comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra tua: & inoꝑibus manuũ tua¬
rũ exultabo. Uidetis quid dicat.
Tume fecisti bene uiuentem:
tu me formasti. Siquid forte bo¬
ni facio: infactura manuum
tuarũ exultabo. Quomodo dicit
apłs: Ipsius enim sumiꝰ figñitũ:
creati moꝑibꝰ bonis. Nisi enĩ te
formaret adoꝑa bona: non nos¬
ses nisi oꝑa tua mala. Qui enĩ
loquit᷑ mendatium: de suo loqͥ¬
tur. Hoc eugłm dicit. Omne pec¬
catum: mendacium ẽ. Contra le¬
gem.ẽ. enim. Contra ueritatem
quicqͥd ẽ: mendacium dr̃. Ergo qͥd
ait: Qui loquitur mendatiũ de
suo loquitur: idẽ. qui peccat de
suo peccat. Attendite gͦ sententiã
contra. Si enim qui loquitur m̃¬
dacium de suo loquit᷑: restat ut
qui loquitur ueritatem dedĩ lo
Non tibi dr̃. inhac sententia: ua¬
de securus mentire. quia homo
es: immo uide te hominẽ quia
mendax es. Et ut sis uerax. bibe
ueritatẽ: ut de dõ ructes ⁊ ut sis
uerax. Quia de tuo illam non po¬
tes habere: restat ut inde illam

Expanded text:
ra tua, et in operibus manuum tuara tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo.» Videtis quid dicat. Tu me fecisti bene viventem, tu me formasti: si quid forte boni facio, in factura manuum tuarum exsultabo: quomodo dicit Apostolus, «Ipsius enim sumus figmentum, creati in operibus bonis» . Nisi enim te formaret ad opera bona, non nosses nisi opera tua mala. «Qui» enim «loquitur mendacium, de suo loquitur» : hoc Evangelium dicit. Omne peccatum mendacium est. Contra legem enim et contra veritatem quidquid est, mendacium dicitur. Ergo quid ait? «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur;» id est, qui peccat, de suo peccat. Attendite sententiam contra. Si enim qui loquitur mendacium, de suo loquitur; restat ut qui loquitur veritatem, de Dei lNon tibi dicitur in hac sententia, Vade, securus mentire, quia homo es: imo vide te hominem, quia mendax es; et ut sis verax, bibe veritatem, ut de Deo ructes, ut sis verax. Quia de tuo illam non potes habere, restat ut inde illam
Abbreviated transcription (Latin):
non mͦ audistis. Deca cordũ psal¬
terium significat decem p̃cepta
legis: s cantare in illo opus ẽ. ñ
portare psalterium. Nam & iu¬
dei habent legem: portant & non
psallunt. Qui sunt qui psalluñ :
Qui oꝑantur. Parum .ẽ. Qui ope¬
rantur cum tristicia: non dũ psal¬
lunt. Qui psallunt: Qui cum
hilaritate faciunt bene. Inpsal¬
lendo enim: hilaritas.ẽ. Et quid
dicit apłs : Hilarem enim dato¬
rem: diligit ds̃. Quicqͥd facis cũ
hilaritate fac bonum: tunc & be¬
ne facis. Si autem cum tristicia
face fit dete. ñ faciꝰᷤ: portaᷤ magiᷤ psalteriũ.
non cantãs. Inpsalterio deca cor¬
do cum cantico incithara: hoc
est in uerbo & oꝑe. Cum cantico
uerbo: incithara inoꝑe. Siuer¬
ba sola dicis: quasi canticum so¬
lum habes: citharã non habes.
Si oꝑaris & non loqueris: auasi
solam citharam habes. Propter
hoc & loquere bene. & fac bene: si
uis habere canticum cũ cithara
Quia iocundasti me dñe infactu¬

Expanded text:
non modo audistis. Decachordum psalnon modo audistis. Decachordum psalterium significat decem praecepta Legis. Sed cantare in illo opus est, non portare psalterium. Nam et Judaei habent Legem; portant, non psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui operantur. Parum est: qui operantur cum tristitia, nondum psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui cum hilaritate faciunt bene. In psallendo enim hilaritas est. Et quid dicit Apostolus? «Hilarem enim datorem diligit Deus» . Quidquid facis, cum hilaritate fac: bonum tunc et bene facis. Si autem cum tristitia facis, fit de te, non facis; et portas magis psalterium, non cantas. «In psalterio decachordo, cum cantico in cithara:» hoc est, verbo et opere. «Cum cantico,» verbo; «in cithara,» opere. Si verba sola dicis, quasi canticum solum habes, citharam non habes: si operaris, et non loqueris, quasi solam citharam habes. Propter hoc et loquere bene, et fac bene, si vis habere canticum cum citharaQuia jucundasti me, Domine, in factu
Abbreviated transcription (Latin):
crudelicatẽ qñ male ẽ: Non. S qnͣbe¬
da ueritatẽ: quia peccata flagellat.
non ẽ. iniquus. Innocte erat daniel:
qñ orabat. Erat enim incaptiuitate
ierłm: erat inpotestate hostiũ. Tunc
multa mala scĩ padiebantur: tunc
ipse inlacu leonũ missus. ẽ. tunc tres
pueri inigne p̃cipitati sunt. Hȩc pa¬
tiebat᷑ incaptiuitate populus isrł.
Nox erat. ꝑ noctem confitebatur da¬
niel utritatẽ dĩ. Dicebat inoration.
Peccauimus ÷ impie egimus: iniqui¬
tatẽ fecinus. Tibi dñe gła: nobis confu¬
sio. Ueritatẽ dĩ annuntiabat ꝑnosdꝰ
Quid ẽ. ueritatẽ dĩ annuntiare ꝑno¬
ctem: Non accusare dm̃ quia p̾ateris
aliquid mali: s tribue illud peccaus
tuis ⁊ emendationi ipsus: ad annus¬
tiandã mane miscdiam ipsius: et
ueritatẽ ꝑ noctem. Cum iniscdiã
annuntias mane. & ueritatẽ ꝑ no¬
ctem: semꝑ laudas dm̃: semper
c̃steris dõ:psalł nomini eiꝰ¬
indeca cordo psaltio: cum cantico
incithara. Deca cordum psalt̾iũ

Expanded text:
crudelitatem, quando male est? Non. Sed quando beda veritatem: quia peccata flagellat, non est iniquus. In nocte erat Daniel, quando orabat: erat enim in captivitate Jerusalem, erat in potestate hostium. Tunc multa mala sancti patiebantur: tunc ipse in lacum leonum missus est, tunc tres pueri in ignem praecipitati sunt . Haec patiebatur in captivitate populus Israel: nox erat. Per noctem confitebatur Daniel veritatem Dei; dicebat in oratione, «Peccavimus, impie egimus, iniquitatem fecimus: tibi, Domine, gloria, nobis confusio» . Veritatem Dei annuntiabat per noctem. Quid est, veritatem Dei annuntiare per noctem? Non accusare Deum, quia pateris aliquid mali; sed tribuere illud peccatis tuis, emendationi ipsius: «Ad annuntiandum mane misericordiam ipsius, et veritatem per noctem.» Cum misericordiam annuntias mane, et veritatem per noctem, semper laudas Deum, semper confiteris Deo, et psallis nomini eIn decachordo psalterio, cum cantico in cithara.» Dechachordum psalterium
Abbreviated transcription (Latin):
tu forte diceres. Si gͦ gaudeo dõ qñ n
bene ẽ. quia miscdia ipsius ẽ: q̃n ints¬
ticia intribulatione sum quid facios
Miscdia ipsius. ẽ. qñ mͥbene. ẽ. crude¬
litas gͦ ipsius qñ male ẽ: Si laudo

Expanded text:
tu forte diceres: Si ergo gaudeo Deo, quando mihi bene est, quia misericordia ipsius est; quando in tristitia, in tribulatione sum, quid facio? Misericordia ipsius est, quando mihi bene est; crudelitas ergo ipsius, quando male est? Si laudo
Abbreviated transcription (Latin):
bi habes nomen: si tu nom̃ dĩ non
neglegas. Psalle gͦ nomini dei: ut
fixum sit apud dm̃ nom̃ tuũ. Psal.¬
lere autem dõ quid ẽ. fr̃se Psalteriũ
organi genus ẽ. c ordas habet. Opus
nt̃m: psalterium nr̃m ẽ. Quicũq
manibus oꝑatur oꝑa bona: psallit
dõ. Quicunq ore confitetur: can¬
tat dõ. Canta ore: psalle oꝑibus.

Expanded text:
bi habes nomen, si tu nomen Dei non bi habes nomen, si tu nomen Dei non negligas. Psalle ergo nomini Dei, ut fixum sit apud Deum nomen tuum. Psallere autem quid est, fratres? Psalterium organi genus est; chordas habet. Opus nostrum, psalterium nostrum est: quicumque manibus operatur opera bona, psallit Deo; quicumque ore confitetur, cantat Deo. Canta ore, psalle operibus.
Abbreviated transcription (Latin):
onum .ẽ. confiteri
dño. Quid ẽ. confiteri do¬
mino: Inutraq re: & in
peccato tuo quia tu fȩcisti:
& inbono facto confitere dño: quia
ipse fecit. Tunc psalles nomini dñi
altissimi: querens głam dĩ ñ tuamz
nomen ipsius non tuũ. Sienim tu
quęris nomen dĩ: querit & ipse no¬
men tuum. Si autẽ tu neglexeris
nomen dĩ: delet & ipse nomen duũ.
Quomͦ autẽ dixi. quęret nom̃ tuũ:
Quomͦ dixitdiscipulis uenientibus¬
postea quã misit eos eugłirare. Cum
fecissent multa miracula & in nomi¬
ne xp̃i demonia eiecissent: redeun¬
tes dixerunt. Dñe ⁊ ecce nobis demo¬
nia sub iecta sunt. Dixerunt quidẽ
innomine tuo.S ille uidit ineis
quia ipsa głatione gaudebant & ex¬
tollebant se &ibant inde insuꝑbiã
quia licuit illis expellere demonia:
uidit illos querere głam suam: &
ait illis. querens ipse immo conser¬
uans nomina eoꝵ apud se. Nolite gau¬
dere in hoc: gaudete autẽ qm̃ nomi¬
na ur̃a scripta sunt incęlo. Ecce u¬

Expanded text:
onum est confiteri Domino.» Quid est, «confiteri Domino?» In utraque re, et in peccato tuo, quia tu fecisti, et in bono facto, confitere Domino, quia ipse fecit. Tunc psalles nomini Dei altissimi: quaerens gloriam Dei, non tuam; nomen ipsius, non tuum. Si enim tu quaeris nomen Dei, quaerit et ipse nomen tuum: si autem tu neglexeris nomen Dei, delet et ipse nomen tuum. Quomodo autem dixi, Quaerit nomen tuum? Quomodo dixit discipulis posteaquam misit eos evangelizare. Cum fecissent multa miracula, et in nomine Christi daemonia ejecissent, redeuntes dixerunt: «Domine, ecce daemonia nobis subjecta sunt.» Dixerunt quidem, «in nomine tuo;» sed ille vidit in eis quia ipsa glorificatione gaudebant, et extollebant se, et ibant inde in superbiam, quia licuit illis expellere daemonia. Vidit illos quaerere gloriam suam, et ait illis, quaerens ipse, imo conservans nomina eorum apud se: «Nolite gaudere in hoc; gaudete autem quod nomina vestra scripta sunt in coelo» . Ecce u
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c magnum flumen: unde imple¬
ta sunt multa flumina. De ipso
flumine: dicit psalius alio loco
fluminis impetus lȩtificat ciuiti¬
tem dĩ. Ergo facta sunt flumina
currentia de uentre discipulorũ:
uerunt e Quia pͥmo timuerunt.
Petrus non dum fuit flumen: qn¬

Expanded text:
Spiritus magnum flumen, unde impleSpiritus magnum flumen, unde impleta sunt multa flumina. De ipso flumine dicit psalmus alio loco: «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei» . Ergo facta sunt flumina currentia de ventre discipulorum, verunt? Quia primo timuerunt. Petrus nondum fuit flumen, qu
Abbreviated transcription (Latin):
locuta sunt: s fortit : magne: excel¬
se. Que sunt ista flumina quȩ locu¬
ta sunt: Diximus quod in eugłio
non legimus: tamen ibi queramꝰ.
Nã fubi ñ iuenimꝰ: ubi ĩuenimꝰ: Ego
uobis fingere potero: & subito ero
non certus dispensator: s ineptus
fabulator. In eugłio queramꝰ: si¬
mul queramꝰ: quȩ sunt flumina
quȩ eleuauer̃t uoces suas. Stabat
iħic & clamabat: dictum ẽ. i n euan¬
głio. Quid clamabat: Fcce iam pp¬
sum caput fluminum clamat:
ipse fons uitȩ unde sunt flumina
cursura. leuauit pͥor uocẽ suã. Et
quid stans iħc clainabat e Qui cr¬
dit inme sic̃ scriptura dicit: flumi¬
na aquȩ uiuȩ deuentre eius fluent
Fugłista sequitur statim. Hoc autẽ
dicebat de spĩi quẽ accepturi erant
ii qui ineum erant credituri. Sp̃e
autẽ non dum erat datus: quia
iħe non dum erat glorificatus:¬
ꝓpt̃ qͦddam sacram̃tum: misit sp̃m
suũ scĩn: impleuit discipłos. Ipse

Expanded text:
locuta sunt, sed fortiter, magne, excellocuta sunt, sed fortiter, magne, excelse. Quae sunt ista flumina quae locuta sunt? Diximus quod in Evangelio non legimus; tamen ibi quaeramus. Nam si ibi non invenimus, ubi inveniemus? Ego vobis fingere potero: et subito ero non certus dispensator, sed ineptus fabulator. In Evangelio quaeramus, simul quaeramus quae sunt flumina quae elevaverunt voces suas. «Stabat Jesus, et clamabat,» dictum est in Evangelio. Quid clamabat? Ecce jam ipsum caput fluminum clamat; ipse fons vitae unde sunt flumina cursura, levavit prior vocem suam. Et quid stans Jesus clamabat? «Qui credit in me, sicut Scriptura dicit, flumina aquae vivae de ventre ejus fluent.» Evangelista sequitur statim: «Hoc autem dicebat de Spiritu, quem accepturi erant hi qui in eum erant credituri. Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus nondum erat glorificatuspropter quoddam sacramentum, misit Spiritum suum sanctum, implevit discipulos . Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset ex illo id ẽ. ex quoctã tem¬
pore ⁊ ex die ante sabbatum ⁊ exil
ante abraham ego sum. non solũ
ante abraham s ante adam: non
solum ante adam s ante omnes
angelos : ante celum & terram:
quia omnia ꝑ ipsũ facta sunt
subiecit ne tu intuens diem
natiuitatis dñi exquo natus est
putares ex illo. eẽ. çpisse: parata
ẽ sedes tua as. S quas as̃ : A scło.¬
aliqñ etnũ ponitur. Frgo o tu qͥ
ex illo uideris natus: ex ȩtno es. Non
autẽ natiuitas humana cogitet᷑:
s cogitetur ȩt̃nitas diuina. Ergo c¬
pit ex quo natus. ẽ: creuit: audistis
eugłm: elegit discipulos: impleuit
illos: cȩper᷑ p̃dicare discipłi. forte
hoc ẽ. quod consequent᷑ dicit.
mus locuta fluminar neq qnbap¬
trratus ẽ: neq qñ passus ẽ. audiui¬
mus flumina locuta. legite eugłin:
non inuenitis quia locuta sunt
flumina. Parum ẽ. quia locuta st̃:
deuauer̃ uoces suas. Non soluni

Expanded text:
dixisset, «Ex illo,» id est, ex quodam temdixisset, «Ex illo,» id est, ex quodam tempore, ex die ante sabbatum, ex il«Ante Abraham ego sum» : non solum ante Abraham, sed ante Adam; non solum ante Adam, sed ante omnes Angelos, ante coelum et terram, quia omnia per ipsum facta sunt: subjecit, ne tu intendens diem nativitatis Domini ex quo natus est, putares ex illo esse coepisse, «Parata est sedes tua, Deus.» Sed quis Deus? «A saliquando aeternum ponitur. Ergo, o tu qui ex illo videris natus, ex aeterno es. Non autem nativitas humana cogitetur, sed cogitetur aeternitas divina. Ergo coepit ex quo natus est, crevit: audistis Evangelium. Elegit discipulos, implevit illos, coeperunt praedicare discipuli. Forte hoc est quod consequenter dicit.mus locuta flumina, neque quando baptizatus est, neque quando passus est; non audivimus flumina locuta. Legite Evangelium, non invenitis quia locuta sunt flumina. Parum est quia locuta sunt, «elevaverunt voces suas:» non solum
Abbreviated transcription (Latin):
utero.S: quid ibi sequit᷑: Neforte
ex utero. inde inciꝑe putares. eẽ xp̃m:
ante luciferum inquit genui de.
Cum dixisset insplendore sc̃oꝵ exu¬
tero: sub iecit statm. neputares xpi¬
stum atẽpore eẽ. cȩpisse ex quo natꝰ
÷. sic̃ cepit adam. sic̃ ab rahan sicrit
significat: & ꝑstellas tẽpora: qͥa
fecit ds̃ stellas insigno temporum:
ut ante tempora inuenias natum
eẽ xp̃m: & utiq qui natus ẽ. ante
tempora. non potest uideri nat᷑
extempore: quia & tempora crea¬
tura dĩ sunt &utiq si omĩa ꝑip
sum facta sunt & tempora ꝑ ipsũ
facta suit: aut certe ante omnes
sp̃c qui illuminant᷑ desapientia
dix̃. ante luciferum genuite. Inten¬
dat caritas ur̃a. Quomͦ enim cũ
dixisset ex utero ueluti p̃cauit fi¬
dei nr̃e. ne inde putaremus cepis¬
se xp̃m ex quo exutero uirginis
natus ẽ. sub iecit statim ante lu¬
ciferum genuite: sic & hic cum

Expanded text:
utero.» Sed quid ibi sequitur? Ne forte utero.» Sed quid ibi sequitur? Ne forte ex utero inde incipere putares esse Christum: «Ante luciferum genui te» . Cum dixisset, «In splendore sanctorum ex utero,» subjecit statim, ne putares Christum a tempore esse coepisse ex quo natus est, sicut coepit Adam, sicut Abraham, sicut significat, et per stellas tempora, quia fecit Deus stellas in signa temporum , ut ante tempora invenias natum esse Christum: et utique qui natus est ante tempora, non potest videri natus ex tempore; quia et tempora creatura Dei sunt. Et utique si omnia per ipsum facta sunt et tempora per ipsum facta sunt. Aut certe ante omnem spiritum qui illuminatur, de Sapientia dixit, «Ante luciferum genui te.» Intendat Charitas vestra. Quomodo ergo cum dixisset, «Ex utero,» veluti praecavens fidei nostrae, ne inde putaremus coepisse Christum ex quo ex utero virginis natus est; subjecit statim, «Ante luciferum genui te:» sic et hic cum
Abbreviated transcription (Latin):
describat ipsã sedem. forte auditu¬
sus eras. marmoratã donum: ã pla
spanosa atrioꝵ: inmagnitudine &
sulgore tectoꝵ. Audi quid sibi paret
as. Suꝑ quem requiescet sp̃c meuse
huꝑ humilẽ & quietũ: & trem̃tem
uerba mea. Fcce humilis esto & quie¬
uis: ut & inte habitet ds̃. Altus ẽ. ds̃:
non inte habitat. si altus eẽ. uolueriᷤ.
serte altus uis. eẽ. Ut habitet intehu¬
milis esto: tremens uerba eius: & ibi
habitat. Non timet trementẽ domũ.
quia ipse illam firmat. Parata est
sedes tua as̃ exillo. Exillo idẽ. ex tc̃:
id ẽ. quasi qđdã tẽpꝰ significat ex
nobis ȩxquo. Sexto enĩ die id ẽ. tẽpo¬
re huiꝰ mundi sexto: uenit dñs incar¬
ne. Ex illo gͦe Plane ex illo scdm̃ ho¬
minẽ: ex illo exutero. Quid enĩ di¬
cit alius psalmꝰ: Insplendore sc̃oꝵ
exutero. Insplendore sc̃oꝵ id ẽ. ut
illuminent᷑ scĩ: ut uideant dm̃ in
carne: & purget᷑ cor: unde uideat᷑
indiuinitate. Insplendore sc̃oꝵ ex

Expanded text:
describat ipsam sedem. Forte auditurus eras marmoratam domum, ampla spatia atriorum, in magna altitudine et fulgore tectorum. Audi quid sibi paret Deus: «Super quem requiescet Spiritus meus? Super humilem et quietum, et trementem verba mea» . Ecce humilis es et quietus, et in te habitat Deus. Altus est Deus, non in te habitat, si altus esse volueris. Certe altus vis esse, ut habitet in te: humilis esto et tremens verba ejus, et ibi habitat. Non timet trementem domum, quia ipse illam firmat. «Parata est sedes tua, Deus, ex illo. Ex illo,» id est, ex tunc; id est, quasi quoddam tempus significat. Ex nobis ex quo. Sexto enim die, id est, tempore hujus mundi sexto, venit Dominus in carne. Ex illo ergo, plane ex illo secundum hominem, ex illo ex utero. Quid enim dicit alius psalmus? «In splendore sanctorum ex utero. In splendore sanctorum,» id est, ut illuminentur sancti, ut videant Deum in carne; et purgetur cor, unde videatur in divinitate. «In splendore sanctorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
tata & cõm̃data ẽ: ciuus ciues su¬
mus in qͣntum xp̃iani sumus: &.
unde ꝑegrinamur ꝗͣ du mortales
sumus: & ad quam tendimus ꝑ
eius tuã: quȩ omnino quasi du¬
metis & sentibꝰ intercdusa. non in¬
ueniebatur. Rex ipsius cruitatis
se fecit uiam: ut adcriutatem ꝑ¬
ueniremus. Ambulantes gͦ in xp̃o
& adhuc ꝑegrinantes donec ꝑuę¬
niamus ÷ & suspirantes desidio
ciuusdam in effabilis quietis. qui
habitat in illa ciuitate: de qua
quiete dictum ẽ. hoc nobis ẽẽ ꝓ¬
missum qđ ocł ñ uidit nec auris
audiuit : nec in cor hoĩs ascendit:
ambulantes gͦ. sic cantemus ut
desidẽmus. Nam qui desidat:
& si lingua taceat: corde cantat.
Qui autẽ non desicłerat: quo¬
aures hominum feriat: mutus
ẽ dõ. Uidete quomodo erant
amatores huius ciuitatis arden
tatis: amorẽ autẽ ciuitatis infuderat
spc̃ dei. Caritas inquit dei diffu¬

Expanded text:
data est: cujus cives sumus, in quantum christiani sumus; et unde peregrinamur, quamdiu mortales sumus; et ad quam tendimus, per cujus viam, quae omnino quasi dumetis et sentibus interclusa non inveniebatur, rex ipsius civitatis se fecit viam, ut ad civitatem perveniremus. Ambulantes ergo in Christo, et adhuc peregrinantes donec perveniamus, et suspirantes desiderio cujusdam ineffabilis quietis quae habitat in illa civitate, de qua quiete dictum est hoc nobis esse promissum «quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» ; ambulantes ergo, sic cantemus, ut desideremus. Nam qui desiderat, etsi lingua taceat, cantat corde: qui autem non desiderat, qaures hominum feriat, mutus est Deo. Videte quomodo erant amatores hujus civitatis ardenttatis; amorem autem civitatis infuderat Spiritus Dei: «Charitas,» inquit, «Dei diffu
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente de uidaeis. altero pariete ueniente degentib.
quib duob parietib de diuerso uenientib esset ipse
angularis. ubi ambo copularent᷑
terũ quomodo accipimus cũ terra eius restitueret᷑:
Cũ caro enis resuscitaret᷑. Alius enĩ intellectus ta¬
men a xp̃o non recedens sic potest nobis occurrere:
Terra restituta. caro resuscitata. Post resuscitationẽ
eium ipsius facta sunt ista om̃ia. quȩ cantant᷑ in psal¬
mo Audiamꝰ uiam de terrae restitutione psalmũ
tantae rei exspectationẽ & iocunditatẽ Ipse sermo¬
nem nr̃m moderet᷑ aptũ cordib ur̃is. ut quicquid hic
exultat cor nr̃m intalib spectaculis ꝑducat ad lin

Expanded text:
veniente de Judaeis, altero pariete veniente de Gentibus; veniente de Judaeis, altero pariete veniente de Gentibus; quibus duobus parietibus de diverso venientibus esset ipse lapis angularis, ubi ambo copularentur . 3. Iterum quomodo accipimus, «Cum terra ejus restitueretur?» Cum caro ejus resuscitaretur. Alius enim intellectus, tamen a Christo non recedens, sic potest nobis occurrere: terra restituta, caro resuscitata. Post resurrectionem enim ipsius facta sunt ista omnia quae cantantur in Psalmo. Audiamus jam de terrae restitutione Psalmum tantae rei exspectationem et jucunditatem; ipse sermonem nostrum moderetur aptum cordibus vestris, ut quidquid hic exsultat co
Abbreviated transcription (Latin):
sum audierant. presentẽ ñ cognouerant. lilis aut̃ iuhil
promissũ erat. sed tamen ui ꝓpħis e̾tiã de fide ipsorũ di¬
ctum erat. Non dictũ erat ipsis. sed dictũ erat de ipsis
Missum est & ad illos. & audistis ex dispensatione dñi
Ipsa enĩ lectio mͦ uob̾ lecta c̃ in actib apłoꝵ quomodo
cornelius centurio credidit. Cornelius enĩ centurio non
erat de gente iudacorum. Orabat. ieuinabat. elemosina
faciebat. Non illũ deseruit ds̃ quanuis in gentib con¬
stitutũ. & mussus est ei angłs qui illi nuntiaret quod ele¬
mosinac & orationes ipsius acceptas fuerint apud dm̃
Credidit aduocato ad se petro. Humquid ñ illũ pote¬
rat docere angłs: Misit illũ ad petrũ. ut magis ꝑ ho¬
minẽ illi fides fieret᷑. quia homines dignatꝰ erat dñs iuisi¬
tare. Hec dedignabat᷑ docere ꝑ hominẽ. qui dignatus
ẽ esse homo. Sic ergo restituta ẽ terra eius. uno pariete

Expanded text:
sum audierant, praesentem non cognoverant: illis autem sum audierant, praesentem non cognoverant: illis autem promissum nihil erat; sed tamen in Prophetis etiam de fide ipsorum dictum erat. Non dictum erat ipsis, sed dictum erat de ipsis. Missum est et ad illos: et audistis ex dispensatione Dei; ipsa enim lectio modo vobis lecta est in Actibus Apostolorum, quomodo centurio Cornelius credidit. Cornelius enim centurio non erat de gente Judaeorum. Orabat, jejunabat, eleemosynas faciebat. Non illum deseruit Deus quamvis in Gentibus constitutum; et missus est ei angelus, qui illi nuntiaret quod eleemosynae et orationes ipsius acceptae fuerint apud Deum: credidit, advocato ad se Petro . Numquid non illum poterat docere angelus? Misit illum ad Petrum, ut magis per hominem illi fides fieret; quia homines dignatus erat Dominus visitare: nec dedignabatur docere per hominem, qui dignatus est esse homo. Sic ergo «restituta est terra ejus,» uno pariete
Abbreviated transcription (Latin):
lam spẽ xp̃i ꝑdiderunt. Non enĩ dixerunt speramus ei
redempturũ : sed sperabamus quod ipse esset redẽpturꝰ¬
se illis. manifestatꝰ est ẽtiã cȩteris discipłis. Uisus contre¬
ctatur. & inuentus ẽ illis quib iam perisse uidebatur
Reuocata c̃ fides coꝵ qͥ ceciderant. restituta ẽ t̾ra euis
Deinde factis cum eis quadraginta dieb ascendit in celũ:
& sicut pauloante commemoraui misso sp̃u sc̃o fecit suos¬
discipulos idiõtas homines loqui omniũ gentium linguis
Tunc illi ꝓ quib non frustra dixerat. pat̾ ignosce illis
quia nesciunt quid faciunt. cominoti ut dirimꝰ quesiert̃
salutẽ. consiliũ accęperunt ut in eũ crederent. Credider̃
uno die tria milia. & rursus quinq milia. Cȩpit feruẽ
ut sit unus grex & unus pastor. etiã ad gentes ad quas
propłae missi non erant apłi missi sunt. Quesiti sunt
qui ñ quęsierant. inuenti st̃ qui nihil exspectabant. Quẽ
non toncbant pollicitatorẽ. inuenerunt redemptorem.

Expanded text:
am spem Christi perdiderant. Non enim dixerunt, Speramus eum redempturum; sed, «Sperabamus quod esset redempturse illis, manifestatus est etiam caeteris discipulis, visus, contrectatus, et inventus illis quibus jam perisse videbatur: revocata est fides eorum qui ceciderant; «restituta est terra ejus.» Deinde factis cum eis quadraginta diebus, ascendit in coelum ; et, sicut paulo ante commemoravi, misso Spiritu sancto fecit discipulos suos, idiotas homines, loqui omnium gentium linguis. Tunc illi pro quibus non frustra dixerat, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» , commoti, ut diximus, quaesierunt salutem, consilium acceperunt ut in eum crederent; crediderunt uno die tria millia, et rursus quinque millia ; coepit fervere ut sit unus grex et unus pastor» ; etiam ad Gentes, ad quas Prophetae missi non erant, Apostoli missi sunt. Quaesiti sunt qui non quaesierant, inventi sunt qui nihil exspectabant: quem non tenebant Deum pollicitatorem, invenerunt redemptorem.
Abbreviated transcription (Latin):
eius accepto sp̃u sc̃o loquentib apłis uariis linguis. eo¬
mota multitudo eorumipsoꝵ qui eũ crucifixerunt:
consiliũ quęsiuit salutis. Accepit. credicit. ignotũ est
Donatus ẽ reatus sanguinis xp̃i. imꝑtĩtus est potus
sanguinis xp̃i. facti sunt fideles eius. cuuis fuerunt
persecutores. Crediderunt in eũ quem erucifixerunt
&e ante quẽ insultantes caput agitauerant: eumipsun
caput habere uoluerunt Ita ergo restituta ẽ terracs
Quod habet titulus psalmi. Terraenĩ eius iudac a. Et
perierat om̃is iudaea. quando crucifixerat dñm suũ.
ignorantes frenetici. seuientes in medicum. & salutẽ
insania repellentes. Tamquã ergo perierat uidaca tor
Quã tota. Ipsi enĩ apłi trẽpidauerunt. Petrus qui
audaci dilectione sequebat᷑. timida trepidatione ter
unde colloquerent᷑. Tu solus peregrinus es in hierłm
& ñ cognouisti quae facta sunt in illa his diebus: Qub

Expanded text:
ejus, accepto Spiritu sancto, loquentibus Apostolis variis linguis, comejus, accepto Spiritu sancto, loquentibus Apostolis variis linguis, commota multitudo eorum ipsorum qui eum crucifixerant, consilium quaesivit salutis; accepit, credidit; ignotum est, donatus est reatus sanguinis Christi, impertitus est potus sanguinis Christi; facti sunt fideles ejus cujus fuerant persecutores; crediderunt in eum quem crucifixerunt, et ante quem insultantes caput agitaverunt; eum ipsum caput habere voluerunt . Ita ergo «restituta est terra ejus,» quod habet titulus Psalmi. Terra enim ejus Judaea: et perierat omnis Judaea, quando crucifixerunt Dominum suum ignorantes, phrenetici saevientes in medicum, et salutem insania repellentes. Tanquam ergo perierat Judaea tota: quam tota? Ipsi etiam Apostoli trepidaverunt. Petrus qui audaci dilectione sequebatur, timida trepidatione ter unde colloquerentur: «Tu solus peregrinus es in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt in illa his diebus? Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
angulari: ne intellectus nr̃ ruinã faciat. In illo solidẽ¬
tur. quod instabili motu nutabat: In illo incumbat᷑.
quod ꝑ incerta pendebat. Quicquid dubitationis
habet homo in animo. auditis scripturis dĩ a xp̃o ñ
recedat. Cũ ei fuerit in illis uerbis ap̃c reuelatus. in¬
telligat se intellexisse. Antequã autẽ ꝑueniat ad xp̃i
intellectũ. ñ sepresumat intellerisse: finuis enĩ legis
xp̃c est ad iustitiã onni credenti. Quid est ergo &
quomͦ accipit᷑ in xp̃o. cum terra eius restituta est:
Nam quomodo dauid intelligat᷑. xp̃c. facile ẽ aguoscere
Ap̃c enĩ ex marĩa ex semino dauid. Et quia ex eus¬
semine futurus erat. propterea nomine eiꝰ in figura ꝑ¬
phetabat᷑. Ergo dauid xp̃c. quia & interp̃tatio daiuo
manu fortis ẽ. Et quis tã manu fortis. quã qui de cru
ce mundũ uicit. Nam post resurrectionẽ & ascensionẽ

Expanded text:
angulari , ne intellectus noster ruinam faciat: in illo solideangulari , ne intellectus noster ruinam faciat: in illo solidetur, quod instabili motu nutabat; in illo incumbat, quod per incerta pendebat. Quidquid dubitationis habet homo in animo auditis Scripturis Dei, a Christo non recedat; cum ei fuerit in illis verbis Christus revelatus, intelligat se intellexisse: antequam autem perveniat ad Christi intellectum, non se praesumat intellexisse. «Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti» . Quid est ergo, et quomodo accipitur in Christo, «Cum terra ejus restituta est?» Nam quomodo David intelligatur Christus, facile est agnoscere. Christus enim ex Maria, et ex semine David; et quia ex semine ejus futurus erat, propterea nomine ejus in figura prophetabatur. Ergo David Christus: quia et interpretatio David Manu fortis est; et quis tam mt? Nam post resurrectionem et ascensionem
Abbreviated transcription (Latin):
sener multũ exultauit. uidens infantõ iħm & agnos¬
cens in paruo magnũ. & in erigua carns cognoscens
çęli & terrae creatorẽ. Multũ ergo exultauit. quia
responsum accęperat ñ se exiturũ esse de hac uita pri¬
usquã uideret salutaro dĩ. Agnouit ergo illũ. iocundat᷑
est. exultauit gaudio. & hoc ait. Dñs. nunc dimittis ser¬
uum tuũ in pace. quia uidorunt oculi mei salutaro tuũ
Magna ergo ista est iocunditas & hanc fecit karitas.
Delectati sumus cũ psalmus iste cantaret᷑. & quedã ibi
ab hominib intellecta sunt. quacdã uero quantũ arbitra¬
mur aut a paucis. aut certe ñ ab omnib. Simul ergo
illũ in isto sermone in quo uobis seruimus consideremus.
&e iudeamus quanta dignatione nos ds igtificare uolu¬
cius restituta est. Totũ ad ap̃m reuocemus. Si uolumꝰ
iter tectȩ intelligentiac tenẽre. non recedamꝰ a lapide

Expanded text:
senex, multum exsultavit videns infantem Jesum, et agnossenex, multum exsultavit videns infantem Jesum, et agnoscens in parvo magnum, et in exigua carne cognoscens coeli et terrae Creatorem. Multum ergo exsultavit, quia responsum acceperat non se exiturum esse de hac vita, priusquam videret salutare Dei. Agnovit ergo illum, jucundatus est, exsultavit gaudio; et hoc ait: «Domine, nunc dimittis servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» . Magna est ergo ista jucunditas; et hanc facit charitas. Delectati sumus, cum psalmus iste cantaretur: et quaedam ibi ab omnibus intellecta sunt; quaedam vero, quantum arbitramur, aut a paucis, aut certe non ab omnibus. Simul ergo illum in isto sermone, in quo vobis servimus, consideremus; et videamus quanta dignatione nos Deus laetificare voluejus restituta est.» Totum ad Christum revocemus, si volumus iter rectae intelligentiae tenere: non recedamus a lapide
Abbreviated transcription (Latin):
AGNA SPECTACUTA pracbeT¬
as̃ cordi xp̃iano. & quibus uere nihil iocun
assit fidei. cui sapiat mel dĩ. Credin
omnib uob qui in saluatorẽ nr̃m toto
corde credidistis messe sp̃m eius. quia uos delectet cum
legunt᷑ prophetiae ante tot annos prolatae ex ore sc̃oꝵ.
ce post tot annos impletae in fide gentũi. Magnã
enĩ tunc iocunditatẽ carpebant ipsi sc̃ĩ propħae. cũ
ca uidebant in sp̃u non iã impleta. sed adhuc futura:
Erat eis magna delectatio. sed tamen & ipsi ꝓ kari¬
tate qua in nos accensi erant quos nondũ uidebant
ce sp̃u parturiebant uolebant si fieri posset in hoc tẽ¬
pore nobiscũ uiuere. & uidere impleta quae in sp̃u ꝑ
phetabant. Inde dñs discipulis suis iã ista uidere inei¬
pientib ait. Multi reges & propħas uoluert̃ udere
quae uidetis. & ñ uidert᷑.: & audire quac auditis. & ñ
ra illis quodam modo for mabantur. apłis autẽ iam prę¬
sentia reddebant᷑. Unde ille iustus sueon quidam

Expanded text:
agna spectacula Deus praebet cordi christiano, et quibus vere nihil possit alatum fidei, cui sapiat mel Dei. Credimus omnibus vobis, qui in Salvatorem nostrum toto corde credidistis, inesse Spiritum ejus, qui vos delectet cum leguntur prophetiae, ante tot annos prolatae ex ore sanctorum, et post tot annos impletae in fide gentium. Magnam enim jucunditatem tunc carpebant ipsi sancti Prophetae, cum ea videbant in spiritu, non jam impleta, sed adhuc futura. Erat eis magna delectatio: sed tamen et ipsi pro charitate qua in nos accensi erant, quos nondum videbant, et spiritu parturiebant; volebant, si fieri posset, in hoc tempore nobiscum vivere, et videre impleta quae in spiritu prophetabant. Inde Dominus discipulis suis, jam ista videre incipientibus, ait: «Multi justi et prophetae voluerunt videre quae ra illis quodam modo formabantur: Apostolis autem jam praesentia reddebantur. Unde ille Simeon, justus quidam
Abbreviated transcription (Latin):
pigros ut sequantur. & laudet locum quo transiliendo
peruenit. Ita enim iste transiliens super aliquids est: ut
sub aliquo sit. Vnde prius nobis insinuare uoluit sub

Expanded text:
pigros ut sequantur, et laudet locum quo transiliendo pervenit. Ita enim iste transiliens super aliquid est, ut sub aliquo sit: unde prius nobis insinuare voluit sub
Abbreviated transcription (Latin):
dentib. Ideo manuũ suarũ. facere quippe ad manis ꝑti¬
net. Sed sicut possunt intelligi manus dĩ: quia & xp̃o
sic homo ut etiã ds. Hoc certe ille dauid de cuius est
iste somine facere ñ poterat in popło. cui sicut homo
regnabat. Sed ille hoc facit. ciu tectt anima fidelis po¬
test dicege Intelligere me facito. & prescrutabor legẽ
tuam. Troinde ne ab illo erremus dũ densa uelut ex
nobis intelligentia fidimus: eius manib credendo nõ subda¬
mus Ipse in nobis cã faciat. ut in intelligentiã manuũ nõ¬
suarũ deducat erutos ab errore. eoq ꝑducat ubi iã
non possimus errare. Nic c̃ fructus popłi dĩ atten¬
dentis legẽ dĩ & inclinantis aurẽ suã in uerba oris eiꝰ.
ut dirigat in eo cor suũ. & sit cũ illo creditus sp̃s eiꝰ.
ne immutet᷑ in generationẽ prauã & amaricantẽ.
Sed his omnib ibi annuntiatis. non solũ ad prȩsen¬

Expanded text:
dentibus; ideo manuum suarum: facere quippe ad manus pertidentibus; ideo manuum suarum: facere quippe ad manus pertinet: sed sicut possunt intelligi manus Dei, quia et Christus sic homo, ut etiam Deus. Hoc certe ille David, de cujus est iste semine, facere non poterat in populo cui sicut homo regnabat; sed ille hoc facit, cui recte anima fidelis dicere potest: Intelligere me facito, et perscrutabor legem tuam . Proinde, ne ab illo erremus, dum de nostra, velut ex nobis sit, intelligentia fidimus, ejus manibus nos credendo subdamus. Ipse in nobis eam faciat, ut in intelligentia manuum suarum nos deducat erutos ab errore, eoque perducat ubi jam non possimus errare. Hic est fructus populi Dei, attendentis legem Dei, et inclinantis aurem suam in verba oris ejus, ut dirigat in eo cor suum, et sit cum illo creditus spiritus ejus, ne immutetur in generationem pravam et amaricantem; sed his omnibus sibi annuntiatis, non solum ad praesen
Abbreviated transcription (Latin):
Et pauit cos inquit in innocentia cordis sui. Qiuid
illo innocentius qui ullũ peccatũ non solũ a quo uince¬
retur. sed etiã quod iunceret non habebat. Et in
intellectu manuũ suarũ deduxit cos. Clel sicut aliqͥ
codices habent. in intellectib manuũ suarũ Alius pri¬
taret ita congruentius potuisse dici. in innacentia
maniũ & intellectu cordis. Hic autẽ qui magis quid
loqueret᷑ sciebat. cordi maliũt adiungere innocentiã.
& manib intelligentiã: illud propterea quantũ existi¬
mo. quia multi sibi uident᷑ innocentes qui ñ faciunt
mala. cũ timent ne patiant᷑ si fecerint. uellent autẽ fa¬
cere si impune potuissent. Tales possunt uideri habe¬
re innocentiã manuũ. non tam̃ cordis. Et quȩ tandẽ
aut qualis est ista innocentia. si cordis non ẽ ubi homo
factus est ad imaginẽ dĩ: Quod uero ait in intellec¬
tu uel in intelligentia manuũ suarũ deduxit cos. iu¬
det̾ mihi cã dixisse intelligentiã quã ipso facit in cre¬

Expanded text:
Et pavit eos, inquit, in innocentia cordis sui. Quid illo innocentius, qui ullum peccatum, non solum a quo vinceretur, sed etiam quod vinceret non habebat? Et in intellectu manuum suarum deduxit eos: vel, sicut aliqui codices habent, in intellectibus manuum suarum. Alius putaret ita congruentius potuisse dici, In innocentia manuum et intellectu cordis: hic autem qui magis quam alii quid loqueretur sciebat, cordi maluit adjungere innocentiam, et manibus intelligentiam. Illud propterea, quantum existimo, quia multi sibi videntur innocentes, qui non faciunt mala, cum timent ne patiantur si fecerint; vellent autem facere, si impune potuissent. Tales videri possunt habere innocentiam manuum, non tamen cordis. Et quae tandem aut qualis est ista innocentia, si cordis non est, ubi homo factus est ad imaginem Dei? Quod vero ait, In intellectu, vel intelligentia manuum suarum deduxit eos, videtur mihi eam dixisse intelligentiam quam ipse facit in cre
Abbreviated transcription (Latin):
non erit. Nos ergo popłs tuus & oues gregis tui qͣs
persequendo illi crediderunt se posse consumere confi¬
tebimur tibi in scłm. ꝑmanente utiq aeccła usq in
finẽ. quã illi delere conati sunt. In generationẽ & ge¬
nerationẽ annuntiabimꝰ laudẽ tuã. Quac laus ut tace¬
retur: nos finire conati sunt. Multis autẽ in locis
scãrũ scripturarũ insinuauimus confessionẽ etiã pro
laude poni. sicuti ẽ illud. hęc dicetis in confessione o¬
pera dñi uniuersa qm̃ bona ualde. maximeq illud
quod ait ipse saluator qui nullũ omnino habebat pecca¬
tum quod pęnitendo confiteret᷑. Confiteor tibi pat̃
dñe cęli & terrae. quia abscondisti hȩc a sapientib

Expanded text:
non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posse consumere, confitebimur tibi in saeculum, permanente utique Ecclesia usque in finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam; quae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni: sicuti est illud, Haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde ; maximeque illud quod ait ipse Salvator, qui nullum habebat omnino peccatum quod poenitendo confiteretur: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, q
Abbreviated transcription (Latin):
pro loco intelligendũ. quid melius interp̃tandũ sit. Den¬
sus ergo hunus loci magis uidet᷑ mostendere in scłm diciopoetẽ¬
re. id est usq in finẽ scłi. Sequens cnũ uersus more
scripturarũ maximeq psalmoꝵ repetitio superioris ẽ
ordine commutato. prius habens quod ibi ẽ posterius.
& posterus quod ibi est pruis. Nam quod ibi dictũ
ẽ confitebimur tibi. ꝓro hocipso hic dictũ ẽ annuntia¬
bimus laudẽ tuã. Quod itaq ibi dictũ ẽ in scłm. ꝓ
ipso dictũ est in generatione. Ista quippe generationis
repetitio perpetuitatẽ significat. siue ut nonnulli in¬
telligunt quia duac suntꝰ generationes uetus & noua
Ded in hoc fit scło utraq. qm̃ qui ñ renatus fuerit
ex aqua & sp̃u. non intrabit in regnũ cęloꝵ. deinde qͥa
in isto scło annuntiatur laus dĩ. Nã in futuro scło
cũ uidebimũs eũ sicuti est: cui deinceps annuntietur

Expanded text:
pro loco intelligendum quid melius interpretandum sit. Senpro loco intelligendum quid melius interpretandum sit. Sensus ergo hujus loci magis mihi videtur ostendere, in saeculum dici oportere, id est usque in finem saeculi. Sequens autem versus more Scripturarum, maximeque Psalmorum, repetitio superioris est ordine commutato, prius habens quod ibi est posterius, et posterius quod ibi est prius. Nam quod ibi dictum est, confitebimur tibi, pro ipso hic dictum est, annuntiabimus laudem tuionem et generationem. Ista quippe generationis repetitio perpetuitatem significat: sive, ut nonnulli intelligunt, quia duae sunt generationes, vetus et nova. Sed in hoc fit saeculo utraque: quoniam qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum ; deinde quia in isto saeculo annuntiatur laus Dei, nam in futuro saeculo cum videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur,
Abbreviated transcription (Latin):
culo septies tantũ. quod positũ est ꝓ omnib quasi
nihil habentes & omnia possidentes. Clicinos dicit.
quia int̃ illos habitat aeccła usq in diẽ separationis.
Non enini modo fit discissio corporalis. In siniᷤ eorũ
dicit utiq nunc in occultis. ut uindicta quae in hac
uita agitur in occulto. post innotescat in nationib
ante oculos nr̃os. Homo nãq cũ dat᷑ in reprobũ sensũ.
in interiore sensu accipit suppliciorũ meritũ futuroꝵ
Obprobriũ eorũ quod exprobrauerunt tibi dñe Hoc
cis redde sc̃ptuplũ in sinuꝰ eoꝵ. i est pro isto obpro¬
brio eos moccultis eoꝵ plenissime rẽproba. Ibi enĩ ex.¬
probrauerunt nomen tuu te arbitrantes in serius tuis
accipiendũ de omni genere pioꝵ & ueroꝵ ap̃ianoꝵ
Nos ergo quos se perdere posse putauerunt po¬
habent confitebim̾ tͥ in act̾nũ. Cx ambiguo greco
facta est ista diuersitas. Quod enĩ habet grecus ston

Expanded text:
culo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi culo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia inter illos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corporalis. In sinus eorum dicit, utique nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futurorum. Opprobrium eorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Hoc eis redde septuplum in sinus eorum, id est, pro isto opprobrio eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes in servis tuis accipiendum de omni genere piorum et verorum christianorum. Nos ergo quos perdere se posse putaverunt, pohabent, confitebimur tibi in aeternum. Ex ambiguo graeco facta est ista diversitas: quod enim habet graecus, εἰς
Abbreviated transcription (Latin):
In diuersis enim passionib constituti orabant ꝓ ęccła.
ne infructuosus esset posteris sanguis illorũ. ut dñica
seges unde inimici cã putabant periturã. inde fera¬
cus pullularet. Filios quippe mortificatoꝵ dicit. qui
non solũ non sunt territi prȩcedentiũ passionibus. sed
in cũ pro cuiꝰ nomine passos cos nouerant exhort.ante
illoꝵ gła ad imitandũ accensi copiosissimis agnunib
exediderunt. Ideo dixit scđm magnitudinẽ brachu tur
Res enĩ tum magna secuta est in popłis axp̃ianis. ut
eã qui se aliquid psequendo proficere putabant. nul¬
lomodo crederent secuturã. Redde inquit uicinis¬
nr̃is septies tantũ in sinuᷤ coꝵ. Hon male optat. sed
iusta p̾nuntiat. &euentura ꝓpħat. Septenario aut̃ nu¬
mero id est septupla retributione perfectionẽ pęnę
uult intelligi. quia isto nuimero plenitudo significa¬
ri solet. Unde & illud est in bonis accipiet in hoc se¬

Expanded text:
In diversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, In diversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta est in populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo crederent secuturam. 16. vers. nostris septies tantum in sinus eorum. Non mala optat; sed justa praenuntiat, et ventura prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc sae
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ illos quib euangeliũ ministrabat. Donec ergo
corruptibile hoc induat incorruptionẽ. & mortale hoc
induat immortalitatẽ. uelut compedib caro infirma
promptũ impedit sp̃m. Has ergo compedes ñ sentiunt.
nisi qui in semetipsis ingemiscunt grauati. habitaculum
quod de cȩlo est supindui cupientes. quia & mors terrori
est. & mexori uita mortalis. Ero his ꝓpħa gementibus
ingemit. ut intret in conspectu dĩ gemitus eoꝵ. Possunt
& illi intelligi compediti. qui prȩceptis sapientiae sunt¬
colligati. quae patient̃ sustentata in ornamenta uertun¬
tur. Unde scriptũ est. Inice pedẽ tuũ in cõpedes eius
Scd̾m magnitudinẽ inquit brachii tui recipe in adop¬
tionẽ filios mortificatoꝵ. Clel sicut aliis in codicibus
legitur. posside filios mortificatoꝵ Ubi satis uidet᷑
nili ostendisse scriptura quis fuerit gemitus cõpedito¬
rum. qui pro nomine axp̃i ꝑsecutiones grauissimas ꝑ¬
tulerunt. quȩ in isto psalmo apertissime propħantur

Expanded text:
propter illos quibus Evangelium ministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupientes, quia et mors horrori est, et moerori vita mortalis. Pro his Propheta gementibus ingemit, ut intret in conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditorum, qui pro nomine Christi persecutiones gravissimas pertulerunt, quae in isto psalmo apertissime prophetantur.
Abbreviated transcription (Latin):
proponit in similitudinẽ. quae uindicari desiderans
uidicẽ interpellabat iniustũ. qui cã tandẽ aliquando
ñ iustitia ductus sed tedio uictus audiuit. Hoc autẽ
dñs proposuit. ut ostenderet multõmagis dm̃ iustũ
cito facturũ iudiciũ electoꝵ suoꝵ. qui ad illũ clamađ
die ac nocte. Inde est & ille sub ara dĩ martirũ cla¬
mor. ut dĩ iudicio uindicent᷑. Ubi est ergo illud
diligite inimicos ur̃os. benefacite cis qui uos oderunt.
& orate pro eis qui uos ꝑsequnt᷑. Ubi est & illud ñ

Expanded text:
proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefacite eis qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos persequuntur » ? ubi est et i
Abbreviated transcription (Latin):
scrupulo questionis intelligit᷑ dictũ innotescat ante ocu¬
los nr̃os iundicta in nationib. Et hȩc quidem ut dixi¬
mus ꝓphetatio ẽ non optatio. Ded propt̃ illud quod
scriptũ est in apocalipsi sub ara dĩ martires clamare
ad dm̃ & dicere. quousq dñc non iundicas sanguinẽ nr̃m:
non ẽ prętereundũ quemadmodũ accipi oporteat. ne
propt̃ exsaturandũ odiũ credant᷑ scĩ desiderare undic¬
tam. Quod ab eoꝵ perfectione longe abest. Et tam̃
scriptũ est. Lȩtabit᷑ iustus cũ uiderit iundictã impio¬
rũ. manꝰsua̾ lauabit in sanguine peccatoꝵ. Et apłs ait.
Non uosipsos uindicantes Rm̃i. sed date locum iras.
Seriptũ ẽ enĩ. Mibi uindictã. ego retribuã dicit dñs
Hec ipse itaq precępit ut nolinitꝰ uindicari. sed ut ñ
se ipsi uindicantes dent locũ irac dĩ qui dixit. mihi
uindictã. & ego retribuã. Et dñs in euangłio uiduã

Expanded text:
scrupulo quaestionis intelligitur dictum, Innotescat ante ocuscrupulo quaestionis intelligitur dictum, Innotescat ante oculos nostros vindicta in nationibus. 14. Et haec quidem, ut diximus, prophetatio est, non optatio: sed propter illud quod scriptum est in Apocalypsi, sub ara Dei martyres ad Deum clamare et dicere, Quousque, Domine, non vindicas sanguinem nostrum ? non est praetereundum quemadmodum accipi oporteat; ne propter exsaturandum odium credantur sancti desiderare vindictam, quod ab eorum perfectione longe abest. Et tamen scriptum est, « Laetabitur justus, cum viderit vindictam impiorum; manus suas lavabit in sanguineNon vos ipsos vindicantes, charissimi, sed date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam