comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃rogatiua. rationalẽ singłarit̃ crea¬
turã conditor insigniuit. qđ quẽ ad¬
modũ ipse sui iuris erat. sueq ipsuus
uoluntatis ñ necessitatis erat qđ bonꝰ
erat. ita & illa qͦ sui qͦdam mͦ iuris in
hac parte existeret. qͣtinꝰ ñ nͥ sua uo¬
luntate aut mala fieret &e iuste dãp¬
luntas ad salutẽ. s qđ eam nullatentis
siue sua uoluntate consequeretur.
Nemo quippe saluat᷑ inuitus. Qđ ads̃¬

Expanded text:
praerogativa rationalem singulariter creapraerogativa rationalem singulariter creaturam Conditor insignivit, quod quemadmodum ipse sui juris erat, suaeque ipsius voluntatis non necessitatis erat quod bonus erat: ita et illa quoque sui quodammodo juris in hac parte existeret, quatenus nonnisi sua voluntate, aut mala fieret, et juste damicere voluntas ad salutem; sed quod eam nullatenus sine sua voluntate consequeretur. Nemo quippe salvatur invitus. Na
Abbreviated transcription (Latin):
Alioqͥn. uec ds̃ nec angłi scĩ ciunita sint
boni ut ñ possĩt eẽ. & mali. nec p̃uarica¬
tores itẽ angłi. cũ ita sint mali ut iã non
ualeant ẽẽ boni. lib̾i arbitrii ẽẽ dicentur.
S & nos illud post resurrectionẽ amis¬
suri sumꝰ. qñ utiq inseꝑabilit̃ alii bonis.
alii malis admixtifuerinus. Qđ nec dõ
nec diabolus libero careat arbitrio:¬
malus. ĩ infirmafacit necessitas. s firina
inbono noluntas. & uolintaria firmitas.
qđq is ñ ualet in bonii respirare. non
aliena facit iuolenta oppressio. s sua
ipsius inmalo obstinata uoluntas ae
uoluntaria obstinatio. Nc̃ gͥ ex eo potiꝰ¬
lib̾um dr̃ arbitͥum. qđ siue inbono si¬
ue in malo eque lib̾am faciat uolunta¬
tẽ. cũ nec bonus qͥspiam nec itẽ malus
dicidebeat. aut eẽ ualeat nͥ uolens. Tali
iã ratione ñ congrue dicet᷑ ad bonum
se & ad malũ habere eqͣlit̃. qđ utrobi¬
facilitas. s iuoluntate lib̾tas. Hac
saue dignitatis diuine ut dictum ẽ

Expanded text:
Alioquin nec angelus, nec angeli sancti, cum ita sint boni, ut non possint esse et mali; nec praevaricatores angeli, cum ita sint mali, ut non valeant esse boni, liberi arbitrii esse dicerentur. Sed et nos post resurrectionem illud amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus. Caeterum nec Deus libero caret arbitrio,malus, non infirma facit necessitas; sed firma in bono voluntas et voluntaria firmitas: quodque is non valet in bonum respirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas et voluntaria obstinatio. Igitur potiitur arbitrium, quod sive in bono sive in malo aeque liberam faciat voluntatem, cum nec bonus quispiam, nec item malus dici debeat aut esse valeat, nisi volens. Tali etiam ratione non incongrue dicetur ad bonum se et ad malum habere aequaliter, quod utrobifacilitassane dignitatis, ut dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgiuebat qͣ dĩ filio. qͥ cũ splendorꝰ & figua
substantiȩ sit patͥs. portans u̾bo uniu̾sa
exutroq facile munitus apparuit.⁊ uiii¬
de reformaret deformẽ. & uñ debilem
confortaret. dũ & de splendore figurȩ fu¬
gans tenebras peccatoꝵ reddẽt sapientẽ.
& ex uirtute u̾bi contra tirannidẽ demo¬
nũ potentẽ efficeret: Uenit gͦ ipsa for
ma cui conformandũ erat lib̾ũ arbitum.
qͥa ut pͥstinã reciꝑet formã ex illa erat re¬
formandũ. ex qͣfuerat & formatũ. forma
aut̃ sapientia ẽ. Conformatio. ut faciat
imago incorpore. qđ forma facit in orbe.
Porro illa attingit a fine usq ad finẽ forti¬
ter. & disponit omiã suauit̃. At tingit
afiue usq ad finẽ. hoc ẽ. asũ mo cȩlo usq

Expanded text:
gruebat quam Dei Filio, qui cum sit splendor et figura substantiae Patris, portans verbo universa, ex utroque facile munitus apparuit, et unde reformaret deformem, et unde debilem confortaret, dum et de splendore figurae fugans tenebras peccatorum, redderet sapientem, et ex virtute Verbi contra tyrannidem daemonum potentem efficeret? Venma, cui conformandum erat liberum arbitrium: quia ut pristinam reciperet formam, ex illa erat reformandum, ex qua fuerat et formatum. Forma autem, sapientia est: conformatio, ut faciat imago in corpor, quod forma facit in orbe. Porro illa attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Attingit a fine usque ad finem, hoc est a
Abbreviated transcription (Latin):
datorẽ diligit ds̃. Sicq ꝑ om̃ia unitabi¬
tur sapientiã dũ & uiciis resistet fortit᷑.
& inconscientia reqͥescet suauit̃. Uerũ
cuiꝰ ad talia ꝓuocam᷑ exemplo. indigemꝰ
& ad uitorio. qͦ ipsi unidł. ꝑ ipsam cõforme¬
mͣ. atq in eandem imaginẽ transforme¬
mnͦ aclaritate inclaritatẽ. tanqͣm adĩ

Expanded text:
datorem diligit Deus . Sicque per omnia imitabitur sapientiam, et dum vitiis resistet fortiter, et in conscientia requiescet suaviter. Verum cujus ad talia provocamur exemplo, indigemus et adjutorio, quo ipsi videlicet per ipsum conformemur, atque in eamdem imaginem transformemur a clarit
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃m lib̾tatis. cũ xp̃o deinde consũman¬
di instatũ ȩt̾nitatis. Siqͥđ qđ ñerat. in illo
creari oportuit qͥ erat ꝑformã. reformari
deformẽ. m̃bra ñ ꝑfici nisi cũ capite. Qd̾
utiq tẽ cõplebitur. cũ om̃s occurrerimꝰ
inuirũ ꝑfectũ. inm̃surã ȩtatis plenitudi¬
nis xp̃i. qͣndo apparente xp̃o uita nr̃a ap¬
parebimꝰ ⁊ noscũ ipso ingła. Cũ gͥ consũ¬
matio fieri habeat de nob̃. sine etiã in nob̾.
ñ aut̃ a nob̾. creatio uͦ facta sit ⁊ sine nob̾.
solaque nobiscũ quodã mͦ fit ꝓpt̃ consen

Expanded text:
itum libertatis; cum Christo deinde consummandi in statum aeternitatis. Siquidem quod non erat, in illo creari oportuit qui erat; per formam reformari deformem; membra non perfici nisi cum capite. Quod utique tunc complebitur, cum omnes occurremus in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, quando apparente Christo vita nostra, apparebimus et nos cum ipso in gloria. Cum autem consummatio fieri habeat de nobis, sive etiam in nobis, non autem a nobis; creatio vero fit et sine nobis: sola, quae nobiscum quodam
Abbreviated transcription (Latin):
aduentũ. rerum tempus & ordinem
tenens. ipsa post modum melius scͥp¬
torib ac p̃dicatorib euangłii reseret
ueritatem: que plene de om̃ib apͥn¬
cipio celitus fuerit instructa myste¬
riis. Uel ideo adhuc minciat᷑ mririȩ
conceptus elisabeth. ut audiẽs cogna¬
tam uetulã & grauidã cogitet inuen-¬
cula de obsequio: sicq illa ꝓperante
aduisitandum. paruulo ꝓpħȩ locus
& occasio detur. quo minori adhuc do¬
mino sui officii ualeat exhibere pͥmi¬
tias: & dum adse in uicẽ coneurrit
matrũ infantumq ab alterutro exei-¬
tata deuotio. mirabilius fiat miracu¬
lum de miraculis. Uide aut̃ ne hȩc
tam magnifica quȩ ab angło aridis
p̃nunciata: ab ipso sꝑes ꝑficienda. A qͦ
gͦ siqueris: ipsum angłm audi. Quia
ñ erit inquit impossibile a pud dm̃
om̃e uerbũ. Canqͣm diceret. Hȩc quȩ
ego tam fident̃ ꝓmicto ñ de mea s de il¬
lius qui me misit uirtute p̾sumo: qͥa

Expanded text:
adventum, rerum tempus et ordinem adventum, rerum tempus et ordinem tenens, ipsa melius postmodum scriptoribus ac praedicatoribus Evangelii reseraret veritatem, quae et plene de omnibus a principio coelitus fuerit instructa mysteriis. Vel ideo adhuc nuntiatur Mariae conceptus Elisabeth, ut audiens cognatam vetulam et gravidam, cogitet juvencula de obsequio: sicque illa properante ad visitandum, parvulo prophetae locus et occasio detur, quo minori adhuc Domino suo officii valeat exhibere primitias; et dum ad se invicem occurrit matrum, infantumque ab alterutro excitata devotio, mirabilius fiat miraculum de miraculo. 7. Vide autem ne haec tam magnifica, quae ab angelo audis praenuntiata, ab ipso speres perficienda. A quo ergo si quaeris; ipsum audi Angelum. Quia non erit, inquit, impossibile apud Deum omne verbum; tanquam diceret: Haec quae ego tam fideliter promitto, non de mea, sed de illius qui me misit, virtute praesumo. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
fidem ipsius elisabeth ꝓpħantȩ lauda¬
tam agnouimus. Beata inqͥt que credi¬
disti: qm̃ ꝑficient᷑ inte quȩ dicta sunt tͥ
adño .S ideo sterił cognate conceptus.
uirgini nunciatur: ut dum iniracło
cumuletur. Porro necẽe. erat ñ mo¬
dicum leticie & amoris p̃ueniente
inflãmari incendio: quȩ filium pat̃¬
ne dilectionis cũ gaudio scĩ sp̃e mox
fuerat conceptiira. Neq enĩ nͥ mneleuo¬
tissimo atq hylarissimo corde: tanta
se caꝑe poterat dulcedinis & alacͥtatis
affluentiã. Uel ideo conceptus elisa¬
beth nunciat᷑ marie: quia ꝓfecto de
cebat ut uerbum mox diuulgandũ
ubiq. pͥus sciret uirgo ꝑ angłm qͣm
audiret ab homine. ne mat̾ uideł dĩ
a consiliis filii uideret᷑ a mota. si eoꝵ
quȩ int̾ris tam ꝓpe gererent᷑. reman¬
sisset ignarã. Uel ideo potius conceptꝰ
elisabeth marie nunciatus ẽ: ut dum
nimc saluatoris. nc̃ p̃cursoris edocet᷑

Expanded text:
fidem! ipsius Elisabeth prophetante laudafidem! ipsius Elisabeth prophetante laudatam agnovimus. Beata, inquit, quae credidisti, quoniam perficientur in te quae dicta sunt tibi a Domino . Sed ideo sterilis cognatae conceptus Virgini nuntiatur, ut, dum miraculocumuletur. Porro necesse erat non modico laetitiae et amoris praeveniente inflammari incendio, quae Filium paternae dilectionis cum gaudio Spiritus sancti mox fuerat conceptura. Neque enim nisi in devotissimo corde atque hilarissimo tanta se capere poterat dulcedinis et alacritatis affluentia. Vel ideo conceptus Elisabeth nuntiatur Mariae, quia profecto 752 decebat ut verbum mox divulgandum ubique prius sciret Virgo per angelum, quam audiret ab homine: ne Mater videlicet Dei a consiliis Filii videretur amota, si eorum quae in terris tam prope gererentur, remansisset ignara. Vel ideo potius conceptus Elisabeth Mariae nuntiatus est, ut dum nunc Salvatoris, nunc praecursoris edocetur
Abbreviated transcription (Latin):
rent̃ dixerit: qđ nascetur ex te scm̃. Ut
quid enĩ ita simplicit̾ sem̃: & absq ad di¬
tam̃to: Credo quia ñ habuit qͥd ꝓprie
digne ue nominaret illud eximiũ illud
magnificũ. illud reuerendũ: qđ de pu¬
rissima uideł uirginis carne cũ sua aui¬
ma. unico patris erat uniendum. Sidi¬
ceret sc̃a caro. uł sc̃s homo. uł sc̃s infans:
quicqͥd tale poneret: parũ sibi dixisse
uideretur. Posint gͦ indefinite scm̃:
quia qͥcqͥd illud sit qđ uirgo genuit.
scm̃ ꝓculdubio ac singularit sem̃ fuit.
nem. Et ad iecit angls. & ecce ait eli¬
iabeth cognata tua: & ipsa concepit fi¬
lium insenectute sua. Quid fuit neceẽ.
etiam huiꝰ sterił. uirgini minciare con¬
ceptum: Nũquid forte dubiam adhuc
& incredulam oraculo: recentiori uolu¬
it confirmare miracło: Ibsit. Legimꝰ
rachariȩ incredulitatẽ ab hoc ipso an¬
gło fuisse castigatam: mariam aut̃ in
aliquo rep̃hensam ñ legimus: qͥn potiꝰ

Expanded text:
renter dixerit: Quod nascetur ex te sanctum. Ut renter dixerit: Quod nascetur ex te sanctum. Ut quid enim tam simpliciter sanctum, et absque additamento? Credo quia non habuit quid proprie digne nominaret illud eximium, illud magnificum, illud reverendum, quod de purissima videlicet virginis carne cum sua anima unico patris erat uniendum. Si diceret, sancta caro, vel sanctus homo, vel sanctus infans; quidquid tale poneret, parum sibi dixisse videretur. Posuit ergo indefinite sanctum, quia quidquid illud sit quod Virgo genuit, sanctum procul dubio ac singulariter sanctum fuit, nem. 6. Et adjecit angelus: Et ecce Elisabeth, cognata tua, et ipsa concepit filium in senectute sua. Quid fuit necesse etiam hujus sterilis Virgini nuntiare conceptum? Nunquid forte dubiam adhuc et incredulam oraculo, recentiori voluit confirmare miraculo? Absit! Legimus et Zachariae incredulitatem ab hoc ipso angelo fuisse castigatam: Mariam autem in aliquo reprehensam non legimus; quin potius
Abbreviated transcription (Latin):
scies: s illo doctore quo & auctore. Egi
aut̃ missus sum minciare uirginalẽ
conceptum: ñ creare. Nec pot̾ docerin
adonante: nec pot̾ ad disci nͥ asuscipi¬
ente.Ideoq & quod nascetur ex te sem̃:
uocabitur filius dĩ. Quod÷ dicere. Qui
ñ de homine s de sp̃n scõ concipies: con¬
cipies aut̃ uirtutẽ altissimi hoc ẽ filiũ
di. ideo & qđ nascetur ex te scm. uocabi¬
tur filius dĩ. Id ẽ ñ solum qui de simi
patris in uterũ tuũ ueniens obumbra¬
bit tibi: s etum id qđ de tua substan¬
tia sociabit sibi. ex hoc iam uocabitur
filius dĩ: quẽ ad modum & isqui a paci
ẽ. ante scła genitus. tuus quoq a modo
reputabit᷑ filius. Sic aut̃ & quod natũ
ẽ ex ipso. erit tuus: & qđ exte nascetur
erit euis: ut tam̃ ñ sint duofilii. s nnus.
& licet aliud quidẽ exte aliud ex illo
erit. Ideoq & qđ nascet᷑ exte scmñ: uoca¬
bitur filiusdĩ. Attende queso quã reue¬

Expanded text:
scies, sed illo doctore, quo et auctore. Ego scies, sed illo doctore, quo et auctore. Ego autem missus sum nuntiare virginalem conceptum, non creare. Nec potest doceri nisi a donante: nec potest addisci nisi a suscipiente. Ideoque et quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Quod est dicere: Quoniam non de homine, sed de Spcipies autem virtutem Altissimi, hoc est Filium Dei, ideoque quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. » Idem: « Non solum qui de sinu Patris in uterum tuum veniens obumbravit tibi, sed etiam quod de sua substantia sociabitur tibi ex hoc vocabitur Filius Dei. Quemadmodum et is qui a Patre est ante saecula genitus, tuus quodammodo reputabitur Filius. Sic autem et quod natum est ex ipso erit tuus; et quod ex te nascetur ejus; ut tamen non sint duo filii sed unus. Et licet aliud quidem ex te, aliud ex illo erit. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Attendite quaeso quam reve
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ hoc solainse felicissime meruit
exꝑiri. intellectu capere. ratione
discernere possit. qualit splendor ille
inaccessibilis ungineis se se uiscerib
infuderit: & ut illa qđ in accessibile¬
ẽ. accedere ad se ferre potuisset. de
portiuncula eiusdem corporis cui se
animate contẽꝑauerit. reliquȩ mas¬
sȩ umbraculũ fecerit: Et forte ꝓpt̾
hoc maxime dictum ẽ obumbrabit tͥ.
quia resnimirũ insacramento erat:
& qđ sola ꝑse tͥnitas insola &e cũ sola u¬
gine uoluit oꝑari. solidatum ẽ. nosse.
eui soli datum ẽ exꝑiri. Dicatur gͦ. Sp̃c
tia fecundabit ce. Et uirtus altissimi
obumbrabit tͥ: hoc ẽ. illũ modũ ꝗqtio
de sp̃u scõ concipies. dĩ uirtus & dĩ sa¬
pientia: xp̃c sic insuo secretissimo con¬
silio obumbrando conteget & occulta¬
bit: qͣtinus sibi tantũ notus habeatur
⁊ tibi. Ac si angłs respondeat adiurgi¬
nem. Quid ame requiris: quod inte
mox exꝑieris: Scies. scies & feliciter

Expanded text:
quae hoc sola in se felicissime meruit quae hoc sola in se felicissime meruit experiri, intellectu capere, ratione discernere possit, qualiter splendor ille inaccessibilis virgineis sese visceribus infuderit; et ut illa inaccessibilem accedere ad se ferre potuisset, de portiuncula ejusdem corporis, cui se animatae contemperavit, reliquae massae umbraculum fecerit? Et fortasse propter hoc maxime dictum est, obumbrabit tibi, quia res nimirum in sacramento erat, et quod sola per se Trinitas in sola et cum sola Virgine voluit operari, soli datum est nosse, cui soli datum est experiri. Dicatur ergo, Spitia fecundabit te. Et virtus Altissimi obumbrabit tibi: hoc est, illum modum quo de Spiritu sancto concipies, Dei virtus, et Dei sapientia Christus, sic in suo secretissimo consilio obumbrando conteget et occultabit, quatenus sibi tantum notus habeatur et tibi. Ac si angelus respondeat ad Virginem: Quid a me requiris, quod in te mox experieris? Scies, scies, et feliciter
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus aitissimi obumbrabit tibi
Nũqͥd potuit repleri gra. & necdi.n¬
habere sp̃m scĩn: cũ ipse sit dator gr̃aꝵ:
tanqͣm nouit̃ suꝑuenturiis reꝓmittit᷑:
Anforte ideo ñ dixit simplicit̃ uemiet
inte s ad didit suꝑ: quia & pͥusqͥdem
in ea fuit ꝑmultã grãm. s nc̃ suꝑtienire
nunciat᷑ ꝓpt̾ abundantioris grẽ pleni¬
tudinẽ qͣm effusurus ẽ suꝑ illam: At uͦ
cũ plena iamsit. illud ampłius quomͦ
caꝑe poterit: Si aut̃ plus aliqͥd cape
pot̾: qͦmͦ &x ante plena fuisse intelli¬
genda ẽ : An prior quide gr̃a eiuus
tantum repleuerat mentẽ. sequens
uͦꝰ etum uentiẽ ꝑfundere debet: qti¬
nus scił plenitudo diuinitatis quȩ
ante milla sic̃ & inmultis sc̃orũ sp̃u
alit̾ habitabat. etiam sicrit in nullo
scorũ corporalit̃ in ipsa habitare in¬
met inte: & uirtus altissimi obũ.¬
brabit tibi. Quid ẽ &e uirtus altissi¬
mi obumbrabit tibi: Qui pot̾ caꝑe
capiat. Quis enĩ excepta fortassis illa

Expanded text:
virtus Altissimi obumbrabit tibi? Nunquid potuit repleri gratia, et necdhabere Spiritum sanctum, cum ipse sit dator gratiartanquam noviter superventurus repromittitur? An forte ideo non dixit simpliciter, veniet in re, sed addidit super, quia et prius quidem in ea fuit per multam gratiam, sed nunc supervenire nuntiatur, propter abundatioris gratiae plenitudinem, quam effusurus est super illam? At vero cum plena jam sit, illud amplius quomodo capere poterit? Si autem plus aliquid capere potest, quomodo et ante plena fuisse intelligenda est? An prior quidem gratia ejus tantum repleverat mentem, sequens vero etiam ventrem perfundere debet: quatenus scilicet plenitudo divinitatis, quae ante habitabat, etiam sicut in nullo sanctorum corporaliter in ipsa habitare inet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi? Quid est, et virtus Altissimi obumbrabit tibi? Qui potest capere, capiat. Quis enim, excepta fortassis illa
Abbreviated transcription (Latin):
neq forma neq locomutari potest. Sigͥ
dm̃ neq forma neq loco mutari posse cm¬
stiterit. immutabilem om̃ino eẽ dubiũ
ñerit. Localem aut̃ mutationẽ facile ab
eo remouemꝰ: si eum ubiq eẽ ostendimus.
Quoo enĩ ubiq ẽ: inom̃i loco ẽ. Quos aut̃

Expanded text:
neque forma neque loco mutari potest. Si igitur neque forma neque loco mutari potest. Si igitur Deum neque forma neque loco mutari posse constiterit, immutabilem omnino esse dubium non erit. Localem autem mutationem facile ab eo removemus, si eum ubique esse ostendimus. Quod enim ubique est, in omni lo
Abbreviated transcription (Latin):
adeo remoueant᷑ ostendere. Tribus modis
sit omĩs mutabilitas. loco. forma & tem¬
pore. Localiter inutatur res quȩ libe
quando de loco ad loc um transit. hoc ẽ
ẽẽ desinit ubi fuit.& ubi ñ fuit eẽ incipit.
&e ẽ extrinseca hȩc mutatio. ichilq uari¬
at de ipsius rei eẽntia. quia si eẽ desunt
ubi fuit. ñ tam̃ quod fuit eẽ desinit. & si
ẽẽ incipit ubi ñ fuit. ñ tam̃ quod ñ fuit eẽ
incipit. formalit̾ mutatur res quelibet
quandoquidem scdm suã eẽntiam meo¬
dem ꝑsistens loco uł scdin augm̃tum ali¬
quid accipit quod priꝰ ñ babuit. uł scdm
decrimentũ aliquio quod priꝰ habuit
amittit. uł sođi alt̾ationẽ aliquid quod
priꝰ habuit aliter habere incipit. quam
pͥus habuit. Mutatio seđ̾in tempꝰ exduo¬
b precedentib nascitur. quia mehiltem¬
poraliter mutari potest. qͦd uł formaliter
ñmutet᷑ uł localiter. Uude eudent̃ colli¬
gitur quod iminutabile om̃no ẽ qͥcqͥs

Expanded text:
a Deo removeantur ostendere. Tribus modis a Deo removeantur ostendere. Tribus modis fit omnis mutabilitas, loco, forma, et tempore. Localiter mutatur res quaelibet quando de loco ad locum transit, hoc est esse desinit ubi fuit, et ubi non fuit esse incipit. Et est extrinseca haec mutatio, nihilque variat de ipsius rei essentia, quia si esse desinit ubi fuit, non tamen quod fuit esse desinit, etsi esse incipit ubi non fuit, non tamen quod non fuit esse incipit. Formaliter mutatur res quaelibet, quando vel secundum suam essentiam in eodem persistens loco, vel secundum augmentum aliquid accipit quod prius non habuit, vel secundum detrimentum aliquid quod prius habuit amittit, vel secundum alterationem aliquid quod prius habuit aliter habere incipit, quam prius habuit. Mutatio secundum tempus, ex duobus praecedentibus nascitur, quia nihil temporaliter mutari potest, quod vel formaliter non mutetur, vel localiter. Unde evidenter colligitur quod immutabile omnino est quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uuum eẽ & simplex eẽ quos ẽ. Quicqͥd
gͥ uere unum ẽ. simplexẽ. & inpartes
oimino aliquas sepurari ñ potest. &e ideo
sectionẽ parcium ñ adinittit. qͥa parciũ
compositionẽ non recipit. Creatorigͥ
rerum ideo uerumẽ eẽ quod ẽ qͥa totũ
unum & simplexẽ ẽẽ quod ẽ. S adhuc
considerare nos oportet. quod quedã res
inueniuntur quȩ uere unum sunt &
tam̃ sumine uinm ñ sunt sicut anime
quȩ unum sunt eẽntialiter. s unũ ñ st̃
inuariabiliter. Quod aut̃ uere&e sũme
unumiẽ. ẽẽntialit̃ & inuariabilit̃ um̃i ẽ.
Restat gͦ ut sidm̃ uere unum ẽẽ credimꝰ.
utrum ne etiam summe imus dici possit
inquiramus. Qsuod tunc ueraciter os¬
tendimus. si eũ om̃ino uuariabilemeẽ
comꝓbamus. S quia sere ñ possumus
qͥm̃ dõ inuariabilis sit. nͥ priꝰ aguoscam᷑
quot modis res quelibet uariari possit.
pͥmũ nos oportet om̃s mutabititatis mo¬
dos de sc̾bere. ac deinde ꝑsingula qualit᷑

Expanded text:
est unum esse, et simplex esse quod est. Quidquid igitur vere unum est simplex est, et in partes omnino aliquas separari non potest, et ideo sectionem partium non admittit, quia partium compositionem non recipit. Creatori igitur rerum ideo unum est esse quod est, quia totum unum et simplex est esse quod est. Sed adhuc considerare nos oportet quod quaedam res inveniuntur, quae vere unum sunt, et tamen summe unum non sunt, sicut animae quae unum sunt essentialiter, sed unum non sunt invariabiliter. Quod autem vere et summe unum est, essentialiter et invariabiliter unum est. Restat ergo ut si Deum vere unum esse credimus, utrumne etiam summe unus dici possit, inquiramus. Quod tunc veraciter ostendimus, si eum omnino invariabilem esse comprobamus. Sed quia scire non possumus quomodo Deus invariabilis sit, nisi prius agnoscamus quot modis res quaelibet variari possit, primum nos oportet omnes mutabilitatis modos describere; ac deinde per singulas qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
las. in quib om̃ib non solum pulen¬
tudo. s origo quoq mirabilis ẽ: quon
scilicet dei sapientia de terrȩ puluere
talem ꝓducit speciem. Postreino suꝑ
om̃e pulchrum. uiride qͦmͦ ammosii¬
tuentiũ rapit: quando uere nouo noua
quadam uita germina ꝓdeunt. & erec¬
ta sur sum inspiculis suis quasi deorsũ
morte calcata adimaginẽ future resur¬
rectionis inlucem pariter erumpunt.
S quid deoꝑib dĩ loquimͣ. cũ etiã hu¬
mane industrie fucos ad ulterina qͣdã

Expanded text:
las, in quibus omnibus non solum pulchlas, in quibus omnibus non solum pulchritudo sed origo quoque mirabilis est. Quomodo scilicet Dei sapientia de terrae pulvere talem producit speciem. Postremo super omne pulchrum viride, quomodo animos intuentium rapit; quando vere novo, nova quadam vita germina prodeunt, et erecta sursum in spiculis suis quasi deorsum morte calcata ad imaginem futurae resurrectionis in lucem pariter erumpunt. Sed quid de operibus Dei loquimur? cum etiam humanae industriae fucos adulterina qua
Abbreviated transcription (Latin):
ost figuram sequit᷑ color. De colore
rerum inultũ disserere opꝰ non ẽ.
cumipse uisus ꝓbet quantum nature
decoris ad ditur: cum tam uariis distine¬
ta colorib adornatur. Quid luce pulcriꝰ.
quȩ cum colorem inse non habeat. om̃iũ
tam̃ colores rerum ipsa quodãmͦ illumi¬
nando colorat: Quid ioeundius adiu¬
dendum cȩlo cum serenum ẽ. quod res¬
plendet quasi saphirus. & gratissimo
quodam sue claritatis temꝑam̃to. insũ
ercipit &e demulcet aspectum: Sol siẽ
aurũ rutilat. luna pallet quasi electrũ.
Stellarum quedã flammeo aspectu ra¬
duant. quedã luce rosea micant. quedã
uero alternatim mincroseum. iunc
uiridem. nc̃ candidum . fulgorẽ demons¬
trant. Quid degemmis & lapidib p̃cio¬
sis narteni. quorũ ñ solum efficatiantis.
s aspectus quoq mirabilis ẽ: Ecce ta¬
lus redimita floribus. quã iocundum
spectaculum p̃bet: qͦmͦ uisum delectat.
qͦmꝰ affectum ꝓuocat. Uidemus rube¬
tes rosas. candida lilia. purpureas io¬

Expanded text:
ost figuram sequitur color. De colore rerum multum disserere opus non est, cum ipse visus probet quantum naturae decoris additur, cum tam variis distincta coloribus adornatur. Quid luce pulchrius, quae cum colorem in se non habeat, omnium tamen colores rerum ipsa quodammodo illuminando colorat? Quid jucundius ad videndum coelo cum serenum est, quod splendet quasi sapphirus; et gratissimo quodam suae claritatis temperamento visum excipit et demulcet aspectum? Sol sicut aurum rutilat, luna pallet quasi electrum, stellarum quaedam flammeo aspectu radiant; quaedam luce rosea micant, quaedam vero alternatim nunc roseum, nunc viridem, nunc candidum fulgorem demonstrant. Quid de gemmis et lapidibus pretiosis narrem? quorum non solum efficacia utilis, sed aspectus quoque mirabilis est. Ecce tellus redimita floribus, quam jucundum spectaculum praebet, quomodo visum delectat, quomodo affectum provocat? Videmus rubentes rosas, candida lilia, purpureas vio
Abbreviated transcription (Latin):
lingua foris acustodia humilitatis suȩ
incontumeliã uerboꝵ serelaxaret.
S dum suꝑbe pre aliis sapientes ndi
uolumus. erubescimꝰ uł nr̃am ignoran¬
tiam ab aliis argui. uł aliorum sapien¬
tiam quasi ad nr̃am depressionẽ appro¬
bari. Sicq ñnunqmͣ contra conscien¬
tiam nrãm. uł nr̃m errorẽ impudent̃
defendimꝰ. uł alterius ueritatẽ malici¬
ose impignamꝰ. Hec ẽ sapientia huiꝰ
mundi quã idem iacobus apłs carnalẽ
uocat & diabolicam quȩ uersuta ẽ & ma¬
ligna. illas solum mͦ astutiȩ uias exqui.¬
rens quibꝰ possit & suũ errorẽ tegere. et
alienam ueritatẽ quãuis manifestam
in opinionestultorũ & insipientiũ homi¬
nũ deprauare. S ñtalis ẽ sapientia que
desursum uenit. quȩ nescit etiam semet.¬
ipsam contra ueritatẽ diligere. semꝑ pa¬
abhabentib libent̃ petere. uł malũ quod
sustinet cum aliis & coram aliis ueracit᷑

Expanded text:
lingua foris a custodia humilitatis suae lingua foris a custodia humilitatis suae in contumeliam verborum se relaxaret. Sed dum superbe prae aliis sapientes videri volumus, erubescimus vel nostram ignorantiam ab aliis argui, vel aliorum sapientiam quasi ad nostram depressionem approbari. Sicque nonnunquam contra conscientiam nostram, vel nostrum errorem impudenter defendimus, vel alterius veritatem malitiose impugnamus. Haec est sapientia hujus mundi, quam idem Jacobus apostolus carnalem vocat et diabolicam quae versuta est et maligna , illas solummodo astutiae vias exquirens quibus possit errorem suum tegere, et alienam veritatem quamvis manifestam, in opinione stultorum et insipientium hominum depravare. Sed non talis est sapientia quae desursum venit, quae nescit etiam semetipsam contra veritatem diligere, semper paab habentibus libenter petere, vel malum quod sustinet cum aliis et coram aliis veraciter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibuit. etiã de cauenda ira p̃ceptũ
subiunxit dicens: tardus adloquen¬
dum. & tardus ad iram: ut patenter
ostenderet. quia quilinguã suã amul¬
tiloquio ñ uult cõpescere. ñ poterit
dui animũ suũ a furore iracundie illesũ
custodire. Multiloquiũ enĩ contentio¬
nes gen̾at. contentiones uͦ ad iuirgia et
maledicta lingiũ excitant. maledicti
aut̃ adiracundiã. & quod adhuc grauis
ẽ. ad fr̃num odium animũ inflãmant.
ꝓpt̾ea scriptura dicit. In multiloquio per¬
catum ñdeerit. & inmultilo. quio pecci¬
tum ñ effugies. & iacob apł̃s om̃e genus
bestiarum domari posse asserit. linguã
pestem ẽẽ indomabilem. quȩ uiiu̾sam
rotam natiuitatis nr̃e inflãmat. & obhoc
ꝑfectum eẽ uirum qui ilingua ñ ofren¬
dit. Nam quia rixe & contentiones u̾ba¬
rum de pestitera sempradice oriantur
dubiũ nonẽ. qm̃ nisi corpriꝰ itrinsecus
ꝑelationẽ intumesceret. nequaquam

Expanded text:
prohibuit, etiam de cavenda ira praeceptum prohibuit, etiam de cavenda ira praeceptum subjunxit, dicens: tardus ad loquendum, et tardus ad iram, ut patenter ostenderet quod qui linguam suam a multiloquio non vult compescere, non poterit diu animum suum a furore iracundiae illaesum custodire. Multiloquium enim contentiones generat; contentiones vero ad jurgia et maledicta linguam excitant; maledicta autem ad iracundiam et quod adhuc gravius est ad fraternum odium animum inflammant. Propterea Scriptura dicit: In multiloquio peccatum non deerit et in multiloquio peccatum non effugies . Et Jacobus apostolus omne genus bestiarum domari posse asserit: Linguam, pestem esse indomabilem, quae universam rotam nativitatis nostrae inflammat, et ob hoc perfectum esse virum qui in lingua sua non offendit . Nam quin rixae et contentiones de pestifera semper radice oriantur, dubium non est, quoniam nisi cor prius intrinsecus per elationem intumesceret, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
incicamentũ uirtutis. aquib formã
& exemplũ sũpsit boni oꝑis. Ista fr̃s si
assidue uolueritis cogitare. scietis cito &¬
intelligetis quȩ sit uia discipline. quȩ uos
ꝑexercitium bonioꝑis ducat ad consum¬
mationẽ bonitatis. S ce si forte ad heo
inuestiganda atq discernenda quãtum
expedit ꝑuos minus sufficitis: habebi¬
tis dũo ad uuante doctrinam & exẽpla
bonorũ. ubi & facienda audietis. & facta
uidebitis. &ne inhac etiã ꝑte uob̾ mini¬
sterium nr̃e ex hortationis desit. ostendã
nunc breuiter quales uos uel ad ꝑcipien¬
dam doctrinam. uel adimitanda exẽpla
bonorum exhibere debeatis:
uoniã gͥ ad scolam uirtutum
erudiendi acceditis. scire debe-¬
tis contentiones uerborũ nullomodo
deinceps ad uos ꝑtinere.quia sp̃alis
doctrinȩ studium ñ litigantes. sed
auscultantes requirit. sicut ꝑ moy¬
senppło inlege dĩ erudiendo dicitur.
quã conuenient̃ pꝰ quã multiloqͥum

Expanded text:
incitamentum virtutis, a quibus formam incitamentum virtutis, a quibus formam et exemplum sumpsit boni operis. Ista, fratres, si assidue volueritis cogitare, scietis et cito intelligetis quae sit via disciplinae, quae vos per exercitium boni operis ducat ad consummationem bonitatis. Sed et si forte ad haec investiganda atque discernenda quantum expedit per vos minus sufficitis, habebitis Domino adjuvante doctrinam et exempla bonorum, ubi et facienda audietis et facta videbitis. Et ne in hac etiam parte vobis ministerium nostrae exhortationis desit, ostendam nunc breviter quales vos vel ad percipiendam doctrinam, vel ad imitanda exempla bonorum exhibere debeatis. uoniam igitur ad scholam virtutum erudiendi acceditis, scire debetis contentiones verborum nullo modo deinceps ad vos pertinere, quia spiritualis doctrinae studium non litigantes, sed auscultantes requirit, sicut per Moysen populo in lege Dei erudiendo dicitur: quam convenienter postquam multiloquium
Abbreviated transcription (Latin):
libent̃ subuenire. & quia int̾ pares ues¬
nunquã ꝑu̾sa qued am uirtutis emulio
ẽẽ solet. ut indelicet sibi inuicem de suar¬
su uirtutũ inuideant. & obhoc in exer¬
cendo bono oꝑe tantum ne inferiorelis
deantur. alterutrũ sese p̃uenire concen¬
dant. tanto nos discretioĩs moderemmi
continere necesse ẽ. ut oꝑam nr̃am sic̃
dictum ẽ neq ingeramꝰ nolentibus.
neq petentib subtrahamꝰ. quia in
utroq liuoris suspicio ẽẽ potest. Si
quando aut̃ inaliquo forte negotio la¬
borantibus opem ferre cupimꝰi. tanta
hoc humilitate & mansuetudine fa-¬
ciendum ẽ. ut isdein ipsis manifestũ
sit quod ñ excellentiã oꝑis. s consorti¬
um queramꝰ laboris. Cet̾um qͣntum
ꝑtinet ad nos sũmoꝑe uitendũ ẽ. ne¬
qͣndo uł in labore minus patientes:
uł in obedient a p̃ceptorũ minus ala¬
cres. uel incaritatis oꝑib exequendis
minus inueniamur feruentes. quati¬
nus bona conu̾satio nr̃a nidem p̃beat

Expanded text:
libenter subvenire. Et quia inter pares nonnunquam perversa quaedam virtutis aemulatio esse solet, ut videlicet sibi invicem de successu virtutum invideant, et ob hoc in exercendo bono opere tantum ne inferiores videantur, alter alterum praevenire contendant, tanto nos discretionis moderamine continere necesse est, ut operam nostram, sicut dictum est, neque ingeramus nolentibus, neque petentibus subtrahamus, quia in utroque livoris suspicio esse potest. Si quando autem in aliquo forte negotio laborantibus opem ferre cupimus, tanta hoc humilitate et mansuetudine faciendum est, ut iisdem ipsis manifestum sit, quod non excellentiam operis, sed consortium quaeramus laboris. Caeterum quantum pertinet ad nos summopere nitendum est, nequando vel in labore minus patientes, vel in obedientia praeceptorum minus alacres, vel in charitatis operibus exsequendis minus inveniamur ferventes, quatenus bona conversatio nostra eisdem praebeat
Abbreviated transcription (Latin):
ad subtilitatem. magisq uelle informari
p̃ceptis scripturarum. quã questionibus
impediri. Cum gͥdiuinas scripturas le¬
gitis sollerter ꝑpendite quid ibi dictum
sit ad excitandum innobis amorẽ dĩ. qͥd ad
contẽptum scłi. qͥd ad cauendas insidias
inmici. qͥd ad bonos affectus nutriendos.
& praua desideria extinguenda ualeat.
& qͥd citiꝰ cor ꝑcompunctionis ardorẽ accen.¬
dat. quid disciplinam in oꝑe. qͥd humili¬
tis. qͥd pacientim in adũsis habere docett.
qͥd deniq ad agenda bona sedulum. & ad
mala cauenda doceat ẽẽ circ ũspectum.
Hoc mͦ lecta scͥptura intelligentiã c̃fert
salutarẽ. & hanc ipsam sapientiam qm ꝓ
uirtute libent̃ despicitis. inelius postino¬
dumꝑ uirtutẽ iuenitis.

Expanded text:
ad subtilitatem, magisque velle informari ad subtilitatem, magisque velle informari praeceptis Scripturarum, quam quaestionibus impediri. Cum igitur divinas Scripturas legitis, solerter perpendite quid ibi dictum sit ad excitandum in vobis amorem Dei, quid ad contemptum saeculi, quid ad cavendas insidias inimici, quid ad bonos affectus nutriendos et parva desideria exstinguenda valeat, et quid citius cor per compunctionis ardorem accendat. Quid disciplinam in opere, quid humilipatientiam in adversis habere doceat, quid denique ad agenda bona securum, et ad mala cavenda doceat esse circumspectum. Hoc modo lecta scriptura intelligentiam confert salutarem, et hanc ipsam sapientiam quam pro virtute libenter despicitis melius postmodum per virtutem invenitis.
Abbreviated transcription (Latin):
nos cũ facta illorum adimitationẽ trahi¬
mus. sublimia quidẽ in abscondito. & ab¬
iecta in manifesto facere debemꝰ. ne uel
illa si ostendantur ꝑ amorẽ apcepti fauo¬
ris inanigłe seruire incipiant. uł istasi
ab scondantur ꝑtimorẽ uilitatis p̃miũ
retributionis amutant. Hescioquam
homo deinceps habeat excusationem
ignorantie. cui tot iam uie demonstrant᷑
quib possit ad scientiam ueritatis ꝑue¬
nire. Ecce post discretionẽ rationis ꝓpriȩ
ꝑ quã dirigitur pꝰ doctrinã sapientiũ. per.
quã eruditur. pꝰ exempla bonoꝵ quibus
instruitur. adduntur etũ p̃cepta scͥptui¬
rarum. quib ad omnẽ uiuendi rationemi
informatur. postremo ad iunguntur tẽp¬
tationes quib exercitatus ꝑcotidianam
exꝑientiã de ueritate p̃ceptorũ certior
efficituꝵ:
discipline iamintrastis. in lectiõẽ
diuina priꝰdebetis querere. qͦd mores ur̃os
ad uirtutẽ instruat. qmͣ quod sensũ acuat

Expanded text:
nos cum facta eorum ad imitationem trahinos cum facta eorum ad imitationem trahimus, sublimia quidem in abscondito et abjecta in manifesto facere debemus, ne vel illa si ostendantur per amorem accepti favoris inani gloriae servire incipiant, vel ista si abscondantur per timorem vilitatis, praemium retributionis amittant. Nescio quam homo deinceps habeat excusationem ignorantiae, cui tot jam viae demonstrantur, quibus possit ad scientiam veritatis pervenire. Ecce post discretionem rationis propriae per quam dirigitur, post doctrinam sapientium per quam eruditur, post exempla bonorum quibus instruitur, adduntur etiam praecepta Scripturarum, quibus ad omnem vivendi rationem informatur. Postremo adjunguntur tentationes, quibus exercitatus per quotidianam experientiam de veritate praeceptorum certior efficitur. disciplinae jam intrastis, in lectione divina prius debetis quaerere, quod mores instruat ad virtutem, quam quod sensum acuat
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ adp̃sens negotium forma sigil¬
li exhibet. figuranamq quȩ insigillo
foris eminet. in impressione cere intror¬
sum signata apparet. & quȩ insigillo
intrinsecus sculpta ostenditur. incera
exterius figurata demonstratur. Qid
gͦ aliud in isto nobis. innuitur. nͥ qͥa uos
qui ꝑ exemplumbonorum quasi ꝑqͦddã
sigillum optime ex sculptũ informari
cupiinus. quȩdam in eis sublimia & qͣst
eminentia. quedam uͦ abiecta & quasi
depressa oꝑum uestigia inuenimus:
Sc̃orũ qui ppe oꝑa quȩ quantũ ad repu-¬
tationẽ hominũ ñ ad dignitatẽ. s ad ui¬
litatem ꝑtinent. illa in conu̾satione eoꝵ
quasi deorsum pressa iacent. quando uͦ
talia oꝑantur que humanas mentes
in ammirationẽ sui ꝑtrahunt. quasiqͣs.¬
dam inseeminentes sculpturas osten¬
dunt. Quod gͦ in illis eminet. in nobis
introrsum recondi debet. & qđ in illis de¬
pressum ẽ. in nobis ẽ erigendum. quia

Expanded text:
rationem ad praesens negotium forma sigilrationem ad praesens negotium forma sigilli exhibet. Figura namque quae in sigillo foris eminet, impressione cerae introrsum signata apparet, et quae in sigillo intrinsecus sculpta ostenditur, in cera exterius figurata demonstratur. Quid ergo aliud in isto nobis innuitur, nisi quia nos qui per exemplum bonorum, quasi per quoddam sigillum optime exsculptum reformari cupimus, quaedam in eis sublimia et quasi eminentia, quaedam vero abjecta et quasi depressa operum vestigia invenimus? Sanctorum quippe opera quae quantum ad existimationem hominum non ad dignitatem, sed ad utilitatem pertinent, illa in conversatione eorum quasi deorsum pressa jacent. Quando vero talia operantur quae humanas mentes in admirationem sui pertrahunt, quasi quasdam in se eminentes sculpturas ostendunt. Quod ergo in illis eminet, in nobis introrsum recondi debet, et quod in illis depressum est, in nobis est erigendum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ inpͥmimur. ad eiusdem similitu-¬
dinis imaginẽ nos quoq figuram᷑. S scien-¬
du ẽ. quia sicut cera nͥ pͥis emollita fuerit.
formã ñ recipit. sic homo quidem &e ꝑ ma¬
num actionis aliene ad formã uirtutis ñ
flectitur. nisi prius ꝑhumilitatẽ ab omni
elationis & contradictionis rigore molliat᷑.
Neq enim ꝑ exemplũ alternis aliqͣndo
in melius reformari poterit. qui adhuc
ꝑelationis uitium. & bona aliena oppug¬
nat. & sua mala defendit. Necesse ẽ gͦ ut
siueracit bonos imitari uolumus. pͥus ꝑ
ueram humilitatẽ ad obedientiã corda
nr̃a temꝑemus. quatinus uita nr̃a tanto
citiꝰ ad nouitatẽ redeat. quanto ꝓmptius
inomnẽ qmuiderit uirtutis speciem ꝑ
uoluntariã obedientiam se inclinat. & tã-¬
to altiꝰ ei uestigium aliene bonitatis moi¬
pat inherere. quanto artiꝰstudet bona
alioꝵ imitari potiꝰquã carpere. Aliam
nobis adhuc ñ contempnandã conside-¬

Expanded text:
tationem imprimimur, ad ejusdem similitutationem imprimimur, ad ejusdem similitudinis imaginem nos quoque figuramur. Sed sciendum est quod nisi prius cera emollita fuerit, formam non recipit, sic et homo quidem per manum actionis alienae ad formam virtutis non flectitur, nisi prius per humilitatem ab omni elationis et contradictionis rigore moliatur. Neque enim per exemplum alterius aliquando in melius reformari poterit, qui adhuc per elationis vitium et bona aliena oppugnat, et sua mala defendit. Necesse est ergo ut si veraciter bonos imitari volumus, prius per veram humilitatem ad obedientiam corda nostra temperemus, quatenus vita nostra tanto citius ad novitatem redeat, quanto promptius in omnem quam viderit virtutis speciem, per voluntariam obedientiam se inclinat, et tanto altius ei vestigium alienae bonitatis incipiat inhaerere, quanto arctius studet bona aliorum imitari potius quam carpere. Aliam nobis adhuc non contemnendam conside
Abbreviated transcription (Latin):
am ministratã arrogant̃ ñ contẽpnunt.
qui inscientia dĩ hoc ẽ inꝑicia bene agi¬
di cunctos prudentiores ac sapientiore
quã se eẽ existimant. nec erubescunt
magistros habere om̃s aquib discere p¬
sĩt quod ignorant. qui bene dicta om¬
um libent̃ approbant. errores uͦ aliend
quantũ ad seꝑtinere cognouerint. pro
tempore student uł modeste corripen
uł prudenter dissimulare. Qui denus
studium scientiȩ. moꝵ disciplina exornatt̃.
& mansuetudinẽ ac modestiam menti
suȩ ũ solum incustodia oris. s etiam in ha-¬
bitu & gestu corporis sui demonstrant.
S &e de bonorũ exemplis quȩ inp̃senti
uobis dicenda existimo. paucis nunc si
pot̾o uerbis demonstrabo.
fĩs uitam & conu̾sationẽ bonorũ
imitari precipimur. nisi ut ꝑ eorũ imita¬
tionẽ ad nouȩ uite similitudinẽ reforme.¬
mur: In ipsis siquidẽ similitudinis dĩ
forma expressa ẽ. & iecirco cum eisꝑimi¬

Expanded text:
administratam arroganter non contemnunt, administratam arroganter non contemnunt, qui in scientia Dei, hoc est in peritia bene agendi cunctos prudentiores et sapientiores quam se esse existimant, nec erubescunt magistros habere omnes, a quibus discere possunt quod ignorant, qui bene dicta omnium libenter approbant, errores vero alienos quantum ad se pertinere cognoverunt pro tempore student vel modeste corripere, vel prudenter dissimulare. Qui denique studium scientiae, morum disciplina exornant, et mansuetudinem ac modestiam mentis suae non solum in custodia oris, sed etiam in habitu et gestu corporis sui demonstrant. Sed et de bonorum exemplis quae in praesenti vobis dicenda existimo, paucis nunc si potero verbis demonstrabo. fratres, vitam et conversationem bonorum imitari praecipimur, nisi ut per eorum imitationem ad novae vitae similitudinem reformemur? In ipsis siquidem similitudinis Dei forma expressa est, et idcirco cum eis per imi
Abbreviated transcription (Latin):
urãm a suꝑfluitate ñ solum maniũ u̾boꝵ
restringite. s impsis etiam quȩ recti
sunt mensurã & modũ tenete. & ined¬
latione scõꝵ magis auditores quã d&¬
tores ẽẽ eligite. Os clausum & aurg
aꝑtas habete. & quantũ estis ad loquẽ.¬
dum modestiores. tantũ estote adi¬
telligendum sagatiores. Sufficuat
uobis si forte ressic exigat qđ sapitis.
petentib humilit̾ insinuare. contta
resistentes aut̃ nunquã p̾sumatis ꝑ¬
tinacit̾ dicta ur̃a defendere. quia sic̃
iam uobis p̃diximus multarũ molesti.¬
arũ causas iurgia ministrant. & mox
ut lingua indiscrete ad multiloquium
resoluitur. ad disturbandã pacẽ cordos
nr̃i quasi ianua hosti aꝑitur. Restac
gͦ fr̃s. ut si uere discipłi ueritatis eẽ en¬
pitis. tales uos studeatis ex hibere qͥb
ueritas facile ꝑsuaderi possit. qͥa & ipli
doctrina ueritatis tales auditores anit
qui eã & asa pientibus exhibitam hum¬
liter suscipiunt. a simpliciorib queq

Expanded text:
vestram a superfluitate non solum inanium verborum restringite, sed in ipsis etiam quae recta sunt mensuram et modum tenete, et in collatione sanctorum magis auditores quam doctores esse eligite. Os clausum et aures apertas habete, et quanto estis ad loquendum modestiores, tanto estote ad intelligendum sagaciores. Sufficiat vobis si forte res sic exigat quod sapitis petentibus humiliter insinuare, contra resistentes autem nunquam praesumatis pertinaciter dicta vestra defendere, quia sicut jam vobis praediximus. multarum molestiarum causas jurgia ministrant, et mox ut lingua indiscrete ad multiloquium resolvitur, ad disturbandam pacem cordis vestri quasi janua hosti aperitur. Restat ergo, fratres, ut si vere discipuli veritatis esse cupitis, tales vos studeatis exhibere quibus veritas facile persuaderi possit, quia et ipsa doctrina veritatis tales auditores amat, qui eam et a sapientibus exhibitam humiliter suscipiunt, a simplicioribus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ alios nob̃ quasi suꝑiores: alios
quasi equales: alios qͣsi inferiores debe¬
mͦ attendere. Illoꝵ conu̾satio inferior
ẽ nobis. quoꝵ facta. & si condẽpnare ñ
p̃sumimꝰ. imitaritam̃ ñdebemꝰ. Illoꝵ
conu̾satio par nobis ẽ quȩ sic nr̃ȩ infir¬
mitati contẽꝑata ẽ. ut & uirtutis exẽplũ
p̃beat. & cooꝑandi facilitate in consortiũ
nos suȩ exercitationis admittat. Illoꝵs
conu̾satio supra nos ẽ qm uen̾ari qͥdem
& ammirari possumꝰ. unitariaut̃ non

Expanded text:
tionem alios nobis quasi superiores, alios tionem alios nobis quasi superiores, alios quasi aequales, alios quasi inferiores debemus attendere. Illorum conversatio inferior est nobis, quorum facta etsi condemnare non praesumimus, imitari tamen non debemus. Illorum conversatio par nobis est, quae sic nostrae infirmitati contemperata est, ut et virtutis exemplum praebeat, et cooperandi facilitate in consortium nos suae exercitationis admittat. Illorum conversatio supra nos est, quam venerari quidem et admirari possumus, imitari autem non
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sationem. Alii namq scđm dignitatem
suꝑiores sunt. alii ȩquales. alii inferiores.
Suꝑiorib obedientiã. timorẽ. obsequiũ
& uen̾ationẽ debemꝰ ex hibere. Cũ eqͣlib
pacem & concordiam custodire. inuicẽ
obsequio. beneficio & honore p̃uenire.
In om̃i actione & uerbo suꝑiorẽ eis locũ
tribuere. & siquando fortassis in aliquo
negotio eos p̃ire cogamur. cũ om̃i hu
quasi ex necessitate subiecti obedire.
Inferiorib semꝑ beneficiũ &auxiliũ
impendere. nunꝗͣ imꝓꝑare. sine con-¬
tumelia corriꝑe. si ne suꝑbia gub̃nare.
sine crudelitate castigare. cũ pietate
fouerẽ. Uenerationẽ ñ exigere. socie¬
tatem atq equalitatẽ amare. Maiorib
ꝑtimorẽ subdi: ȩqualibꝰ ꝑcaritatem
obsequi: iuniorib ꝑhumilitatẽ coe¬
quari. Precipientib parati: obedien¬
tib modesti: maledicentib taciti: lau¬
dantibꝰ uerecundi. Item scđ̾m conũ sa¬

Expanded text:
ersationem. Alii namque secundum dignitatem ersationem. Alii namque secundum dignitatem superiores sunt, alii aequales, alii inferiores. Superioribus obedientiam, timorem, obsequium et venerationem debemus exhibere, cum aequalibus pacem et concordiam custodire, invicem obsequio, beneficio et honore praevenire, in omni actione et verbo superiorem eis locum tribuere. Et si quando fortassis in aliquo negotio eos praeire cogamur, cum omni humquasi ex necessitate subjecti obedire. Inferioribus semper beneficium et auxilium impendere, nunquam improperare, sine contumelia corripere, sine superbia gubernare, sine crudelitate castigare, cum pietate fovere. Venerationem non exigere, societatem atque aequalitatem amare, majoribus per timorem subdi, aequalibus per charitatem obsequi, minoribus per humilitatem coaequari, praecipientibus parati, obedientibus modesti, maledicentibus taciti, laudantibus verecundi. Item secundum conversa
Abbreviated transcription (Latin):
oficum habenda ẽ. Meliores diligrẽ
suꝑiores honorare debemus: quia parcon-¬
tumatia ẽ. siue in eo qui ꝓpt̃ inferiorem
gradum in homine uirtutẽ despicit siue
in eoqui ꝓpt̃ uitam inferiorẽ gradũ suꝑi¬
orem contempnit. Istis gͦ honor illis amor
impendatur: sic tam̃ ut & honor istorũ
sit uoluntariꝰ: & illoꝵ amor uen̾andus.
Reuerentia enĩ sine amore magis seruilis
ẽ. & amorsine reuerentia puerilis iudi-¬
ciridebet. Cum tanta gͥ humilitate &
reu̾entia meliorib ex hibendum ẽ bene¬
ficium dilectionis. ut illis quasi ex neces¬
sitate uideamur ẽẽ subiecti. & cũ tanto
affectii atq hẏlaritate suꝑiorib soluen¬
dumẽ obsequiũ subiectionis. ut solo potiꝰ
dilectionis debito illis credamur astricti.
Istis sic reddamis sua. quasi nr̃m impen¬
derim̾: illis sic exhibeamꝰ nr̃a. quasi suũ
redderemꝰ. Sex deniq modis discretionẽ
ꝑsonarũ habendam: ex hiscolligimus.
Trib scđm dignitatẽ: & tribus scđm con-¬

Expanded text:
officium habenda est. Meliores diligere, superiores honorare debemus, quia percontumacia est sive in eo qui propter inferiorem gradum, in homine virtutem despicit; sive in eo qui propter vitam inferiorem, gradum superiorem contemnit. Istis ergo honor, illis amor impendatur, sic tamen ut et honor istorum sit voluntarius, et illorum amor venerandus. Reverentia enim sine amore magis servilis est, et amore sive reverentia puerilis judicari debet. Cum tanta igitur humilitate et reverentia melioribus exhibendum est beneficium dilectionis, ut illis quasi ex necessitate videamur esse subjecti, et cum tanto affectu atque hilaritate superioribus solvendum est obsequium subjectionis, ut solo potius dilectionis debito illis credamur astricti. Istis sic reddamus sua quasi nostrum impenderemus; illis sic exhibeamus nostra, quasi suum redderemus. Sex denique modis discretionem personarum habendam ex his colligimus, tribus secundum dignitatem, et tribus secundum conv
Abbreviated transcription (Latin):
ideo cũ malorũ consortiũ appetere nolimꝰ
duplex nobis utilitatis fructiis ꝓuenic
qui a &e culpam fugimꝰ. &e innocentie re
testimoniũ ꝑhibemus. Cotidianagͥ &
frequens comi̾sationr̃a cũ mediis & ȩqui¬
libus nobis ẽẽ debet. ita ut int̾ eos etum
quoscumq inbono oꝑe feruentioies aet¬
nimus eorũ societatem atq familiariti¬
tẽ auidius appetamus. Cum his uͦ canca
nobis pacis &e concordiȩ seruande dili¬
gentia sit. ut in nullo unquã negotis
quantum in nobis ẽ fr̃na dilectio ꝑtur¬
betur. Studeamiis eis iniuriam nunqͥt¬

Expanded text:
ideo cum malorum consortium appetere nolumus, ideo cum malorum consortium appetere nolumus, duplex nobis utilitatis fructus provenit, quia et culpam fugimus, et innocentiae nostrae testimonium perhibemus. Quotidiana igitur et frequens conversatio nostra cum mediis et aequinter eos etiam quoscunque in bono opere ferventiores cernimus, eorum societatem atque familiaritatem avidius appetamus. Cum his vero tanta nobis pacis et concordiae servandae diligentia sit, ut in nullo, inquam, negotio quantum in nobis est, fraterna dilectio perturbetur. Studeamus eis injuriam nunq