comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sec: ita pulchritudinẽ disputationis qua
uult ꝑsuadere quicqͥd orit᷑ et morit̾ bo¬
nũ eẽ non posse. nͥ orientib et morientib
syllabis non potuit explicare. Quid gͦ
mirũ. si in tã magna uiu̾sitate naturȩ
est aliquod infimũ bonũ in ordinib tẽ¬
poꝵ. qͦd non ꝑ mansiones rerũ sicut non¬
nulla sublimia sp̾ualia. sed ꝓ decore sui
generis imo atq t̾reno exortu occasuꝙ
sit pulchrũ: Quȩ cũ ita sint: non calum¬
nec᷑ dicenti seripturȩ. Uidit ds̃ lucẽ:
quia bona est. Non solum enĩ lucẽ quã
uocauit diem. et firmamentũ quod uo¬
cauit celũ.s solem et luã & cet̾a sidera.
uerũetiã ligna et herbas & in aquis ae
terris quȩcũq mortalia. et creauit ds sũ¬
me bonꝰ et uidit quia bona sunt in gene¬
re atq ordine suo. Nec timint qui sp̃u
dei reuelante hunc scͥpsit librũ futuros
impios. rep̃hensores. uamiloquos. et m̃tis
sedtuctores pͥmitus suȩ. deinde alioꝵ. qͦs

Expanded text:
tationis, qua vult persuadere, quidquid oritur et moritur bonum esse non posse, nisi orientibus et morientibus syllabis non potuit explicare. Quid ergo mirum si in tam magna universitate naturae est aliquod infimum bonum in ordinibus temporum, quod non permansione rerum, sicut nonnulla sublimia spiritualia, sed pro decore sui generis, imo atque terreno exortu occasuque sit pulchrum? 9. Quae cum ita sint, non calumnietur dicenti Scripturae, Vidit Deus lucem quia bona est . Non solum enim lucem quam vocavit diem, et firmamentum quod vocavit coelum, et solem et lunam et caetera sidera; verum etiam ligna et herbas, et in aquis ac terris quaecumque mortalia, et creavit Deus summe bonus, et vidit quia bona sunt in genere atque ordine suo. Nec timuit qui Spiritu Dei revelante scripsit hunc librum, futuros impios reprehensores, vaniloquos, et mentis seductores, primitus suae, deinde aliorum, quos
Abbreviated transcription (Latin):
oRO Qyebi misistis
fratres dilectissimi. nescia cinꝰ heretiei in¬
uento sicut scripsistis in platea maritima
cũ uenalis codex ipse teneret᷑. & concurren¬
tib turbis ꝑiculosa curiositate et dilec ti¬
one legeret᷑. ut quanto possem compen¬
dio responderẽ: priꝰ quȩsiui cumã esset
erroris. Non enĩ soli manichei legem ꝓphe¬
tasq condeminant. sed & martioniste et
alii nonnulli: quoꝵ sectȩ non ita innotu¬
erunt popłis xp̾ianis. Iste audẽ cutꝰ nom̃
in eodẽ libro non cõꝑi. detestat᷑ dm̃ mim¬
di fabricatorẽ: cũ manichei quãins librũ
geneseos non accipiant. atq blasphement.
dm̃ tamen bonũ fabricasse mundũ. ech̃
ex aliena natura atq materia confitent᷑.
Sed quãquã mͥ non apparuerit curꝰ secde
sit iste blasphemꝰ. defendencda est adu̾sir
enis linguã scͥptura druma. quã maledies
disputationib insectat᷑ Et qm̃ se quoquo
etiã scͥpturis ad nouũ testamentũ ꝑtinen¬

Expanded text:
o, quem misistis, fratres dilectissimi, nescio cujus haeretici, invento, sicut scripsistis, in platea maritima, cum venalis codex ipse ferretur, et concurrentibus turbis periculosa curiositate et delectatione legeretur, ut quanto possem compendio responderem, prius quaesivi cujusnam esset erroris. Non enim soli Manichaei Legem Prophetasque condemnant; sed et Marcionistae, et alii nonnulli quorum sectae non ita innotuerunt populis christianis. Iste autem, cujus nomen in eodem libro non comperi, detestatur Deum mundi fabricatorem: cum Manichaei, quamvis librum Geneseos non accipiant, atque blasphement, Deum tamen bonum fabricasse mundum, etsi ex aliena natura atque materia, confiteantur. Sed quanquam non mihi apparuerit, cujus sectae sit iste blasphemus, defendenda est adversus ejus linguam Scriptura divina, quam maledicis disputationibus insectatur. Et quoniam quoquo etiam Scripturis ad Novum Testamentum pertinen
Abbreviated transcription (Latin):
camus ei. Ex incio gͥ quo enisne. qͦ ide cds̃
it: Noc qͥppe illi cdisplicet: quod non olim
ex micio fecerit ds celum. Cũ dicit. curñ
olim ex micio. tamꝗͣ ex illo micio facere
debuerit. ex qͦ est ipse qui fecit: eur ñ hic
timinit. ne dicendo ex micio quo est ipse
es eum debunsse facere cȩlũ. diceretur ei.
Habet gͦ ds̃ iniciũ: Ac ꝑ hoc scd̃m senten¬
tiam tuã habebit et finẽ. tu enĩ dixisti
nullũ esse miciũ sine fine. Porro sicss ca¬
ret micio: quomͦ faceret aliqͥd ex inicio.
ex quo ipse est: Ac ꝑ hoc ex micio fecit illo
ex qͦ fecit idem: ex quo cepit ẽẽ qͦd facit.
Aut gͦ ds̾ ipsoꝵ nchil bonũ umquã fecit:
aut sccłm istũ. quodeũq bom fecit. ex illo
ucio fecit. ex qͦ ipse est. & habenti iniciũ.
metuenctus est finis. aut sc̃e scͥpturȩ debet
u̾erbis adquiescere. & intelligere dm̃. qͥ
ex nullo cȩpit ẽe̾ pͥncipio. fecisse celũ in

Expanded text:
camus ei, Ex initio igitur quo? ejusne quo idem Deus camus ei, Ex initio igitur quo? ejusne quo idem Deus it? Hoc quippe illi displicet, quod non olim ex initio Deus fecerit coelum, cum dicit, Cur non olim ex initio? Tanquam ex illo initio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Cur non hic timuit, ne dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelum, diceretur ei: Habet ergo Deus initium, ac per hoc secundum sententiam tuam habebit et finem; tu enim dixisti, nullum esse initium sine fine? Porro si Deus caret initio, quomodo faceret aliquid ex initio ex quo ipse est? Ac per hoc ex initio fecit illo ex quo fecit, id est, ex quo coepit esse quod fecit. Aut ergo deus ipsorum nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque boni fecit, ex illo initio fecit ex quo ipse est; et habenti initium, metuendus est finis: aut sanctae Scripturae verbis debet acquiescere, et intelligere Deum, qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ aliquid est cur non olim ex initio
ab eo factũ est quod meliꝰ fint. quasi se
ipso aliqͥd melius ds fecerit mundũ:
aut ideo non debint hoc bonũ fieri. qͥa
non est ȩquale facienti. Q uod autẽ que¬
rit cur non istud olim ex micio factum
sit: responsũ habeat. t̃mo uͦ olim ex inicio
factũ est. Ex imcio utiq suo. non dei:¬
cui nullum est miciu. Si autem hoc iniciũ
significari potuit eoquod dictũ est. in pͥnci¬
pio fecit ds: quid est qͦd calumniat᷑ uelut
interrogans in quo pͥncipio fecerit cũ ipse
rursus quȩrat. cur non olim ex imeio fac¬
tũsit: Pronide sua u̾ba illi replicanda
sunt. Nam sicut ipse ꝓpter id quod scͥptũ
est. in pͥncipio fecit ds celũ et terrã. argum̃¬
tat᷑ & dicit in pͥncipio gͥ quo: eiꝰne quo idẽ
ds esse cepit. an ex eo qͦd illũ e̾ẽ uacinĩ tedu¬
it:. ita & nos ad id quod ait cur non olim
ex micio ab eo factũ est. i espondeamꝰ et di¬

Expanded text:
bonum aliquid est, cur non olim ex initio bonum aliquid est, cur non olim ex initio ab eo factum est, quod melius fuit? Quasi se ipso aliquid melius Deus fecerit mundum: aut ideo non debuerit hoc bonum fieri, quia non est aequale facienti. Quod autem quaerit, cur non istud olim ex initio factum sit; responsum habeat, Imo vero olim ex initio factum est: ex initio utique suo, non Dei,cui nullum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio fecit Deus: quid est quod calumniatur velut interrogans, in quo principio fecerit; cum ipse rursus quaerat, cur non olim ex initio factum sit? Proinde sua verba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, argumentatur et dicit, In principio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? ita et nos ad id quod ait, Cur non istud olim ex initio factum est ab eo? respondeamus, et di
Abbreviated transcription (Latin):
entia fecisti. A ut si de psalmo iste non
oꝑaenis queda insapientia certo fine eẽ
desistunt sicut tempora et temporalia:
quecła in sapientia ꝑmanebunt. scut ip¬
sa scoꝵ hominũ quã ꝑcepturi sunt uta
ȩcerna. Quod iste non indit qui putauit
esse dicentũ ad defimendũ nullũ ẽẽ sine
fine pͥncipiũ. Nec ipsũ potinit attende¬
re numerũ: cuiꝰ mierũ est ab uno. et finiᷤ
in nullo. Nullus quippe nimerus quã¬
libet magnꝰ uel dicit᷑. uł si iam dici non
potest cogitat᷑: cui non addi possit qͦd
maior sit. Et puto quod iste quãlibet
heresim sub nomine xpͣi deneat contra
atã: cuiꝰ tunc poterit esse pͥncipiũ. cũ
ite huniꝰ misere finis fuerit. Responde
uł habere pͥncipiũ utrũ habitura an
non habitura sit sinem. Si dixeritha¬
biturã: quomodo se audebit dicere
xp̃ianũ : Si dixerit non habiturã: ubi ẽ
quod ausus est dicere. nullũ esse sine fine

Expanded text:
entia fecisti . Aut si de Psalmo iste non entia fecisti . Aut si de Psalmo iste non opera ejus quaedam incipientia certo fine esse desistunt, sicut tempora et temporalia; quaedam incipientia permanebunt, sicut ipsa sanctorum hominum, quam percepturi sunt, vita aeterna. Quod iste non vidit, qui putavit esse dicendum ac definiendum, nullum esse sine fine principium: nec ipsum potuit attendere numerum, cujus initium est ab uno, et finis in nullo. Nullus quippe numerus quamlibet magnus, vel dicitur, vel si dici jam non potest, cogitatur, cui non addi possit ut major sit. Et puto quod iste, quamlibet haeresim sub nomine Christi teneat contra atam, cujus tunc poterit esse principium, cum vitae hujus miserae finis fuerit. Respondeavel habere principium, utrum habitura, an non habitura sit finem? Si dixerit habituram, quomodo se audebit dicere christianum? Si dixerit non habituram, ubi est quod ausus est dicere, nullum esse sine fine
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ẽẽ uacunũ dectint. Cui respondetur.
quia nec ds̾ esse cȩpit: nec eum uacatio¬
nis suȩ dedint. qui neq aliquando non
fint. nec cessando torpint. nec oꝑando
laboraiit. nec sine sedis c̃elo indigunt:
nec facto cȩlo sedem tamꝙͣ. finitis erro¬
rib ꝑegrinꝰ inuenit. Podens est enĩ bea¬
tissime manere in semet ipso: templo
autẽ suo qͦd sunt om̃s sc̃i & angłi et ho¬
mines. sic imꝑtiri habitationẽ suam ut
illi ex ipso habeant tale bonũ. qͦ beatiẽe
possint. non ex eis ille talem domũ . sine
qua beatus ẽe non possit. Aut gͦ sic intel¬
ligendũ est quod scͥptũ est. in pͥncipiose¬
cit ds̾ cȩlũ & derrã. ut pͥncipiũ sit ex quo
eẽ ceꝑunt. non enĩ deo coȩterna semꝑ fu¬
erunt. sed facta iniciũ ex quo ẽẽ incipe¬
rent accȩꝑunt: aut certe quia in pͥncipio
sibi coeterno fecit łs cȩlũ & derram. hoc
est in uingenito filio. Ipse est enĩ sapi
cetũ et terrã cdieit᷑ in psalmo. Om̃na in sapi¬

Expanded text:
illum esse vacuum taeduit? Cui respondetur, quia nec Deus esse coepit, nec eum vacationis suae taeduit, qui neque aliquando non fuit, nec cessando torpuit, nec operando laboravit: nec sine coelo sedis indiguit, nec facto coelo sedem tanquam finitis erroribus peregrinus invenit. Potens est enim beatissime manere in semetipso; templo autem suo quod sunt omnes sancti, et Angeli et homines, sic impertiri habitationem suam, ut illi ex ipso habeant tale bonum quo beati esse possint, non ex eis ille talem domum sine qua beatus esse non possit. Aut ergo sic intelligendum est quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, ut principium sit ex quo esse coeperunt; non enim Deo coaeterna semper fuerunt, sed facta initium ex quo esse inciperent acceperunt: aut certe quia in principio sibi coaeterno fecit Deus coelum et terram, hoc est, in unigenito Filio. Ipse est enim Sapiecoelum et terram, dicitur in Psalmo: Omnia in Sapi
Abbreviated transcription (Latin):
patre quoq sicut scͥptũ est. quẽ mittet pat̾¬
in nomine meo. Ubi ostenditur quod nec pader
sine filio. nec filius sine patre misit sp̃m scm̃.
sed eum ambo pariter miserunt. In separa¬
bilia qippe sunt oꝑa trinitatis. Solus pater
non legit᷑ missus: qm̃ solus non habet aucto¬
rẽ a quo genitus sit uł a quo ꝓcedat. Et ides
non ꝓpter naturã diu̾sitatemq quȩ in trini¬
tate nulla est.: sed ꝓpter ipsam auctoritatẽ so¬
lus pater non dicit᷑ missus. Non enĩ splendor
aut feruor ignem: sed ignis mittit siue splen¬
dorẽ siue feruoiẽ. Quãuis hec sunt dissimila¬
longe: nec inuenit᷑ aliquid uel in sp̾ualib uł in
corporalib creaturis. quod ei tͥnitati quȩ ds̃
est merito conferat᷑.¬

Expanded text:
Patre quoque, sicut scriptum est, Quem mittet PatPatre quoque, sicut scriptum est, Quem mittet Patin nomine meo . Ubi ostenditur quod nec Pater sine Filio, nec Filius sine Patre misit Spiritum sanctum, sed eum pariter ambo miserunt. Inseparabilia quippe sunt opera Trinitatis. Solus Pater non legitur missus, quoniam solus non habet auctorem a quo genitus sit, vel a quo procedat. Et ideo non propter naturae diversitatem, quae in Trinitate nulla est, sed propter ipsam auctoritatem solus Pater non dicitur missus. Non enim splendor aut fervor ignem; sed ignis mittit, sive splendorem, sive fervorem. Quamvis haec longe sint dissimilia; nec inveniatur aliquid vel in spiritualibus vel in corporalibus creaturis, quod ei Trinitati, quae Deus est, merito conferat
Abbreviated transcription (Latin):
misit mecũ est. Potuit autẽ missus ã patre
filius dicere: pater mecũ est. Cũ gͥ hȩc apa¬
tre missio filii ꝓrsus in effabilis sit. nec capti
ullius cogitatione possit: quomͦ hinc osten¬
dant filiũ alteriꝰ atq inferioris essentiȩ non
inueniunt. quandoquidẽ nec homo missꝰ
ab homine diuersã naturã mittentis et mis
intelligi: ut eo ipso a patre filius missus ẽẽ
dicat᷑. quod filiꝰ hominib apparuit. incar¬
ne non pater. Quis enĩ mittit᷑ illo ubi est:
Ubi autẽ non est sapientia dei quod est xp̃c.
de qua legit᷑ attingens a fine usq ad finem
fortiter disponit om̃ia suauiter: Cum gͦ
ubiq sit filiꝰ. quo mitcendus erat ubi non
erat: ñ apparendo ficut apparebat: Quãquã
et sp̃ms c̃m missĩ legamus: qui certe in um¬
tatẽ ꝑsonȩ suȩ natutrã non assumpsit hu¬
manã. nec a solo filio missus est sicut scrip¬
tũ est cũ ego iero mittã illũ ad uos. sed a

Expanded text:
misit mecum est: potuit autem missus a Patre misit mecum est: potuit autem missus a Patre Filius dicere, Pater mecum est. Cum igitur haec a Patre missio Filii prorsus ineffabilis sit, nec capi ullius cogitatione possit, quomodo hinc ostendant Filium alterius atque inferioris essentiae, non inveniunt; quandoquidem nec homo missus ab homine, diversam naturam mittentis et missintelligi, ut eo ipso a Patre Filius missus esse dicatur, quod Filius hominibus apparuit in carne, non Pater. Quis enim mittitur illo ubi est? Ubi autem non est Sapientia Dei, quod est Christus, de qua legitur: Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Cum ergo ubique sit etiam Filius, quo mittendus fuerat ubi non erat, nisi apparendo sicut non apparebat? Quanquam et Spiritum sanctum missum legamus, qui certe in unitatem personae suae naturam non assumpsit humanam. Nec a solo Filio missus est, sicut scriptum est, Cum ego iero, mittam illum ad vos ; sed a
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs. ꝑ quẽ facta sunt om̃ia. Quod autem
miserit pater filiũ negari non potest: sed
considerent si possunt quomͦ eũ miserit
cum quo ipse uenit. An ille mentitus est qui
ait non sum solus qm̃ pater mecũ est: Sed qͦ¬
modolibet missũ accipiant. num ideo diu̾¬
sa natura est. quia pater mittit et filius mit¬
titur: Nisi forte homo pͥotest pader mittere
hominẽ filiũ unius eiusdẽq substantiȩ. & ñ
potest ds. cũ homo missus ab homine mitten¬
te separetur. quod non potest ds̃ : Sed igniᷤᷤ
mittit splendorem suũ: nec potest splendor
missus separari ab igne mittente. Quãuis
et ista quia creatura est uisibilis: non om̃i ex
parte huic rei sit comparabilis. Cum enim
splendorẽ mittit ignis: longius ꝑuenit splen¬
dor quo ignis non ꝑuenit. Unde splendor
ab igne qui est in lucerna missus si loqui pos¬
set. non utiq posset uerũ dicere in pariete
quo sine lucernȩ igne ꝑuenit. ignis qͥ me

Expanded text:
Patris per quod facta sunt omnia. Quod autem Patris per quod facta sunt omnia. Quod autem miserit Pater Filium, negari non potest. Sed considerent, si possunt, quomodo eum miserit, cum quo ipse venit. An ille mentitus est qui ait: Non sum solus, quoniam Pater mecum est . Sed quomodo libet missum intelligant, numquid ideo diversa natura est, quia Pater mittit et mittitur Filius? Nisi forte potest homo pater mittere hominem filium unius ejusdemque substantiae, et non potest Deus: cum homo missus ab homine mittente separetur, quod Deus non potest. Sed ignis mitit splendorem suum, nec potest splendor missus separari ab igne mittente: quamvis et ista quia creatura est visibilis, non omni ex parte huic rei sit comparabilis. Cum enim splendorem mittit ignis, longius pervenit splendor, quo ignis non pervenit. Unde splendor ab igne qui est in lucerna missus, si loqui posset, non utique posset verum dicere in pariete, quo sine lucernae igne pervenit, Ignis qui me
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt uniu̾sa om̃ium futuroꝵ ds̃
et añs. rex et creator erat constitutus: & om̃i¬
um futuroꝵ in natura habens p̃scientiam.
& in faciendo in om̃ib ex pectans patris sui¬
iussionẽ ipse uoluntate patris descendit
de cęlo. et uenit in hunc mundũ sicut ipse
ait. Nec enĩ a me ipsoueni: sed ille me misit
Nellem isti ut dicerent utr ũ duos constitu¬
ant creatores. Quod si non audent. unus ẽ
enĩ qm̃ ex ipso et ꝑ ipsum & in ipso sunt
om̃ia.: unusquisq ds̃ est ipsa t̾nitas. & sic unꝰ
dt̃. quomͦ imꝰ creator. Quid est quod dict̃
iuibente patre creasse om̃ia filiũ. taiquã
pater non creauerit: sed a fllio creari iusse¬
rit. Cogitent qui carnalit̾ sapiunt: quibꝰ
aliis u̾bis iusserit pater unico u̾bo. formant
enĩ sibi in phantasiate cordis sui quasi
duos aliquos. et si uxta inuicẽ in suis tam̃
locis constitutos: unũ iubentẽ. alderũ ob¬
temꝑantẽ. nec intelligunt ipsã iussionẽ
patris ut fierent om̃ia non esse nͥ uerbũ

Expanded text:
inquiunt, universa, omnium futurorum Deus et Dominus, rex et creator erat constitutus, et omnium futurorum in natura habens praescientiam, et in faciendo in omnibus exspectans Patris jussionem; ipse voluntate Patris descendit de coelo, et venit in hunc mundum sicut ipse ait: « Nec enim a me ipso veni, sed ille me misit » . Vellem isti ut dicerent, utrum duos constituant creatores. Quod si non audent: unus est enim; quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ; unus quippe Deus est ipsa Trinitas, et sic unus Deus, quomodo unus creator: quid est quod dicunt, jubente Patre creasse omnia Filium, tanquam Pater non creaverit, sed a Filio creari jusserit? Cogitent qui carnaliter sapiunt, quibus aliis verbis jusserit Pater unico Verbo. Formant enim sibi in phantasmate cordis sui quasi duos aliquos, etsi juxta invicem, in suis tamen locis constitutos, unum jubentem, alterum obtemperantem. Nec intelligunt ipsam jussionem Patris ut fierent omnia, non esse nisi Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ultima generis humani quȩ incipit
a dm̃i aduentu usq in finẽ scłi. quib ge-¬
nerationib cõputet᷑ incertũ est. & hoc
tãqu̾a furẽ in nocte ẽẽ uenturũ. Sed
tamen sexta ȩtate uisitatũ ẽẽ genus hu¬
manũ humili dñi aduentu suꝑius distinc¬
tis gen̾ationib edocet᷑. Qua uisitatione
incipit manifestari ꝓphetia: quȩ suꝑio¬
rib qͥnq ętatib latet. Cuiꝰ ꝓphetiȩ
ꝑsonã qm̃ ioħes gestabat ut supra dic¬
tũ est. idõ ex senib parentib nascit᷑.
tãqũa senescente scło ꝓpħia illa innote¬
scere incipiat. & quinq mensib se oc¬
cultat mater eiꝰ sicut scriptũ ẽ occul¬
tauit se elisabeth mensib qͥnq: sexto
aut̃ mense uisitat᷑ a maria matre dñi.
& exultat infans in utero: taqũa primo
S tamꝗͣ in utero. idẽ nondũ tã eudent̃.
ut id om̃s sic̃ in luce manifestũ dẽ fate¬
ant᷑: qͦd futurũ credimꝰ scdõ aduentu
dñi. quo inclaritate uenturus ẽ. Cuiꝰ

Expanded text:
s humani, quae incipit a Domini adventu, usque in finem saeculi, quibus generationibus computetur incertum est: et hoc utitanquam furem in nocte esse venturum . 3. Sed tamen sexta aetate visitatum esse genus humanum humili Domini adventu, superius distinctis generationibus edocetur. Qua visitatione incoepit manifestari prophetia, quae superioribus quinque aetatibus latoniam Joannes gestabat, ut supra dictum est, ideo ex senibus parentibus nascitur, tanquam senescente saeculo prophetia illa innotescere incipiat; et quinque mensibus se occultat mater ejus, sicut scriptum est, Occultabat se Elisabeth mensibus quinque. Sexto autem mense visitatur a Maria matre Domini; et exsultat infans in utero, tanquam primosed tanquam in utero, id est, nondum tam evidenter, ut omnes sicut in luce manifestam esse fateantur; quod futurum credimus secundo adventu Domini, quo in claritate venturus est; cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute. ⁊ tãqu̾a p̃cedentis p̃conis officio
⁊ hic iã uenit. ⁊ ille uenturus ẽ. Propt̾ea
⁊ istũ ioħem ꝑ spiritũ qͦ pat̃ eiꝰ uates im
cũ elizabeth mensib trib discedit
Quo numero mͥ uidet᷑ significari fides
trinitatis. ⁊ baptisma in nomine patͥs

Expanded text:
conis officio et hic jam venit, et ille venturus est. Propterea et istum Joannem per spiritum quo pater ejus vates impcum Elisabeth mensibus tribus, discedit . Quo numero mihi videtur significari fides Trinitatis, et Baptisma in nomine Patris
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃cepto patris carnẽ humanã quã de scã
uirgine oraria suscepit. in manus hominũ
dereliquit: & diuinitatẽ suam in manus
patris cõmendauit dicens. Pater in manus
tuas cõmendo sp̃m meũ. Quia maria mori¬
turũ corpꝰ peꝑit: ds autẽ ĩmortalis ĩmorta¬
lemfiliũ genuit. Ergo mors xp̃i. non dimi¬
nutio est diunitatis. sed deposidio corꝑis.
Sicuti enĩ generatio enus ex urgine non fu¬
it corruptio ditatis ipsius. sed susceptio cor¬
poris: ita et in morte ipsiꝰ non fuit passio et
defectio diumtatis ipsius. sed reparatio car

Expanded text:
et praecepto Patris carnem humanam, quam de sancta virgine Maria suscepit, in manus hominum dereliquit, et divinitatem suam in manus Patris commendavit, dicens: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Quia Maria moriturum corpus peperit, Deus autem immortalis immortalem Filium genuit. Ergo mors Christi non diminutio est divinitatis, sed depositio corporis. Sicuti enim generatio ejus ex virgine non fuit corruptio dealitatis ipsius, sed susceptio corporis; ita et in morte ejus non fuit passio et defectio dealitatis ipsius, sed separatio car
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo adorat᷑ filius sicut ab eis dictũ est in ue¬
ritate adoratur. At ipse filrus ait. Ego sũ ue¬
ritas. Ergo in se ipso adoratur. cũ in ueritate
adoratur:ac ꝑ hoc et in se & in spͦu sc̃o adora¬
tur filius. Quis autẽ ita sit imprus. ut inde
se paret patrẽ: Quomꝰ enĩ non et illũ adora¬
mus in quo uiuimꝰ mouemur et sumus ᷤᷤ
Proinde adorari flum in sp̾u scõ etiam nosdi¬

Expanded text:
cum in illo adoratur Filius, sicut ab eis dictum est, in vecum in illo adoratur Filius, sicut ab eis dictum est, in veritate adoratur. At ipse Filius ait: Ego sum veritas . Ergo et in se ipso adoratur, cum in veritate adoratur. Ac per hoc et in se et in Spiritu sancto adoratur Filius. Quis autem ita sit impius, ut inde separet Patrem? Quomodo enim non et in illo adoramus, in quo vivimus, movemur et sumus ? Proinde adorari Filium in Spiritu sancto, etiam nos di
Abbreviated transcription (Latin):
se dicat. nemo uenit ad me nͥ qui pͥater misit
me traxerit eũ : aut ad sp̾m scm̃ sine patre
& filio ꝑuenire possimꝰ. qui eum nobis sua
conferunt gr̃a. Quid est enĩ aliud ad eos dice¬
ire. nͥ eos habitantes in nobis habere: Noc enĩ
modo &. ipsi ad nos ueniunt. cũ ds̃ ubiq sit:
et nullo corporali contineat᷑ loco. Ipse salua¬
tor dicit de se & de patre. Ueniemus ad eum:
et mansionẽ apud eũ faciemꝰ. Et de sp̃u sc̃o
dicit. Nisi ego abiero: aduocatus non ueni-¬
et ad uos. Quid est quod dicunt. ficut nemo
potest sine filio ad patrẽ transire. ita nemo
potest fine sp̃u scõ filiũ in ueritate adorare:
& deinde subiungunt. gͦ in sp̃u scõ adorat᷑
filius: Nũquidnã hȩo iudicant differen¬
tiã naturarũ: de qua int̾ nos et illos uertit᷑
quȩstio: Nam si nemo potest sine sp̃u scõfi¬
liũ in ueritate adorare. et in spu sc̃o ado-¬
rat᷑ filiꝰ. ꝓfecto ueritas est ettã sp̃c sc̃s: quia

Expanded text:
it ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit illum ; aut ad Spiritum sanctum sine Patre et Filio pervenire possemus, qui eum nobis sua conferunt gratia. Quid est enim aliud ad eos venire, nisi eos habitantes in nobis habere? Hoc enim modo et ipsi ad nos veniunt, cum Deus ubique sit, et nullo corporali contineatur loco. Ipse Salvator dicit de se et de Patre, Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus : et de Spiritu sancto dicit, Nisi ego abiero, advocatus non veniet ad vos . Quid est ergo quod dicunt, Sicuti nemo potest sine Filio ad Patrem transire, ita et nemo potest sine Spiritu sancto Filium in veritate adorare; et deinde subjungunt, Ergo in Spiritu sancto adoratur Filius? Numquidnam haec indicant differentiam naturarum, de qua inter nos et illos vertitur quaestio? Nam si nemo potest sine Spiritu sancto Filium in veritate adorare, et in Spiritu sancto adoratur Filius, profecto veritas est etiam Spiritus sanctus: quia
Abbreviated transcription (Latin):
iminorarer. quã mͥ ꝓposui de grã testa¬
menti noui. propt̾ quã uerbũ caro fac¬
tum ẽ. id ẽ qͥ filius di erat homo factꝰ¬
est. Fact̾ũ ẽ naturã suscipiendo nr̃am
ñ amittendo suã. ꝑ qđ ⁊ nobis recipi-¬
entib eũ potestas daret᷑. ut qui era¬
mus homines filii di. fieremꝰ parti¬
cipatione in cõmutabilis boni meliꝰ
cõmutati: non ad cẽporale felicitatẽ.
s ad uitȩ et̾nȩ quȩ sola beata ẽ ad¬
optionẽ. Uñ placuit etiã ꝓpħicũ psal¬
mũ ꝑcurrere. cuiꝰ pͥmũ uersũ in pas

Expanded text:
immorarer, quam mihi proposui de Gratia Novi Testaimmorarer, quam mihi proposui de Gratia Novi Testamenti, propter quam Verbum caro factum est, id est, qui Filius Dei erat, homo factus est, naturam suscipiendo nostram, non amittendo suam: per quod et nobis recipientibus eum potestas daretur, ut, qui eramus homines, filii dei fieremus participatione incommutabilis boni in melius commutati non ad temporalem felicitatem sed ad uitae aeternae, quae sola beata est, adoptionem. unde placuit etiam propheticum psalmum percurrere, cuius primum uersum in pas
Abbreviated transcription (Latin):
me quando de uobis potius eligitis
confidere quã de me. Cũ enim dicit᷑
qđ nos coggnoscit ds: cognitionein
sui nobis prestat. ut ꝑ hoc intelliga
niti a do. Quid alud uoluit intelli¬
gi. nisi qͦd eos ipse fecerit cognitores
suos:Nemo aũ cognoscit dm. nisi
qͥ intelligit illud ẽẽ summũ atq in¬
cõmutabile bonũ. curus participatio¬
ne fit bonus. Qđ in huiꝰ psalmi conclu¬
sione positũ est: annuntiabt̃ celi
iustitiã eius. popło qui nascet᷑ quẽ
fecit dñs. Inde ẽ n illud qͦd in alio
psalmo. ipse fecit nos ⁊ non ipsi nos.
Hoc enĩ non ad eam naturã qua homi¬
nes sumꝰ. cuiꝰ nature idẽ ipse creator ẽ
qui cȩli n t̾rȩ ⁊siderũ. omĩumq animan¬
tiũ: sed ad illud potius referendũ ẽ
creati in xp̃o iħu in oꝑib bonis. quȩ
p̾parauit ds̃ ut in illis ambulemꝰ Ar¬
bitror tͥ satisquinq cuas solutas ẽẽ¬
questiones. dũ in ista mea ueluti sexta

Expanded text:
me, quando de uobis potius eligitis me, quando de uobis potius eligitis confidere quam de me. cum enim dicitur, quod nos cognoscit deus, cognitionem sui nobis praestat, ut per hoc intellegamniti a deo quid aliud uolens intellegi, nisi quod eos ipse fecerit cognitores suos? nemo autem cognoscit deum, nisi qui intellegit illud esse summum atque incommutabile bonum, cuius participatione fit bonus, quod in huius psalmi conclusione positum est: Adnuntiabunt iustitiam eius populo, qui nascetur, quem fecit dominus; inde est et illud, quod in alio psalmo: Ipse fecit nos et non ipsi nos. hoc enim non ad eam naturam, qua homines sumus, cuius naturae idem ipse creator est, qui caeli et terrae et siderum omniumque animantium. sed ad illud potius referendum estcreati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. Arbitror tibi satis quinque tuas solutas quaestiones, dum in ista mea u
Abbreviated transcription (Latin):
petit ꝰ sineo qd dictũ ẽ : dum irent eme¬
re. Henit aũ sponsus ⁊ intrauert̃ cum eo
ad nuptias quȩ p̾parate erant: hoc ẽ
quod uerã fid̾ẽ ueramq pietatẽ corde
gestabant. qua possent contẽpari nume¬
ro societatiq sc̃oꝵ. non inse ipsis sed in
dño głantiũ. ut intrarent cũ eis illud
gaudiũ de quo dicit᷑. intra in gaudiũ
dñi tui: ubi erit ꝑfecta participatio in¬
cõmutabilis bom. cuiꝰ modo uelut arra
quedã ꝑfidẽ tenet᷑: ut scđm hanc grãm
uiuamꝰ. in quantũ dõ non nob̾ uiuimꝰ
Proinde qͦd seqͥt᷑. nouissime ueniunt
& reliquȩ uirgines dicentes. dñe dñe
aperi nobis. non dictũ est eas emisse
oleũ ⁊ sic uenisse. neq enĩ iam erat
unde. s miscdiam sero quesisse. cum
iam tempus uidicandi e̾e̾t : ⁊ ꝓbos a
reꝑbos separandi. Lecge gͦ illis res¬
pondet᷑. am̃ dico uobis nescio uos. Ille
qͥppe hoc dicit quẽ non latet aliqͥd.
s nescio uos nichil ẽ aliud quã nescitis

Expanded text:
in eo, quod dictum est: Dum eunt emere. uenit autem sponsus et introierunt cum eo ad nuptias, quae praeparatae erant, hoc est quae ueram fidem ueramque pietatem corde gestabant, qua possent contemperari numero societatique sanctorum non in se ipsis sed in domino gloriantium, ut intrarent cum eis illud gaudium, de quo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ubi erit perfecta participatio incommutabilis boni, cuius modo uelut arra quaedam per fidem tenetur, ut secundum hanc gratiam uiuamus, in quantum deo non nobis uiuimus. Proinde quod sequitur: Nouissime ueniunt et reliquae uirgines dicentes: Domine, domine, aperi nobis, non dictum est eas emisse oleum et sic uenisse, neque enim iam erat unde, sed misericordiam sero quaesisse, cum iam tempus iudicandi esset et probos a reprobis separandi. recte autem illis respondetur: Amen dico uobis, nescio uos; ille quippe hoc dicit, quem non latet aliquid. sed: Nescio uos nihil est aliud quam: Nescitis
Abbreviated transcription (Latin):
ret eũ: de his dic̃ qͦ cadunt suꝑ eũ. qͥ
illũ modo contẽpnunt. uł iniuriis affi¬
ciunt. Ido nondũ penitꝰ intereunt:
sed tam̃ confringunt᷑ ut ñ recte am¬
bulent. Suꝑ qͦs aut̃ cadit: ueniet illis
desuꝑ in iudicio cũ pena ꝑditionis. Idõ
dix̃ conteret eos: ut sint impii tãqu̾a
puluis quẽ ꝓicit uentus a facie terrȩ:¬

Expanded text:
de nis dicit, quod cadunt super eum, qui illum modo contemnunt vel injuriis afficiunt, ideo nondum penitus intereunt, sed tamen conquassantur ut non recti ambulent. Supra quos autem cadit, veniet illis desuper in judicio cum poena perditionis. Ideo dixit comminuet eos, ut sint impii tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terr
Abbreviated transcription (Latin):
unũ ad renatum monachũ. alterũ ad prb̃m
Petrũ. ⁊ duos ad eundẽ uictorem. S ad pe¬
trũ qͣuis habeat libri ꝓlixitatẽ. tam̃ epła ẽ:
quã nolui a trib cęteris seꝑari. In his autẽ
om̃ib in qͥb multa necessaria disserunt᷑. de¬
fendi de origine animarũ. quȩ singłis homi-¬
nib dant᷑. cunctationẽ meã: ⁊ multos erro¬
res atq prauitates p̃sũptionis eiꝰ ostendi.
Qũe tam̃ iuuenẽ ñ prȩꝓpere detestandũ.
sed adhuc docendũ quanta potui lenitate
tractaui: ⁊ ab eo rescripta correctionis eiꝰ
accepi. Huiꝰ oꝑis liber ad renatũ. sic incipit.
Sinceritatẽ tuã erga nos. Ad petrũ aut̃ sic
Domino dilectissimo fratri ⁊ cõpresbitero

Expanded text:
unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum, et duos ad eumdem Victorem. Sed ad Petrum, quamvis habeat libri prolixitatem, tamen epistola est quam nolui a tribus caeteris separari. In iis autem omnibus, in quibus multa necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam, et multos errores atque pravitates praesumptionis ejus ostendi. Quem tamen juvenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui lenitate tractavi, et ab eo rescripta correctionis ejus accepi. Hujus operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos. Ad Petrum autem sic: Domino dilectissimo fratri, et compresbytero
Abbreviated transcription (Latin):
uic tor in mauritania cesariensi
inuenit apud hispanũ quendã
prb̃m Petrũ nonnullũ opusculũ
meuͣ. ubi qͦdã loco de origine amimȩ hominũ
singłoꝵ. utrũ ex illa una primi hominis. ac
denide ex parentib ꝓpagent᷑. an sicut illi
um sine ulla ꝓpagatione singulȩ singłis dent᷑
Petruo scripsit ille duos libros. qͦs mͥ de cesa-¬
rea renatus monachus misit. Quib ego
lectis: responsione mea qͣtuor libros reddidi

Expanded text:
ictor in Mauritania Caesariensi invenit apud Hispanum quemdam presbyterum Petrum, nonnullum opusculum meum, ubi quodam loco de origine animae hominum singulorum, utrum ex illa una primi hominis, ac deinde ex parentibus propagentur, an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, Petrum scripsit ille duos libros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. Quibus ego lectis, responsione mea quatuor reddidi
Abbreviated transcription (Latin):
uꝰ inquit uenit plenitudo temporis
misit ds̃ filiũ suũ natũ ex muliere.
Ipse qui uoluntate patris carnẽ suscepit: ipse
& uoluntate et p̃cepto ipsius in corpore con-¬
u̾satus est. sicut ipse ait. Descendide cȩlo non
ut faciam uoluntatẽ meã: sed uoluntatẽ eiꝰ
qui me misit. Ipse ad uoluntatẽ patris tͥgni¬
ta annoꝵ baptiratiis. & uoce et testimonio pa¬
tris manifestatus. uoluntate & p̃cepto patris
eũgłium regnicȩloꝵ p̃dicabat. sicut ipse ait:
et aliis ciuitatib oportet me p̃dicare ȩu̾głiũ.¬
dedit quid dicam. aut qͥd loquar. Et sic uo¬
luntate et p̃cepto patris ad passionẽ et mortẽ
ꝓperauit. sicut ipse ait: pater transeat calix iste
a me. non tamen quod ego uolo. sed quod tu
uis. Et apło asserente et dicente. obȩdiens in¬
quit factus patͥ usq ad mortẽ. mortẽ autẽ crucis.
s& in cruce pendens uoluntate

Expanded text:
 inquit, « venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum natum ex muliere » . Ipse qui voluntate Patris carnem suscepit, ipse et voluntate et praecepto ipsius in corpore conversatus est, sicut ipse ait: « Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit » . Ipse et voluntate Patris triginta annorum baptizatus, voce et testimonio Patris manifestatus , voluntate et praecepto Patris Evangelium regni coelorum praedicabat, sicut ipse ait, « Et aliis civitatibus oportet me Evangeliudedit quid dicam, aut quid loquar . Et sic voluntate et praecepto Patris ad passionem et mortem properavit, sicut ipse ait: Pater, transeat calix iste a me; non tamen quod ego volo, sed quod tu vis . Et Apostolo asserente et dicente: Obediens, inquit, factus Patri usque ad mortem, mortem autem crucis . 7. Is et in cruce pendens, voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
uod saducei dicunt dño. fuerunt
apud nos septẽ fr̃s. ⁊ unus accepta
uxore obiit. ⁊ scds ⁊ cȩteri: intelligunt᷑
homines impii. qͥ fructũ iusticiȩ non
potuert̃ affeͬre in terra ꝑ om̃s septẽ
mundi ȩtates. qͥb ista terra consistit.
Postea enĩ ⁊ ipsa terra transiit: ꝑ qũa
illi om̃s quasi septẽ mariti steriliter
transierunt

Expanded text:
uod Sadducaei dicunt Domino, Fuerunt apud nos septem fratres, et unus accepta uxore obiit, et secundus, et caeteri; intelliguntur homines impii, qui fructum justitiae non potuerunt afferre in terra per omnes septem mundi aetates, quibus ista terra consistit: postea enim et ipsa terra transiet, per quam omnes illi quasi septem mariti steriliter transierunt
Abbreviated transcription (Latin):
gid ẽ qͦd dic̃
uanitas: cũ scͥptũ
sit in libro ge¬
nesis uidit ds cͥunct̾a q̃ fecerat neraił
ualde bona: Si cunct̾a quȩ fecit ds

Expanded text:
d dicit vanitas ; cum scriptum sit in libro Genesis: Vidit Deus cuncta quae fecit et erant valde bona ? Si cuncta quae fecit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ seqͥt᷑. om̃is inqͥt arbor q̃ non facit
fructũ bonũ: excidet᷑.⁊ in ignẽ mittet᷑.
Extendat gͦ ramos suos ad elemosinas.
timeant exẽplum illius arboris infruc¬
tuose ⁊ sterilis. id ẽ illiꝰ qui purpura ⁊
bisso induebat᷑. Arbor enĩ amena ⁊ su¬
blimis erat in mundo. s quia ramos mise¬
ricordiȩ ñ expandit ad lazarũ: fła̾mas
recipi meruit in infernũ. ⁊ ab illo pete¬
bat guttã cui negauerat mic̾ã. Hȩc ergo
cogitent diuites qͥ se de reb suis. dũ suȩ
st̾ redimere nolunt : non faciant talia.
ne talia patiant᷑. Uiues fuit ille de quo
quimur. unius st̃ nominis: caueant ne
sint uniꝰ conditionis. Cum enĩ hȩc ita sint¬
si illi qui diuites sunt. aridas ⁊ contrac¬
tas manus habuerint ad elemosinas faci¬
endas. ⁊ quib cuq seruis dei uigiliis
lectionib uel orationib insistentib. quȩ
sunt corpori necessaria dare noluerint. ef¬
ficiunt᷑ uelut uulnus sterilis. quȩ uitem

Expanded text:
 arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur . Extendat ergo manus suas ad eleemosynas, timeant exemplum illius arboris infructuosae et sterilis, id est, illius qui purpura et bysso induebatur. Arbor enim amoena et sublimis erat in mundo: sed quia ramos misericordiae non expandit ad Lazarum, flammas recipere meruit in inferno, et ab illo petebat guttam, cui negaverat micam . Haec ergo cogitent divites qui se de rebus suis, dum suae sunt, redimere nolunne ista patiantur. Dives fuit ille de quo quimur. Unius sunt nominis. Caveant ne sint etiam conditionis unisi illi qui divites sunt, aridas et contractas manus habuerint ad eleemosynas faciendas, et quibuscumque servis Dei, vigiliis, lectionibus vel orationibus insistentibus quae sunt corpori necessaria dare noluerint; efficiuntur velut ulmus sterilis, quae vitem
Abbreviated transcription (Latin):
cultas uenas ad capita fontiũ reu̾tent᷑.⁊ de
mari in abisso iterũ ebullire incipiant.
s p̾alit̾ aũt qͥd significant hec flumina. hȩc
flumina sc̃i designant᷑ p̃dicatores. qͥ dũ uirtu¬
tib emicant. doctrinis coruscant. uere flumi

Expanded text:
cultas venas ad capita fontium revertuntur, et de matrice abysso iterum ebullire incipiunt. Spiritualiter autem quid significant haec flumina? Per haec flumina sancti designantur praedicatores, qui dum virtutibus emicant, doctrinis coruscant, vere flumi
Abbreviated transcription (Latin):
titur ad aqͥlonẽ. Quis enĩ nescit qr orit᷑
sol noccidit. & ꝑ in cognitas uias regredi¬
tur ad locum suũ unde ortꝰ est. ut it̾ m
oriatur: Hoc ido salomon dixit. ut osten¬
deret quia sol ipse qui hominib inlucẽ
diei datꝰ ẽ: sua mutabilitate. idẽ ortu
suo noccasu cotidie huiꝰ scł de monstrat
mon qr humana etas cotidiȩ non cessat
interirȩ atq deficere. Sol iste qͥ cotidie
oritur & occidit. qͥđ in hoc loco specialit̾
significat. Illum uerũ solem dñm ui

Expanded text:
titur ad aquilonem? Quis enim nescit quia oritur sol et occidit, et per incognitas nobis vias regreditur ad locum suum unde est ortus, ut iterum oriatur? Hoc ideo Salomon dixit, ut ostenderet quia sol ipse qui hominibus in luce diei datus est, sua mutabilitate, id est ortu suo et occasu, quotidie hujus saeculi demonstrat mon, quia humana aetas quotidie non cessat interire atque deficere. Sol iste qui quotidie oritur et occidit, quid in hoc loco spiritualiter significat? Illum verum solem Domi
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. Occidit aũ meridie. etiã pseudo¬
propħis. hoc ẽ hereticis & malis cathobi¬
cis. qͥ ꝓpt̃ peccata sua. lum̃ gr̃e ipsius
amittunt. Occidit & infidelib. quia lu¬
ce fidei non merent᷑ illustrari. Sol eni¬
occasum. qnͣ ꝓ nobis mortuus est.Sicq
redit ad ortum. quia eiꝰ humanitas expas¬
sione mortis ad głam resurrect̾ionis redis¬
se probat᷑. Ibiq renascens girat ꝑmeridiẽ.
quia resurgens a mortuis. calore fideri
enĩ illi meridies uocant᷑. inqͥb soliusti¬
tiȩ ampliorẽ sp̃c fudit calorẽ. ꝑmeridiẽ

Expanded text:
ominibus. Occidit etiam meridie, pseudoprophetis, id est haereticis et malis catholicis, quia propter peccata sua, lumen gratiae ipsius amittunt. Occidit et infidelibus, quia luce fidei non merentur illustrari. VEoccasum, quando pro nobis mortuus est, sicque rediit ad ortum, quia ejus humanitas ex passione mortis, ad gloriam resurrectionis redisse probatur, ibique renascens gyrat per meridiem, quia resurgens a mortuis, calore fidei eenim illi meridies vocantur, in quibus sol justitiae ampliorem Spiritus infundit cal
Abbreviated transcription (Latin):
qd ẽ: illa uero omia ꝑtransibt̃. Nlãq
quȩ uident᷑ tẽporalia qr transitoria st̃:¬
q̃ aut̃ non udent᷑: ȩt̾na st̃. Quare bis
replicauit sententiã suã dicens. uani-¬
tas uanitatũ dixit eccłastes: uanitas¬
renda magnitudin̾ẽ uanitatũ. iterauit
sententiã suam. ut ꝑ hoc demonstraret
quia om̃is gła mundi sic̾ flos fent mar-¬
cerscit: ⁊ sic̾ fumꝰ ꝑtransiet.
e qͥb generationib dicit. generatio p̾te

Expanded text:
omnia pertransibunt. Nam, quae videntur, temporalia sunt, et transitoria; quae autem non videntur, aeterna . Quare bis replicavit sententiam suam dicens: Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiasrandam magnitudinem vanitatum, iteravit sententiam suam, ut per hoc demonstraret, quia omnis gloria mundi sicut flos feni marcescet, et sicut fumus pertransiet. De qua generatione dicit : Gene
Abbreviated transcription (Latin):
sachar asinꝰ fortis. Isachar qͥ int̾pretat᷑ mer¬
ces refert᷑ ad popłm gentiũ. quẽ dñs sangui¬
nis sui p̾tio ẽ mercatꝰ. Hic isachar asinꝰ fortis
riosũ animal erat. nullaq racione subsistenꝰ.
accubans int̾minis uidit reqͥem qd ee̾t bo¬
na. ⁊ t̾ram qđ optima. In t̾minis qͥppe accu¬
bare ẽ: p̾stolato mundi fine reqͥescere.
nͥq de his q̃ n̾c uersant᷑ immedio querere:
s ultima desiderare. Et fortis asinꝰ reqͥem
idcirco se ad robur boni oꝑis erigit. qͥa adet̾¬
nȩ uitȩ patͥam tendit. nde &̾ ⁊ponit hu-¬
merũ suũ ad portandũ. qͥa dũ ad ꝓmissam
reqͥem ꝑuenire desiderat: cunct̾a mandator
onera libent̾ portat. Unde ⁊ factꝰ ẽ tͥbutis
seruiens. hoc ẽ regi trp̃o suo fidĩ dona

Expanded text:
Isachar asinus fortis. Isachar, qui interpretatIsachar asinus fortis. Isachar, qui interpretatces, refertur ad populum gentium, quem Dominus sanguinis sui pretio est mercatus. Hic Issachar asinus fortis brutum animal et luxuriosum erat, nullaque ratione subsistens; accubans inter terminos vidit requiem, quod esset bona; et terram, quod optima. Inter terminos namque accubare, est praestolato mundi fine requiescere, nihilque de his qua nunc versantur in medio quaerere, sed ultima desiderare. Et fortis asinus requieidcirco se ad robur boni operis erigit, quia ad aeternae vitae patriam tendit. Unde etiam ponit humerum suum ad portandum, quia dum ad promissam requiem pervenire desiderat, cuncta mandatorum onera libenter portat. Unde et factus est tributi serviens, hoc est, Regi et Christo suo fidei dona
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum. Hos qͥppe .xͦ. in sanguine uue mun-¬
dauit. qͣn sic̃ botrus in ligno crucis
pependit. Tc̃ enĩ ex lat̾e eiꝰ sanguis
n aqua ꝓfluxit. S agua nos abluit.
sanguine redemit. Pulcͥores st̃ odĩ eiꝰ
ȩccłȩ p̾stant. Hi pulcͥores uino ꝓbant᷑.
qͥa eoꝵ doctͥna austeritatẽ uini uet̾is
ca enĩ prȩcepta longe clariora st̃. qua
uet̾is cestam̃ti mandata. & dentes eiꝰ¬
lact̾e candidiores. Uentes p̾dicatores st̃
scĩ. qͥ p̾cidunt ab errorib homines: ⁊ eos
quasi comedentes in xͥ corpꝰ transferunt.
Nomine aũ lactis doctͥna legis signi¬
ficat᷑: q̃ carnałẽ popłm tanꝗͣ. paruulos
poculo lact̾is alebat. Cuiꝰ qͥdẽ candiores¬
lacde effecti st̃ p̾dicatores ȩcclȩ: qͥa for¬
tẽ n ualid̾u uerbi cib̾u manducant. atq
Et bene candidiores lacte dentes eiꝰ
dic̾. Om̃s enĩ qͥ ꝑfecti st̃ ⁊ qͥ scripturarũ
cibos explanantes. subtiłe ⁊ minutũ in
bent ⁊ puri. atq ab om̃i macła liberi.

Expanded text:
mentum . Hos quippe Christus in sanguine uvae mundavit, quando sicut botrus in ligno crucis pependit. Tunc enim ex latere ejus sanguis et aqua profluxit. Sed aqua nos abluit, sanguis nos redemit. Pulchriores oculi ejus Ecclesiae praestant. Hi pulchriores vino probantur; quia eorum doctrina austeritatem vini veterisca enim praecepta longe clariora sunt, quam veteris testamenti mandata. Et dentes lacte candidiores . Dentes praedicatores sunt sancti, qui praecidunt ab erroribus homines, et eos quasi comedendo in Christi corpore transferunt. Nomine autem lactis doctrina Legis significatur, quae carnalem populum tanquam parvulos poculo lactis alebat. Cujus quidem canditores effecti sunt doctores Ecclesiae, qui fortem et validum verbi ciEt bene candidiores lacte dentes ejus dicit. Omnes enim qui perfecti sunt, et qui Scripturarum cibos explanantes, subtilem et minutum ibent et puri, atque ab omni macula liberi.
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinarũ suarũ brachia quasi ra-¬
mos piissimos humilit̾ non expandit :
a fructib uite et̾nę uacuus. remane¬
bit. Uitis aũ significat. seruos d̾i abba¬
uacantes & doctrinȩ uigit̾ insistentes.
& siqͥ st̃ aliqͥ similes horũ qui contẽp¬
to mundo. do die noctuq deseruiunt
qͦ seruitio in ȩt̾na beatitudine ub es fruc¬
tus habere credunt᷑. Ac sic̃ duites mun¬
di huiꝰ habundant in hoc scło. ita ⁊ pau¬
ne arbor ulmea sine fructu remaneat.
nec uitis int̾ra putrescat:s hoc enĩ ex¬
pedit fieri. ut quomͦ arbor ulmea ex¬
tendit ramos suos. ⁊ erigit uł sustinet
uitẽ. sic diues scłi huiꝰ porrigat ramos
suos. idẽ manꝰ suas plenas fruct̾ib agri
sui. ⁊ sustentet paupes xpͣi. Iuod sife¬
cerit in hoc mundo. sine dubio ab ipsis
pauꝑib xp̃i multiplicit̾ illi rep̾sentabit᷑

Expanded text:
eleemosynarum suarum brachia quasi ramos piissimos humiliter non expandit, a fructibus aeternae vitae vacuus remanebit. Vitis autem significat servos Dei, abbavacantes, et doctrinae jugiter insistentes, et si qui sunt alii similes horum, qui contempto mundo, Deo die noctuque deserviunt; quo servitio in aeterna beatitudine uberes fructus habere creduntur. Ac sic divites mundi hujus abundant in hoc saeculo, et paunec arbor ulmea sine fructu remaneat, nec vitis in terra putrescat? Hoc enim expedit fieri, ut quomodo arbor ulmea extendit ramos suos, et erigit vel sustinet vitem; sic dives saeculi hujus porrigat ramos suos, id est, manus plenas fructibus agri sui, et sustentet pauperes Christi. Quod si fecerit in hoc mundo, sine dubio ab ipsis pauperibus Christi multipliciter illi repensabitur
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̾. non paruã anime suȩ edifica-¬
tionẽ inueni&. Nam arbor ulmea⁊ ui-¬
tis. satis sibi in conuenientes e̾e uiden¬
tur. Arbor ulmea licet sit amenan
in sublimi porrect̾a: nulłu tamen
fructũ habere ꝓbat᷑. Uitis uero quãus
sit parua ⁊ humił. fructib plena e̾e̾
cognoscit᷑. Oui fructꝰ nͥ qualic̾q lig¬
no leuent᷑ in altũ. in t̾ra ꝓutrescunt
atq deꝑeunt. Si uͦ ulmꝰ extendat ra-¬
mos suos. ⁊ erigat uitẽ: ⁊ se ornat. &
ilła de putredine lib̾at. Quare ista
similitudo sit posita. diligent̾ attendi¬
mus. Arbor ulmea significat hominẽ
diuitẽ in hoc mundo. Sic̃ enĩ illa arbor

Expanded text:
derit, non parvam animae suae aedificationem inveniet. Nam arbor ulmea et vitis satis sibi convenientes esse videntur. Arbor enim ulmea, licet sit amoena et in sublime porrecta, nullum tamen fructum habere probatur. Vitis vero, quamvis sit parva et humilis, fructibus plena esse cognoscitur: qui fructus, nisi qualicumque ligno leventur in altum, in terra putrescunt atque depereunt. Si vero ulmus extendat ramos suos et erigat vitem, et se ornat, et illam de putredine liberat. Quare ista similitudo sit posita, diligenter attendamus. Arbor ulmea significat hominem divitem in hoc mundo. Sicut enim arbor
Abbreviated transcription (Latin):
Quando fecistis uni ex minimis meis.
mͥ fecistis. Nudiamꝰ apłm dicentẽ. Qui
parce seminat. pare ⁊ metet: ⁊ post
pauca. Oꝑamini qđ bonium ẽ. ad om̃s.
maxime aũ ad domesticos. Qui st̃ do¬
mestici fidei frz. nisi boni clerici. mo
nachi. n quicũq alii serui dei impedi¬
menta huius mundi fugientes dõ ua-¬
cunt. etiã si ñpetierint ingerendũ ẽ.
lo securi eͥẽ possimꝰ. Qđ erit auditum
malũ: Discedite ã me maledicti in ig
auxiliante. contendite ut nec aliena
ter cogitantes. ⁊ uobismet ipsis in uicẽ
colloquentes: si inignẽ inittit᷑ qui ñ
dedit sua. putas ubi mittendus est qͥ
tulit aliena:Non gͦ ad uos ꝓpt̾ aua¬
ritiam illa uox tremenda & terribilis
dirigat᷑. discedite a me ⁊ cet̾a. s magis

Expanded text:
ecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis . Audiamus Apostolum dicentem, Qui parce seminat, parce et metet : et post pauca, Operamini quod bonum est ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei . Qui sunt domestici fidei, fratres, nisi clerici, boni monachi, et quicumque alii servi Dei impedimenta hujus mundi fugientes, Deo vacunt, etiamsi non petierint ingerendum est.lo securi esse possimus. Qui erit auditus malus? Discedite a me, maledicti, in igauxiliante contendite, ut nec aliena ter cogitantes, et vobismetipsis invicem colloquentes, Si in ignem mittitur qui non dedit sua; putas ubi mittendus est qui tulit aliena? Non ergo ad nos propter avaritiam illa vox tremenda et terribilis dirigatur, Discedite a me, m