comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posset: et ad alterutrum uolũtate:
deflecteret᷑. Neq alit̾ spontaneum
habere poterat bonum: nͥ eque &̃
nos posse uoluit optimꝰ creator ÷
sed unum facere. bonum scilicet.
qd̾ ⁊ imꝑauit: maliq facultatẽ ad
hoc tantum dedit. ut uoluntatẽ
eiꝰ ex nr̃a uoluntate faceremꝰ. Qd̃
cum ita sit: hoc qͦq ipsum qd̃ &̃
mala facere possumus. bonum ÷.
Bonum inquam: quia boni ꝑtem
meliorem facit. facit enĩ ip̃am uo̾¬
luntariam sui iuris: ñ necessitate
deuinctam. s iuditio liberam. Li¬
cet quippe nobis eligere. refutare.
ꝓbare. respueret nec est qͦ magis
ration abilis creatura ceteris preferat᷑:
nisi qd̃ cum omnia alia conlitionis
tm̃ ac necessitatis bonum habeant
hec sola habet etiam uoluntatis. S
pleriq impie ñ minus qͣm imꝑite
cum suꝑ statu hom̃is querit᷑. uereor
dicere. quasi rep̾hendentes opus dñ.
talem illum auint defubuisse fiers:
qui omnino facere ñ posset malum.

Expanded text:
posset: et ad alterutrum voluntatem posset: et ad alterutrum voluntatem deflecteret. Neque enim aliter spontaneum habere poterat bonum: nisi  Al. nos posse voluit optimus Creator, sed unum facere, bonum scilicet, quod et imperavit: malique facultatem ad hoc tantum dedit, ut voluntatem ejus ex nostra voluntate faceremus. Quod cum ita sit, hoc quoque ipsum quod etiam mala facere possumus, bonum est. Bonum, inquam, quia boni partem meliorem facit. Facit enim ipsam voluntariam sui juris: non necessitate devinctam, sed judicio liberam. Licet quippe nobis eligere, refutare, probare, respuere. Nec est quo magis rationabilis creatura caeteris praeferatur, nisi quod cum omnia alia conditionis tantum, ac necessitatis bonum habeant, haec sola habeat etiam voluntatis. Sed plerique impie, non minus quam imperite, cum super statu hominis quaeritur vereor dicere, quasi reprehendentes opus Domini, talem illum aiunt debuisse fieri, qui omnino facere non posset malum.
Abbreviated transcription (Latin):
dendumi ẽ ne forte illud remorde¬
at te. in quo demere imꝑitũ uulgꝰ
offendit ÷ ut ideo ñ uere bonum
factum hominẽ putes. quia is fa¬
cere malum potest: nͨ ip̃ius nat᷑e
uiolentia astringatur ad ĩmutabilis bo¬
ni necessitatẽ. Nam si cdiligent̾ recͣctes.
et ad subtiliorẽ intellectũ cogas animũ.
hinc tͥ melior status hominis ac supe¬
rior apparebit: unde putatur ĩferior.
In hoc enim gemini itineris discrimi¬
ne. in hac utriusq libertate partis:
rationabłis anime decus positum ẽ
Hinc inquam totus nature nr̃e ho¬
nor consistit: hinic dignitas. Hinc de¬
niq optimi quiq laudem merent᷑:
hinc premium. Nec eẽt om̃ino ul¬
la uirtus in bono ꝑseuerantis: si is
ad malum transire ñ potuisset. Uo¬
lens namq deus rationabilẽ crea¬
turam uoluntarii boni munere.⁊
usq ꝑtis possibilitatẽ homini inserẽ¬
do ꝓprium eiꝰ fecit ẽẽ qđ uelit ⁊ ut bo¬
ni ac mali capax. naturalit̾ utrũq

Expanded text:
dendum est, ne forte illud remordeat te, in quo temere imperitum vulgus offendit. Et ideo non vere bonum factum hominem putes, quia is facere malum potest: nec ipsa naturae violentia astringitur  Al. astringatur ad immutabilis boni necessitatem. Nam si diligenter retractes, et ad subtiliorem intellectum cogas animum: hinc tibi melior status hominis ac superior apparebit, unde putatur inferior. In hoc enim gemini itineris discrimine, in hac utriusque libertate partis, rationabilis animae decus positum est. Hinc, inquam, totus naturae nostrae honor consistit: hinc dignitas, hinc denique optimi quique laudem merentur, hinc praemium. Nec esset omnino virtus ulla in bono perseverantis si is ad malum transire non potuisset. Volens namque Deus rationabilem creaturam voluntarii boni munere  iusque partis possibilitatem homini inserendo, proprium ejus fecit esse quod velit, ut boni ac mali capax naturaliter utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
piat. Nam et in bello ea exhortatio
maxima est. eaq plurimum aucto¬
ritatis habet: que pugnatorẽ de uiri
bus admonet. Primũ itac debet na¬
ture humane bonum de eiꝰ auctore
metiri. deo scilicet ⁊ qͥ cum uniu̾sa
mũdi ⁊ que intͣ mundũ sunt oꝑa
bona ⁊ ualde bona fecisse referatur.
qͣnto putas prestantiorẽ ip̃m homi¬
nem fecit: q̃ueni ꝓ̃pter om̃ia etiam

Expanded text:
piat. Nam et in bello ea exhortatio piat. Nam et in bello ea exhortatio maxima est, eaque plurimum auctoritatis habet, quae pugnatorem de viribus suis admonet. Primum itaque debes naturae humanae bonum de ejus auctore metiri, Deo scilicet, qui cum universa mundi, et quae intra mundum sunt, opera bona, et valde bona fecisse referatur: quanto, putas, praestantiorem ipsum hominem fecit: propter quem omnia etiam
Abbreviated transcription (Latin):
monstrare. et quid efficere possit osten¬
cdere⁊ aciam inde audientis animũ ad
speties incitare urtutum: ne nichil ꝓ¬
sit ad ea uocari. que sibi forte impossi¬
bilia ẽẽ presumpserit. Neqͣquã enim
spe comite ducamur. Si quidem appe¬
tendi omnis conatus perit: consequens¬
di desꝑatione. Quem ego exhortatiõis
ordinem. cum ĩ alus quoq opusculiste¬
nuerim. nunc hic maxime obseruan¬
dum puto ÷ ubi eo plenius nature bo¬
num declarari debet. quo instituen¬
da est iua ꝑfectior: ne tanto remissi¬
or sit ad untutẽ animꝰ ac tardior. qͣn¬
to minus se posse creclat ⁊ et dum qd̾
mẽe sibi ignorat. id se existimat nõ
quicqͥd posse probat᷑ implendum ÷.
Hec gͥ prima sc̃ẽ ac sc̃itatis uite fun¬
damenta iacientur: ut uires suas uͥ¬
go agnoscat: quas demũ bene exerce¬
re poterit. cum eas se didicerit habe¬
re. Optima enĩ animi incitamenta
sunt: cum docet᷑ aliquis posse qd̾ cu¬

Expanded text:
monstrare, et quid efficere possit, ostenmonstrare, et quid efficere possit, ostendere: ac jam inde audientis animum ad species incitare virtutum: ne nihil prosit ad ea vocari, quae forte sibi impossibilia esse praesumpserit. Nequaquam enimspe ducamur comite. Siquidem appetendi omnis conatus perit consequendi desperatione. Quem ego exhortationis ordinem, cum in aliis quoque Opusculis tenuerim, tunc hic maxime observandum puto: ubi eo plenius naturae bonum declarari debet, quo instituenda est vita perfectior, ne tanto remissior sit ad virtutem animus ac tardior, quanto minus se posse credat: et dum quod inesse sibi ignorat, id se existimat non quidquid posse probatur, implendum est. Haec igitur prima sanctae ac spiritualis vitae fundamenta jaciantur, ut vires suas virgo agnoscat: quas demum bene exercere poterit, cum eas se habere didicerit. Optima enim animi incitamenta sunt, cum docetur aliquis posse quod cu
Abbreviated transcription (Latin):
um cupit eẽ nobilior. Tam preciosa
requirit in morib: qͣm cõtempsit in
ardorem. hanc tante ꝑfectionis sitim.
qd nunqͣm saciabit flum̃ ingenii:
que uis aliqñ orationis. que copia
parata est uirgo rebus implere:
Nobis uͦ donanda est uenia: qͥ ad
ornandum dñi tabernaculũ. sccłm
uires nr̃as munꝰ offerimus. Nec ue¬
remur nͦe temere scribendo ad tante
nobilitatis uirginem: ultro noᷤᷤ mor¬
sibus tradamus inuidie. Scribimꝰ e¬
nim petente sc̃a matre eiꝰ immo iu¬
bente. id ꝙ a nobis tͣnsm arinis litte¬
ris miro cum desiderio animi fla¬
gitante: que facile ostendit quo
studio. quanta q cura. in filiam
germen celeste plantauerit: dum
illud sollicite cupit ab alus irriga¬
ri. Remoti gͥ a temeritate ⁊ ab am¬
bitõne literi. ꝓposito insudemꝰ oꝑi:
nec de mediocritate diffidimꝰ inge
de institutione morũ ⁊ sc̃e uite con¬
uersatione dicendum ẽ. soleo pͥus
humane nature uim qualitatem q

Expanded text:
um cupit esse nobilior. Tam pretiosa um cupit esse nobilior. Tam pretiosa requirit in moribus, quam contempsit in ardorem, hanc tantae perfectionis sitim, quod umquam satiabit flumen ingenii? Quae vis aliquando orationis, quae copia parata est virgo rebus implere? Nobis vero donanda est venia, qui ad ornandum Domini tabernaculum, secundum vires nostras munus offerimus. Nec veremur ne temere scribendo, ad tantae nobilitatis virginem, ultro nos morsibus tradamus invidiae. Scribimus enim petente sancta matre ejus, immo jubente, idque a nobis transmarinis litteris, miro cum desiderio animi flagitante: quae facile ostendit, quo studio quantaque cura in filia germen coeleste plantaverit, dum illud tam sollicite cupit ab aliis irrigari. Remoti igitur a temeritate, et ab ambitione liberi, proposito insudemus operi. Nec de mediocritate diffidimus de institutione morum, et sanctae vitae conversatione dicendum est, soleo prius humanae naturae vim qualitatemque
Abbreviated transcription (Latin):
cõtempserit: Prona autẽ et facilis
dicendi uia ẽ: que ip̃a ubertate ma¬
tene cursum orõnis accendit. Sed
nobis alio magis itinere ꝑgendum
est: qͥb ꝓpositum ẽ institutionẽ uir¬
gus. ñ laudem scribere ÷ nͨ tam para¬
das: magis q reliquam ordinaꝵe
uitam qm ornare p̾teritam. Est aũ
difficillimũ cum eiꝰ ꝑsona facere ĩ
qua cupiditas tanta discendiẽ tan¬
tusq ꝑfectionis ardor: ut ei quelib
ꝑfecta doctrina. par ẽẽ uix possit.
Meminit enim. recte qr meminit
quas mundi opes głam ꝙ respuerit.
quib uoluptatib tenunciauerit.
quas deniq comtempserit uite p̾sentis
illecebras ⁊ et icleo condenta ñ estͥ cͤom¬
muni. mecliocriq genere uiuendi: et
qd̾ facile ipsa muldoꝵ societate uiles¬
cat. nouum aliquid ⁊ inusitatum re¬
quirit ÷ precipuum ac singulare qđ¬
dam flagitat: ñ minus conuersionẽ
suam. qͣm conu̾sationem cupit esse
mirabilem. In seculo nobilis: apud de¬

Expanded text:
contempserit? Prona autem et facilis contempserit? Prona autem et facilis dicendi via est, quae ipsa ubertate materiae cursum orationis accendit: sed nobis alio magis itinere pergendum est, quibus propositum est, institutionem virginis, non laudem scribere: nec tam paradas: magisque reliquam ordinare vitam, quam ornare praeteritam. Est autem difficillimum cum ejus persona facere, in qua cupiditas tanta discendi est, tantusque perfectionis ardor, ut ei quamlibet perfecta doctrina par esse vix possit. Meminit enim recteque meminit, quas mundi opes gloriamque respuerit, quibus voluptatibus renuntiaverit, quas denique contempserit vitae praesentis illecebras. Et ideo contenta non est communi hoc mediocrique genere vivendi; et quod facile ipsa multorum societate vilescat, novum aliquid et inusitatum requirit: praecipuum ac singulare quoddam flagitat. Non minus conversationem suam quam conversionem cupit esse mirabilem. In saeculo nobilis, apud De
Abbreviated transcription (Latin):
Isummo ingenio pa¬
riꝙ fretꝰ scĩa. offitium
scritencli facile meim¬
plere posse creclerem:
tam̃ tam arcdliurm hoe¬
hoc opus ingredi sine magno difficulta¬
tis cimore ñ possem. Scribendum est enĩ
ad demetͥadem uirginẽ xp̃i. uͥginem no¬
bilem. uirginẽ cliuitẽ÷ et qd̾ hiis maiꝰ÷.
arcdore fidei nobilitatẽ. diuitiasq cal¬
cantem: quam utiq pro tam insigniᷤ
admiratione urtutis ut laudare om¬
nib facile. uel sic docere difficile ẽ. Cui
enim oratõ deẽẽ possit in eiꝰ laude cele¬
branda. q̃ summo loco nata. in sũmiᷤᷤ
opib. delitus q nutrita. tantis tam q
nacissimis quibdam irretita uincu¬
lis. subito eruperit. cunctaq simł cor¬
poris bona. animi uirtude mutau̾it:
que florem adhuc ip̃m ineuntis eta¬
tis. quodã fidei gladio. so uoluntate
succiderit ⁊ et crucifigens cum xp̃o car
nem suam uiuam scãm q hostiã
sacrauerit cdõ⁊ ac nobilissimi sangͥ¬
nis posteritatem.: uirginitatis amore

Expanded text:
summo ingenio parique fretus scientia officium scribendi facile me implere posse crederem, tamen tam arduum hoc opus ingredi sine magno difficultatis timore non possem. Scribendum tamen est ad Demetriadem, virginem Christi, virginem nobilem, virginem divitem, et, quod his majus est, ardore fidei nobilitatem divitiasque calcantem. Quam utique pro tam insignis admiratione virtutis, ut laudare omnibus facile, ita docere difficile est. Cui enim oratio deesse possit in ejus laude celebranda, quae summo loco nata, in summis opibus deliciisque nutrita, tantis tamque nacissimis quibusdam irretita vinculis, subito eruperit, cunctaque simul corporis bona animi virtute mutaverit; quae florem adhuc ipsum ineuntis aetatis, quodam fidei gladio, id est, voluntate succiderit; et crnem suam, vivam, sanctamque hostiam sacraverit Deo, ac nobilissimi sanguinis posteritatem, virginitatis amore
Abbreviated transcription (Latin):
etiam scõrum exemplis bonum eiꝰ
ostendimꝰ ac ꝓbauimꝰ. Et ne eꝯtrario
qd̃ aliqui iniqui fuerũt ÷ scͥptura ex
utar testimoniis. que peccantes uͥq
crimine uoluntatis grauant: ñ ex¬
cusant necessitatẽ nature. In gene¬
si legimus. Symeon ⁊ leui frẽs. con¬
summauunt iniqͥtatẽ suã: ex uo¬
luntate sua. Ad iherłm dñs loquu¬
tus ẽ. Propter qd̃ dimiserunt ipsi¬
uiam meam. qͣm decli ante faciem
eoꝵ: et ñ exaudierunt uocẽ meam:
secd adierunt post uoluntatẽ cordiᷤ
sui mali. Ac rursus idem ꝓph̾a. Ee
peccastis deo ⁊ ñ exaudistis uocẽ
euis: ⁊ in mandatis illuis ⁊ in legi timiᷤ
et in testimoniis eiꝰ ambulare nolui¬
stis. ꝑ ysaiam quoq ꝓpħ̃am dñs lo¬
quutꝰ ÷. Si uolueritis ⁊ audieritiᷤᷤ me:
que sunt bona derre manducabitis.
Si autem nolueritis. n audieritis
me: gladius uos cõsumet. & rursũ.
Omnes uos occisione decidetis ⁊ qui¬

Expanded text:
etiam sanctorum exemplis bonum ejus etiam sanctorum exemplis bonum ejus ostendimus, ac probavimus. Et ne e contrario r, quod aliqui iniqui fuerint; Scripturarum utar testimoniis, quae peccantes ubique crimine voluntatis gravant, non excusant necessitate naturae. In Genesi legimus, Simeon et Levi fratres consummaverunt iniquitatem suam ex voluntate sua . Ad Jerusalem Dominus locutus est, Propter quod ipsi dimiserunt meam, quam dedi ante faciem eorum, et non exaudierunt vocem meam, sed abierunt post voluntatem cordis sui mali . Ac rursus idem propheta, Et peccastis Deo, et non exaudistis vocem ejus, et in mandatis illius et in legitimis et in testimoniis ejus ambulare noluistis . Per Isaiam quoque prophetam Dominus locutus est: Si volueritis et audieritis me, quae sunt bona terrae, manducabitis. Si autem nolueritis, neque audieritis me: gladius vos consumet . Et rursum: Omnes vos occisione decidetis: qui
Abbreviated transcription (Latin):
scis dñe. Priusꝙͣ idem apłs p̾ciperet
diuitib ñ sublime saꝑe. neq sꝑare
ĩincerto cliuitiarũ: sic habuit ille
cliuitias. ut se alibi diuitem mon¬
straret. In cliuitiis inquit ñ confi¬
debam: ñ in lapide p̾tioso. Q hoc
non uerbis tm̃. s ip̃is quoq reb mon¬
strauit : qui cum om̃ia ꝑcleret ñ dolebat:¬
abstulit ÷ sicut dño placuit. ida fcm̃
est: sit nomen beneclictũ dñi ĩ scla.
Nudus exiui de ut̾o mr̃is mee: nudꝰ
reuertar illuc. Quo animi affectu
possideamus aliqͥd. docemur cum io
amisimus: et cupicditatẽ fruendi. ca¬
rencli dolor ꝓdidit: quem qͥ in caren¬
tatem habuit. Ouirum añ euͣnge.¬
lica euͣngłicum.⁊ apłicum añ apłi
ca precepta. discipulum apłorũ ÷
qui apperiens occultas diuitias na¬
ture ⁊ in medium ꝓferens. ex se qd̃
om̃s possumꝰ ostendit: docuit q qͣn¬
tus sit ille chesaurus anime. quem
nos sine usu possidemꝰ ⁊ et qd̾ ꝓferre
nolumus. nͨ habere nos creclimus.

Expanded text:
scis, Domine. Priusquam idem Apostolus praeciperet divitibus non sublime sapere, neque sperare in incerto divitiarum : sic habuit ille divitias ut se alibi divitem esse monstraret. In divitiis, inquit, non confidebam, nec in lapide pretioso . Et hoc non verbis tantum, sed ipsius quoque rebus probavit: qui cum omnia perabstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum in saecula. Nudus exivi de utero matris meae, nudus redeam illuc . Quo enim affectu possideamus aliquid, docemur, cum id amittimus; et cupiditatem fruendi, carendi dolor prodit: quem qui in carenmodo habuit? O virum ante evangelica evangelicum, et apostolicum ante aca praecepta, discipulum Apostolorum, qui aperiens occultas divitias naturae, et in medium proferens, ex se quid omnes possimus ostendit; docuitque quantus sit ille thesaurus animae, quem nos sine usu possidemus, et quod proferre nolumus, nec habere nos credimus! C
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitur. illa condidisse: Quem dum
ei uniuersa animalia. eumq etiam
constituit eoꝵ dñm. que uel mole corpo¬
ris. uel uirium magnitudine. uel ar¬
mis dentium. multo ualentiora hõi¬
ne fecerit ⁊ satis declarat qͣnto pulchͥ¬
us sit homo ip̃e conditus: quem uel
ex hoc uoluit nature sue intelligere
dignitatem. dum fortiora sibi subiꝰ¬
ta mirat᷑ animalia. Neq enim nu¬
dum illum ac sine presidio dereli
extrinsetus fecerat. meliꝰ intꝰ armauit.
ratione scilicet. atq prudentia⁊ ut
ꝑ intellectum ugoremq mentis qͦ
ceteris prestabat animalib. fc̃orem
omnium solus agnosceret: et inde
seruiret deo. unde aliis dñabatur.
Quem tñ iusticie exsecutorẽ dñs uo¬
luntariũ ẽẽ uoluit ñ coactum⁊ et
ileo reliquit eum ĩ manu consilii
sui. posuit q añ eum uitam ⁊ mor¬
tem. bonum et malum: et qd̃ pla¬
cuerit ei clabitur illi. Unde etiam
ĩ deuteronomio legimus. Nitam ⁊
mortẽ cdecli ante faciem tuã: bene¬

Expanded text:
intelligitur illa condidisse! Quem dum ei universa animalia: eumque etiam constituit eorum dominum, quae vel mole corporis, vel virium magnitudine, vel armis dentium multo valentiora homine fecerit: satis declarat, quanto pulchrius sit homo ipse conditus, quem vel ex hoc voluit naturae suae intelligere dignitatem, dum fortia sibi subjecta miratur animalia. Neque enim nudum illum, ac sine praesidio reliqextrinsecus fecerat, melius intus armavit: ratione scilicet atque prudentia, ut per intellectum vigoremque mentis, quo caeteris promnium solus agnosceret, et inde serviret Deo, unde aliis dominabatur. Quem tamen justitiae exsecutorem Dominus voluntarium esse voluit, non coactum. Et ideo reliquit eum in manu consilii sui, posuitque ante eum vitam et mortem, bonum et malum; et quod placuerit ei, dabitur illi . Unde etiam in Deuteronomio legimus, Vitam et mortem dedi ante faciem tuam, bene
Abbreviated transcription (Latin):
tuisset. Hoc de chain ⁊ abel fr̃ĩb.
nis intelligendum ẽ ac sciendũ.
solam uoluntatis causam eẽ : qd̃¬
cum in eadem natura diu̾sa sint:¬
et sodomoꝵ crimina loch scĩtas
iudicauit. Nec illud ÷ ꝑuum aR¬
gumentũ ad comꝓbandũ nat᷑e
bonum: qd̃ pͥmi illi homines per
tot annoꝵ spatia absq ulla ad¬
monitione legis fuerunt. Nõ
utiq qd̾ deo aliqñ creature sue
cura ñ fuerit ⁊ sed quia se talem
ut eis pro lege ad exercendum ui¬
sticiam sufficeret. Deniq qͣmdiu
recentioris adhuc nature usus
uiguit. nͨ humane rationi ue¬
lut qͣmclam caliginẽ longus
usus peccandi obduxit: sine le¬
ge dimissa natura est. Ad qͣm
dñs nimiis iam uitiis obrutã.
et quadam ignorantie tubigi¬
ne infectam. limam legis ad mo¬
uit÷  huĩ frequenti ad moniione
expoliatur: et ad suum possit reclire

Expanded text:
tuisset. Hoc de Cain et Abel fratribus, tuisset. Hoc de Cain et Abel fratribus, nis intelligendum est. Ac sciendum solam voluntatis causam esse, cum in eadem natura merita diina Lot sanctitas judicavit. Nec illud est parvum argumentum ad probandum naturae bonum, quod illi primi homines per tot annorum spatia absque ulla admonitione legis fuerunt; non utique quod Deo aliquando creaturae suae cura non fuerit, sed quia se talem ut eis pro lege ad exercendam justitiam sufficeret. Denique quamdiu recentioris adhuc naturae usus viguit, nec humanae rationi velut quamdam caliginem longus usus peccandi obduxit, sine lege dimissa natura est. Ad quam Dominus nimiis jam vitiis obrutam, et quadam ignorantiae rubigine infectam, limam Legis admovit, ut hujus frequenti admonitione expoliretur, et ad suum posset redire
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt: qͦtiens uolui cõgregare fili
re: ibi ñ uis nature. s libertas intel¬
ligitur uoluntatis. plena sunt u¬
triusq testam̃ti uolumĩa huiꝰce¬
modi cestimoniis ÷ quib tam bo¬
num om̃e qͣm malum uoluntari¬
um semꝑ asscribit᷑: que nos modo
breuitatis cã omittimus ⁊ maxĩe
cum sciamus te sacre lectioni de di
uero nos ita defenclimꝰ nature bo¬
num ut eam dicamꝰ malum nõ
posse facere. quam utiq boni ac ma¬
li capacem etiam ꝓficemur ⁊ s ab
bact eam tm̃modo inuina uendi¬
camus. ne eiꝰ uitio ad malum uide¬
amur impelli: qui nͨ bonum si ne
uoluntate fatiamus nͨ malum:
et quib liberum ẽ unum semper.
est uoluntas : et quia cum om̃s idem:
clarius lucere possit: aliqua sunt¬
exempla ꝓferenda. Adam de para¬
dyso eicitur: enoch e mundo rapi¬
tẽ ostendit. Ut enĩ placere potuit
ille qͥ deliquit: ita potuit peccare
iste qui placuit. Non enim a iu¬
sto deo aut ille puniri meruisset.
aut hic eligi: nͥ uterq utrumq po¬

Expanded text:
egare filiore, ibi non vis naturae, sed libertas intelligitur voluntatis. Plena sunt utriusque Testamenti volumina hujuscemodi testimoniis: quibus tam bonum omne quam malum, voluntarium semper esse scribitur, quae nos modo brevitatis causa omittimus: maxime cum sciamus te sacrae lectioni deditaIII.--Neque vero nos ita defendimus naturae bonum, ut eam dicamus malum non posse facere, quam utique boni ac mali capacem etiam profitemur, sed ab hac eam tantummodo injuria vindicamus, ne ejus vitio ad malum videamur impelli, qui nec bonum sine voluntate faciamus, nec malum: et quibus liberum est unum semper ex duobus r voluntas est: et quia cum omnes idem ut hoc ipsum clarius lucere possit, aliqua exempla sunt proferenda. Adam de paradiso ejicitur, Enoch de mundo rapitrii ostendit. Ut enim placere potuit ille qui deliquit: ita potuit peccare iste qui placuit. Non enim a justo Deo aut ille puniri meruisset, aut hic eligi: nisi uterque utrumque po
Abbreviated transcription (Latin):
quantẽ sibi. ad celoꝵ regiones sub¬
uehunt. Et ecluxit nubes ab extͤmo
terre. Istiusmͦi disputatio ĩ psalmo
nuꝑ incidit: ⁊ dictũ ÷ a nob̾. qͦmodo
cleus eduxerit nubes ab extremo t̾re.
Qd̾ qͥdem nunc rursum cogimur re
tractares ut ⁊ hii qui audierunt.
plenissime eoꝵ que sciunt reminiᷤ¬
cantur: & hii qui aut ñ int̾fuerus̃
aut obliti sunt. cõtextum sermo¬
nis agnoscant. quem tunc prout
ualuimus exhibuimus. Diximus aũ
sanctos. ẽẽ. nubes. Et enim hoc qd scͥpt̃
est. ueritas tua usq ad nubes. ñ potest
referri ad manimales nubes: s u̾itas
dei usq ad illas nubes ÷. que aucliuĩt
mandatum dm̃i ⁊ nouerunt quo plu¬
mas deferant: et a quib eas suspen¬
dant. De hiis nubib dictum ẽ. & mã¬
clabo nubib meis: ne pluant super
eam ymbrem. De hiis enĩ q̃ ex demp¬

Expanded text:
quantem sibi ad coelorum regiones subquantem sibi ad coelorum regiones subvehunt. Et eduxit nubes ab extremo terrae . Istiusmodi disputatio in psalmo nuper incidit, et dictum est a nobis, quomodo Deus eduxerit nubes ab extremo terrae: quod quidem nunc cogimur rursum tractare: ut et hi qui audierunt, plenissime eorum quae sciunt, reminiscantur: et hi qui aut non interfuerunt, aut obliti sunt, contextum sermonis agnoscant: quem tunc, prout valuimus, exhibuimus. Diximus autem sanctos esse nubes. Etenim hoc quod scriptum est: Veritas tua usque ad nubes , non potest referri ad inanimales nubes, sed veritas Dei usque ad illas nubes est, quae audiunt mandatum Domini, et noverunt quo pluvias deferant, et a quibus eas suspendant. De his nubibus dictum est: Et mandabo nubibus meis, ne pluant super eam, imbrem . De his enim quae ex de
Abbreviated transcription (Latin):
Asserit quippe extensionem quamlã
ẽẽ uerboꝵ similit̾ ut nunc licit᷑ celi iu¬
xta illud quoq qd̾ in alio loco scͥptũ ÷:
qui extendit celum ut pellem. ExteN¬
ditur autẽ ⁊ anima nr̃a que prius
fu̾at contracta: ut possit capax esse
sapĩa dei. Nerum ut ad ꝓpositum re¬
uertam᷑ diximꝰ de eo qd̾ pruclentia ce¬
lum factum sit: et nunc affirmamꝰ
eos qͥ celestem hominẽ portant ẽẽ cele¬
stes. Si enim ad peccatorem dicit᷑ t̾ra
es ⁊ in terram ibis ÷ quare ñ dicaturr
ad iustum. cuiꝰ ẽ regnum celoꝵ. celũ
es ⁊ in celum ibisͤ Aut si ꝓpt̾ choi
ꝓpter celestem ei qͥ ymaginem cele¬
stis portat non conueniat dici. celũ
es ⁊ in celum ibis: unusqͥsq audem
nr̃m aut celestia fc̃a habet: aut ter¬
rena. Si terrena facta sunt: ad cog¬
natam sibi terram deducunt eũ qͥ
chesaurizat ea in terra ⁊ ñ in celo. Rur¬
sum q ħ que iuixta uirtutẽ gest a
sunt: chesauriratorẽ suũ appropin¬

Expanded text:
Asserit quippe extensionem quamdam Asserit quippe extensionem quamdam esse verborum similiter, ut nunc dicitur coeli: juxta illud quod in alio loco scriptum est: Qui extendit coelum ut pellem . Extenditur autem et anima nostra, quae prius fuerat contracta, ut possit capax esse sapientiae Dei. Verum, ut ad propositum revertamur, diximus de eo, quod prudentia coelum factum sit: et nunc affirmamus eos, qui coelestem hominem portant, esse coelestes. Si enim ad peccatorem dicitur: Terra es, et in terram ibis: quare non dicatur ad justum, cujus est regnum coelorum: Coelum es, et in coelum ibis? Aut si propter γήpropter coelestem, ei qui imaginem coelestis portat, non convenit dici: Coelum es, et in coelum ibis? Unusquisque autem nostrum, aut coelestia facta habet, aut terrena. Si terrena facta sunt, ad cognatam sibi terram deducunt eum, qui thesaurizat ea in terra, et non coelo. Rursumque haec quae juxta virtutem gesta sunt, thesaurizatorem suum appropin
Abbreviated transcription (Latin):
pruclentia. Est gͦ aliqua prudentia
dei: qͣm nolo ut extra xp̃m requiras.
Omnia qͥppe que dei sunt: xp̃c ẽ. Ip̃e
sapĩa eius. ip̃e fortitudo eiꝰ. ipse iusti¬
tia. ip̃e sanctitas ⁊ recdemptio: ip̃e ut
ad presens ueniam. etiam pruclẽtia.
S cum sit in subiacenti: ꝓ uarietate
sensuum diuersis uocabulis nuncu¬
pat᷑ Aluid significat sapĩa: aliuel
iusticia. Quando enim sapientia di¬
citur: disciplinis te diuinarũ huma¬
narumq rerum instituet. Quando
iusticia: distributor ⁊ iudex m̾itoꝵ
significatur. Quando scĩtas: illa uͥ¬
tus describit᷑. que credentes deo efficit
scõs. Ita gͦ michi ⁊ prudentiam eius
intelligere cum doctͥna est demonstͣ¬
tio bonoꝵ aut malarum rerũ. siue
neutrum: atq in hunc modum ex¬
tendisse nunc dicit᷑ celum in prudẽ¬
tia sua. Quomͦ autẽ extendat᷑ celũ
extendente dño cum prudentia:
audi. Qm̃ extendi uerba ñ attendentiᷤᷤ.

Expanded text:
prudentia . Est ergo aliqua prudentia prudentia . Est ergo aliqua prudentia Dei, quam nolo ut extra Christum requiras. Omnia quippe quae Dei sunt, Christus est. Ipse sapientia ejus, ipse fortitudo ejus, ipse justitia, ipse sanctitas et redemptio, ipse ut ad praesens veniam etiam prudentia. Sed cum sit idem in subjacenti, pro varietate sensuum, diversis vocabulis nuncupatur. Aliud significat sapientia, aliud justitia. Quando enim sapientia dicitur, disciplinis te divinarum humanarumque rerum instituit. Quando justitia, distributor et judex meritorum significatur. Quando sanctitas, illa virtus describitur, quae credentes Deo, efficit sanctos. Ita ergo et mihi prudentiam ejus intellige: cum doctrina est, et demonstratio bonarum, aut malarum rerum, sive neutrarum: atque in hunc modum extendisse nunc dicitur coelum in prudentia sua. Quomodo autem extendatur coelum, extendente id prudentia, audi: quoniam non extendit verba non attendentis.
Abbreviated transcription (Latin):
et post ruinam indiget erectione. Si
autem ñ uis ista sententia ad duci: cõ¬
munem tocius orbis queramꝰ ruinã:
et post casum eiꝰ consequent̾ deus eri¬
gens predicet᷑. Quicumq est in orbe
isto: ande erectionem cecidit. Si autẽ
cetidit: consequent̾ erigendus fuit.
Nemo qiuippe sine casu subleuatur.
Si autem erectus est: uideamꝰ que ruina
p̾cesserit. Om̃s corrumus ꝑ peccatum ĩ
orbem terrarum: ⁊ dñs qͥ erigit elisos.
eleuauit nos iacentes. In ad am om̃s
morimur ÷ atq ita corruit orbis t̾raꝵ.
et indiget erectione: ut in xp̃o omnes
uiificemur. Igitur duplicem intelle¬
ctum de orbe tradidimus : unum qͦmͦ
singłe anime aut habitate sint aut de¬
serte: alterum qͦmodo unuiersus orbi ᷤ¬
ꝑiter ceciderit. Et in sua prudentia ex¬
tendit celum. Non fortuito sapĩa in
celi extensione assumpta ẽ. Inuenies
et in ꝓuerbiis dictum. Dñs sapĩa fũ¬
dauit terram: p̾parauit autẽ celos in¬

Expanded text:
et post ruinam indiget erectione. Si et post ruinam indiget erectione. Si autem non vis ista sententia adduci, communem totius orbis quaeramus ruinam, et post casum ejus consequenter Deus erigens praedicetur. II. Quicumque est in orbe isto, ante erectionem cecidit. Si autem cecidit, consequenter erigendus fuit: Nemo quippe sine casu sublevatur. Si autem erectus est, videamus quae ruina praecesserit: Omnes corruimus per peccatum in orbe terrarum. Et Dominus qui erigit elisos, elevavit nos jacentes. In Adam omnes morimur: atque ita corruit orbis terrarum, et indiget erectione, ut in Christo omnes vivificemur. Igitur duplicem intellectum de orbe tradidimus. Unum, quomodo singulae animae, aut inhabitatae sint, aut desertae: alterum, quomodo universus orbis pariter ceciderit: et in sua prudentia extendit coelum. Non fortuito prudentia in coeli extensione assumpta est. Invenies et in Proverbiis dictum: Dominus sapientia fundavit terram, praeparavit autem coelos
Abbreviated transcription (Latin):
inhabitatam: scio desertam. Si enm
ñ h̃t deum patrem. si nͨ h̃t filium di¬
centem. ego ⁊ pater meus ueniemus
ad eum. et mansionem apucl eñ fatiemꝰ.
si non habet sp̃m scm̃ anima: deserta
est. Habitata autem est. qͣndo plena ÷
dicunt᷑᷑ in anima hominis patrem
et filium ⁊ spiritum scm cõmorari.
Nam ⁊ dd in psalmo confessionis cͤs
sp̃c postulat dicens: spũ principali
bationem eiꝰ rei liximus. qd̾ ħ̃itata
idẽ. orbis terraꝵ. in sapĩa dei fabrica¬
ta sit. Sapĩa quippe auxiliabit᷑ iusto:
suꝑ decem potestatem habenti cuuita¬
tes. Sapĩam autẽ ⁊ clisciplinã qui a¬
ait sapĩa: que titulo inscribitur sa¬
lomonis. Iccirco quanto possumus
labore nitamur: ut habitata nostra
sapĩa dei erigatur. Cecidit qͥppe. et cle
sublimi corruit: uenientib nob̾ iN
locum istũ miseriarum. Cecidit ha¬
bitata nr̃a. postqͣm peccauimꝰ. inique
fecimus. ĩuiste egimꝰ. impie gessimꝰ:

Expanded text:
inhabitatam, scio animam desertam. Si enim inhabitatam, scio animam desertam. Si enim non habet Deum Patrem, si non habet Filium dicentem: « Ego et Pater meus veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus ; » si non habet Spiritum sanctum, anima deserta est: habitata autem est quando plena esdicuntur, in anima hominis Patrem et Filium et Spiritum sanctum commorari. Nam et David in Psalmo confessionis, tres spiritus postulat dicens: « Spiritu principali bationem ejus rei diximus, quod habitata, id est, orbis terrarum in sapientia Dei fabricata sit. « Sapientia quippe auxiliabitur justo, super decem potestatem habentes in civitate. Sapientiam autem et disciplinam qui aait Sapientia, quae titulo inscribitur Salomonis . Idcirco quanto possumus labore nitamur: ut habitata nostra, sapientia Dei erigatur. Cecidit quippe et de sublimi corruit, venientibus nobis in locum istum miseriarum. Cecidit habitata nostra, postquam peccavimus, inique fecimus, injuste egimus, impie gessimus :
Abbreviated transcription (Latin):
Res quotlam modo uͥtutes.
dei assumens ꝓph̾a. fortitu¬
dinem. sapĩam. atq prudẽ¬
tiam. unicuiq earum ꝓpͥa
oꝑa distribuit: fortitudini derram⁊ sa¬
pientie orbem terrarũ: pruclentie ce¬
lum. Audi quippe scripture ordinem.
Dñs qui fecit terrã in fortitudĩe sua
⁊ erexit orbem in sapientia sua: ⁊ iN
sua prudentia extendit celum. Et noᷤ
igitur in nr̃a terra. dictum ÷ quippe
ad adam terra es. necessariam habemꝰ
fortitudinẽ dei: quia absq ea impossi¬
bile nob̾ est id exequi qd̾ carni repug¬
nat. Cum autẽ mortificata fuerint
menbra suꝑ derram: tunc parent sp̃c
uoluntati. Siquidem iuxta apłm: spũ
gesta carnis mortificant᷑. Dñs gͦ fecit
hanc terrã uenias ⁊ consid̾e̾s id qd̃ in
iob scͥptum ÷. uixta emendatissima ta¬
men exemplaria. qͦmodo statuerit eã
suꝑ nichilum: inuenies fortitudine
dei. in mecdietate mundi. terre libram
sustineri. Ueniam gͦ ⁊ ad orbem t̾raꝵ.
cupatur: id in habitata. Scio aĩam

Expanded text:
res quodammodo virtutes Dei assumens Propheta, fortitudinem, sapientiam, atque prudentiam, unicuique earum propria opera distribuit, fortitudini terram, sapientiae orbem terrarum, prudentiae coelum: audi quippe scripturae ordinem: « Dominus qui fecit terram in fortitudine sua et erexit orbem in sapientia sua, et in sua prudentia extendit coelum. » Et nos igitur in terra nostra dictum est quippe ad Adam, « Terra es »  necessariam habemus fortitudinem Dei, quia absque ea impossibile nobis est id exsequi, quod carni repugnat. Cum autem mortificata fuerint membra super terram, tunc parent spiritus voluntati. Siquidem juxta Apostolum « spiritu gesta carnis mortificantur Rom. VIII. »hanc terram venias, et consideres id quod in Job scriptum est , juxta emendatissima tamen exemplaria, quomodo statuerit eam super nihilum, invenies fortitudinem Dei in medietate mundi terrae libram sustinere. Veniam vero et ad orbem terrarum cupatur, id est, inhabitata. Scio animam meam
Abbreviated transcription (Latin):
est hõib. E omnia contͣcia salua¬
tor meus ⁊ dñs assumpsit ÷ uͭ contͣ¬
riis dissoluat contͣria ⁊ confirmem᷑
ab infirmitate eiꝰ. ⁊ sapientes efficia¬
mur a fatuo eiꝰ: et in ħ introducti
possimꝰ ascend̾e ad sapĩam ⁊ uͥtutẽ

Expanded text:
est hominibus, » et omnia contraria Salvaest hominibus, » et omnia contraria Salvator meus et Dominus assumpsit, ut contrariis dissolvat contraria, et nos confirmemur ab infirmitate ejus, et sapientes efficiamur a fatuo ejus, et in haec introducti possimus ascendere ad sapientiam et virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
cum. hoc ẽ. incarnationis sacram̃tũ.
Quid necessarium fuit qd̃ fatuum
dei erat. ut hoc ꝑuo ⁊ fatuo dei. infa¬
tuaret᷑ scli sapientia: Non enim ua¬
lebat scł̃i sapĩa magnitudinẽ in se
uenientis sapĩe sustinere. Herum
exemplum interponam: ut ꝑspicue
possit intelligi. quom fatuum dei
stultam fecerit sapĩam mundi. fin¬
gamus paulisꝑ me qͥ aliqͥd putor
nosse cum insipiende aliquo ⁊ ineru¬
dido conferre sermonem. qͥ nichil iN¬
telligat: nicħ acude disputationis
int̾roget. Nunqͥd nam opꝰ mͥ ẽ ad il¬
lius stulticiam coarguendã. diale¬
ctice artis calliditatẽ. ⁊ ꝓfundoꝵ sen¬
suum acumen adhibere: Nonne ad
unuis sermuncłi iactum uilis ⁊ mo¬
dici. qͥ tñ illuis intelligentie uidea¬
tur acerrimus. fatuum eũ ⁊ insipi¬
entem ẽẽ conuincam : Sic gͥ ad mũ¬
di sapĩam stultificandam. ñ ẽ opus
sapĩam clei descende̾. et cum ea col¬
luctari que deorsum ẽ sapientia⁊ s

Expanded text:
cum, hoc est Incarnationis sacramentum. cum, hoc est Incarnationis sacramentum. Quid necessarium fuit, quod fatuum Dei erat, ut hoc parvo et fatuo Dei, infatuaretur saeculi sapientia? Non enim valebat saeculi sapientia magnitudinem in se venientis sapientiae sustinere. Verum exemplum interponam, ut perspicue possit intelligi, quomodo fatuum Dei, stultam fecerit sapientiam mundi. Fingamus paulisper me, qui aliquid putor nosse, cum insipiente aliquo et inerudito conferre sermonem, qui nihil intelligat, nihil acutae disputationis interlius stultitiam coarguendam dialecticae artis calliditatem et profundorum rensuum acumen adhibere? Nonne ad unius sermunculi jactum vilis et modici, qui tamen illius intelligentiae videatur acerrimus, fatuum eum et insipientem esse convincam? Sic igitur ad mundi sapientiam stultificandam, non est opus sapientiam Dei descendere et cum ea colluctari, quae deorsum est sapientia: sed
Abbreviated transcription (Latin):
dei: sapientiꝰ ẽ hominib. Si ego dixiᷤ¬
sem fatuum dei ⁊ quomͦ aucupes ser¬
monum meoꝵ ⁊ semꝑ dediti ad cri¬
minandum. uenenatas in me lingͣs
iubrarent: Nunc uͦ paulus qͣsi sa¬
piens ⁊ potestatem hñs apłicã. ausꝰ
est dicere omnẽ sapiam terrenam
que in se. que ĩ petro. q̃ in cet̾is apłis
erat. que in istum mundũ descend̾at:
stulticiam ẽẽ dei. Ad comꝑationem
qͥppe illuis sapĩe. qͣm derrenus non
capit locus. ad illam sapĩam que ce¬
lestis ẽ. que mundi limitem excedit:
hoc qd̾ clescendit ad homines. fatuu̾
dei est. Uerum id ipsum fatuum d̾i
sapientius ẽ hominib. Quib hõĩb:
Non utiq stultis. s sapientib. Dĩ¬
cas licet sapientes scłi istiꝰ. sine prig¬
inserere: qm̃ sapĩa mundi stulticia
est apd̾ deum: et infatuauit deus
sapientiam mundi. Non in sapĩa sua
ticia arguat᷑. Neq enim dignat᷑ sapi¬
entia dei ad mundi sapĩam conuin¬
cendam tota descend̾e: sed potius modi¬

Expanded text:
Dei, sapientius est hominibus . Si ego dixissem fatuum Dei, quomodo aucupes sermonum meorum, et semper dediti ad criminandum, venenatas in me linguas vibrarent? Nunc vero Paulus sapiens, et potestatem habens apostolicam, ausus est dicere, omnem sapientiam terrenam, quae in se, quae in Petro, quae in caeteris apostolis erat, quae in istum mundum descenderat, stultitiam esse Dei: ad comparationem quippe illius sapientiae, quam terrenus non capit locus: ad illam sapientiam quae coelestis est, quae mundi limitem excedit, hoc quod descendit ad homines fatuum Dei est. Verum idipsum fatuum Dei sapientius est hominibus: quibus hominibus? non utique stultis, sed sapientibus: dicas licet sapientes saeculi istius, sive prininserere: quoniam sapientia mundi stultitia est apud Deum , et infatuavit Deus sapientitia arguatur. Neque enim dignatur sapientia Dei ad mundi sapientiam convincendam tota descendere, sed potius modi
Abbreviated transcription (Latin):
minimam recognosçens. Econtͣrio
collationem maioꝵ scelerum iustifi¬
cantur: sice contrario scĩa pauli ad
illam celestem scĩam. ad illum cõsumma¬
tum electionis intellectum. stulticia re¬
putatur. Iccirto infatuatus ẽ omnis
homo ab scĩa. Tale quiddã eccłiastes
ut arbitror cdeprehendens: effatus ẽ.
Dixi sapiens efficiar. et ip̃a elongauit
sa me longus qͣm erat. et alta profun¬
ditas÷ quis inueniet eam: Holumus
qͥdclam audent̾ licet dicere ⁊ qm hoc
qd̾ descendit in mundũ. euacnauit¬

Expanded text:
minimam recognoscens. Econtrario minimam recognoscens. Econtrario collationem majorum scelerum justificantur, sic econtrario scientia Pauli ad illam coelestem scientiam, ad illum consummatum rationis intellectum stultitia reputatur: idcirco « infatuatus est omnis homo a scientia. » Tale quiddam Ecclesiastes ut arbitror deprehendens effatus est: « Dixi, sapiens efficiar, et ipsa elongavit se a me longius quam erat, et alta profunditas, quis inveniet eam? » Volumus quiddam audenter licet dicere, quoniam hoc quod descendit in mundu
Abbreviated transcription (Latin):
dinem resurgentiũ erit ⁊ requies ĩ che¬
sauris dĩ. Qd̃ autẽ dico: istꝰmodi÷. Re¬
surrectio mortuorum: in quibdam or¬
dinib futura ẽ. Ait quippe apłs. unus¬
quisꝙ autẽ resurget in ordine suo: ⁊ ñ
ut libet miscent᷑ ordines resurgentiũ.
Alius ordo erit in illo ⁊ in illo thesauro
dei. Aliꝰ oedo in alio ⁊ ĩ alio thesauro dĩ.
Isti autẽ om̃s chesauri unum habet
p̾tiosissimam margaritã ꝑ plures a¬
lias margaritas ⁊ sic uenio ad thesau
regum: cum cdlignꝰ fu̾o spiritib in dei
thesauris cõmorantib. Eduxit enim
uentos de thesauris suis. In fatuatus
est om̃is homo ab scientia. Si omnis
homo infatuatꝰ ẽ ab scĩa: ⁊ paulus ho¬
moẽ. paulus infatuatꝰ est a scĩa. Ex
parte eni cognoscimus: ⁊ ex ꝑte pro¬
phamus. Infacuatus ẽ ab scia uideis¬
ꝑspeculum in enigmate porciuncu¬
lam qͣmdã uidens: et sic expedit di¬
cere ipsuis qͦq porciuncule partem

Expanded text:
dinem resurgentium erit et requies in thedinem resurgentium erit et requies in thesauris Dei. Quod autem dico, istiusmodi est: resurrectio mortuorum in quibusdam ordinibus futura est. Ait quippe Apostolus: Unusquisque autem resurget in suo ordine , et non ut libet miscentur ordines resurgentium. Alius ordo erit in illo et in illo thesauro Dei: alius ordo in alio et in alio thesauro Dei. Isti autem omnes thesauri unum habent pretiosissimam margaritam per plures alias margaritas: sic venio ad thesaurregum, cum dignus fuero spiritibus in Dei thesauro commorantibus. Eduxit enim ventos de thesauris suis. III. Infatuatus est omnis homo a scientia . Si omnis homo infatuatus est a scientia, et Paulus homo est, Paulus infatuatus est a scientia. Ex parte enim, ait, cognoscimus, et ex parte prophetamus . Infatuatus est a scies in aenigmate, portiunculam quamdam videns, et si sic expedit dicere, ipsius quoque portiunculae partem
Abbreviated transcription (Latin):
terras ꝑflant in thesauris dĩ sunt.
& ñ horum natura manifesta ẽ. qͦmͦ
et qua ratione subsistant: S sunt
qͥdam uendoꝵ chesauri. thesaur spi¬
tis. sp̃c scĩe ⁊ pietatis. sp̃c timoris dei:
fortitudinis. dilectionis ⁊ caritatis.
Potes & ip̃e de scriptuns hos uentos
congregare: et istoꝵ spũum inueni¬
re chesauros. Ubi sunt isti chesauri:¬
Utiq in eo. in quo sunt chesauri sa¬
p̃ientie. ⁊ scĩe absconditi. In xp̃o sedẽ
habent. In de orunt᷑ hii sp̾c ⁊ ut aliꝰ
sapiens sit. alius fidelis. alius eruditꝰ:
et alius qd̾̃ cumq donorum di possi¬
deat. Alii enim ꝑ sp̃m clatur sermo
sapĩe. alii sermo scĩe. iuxta eumdem
spm̃: alii fides in eodem spũ. Eduxit
ergo nubes ab extremo terre⁊ fulg᷑a
in pluuiam fecit: ⁊ eduxit uentos
de thesauris suis. Et nos uixta m̃ĩam dei
ad hos thesauros occursuros putamꝰ. Et
qͥa plures sunt thesauri: forte iuxta or¬

Expanded text:
terram perflant, in thesauris Dei sunt, terram perflant, in thesauris Dei sunt, et non horum natura manifesta est, quomodo et qua ratione subsistant? Sed sunt quidam ventorum thesauri, thesauri spitus scientiae et pietatis, spiritus timoris Dei, fortitudinis, et dilectionis et charitatis. Potes et ipse de Scripturis hos ventos congregare, et istorum spirituum invenire thesauros. Ubi sunt isti Utique in eo in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . In Christo sedem habent: inde oriuntur hi spiritus, ut alius sapiens sit, alius fidelis, alius eruditus, et alius quodcumque donorum Dei possideat. Alii enim per spiritum datur sermo sapientiae: alii sermo scientiae juxta eumdem spiritum: alii fides in eodem spiritu . Eduxit ergo nubes ab extremo terrae, fulgura in pluviam fecit: et eduxit ventos de thesauris suis, et nos juxta misericordiam Dei ad hos thesauros occursuros putamus. Et quia plures sunt thesauri: forte juxta or
Abbreviated transcription (Latin):
Aiunt naturaliũ cãrum scrutato¬
res qͥa fulgura ex nubiũ collisione
generent᷑: in morem silicum dunoꝵ:
quos cum cõploseris sibi medius ex
hiis ignis elabit᷑ atq ita cum ful
gore ꝑiter & conitrua mugire⁊ to¬
nitrũ scilic sonitum indicante
concursus. & fulgura excussi luminis
claritate. Si indellexisti exemplũ: cog¬
silera nunc nubes rationales. Moy¬
ses nubes erat: iħ̾c naue. nubes erat
Isti si secum colloquant᷑: ex sermoni¬
bus eors fulgura micant. Iheremiaᷤ
& baruch: nubes erant. Sermocinent᷑
inuicem: & indebis rutilare fulgores.
Potes & tu ip̃e de scripturis scis ĩ hũc
modum nubiũ inuenire concurg᷑:
ex quib ignes emictant᷑: Ut autẽ
& ad nouũ testam̃tũ ueniamꝰ⁊ paulꝰ
⁊ siluanꝰ due nubes. ĩ unum conuene¬
runt: ⁊ ecce totum mundũ epłe eoꝵ
fulgur illuminat. fulgura in plu¬
uiam fecit: et eduxit uentos de the¬
sauris siuis. frgo ne hii uenti qͥ suꝑ

Expanded text:
Aiunt naturalium causarum scrutatoAiunt naturalium causarum scrutatores, quia fulgura ex nubium collisione generentur, in morem silicum duriorum, quos cum comploseris sibi, medius ex higore pariter et tonitrua mugire, tonitru scilicet sonitum indicante concursus et fulgore excussi luminis claritatem. Si intellexisti exemplum, considera nunc nubes rationales. Moyses nubes erat, Jesu nave nubes erat. Isti si secum colloquantur, ex sermonibus eorum fulgura micant. Jeremias et Baruch nubes erant, sermocinentur invicem, et videbis rutilare fulgura. Potes et tu ipse de Scripturis sanctis in hunc modum nubium invenire concursus, ex quibus ignes emittantur. Ut autem m ad novum Testamentum veniamus: Paulus et Silvanus duae nubes in unum convenerunt, et ecce totum mundum Epistolae eorum fulgor illuminat. Fulgura, et pluviam fecit, et eduxit ventos de thesauris suis . Ergone hi venti, qui super
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Mandabo nubib ne pluant
suꝑ eam ymbrem. Si autẽ iam didici¬
mus qui sint nubes: iudeamus qͦmͦ
d̾s educat nubes ab extremo terre.
Ait saluator. Qͥ uult in nob̾ esse
pͥmus: sit omnium nouissimus.
Seruauit hoc mandatũ paulus: &
fuit nouissimꝰ in hoc mundo dicens.
Puto enĩ ds nos apłos nouissimos
ostendit. quasi mortificatos: qr spe¬
ctaculum fc̃i sumꝰ in mundo: Et in hxͣ¬
uita angłis. ⁊ hominib. Si quis gͦ
sc̃s custodiens preceptũ saluatoris
fc̃s fuerit in hac uita nouissimꝰ: iste
fit nubes. Et educit nubes ds a fini¬
bus terre: ñ a cõsulib. ñ a ducib. ñ
a diuitib. Beati enim paupes: qm̃
ad quas ꝑuenit u̾itas dei. nouissi¬
mi omniũ fiamus: et tam affectu
ꝙͣ oꝑe dicamus. Puto eñĩ nos łs a¬
płos nouissimos ostendit. Qd̾ si nõ
sum apłs ⁊ licet tñ mͥ fieri extremus.
uͭ educens nubes ab extͣmo t̾re. edu¬
cat ⁊ me: & fulg᷑a in pluuiã faciat.

Expanded text:
bat: « Mandabo nubibus ne pluant bat: « Mandabo nubibus ne pluant super terram imbrem. » Si autem jam dicimus qui sint nubes, videamus quomodo Deus educat nubes ab extremo terrae. Ait Salvator: « Qui vult in vobis esse primus, sit omnium novissimus . » Servavit hoc mandatum Paulus, et fuit novissimus in hoc mundo, dicens: « Puto enim nos Deus apostolos novissimos ostendit, quasi mortificatos: quia spectaculum sumus in mundo et angelis et hominibus . » Si quis ergo sanctus custodiens praeceptum Salvatoris, factus fuerit in hac vita novissimus, iste sit nubes, et educit Deus nubes non a primis terrae, non a consulibus, non a ducibus, non a divitibus: « Beati enim pauperes, quad quas perveniat veritas Dei, novissimi omnium fiamus, et tam affectu ore dicamus: Puto enim nos Deus apostolos novissimos ostendit. Quod si non sim apostolus, licet tamen mihi fieri extremum, ut educens nubes Deus ab extremo terrae, educat me. Et fulgura in pluviam fecit .
Abbreviated transcription (Latin):
ymbrem. s om̃ino ñ apparent: ut ĩ
tertio regnoꝵ libro legimꝰ. quando
in temꝑe siccitatis nubes nulla ap¬
paruit. & postea iuxͣ ꝓpħ̃iam helye.
future pluiie signum in uestigio
h̃ois ostensum est: atq ita post nu¬
bem globatam ymber descendit u
terras. Istis uͦ quasi subsistentib ne¬
bulis iubet᷑ pluuiam contin̾e⁊ cũ
indigna fuerit anima ymbre cele¬
sti: et dicit᷑. mandabo nubib mĩs
ne pluant suꝑ eã ymbrẽ. Itaq unꝰ¬
quisq scõꝵ: nubes est. Moyses nu¬
bes erat: et qͣi nubes loquebatur.
Attende celum ⁊ loquar: & aucliat
terra sermones ex ore m̃o. Expectent᷑
ut pluuia u̾ba mea: et clescendant
ut ros eloquia mea. Si ñ fuisset¬
nubes dicebat. ut ymb̾ suꝑ gramen.
& pruina suꝑ fenũ: qr nomen dñi
inuocaui. Similit̾ & ysaias ut nu¬
bes loquebat᷑. Audi celum ⁊ aurib
ꝑcipe terra: quia dñs loquitꝰ est. Ee qr
ipse nubes erat ⁊ sciebat alias nubes
cõꝓpħantes sibi: id̾o uaticinans ait¬

Expanded text:
imbrem; sed omnino non apparent, ut in tertio Regum libro legimus , quando in tempore siccitatis nubes nulla apparuit, et postea juxta prophetiam Eliae futurae pluviae signum in vestigio hominis ostensum est, atque ita post nubem conglobatam, imber descendit ad terras. Istis vero quasi subsistentibus nebulis, jubetur pluviam continere, cum indigna fuerit anima imbre coelesti, et dicitur: Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam imbrem. Itaque unusquisque sanctorum nubes est. Moyses nubes erat, et quasi nubes loquebatur: Attendite, coeli, quae loquar, et audiat terra sermones ex ore meo. Exspectentur ut pluvia verba mea, et descendant ut ros eloquia mea . Si nnubes dicebat: « ut imber super gramen, ut pruina super fenum, quia nomen Domini invocavi. » Similiter et Isaias ut nubes loquebatur: « Audi, coelum, et auribus rcipe, terra, quia Dominus locutus est . » Et quia ipse nubes erat, et sciebat alias nubes conprophetantes sibi, ideo vaticinans aie
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nob̃ in mundo cõmune ẽ. Addit᷑
nob̃ peculiare nr̃m: qd̾ ad requiem ꝑ¬
ducam᷑. Sequit᷑ ꝯsummat̾o omnium
gaudioꝵ. qd̾̃ in resurrectiõe in uicẽ no¬
bis dño reformande reddimur: qd̃ a¬
postolus pollicet᷑. Nolo uos ignorare¬

Expanded text:
hoc omnibus in mundo commune, additur hoc omnibus in mundo commune, additur priuatum peculiare nostrum quod ad requiem deuocamur. sequitur consummatio omnium gaudiorum, quod in resurrectione inuicem nobis Domino reformante reddemur, quod apostolus pollicetur: nolumus igitur