comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gͦ ista eu̾ugłii lectio ꝓnuntia¬
retur. & post hec qͣmad modum
uidentib illis. quib hec potes¬
tas delegata est. xp̃c in celum
ascenderit subicerettr: ꝓcessit
pontifer de sacrario. latius hec
eadem in pͦpło tractaturis. et
memoriam misericordiarũ dei.
cordib eoꝵ artius impressurus.
Locutꝰ est gͦ. qualiter nunꝗͣ fu¬
erat antea locutꝰ : ostendens qͣ
ratione filius dei carnem indu¬
erit: cur humam generis salua¬
tionem. nͣ nͥ moriendo cõpleue¬
rit: qmadmodu resurgens a mor¬
tuis mortis pͥncipem suꝑauerit:
& famulantib angelis celum in¬
gressus fuerit. Deinde sangui¬
nem xͥ incõparabilit̾ om̃ib crea¬
turis docint esse prestantiorem:
tantamq fidutiam in effusione
sangumis illius mundum habe¬
re posse: ut si unꝰ aliqͥs totiꝰ mun¬
di pec̾ta haberet. neq de multi¬
tridine. neq de magnitudine
criminuͣ illi esset desperandũ:
si mediatorẽ dei & hominum

Expanded text:
Cum ergo ista Evangelii lectio pronuntiaCum ergo ista Evangelii lectio pronuntiaretur, et post haec, quemadmodum videntibus illis quibus haec potestas delegata est Christus in coelum ascenderet , subjiceretur: processit pontifex de sacrario latius haec eadem in populo tractaturus, et memoriam misericordiarum Dei cordibus eorum artius impressurus. Locutus est ergo qualiter nunquam fuerat antea locutus, ostendens qua ratione Filius Dei carnem induerit, cur humani generis salvationem non nisi moriendo compleverit, quemadmodum resurgens a mortuis mortis principem superaverit, et famulantibus angelis coelum ingressus fuerit. Deinde sanguinem Christi incomparabiliter omnibus creaturis docuit esse praestantiorem; tantamque fiduciam in effusione sanguinis illius mundum habere posse, ut si unus aliquis totius mundi peccata haberet, neque de multitudine, neque de magnitudine criminum illi esset desperandum, si Mediatorem Dei et hominum
Abbreviated transcription (Latin):
et ante summum pontificem
sc̃s eternaliter canere. Postqͣm gͦ
dictus. et dunstanꝰ diumna fide
ad consentiendum inductus:
confestim qͥ apparuerunt angłi
disparuerunt. At sacerelos qui
rerum tam euidens contempla¬
tor extiterat. exitũ earum stu¬
pidus simul & tacitus. explora¬
tor obseruabat. Cumq inter sacͦ¬
sc̃a eiusdem diei gaudia illa
euugłii lectio recitaretur. in qͦͣ¬
onem suam discipulis apparu¬
isse. & exprobata incredulitate
illoꝵ. atq duritia corcłis. manda¬
tum legitur dedisse. ut in toto
mundo euungħum regni pre¬
dicarent. fidem ac baprismum
annuntiarent. salutem ꝓpone¬
rent credentib. non credenti¬
b minarentur condempnatio¬
nem: cumq ad hec confirman¬
da. signoꝵ illis faciendoꝵ potes¬
tatem delegaret. demonũ eiec¬
tionẽ: linguarũ nouitatẽ. tol¬
lere serpentes: mortifere poci¬
onis uirus extinguere. & suꝑ
om̃em egritudinem salutife¬
ram manuum impositionem:

Expanded text:
et ante summum pontificem et ante summum pontificem Sanctus aeternaliter canere. Ascensionis dictus, et Dunstanus divina fide ad consentiendum inductus, confestim qui apparuerunt angeli disparuerunt. At sacerdos qui rerum tam evidens contemplator exstiterat, exitum earum stupidus simul et tacitus explorator observabat. Cumque inter sacrosancta ejusdem diei gaudia illa Evangelii lectio recitaretur, in qonem suam discipulis apparuisse, et exprobrata incredulitate illorum atque duritia cordis, mandatum legitur dedisse, ut in toto mundo Evangelium regni praedicarent, fidem ac baptismum annuntiarent, salutem proponerent credentibus, non credentibus minarentur condemnationem; cumque ad haec confirmanda signorum illis faciendorum potestatem delegaret, daemonum ejectionem, linguarum novitatem, tollere serpentes, mortiferae potionis virus exstinguere, et super omnem aegritudinem salutiferam manuum impositionem .
Abbreviated transcription (Latin):
postea nobilem in helmham
ep̃m claruisse accepimꝰ: dum
sacros dominice ascensiom ho¬
nores in ȩccła saluatoris ꝑirigil
impenderet. et mentẽ ad celestia
contemplanda extenderet: se ip̃o
& om̃ib huiꝰ mundi reb trans¬
censis. dunstanũ pontificali tro¬
no conspicit presidentem. & cle-¬
ro nira canonica dictantẽ. Et
ecce ꝑ om̃s ȩccłȩ ianuas irruen¬
tium angeloꝵ infinita ingredi¬
untur agmina. stolis candidissi¬
mis fulgentia. coronis aureis ru¬
tilantia. cherubin atq seraphin
sese proclamantia. & qͣi diuinuͣ
nuncium deferentia. Qui dum
coactis ordinib sedenti astareñ
pontifici: hoc illi salutationis
alloquium ꝑsoluunt. Salue in¬
quiunt dunstane nr̃. Si paratus
es ueni. & gratiosus nr̃o utere con¬
tubernio. Dunstanꝰ respondit.
tam uerbo quã sacramento po¬
płum dei reficere.⁊deoq uenire
hodie nequeo.Dixerunt itaq
sc̃i sp̃c. Paratus esto die sabbati
hinc nobiscum romam transire.

Expanded text:
postea nobilem in Helmeham postea nobilem in Helmeham episcopum claruisse accepimus, dum sacros Dominicae ascensioni honores in ecclesia Salvatoris pervigil impenderet, et mentem ad coelestia contemplanda extenderet, seipso et omnibus hujus mundi rebus transcensis, Dunstanum pontificali throno conspicit praesidentem, et clero jura canonica dictantem; et ecce per omnes ecclesiae januas irruentium angelorum infinita ingrediuntur agmina, stolis candidissimis fulgentia, coronis aureis rutilantia, Cherubim atque Seraphim Sanctus proclamantia, et quasi divinum nuntium deferentia. Qui, dum coactis ordinibus sedenti astarent pontifici, hoc illi salutationis alloquium persolvunt. Salve, inquiunt, Dunstane noster, si paratus es, veni, et gratiosus nostro utere contubernio. Dunstanus respondit: tam verbo quam sacramento populum Dei reficere, ideoque venire hodie nequeo. Dixerant itaque sancti spiritus: Paratus esto die Sabbati hinc nobiscum Romam transire,
Abbreviated transcription (Latin):
dei resplendet. & diem eternũ
eternaliter possidet. anno patri¬
archatꝰ sui tricesimo tercio. nati.¬
intatis autẽ circiter septuagesi¬
mor: cum iam esset om̃i uirtutũ
carismate plenꝰ. & dm̃ uidenti
desiderio fatigatꝰ. Cuiꝰ ueneradi¬
lis transitꝰ. tam a se qͣm ab aliis.
multiplici reuelatione prescitꝰ.
sibi gaudium. aliis grauẽ inges¬
sit merorem:Sibi gaudium: qͣ̃m
qd̵ ꝑ spem in uita iocundius
habebat: id ꝑ rem se uisurum.
et eo perpetuo frinturũ gaude¬
bat. Ceteris merorem: q̃m qui si¬
militer diuinis & humanis rati¬
onib excelleret: nemmem demn¬
ceps in terra appariturũ existima¬
bant. S nos multiplicium re¬
uelationum multimoda relati¬
one postposita: eoꝵ que ꝓposuimꝰ
singula. singulis tantũ ratiom¬
b demonstrabimꝰ. Dies ergo as¬
censione xͥ festiuus: diem clari¬
ficationis beati dustan preces¬
sit tercius. Tante itaq diei sur¬
gente autrora: sacerdos quidam
onis merito precipuus. quem

Expanded text:
Dei resplendet, et diem aeternum aeternaliter possidet, anno patriarchatus sui tricesimo tertio, nativitatis autem circiter septuagesimo, cum jam esset omni virtutum charismate plenus, et Deum videndi desiderio fatigatus. Cujus venerabilis transitus tam a se, quam ab aliis multiplici revelatione praescitus, sibi gaudium, aliis gravem ingessit moerorem: sibi gaudium, quoniam quod per spem in vita jucundius habebat, id per rem se visurum, et eo perpetuo fruiturum gaudebat; caeteris moerorem, quoniam qui similiter divinis et humanis rationibus excelleret, neminem deinceps in terra appariturum existimabant. Sed nos multiplicium revelationum multimoda relatione postposita, eorum quae proposuimus singula singulis tantum rationibus demonstrabimus. Dies ergo ascensione Christi festivus diem clarificationis beati Dunstani praecessit tertius. Tantae itaque diei surgente aurora, sacerdos quidam, onis merito praecipuus, quem
Abbreviated transcription (Latin):
naui. hi quoꝵ nauis erat. reti¬
nentes domnũ balduinũ. qũe
prouisorem. & ordinatorem rerũ
anselmisupradiximꝰ. ostende¬
runt ei mirabile quiddam. qd̃
acciderat. In fundo et enĩ naui᷑.
que uirum ꝑ undas transuexe¬
rat. fractura umꝰ tabule. foram̃
unum. ferme duoꝵ spacio pe¬
dum magnitudinis habens.
effecerat. quod fluitanti elem̃
in ea fuerat. reserabat introitũ.
Que res si admirationem sese
intuentibus intulit. non puto
mirandum. Tunc balduinus
summo studio. cunctis rem ce¬
lare p̃recepit. et eare ꝑid tem¬
poris. non multis in notuit.Ego
dum istis que in manu habe¬
mus. scribendis animũ applicu¬
issem. nichilq unde mͥ. uel
leins dubitatio inesse poterat.
describere uoluissem. interro¬
gaui eumdem uirũ de negocio
et ueritatem magnoꝑe scicita¬
tus sum. Qui interposita ueri¬
tatis assertione. qua seruus
dei ac uerus monachus inuiti
debet. confessus est. rem ex toto
sicat eam retuli factam. nec qͥc¬

Expanded text:
navi, hi quorum navis erat, retinavi, hi quorum navis erat, retinentes domnum Balduinum, quem provisorem et ordinatorem rerum Anselmi supra diximus, ostenderunt ei mirabile quiddam quod acciderat. In fundo etenim navis, quae virum per undas transvexerat fractura unius tabulae foramen unum, ferme duorum spatio pedum magnitudinis habens, effecerat, quod fluitanti elemenandiu Anselmus in ea fuerat, reserabat introitum. Quae res si admirationem sese intuentibus intulit, non puto mirandum. Tunc Balduinus summo studio cunctis rem celare praecepit, et ea res per id temporis non multis innotuit. Egodum istis, quae in manu habemus scribendis, animum applicuissem, nihilque unde mihi vel levis dubitatio inesse poterat describere voluissem, interrogavi eumdem virum de negotio. et veritatem magnopere sciscitatus sum. Qui interposita veritatis assertione, qua servus Dei ac verus monachus inniti debet, confessus est rem ex toto sicut eam retuli factam; nec qui
Abbreviated transcription (Latin):
mo inter se summmurantes.ac
deinde manifesta uoce mͦmur
ipsum depromentes. affirmañ
nullo penitus conatu. nullo
numerosoꝵ remoꝵ impulsu.
eo quo fercbam᷑ uento. Witsan¬
dis ꝑtingendum. immo si ma¬
rims fluctib pariter inuolui
nollemꝰ. sine mora remeandũ.
Ingemuit anselmꝰ ad ista. & ait.
Si om̃ipotentis dei iudicio pla¬
seri as. quã liberatũ ab illis.ten¬
dere ad id. quod ipse nouit. me
animo ꝓposuisse. ipse uideat.
ipse dispenset. ego uoluntati
eius obsequi paratꝰ sum. Nec
enĩ metis. s ipsius sum. Dixit.
Et suffusis in lacrimas ocłis eiꝰ.
concussis in gemitũ cordib
nr̃is. qui hec audiebamꝰ. acuide¬
bamꝰ. ilico uentus ex alio latere
surgens. in uelum ꝑcussit. et
nautas iam uelo reflexo. terrã
petentes. ad priorem cursum.
reuerti coegit. Nos gͥ non modi¬
cum exilarati. et inbreui pros¬
perime marinos fluctus euecti.
Witsandis ꝓ uoto appulimus.
Cgredientib autem nobis de

Expanded text:
mo inter se submurmurantes, ac mo inter se submurmurantes, ac deinde manifesta voce murmur ipsum depromentes affirmant nullo penitus conatu, nullo numerosorum remorum impulsu, eo quo ferebamur vento, Witsandis pertingendum, imo si marinis fluctibus pariter involvi nollemus sine mora remeandum. Ingemuit Anselmus ad ista, et ait: « Si omnipotentis Dei judicio plaserias, quam liberatum ab illis tendere ad id quod ipse novit me animo proposuisse, ipse videat, ipse dispenset; ego voluntati ejus obsequi paratus sum, nec enim meus, sed ipsius sum. » Dixit et suffusis in lacrymas oculis ejus, concussisque in gemitum cordibus nostris qui haec audiebamus ac videbamus, illico ventus ex alio latere surgens in velum percussit, et nautas jam velo reflexo terram petentes, ad priorem cursum reverti coegit. Nos igitur non modicum exhilarati, et in brevi prosperrime marinis fluctibus evecti, Witsandis pro voto apulimus. 36. Egredientibus autem nobis de
Abbreviated transcription (Latin):
illius cotidie comedens. nulli
ꝓpter quã missus fuerat. rem de¬
nudare uolebat. Die uero quin¬
to decimo. cũ nos naute urge¬
rent. naues petere. et nos tran¬
sire auidi ad hoc fatigaremur.
ecce uideres rem miserandam.
Patrem patrie primatẽ totiꝰ
britantuie. Willmus ille quasi
nis reum in lictore detinet. ac
ne mare transeat. ex parte sui
dñi uibet. donec omĩa que se¬
cum ferebat. singulatim sibi¬
reuelet. Allate igit᷑ ante illũ
bulgie. et mantice reserate
sunt. et tota suppellex illius spe
pecume reꝑꝑiende subu̾sa & ex¬
quisita est. ingente plebis mul¬
titudine circũastante. ac nefa¬
rium opꝰ ꝓ sui nouitate admi¬
randospectante. & spectando
execrante. Reb gͦ euersis. s nicħ
eoꝵ. quoꝵ causa euerse sunt.
in eis reꝑto. delusa sollicitudo
ꝑscrutantis est. & anselmus cũ
suis abire ꝑmissus. Itaq nauẽ
ingreditur.uentis uela pan¬
dunt᷑. et aliquanto maris spacio
ꝓmouem᷑. Cum subito naute pͥ¬

Expanded text:
illius quotidie comedens, nulli illius quotidie comedens, nulli propter quam rem missus fuerat denudare volebat. Die vero quintodecimo cum nos nautae urgerent nasire avidi ad hoc fatigaremur, ecce videres rem miserandam. Patrem patriae, primatem totius Britanniae, Willhelmus ille quasi is sceleris reum, in littore detinuit, ac ne mare transeat ex parte domini sui jubet, donec omnia quae secum ferebat, sibi singulatim revelet. Allatae igitur ante illum bulgiae, et manticae reseratae sunt, et tota supellex illius spe pecuniae reperiendae subversa et exquisita est, ingenti plebis multitudine circumstante, ac nefarium opus, pro sui novitate, admirando spectante, et spectando exsecrante. Rebus ergo eversis, sed nihil eorum quorum causa eversae sunt, in eis reperto, delusa sollicitudo perscrutantis est et Anselmus cum suis abire permissus. 35. Itaque navem ingreditur, ventis vela panduntur: et aliquanto maris spatio promovemur, cum subito nautae pri
Abbreviated transcription (Latin):
S hora hec plura loqui uetat.
Deo om̃ipotenti. & beatissimo petro¬
ut & ipse deus inter suas oues
uos agnoscat. & beatus petrus
in sui tuitionem sieut oues
dei sibi cõmendatas uos sus¬
cipiat. Ego ur̃a licentia & be¬
nedictione uado. ac ut deus
pacis & dilectionis uobiscum
maneat.oro.
ost hec surrexit. & dato
pacis osculo. cunctis. in
oiatorium iuit. populo sc̃m
eitis alloquiũ prestolanti. ꝓ
instantis qualitate negocii
uerbum consolationis. & ex¬
ortationis ministraturus. Qd
ubi excellenter ꝑegit. astante
monachoꝵ. clericoꝵ. ac nume¬
rosa popłoꝵ multitudine pe¬
ram & baculum ꝑegrinantiũ
more corã altari suscepit. cõ¬
mendatisq om̃ib xp̃o ingen
dofras. iuimus. ibiq clericũ
quemdam illermũ nomi¬
ne a rege ad anselmũ directũ.
reꝑꝑimus. Detenti autem ibi su¬
mus quindecim dieb. uento no¬
bis transitum ꝓhibente. Inqua
mora idem willermꝰ cũ patre
intrans et exiens. et in mensa

Expanded text:
Sed hora haec plura loqui vetat, Sed hora haec plura loqui vetat, Deo omnipotenti et beatissimo apostout et ipse Deus inter suas oves vos agnoscat, et beatus Petrus in sui tuitionem, sicut oves Dei sibi commendatas, vos suscipiat. Ego vestra licentia et benedictione vado, ac ut Deus pacis ac dilectionis vobiscum maneat oro. » Post haec surrexit, et dato pacis osculo cunctis, in oratorium ivit, populo sanctum ejus alloquium praestolanti pro instantis qualitate negotii verbum consolationis et exhortationis ministraturus. Quod ubi excellenter peregit, astante monachorum, clericorum ac numerosa populorum multitudine peram et baculum peregrinantium more coram altari suscepit, commendatisque omnibus Christo ingentDofras ivimus, ibique clericum quemdam Wilhelmum nomine a rege ad Anselmum directum reperimus. Detenti autem ibi quindecim diebus sumus, vento nobis transitum prohibente. In qua mora idem Wilhelmus cum Patre intrans et exiens, et in mensa
Abbreviated transcription (Latin):
głam sic in hac ꝑegrinatione
positus gustat. gustando ru¬
minat: ruminando desiderat.
desid̾ando ã longe salutat: ut
ad illam spe ꝑueniendi sub¬
nixus. ea se inter mundana
ꝑicula ꝯsoletur. & alacrit̾ can¬
tet. magna est gloria dñi. Et
sciatis qđ hic ipsa gła dñi.
nullo modo defraudabitur.
qm̃ totum qd̃ in eo uiget. uo¬
luntati dni famulatur. atq
ad hanc obtinendam dirigit᷑.
d oiam ab istis inter uos mͥ
cessandum. uideo. fratres mei¬
obsecro. obsecro uos. si hic dolen¬
tes. nune ab inuicem scparam.
tendite ut: in futuro ante dm̃
leti. ad inuictim comungam᷑.
Estote illi. qui ueraciter ueli¬
tis effici heredes dei. His dic¬
tis. erumpentes ab eiꝰ oculis
lacrime. eum plura loqui ꝓhi¬
buere. Semitum fratrum qui
subsecutus est. quis enarrabit:
Ita fletus impleuit omĩa. ut
uox nulli suꝑesset ad uerba.
Tandem pater medios runpens
singultus. ait̃. Rm̃i mei. scitis qͥd
uos esse. & quo uos tendere cupiã:

Expanded text:
gloriam sic in hac peregrinatione gloriam sic in hac peregrinatione positus gustat, gustando ruminat, ruminando desiderat, desiderando a longe salutat, ut ad illam spe perveniendi subnixus, ea se inter mundana pericula consoletur et alacriter cantet: Magna est gloria Domini. Et sciatis quod hic ipsa gloria Domini nullo modo defraudabitur, quoniam totum quod in eo viget voluntati Domini famulatur, atque ad hanc obtinendam dirigitur. Sed o jam ab istis inter vos mihi cessandum video, fratres mei, obsecro vos, si hic dolentes nunc ab invicem separamur, tendite ut in futuro ante Deum laeti ad invicem conjugamur. Estote illi, qui veraciter velitis effici haeredes Dei. » 33. His dictis erumpentes ab ejus oculis lacrymae eum plura loqui prohihuere. Gemitum fratrum qui subsecutus est quis enarrabit? Ita fletus implevit omnia, ut vox nulli superesset ad verba. Tandem Pater medios rumpens singultus ait: « Charissimi mei, scitis quod vos esse, et quo vos tendere cupiam.
Abbreviated transcription (Latin):
Confitebit᷑ tibi cum benefeciris
ei. Hoc de secularib dictũ. S
nos monachi. utinam tales es¬
semꝰ ut hoꝵ similes non essemꝰ.
Nam qui ĩ ꝓpositi sui norma.
habeant. nec hinc ꝓpter deum
ciiꝰlibet rei penuriam. nec hinc
regule disciplinam pati uoluis
tur. ne hoꝵ similes habeant᷑:
In om̃i quippe oꝑe suo prius
mercedem exigunt. ꝗͣ cui m̾¬
ces debetur. ministerii munꝰ
exsoluant. Et hi tales regni
celestis heredes erunt:: fident̃
dico nequaꝗͣ. si non penitue¬
rint. se tales fuisse. Qui uero
nem. deo ꝑ omĩa inherere.
& totam fidutia suam inflexi¬
bili statu mentis in eũ defige¬
re nitit᷑. Nulla hunc aduersitas
dei seruitio detrahit. nulla
transeuntis uite uoluptas ab
eius amore compescit. Per du¬
ra et aspera uiam mandatoꝵ
illius incedit. et exspe retribu¬
tionis future cor suum indefici¬
enti caritatis ardore succendit.
fretus. cum psalmista canit. m¬
magna est gloria dñi. Quam

Expanded text:
Confitebitur tibi, cum benefeceris Confitebitur tibi, cum benefeceris ei . Hoc de saecularibus dictum. Sed nos monachi utinam tales essemus, ut horum similes non essemus! Nam qui in propositi sui norma, habeant, nec hinc propter Deum cujuslibet rei penuriam, nec hinc regulae disciplinam pati volunt tur, ne horum similes habeantur? In omni quippe opere suo prius mercedem exigunt, quam cui merces debetur ministerii manus exsolvant. Et hi tales regni coelestis haeredes erunt? Fidenter dico, nequaquam; si non poenituerint se tales fuisse. 32. « Quinem, Deo per omnia inhaerere, et totam fiduciam suam infiexibili mentis statu in eum defigere nititur, nulla hunc adversitas Dei servitio detrahit, nulla transeuntis vitae voluptas ab ejus amore compescit. Per dura et aspera viam mandatorum illius incedit, et ex spe retributionis futurae cor suum indeficienti charitatis ardore succendit, fretus, cum Psalmista laetus canit: Magna est gloria Domini . Quam
Abbreviated transcription (Latin):
strante aduertere libet. Deus
enim cuius sunt omia. que
sunt. in his trib generib distine.¬
tam. ad sui obsequium curiã
habet. Habet quippe angelos
que eterna beatitudine stabi¬
liti. sibi ministrant. Habet eti¬
am homines. sibi ꝓterrenis
cõmodis. qi milites stipendia¬
rii seruientes. Habet quoq:
non nullos qui die noctuq sue
uoluntati inherentes. ad reg
magis est suspirandum. ꝙͣ. de
eoꝵ procinctu. quo deo ꝑemp¬
inter astant. in presenti dispu¬
tandñ. Ad solidarios dei milites
u̾ba u̾tamꝰ. Uideatis ꝙͣ plurimõ
in scłari uita degentes. deum
inhis que possident. specietenꝰ
diligentes. et eius ꝑ quedam bo¬
na opera. que faciunt. fainula¬
tui insistentes. Suꝑuenit his
dei iudicio temptatio aliqua.
ꝑdunt sua. Quid dicam: Mu¬
tataꝓtinꝰ mente uolant ab
amore dei. deserunt bona. q̃
faciebant. m̃murant. in iusticie
deum accusant. Quid de istis
dicendum: Solidarii sunt. et
implet᷑ in illis. qd̃ dicit psalmꝰ.

Expanded text:
strante advertere libet. Deus enim, cujus sunt omnia quae sunt, in his tribus generibus distinctam ad sui obsequium curiam habet. Habet quippe angelos, qui aeterna beatitudine stabiliti sibi ministrant. Habet etiam homines sibi pro terrenis commodis, quasi milites stipendiarios, servientes, habet quoque nonnullos, qui die noctuque suae voluntati inhaerentes ad regnumagis est suspirandum, quam de eorum procinctu, quo Deo perenniter astant, in praesenti disputandum. Ad solidarios Dei milites verba vertamus. Videatis quamplurimos in saeculari vita degentes, Deum in his quae possident specie tenus diligentes, et ejus per quaedam bona opera quae faciunt, famulatui insistentes. Supervenit his Dei judicio tentatio aliqua, perdunt sua. Quid dicam? Mutata protinus mente, volant ab amore Dei, deserunt bona quae faciebant, murmurant, injustitiae Deum accusant, Quid de istis dicendum: Solidarii sunt, et impletur in illis quod dicit Psalmus:
Abbreviated transcription (Latin):
accepisse. quo maioris honoris
dunstanum compotem faceret.
aggredit᷑ rogare illũ : ut eccłiã
pastorali solatio destitutam.
ipse pastor suscipiat.S cum
uideret se. qd suadebat ꝑsua¬
dere nͣ posse. regine matri
suadele. Scio inqͥt carissima
mater. ac totiꝰ imꝑii anglorũ
regina. quod te ꝯmunis noster
amicꝰ dunstanꝰ. p̃cipue inter
homines cliligat. in tuis quã
maxime oꝑib delecte rur. dũ
quicqͥd ꝓ consilio uitȩ eternȩ
ipse tibi preceꝑit. siue id esset
insustantatione pauꝑm. siue
in muneratione eccłiarũ. tu
sedula sẽꝑ executione imple¬
re nͣ cessaueris.Qua dere mag¬
na animꝰ meus spe detinetur.
ut siquid ab eo. qd̃ me atq
illum deceat postulaueris.
nulla tibi ratione denegare
uelit. Decere autẽ utrũq nrͣm
ut sũmu ipse auingat sacer¬
dotium. om̃ib manifestũ est.
qui om̃s honores uita & sapi¬
I entia illiꝰ scimꝰ esse infe¬
riores. & regem angłoꝵ. mul¬

Expanded text:
accepisse, quo majoris honoris accepisse, quo majoris honoris Dunstanum compotem faceret, aggreditur rogare illum, ut Ecclesiam pastorali solatio destitutam ipse pastor suscipiat. Sed cum videret se quod persuadebat persuadere non posse, reginae matri suadelae: Scio, inquit, charissima mater ac totius imperii Anglorum regina, quod te communis noster amicus Dunstanus praecipue inter homines diligat, in tuis quam maxime operibus delectetur, dum quidquid pro consilio vitae aeternae ipse tibi praeceperit, sive id esset in sustentatione pauperum, sive in muneratione ecclesiarum, tu sedula semper exsecutione implere non cessaveris. Qua de re magna animus meus spe detinetur, ut si quid ab eo quod me atque illum deceat postulaveris, nulla tibi ratione denegare velit. Decere autem utrumque nostrum, ut summum ipse attingat sacerdotium omnibus manifestum est, qui omnes honores vita et sapientia illius scimus esse inferiores, et regem Anglorum mul
Abbreviated transcription (Latin):
chiligens. & ipse a deo multũ dilec¬
tus. ac per hocpat̾no u̾bere.qͣi bonꝰ
filius crebro ab illo flagellatus.
In huiꝰ conspectu uenerabilis pa¬
ter dunstanꝰ adeo erat p̾ciosus.
ut om̃i eum humano generi¬
p̃ferret. pͥncipem testamͣtoꝵ sta¬
tueret: thesauros ei delegaret.
animam corpꝰ & regnũ ꝯmittẽt.
nec quisqua in toto regno anglo¬
rum esset. qͥ absq eius imꝑio.
manu uel pedem moueret. Pro¬
inde dunstanꝰ qͣi rex. et regis im¬
ꝑator effectꝰ. uirgam eqͥtatis. uir¬
gam regni dei. ꝑ om̃s anglor
fines extendere: eccłias quas
aut ipse funcdaucrat. aut ab ali¬
is fundatas. egestas oppresserat.
amplis hereditatib munerare.
prsus magnã pͦpłis leticiam. in
sua potentia facere. dum pax. ⁊
iusticia. in mutuos amplexus
concͣrerent. & osculandi munꝰ
apud quẽ illum olim con¬
u̾satum fuisse p̃diximꝰ: ad uit̃a
sp̃ualis scłi dispositꝰ est. Existim¬
ans autẽ rex. tempꝰ se oportunu

Expanded text:
diligens, et ipse a Deo multum dilecdiligens, et ipse a Deo multum dilectus, ac per hoc paterno verbere quasi bonus filius crebro ab illo flagellatus. In hujus conspectu venerabilis pater Dunstanus adeo erat pretiosus, ut eum omni generi humano praeferret, principem testamentorum statueret, thesauros ei delegaret, animam, corpus, et regnum committeret; nec quisquam in toto regno Anglorum esset, qui absque ejus imperio manum vel pedem moveret. Proinde Dunstanus quasi rex et regis imperator effectus, virgam aequitatis, virgam regni Dei per omnes Anglorum fines extendere, ecclesias quas aut ipse fundaverat, aut ab aliis fundatas egestas oppresserat, amplis haereditatibus munerare, prorsus magnam populis laetitiam in sua potentia facere, dum pax et justitia in mutuos amplexus converterent, et osculandi munusapud quem illum olim conversatum fuisse praediximus, ad vitam spiritualis saeculi dispositus est. Existimans autem rex tempus se opportunum
Abbreviated transcription (Latin):
egressus aut̃ẽ a loco. ut regẽ
loquendi sibi cupidissimũ
adiret. diabolum scurre similli¬
mum. corã eqͥtantib dep̾hendit
saltantẽ: et qͣi de futuro aliqͦ
lucro gloriantẽ. Quiꝰ presentiam
dum coessenti popło indicasset.
formãq om̃iũ ꝯspectib horribi¬
lem ex imꝑio denudasset: reqͥ¬
sitꝰ postea quid eiusdem monstͥ
tã petulans leticia portenderet:
ille mortẽ regis. regniq mutati¬
oñe ꝓximã esse denunciat. Cui
mox ꝓphetie: rerũ ueritas ꝯtesta¬
ta responit. Nonłu enĩ sol sep¬
ties diem creauerat. & rex occidit᷑.
& regnũ mutat᷑. Ex quo satis est
aduert̾e. quanta hꝰ uiri pectus
gratta dei regebat. qui inusibi¬
lem hostem tam facile deprehen¬
dere. & eiꝰ prestigia tam ueraciter
posset denudare. Translate autẽ
sunt exequie regis Glestoniam.
ibiq a beato ounstano sub mag¬
na lugentis popłi frequentia.
terre cõmendate.
edredus egregius iũr. homo cultor
iusticie ac pietatis: deum ualde

Expanded text:
egressus autem a loco ut regem loquendi sibi cupidissimum adiret, diabolum scurrae simillimum coram equitantibus deprehendit saltantem, et quasi de futuro aliquo lucro gloriantem: cujus praesentiam dum coessenti populo indicasset, formamque omnium conspectibus horribilem ex imperio denudasset, requisitus postea quid ejusdem monstri tam petulans laetitia portenderet, illo mortem regis regnique mutationem proximam esse denuntiat. Cui mox prophetiae rerum veritas contestata respondit. Nondum enim sol septies diem creaverat, et rex occiditur, et regnum mutatur. Ex quo satis est advertere, quanta hujus viri pectus gratia Dei regebat, qui invisibilem hostem tam facile deprehendere, et ejus praestigias tam veraciter posset denudare. Translatae autem sunt exsequiae regis Glestoniam, ibique a beato Dunstano sub magna lugentis populi frequentia terrae commendatae.Edredus, egregius vir, homo cultor justitiae ac pietatis, Deum valde
Abbreviated transcription (Latin):
salomon.sapientia. druitiis. &
gła. Domꝰ autẽ ed wii in dies
decresc̾e: cũ ipse in flagitiis
crescere ñ desiuerit.

Expanded text:
Salomon, sapientia, divitiis et gloria, domus autem Edwii in dies decrescere, cum ipse in flagitiis crescere non desiverit.
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt salus et creator om¬
niũ: qui homines hac etiã
in parte ceteris animantibr
excellere uoluisti qd̃ loqui
possunt. et erecto capite in¬
cedere: reforma in hoc filio
nr̃o. uł qd̾ natura informatũ
reliquit.uł qd formatũ. in¬
imica faluti egritudo corrupit.
Solius enĩ tui est. ex eo qd
ñ est. in id qd̃ est ꝑducere. et
qd̃ est. in quascunq uolue¬
ris formas mutare. Exaudi
gͦ preces supplicantiũ ꝓpter
temetipsum. et ꝓpt̾ dunstanĩ
dilectũ tuũ. Tunc demissus
ex humeris baiuilantiũ se egͥtꝰ.
ut ad memoriã sc̃i uicimus
applicari deberet: mox ut
tũbam tetigit: in pedib suis
constitit. caput cũ scapulis
sursũ erexit: et resoluta lin¬
gua. que ñqua antea sue¬
rat locuta excelsa uoce cla¬
mare cepit. Gła in excelsis deo
alła. Sicq ꝑseuerauit in integͥ

Expanded text:
inquiunt, salus et creator ominquiunt, salus et creator omnium, qui homines hac etiam in parte caeteris animantibus excellere voluisti, quod loqui possint, et erecto capite incedere, reforma in hoc filio nostro vel quod natura informatum reliquit, vel quod formatum inimica saluti aegritudo corrupit. Solius enim tui est ex eo quod non est in id quod est perducere, et quod est in quascunque volueris formas mutare. Exaudi ergo preces supplicantium propter temetipsum, et propter Dunstanum dilectum tuum. Tunc demissus ex humeris bajulantium se aegrotus, ut ad memoriam sancti vicinius applicari deberet, mox ut tumbam tetigit, in pedibus suis constitit, caput cum scapulis sursum erexit, et resoluta lingua quae nunquam antea fuerat locuta, excelsa voce clamare coepit Gloria in excelsis Deo, alleluia. Sicque perseveravit in integ
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Non me int ceteros pauꝑes
cõputatis: quia int̾ eos sanatũ
asseritis: Non ita est: qm̃ et si
dunstanꝰ ñ fuisset. ita mͥ conti¬
gisset. Ad hanc uocẽ toto corpo¬
re intremuit: itaq uno mo¬
m̃to. eadem que illum dimise¬
rat infirmitate ꝑcussus est: ut
nichil in om̃ib mẽ bris esset
qd̃ ab hac ꝑcussione intactum
remaneret Uociferabat᷑ gͥ mise¬
rabiliter: & post paulum expi¬
rabat infeliciter. ¶:
multaq circa sc̃m dei ue¬
neratio excreuit: restitutis ad
integram sanitatis ꝑfectionẽ.
nunc unis. nunc plurib ꝑ sin¬
gulos dies egrotis. ex diuersa¬
rum regionũ longinquitate
porro adductis.
Nter hec multoꝵ ceruicib im¬
pendens iuuenis ferebatur ⁊
formosa quicłe facie. sed a
natiuitate fandi impotens:
& quindenis annoꝵ tẽporib. nec
caput sursum erexerit. nec
deorsum gressum direxerit
Quem suꝑ capita illoꝵ celfiͤ
eleuatũ: his precib fletu ꝑ¬
mixtis sc̃o obtulerunt. Oxꝑe

Expanded text:
dit: Num me inter caeteros pauperes dit: Num me inter caeteros pauperes computatis, quia inter eos sanatum asseritis? Non ita est, quoniam etsi Dunstanus non fuisset, ita mihi contigisset. Ad hanc vocem toto corpore intremuit, itaque uno momento eadem, qua illum dimiserat, infirmitate percussus est, ut nihil in omnibus membris esset, quod ab hac percussione intactum remaneret. Vociferabatur ergo miserabiliter, et post paulum exspirabat infeliciter. Invmultaque circa sanctum Dei veneratio excrevit, restitutis ad integram sanitatis perfectionem nunc unis, nunc pluribus per singulos dies aegrotis, ex diversarum regionum longinquitate porro adductis. Inter haec multorum cervicibus impendens juvenis ferebatur, formosa quidem facie, sed a nativitate fandi impotens, ut quindenis annorum temporibus nec caput sursum erexerit, nec deorsum gressum direxerit. Quem super capita illorum celsius elevatum his precibus fletu permistis sancto obtulerunt. O Christe,
Abbreviated transcription (Latin):
in agoma egrotꝰ. sensit qͣi ma¬
num hominis ꝑ totũ corpꝰ dis¬
currentẽ: om̃sq totiꝰ corporis
neruos distringentẽ. Inde uo¬
ciferans ẽ terra exiliit. in pedi¬
bus suis constitit: et restituta
ad integrũ sanitate exclama¬
re cepit. Benedictus filius dei
uiuentis in bono seruo suo
dunstano. & benedictus bonꝰ
tam potentes.tantaq pietate
preditos habet. Mex ymnis et
laudib deuotissime dño ꝑso¬
latis: qui alienis manib fue¬
rat deportatus. suis pedib cu¬
currit. equũ ascendit: & cum
om̃i comitatu. gaudens et hila¬
ris recessit ͤo post paucos dies
facto conuiiio in domo sua. con¬
uocauit om̃s amicos & notos: ut
sibi de adepta sanitate congaude¬
rent. &. congratularent᷑. Cumq
in magno gaudio conuiuarent᷑.
ceperunt dm̃ laudare. & glori¬
ficare: qͥ cũ sit potens potentẽ
ñ abiecerit: s cum pauꝑib suis
penitentiȩ ei spacia concesserit.
Suꝑ quo indignatꝰ ille respon¬

Expanded text:
in agonia aegrotus sensit quasi main agonia aegrotus sensit quasi manum hominis per totum corpus discurrentem, omnesque totius corporis nervos distinguentem. Inde vociferans e terra exsiliit, in podibus suis constitit, et restituta ad integrum sanitate exclamare coepit: Benedictus Filius Dei viventis in bono servo suo Dunstano, et benedictus bonustam potentes tantaque pietate praeditos habet. Mox hymnis et laudibus devotissime Domino persolutis, qui alienis manibus fuerat deportatus, suis pedibus cucurrit, equum ascendit. et cum omni comitatu gaudens et hilaris recessit. Sed post paucos dies facto convivio in domo sua, convocavit omnes amicos et notos, ut sibi de adepta sanitate congauderent, et congratularentur. Cumque in magno gaudio convivarentur, coeperunt Deum laudare et glorificare, qui cum sit potens, potentem non abjecerit, sed cum pauperibus suis poenitentiae ei spatia concesserit. Super quo ille indignatus respon
Abbreviated transcription (Latin):
acerdos quidam folca¬
nensium p̾positus nomi¬
ne ceonulphus. uir locuples ual¬
de erat: multaq nobilitate int̃
suos pollebat. Hic ꝑ multos an¬
nos ita om̃iũ menbroꝵ para¬
lysi dissolutꝰ fuerat: ut neq
uicinas possessiones adire. neq
eccłe limina contingere. nisi
in grabato deportatꝰ ualeret.
Suasus itaq ab intimis suis.
ut ad memoriã domni uunsta¬
m miserum cadauer sineret
transferri: pͥmo qͥdem uerecun¬
die distulit ÷ homo diues.
dedignans consortium pauꝑ¬
tatis: ex om̃ib locis ꝓpter sp̃e
recuꝑande salutis illuc con¬
fluentis. S cum iam pre dolo¬
ris magnitudine sibi ipsi esset
intolerabilis: iussit feretralem
equoꝵ laterib machinan coap¬
tari: seq in ea positũ ad eccł̃ȩ
ianuas. ubi memoratꝰ sc̃s requi¬
escit ꝑtrahi. Ibi clientum suoꝵ
humeris sustantatus. intro illatꝰ
est: ꝓsequente illum ñ parua
multitudine agnatoꝵ. flebili¬
b uocib dunstam nom̃ inuo¬
cantiũ. Secunda autẽ diȩ factꝰ

Expanded text:
acerdos quidam Folcanensium praepositus, nomine Ceowlfus, vir locuples valde erat, multaque nobilitate inter suos pollebat. Hic per multos annos ita omnium membrorum paralysi dissolutus fuerat, ut neque vicinas possessiones adire, neque ecclesiae limina contingere, nisi in grabato deportatus, valeret. Suasus itaque ab intimis suis, ut ad memoriam domni Dunstani miserum cadaver sineret transferri, primo quidem verecundia distulit homo dives, dedignans consortium paupertatis, ex omnibus locis propter spem recuperandae salutis illuc confluentis. Sed cum jam prae doloris magnitudine sibi ipsi esset intolerabilis, jussit feretralem equorum lateribus machinam coaptari, seque in ea positum ad ecclesiae januas, ubi memoratus sanctus requiescit, pertrahi. Ibi clientium suorum humeris sustentatus intro illatus est, prosequente illum non parva multitudine agnatorum, flebilibus vocibus Dunstani nomen invocantium. Secunda autem die factus
Abbreviated transcription (Latin):
deat p̾ponẽ. Multũ enĩ ꝓdesse
puto ad intelligenda ea que ibi
legerit. siqͥs prius qua intentiõe
quoue modo disputata sint cog¬
noin̾t. Puto etiã quod siqͥs hanc̃
ip̃am p̾fationẽ priꝰ uiderit. non
maximũ. & sũmũ õiũ que sunt.

Expanded text:
deat praeponere. Multum enim prodesse deat praeponere. Multum enim prodesse puto ad intelligenda ea quae legerit ibi, si quis prius, qua intentione, quove modo disputata sint, cognoverit. Puto etiam quod si quis hanc ipsam praefationem viderit prius, non maximum et summum omnium quae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
potui inuenire me in ea dixisse.
qd̾ ñ catholicoꝵ patrũ. & maxime
beati augustini scriptis cohereat.
Quappt̃ sicui uidebit᷑. qͦd in eocłe
opusculo aliqͥd protulerim: qd̾
ant nimis nouũ sit. aut a u̾itate
dissentiat. rogo ne stati me. aut
presũptorẽ nouitatũ. aut falsita¬
tis assertorẽ exclamet. s priꝰ libros
p̃fati doctoris augustim de tͥm¬
tate diligent̃ ꝑspiciat. deinde
scđm eos opusculũ meũ duudicet
Quod .ii. dixi sũmam tͥntatem
posse dici tres sub̃as. grecos sequu¬
tus sum. qui confitentur tres
hoc significant in deo ꝑ sub̃am:
ibi dixi sub ꝑsona secũ sola co-¬
gitatiõe disputantis & inuesti¬
gantis ea que priꝰ ñ aĩaduertiss
plata sunt. sic̃ sciebam eos uelle.
quoꝵ petiçioni obseqͥ intendebã.
Precor autẽ & obsecro uehement̃
siqͥs uoluerit hoc opusculũ trans¬
cribere. ut hanc p̃fationẽ in capi¬
te libelli. ante ipsa capitula stu¬

Expanded text:
potui invenire me in ea dixisse, potui invenire me in ea dixisse, quod non catholicorum Patrum, et maxime beati Augustini, scriptis cohaereat. Quapropter, si cui videbitur quod in eodem opusculo aliquid protulerim, quod aut nimis novum sit, aut a veritate dissentiat, rogo ne statim me aut praesumptorem novitatum, aut falsitatis assertorem exclamet; sed prius libros praefati doctoris Augustini de Trinitate diligenter perspiciat , deinde secundum eos opusculum meum dijudicet. Quod enim dixi summam Trinitatem posse dici tres substantias, Graecos secutus sum, qui confitentur tres hoc significant in Deo per substaecunque autem ibi dixi, sub persona secum sola cogitatione disputantis et investigantis ea, quae prius non animadvertisset, prolata sunt: sicut sciebam illos velle quorum petitioni obsequi intendebam. Precor autem et obsecro vehementer, si quis hoc opusculum voluerit transcribere, ut hanc praefationem in capite libelli ante ipsa capitula 4 stu
Abbreviated transcription (Latin):
enim id qͦd petebant usu sibi op¬
tabant facilius: tanto illud mͥ¬
actu iniungebant difficiliꝰ. Tan¬
dem tñ uictus tũ precũ modesta
importuntate. tũ studii eoꝵ ñ
contempnenda honestate: inuitꝰ
qͥdem ꝓpt rei difficultatẽ. & inge¬
nii mei imbecillitatẽ. qͦd p̃caban¬
tur incepi. s libent̃ ꝓpt̃ eoꝵ. cari¬
tatẽ. quantũ potui scdm ipsoꝵ
diffintionẽ effeci. Ad qͦd cũ ea
sp̃e sim adductꝰ. ut qͥcqͥd facerem
illis solis a qͥb exigebat᷑ e̾ẽt no¬
tum. & paulo post eisdẽ id ipsũ
ut uilem rem fastidientib con¬
tẽptum esset obruendũ: scio enĩ
me in eo ñ tam precantib. satis¬
facere potuisse. quã precib me
ꝓsequentib fine posuisse. nes¬
cio tñ. quo pacto sic pret̾ spem
euenit. ut ñ solum p̃dicti fr̃s
s a plures alii scͥpturã ip̃sam quisq
sibi eam transcribendo in longum
meinorie cõmendare satagerent.
Quam ego sepe retractans: nichil

Expanded text:
enim id quod petebant usu sibi openim id quod petebant usu sibi optabant facilius, tanto mihi illud actu injungebant difficilius. Tandem tamen victus, tum precum modesta importunitate, tum studii eorum non contemnenda honestate; invitus quidem propter rei difficultatem, et ingenii mei imbecillitatem, quod precabantur incoepi; sed libenter propter eorum charitatem, quantum potui secundum ipsorum diffinitionem effeci. Ad quod cum ea spe sim adductus, ut quidquid facerem illis solis a quibus exigebatur, esset notum, et paulo post idipsum ut vilem rem fastidientibus, contemptu esset obruendum: scio enim me in eo non tam precantibus satisfacere eisdem potuisse, quam precibus me prosequentibus finem posuisse. Nescio tamen quo pacto sic praeter spem evenit, ut non solum praedicti fratres, sed et plures alii Scripturam ipsam, quisque eam sibi transcribendo in longum memoriae condemnare satagerent: quam ego saepe retractans nihil
Abbreviated transcription (Latin):
uidam fr̃s sepe
me studioseq pre¬
cati sunt. ut que¬
dam que illis. de
mecutanda diuinitatis eẽntia. &
quibusdam aliis huiꝰmodi medi¬
tatiom coherentib usitato sermo¬
ne colloquendo ptuleram. sub
quodam eis meditationis exem¬
plo describerẽ. Ciuiꝰ scilicet scri¬
bende mecditationis magis scđm
suã uoli tatem. quã scđm
rei facili. tatem. aut meã
possibilitatem. Hanc mͥ formam
prestituerunt. qͣtinꝰ auctoritate
scͥpture. penitꝰ nichil in eã ꝑsua¬
deret᷑. s quicqͥd ꝑ singulas innesti¬
gationes finis assereret: idita ꝑ¬
esse plano stilo. & uulgarib argu¬
mentis. simpliciq disputatione.
et rationis necessitas. breuĩt coge¬
iret. et ueritatis claritas patent̃
ostenderet. Holuerunt etiã ut
nec simplicib peneq fatuis ob¬
iectionib mͥ occurrentib obin¬
are contẽpnerẽ. Quod qͥdem diu
tẽptare recusaui. atq mecũ rem¬
ip̃am cõparans multis me ratio¬
nib excusare tẽptaui. Quanto

Expanded text:
uidam fratres saepe me studioseque precati sunt ut quaedam quae illis de meditanda Divinitatis essentia, et quibusdam aliis huie meditationi cohaerentibus, usitato sermone colloquendo protuleram, sub quodam eis meditationis exemplo describerem. Cujus scilicet scribendae meditationis magis secundum suam voluntatem, quam secundum rei facilitatem aut meam possibilitatem, hanc mihi formam praestituerunt: quatenus auctoritate Scripturae penitus nihil in ea persuaderetur; sed quidquid per singulas investigationes finis assereret, id ita esse plano stylo et vulgaribus argumentis, simplicique disputatione, et rationis necessitas breviter cogeret, et veritatis claritas patenter ostenderet. Voluerunt etiam ut nec simplicibus peneque fatuis, objectionibus mihi occurrentibus obviare contemnerem. Quod quidem diu tentare recusavi, atque mecum reipsa comparans, multis me rationibus excusare tentavi: quanto
Abbreviated transcription (Latin):
admodum oporteat eum scire. an¬
teqũa habeant ꝑ soliditatẽ fidei
alas sp̃uales. p̾sumendo in altissi¬
mas de fide qͣstiones assurgere.
Unde fit ut dum ad illa que priꝰ
fidei scalã exigunt. sicut scriptũ ẽ
nisi credideritis non intelligetis. pre¬
postere per intellectum. prius co¬
nantur ascendere. in multimodos
errores ꝑ intellectus defectum co¬
gant᷑ descendere. Palam nanq est
quia illi ñ habent fidei firmita¬
tem. qui qm̃ quod credunt. in¬
telligere non posst̃. disputant
contra eiuꝰdem fidei. a sc̃is patͥ¬
bus confirmata ueritatem. ue¬
lut si uespertiliones et noctue.
non nisi in nocte celum uiden¬
tes. de meridianis solis radiis
disceptant contra aqͥlas ipsum
solem irreuerberato uisu incu¬
entes. Prius ergo fide mundan¬
dum est cor. sicut dicit᷑ de deo
fide muncdans corla eoꝵ. et priꝰ
per preceptoꝵ dlñi custodiam il¬
luminandi st̃ oculi. quia pre¬
ceptũ dñi lucidum illuminans

Expanded text:
admodum oporteat eum scire, anadmodum oporteat eum scire, antequam habeant per soliditatem fidei alas spiritales, praesumendo in altissimas de fide quaestiones assurgere. Unde fit ut, dum ad illa, quae prius fidei scalam exigunt, sicut scriptum est: Nisi credideritis, non intelligetis , praepostere prius per intellectum conantur ascendere, multimodos errores per intellectus defectum cognantur descendere. Palam namque est quia illi non habent fidei firmitatem, qui, quoniam quod credunt intelligere non possunt, disputant contra ejusdem fidei a sanctis Patribus confirmatam veritatem; velut si vespertiliones et noctuae nonnisi in nocte coelum videntes, de meridianis solis radiis disceptent contra aquilas solem ipsum irreverberato visu intuentes. Prius ergo fide mundandum est cor, sicut dicitur de Deo: Fide mundans corda eorum ; et prius per praeceptorum Domini custodiam illuminandi sunt oculi, quia praeceptum Domini lucidum illuminans
Abbreviated transcription (Latin):
des xp̃iana conficetur. qm̃ id in¬
tellectu capere nequeunt. et po-¬
tius insipienti suꝑbia iudicant.
nullatenus posse esse. qͥd neque¬
unt incelligere. quã humili sa¬
pientia. fateant᷑ esse multa posse.
que ipsi non ualeant cõprehen¬
dere. Nullus quippe xp̃ianus de¬
bet disputare. quomͦ quod catho¬
lica eccłia. corde credit et ore
conficet᷑. non sit. s semꝑ eancłe
fidem indubitant᷑ tenendo aman¬
do. et scdm illam uiuendo. hu¬
militer quantũ potest. querere
rationem quomodo sit. Si potest
intesligere deo gr̃as agat. si non
potest. non immittat cormia ad
uentilandum. s summutat caput
ad uenerandũ. Citius enim pot̾
in se confidens humana sapien¬
tia. impingendo cornua sibi euel¬
lere. quam ui nitendo petr̃a hãc
euoluere. Solent enim quid̾a. cũ
ceperint. quasi cornua confiden¬
tis sibi scientie producere. nesci¬
entes quia siquis. se existimat sci¬
re aliquid. nondũ cognouit. qm̃i¬

Expanded text:
des Christiana confitetur, quoniam id indes Christiana confitetur, quoniam id intellectu capere nequeunt: et potius insipienti superbia judicant nullatenus posse esse, quod nequeunt intelligere; quam humili sapientia fateantur esse multa posse, qua ipsi non valeant comprehendere. Nullus quippe Christianus debet disputare quomodo quod catholica Ecclesia corde credit, et ore confitetur, non sit; sed semper eamdem fidem indubitanter tenendo, amando, et secundum illam vivendo, humiliter quantum potest, quaerere rationem quomodo sit. Si potest intelligere, Deo gratias agat; si non potest, non immittat cornua ad ventilandum, sed submittat caput ad venerandum. Citius enim potest in se confidens humana sapientia impingendo cornua sibi evellere, quam vi nitendo petram hanc evellere. Solent enim quidam, cum coeperint quasi cornua confidentis sibi scientiae producere, nescientes quod si quis aestimat se scire aliquid, nondum cognovit quem
Abbreviated transcription (Latin):
magnus mons impleuerit uniu̾.¬
sam terram. si eum meis romb
fulcire. et quasi mitantem stabi.¬
lire nitar. tot scĩ et sapientes. qui
suꝑ eius eternam firmitatem
se stabilitos esse gaudent: indig.¬
nari michi posst̃. et hoc impu¬
tare. non studiose grauitati.s
iactantie leuitati: Siqͥd ergo
de firmitate fidei nr̃e in hac
epła disputauero. non est ad il¬
endum fratrum hoc exigentiũ
te ad ueritatem rediit. nullatenꝰ
putet me in hac epła contrase
loqui.qm̃ iam non est quod fuit.
Si enĩ fuit aliqñ tenebre. nunc
autẽ lux in dño. non st̃ arguen¬
de tenebre que iam non st̃. s lux
approbanda que lucet. Uerunta¬
men siue adhuc ad lucem redie
si fides in illis superet racionẽ.
que illis fidei uidet᷑ repugnare
non michi uidetur superfluum
repugnantiam istam dissoluert¬
S priusquã de questione disse¬
ram. aliquid premitam ad comi¬
pescendam presumptionẽ eoꝵ. qui
ne fanda temeritate audent dis¬
putare contra aliquid eoꝵ. que fi¬

Expanded text:
magnus impleverit universam terram, si eum meis rationibus fulcire et quasi nutantem stabilire nitar; tot sancti et sapientes, qui super ejus aeternam firmitatem se stabilitos esse gaudent, indignari mihi possunt; et hoc imputate, non studiosae gravitati, sed jactantiae levitati? Si quid ergo de firmitate fidei nostrae in hac epistola disputavero, non est ad d fratrum hoc exigentium te, ad veritatem rediit, nullatenus putet me in hac epistola contra se loqui; quia jam non est quod fuit. Si enim fuit aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino; non sunt arguendae tenebrae quae jam non sunt, sed lux approbanda quae lucet. Verumtamen sive adhuc ad lucem rediersi fides in illis superet rationem, quae illis fidei videtur repugnare, non mihi videtur superfluum repugnantiam istam dissolverSed priusquam de quaestione disseram, aliquid praemittam ad compescendam eorum praesumptionem, qui nefanda temeritate audent disputare contra aliquid eorum, quae fi
Abbreviated transcription (Latin):
teor tibi pater celi & terre. qui¬
a abscondisti hec a sapientibus
& prudentib et reuelasti ea par-¬
tuilis. priꝰ inquam ea que car¬
nis st̃ postponentes sccłm sp̃m
uiuamus. quã profunda fidei
diuidicando discutiamꝰ. Nam
qui scłm carnem uiuit. car¬
nalis siue animalis est. de qͦ
dicit᷑. animalis homo non ꝑ¬
cipit ea que st̃ sp̃c dei. quĩ.
uero sp̃i. facta carnis morti¬
ficat. sp̃ualis efficitur. de quo
rum enim est. quanto opulen¬
tiꝰ nutrim in sacra scriptura ex
his que per obedientiam pasct̃
tanto subtilius ꝓuehimur ad
ea. que ꝑ intellectũ saciant
frustra quippe conatur dicere.
suꝑ om̃es docentes me inteslexi.
qui proferre non audet. quia
testimonia tua meditatio mea ẽ
Et mencdaciter ꝓnuntiat. suꝑ se¬
nes intellexi. cũi non est famili¬
are. quod sequit᷑. quia mancda¬
ta tua quesiui. Nimirũ hoc ip¬
sum quod dico. qui non credi¬
derit non intelliget. Nam qui
non crediderit non exꝑietur
& qui expertus non fuerit. non

Expanded text:
e coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Prius, inquam, ea quae carnis sunt postponentes, secundum spiritum vivamus quam profunda fidei dijudicando discutiamus: nam qui secundum carnem vivit, carnalis sive animalis est, de quo dicitur: Animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . Qui vero spiritu facta carnis mortificat, spiritualis efficitur; de quo rum enim est quia quanto opulentius nutrimur in sacra Scriptura ex his quae per obedientiam pascunt, tanto sublimius provehimur ad ea quae per intellectum satiant: frustra quippe conatur dicere: Super omnes docentes me intellexi , qui proferre non audet; quia testimonia tua meditatio mea est . Et mendaciter pronuntiat: Super senes intellexi, cui non est familiare quod sequitur: Quia mandata tua quaesivi. Nimirum hoc ipsum quod dico, qui non crediderit, non intelliget. Nam qui non crediderit, non experietur; et qui expertus non fuerit, non