comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem inigni semper ab illo habitum ꝓꝑ soe¬
nuitatem hominum. maxinos ꝙ ei ab illis exbibi¬
tos henores adeo ut t mormorai nobelis sumẽs
cius causa sugg estum in quo eis uerba furerot magno
sumptu conficeront: neg quemꝑͣ eo conscendere ꝑmscetint
nisi prius Rardinuis que aliguando expattitant illum
ascendere : ascendit & uexit pariter ionus pater : trntam
uidens deiligentissimors hommeniem eppasẽ affectionem fiuep
suogestus ipsius & prima &utima ei simid consaensio
atꝗut ille ait. hunc quem prima dies dono dedit hec
eadem abstulit. nam monitis instructis ꝙ is ut satis
illi uisiom fuit abiit uisitatteras Assis di sacrum pr̃is
sui panaisci tuemulum uenus obseniantis cimusꝙ̃ profte¬
sionis eius heres & filius hospitatusꝙ est aliquod dreh
apua sanctam Marcum Argeloꝵ. quod e Monisferuem
incigne prope Assissuem: ciuius & supra memi niũs
semper hortans & monens optrmos quos sibi repperit

Expanded text:
civitatem, magni semper ab illo habitam, propter strecivitatem, magni semper ab illo habitam, propter strenuitatem hominum maximosque ei ab illis exhibitos honores, adeo ut marmoreum nobilissimumque eius causa suggestum, in quo eis verba faceret, magno sumptu conficerent. Neque quenquam eo conscendere permiserint, nisi prius Bernardinus, quem aliquando expectabant, illum ascenderet. Ascendit et risit pariter bonus pater, tantam videns diligentissimorum hominum erga se affectionem, fuitque suggestus ipsius et prima et ultima ei simul conscensio, atque, ut ille ait, hunc quem prima dies dono dedit, hec eadem abstulit. Nam monitis instructisque eis, ut satis illi visum fuit, abiit visitaturus Assisii sacrum patris sui Francisci tumulum, verus observantissimusque professionis eius heres et filius, hospitatusque est aliquot diebus apud Sanctam Mariam Angelorum, quod est monasterium insigne prope Assisium, cuius et supra meminimus, semper exhortans et monens optimos quos ibi reperit
Abbreviated transcription (Latin):
at ꝗ ut domi iam fessam senectutem componert solli¬
ateꝰ instrent. pmetuentes quod postea euenit. ne si lompius
proficisceretur carere euis corpore aliquando contigeret :
quibus ille mnimȩ ass centiens nõ ignorire se quidem
senem ad tolexindos ꝙ labores amplius minime idomeui
affiymabat: sed ui caritatis se astringi ut quã dui peeget
mouere lixpuam nunꝗ̃ͣ ab anunciatioe uerbi deĩ aet
apostolorz sancta exortatione a nullag promde et
quamais lonpa perggrinatioe erscarat Fali ergo ule
ꝓposito firmatus ancȩiͣ oltra prigrederot᷑ primas fa¬
fuit Massam cucitatem inqua mabus fuerat gusisi
supremũ ill uale dichunus nousere actog id̃i plerigg
Aiebus post m̃ltos pablree habites sanctis salunstriq
admonitiones demũ. Senas accessit ut quos sempe
dilererat cariamos conciues suos ultime um illis
uerba factarus sanctis suis moentos iocoratss¬
Uesbis ⁊elingueret. Tum discedens uemit P erasa

Expanded text:
atque ut domi iam fessam senectutem componeret solliatque ut domi iam fessam senectutem componeret sollicite instarent, premetuentes, ut postea evenit, ne, si longius proficisceretur, carere eius corpore aliquando contingeret. Quibus ille minime assentiens, non ignorare se quidem senem ad tolerandosque labores minime idoneum affirmabat, sed vi caritatis se astringi ut, quamdiu posset movere linguam, numquam ab annuntiatione verbi Dei atque a populorum sancta exhortatione, a nullaque proinde quamvis longa peregrinatione cessaret. Tali ergo ille proposito firmatus, antequam ultra progrederetur, primum statuit Massam civitatem, in qua natus fuerat, quasi supremum illi vale dicturus, invisere. Actis ibi plerisque diebus, post multas publice habitas sanctas salutiferasque admonitiones, demum Senas accessit, ut quos semper dilexerat carissimos concives suos, ultima iam illis verba facturus, sanctis suis verbis monitos roboratosque relinqueret. Tum discedens venit Perusiam
Abbreviated transcription (Latin):
docet dum omes passim italie populos circuquas
gradiers insfruit dum młtis profiat. dum maltoꝵi sa¬
luci consulit: tandem actis ita .xiͦ. emnis iteꝵ mediola¬
uenuimg facie. ita ut sicua ille dicebãt nouum se
quasi mundum uidere credeyet : nec tune multis
ibi mangit nam iussu Irmalio ffatum discesfit post
annos uero duos ab codem mutato ꝓposito ieuocatus
est. ac demceps quum niene hac mine ellac nullo
laboye deftitigatus uarras cercuiret ciuitates dis¬
emenans alacriter uerbum der unde tanta meser
consupere uidebat Medidomã scepe cuiues meno¬
nia minime ex animo deleri poterat aeuisolat
quu tanaem uocante eum extrema s enectule
ex Mediolano Ticenum: ex licino Patauiuem naui
uectis poruenit : at ꝙ ibi tunc animo statuit recolos
gentes ueteres Camcanos onnino potere. des ita
mente eius ad quod nemo sciebat hortante ac im¬
pellent i quã melci cerit e illi dissuaderere¬

Expanded text:
docet, dum omnes passim Italie populos circumquaque docet, dum omnes passim Italie populos circumquaque gradiens instruit, dum multis proficit, dum multorum saluti consulit, tandem actis ita undecim annis iterum Mediolahominum rerumque facie ita ut, sicuti ille dicebat, novum se quasi mundum videre crederet. Nec tum multum ibi mansit, nam iussu principis statim discessit. Post annos vero duos ab eodem, mutato proposito, revocatus est ac deinceps, cum nunc hac, nunc illac, nullo labore defatigatus, varias circuiret civitates, disseminans alacriter verbum Dei, unde tantam messem consurgere videbat, Mediolanum sepius, cuius memoria ex animo minime deleri poterat, revisebat, cum tandem, vocante eum extrema senectute, ex Mediolano Ticinum, ex Ticino Patavium navi vectus pervenit atque ibi tum animo statuit regnicolas gentes, veteres Campanos, omnino petere, Deo ita mentem eius ad quod nemo sciebat hortante atque impellente, cum multi certe id illi dissuadere
Abbreviated transcription (Latin):
imum esse onderet Et quii aliqum agaretur quo¬
modo banta uest ia cauza equo memo stiret ies
narcat simtr in dcum apere uel deus horum curam hẽt
uel huiusmoi alia: quibus se deo omia cõmittese semꝑ
onđebat. nõ nungͣ et̃ dicebat sumim oi utilitatemꝰ᷑ eft¬
erre eiusmõi per secutiones saint quibus certo uiaebat
animam suam mugnofore in periculo oterne mor¬
tes. Aligñ et cum pͦ illata reaenter ei quedam opti¬
robzia cellam uacatunios studiio sius igrederẽt᷑
admmrarentur ꝙ canai eius ac diceret quemo potes
nune pater Tris que sumam aniam quirtem desi¬
derant intrndere : quotiens qugꝰ in quie cellulam
cum intrare audit ita ut nulli Rnhi Angedimeno
nulli molespie esse possunt quid autem minum
si et amora & malodita sustinait quũ nunqͣ elo¬
riam sine muidi in quauis humana actione. ansuo¬
Uis statu uiderimas negi n nͥ magnos et glorio¬

Expanded text:
imum esse ostenderet. Et cum aliquando rogaretur quoimum esse ostenderet. Et cum aliquando rogaretur quomodo tanta in se iaci equo animo ferret, resntum Deum agere», vel: «Deus horum curam habet», vel huiuscemodi alia, quibus se Deo omnia committere semper ostendebat. Nonnunquam etiam dicebat summam ei utilitatem afferre eiuscemodi persecutiones, sine quibus certo videbat animam suam magno fore in periculo eterne mortis. Aliquando etiam, cum post illata recenter ei quedam opprobria, cellam vacaturus studiis suis ingrederetur, admirarenturque amici eius ac dicerent: «Quomodo potes nunc, pater, litteris, que summam anime quietem desiderent, intendere?», «Quotienscumque, inquit, cellulam cum intrare audet, ita ut nulli michi impedimento, nulli molestie esse possint». Quid autem mirum, si et amara ipse maledicta sustinuit, cum numquam gloriam sine invidia in quavis humana actione, in quovis statu viderimus? Neque enim nisi magnos et glorio
Abbreviated transcription (Latin):
digntites eius offerrent᷑ Nec de iis diço qui contumehioda
& opprobriga in faciem eius uerca iecerunt non de
qs item fribus eius qui sus obseruantioris quã falso
quidem profitebantur uite nonño grauia in ipsum
mlta machenati sunt: neg deiis quore insidias adeu
no tam uerbis qͣ uerberibus iffiniendum patus sub
primo iuuentutis temgore cautius ille euiturit quos
ipse omes tangͣ agnas untis et inocens ppansustissims
semper. uerbis prosecutus est nihel unqͣ as pon:
nihel armaru auet acidum in eos promens nihel quo
aut incignatioe aut ira: aut odio ꝑmotus uideret
ꝓferens id unum en querens omiꝗ studio ꝓcurins
ut pestiferas malidicentium linguas demostrata
rationum fuarz ueritate ⁊ etunderet quo a fucis
q̃ ei imponerent᷑ crimimbus se expuzcret atꝗ
ablueret aꝑtamꝗ faceret onibus enocentiam sueir
ac se uere catholicum uereꝙ eccdesce sanlte
pro qua tantos labores sustrnotat ob senutantios¬

Expanded text:
dignitates offerrentur. Nec de hiis dico qui contumeliosa et opprobriosa in faciem eius verba iecerunt; non de hiis item fratribus eius, qui sub observantioris quam falso quidem profitebantur vite nomine gravia in ipsum multa machinati sunt; neque de hiis quorum insidias, ad eum non tam verbis quam verberibus afficiendum paratas, sub primo iuventutis tempore cautius ille evitavit. Quos ipse omnes, tamquam agnus mitis et innocens, mansuetissimis semper verbis persecutus est, nichil umquam asperum, nichil amarum et acidum in eos promens, nichil quo aut indignatione aut odio permotus videretur proferens, id unum tantum querens omnique studio procurans, ut pestiferas maledicentium linguas demonstrata rationum suarum veritate retunderet, quo a falsis que ei imponerentur criminibus se expurgaret atque ablueret, apertamque faceret omnibus innocentiam suam ac se vere catholicum vereque Ecclesie sancte, pro qua tantos labores sustinebat, observantiss
Abbreviated transcription (Latin):
plurimos etram liberaucit. quoꝵ memocabilis ui¬
detͣ Ietras angelus filius petri seneo. tam malis
sebribus tamꝗ mala ualitudme grauatus ut nõ so¬
lum epilenticus sel et freneticus & acus factus es¬
et. Non item dico eos queita gutur Laesum haberẽt
ut nihil deglutere possent quil ex his graucior etra
esset Iohanna uxor. orandi ex scluda prope senes
ita ut oculi ex capite exire uiderentur: Uerum
quos apoglesia sanauit meneme pretenbernus sare¬
yelinam uxorem niholae fiocarari s enen fchola

Expanded text:
plurimos etiam liberavit, quorum memorabilis viplurimos etiam liberavit, quorum memorabilis videtur Petrus Angelus, filius Petri Senensis, tam malis febribus tamque mala valetudine gravatus ut non solum epilepticus, sed et phreneticus et cecus factus esset. Non item dico eos qui ita guttur lesum haberent ut nichil deglutire possent, cum ex hiis gravatior etiam esset Iohanna, uxor Brandi, ex Selvola prope Senas, ita ut oculi ex capite exire viderentur. Verum quos ab apoplexia sanavit minime preteribimus: Tampellinam, uxorem Nicolai Fischar
Abbreviated transcription (Latin):
neg indicio meditoꝵ unqͣ samnanda s pasmo sapius
de firere uiderit᷑ que oficacisime a matre heato
tri comenditi ꝑ intempestum noltem uipilans u¬
dit hominem᷑ sub imipne eius quem perere ile
solebat habitus stantem ad capat cus tngpenterg
cam et bneducentem. ac mox quasi e fenestra
ab scedentem que quil latabunda exili qua pottrat
& proloqui iussag promde quiesase:ae demũ eggmnia
centus euus liberalitaee maiores habite deo & eatõ
eun ftrfimulo Aperdino laudes ot grater. Re
uero narabem om̃es quos in humaris conporiti
alios praues quidem et uarios morbos admza¬
bili ille sua uiituce sanauit. Iacco eni quos aflu¬
xus morbo & quos ab ernia et quos itema grantiss¬
demito E eno Riueos ab eo cuyatos idropitio quoꝵ
pcipua est Mazurita uxor Teguti am̃nti cutis
penuisini que tanto ermore uengis prouiata enat :¬
at nce collo modo absꝗ ota hi bito bachulle susfenta¬
culo incederet. Nee atingo quos a morso cormitiali

Expanded text:
e iudicio medicorum umquam sananda, spasmo sepius deficere videretur; quam efficacissime a matre beato patri commendata, per intempestam noctem vigilans vidit hominem, sub imagine eius quem gerere ille solebat habitus, stantem ad caput eius tangentemque eam et benedicentem, ac mox quasi e fenestra abscedentem. Que cum letabunda exili qua poterat et proloqui, iussaque proinde quiescere; at demum, cognita certius eius liberatione, maiores habite Deo et sancto eius famulo Bernardino laudes et gratie sunt. Nec vero narrabimus omnes, quot in humanis corporibus alios graves quidem et varios morbos admirabili ille sua virtute sanavit. Taceo enim, quos a fluxus morbo, et quos ab hernia, et quos item a gravissOmitto et non paucos ab eo curatos hydropicos, quorum precipua est Margarita, uxor Petrucci Amati civis Perusini, que tanto tumore ventris gravata erat ut nec ullo modo absque adhibito bacilli substentaculo incederet. Nec attingo quos a morbo comitiali
Abbreviated transcription (Latin):
untur laudes etium pratie pandinus muor
apud omes habetur. & colitur. multe etierm
sumi aeligione ex eo biberunt. multi ex eo psu
mo manere in masculis ⁊econaiderunt. mĩts
insuper ad salubritatem coyporis ꝓ fiuisse noli¬
ssni est piesertem antom̃o flio Colemadi
ciui ⁊eatino qui lemens ex eo alteza occuloꝵ
a tectare eius quam Patrebatur lberatus est¬
iudicium ad u ae manditoꝵ cura rosaueroꝗ see¬

Expanded text:
untur laudes et gratie, Bernardinus maior untur laudes et gratie, Bernardinus maior apud omnes habetur et colitur. Multi etiam pro summa religione ex eo biberunt; multi ex eo pro summo munere in vasculis recondiderunt; multis insuper ad salubritatem corporis profuisse notissimum est, presertim Antonio, filio Cole Mandi civi Reatino, qui liniens ex eo alterum oculorum a cecitate eius quam patiebatur liberatus estiudicum ad id demandatorum cura tes
Abbreviated transcription (Latin):
sunbunde mariti mapis et temedat. ceteꝵ quiero
aset illa nelipiose menas ac maxie timens
deum aogare integtranno animo coepit rum
qui alias in nupeis aquam uerat m̃ uinuem
aeg cuna matrem ipsues cuius regitu ia ꝑfeerat
simulo baitar patrem Bnardinuem caiuis menta
simam esse mtelligens. uouit ͤ: e aquelam ubi
sacrum corpus tateret infestuxim: murafiaes. u¬
uercit᷑ ad doliui mulier spe ugenti plena in¬
tuetier illud plemem usꝗ ad sumum: haurit
uinum. qustat. uidit totum quod petegat
uistitutum longe it melius ꝙͣ premato sui¬
uit latutur pas asit deo: nomnen Anardim
nõ ces sat lauane et extolere aemiratur
seupet at ꝙ tribus ita diebues nem apod3e
ocultam tenet. non auaens tantum factum
prolequi tam conscia i lla nbi tora mpentis
benefici. tumens ulterius ꝓ louam dei oecultas.
iem om̃em utiacta est diulate: concurrit pas¬
sim om̃ĩs diuitas canitaꝙ manghst tanti risoni
fide fit ipens omius laeticia dec meuite iccda¬

Expanded text:
furibundi mariti magis etiam timebat. Ceterum cum esset illa religiose mentis ac maxime timens Deum, rogare intensissimo animo cepit eum, qui alias in nuptiis aquam vertit in vinum, atque una Matrem ipsius, cuius rogatu id perfecerat, simulque beatum patrem Bernardinum, cuius merita summa esse intelligens, vovit se etiam Aquilam, ubi sacrum eius corpus iaceret, profecturam. Mira fides! Revertitur ad dolium mulier spe ingenti plena, intuetur illud plenum usque ad summum. Haurit vinum, gustat, videt totum quod petebat restitutum, longe etiam melius quam primum. Gaudet, letatur, gratias agit Deo, nomen Bernardini non cessat laudare et extollere. Admiratur, stupet atque tribus ita diebus rem apud se occultam tenet, non audens tantum factum proloqui. Tum conscia illa sibi tam ingentis beneficii, timens ulterius gloriam Dei occultare, rem omnem uti acta est divulgat. Concurrit passim omnis civitas, cognitaque manifeste tanti signi fide fit ingens omnium letitia: Deo merite redd
Abbreviated transcription (Latin):
lomci atrisis̃ capperteri senea qui apestlenei meso
atroa semm̃o fibnbus quibes ae mortim usq Pecserit
laseribant lberati sune Cuiurmodi et Benedies pst¬
modurm Rarainus do icuerentia auetris benefenꝰ
apslatus filius Co radini fabrianenuis atꝗ amncules:
qui dum̃ enaitiseme aiu febriataꝵ ad tonter as¬
d hum ontnnom sensuiuumt deuensset at iudino corolet

Expanded text:
ui a pestilenti malo atrocissimisque febribus, quibus ad mortem usque pessime laborabant, liberati sunt. Cuiusmodi et Benedictus, postmodum Bernardinus ob reverentiam auctoris beneficii appellatus, filius Corradini Fabrianensis atque anniculus, qui dum gravissime diu febricitans ad tantum defectum omnium sensuum devenisset
Abbreviated transcription (Latin):
uotione complenet: collecto ꝓenerali : ipentig
ac quale nunq̃ ante atias fratium ad id imas
conuocatort conalio: munificentistime onnnos
ipse sua impensa curis: tiem celebrato solenni
qui fieri solet apparatu Rome in pazilica s
obitus et illiposee ab om̃b et publit colenti
censuit. uiui ħł Iuni diẽ solemti ganlae
Pentecostis ano autem ebrisa: Mecceꝵ atꝗ
mno quidem subller: ut mi hil quod ad uentra¬
dam̃ sanctãg laticiam ꝑteneret omnino deghet:
Quod uero restabat łpitaphiũ etia illi pernuo
cius in scribendim edidimus huus cerati¬
ie Bernardina Aqullana conditus dre Et
Suspirane ꝗ dgne Rignons ossa sui
hanciai lie crucem. Laupertatemg secictus
Nune melius popocti celi Regnã oguleti tenet
Eaaetis populi mõnitor qua mmaximus dem
Dostriants potuit quemque mouere. cuis
Nunc quoꝗ signorẽ mira uirture: suoꝵ
St gnilis haud nris consulit ille bonis¬
ꝑ e qui lanouentes animas curare. s olębat
NU ne etiami medican corpora curãt opt¬

Expanded text:
compleret, collecto generali ingentique ac quali numquam ante alias fratrum ad id undique convocatorum consilio, munificentissime omnes ipse sua impensa curans, tum celebrato solemni, qui fieri solet, apparatu Rome in Basilica Sancti obitus eius religiose ab omnibus et publice colendum censuit IX kalendas Iunii, die solemni sancte Pentecoanno quidem Iubilei, ut nichil quod ad venerandam sanctamque letitiam pertineret omnino deesset. Quod vero restabat, epitaphium etiam tumulo eius inscribendum edidimus huiuscemodi:Hic Bernardinus Aquilana conditus urbe est, suspirantque Sene pignoris ossa sui. Francisci ille crucem paupertatemque secutus, nunc melius celi regna opulenta tenet. Errantis populi monitor qui maximus olim doctrinis potuit quemque movere suis, nunc quoque signorum mira virtute suorum segnius haud nostris consulit ille bonis, et qui languentes animas curare solebat, nunc etiam medica corpora curat op
Abbreviated transcription (Latin):
suor liberationen Penuems se : e ꝗ ue mltos huuisae¬
modi asculanos & senen & Nomanos qui meritis
illius curati esse tradunt᷑ breuioris sermonis cau¬
sa omittamus: Ueniamus ad alios rticum quos ex
apostematibus atuo et fistulis yariis eo parabes cor¬
poris liberasse astitisumam et. equibeez Mlachia
urorem Potri sacobi cuus aquelani en grauiseno
aposfemate in latere dextro unde fetidisiama samis
continue exhibat. Et uaputiam uxorem olim
Mather romanelli ciuis uti aguilani expescamo
fuerat ande et no tom s anies q̃  uentus ot quesi
e⁊ profundo copporis ematbat᷑. Et colam flua

Expanded text:
suorum liberationem pervenisse. Atque ut multos huiuscemodi et Asculanos et Senenses et Romanos, qui meritis illius curati esse traduntur, brevioris sermonis causa omittamus, veniamus ad alios etiam, quos illum ex apostematibus et fistulis variis in partibus corporis liberasse testatissimum est. E quibus Mathiam, uxorem Petri Iacobi civis Aquilani, ex gravissimo apostemate in latere dextro, unde fedissima sanies continue exibat; et Vanutiam, uxorem olim Matthei Romanelli civis utique Aquilani, ex pessimfuerat, unde et non tam sanies quam ventus etiam quasi ex profundo corporis emittebatur; et Co
Abbreviated transcription (Latin):
mabia sinisore quam ita prauatum et dumsfeltaro¬
xuii annos habebat mulla abssinenda aullas meds¬
mate subauricula ac Laurentium aNorem dini
urbani senen habitantem bon conuenci ex fistula in
oculo sinistro Et Antonum filium e ratiosi cutis re¬
atini exscrophula quam is annos sub pena sanestro
ad magni tudinem unius oui praui cum molestiao
atum ex monte mellono opoido Picem a çanero quen
prauiter in mancibula iferiori pacielattr. Ee pus¬
ilr quandam anniculam filiam sohas Inben

Expanded text:
inistra, quam ita gravatam et tumefactam tredecim annos habebat, nulla abstinentia nullaque medimate sub auricula; ac Laurentiam, uxorem olim Urbani Senensis, habitantem Bonconventi, ex fistula in oculo sinistro; et Antonium, filium Gratiosi civis Reatini, ex scrophula quam sex annos sub genu sinistro, ad magnitudinem unius ovi, gravi cum molestia tlonem appellatum, ex Monte Milonis oppido Piceni, a cancro quem graviter in mandibula inferiori patiebatur; et puellam quandam anniculam, filiam Iohann
Abbreviated transcription (Latin):
ac sensum insuger amssise uideretur: N gneter fi¬
liam Iohanis allamensis: analam sntonis daptiste ci¬
uis aquilani que quii nec loqui nec depustare gucỹ
posset propior ꝙ ĩim morti iudicartur. cõmendata
st aomestias frmlię beato pri intrncta uuter lanpiu
eius sanguirit iggiirs qui ailipyenete seruabatur. paa

Expanded text:
videretur; Agnetem, filiam Iohannis Albaniensis, ancillam Antonii Baptiste civis Aquilani, que, cum nec loqui nec degustare quicquam posset propiorque iam morti iudicaretur, commendata est a domesticis familie beato patri; intincta autem lingua eius sanguine ipsius, qui dil
Abbreviated transcription (Latin):
olida lenetuns plena ⁊odutndono deuatiats
efficax erat. ut ad id quod uisus sus reperat proffre¬
di in uulous s ermonis officium necttilli ad nũbir
formata credi posset. que ita suauis erat ut cum su¬
ua aperta ut nõ solutiort in illa deflueret iꝯ pra¬
terea aptis ꝗbusdam & dicentib modis ita inshus¬
batur. utmaior nimri cius dipritas pratioro¬
om̃b expectatio nascerotur. Neg dico qᵒ ad irous
nia q̃ migni dicendi artifices tradiderunt ut soa
cum natura adiuuante obfuauat quaẽ uoçem illt
cibi ad quaecumꝗ ostant ẜuientem habet: quam

Expanded text:
solida, penetrans, plena, redundans, elevata atque efficax erat, ut ad id, quod iussus susceperat, proferendi in vulgus sermonis officium recte illi ad nutum formata credi posset. Que ita suavis erat ut cum suita aperta ut non solutior tamen illa difflueret; que preterea aptis quibusdam et decentibus modis ita instruebatur, ut maior inde nimirum eius dignitas gratiorque expectatio nasceretur. Nec dico quam ad unguem omnia que magni dicendi artifices tradiderunt, sola eum natura adiuvante, observabat; quam vocem ille sibi ad quecumque aptaret servientem haberet; quam
Abbreviated transcription (Latin):
minus prudentia & consilio: praeror. catera re¬
ligionis itgouitatis uis ficit corstanticq clus
ornamenta temens ipse ne tot tantisꝙ solliata¬
tiombas infestatus aliquomn inflastegfitor ae ne
proide oio eius auitoritas tanto sudore quezita
prossus dexiret misit illi carum quem̃ habebat
& fidũ nuencium signifitans ea que de ẽpeo qo¬
pentur. hortans ꝗ e monens nẽ tali ullo mado¬
isi ass tensum preberet q̃ magno illi malo poul
dubio cessure. manifsstamꝙ onmamo labort cũs
fussationem ꝑitura eeget: cuius ilt aresta ma¬
nu aens prcio gras ꝓtem saeto salubuis
congilio obside inquit̾ ri ficio fidem mapt nus
me ue talibus assentior ad tantam stuiticiars
prolaprurg age nedi & iementa illi q̃ paro egens

Expanded text:
minus prudentia et consilio, preter cetera reminus prudentia et consilio, preter cetera religionis, integritatis, iustitie constantieque eius ornamenta, timens ipse ne tot tantisque sollicitationibus infestatus aliquando inflecteretur, ac ne proinde omnis eius auctoritas tanto sudore quesita prorsus deperiret, misit illi carum quem habebat et fidum nuntium, significans ea que de ipso agerentur, hortansque et monens ne tali rei ullo modo assensum preberet, que magno illi malo procul dubio cessura manifestamque omnium laborum eius frustrationem paritura esset. Cuius ille arrepta manu, agens primo gratias pro tam sancto salubrique consilio: «Obsidem, inquit ei, facio fidem meam, numquam me, ut talibus assentiar, ad tantam stultitiam prolapsurum. Age, redi et renuntia illi que narro, rogaque
Abbreviated transcription (Latin):
debenti oustieie illẽ audieo tanto dignitatis fsco
atq hic inquit py non diutius imorandum est
pass contam exelsi parestite capiatur. hic trhaco¬
yaulam pr. hie fac ape quod facturus os tunc trmm¬
pus mineme amelius iocandi uidens ipte icrepuit
eum aerib uerbis docens dignitates quo emunen¬
tiores eo maiorib subditas malis citg periculis pro¬
macq eciam ingpis ab om̃b qui sant sapeat con¬
temnendas sẽ uero nõ mado episcipatuz senaꝵ sea
& dipniorem quemuis sut archispisripatum siue
omnino a es puere. lonpeg st locupletiorem sus
depresa E tenui franaza uita qͣin quo uis ma¬
gno ac p̃celso positum toco lonoeꝰ ꝙ feliciorem exi¬
samare Nec ontendum ꝙ cutꝰ Semenses utraea
tim guynti põset᷑ ꝗ tuñc  abnied cardinauia que
hostra fuit ⁊ uge mus quantus ceaues et anie
mminimus aor homine et ameis dulasq naline
sed in primis magnus atꝗ excelsus anemo nes

Expanded text:
debeam?». Substitit ille audito tante dignitatis fastigio, debeam?». Substitit ille audito tante dignitatis fastigio, atque: «Hic, inquit, pater, non iamdiutius immorandum est, quis non tam excelsa potestate capiatur? Hic trahe cordulam pater: hic fac, age, quod facturus es». Tunc tempus minime amplius iocandi videns ipse, increpuit eum gravibus verbis, docens dignitates, quo eminentiores, eo maioribus subditas malis atque periculis, proindeque etiam magis ab omnibus qui sane sapiant contemnendas: se non modo episcopatum Senarum, sed et digniorem quemvis, sive archiepiscopatum, sive omnino respuere, longeque se locupletiorem sub depressa et tenui Francisci vita, quam in quovis magno ac precelso positum loco longeque feliciorem existimare. Nec omittendum quod, cum Senenses iterata ardinalis, qui postea fuit Eugenius IV, cuius et ante meminimus, vir humane ac mitis dulcisque nature, sed in primis magnus ac excelsus animo, neque
Abbreviated transcription (Latin):
timum abi factu uiaetͣ detestaitus id illico ille
nali aue pate emnos quos ali tñ dorndie xpult
Laierrs labera q larier fiuetus parasq meneno
puncto pro tam ponue aei umno quodam et umbratli
bono amittere : ꝗd erpo iteꝵ ipse aidibit. si me medi¬
olanen a quibus supra omnes alios populos diletus
& henoratus sum Archiepier sidi psici quererent᷑
num & hoc contemnendum putaros. imo et hoc ne¬
spondit ille quo mauis e muore et amimo arbi¬
tror osse contemnendum: nisi et te et aeteros qui¬
cumq post hac sequentur onunattores amca dei
uelbi eterno opprobrio acternaꝗ demnare uebs
infama Et quia ransum illam iopaueit i si me
patpiarebam sumus Pontifex pronunctaret sua¬
debis ut & hoc nõ prato libentig anemo susag
inquit dellexam aoi ad hec uma mendi bona
menten ese pro quibus et popalloꝵ qus tidistis
labore quecieras amorem et̃ ãei an prertis gratiar
perdes quid uero si sardinalis fam iteꝵ dixit:
illi uiaet᷑ an hoo tibe nȩpocium qđ cõnteminer

Expanded text:
ico ille: «Noli, ait, pater, tantos quos tibi in docendis populis labores laborumque pariter fructus parasti, minimo puncto pro tam parve rei vano quodam et umbratili bono amittere». «Quid ergo, iterum ipse addidit, si me Mediolanenses, a quibus supra omnes alios populos dilectus et honoratus sum, archiepiscopum sibi prefici quererent? Num et hoc contemnendum putares?». «Immo et hoc, respondit ille, quo maius est, maiore etiam animo esse contemnendum arbitror, nisi et te et ceteros quicumque posthac sequentur annuntiatores sancti verbi eterno opprobrio eternaque damnare velis infamia». «Et quid, rursum illum rogavit, si me patriarcham summus pontifex pronuntiet? Suadebis ut et hoc non grato libentique animo suscinquit, deflexam tibi ad hec vana mundi bona mentem esse: pro quibus et populorum quem tibi tanto labore quesieras amorem et Dei in primis gratiam perdes». «Quid vero si cardinaidetur an hoc tibi negotium quod contemnere
Abbreviated transcription (Latin):
ignuit oĩa eedesie sacramenta sibi minispari
ustantes quos ieliriquebat filios semper. exhortans
mam magnopere animans oc quanti poterat uim
intertidenas ui oris maendens seipsi uero
maiore qͣ soleret unquam humilitate cinems
deuociont comonduns. deo suoplex miseri cordia
implorabat. subauaensꝙ se Iaulatim o loetulo sup
nudam humu corpas dedinauit. Intendens fixos
aa coelum oculos ac lato semper. animo et uutiu
similis ꝗ ridenti expectans neg aliter. ae Iaulus
cupiens disolui et iose cum chrito Ita felia et
perbeata illa ania er labore ad requiem : extants
mundi necessitatibus ad caelestes sumas opes
ex tanta miseria al aterna tundem folicitatem: ex
morte denig ad uitamo nienꝗͣ cessatuxam: nu¬
nͣ finitutum transistanemo anno chriti Mc¬
cccꝰ xliiis xiiiᵒ łł sunii die̾ oltuia postquam.

Expanded text:
rogavit omnia Ecclesie sacramenta sibi ministrari, rogavit omnia Ecclesie sacramenta sibi ministrari, astantes quos relinquebat filios semper exhortans, mam magnopere animans, ac quanta poterat iam intercidentis vi oris incendens. Se ipsum vero maiore quam soleret umquam humilitate animique devotione commendans Deo, supplex misericordiam implorabat. Subducensque se paulatim e lectulo, super nudam humum corpus declinavit, intendens fixos ad celum oculos, ac leto semper animo et vultu similisque ridenti expectans, neque aliter ac Paulus cupiens se dissolvi et esse cum Christo. Ita felix et perbeata illa anima ex labore ad requiem, ex tantis mundi necessitatibus ad celestes summas opes, ex tanta miseria ad eternam tantam felicitatem, ex morte denique ad vitam numquam cessaturam, numquam finituram transiit anno Christi MCCCCXLIIII, XI
Abbreviated transcription (Latin):
uii milbus pasuum ubi oum febri simulac pro¬
fluo uentris corpusculum proiuaratur: mipisat
debilius fieret: ita ut no funle se mouere posset tu¬
ne ieligiosi qui optemiem patrem no deserebant so¬
cii eius pruidenter habito interse consilio leticia cer
aquilo ma deferri feerunt mestiac gemebude
Lonoeq asima qua ipse eos Paulo onet difuderat
Laeticia cõmutati no aliter ac olim apossoli quil
pro eruimphali qui dis palmaꝵ. saluatori exbibitus
est honore egultantis grauiore demum tum ipno¬
mimose subito cum morti traditum uidentes do¬
lore perculsi sunt: sed itafit ut mapra pauera
magni ut plierinaĩ dolores satrm subs eguenntur:
At uero crefente qui ceperat oppremertꝗ cum or¬
auius langore : quil iem deus lonpe elli peregrina¬
tionis requiem unponere. laboꝵ ꝗ eeds pregnũi
ueadere statuisset aluemese quas ipso uudtimi
uite sue finem: puocanꝗuam e mumdo incellioent

Expanded text:
septem milibus passuum. Ubi cum febri simul ac proseptem milibus passuum. Ubi cum febri simul ac profluvio ventris corpusculum gravaretur magis ac debilius fieret ita ut non facile se movere posset, tunc religiosi, qui optimum patrem non deserebant, socii eius, prudenti habito inter se consilio, lectica eum Aquilam deferri fecerunt mesti ac gemebundi longeque a summa, qua ipse eos paulo ante diffuderat, letitia commutati, non aliter ac olim apostoli, cum pro triunfali, qui die Palmarum Salvatori exhibitus est, honore exultantes, graviore demum, tam ignominiose subito eum morti traditum videntes, dolore perculsi sunt. Sed ita fit, ut magna gaudia magni ut plurimum dolores statim subsequantur. At vero crescente, qui ceperat, opprimenteque eum gravius languore, cum iam Deus longe illi peregrinationis requiem imponere laborisque eius premium reddere statuisset, advenisse quoque ipse ultimum vite sue finem evocarique iam e mundo intelligeret,
Abbreviated transcription (Latin):
des iret unus tentiem honoris pradus : dum uero
eques decem et cumulato maiore successu sibi
Sempeo ex hiberent᷑. Aeꝙ hoc inquit quod eguiti
mibi magis qͣ pediti ex hibetur totum aselli ma
est: quo plame intelligi pot gñta sit huius bestie
mee dignitas ciuus causa lo nge mnhi muicio
⁊euerentia & honoo deferat. ubi uero ellue quo
tendebat applicuit illum et populum edocrus taq̃
cignus morti propinquioo dulcius dulcius cãns¬
ns ultemuem ouis quos tot in uita egregiẽ habusit
sermonem dulcisrs uerbis expocunt tum uale
dicens quod certe extremuem ombus pepalis uale
fuit. quii statusset prificisa aquilam nobiliss¬
imam̃ a prutinoꝵz ueter samnitui urbem sta¬
tu fibriatare cepit nec uero teneri potuit quir
die que ꝓxmme secuta est itor quod susciperu
continuaret atꝗia quidem mapno cum laboi
magnaq cum dlorie angustia que cum uehe¬
menter ꝓrauans coegit multociens sistere hu¬
quendm. s. Si luestri appellatum distantem ab aguita

Expanded text:
des iret, unus tantum honoris gradus, dum vero eques, decem etiam cumulato maiore successu sibi semper exhiberentur. «Atque hoc, inquit, quod equiti michi magis quam pediti exhibetur, totum aselli mei est; quo plane intelligi potest quanta sit huius bestie mee dignitas, cuius causa longe michi maior reverentia et honor deferatur». Ubi vero illuc quo contendebat applicuit, illum etiam populum edocens, tamquam cygnus morti propinquior dulcius canens, ultimum omnium, quos tot in vita egregios habuit, sermonem dulcissimis verbis exposuit. Tum vero vale dicens, quod certe extremum omnibus populis vale fuit, cum statuisset proficisci Aquilam, nobilissimam Aprutiorum seu veterum Samnitium urbem, statim febricitare cepit. Nec vero teneri potuit quin die que proxime secuta est iter quod susceperat continuaret, atque id quidem magno cum labore magnaque cum doloris angustia, que eum vehementer gravans coegit multoties se sistere huquendam Sancti Silvestri appellatum, distantem ab Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
uburnire bscet : inde et uulceribus plena aumdis gra¬
uiter lattra habebat os quay ita exuceratiem t
magna cum dificultate᷑ lafueretur hoc audiens que
signa diuuulgabantͣ erecta in sumam spam libenatioms
sumopere salieem suam ei copnendans or iusse seas
coypas eues priusg̃ temalo conderotar asftre
nee aliter ac fideliter quod sprntat ei euenit nato
tatim at beatuem coppus contigit ꝑleye Etenco¬
lumititi nestituta Syd ee nascius guidum bom aori
siliuiss ciueppo et ipor aguilanus quiem̃ iui arit ptu
uis smmos in amoobes Petibas actibiio preptortu¬
morem ac uilaera scatertemꝗ exeis condinuan
samem dolores susfinuisset audita sama brptoꝵ
yeis opo magna Plenuis muocare opem. se dabns
coegt di latusꝗ ad corpus cius quod mundica
dimilatum enet tacto futm ello sanatus f sa
triduo corpus ipsum miegaltum mansit sune
omn uico ttꝗ uiana urbe titroa concuyseret:
Nec segnius adtumulum eius signa maies impapis

Expanded text:
ubvenire posset nam ulceribus plena undiqubvenire posset nam ulceribus plena undique latera habebat osque ita exulceratum ut cum magna difficultate loqueretur, hec audiens que signa divulgabantur, erecta in summam spem liberationis, summopere salutem suam ei commendans, iussit se ad corpus eius, priusquam tumulo conderetur, deferri. Nec aliter ac fideliter sperabat ei evenit: nam statim ac beatum corpus contigit, plene est incolumitati restituta. Sed et Massius quidam, Boni Anni filius, civis et ipse Aquilanusissimos in ambobus pedibus ac tibiis, propter tumorem et ulcera scatentemque ex eis continuam saniem, dolores sustinisset, audita fama tantarum rerum, spe magna plenus invocare opem sancti patris cepit, delatusque ad corpus eius, quod nondum tumulatum erat, tacto statim illo sanatus est. Ita triduo corpus ipsum insepultum mansit, sine omni vico atque vicina urbe, turba concurreret, nec segnius ad tumulum eius signa in dies magis
Abbreviated transcription (Latin):
consocutus qđ ciscumstintitus uidenabusq ia mtis
publicari subito per totam cuitatem coepit᷑ u mde
maior etiam om̃muem concursus factus est: exiata¬
tum undiꝗ ac q̃ͣ maxame cupientium tum imapras
& ploriora qua nouitor deus operatus egset irrao¬
lia meueri Nec mora Iuer alter As Gertius filuis
Autii sicurelii cuuis utiꝗ apulari amos mater
xii. matus quui et ipse en oinissro latererita or tres
grauiter claudicaret cupcens cimsem quam sãpior
consequi salutem corporis prosstuit st stnte heatia
Coypas drosculatis q̃ depus cuus mantus aehedb
dum opem effusa anlta hermlio prece postularet
exauditus statim firmato latere aectiem icesgum
habere promenut. maiore etii cam omiur latina&
exultatione Frat hoc tempors Terna quedam coxor
Mather Petruçii malier utiꝗ aquibma. qua apnos
sex lesto iacuerat toto infracta corpore totis g Pone
membris soluta. ut quaxi exire suis queꝗ loces
uiacretur que promde nec mouere se ulla er¬

Expanded text:
consecutus. Quod, circumstantibus videntibusque id multis, publicari subito per totam civitatem cepit, unde maior etiam omnium concursus factus est, exultantium undique ac quam maxime cupientium tam magna et gloriosa, que noviter Deus operatus esset, mirabilia intueri. Nec mora, puer alter Assentius, filius Rutii Cicarelli, civis utique Aquilani, annos cirim natus, cum et ipse ex sinistro latere ita ortus graviter claudicaret, cupiens similem, quam superior, consequi salutem corporis, prostravit se ante beatum corpus, deosculatisque sepius eius manibus et pedibus, dum opem effusa multa humilique prece postularet, exauditus statim, firmato latere rectum incessum habere promeruit, maiore etiam cum omnium letitia et exultatione. Erat hoc tempore Perna quedam, uxor Matthei Petrutii, mulier utique Aquilana, que annos sex lecto iacuerat, toto infracta corpore totisque pene membris soluta, ut quasi exire suis ossa queque locis viderentur, que proinde nec movere se ulla e
Abbreviated transcription (Latin):
endes Uelimas: magnil esset azouende duuci ne
iustiae ꝓ positum azgumentirm uiactur: qut
tanta quatuor mensuem susceptam pro buues
honos Senuitutem tam impari statim lompeg
rałie at affectus imiti malimus iudiçiis. ihil
egio beniatum examime uideatur. Sunt quipe
humane ments uti crassa hac infiriniꝗ corporis
mole demense ignorantia undiꝗ et enondas o¬
ꝯcerm quisi diese ita a ueri cogitatione leree
alionẽ dis arnentiꝗ cuusꝙ uel loticusi mali
tur iudicium solus ip̃e quĩd cuiꝗ ex pediat in¬

Expanded text:
s, magnum certe arguende divine iustitie propositum argumentum videtur, que tantam quattuor mensium susceptam pro eius honore servitutem, tam impari statim longequratio atque effectus, inniti malimus iudiciis, nichil atum examine videatur. Sunt quippe humane mentes, uti crassa hac infirmaque corporis mole demerse, ignorantiaque ubique et erroribus circum quasi obsesse, ita a veri cognitione longe aliene, discernendique cuiusvis vel boni vel mali llitur iudicium: solus ipse quid cuique uti
Abbreviated transcription (Latin):
UM EXEBUIE PAO MORE EI SOLEAINES
Exhibite sũnt ad quem uigendum con¬
tinpenduemꝙ incredibile uudetur quornta
totius ciuitatis habitantiiem arcum quaꝙ hominiem
turba confluxerit quinto eum omnes merore eefle¬
tu ac si priuatus cuiuslibet pater: quii comunis om¬
nium certe decess siset prosecuti fuerint giernto se¬
ei affectu comendaret quanto spibio uouerent
gaudentes uel saltem corpus eius contingere: spt¬
rantesꝗ ex tactu non nihel salutis pro sua quide
neces sitate perapere: Quum interia puerqiudam
Pascalis filius mathei ciuis aguibini qui utras
aibies deforiter daudus enat adeo ut ragoro mne
sme labore pradi posget ae ceders proprirs aduint
se beato corpori. quod suger feretruem rohuruitier
adhue iat̃bat deosculbinsꝗ̃ sum̃o ea affectu m¬
nus cius ee Pedes ac percrura ac tibras: quedl¬
cas habetat eas aucens quil muocaret alto corde eues

Expanded text:
Tum exequie pro more ei solemnes exhibite sunt, ad quem videndum contingendumque incredibile videtur quanta totius civitatis habitantiumque circumquaque hominum turba confluxerit; quanto eum omnes merore ac fletu, ac si privatus cuiuslibet pater communis omnium certe decessisset prosecuti fuerint; quanto ei affectu commendarent, quanto studio voverent, gaudentes vel saltem corpus eius contingere, sperantesque ex tactu non nichil salutis pro sua quisque necessitate percipere. Cum interim puer quidam Pascalis, filius Matthei Aquilani, qui utrasque tibias deformiter claudus erat, adeo ut non sine magno labore gradi posset, accedens propius advolvit se beato corpori, quod super feretrum inhumatum adhuc iacebat, deosculansque summo cum affectu manus eius et pedes, ac per crura et tibias quas lesas habebat eas ducens, cum invocaret alto corde eius
Abbreviated transcription (Latin):
rum autem erat uidere quanta aberantiu
auditis ellis dol trenis ad ⁊ecfum uiauerodi
ecolesias instar. formĩcart ut curx suficerent qui
peccata eois audientes purgarent sanctisget s̃alub¬
ribus sacramentis aeficerent actumꝗ demceps atꝙ
id sedulo abiis qui rebus sacramentariis perant
ammadires sum est ut tanto memero anit elot
mmires smplis annis ad poententiama oltrocuat

Expanded text:
rum autem erat videre quanta aberrantium turba, rum autem erat videre quanta aberrantium turba, auditis illius doctrinis, ad rectum vivendi ecclesias instar formicarum, ut vix sufficerent qui peccata eorum audientes purgarent sanctisque et salubribus sacramentis reficerent. Actumque deinceps atque id sedulo ab hiis qui rebus sacramentariis preerant animadversum est ut tanto numero aut plures homines singulis annis ad penitentiam ult
Abbreviated transcription (Latin):
tnno so ipnim iñ lonoe superase uidenatur
tantum uero ilico apad om̃es erouit nomendius
tanta expectatio. tanta austoritas. tunta exee¬
lentre pius pdicatio. ut chnardini nomen nibil.
iam clarits nihil illustrius haberetur ut qri
ecelo usum Rnardinus quisꝙ nominaret ditg
efferet: Cuius tante plorie nõn paniam puto cau¬
Ilam prastitisse ꝗentem illagt uediolamendae
soptianam. humanisgunam diuini cultus obser¬
uantissimam : q̃ quii facilis dulas ꝙ naturo sit
nulli molesta: nulli inuida: hen esto semper
Ialicui exeratro intenta singularig iiterte ui
⁊ uens beniuolentia et caritate : ita ins exteros
longe est fide benigna at ꝗ beneslea allar
masis comodo & Somores auoeas ꝗͣ menuens
qsmnt delo sine suto sint festur ad terus ene
orompta Et quii peccauesit minime onguen
ot corgi difialis aut dera Nuiues erpo ulegnes
ꝑueapuo aduitus studio aesfaiuor: tanti adssen
est austorititis tancumq̃ honoris &e plorit᷑ I¬

Expanded text:
tunc se ipsum tamen longe superasse videretur. tunc se ipsum tamen longe superasse videretur. Tantum vero ilico apud omnes crevit nomen eius, tanta expectatio, tanta auctoritas, tanta excellentie eius predicatio, ut Bernardini nomine nichil iam clarius, nichil illustrius haberetur, ut quasi e celo missum Bernardinum quisque nominaret atque efferret. Cuius tamen tante glorie non parvam puto causam prestitisse gentem illam Mediolanensium optimam, humanissimam divinique cultus observantissimam, que cum facilis dulcisque nature sit, nulli molesta, nulli invida, honesto semper alicui exercitio intenta, singularique inter se vivens benivolentia et caritate, ita in exteros longe est fida, benigna atque benefica, aliorum magis commoda et honores augens quam minuens, sine dolo, sine fuco, sine frompta et, cum peccaverit, minime moneri et corrigi difficilis aut dura. Huius ergo ille gentis precipuo adiutus studio atque favore, tantum adeptus est auctoritatis tantumque honoris et glorie. Mi
Abbreviated transcription (Latin):
Iietus nõ moo qđ nullum quidem erat ꝑpr
breuioyem etattm mayom faciebam homenem
ouidiebamꝗ uerba illius ateente licet mimis ca¬
paꝵ essee ingenium ad accipiendum pondus ierols
sed quiĩ talem esse arbitrager qualem magistor
iudicabat. uidebantur uihi oĩa quecumꝗ dicrnet
diuino ore plata Itag ille tangᵒ sregarius gdem
apud paucos tamen cognitus popalum a lignão
quemaamodum in ecclesis febi solet docebat :
quui interim paulatim placere magis cius dicedi
modus comendari ꝙ plurimu a grauibus et do¬
ctis cepit atgita plerigacti sunt menses quui
demum adueniente tempore quad ragessant de¬
mandata est ei prouintiã aot ommbus illis dilꝯ
qui os smgularem supra alios sanctificationem
ad instruendum cõmouenduro fidelem populi
papue dedicasi sunt ꝓdiret ipse publice sermo¬
nes ad cum habendi causa qđ ille ut iusus
erat tanta executus ost gratia ut an añ oibus
eum ouidientibus egregie drxisse cugus fuisset

Expanded text:
fretus, non meo, quod nullum quidem erat propter breviorem etatem, maximi faciebam hominem audiebamque verba illius attente, licet minus capax esset ingenium ad accipiendum pondus ipsorum; sed cum talem illum esse arbitrarer, qualem magister iudicabat, videbantur michi omnia quecumque diceret divino ore prolata. Itaque tamquam gregarius quidam, apud paucos tantum cognitus, populum aliquando, quemadmodum in ecclesiis fieri solet, docebat, cum interim paulatim placere magis eius dicendi modus commendarique plurimum a gravibus et doctis cepit. Atque ita plerique acti sunt menses, cum demum adveniente tempore Quadragesime demandata est ei provincia ut omnibus illis diebus, qui ob singularem supra alios sanctificationem ad instruendum commendandumque fidelem populum precipue dedicati sunt, prodiret ipse publice, sermonis ad eum habendi causa. Quod ille, ut iussus erat, tanta executus est gratia ut, cum ante omnibus eum audientibus egregie dixisse visus fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
EC UERO QUAUUIS TALIS AC IM¬
tus habitus fuerit: statem tamen ac pr¬
imum puplice populos doceze aorqssus
est coepit celeber ipse olorioss ꝗ habeniꝰ m̃ins
enim annis latuit᷑ incogntums ac obscurum
cius nomer fuit pauci Rnardinum mnorant
sacetat: nemo adimrabatur. nemo feredut pdicaba
extoliebat domee perapratis multis ut fit diu cu¬
intenderat E go tum duem pcier osgem xis cerater
annos natus aecolo eum ibi uidisse abig ullo
prorsus nonne & fauma : audiuisse eticam un populo
loquentem. Nam erat amhi preceptor Sramitia
opteimus quidem senex: qui diebus festis qua
uerba faceret audire eũm ainde ac diripuos
quosdam precipue sibi comerdatos quoe amis
eram auditunos et semul secum ducere corlius¬
zat. dicereꝗ ad nos sepius eamus filii audituri
bonum illum fratirculum tam uili ee tristi ussa
mautum. c ui tanta tingur grata. taontas apiha¬
dor eloquis tum agtios do cendi modus tunti aber

Expanded text:
ec vero, quamvis talis ac tantus habitus fuerit, statim tamen ac primum publice populos docere aggressus est, cepit celeber ipse et gloriosus haberi: multis enim annis latuit, incognitumque ac obscurum eius nomen fuit. Pauci Bernardinum norant, habebat, nemo admirabatur, nemo ferebat, predicabat, extollebat, donec peragratis multis, ut fit, diu ciintenderat. Ego tum, dum puer essem duodecim circiter annos natus, recolo eum ibi vidisse absque ullo prorsus nomine et fama, audivisse etiam in populo loquentem. Nam erat michi preceptor grammatice optimus quidam senex, qui diebus festis, cum verba faceret, audire eum avide ac discipulos quosdam precipue sibi commendatos, quorum unus eram, audituros etiam simul secum ducere consueverat, dicereque ad nos sepius: «Eamus, filii, audituri bonum illum fraterculum, tam vili ac trita indutum veste, cui tanta lingue gratia, tantus splendor eloquii, tam apt
Abbreviated transcription (Latin):
sueçiorat pillicitus est s pecre seuena anõ
ad eos ieuessur per totumꝗ tempus quatagess ime
quemadmodu et eo año egerat mansuni cũ eis ac
acris ipsos salutferis ꝙ doctrenis instructuꝵe ita anss
illum in dõcendis aterls emliae uenetiaes ciuitatibus nu¬
lli parans labori totum git. nec inutiles fuit labor nesz
bost tanta quam Medioani quesierat auctoritatem reipi¬
ehat ab alies oĩb ad quoscumꝗ ibat poplis sema cum en¬
pestatios ex letiaa erat ꝙ tanti ponderis apua om̃os
cius doctrina : tantum fuctum affretat ut ieroua¬
ri passim illius u erbi oĩa uiderent᷑  nec minus
qã medidlmni actum erat mata aaulescentui buarda
mundum contemnens ueligionem amplexa est suo r
quii e aliqui egregit dosti escent uisgi ot̃ xpules
magna cum omniui comendation docesꝰ cepeit᷑
augrtatur ita paulatem nouelies et panitaes sos
mita quos cuurs carsa monasseria quudentiblus de ue¬

Expanded text:
susceperat, pollicitus est proxime sequenti anno ad eos reversurum, per totumque tempus Quadragesime, quemadmodum et eo anno egerat, mansurum cum eis ac sacris ipsos salutiferisque doctrinis instructurum. Ita annum illum in docendis Emilie Venetieque civitatibus, nulli parcens labori, totum egit. Nec inutilis fuit labor eius: nam post tantam quam Mediolani quesierat auctoritatem, recipiebatur ab omnibus ad quoscumque ibat populis summa cum expectatione et letitia, eratque tanti ponderis apud omnes eius doctrina, tantumque fructum afferebat ut renovari passim omnia illius verbis viderentur. Nec minus, quod Mediolani actum erat, multa adolescentium turba mundum contemnens religionem amplexa est; quorum cum et aliqui egregie docti essent, iussi etiam populos magna cum omnium commendatione docere ceperunt. Augebatur ita paulatim novellus et sanctus grex; multa quoque eius causa monasteria, gaudentibus et nul
Abbreviated transcription (Latin):
dentem no ngi leui tactu ostriem pulsase neg nisi
ugcatum ussumꝗ umꝗͣ merasse : uisuemꝙ ẽ dliquan
dum ppli cum disadentem magno cim honore et
concursu copantarentur. ita tristem deieluem ꝓstra¬
tumꝙ mnaedere ac si ad suplicium duenet᷑ Itag

Expanded text:
i tactu ostium pulsasse, neque nisi vocatum iussumque umquam intrasse. Visumque aliquando, dum populi eum discedentem magno cum honore et concursu comitarentur, ita tristem, deiectum prostratumque incedere, ac si ad supplicium duceretur. Ita