comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
predas certantes agere eaq mutare cum merca¬
toribus uino aduccritio: et aliis talibus. Prcterea
frumentum publioe datum uendere. panes ĩdies
mercari. Postremo quecũq dici aut fingi ignauiȩ
luxuriȩq probra in illo exexcitu cuncta fuere: et
alia amplius. Sed in ea difficultate Metellum nõ
minus q in rebus hostilibus magnum et sapientẽ
uirum fuisse comperio tanta temperantia inter
ambitionem seuitiamq: moderatu. Nãq edicto
primo adiumenta ignauie dicit sustulisse: ne ꝗs¬
q̃ incastris panem: aut quem alium coctum cibu
uenderet: ne lixe exercitum sequerentur: ne mi
aut iumentum haberent. Cȩteris arte dicitur¬
nomen statuisse. Preterea transuersis itinerib
quotidie castra mouere: iuxta ac si hostes addes¬
sent uallo atꝙ fossa munire. uigilias crebras po¬
nere et eas ipse cum legatis custodire. Item inaomi¬
ne in primis modo ĩ põstremis sȩpe in medio adẽc

Expanded text:
praedas certantes agere eaque mutare cum mercapraedas certantes agere eaque mutare cum mercatoribus vino aduecticio et aliis talibus; praeterea frumentum publice datum vendere, panem in dies mercari; postremo quaecumque dici aut fingi queunt ignaviae luxuriaeque probra, ea in illo exercitu cuncta fuere et alia amplius. Sed in ea difficultate Metellum nec minus quam in rebus hostilibus magnum et sapientem virum fuisse comperior: tanta temperantia inter ambitionem saevitiamque moderatum. Namque edicto primum adiumenta ignaviae sustulisse: ne quisquam in castris panem aut quem alium cibum coctum venderet, ne lixae exercitum insequerentur, ne milaut iumentum haberet; ceteris arte modum statuisse. Praeterea transuersis itineribus cottidie castra movere, iuxta ac si hostes adessent vallo atque fossa munire, vigilias crebras ponere et eas ipse cum legatis circumire; item in agmine in primis modo, modo in postremis, saepe in medio adesse,
Abbreviated transcription (Latin):
periculi: neq laboris patiens. lingua qͣ manux
promptior: prȩdator ex sociis: et ipse preda ho¬
stium sine imperio: et modestia habitus. ⁊ta
imperatori nouo plus ex malis moribus sollici¬
tudinis ꝙͣ ex copia militum auxilii aut spei bo¬
nȩ accedebat. Statuit tamen Metellus ꝙͣ ꝙͣ et
estiuorum tempus cõmitiorum mora minue¬
rat: et expectatioe euentus ciuium animos in¬
tentos putabat non prius bellum attingere ꝙ: malo¬
rum disciplina milites laborare coegisset.Nam Ai¬
binus Auli fratris exercitusq acladẽ perculsus. poꝰ¬
q decreuerat non egredi prouincia quantum tẽ¬
poris ȩstiuorum in imperio fuit:plerunq mili¬
tes in statutis castris habebat: nisi cum odor aut
pabuli cgestas locum mutarc subegerat. Sed ne
bebat ab signis aberat. Lixȩ permixii cum equi¬
tibus die noctuq uagabantur: et palantes agros
uastare. uillas expugnare: pecoris et mancipiorũ

Expanded text:
periculi neque laboris patiens, lingua quam manu periculi neque laboris patiens, lingua quam manu promptior, praedator ex sociis et ipse praeda hostium, sine imperio et modestia habitus. Ita imperatori nouo plus ex malis moribus sollicitudinis quam ex copia militum auxili aut spei bonae accedebat. Statuit tamen Metellus, quamquam et aestiuorum tempus comitiorum mora imminuerat et expectatione eventus civium animos intentos putabat, non prius bellum attingere, quam maiorum disciplina milites laborare coegisset. Nam Albinus, Auli fratris exercitusque clade perculsus, postquam decreverat non egredi prouincia, quantum temporis aestiuorum in imperio fuit, plerumque milites statiuis castris habebat, nisi cum odor aut pabuli egestas locum mutare subegerat. Sed neqbebat, ab signis aberat; lixae permixti cum militibus diu noctuque uagabantur, et palantes agros vastare, villas expugnare, pecoris et mancipiorum
Abbreviated transcription (Latin):
midia euenerat acri uiro: et qꝙ̃ ad uerso popłi
partium. fama tamen equabili et iniuiolata erat.
is ubi primum magistratum ingressus est: alia
omnia sibi cõmunia cum collega est ratus adbel¬
lum quod gesturus erat animum intendit. Igit
diffidens ueteri exercitui milites eligere: scribe̾.
presidia undiq arcessere. arma: tela: et equos &
cuncta instrumenta ꝑare militiȩ. Ad hoc cõme¬
atum affatim. deniq: omnia quȩ in bello uario
et multarum rerum egenti usui esse solent. Ç¬
terum ad ea paranda senatus autoritate. sociix
nomen latinum et reges ultro auxilia mittẽ
midiam proficiscitur magna sp̃e ciuium: tu
propter bonas artes: tum maximȩ ꝙ aduersu
diuitias inuictum animum gerebat: et auariua
magistratuum ante idez tempus in numidiã
nostre opes contuse: hostiumq aucte erant.S
ubi in africam uenit exercitus ei traditur a
Spurio Albino proconsule iners: imbellis: neq

Expanded text:
midia evenerat, acri viro et, quamquam aduerso populi midia evenerat, acri viro et, quamquam aduerso populi partium, fama tamen aequabili et inviolata. Is ubi primum magistratum ingressus est, alia omnia sibi cum collega ratus, ad bellum, quod gesturus erat, animum intendit. Igitur diffidens ueteri exercitui milites scribere, praesidia undique arcessere, arma tela equos et cetera instrumenta militiae parare, ad hoc commeatum affatim, denique omnia, quae in bello vario et multarum rerum egenti usui esse solent. Ceterum ad ea patranda senatus auctoritate, socii nomenque Latinum et reges ultro auxilia mittendo, midiam proficiscitur, magna spe civium cum propter artis bonas tum maxime quod aduersum divitias invictum animum gerebat et auaritia magistratuum ante id tempus in Numidia nostrae opes contusae hostiumque auctae erant. Sed ubi in Africam venit, exercitus ei traditus a Sp. Albino proconsule iners inbellis, neque
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus obuiam ierat:et primo tyberium: de¬
inde paucos post annos eadem in gredientem.
.C.tribunum plebis alterum triumuirum ĩco¬
loniis deducendis cum. M. fuluio flacco ferro
necauerat. Et sane Gracchis cupidine uictoriȩ.
haud sane moderatus animus fuit. Sed bono
uinci satius est ꝙ malo more in iuriam uincere
Igitur ea uictoria nobilitas ex libidine sua usa
multos mortales ferro aut fuga extixit. plusq
in reliquum ȩuum timoris qͣz potentiȩ addidit.
Quȩ res plerũq magnas ciuitates pessundedit.
dum alteri alteros uincere quouismodo: et ui¬¬
ctos acerbius ulcisci uolunt. Sed de studiis parti¬
um: et omnibus ciuitatis moribus: si singulatĩ:
aut pro magnitudine parem disserere: tempus
ꝙ res maturius me deseret. Q obrem ad incoe¬
ptum redeo:
Ost Auli foedus exercitus q nrͣi foedam fu¬
gam Metellus et Syllanus consules designa¬
ti prouincias inter se partiuerant. Metelloq nu¬

Expanded text:
tionibus obviam ierat; et primo Tiberium, detionibus obviam ierat; et primo Tiberium, dein paucos post annos eadem ingredientem Gaium, tribunum alterum, alterum triumuirum coloniis deducendis, cum M. Fuluio Flacco ferro necauerat. Et sane Gracchis cupidine victoriae haud satis moderatus animus fuit. Sed bono vinci satius est quam malo more iniuriam vincere. Igitur ea victoria nobilitas ex libidine sua usa multos mortalis ferro aut fuga extinxit plusque in relicuum sibi timoris quam potentiae addidit. Quae res plerumque magnas civitatis pessum dedit, dum alteri alteros vincere quouis modo et victos acerbius ulcisci volunt. Sed de studiis partium et omnis civitatis moribus si singillatim aut pro magnitudine parem disserere, tempus quam res maturius me deseret. Quam ob rem ad inceptum redeo. Post Auli foedus exercitusque nostri foedam fugam Metellus et Silanus consules designati prouincias inter se partiuerant, Metelloque Nu
Abbreviated transcription (Latin):
penes coslem çrarium: prouinciȩ magistratus.
gloriȩ: triumphiq erant. popusus militia atq
inopia urgehatur. Prcdas bellicas imperatores cũ
paucis diripiebant. Interea parentes aut parui
liberi militum uti quisq potentiori affinis erat
fedibus pellebantur. Ita cum potentia: auariciax
sine modo modesuaq inuadere. polluere. ac ua¬
stare omnia. nihil pensi neq sancti habere: quo¬
ad semetip̃am prȩcipitauit. Nam ubi primum
ex nobilitate reperti sunt. qui ueram gloriamx
in iustȩ potentie anteponerent: moueri ciuitas
et discensio ciuilis quasi permistio terre oriri
cepit. Nam postq Tyberius et .C gracchus quoꝵ
maiores ĩ punico bello: atq aliis bellis multum
rei .p. addiderant uindicare plebem in libertate
et paucorum scelera patefacere coepere nobilitas
noxia: atq eo perculsa: modo per socios ac nom
latinum:interdum per equites romanos: quos
spes societas a plebe dimouerat gracchorum ac¬

Expanded text:
penes eosdem aerarium prouinciae magistratus penes eosdem aerarium prouinciae magistratus gloriae triumphique erant; populus militia atque inopia urgebatur; praedas bellicas imperatores cum paucis diripiebant: interea parentes aut parui liberi militum, uti quisque potentiori confinis erat, sedibus pellebantur. Ita cum potentia auaritia sine modo modestiaque invadere, polluere et vastare omnia, nihil pensi neque sancti habere, quoad semet ipsa praecipitauit. Nam ubi primum ex nobilitate reperti sunt, qui veram gloriam iniustae potentiae anteponerent, moveri civitas et dissensio civilis quasi permixtio terrae oriri coepit. Nam postquam Ti. Et C. Gracchus, quorum maiores Punico atque aliis bellis multum rei publicae addiderant, vindicare plebem in libertatem et paucorum scelera patefacere coepere, nobilitas noxia atque eo perculsa modo per socios ac nomen Latinum, interdum per equites Romanos, quos spes societatis a plebe dimouerat, Gracchorum ac
Abbreviated transcription (Latin):
ac dcinde omnium malarum artium paucis añ¬
bellum annis rome ortus est ocio atq abundã¬
tia earum rerum que prima mortales ducuni.
Nam ante Carthaginem deletam populus et sena¬
tus romanus placide. modesteq: inter se rem.p.tra¬
ctabant: neq glorie. neq dominationis certamen
inter ciues erat. Metus hostilis in bonis artibus ci¬
uitatem retinebat. Sed ubi ibi illa formido mẽ¬
tibus discessit: scilicet ea quȩ secundȩ res amant
lasciuia latq superbia incessere. Itaq quod in
aduersis rebus optauerant ocium posi q adepti
sunt:asperius: acerbiusq fit. Nãq coepit nobi¬
tatem uertere. sibi quisq ducere. rapere. traheͬ.
Ita omnia in duas partes abstracta sunt. res.p.
quȩ media fuerat dilacerata est.Cęterum nobi¬
litas factione magis pollebat. plebis uis soluta a¬
atq dispersa in multitudine minus poterat. Pau¬
corum arbitrio belli domiq res.p. agitabatur.

Expanded text:
ac deinde omnium malarum artium, paucis anac deinde omnium malarum artium, paucis ante annis Romae ortus est otio atque abundantia earum rerum, quae prima mortales ducunt. Nam ante Carthaginem deletam populus et senatus Romanus placide modesteque inter se rem publicam tractabant, neque gloriae neque dominationis certamen inter civis erat: metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat. Sed ubi illa formido mentibus decessit, scilicet ea, quae res secundae amant, lascivia atque superbia incessere. Ita quod in aduersis rebus optauerant otium, postquam adepti sunt, asperius acerbiusque fuit. Namque coepere nobidinem vertere, sibi quisque ducere trahere rapere. Ita omnia in duas partis abstracta sunt, res publica, quae media fuerat, dilacerata. Ceterum nobilitas factione magis pollebat, plebis vis soluta atque dispersa in multitudine minus poterat. Paucorum arbitrio belli domique agitabatur;
Abbreviated transcription (Latin):
bello cum hostibus pactionem fecissent. Huic ro¬
gationi partim conscii sibi: alii expartim ĩuidia
pericula metuentes: quoniam aperte resistere nõ
poterant. quin illa et alia placere sibi faterentirc
occulte per amicos: ac maxime per homines no¬
minis latimi et per socios impedimenta parabãt
Sed plebs incredibile memoratu est quantum in¬
tenta fuerit. quantaq in rogationem iusserit. e¬
creuerit & uoluerit magis odio nobilitatis cuix
in partibus erat. Igitur ceteris perculsis metu¬
.M. Scaurus quem legatum bestię supra memora
uimus: inter leticiam plebis et suorum fugama
ircpida etiam tum ciuitate. cum ex manilii ro¬
gatione tres quę̧stores rogarentur effecerat un
ipse in co numero crearetur. Sed questione exer¬
citata aspere: uiolenterq ex rumore et libidine
plebis ut sepe nobilitatem sic ea tempestate ple¬
bem ex secundis rebus in solentia ceperat. Ceter:.
mos partium popularium et senatus factionũ

Expanded text:
bello cum hostibus pactiones fecissent. Huic robello cum hostibus pactiones fecissent. Huic rogationi partim conscii sibi, alii ex partium invidia pericula metuentes, quoniam aperte resistere non poterant, quin illa et alia talia placere sibi faterentur, occulte per amicos ac maxime per homines nominis Latini et socios Italicos impedimenta parabant. Sed plebes incredibile memoratu est quam intenta fuerit quantaque vi rogationem iusserit, magis odio nobilitatis, cui in partibus erat. Igitur ceteris metu perculsis M. Scaurus, quem legatum Bestiae fuisse supra docuimus, inter laetitiam plebis et suorum fugam, trepida etiam tum civitate, cum ex Mamilia rogatione tres quaesitores rogarentur, effecerat, uti ipse in eo numero crearetur. Sed quaestio exercita aspere violenterque ex rumore et libidine plebis: uti saepe nobilitatem, sic ea tempestate plebem ex secundis rebus insolentia ceperat. Ceterum mos partium popularium, et Senatus factionum,
Abbreviated transcription (Latin):
culum timens senatum de foedere consulebat et
tamen exercitui interim supplementum scribe
a sociis et nomine latino auxilia arcessere. deniq
omnibus modis festinare. Senatus ita uti par
fuerat decernit suo atq populi sine iussu null
foedus potuisse fieri. Consul impeditus atribu¬
nis plebis: ne quas parauerat copias secum porta¬
ret: paucis diebus in africam proficiscit᷑. Nam
omnis exercitus uti conuenerat: numidia dedu¬
ctus in prouincia hyemabat. Postꝙ uenit eo ꝙͣ
ꝙ persequi iugurtham: et mederi fraternȩ in¬
uidie animus ardebat: cognitis militibus quos
prȩter fugam solito imperio lasciuia atq licen¬
tia corruperat ex copia rerum statuit sibi nihil
agendum. Interim rome .C. manilius limitanꝰ
retur in eos quorum consilio uigurtha senatus de¬
creta neglexisset: quiq abeo in legationibus: aut ĩ¬
imperiis pecuniam accepissent:qui elephantos:
quiq per fugas tradidissent: itemq qui de pace aut

Expanded text:
culum timens senatum de foedere consulebat, et culum timens senatum de foedere consulebat, et tamen interim exercitui supplementum scribere, ab sociis et nomine Latino auxilia arcessere, denique omnibus modis festinare. Senatus ita, uti par fuerat, decernit suo atque populi iniussu nullum potuisse foedus fieri. Consul impeditus a tribunis plebis, ne quas parauerat copias secum portaret, paucis diebus in Africam proficiscitur; nam omnis exercitus, uti convenerat, Numidia deductus in prouincia hiemabat. Postquam eo venit, quamquam persequi Iugurtham et mederi fraternae invidiae animo ardebat, cognitis militibus, quos praeter fugam soluto imperio licentia atque lascivia corruperat, ex copia rerum statuit sibi nihil agitandum. Interim Romae C. Mamilius Limetanusretur in eos, quorum consilio Iugurtha senati decreta neglegisset, quique ab eo in legationibus aut imperiis pecunias accepissent, qui elephantos quique perfugas tradidissent, item qui de pace aut
Abbreviated transcription (Latin):
quam uti defenderet accẽperat locum hostib
introeundi dedit. Ea numide cuncti irrupe̾.
Nr̃i foeda fuga. pleriq abiectis armis proximũ
collem occupauerunt. Nox atq preda castroy
hostes quominus uictoria potirẽtur remora¬
te sunt. Deinde iugurtha postero die cum au¬
lo incolloquio uerbã facit tam et si ipsum cu
exercitu fame et ferro clausum tenet: tamen se di¬
cit humanarum rerum memorem: si secum foe¬
dus faceret incolumes omnes sub iugo missuru
Preterea uti diebus decem numidia decederet.
Quȩ quãꝙ grauia et flagitiis plena erant: tamẽ
quia mortis metu mutabant᷑: sicuti regi libue¬
rat pax conuenit. Sed ubi ea rome comperta
sunt metus atq meror ciuitatem in uasere. Pars
dolere pro gloria imperii: pars in solita rerum bel¬
licarum timere libeͬtati. Aulo omnes in festi ac
maximȩ qui bello sȩpe clari fuerant: qđ armatus
albinus ex delicto fratris inuidiam: ac deinde pi¬

Expanded text:
quam uti defenderet acceperat, locum hostibus quam uti defenderet acceperat, locum hostibus introeundi dedit, eaque Numidae cuncti irrupere. Nostri foeda fuga, plerique abiectis armis, proximum collem occupauerunt. Nox atque praeda castrorum hostis, quo minus victoria uterentur, remorata sunt. Deinde Iugurtha postero die cum Aulo in colloquio verba facit: tametsi ipsum cum exercitu fame et ferro clausum teneret, tamen se memorem humanarum rerum, si secum foedus faceret, incolumis omnis sub iugum missurum; praeterea uti diebus decem Numidia decederet. Quae quamquam gravia et flagiti plena erant, tamen, quia mortis metu mutabantur, sicuti regi libuerat, pax convenit. Sed ubi ea Romae comperta sunt, metus atque maeror civitatem invasere: pars dolere pro gloria imperi, pars insolita rerum bellicarum timere libertati; Aulo omnes infesti, ac maxime qui bello saepe praeclari fuerant, quod armatus Albinus ex delicto fratris invidiam ac deinde peri
Abbreviated transcription (Latin):
spe pactionis pepulit uti relicto suthule in abdi¬
tas regiones se se ueluti cedentem insequeretur.
ita delicta occultiora fore. Interea per homines
callidos: die noctuq exercitum temptabat. Cen¬
turiones ducesq turmarum: partim ut transfu¬
gerent corrumpere:aliisigno dato locum uti de¬
sererent. Que posiq ex sententia in struxit. in¬
tempesta nocte de improuiso cum multitudĩe
numidarum Auli castra circũuenit. Militesx
romani perculsi tumultu in solito arma capere
alii. alii se se abdere. pars territos confirmare:
trepidare omnibus locis uis magna hostium¬
erat: cȩlum nocte ac nubibus obscuratum pe¬
riculum anceps.postremo fugere:an manere
tutius foret in incerto erat. Sed ex eo numero
quos ante corruptos diximus cohors una ligu¬
rum cum duabus turmis trachum et paucis⁊
exgregariis militibus transiere ad regem. et Cen¬
turio primi pili tertiȩ legionis per munitionez

Expanded text:
spe pactionis perpulit, uti relicto Suthule in abdispe pactionis perpulit, uti relicto Suthule in abditas regiones sese ueluti cedentem insequeretur: ita delicta occultiora fuere. Interea per homines callidos diu noctuque exercitum temptabat, centuriones ducesque turmarum, partim uti transfugerent, corrumpere, alii signo dato locum uti desererent. Quae postquam ex sententia instruit, intempesta nocte de improuiso multitudine Numidarum Auli castra circumvenit. milites Romani, perculsi tumultu insolito, arma capere alii, alii se abdere, pars territos confirmare, trepidare omnibus locis. vis magna hostium, caelum nocte atque nubibus obscuratum, periculum anceps; postremo fugere an manere tutius foret, in incerto erat. Sed ex eo numero, quos paulo ante corruptos diximus, cohors una Ligurum cum duabus turmis Thracum et paucis gregariis militibus transiere ad regem, et centurio primi pili tertiae legionis per munitionem,
Abbreviated transcription (Latin):
.l. annius ir .pl. resistentibus collegis continuare
magistratum nitebantur. Que dissentio totius
anni comitia ĩpediebat. Ea mora in spem adolu¬
ctus Aulus quem pro prȩtore in castris relictu
supradiximus aut conficiendi belli aut terrore
ianuario ex hybernis in expeditionem euocat.
magnis q nineribus hyeme aspera peruenit ad
oppidum Suthul.ubi regis thesauri erant. Qd̃
quãq et seuitia temporis: et in opportunitate. lo¬
ci neq capi: neo obsideri poterat. nam circum
murum situm ĩ prerupti montis: planicies li¬¬
mosa hyemalibus aquis paludem fecerat: tamẽ
aut simulandi gratia: quo regi formidinem ad¬
deret: aut cupidine cecus obthesauros oppidi
potiundi: uineas agere aggerem iacere: aliaq q̃
incoepto usui forent properare. At iugurthax
cognita uanitate atq imperitia legati: subdo¬
le cius augere amentiam missitare supplicantes
legatos. lp̃se quasi uitabundus per saltuosa loca

Expanded text:
L. Annius tribuni plebis resistentibus collegis continuare L. Annius tribuni plebis resistentibus collegis continuare magistratum nitebantur, quae dissensio totius anni comitia impediebat. Ea mora in spem adductus Aulus, quem pro praetore in castris relictum supra diximus, aut conficiendi belli aut terrore nse Ianuario ex hibernis in expeditionem euocat, magnisque itineribus hieme aspera pervenit ad oppidum Suthul, ubi regis thesauri erant. Quod quamquam et saevitia temporis et opportunitate loci neque capi neque obsideri poterat—nam circum murum situm in praerupti montis extremo planities limosa hiemalibus aquis paludem fecerat—, tamen aut simulandi gratia, quo regi formidinem adderet, aut cupidine caecus ob thesauros oppidi potiendi vineas agere, aggerem iacere aliaque, quae incepto usui forent, properare. At Iugurtha cognita uanitate atque imperitia legati subdole eius augere amentiam, missitare supplicantis legatos, ipse quasi vitabundus per saltuosa loca
Abbreviated transcription (Latin):
urbem uenalem & mature perempturam si em¬
ptorem inuenerit. Interim Albinus renouato
bello cõmeatum stipendium. aliaq quȩ militi¬
bus usui forent maturat in africam portare. ac
statim ipse profectus est: ut ante comitia quod
tempus non longe aberat: armis aut deditioe
aut quouis modo conficeret. At contra iugurtha
trahere omnia et alias. deinde alias more causas
facere. polliceri deditionem: ac deinde simulare
cedere in stanti. & paulo post ne sui diffiderent
instare. Ita belli modo: modo pacis mora ludi
ficare consulem. Ac fuere qui tum abinum haud
ignarum consilii regis existimarent. Neq ex tanta
properantia tam facile tractum bellum secordia
magis q dolo crederent. Sed postqͣ dilapso tem¬
pore cõmitiorum dies aduentabat. Albinus Au¬
lo fratre incastris proprȩtore relicto romam rc¬
cessit. a tempestate rome seditionibus tribu¬
niciis atrociter res.p. agitabatur. P. lucillius et

Expanded text:
"Urbem venalem et mature perituram, si em"Urbem venalem et mature perituram, si emptorem invenerit." Interim Albinus renovato bello commeatum, stipendium aliaque, quae militibus usui forent, maturat in Africam portare; ac statim ipse profectus, uti ante comitia, quod tempus haud longe aberat, armis aut deditione aut quouis modo bellum conficeret. At contra Iugurtha trahere omnia et alias, deinde alias morae causas facere; polliceri deditionem ac deinde metum simulare; cedere instanti et paulo post, ne sui diffiderent, instare: ita belli modo, modo pacis mora consulem ludifficare. Ac fuere qui tum Albinum haud ignarum consili regis existimarent neque ex tanta properantia tam facile tractum bellum socordia magis quam dolo crederent. Sed postquam dilapso tempore comitiorum dies adventabat, Albinus Aulo fratre in castris pro praetore relicto Romam decessit. Ea tempestate Romae seditionibus tribuniciis atrociter res publica agitabatur. P. Lucullus et
Abbreviated transcription (Latin):
omnia explorat. deinde uti res postulabat in¬
sidias tendit. Igitur unus ex eo numero quiɨ
ad cedem parati erant paulo in consultius Massinã
aꝯgreditur. illumq obtruncat. Sed ipse deprehẽsꝰ
multis hortantibus: et in primis Albino consulei
indicium profitetur. Fit reus magis exequo bo¬
noq ꝙ̃ ex iure gentium Bomilcar comes eius q
romam fide publica uenerat. At iugurtha mani¬
festus tanti sceleris non prius omisit contra uer
niti. ꝙͣ animaduertit super gratiam atq pecu¬
niam suam inuidiam facti ẽẽ. Igitur quãꝙ in
priori actione examicis quinquaginta uades de¬
derat. regno magis ꝙ̃ uadibus consulens in Nu¬
midiam Bomilcarem clam dimittu. ueritus ne
reliquos populares metus inuaderet parendi
sibi si de illo supplicium sumptum foret. Et ip̃e
paucis diebus eodem profectus est iussus asena¬
tu italia discedere. Sed postꝙ roma egressus est
fertur co tacitus sepe respiciens: postrẽmo dixisse

Expanded text:
cuncta explorat. Deinde, ubi res postulabat, incuncta explorat. Deinde, ubi res postulabat, insidias tendit. Igitur unus ex eo numero, qui ad caedem parati erant, paulo inconsultius Massiuam aggreditur. Illum obtruncat, sed ipse deprehensus multis hortantibus et in primis Albino consule indicium profitetur. Fit reus magis ex aequo bonoque quam ex iure gentium Bomilcar, comes eius, qui Romam fide publica venerat. At Iugurtha manufestus tanti sceleris non prius omisit contra verum niti, quam animaduertit supra gratiam atque pecuniam suam invidiam facti esse. Igitur, quamquam in priore actione ex amicis quinquaginta uades dederat, regno magis quam uadibus consulens clam in Numidiam Bomilcarem dimittit, veritus, ne relicuos popularis metus invaderet parendi sibi, si de illo supplicium sumptum foret. Et ipse paucis diebus eodem profectus est, iussus a senatu Italia decedere. Sed postquam Roma egressus est, fertur saepe eo tacitus respiciens postremo dixisse:
Abbreviated transcription (Latin):
Rat ea tempestate rome numida quidas
nomine Massina Gulusȩ filius Massinis¬
se nepos qui quia indissensione regum iugur¬
thȩ aduersus fuerat dedita Cirtha et Adherba¬
le interfecto profugus ex africa abierat. Nuic
Spurius albinus: qui proximo anno post bestia
cum.Q. minutio ruffo consulatum gerebat ꝑ¬
suadet quoniam extirpe Massinisse sit: iugur¬
tam obscelera inuidia cum metu urgeat. regꝰ
numidiȩ ab senatu petat. Auidus consul belli
gerendi moueri ꝙ senescere omnia malebat.
ipsi prouincia numidia Minutio macedonia ob¬
uenerat. Quȩ postꝙͣ Massina: agitare coepit.
eorum alium conscientia: alium mala fama im
pediebat. Somilcari proximo: ac maxime fidox
sibi imperat prȩcio sicuti multa confecerat in¬
sidiatores Massinȩ: paret ac maxime occulte
Sin id parum procedat: quo uis modo numida
interficiat. Bomilcar naturȩ regis mandata ex¬
equif: et per omnes talis negocii artifices itine¬
ra egressusq eius. postremo loca atq tempora

Expanded text:
rat ea tempestate Romae Numida quidam nomine Massiua, Gulussae filius, Masinissae nepos, qui, quia in dissensione regum Iugurthae aduersus fuerat, dedita Cirta et Adherbale interfecto profugus ex patria abierat. Huic Sp. Albinus, qui proximo anno post Bestiam cum Q. Minucio Rufo consulatum gerebat, persuadet, quoniam ex stirpe Masinissae sit Iugurthamque ob scelera invidia cum metu urgeat, regnum Numidiae ab senatu petat. Auidus consul belli gerendi movere quam senescere omnia malebat. Ipsi prouincia Numidia, Minucio Macedonia evenerat. Quae postquam Massiua agitare coepit neorum alium conscientia, alium mala fama et timor impediebat, Bomilcari, proximo ac maxime fido sibi, imperat, pretio, sicuti multa confecerat, insidiatores Massiuae paret ac maxime occulte, sin id parum procedat, quouis modo Numidam interficiat. Bomilcar mature regis mandata exequitur et per homines talis negoti artifices itinera egressusque eius, postremo loca atque tempora
Abbreviated transcription (Latin):
et animos eorum mollire. postremo confirma¬
re fidem publicam per se se in uiolatam fore.
Post ubi silentium coepit: producto iugurtha
uerba facit. Rome numidieq facinora eius cõ¬
memorat. scelera ĩ patrem fresq: oñdit quib
iuuantibus quibusq ministris ea gesserit ꝙͣq
intelligebat populus .ro. tamen uelle manife¬
sta magis ex illo habere. Si uerum aperiat: in
fide et clementia populi.ro.magnam spem illi
sitam. Sin reticeat non sociis saluti fore. sed se
suas q opes corrupturum. Deinde ubi Mẽmiꝰ
dicendi finem fecit: & iugurtha respondere
ruptum supra diximus regem iubet tacere.
Ac tam et si mulritudo quȩ inconcione ade¬
rat uehementer accensa terrebat cum clamo
iudibrio habitus ex concione discessit. Iugurthe
bestiȩq et cȩteris quos illa questio ex agitabat.x
animi augescunt:

Expanded text:
et animos eorum mollire, postremo confirmaet animos eorum mollire, postremo confirmare fidem publicam per sese inviolatam fore. Post ubi silentium coepit, producto Iugurtha verba facit, Romae Numidiaeque facinora eius memorat, scelera in patrem fratresque ostendit. Quibus iuuantibus quibusque ministris ea egerit, quamquam intellegat populus Romanus, tamen velle manufesta magis ex illo habere. Si verum aperiat, in fide et clementia populi Romani magnam spem illi sitam; sin reticeat, non sociis saluti fore, sed se suasque spes corrupturum. Deinde ubi Memmius dicendi finem fecit et Iugurtha respondere ruptum supra diximus, regem tacere iubet, ac tametsi multitudo, quae in contione aderat, vehementer accensa terrebat eum clamorludibrio habitus ex contione discedit; Iugurthae Bestiaeque et ceteris, quos illa quaestio exagitabat, animi augescunt
Abbreviated transcription (Latin):
ac percussa omni nobilitate ad iugurtham pro¬
ficiscitur: eiq rimido. et ex conscientia diffiden¬
ti rebus suis persuadet quo se popło .ro. dedisset.
ne uim ꝙͣ misericordiam eius experiri mallet
Priuatim prȩterea fidem suam interponit:quã
ille non minoris ꝙ publicam ducebat talis ea
tempestate de Cassio fama erat. Igitur iugur¬
tha contra decus regium. cultu ꝙͣ maximẽ mi¬
serabili cum Cassio romam uenit. Ac tam et si
in ipso magna uis animi erat confirmatus ab
omnibus quorum potentia aut scelere cuncta
gesserat que supra diximus. G. bebium tribu¬
num plebis magna mercede parat cuius impu¬
dentia contra ius et iniurias omnes munitusx
foret. At .C. Mẽmius aduocata concione quãqͣ
regi in festa plebs erat: et pars in uincula duci
iubebat: pars nisi socios sceleris sui aperiret mo¬
re maiorum de hoste supplicium sumi: tamen¬
dignitati ꝙͣ ire magis consulens: sedare motus

Expanded text:
ac perculsa omni nobilitate ad Iugurtham proac perculsa omni nobilitate ad Iugurtham proficiscitur eique timido et ex conscientia diffidenti rebus suis persuadet, quoniam se populo Romano dedisset, ne vim quam misericordiam eius experiri mallet. Privatim praeterea fidem suam interponit, quam ille non minoris quam publicam ducebat: talis ea tempestate fama de Cassio erat. Igitur Iugurtha contra decus regium cultu quam maxime miserabili cum Cassio Romam venit. Ac tametsi in ipso magna vis animi erat, confirmatus ab omnibus, quorum potentia aut scelere cuncta ea gesserat, quae supra diximus, C. Baebium tribunum plebis magna mercede parat, cuius impudentia contra ius et iniurias omnis munitus foret. At C. Memmius aduocata contione, quamquam regi infesta plebes erat et pars in vincula duci iubebat, pars, nisi socios sceleris sui aperiret, more maiorum de hoste supplicium sumi, dignitati quam irae magis consulens sedare motus
Abbreviated transcription (Latin):
regem esse. Neq ego uos quirites hortor ut ma¬
litis ciues uestros perperam q recte fecisse: sed ne
ignoscendo malis bonos perditum eatis. Ad hoc
in re .P. multo prestat benificii ꝙ maleficii ĩ memo¬
rem esse. Bonus tantum mo segnior fit ubi negli¬
gas. Malus autem improbior. Ad hoc si iniurie
det uti.l. Cassius qui tum pretor erat ad iugurtha
muteretur cumq interposita fide publica romã
duceret. quo facilius indicio regis scauri et reliqͦr
quos pecuniȩ captȩ accersebant delicta patefierẽi
Um hȩc romȩ gerunt᷑ qui in numidia relicti
abestia exercitui preerant. secuti morem sui¬
imperatoris. plurima & flagitiosissima fecere fa¬
cinora. Euere qui auro corrupti elephantos iu¬
gurthe traderent: alii per fugas uenderent. pars
ex pacatis predas agebant. tanta uis auariciȩ ani¬
mos eorum ueluti tabes in uaserat. At Cassius
prȩtor perlata oratione populi.ro. a .C. Mẽmio

Expanded text:
regem esse. Neque ego vos, Quirites, hortor, ut maregem esse. Neque ego vos, Quirites, hortor, ut malitis civis vestros perperam quam recte fecisse, sed ne ignoscendo malis bonos perditum eatis. Ad hoc in re publica multo praestat benefici quam malefici immemorem esse: bonus tantummodo segnior fit, ubi neglegas, at malus improbior. Ad hoc si iniuriae det, uti L. Cassius, qui tum praetor erat, ad Iugurtham mitteretur eumque interposita fide publica Romam duceret, quo facilius indicio regis Scauri et reliquorum, quos pecuniae captae arcessebat, delicta patefierent. Dum haec Romae geruntur, qui in Numidia relicti a Bestia exercitui praeerant, secuti morem imperatoris sui pluruma et flagitiosissuma facinora gurthae traderent, alii perfugas vendebant, pars ex pacatis praedas agebant: tanta vis auaritiae in animos eorum ueluti tabes invaserat. At Cassius praetor perlata rogatione a C. Memmio
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse: nisi deinde faciendi licentia eripiatur:
et uobis ȩterna sollicitudo remanebit cum intel¬
ligetis: aut seruiendum ee:aut per manus libẽ¬
tatem retinendam. Nam fidei quidem:atq cõ¬
cordiȩ quȩ spes est: Dominari illi uolunt: uos
liberi esse. fecere illi iniurias: uos prohibere.
postremo sociis nostris ueluti hostibus pro so¬
ciis utuntur. Potest ne tam diuersis mentib
pax: aut amicicia esse: Quare moneo hortor¬
q uos ne tantum scelus impunitum ddimitia¬
tis . Non peculatus ȩrarii factus est. neq sunt
sociis per uim ereptȩ pecuniȩ : quȩ quãq gra¬
uia sint: tamen pro consuetudine iam pro ni¬
hilo habentur . Hosti acerrimo prodita est¬
senatus autoritas. proditum imperium ur̃m.
Domi militiȩq res .p. uenalis fuit. Que nisi
quesita erunt. nisi uindicatũ in noxios: quid
erit reliquum: nisi ut illis qui ea fecere obedie¬
tes uiuamus: Nam ĩpunc quelibet fecere idẽ

Expanded text:
fecisse, nisi deinde faciendi licentia eripitur, fecisse, nisi deinde faciendi licentia eripitur, et vobis aeterna sollicitudo remanebit, cum intellegetis aut seruiendum esse aut per manus libertatem retinendam. Nam fidei quidem aut concordiae quae spes est? Dominari illi volunt, vos liberi esse; facere illi iniurias, vos prohibere; postremo sociis nostris ueluti hostibus, hostibus pro sociis utuntur. Potestne in tam diuersis mentibus pax aut amicitia esse? quare moneo hortorque vos, ne tantum scelus impunitum omittatis. Non peculatus aerari factus est neque per vim sociis ereptae pecuniae, quae quamquam gravia sunt, tamen consuetudine iam pro nihilo habentur; hosti acerrimo prodita senatus auctoritas, proditum imperium vestrum est; domi militiaeque res publica venalis fuit. Quae nisi quaesita erunt, nisi vindicatum in noxios, quid erit relicuum, nisi ut illis qui ea fecere oboedientes vivamus? Nam impune quae libet facere, id est
Abbreviated transcription (Latin):
questionibus et indicio ip̃ius iugurthe: qui side¬
ditus est: profecto iussis uestris obediens erit
Sin ea contemnet scilioet existimabitis qualis
illa par. & deditio fuit ex qua ad iugurtham
scelerum impunitas. ad paucos potentes ma¬
cora peruenerunt. Nisi forte etiam nundu
uos dominationis eorum sacietas tenet: et ni il
la tempora ꝙ hȩc magis placent uobis. cum re¬
gna prouinciȩ seges iura iudicia: bella. atq
paces. postremo diuina atq humana omnia
penes paucos erant. Uos autem hoc est popłs¬
ro. inuict abhostibus imperatores omnium gen¬
tium habebatis animam retinere. Nam ẜuitu¬
tem quidem quis uestrum recusare audebat:
Atq ego tam et si uirum flagitiosissimum existi¬
mo impune iniuriam fecisse:tamen uos homi¬
nibus sceleratissimis ignoscere: quoniam ciues
sunt: equo animo paterer:nisi misericordia in
perniciem casura esset. Nam et illi quantum ĩ¬
portunitatis habent.parum est impune male

Expanded text:
quaestionibus et indicio ipsius Iugurthae. Qui si dequaestionibus et indicio ipsius Iugurthae. Qui si dediticius est, profecto iussis vestris oboediens erit; sin ea contemnit, scilicet existimabitis, qualis illa pax aut deditio sit, ex qua ad Iugurtham scelerum impunitas, ad paucos potentis macora pervenerint; nisi forte nondum etiam vos dominationis eorum satietas tenet et illa quam haec tempora magis placent, cum regna prouinciae leges iura iudicia bella atque paces, postremo divina et humana omnia penes paucos erant; vos autem, hoc est populRomanus, invicti ab hostibus, imperatores omnium gentium, satis habebatis animam retinere. Nam servitutem quidem quis vestrum recusare audebat? Atque ego tametsi viro flagitiosissimum existimo impune iniuriam accepisse, tamen vos hominibus sceleratissimis ignoscere, quoniam ciues sunt, aequo animo paterer, ni misericordia in perniciem casura esset. Nam et illis, quantum importunitatis habent, parum est impune male
Abbreviated transcription (Latin):
iustas: pleriq cedem in uos fecisse pro muni¬
mento habent. Ita ꝙ quisq pessime fecit tã
maxĩȩ tutus est. Metum a scelẽ suo ad ignauia
uestram transtulere: quos omnes eadem cuperex
eadem odisse:et eadem metuere in unum coegit.
Sed hȩc inter bonos amicicia: inter malos factio
est. Ꝙ si tam uos libertatis curam habetis ꝙͣ il¬
li addominationem accensi sunt. profecto neq
res.p. sicuti nunc uastaret᷑ et beneficia ur̃a penes
optimos non audacissimos forent. Maiores uri
parandi iuris et maiestatis constituendę gr̃a
per secessionez armati Auentinum occupauere.
Uos pro libertate quam abillis accepistis non ne
sumã ope nitemini: Atq eo uehementius de¬
betis niti quo maius dedecus est parta amittẽ
qͣ omnino non parauisse. Dicet aliquis quid
igitur: Censes uindicandum ĩ eos qui hosti pro¬
didere rem.p: Non manu neq ui quood magis
uos fecisse: ꝙͣ illis accepisse indignum est. Ueꝵ

Expanded text:
iustas, plerique caedem in vos fecisse pro muniiustas, plerique caedem in vos fecisse pro munimento habent. Ita quam quisque pessime fecit, tam maxime tutus est. metum ab scelere suo ad ignaviam vestram transtulere, quos omnis eadem cupere, eadem odisse, eadem metuere in unum coegit. Sed haec inter bonos amicitia, inter malos factio est. Quod si tam vos libertatis curam haberetis, quam illi ad dominationem accensi sunt, profecto neque res publica sicuti nunc vastaretur et beneficia vestra penes optimos, non audacissimos forent. maiores vestri parandi iuris et maiestatis constituendae gratia bis per secessionem armati Auentinum occupauere; vos pro libertate, quam ab illis accepistis, nonne summa ope nitemini? Atque eo vehementius, quo maius dedecus est parta amittere quam omnino non parauisse. Dicet aliquis "quid igitur censes?" Vindicandum in eos, qui hosti prodidere rem publicam, non manu neque vi, quod magis vos fecisse quam illis accidisse indignum est, verum
Abbreviated transcription (Latin):
taciti indignabamini ȩxarium expilari. Reges
et populos liberos paucis nobilibus uectigal pẽ¬
dere. penes eosdem sũmam gloriam: et maxias
diuitias esse. tamen hȩc talia facinora impunȩ
suscepisse parum habuẽ. Itaq: postremo leges
maiestas uestras diuina et humana omnia ho¬
stibus tradita sunt: neq eos qui ea fecere pudet
aut penitet: s in cedunt per ora uestra magnifi¬
ci. sacerdotia et consulatus: pars triumphos x¬
suos ostentantes: per inde quasi ea honori non
predȩ habeant. Serui ere comparati.iniustai¬
peria dominorum non perfuerũt.Uos quiri¬
tes in imperio nati equo animo seruituteto¬
leratis. At qui sunt hi qui rem .p. occupadẽ.
homines sceleratissimi cruentis manibus ĩ ma¬
ni auaricia. nocentissimi hidemq superbissimi
quibus fides: decus: pietas postremo honestas
atq in honesta omnia questui sunt. Pars eor:
occidisse tribunos plebis: alii quȩstiones in¬

Expanded text:
taciti indignabamini aerarium expilari, reges taciti indignabamini aerarium expilari, reges et populos liberos paucis nobilibus uectigal pendere, penes eosdem et summam gloriam et maximas divitias esse. Tamen haec talia facinora impune suscepisse parum habuere, itaque postremo leges, maiestas vestra, divina et humana omnia hostibus tradita sunt. Neque eos qui ea fecere pudet aut paenitet, sed incedunt per ora vestra magnifici, sacerdotia et consulatus, pars triumphos suos ostentantes; proinde quasi ea honori, non praedae habeant. Servi aere parati iniusta imperia dominorum non perferunt; vos, Quirites, in imperio nati aequo animo servitutem toleratis? At qui sunt ii, qui rem publicam occupauere? Homines sceleratissimi, cruentis manibus, immani auaritia, nocentissimi et idem superbissimi, quibus fides decus pietas, postremo honesta atque inhonesta omnia quaestui sunt. Pars eorum occidisse tribunos plebis, alii quaestiones in
Abbreviated transcription (Latin):
ptus sit qui nec nunc quidem obnoxii inimi¬
cis exurgitis. atq enam nũc timetis cos: quib¬
uos decẽt terrori esse Sed quãq hec talia sint
tamen obuiam ire factionis potentię animus
subigit. Certe ego libertatem quȩ mihi a paren¬
te meo tradita est experiar. Uerum id frustra
an ob rem faciam: in uestra manu situm est ꝗ¬
rites. Neq ego uos hortor quod sepe uestri ma¬
iores fecere uti contra in irias armati catis. Ni¬
hil ui nihil secessione opus est. necesse est suomer
ipsi more prȩcipites eant. Occiso tiberio graccho
que regnum sibi parare aicbant ĩplebem roma¬
nam graues questiones habite sunt. Post cedẽ
Coracchi. et. M. fului Item uestri ordinis mul¬
ti mortales in carcere necati sunt. Utriusq cladis
non lex:uerum libido corum finem fecit. Sed
sane fuerit regni reparatio plebi sua iura resti¬
tuere: quicquid sine sanguine ciuium ulcisci
nequit: iure factum sit.Superioribus annisx

Expanded text:
ptus sit, qui ne nunc quidem obnoxiis inimiptus sit, qui ne nunc quidem obnoxiis inimicis exurgitis atque etiam nunc timetis eos, quibus decet terrori esse. Sed quamquam haec talia sunt, tamen obviam ire factionis potentiae animus subigit. Certe ego libertatem, quae mihi a parente meo tradita est, experiar. Verum id frustra an ob rem faciam, in vestra manu situm est, Quirites. Neque ego vos hortor, quod saepe maiores vestri fecere, uti contra iniurias armati eatis. Nihil vi, nihil secession opus est; necesse est suomet ipsi more praecipites eant. Occiso Ti. Graccho, quem regnum parare aiebant, in plebem Romanam quaestiones habitae sunt; post C. Gracchi et C. Fului caedem item vestri ordinis multi mortales in carcere necati sunt: utriusque cladis non lex, verum libido eorum finem fecit. Sed sane fuerit regni paratio plebi sua restituere; quicquid sine sanguine civium ulcisci nequitur, iure factum sit. Superioribus annis
Abbreviated transcription (Latin):
tentiȩ nobilitatis supradiximus inter dubitatio¬
nem et moras senatus concionibus populum
ad uindicandum hortari. monere ppłm ro. ne¬
r.p. ne libertatem suam desererent: multa sup¬
ba et crudelia facinora nobilitatis ostendere. prors
intentus omni modo plebis animum accendebat.
Sed quoniam ea tempestate romȩ Memii clara fa
cundia pollensq fuit: decere existimaui unã ora¬
tionem ex tam multis eius orationibus per scribẽ.
ac potissimum eam dicam inconcione post re¬
ditum bestiȩ huiusmodi uerbis disseruit.
Ulra me de horiantur auobis quirues ni
studium rei.p. omnia superei opes factio¬
nis. uestra patienua. ius nullum ac maximȩ qđ
innocentiȩ plus ꝑiculi ꝙ honoris est. Nam illa
quidem piger dicerc his annis quindecim quan¬
tum iudibrio fueritis superbiȩ paucorum: quã
foede quam multi perierini uestri defensores.
ut uobis ab ignauia atq secordia animus cõru¬

Expanded text:
tentiae nobilitatis supra diximus, inter dubitatiotentiae nobilitatis supra diximus, inter dubitationem et moras senatus contionibus populum ad vindicandum hortari, monere, ne rem publicam, ne libertatem suam desererent, multa superba et crudelia facinora nobilitatis ostendere; prorsus intentus omni modo plebis animum incendebat. Sed quoniam ea tempestate Romae Memmi facundia clara pollensque fuit, decere existimaui unam ex tam multis orationem eius perscribere, ac potissimum ea dicam, quae in contione post reditum bestiae huiusce modi verbis disseruit: "Multa me dehortantur a vobis, Quirites, ni studium rei publicae omnia superet: opes factionis, vestra patientia, ius nullum, ac maxime quod innocentiae plus periculi quam honoris est. Nam illa quidem piget dicere, his annis quindecim quam ludibrio fueritis superbiae paucorum, quam foede quamque inulti perierint vestri defensores, ut vobis animus ab ignavia atque socordia corru
Abbreviated transcription (Latin):
mora inducie agitabantur. Igitur rex uti consti¬
tuerat incastra uenit ac paucã presenti consilio
locutus de inuidia facti sui atq uti indiditionez
acciperetur. reliqua cum bestia et Scauro secreta
transegit. Deinde postero die quasi per legem Sa¬
tyram sententiis exquisitis in deditionem accipit᷑.
Sed uti pro consilio imperatum erat elephanti tri¬
ad magistratus rogandos proficiscitur. Interim ĩ¬
numidia et in exercitu nostro pax agitabatur.
Ostqͣ res in africa gestas: quoq modo actę
forent fama diuulgauit romȩ per omnes lo¬
cos et conuentus de facto consulis coepit agitari
apud plebem grauis in uidia patres sollicin erãt
probarent ne flagitium tantum: an decretum
consulis subuerterent parum constabat. ac ma¬
ximȩ eos potentia Scauri: ꝙ is auctor et socius
bestiȩ ferebatur auero bonoq impedicbat. At
.C. Memius cuius de libertate ingenii. et odio po¬

Expanded text:
mora indutiae agitabantur. Igitur rex, uti constimora indutiae agitabantur. Igitur rex, uti constituerat, in castra venit, ac pauca praesenti consilio locutus de invidia facti sui atque uti in deditionem acciperetur, relicua cum Bestia et Scauro secreta transigit. dein postero die quasi per saturam sententiis exquisitis in deditionem accipitur. sed, uti pro consilio imperatum erat, elephanti triad magistratus rogandos proficiscitur. in Numidia et exercPostquam res in Africa gestas quoque modo actae forent fama diuulgauit, Romae per omnis locos et conventus de facto consulis agitari. Apud plebem grauis invidia, patres solliciti erant: probarentne tantum flagitium an decretum consulis subuerterent, parum constabat. Ac maxime eos potentia Scauri, quod is auctor et socius Bestiae ferebatur, a vero bonoque impediebat. At C. Memmius, cuius de libertate ingeni et odio po
Abbreviated transcription (Latin):
comeatibus acriter Numidiam ingressus est.
Multos q mortales et urbes aliquot pugnãdo
cepit. Sed ubi per legatos iugurtha pecunia¬
temptare Calphurnium: belliq quod admini¬
strabat asperitatem ostendere cepit. animus
eius eger auaricia facile conuersus est. Ceteꝵ
socius et minister omnium consiliorum assu¬
mitur Scaurus qui tam et si aprincipio plȩrisq
ex factione eius corruptis aceͬrime regem ĩpu¬
gnauerat: tamen magnitudine pecuniȩ abono
honestoq ĩprauu abstractus est. Sed Iugurtha
primo tantum modo belli moram redimebat:
existimans se se aliquiod in terim romȩ precio:
aut gratia effecturum. Postea uero ꝙͣ partici¬
pem negocii scaurum accepit: in maximam
spem adductus recuperande pacis: statuit cũ
eis de omnibus pactionibus presens agere. Ce
questor in oppidum iugurthe uaccam.cuius rei:
species erat acceptio frumenti quod Calphurnius
palam legatis imperauerat. quoniam deditionis

Expanded text:
commeatibus acriter Numidiam ingressus est, commeatibus acriter Numidiam ingressus est, multosque mortalis et urbis aliquot pugnando cepit. sed ubi Iugurtha petemptare bellique, quod administrabat, asperitatem ostendere coepit, animus aeger auaritia facile conuersus est. Ceterum socius et administer omnium consiliorum assumitur Scaurus, qui tametsi a principio plerisque ex factione eius corruptis acerrime regem impugnauerat, tamen magnitudine pecuniae a bono honestoque in prauum abstractus est. Sed Iugurtha primo tantummodo belli moram redimebat, existimans sese aliquid interim Romae pretio aut gratia effecturum. Postea vero quam participem negoti Scaurum accepit, in maximam spem adductus recuperandae pacis statuit cum iis de omnibus pactionibus praesens agere. Cetquaestor in oppidum Iugurthae Vagam. Cuius rei species erat acceptio frumenti, quod Calpurnius palam legatis imperauerat, quoniam deditionis
Abbreviated transcription (Latin):
terfecto miserat precepit:ut omnes mortales
pecunia aggrediantur . Qui posto romam
aduentabant: senatus a bestia consultus est:
placeret ne legatos iugurthȩ recipi in meni'¬
bus. hi decreuere nisi regnum ipsumq dedi¬
tum uenissent: uti ĩdiebus proximis ab italia
decederent. Consul numidis ex senatus de¬
creto nunciari iubet. Ita illi in fectis rebus do¬
mum discedunt. Interim Calfurnius parato
exercitu legat sibi homines nobiles factiosos:quo¬
rum autoritate ea quȩ deliquisset munita fore
sperabat. In quibus fuit Scaurus cuius de nat᷑a
et habitu supra memorauimus. Nam in cõsu¬
le nostro multe bone artes animi et corporis
erant: quas omnes auaricia prepediebat. patiẽs
laborum.acri ingenio satis prouidens. belli ha¬
ud ignarus firmissimus contra pericula et in¬
sidias. Sed legiones per italiam Egium:atq in
Siciliam. porro ex Sicilia in africam transue¬
cte sunt. Igitur Calphurnius in initio paratis

Expanded text:
terfecto miserat, praecipit, omnis mortalis terfecto miserat, praecipit, omnis mortalis pecunia aggrediantur. qui postquam Romam adventabant, senatus a Bestia consultus est, placeretne legatos Iugurthae recipi moenibus, iique decrevere, nisi regnum ipsumque deditum venissent, uti in diebus proxumis decem Italia decederent. consul Numidis ex senatus decreto nuntiari iubet. ita infectis rebus illi domum discedunt. Interim Calpurnius parato exercitu legat sibi homines nobilis factiosos, quorum auctoritate quae deliquisset munita fore sperabat. in quis fuit Scaurus, quoius de natura et habitu supra memoravimus. nam in consule nostro multae bonaeque artes et animi et corporis erant, quas omnis avaritia praepediebat: patiens laborum, acri ingenio, satis providens, belli haud ignarus, firmissumus contra pericula et insidias. sed legiones per Italiam Regium atque inde Siciliam, porro ex Sicilia in Africam transvectae. igitur Calpurnius initio paratis