sic contra temprationes huius ꝑegrinationis nr̃ȩ.
spes nr̃a fundata in illa ciuitate isrłe fecit nos ñ abripi ĩ saxa.

Expanded text:
corde habitamus in coelo. Habitamus ibi, si illuc aliquid mitcorde habitamus in coelo. Habitamus ibi, si illuc aliquid mittimus quod ibi nos teneat. Nemo enim inhabitat corde, nisi unde cogitat: inde autem cogitat, ubi thesaurizat. Thesaurizavit in terra, cor ipsius a terra non recedit, thesaurizavit in coelo, cor ipsius de coelo non descendit: Domino aperte dicente, Ubi est thesaurus tuus, illic n Babylone non decet. Etenim quisque cum coeperit innovari, jam corde in Jerusalem cantat, dicente Apostolo: Conversatio nostra in coelis est . In carne enim ambulantes, inquit, non secundum carnem militamus . Jam desiderio ibi sumus, jam spem in illam terram, quasi anchoram praemisimus, ne in isto mari turbati naufragemus. Quemadmodum ergo de navi quae in anchoris est, recte dicimus quod jam in terra sit; adhu et contra tempestates: sic contra tentationes hujus peregrinationis nostrae, spes nostra fundata in illa civitate Jerusalem facit nos non abripi in saxa.
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt & mala mea & bona mea. uniuersa uanitas om̃is homo
uiuens. Om̃is inqͣm. et herens & transiliens. et ipse idithuim ad
uniuersam uanitatem adhuc ꝑtinent. qr om̃ia uanitas. & ua¬
nitas uanitantium. quȩ habundantia homini in om̃i labore
est ht̃ aliquid sub sole. ht̃ aliquid ult᷑ solem. Sub sole habae
uigilare. dormire. manducare. bib̾e. esurire. sitire. uigere. fati¬
gari puerescere. uuenescere. senescere. incerta hab̃e. quȩ ob¬
tat & timet hȩc om̃ia. Sub sole ht̃ etiam ipse iditdni. etiam
sub sole. Sub sole om̃ia usibilia. & iuicqͥd uisibile non ⁊ sub
tus ꝑmanens in scłm scłi. In his om̃ib dulcedinẽ habens cõso¬
lationemq idithim. & ultra solem cõuersans qr ꝯuersatio eiꝰ
in his⁊ et in his quȩ adhuc sub sole ht̃ gemit. & ista ꝯtẽpnit
et dolet. et in illam ardescit et ea desidat. ti cęlo st̃ oues
qͥb pastor uita ÷ Qd igitur: ĩam ĩ cȩlo sumus: in celo scdm fidẽ.

Expanded text:
ta sunt et mala mea et bona mea, universa vanitas omnis homo vivens. Omnis, inquam, et haerens et transiliens, et ipse Idithun ad universam vanitatem adhuc pertinet: quia omnia vanitas, et vanitas vanitantium: quae abundantia homini in omni labore c est? Habet aliquid sub sole, habet aliquid ultra solem. Sub sole habet evigilare, dormire, manducare, bibere, esurire, sitire, vigere, fatigari, puerascere, juvenescere, senescere, incerta habere quae optat et timet: haec omnia sub sole habet et ipse Idithun, etiam sub sole. Sub sole omnia visibilia: quidquid visibile non est, sub tus permanens in saeculum saeculi . In his omnibus dulcedinem habens consolationemque Idithun, et ultra solem conversans, quia conversatio ejus in coelis est, ex his quae adhuc habet sub sole, gemit; et ista contemnit et dolequibus pastor vita est. Quid igitur? Jam in coelo sumus? In coelo secundum fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
sione magis eius humilitas. qm claritas cõmendat᷑. apło
teste qui dicit. Humiliauit semet ipsum factus obediens
usq ad mortẽ mortem autẽ crucis. Deinde sequitur. & de
eius clarificatione iam dicit. P ropt̾ qđ & ds̃ illũ exaltauit
et donauit illi nom̃ qd̾ ÷ suꝑ om̃e nom̃ ut in nomine

Expanded text:
sione magis ejus humilitas quam claritas commendatur, teste, qui dicit: Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Deinde sequitur et de ejus clarificatione, cum dicit: Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit ei n
Abbreviated transcription (Latin):
am tuum adorab̾ & illi soli seriues. Unde et apłs detesta¬
tur eos qui coluer̃ et seruierunt creature potius ꝗͣ crea¬
tori. non ÷ utiq creatura sp̃s sc̃s. eui ab om̃ib scĩs talis ser¬
uitus exhibetur dicente apło. Nos enim sumus circũcisio
sp̃u dĩ seruientes. qd̾ ⁊ in greco latreuntes. Plures enĩ codi¬
ces etiam latini sic habent. qͥ sp̃u dĩ seruimꝰ. Greci aut̃ om̃s.
aut pene om̃s. In ñ nullis autem exemplarib latinis inue¬
nimus ñ sp̃u dĩ seruimũs. s sp̃u dõ seruimꝰ.s qͥ in hoc erat
i auctoritati grauiori cedẽ detrectant. numqͥd & illud
magisq sacrilegum est. qͣm ut quisq dicere audeat mem¬
bra xp̃i templum esse. creature minoris scđm ipsos qͣm
xp̃s est : alio enĩ loco dicit. Corpora ur̃a membra sunt xp̃i.
se ⁊ ut huic eã seruitutem debeamus quia ñ nisi dõ serui¬

Expanded text:
Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Unde Apostolus detestaDeum tuum adorabis, et illi soli servies. Unde Apostolus detestatur eos, qui coluerunt et servierunt creaturae potius quam creatori—non est utique creatura spiritus sanctus, cui ab omnibus sanctis talis seruitus exhibetur dicente apostolo: nos enim sumus circumcisio, spiritui dei seruientes, quod est in graeco XatQetovreg; plures enim codices etiam latini sic habent: qui spiritui dei seruimus; graeci autem omnes ant paene omnes. in nonnullis autem exemplaribus latinis inuenimus non spiritui dei seruimus, sed spiritu deo seruimus. sed qui in hoc errant et auctoritati grauiori cedere detractant, numquid et illud magisque sacrilegum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris secundum ipsos, quam Christus est? alio enim loco dicit: corpora uestra membra sunt Christi. se est ut huic eam servitutem debeamus, qua nonnisi Deo servi