comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habere non duriciam Si mulationem
patientia palliare: foytitudinem. tem ꝑant̃
non crudelit̾ exercere: Astutum esse: non
fieri fraudulentum. obedientem existere:
quam amare suum Alienum nen arregan¬
ter arguere malum Semet ipsum magis
in delictis despicere. quam ꝓpinquũ Suoꝵ
curã igerere. uulnerum non alienoꝵ ne¬
quit̃ fieri curiosum. Nec sufpicionibus
quequam iudicare: s rebus Sinceram¬
seruare pacificis pacem. numquam uelfin¬
los non homines odire. s malum: Nec interin
uelle homines. s hominum necatores: Nec¬

Expanded text:
habere, non duritiam simulatione patientiae palliare; fortitudinem temperanter non crudeliter exercere; astutum esse, non fieri fraudulentum; obedientem existere, quam amare meum, non arroganter arguere alienum; me magis in delictis despicere quam proximum; meorum curam gerere vulnerum, non aliorum nequiter fieri curiosum; nec suspicionibus quemquam judicare, sed rebus; sinceram pacificis servare pacem, nunquam vel finon homines odire, sed malum; nec interire velle homines, sed animarum necatores,
Abbreviated transcription (Latin):
minus uesapere uelle. quã sat est. non a¬
uludere nescientibus: nec sapientioribus
inuidere: tua tibi dona referre nia no¬
bis eriata flebilit̃ increpare. quȩ oderis:
odire. semꝑ amare toto corde quȩ diligis:
Ex fide iussa complere oꝑa. s sidĩ ñ p̃ferre:¬

Expanded text:
minusque sapere velle, quam sat est, non illudere nescientibus, nec sapientioribus invidere; tua tibi dona referre, mea mihi errata flebiliter increpare; quae oderis, odire, semper amare toto corde, quae diligis; ex fide jussa complere opera, sed fidei non praeferre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ ad ipiscendã ipsam ęternã
ẽẽ monstraui: fidẽ quoq dete¬
poralibus rebus quas ꝓ nob̾ ȩt̃nos
fecit & passus est in homine que
temporalit̃ gessit atq ad ȩternã
prouexit ad eundẽ ȩternorum
adeptionẽ prod esse disserui:
Uirtutesq ipsas quibus in hac
temporali mortalitate prudent᷑
fortit̃ temperant̃ & uste uiuit᷑
nisi ad eandẽ licet temporalem
fidẽ que tam̃ ad eternã ꝑ ducit

Expanded text:
propter adipiscenda ipsa aeterna propter adipiscenda ipsa aeterna esse monstravi . Fidem quoque de temporalibus rebus, quas pro nobis aeternus fecit, et passus est in homine, quem temporaliter gessit, atque ad aeterna provexit, ad eamdem aeternorum adeptionem prodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali mortalitate prudenter, fortiter, temperanter, et juste vivitur, nisi ad eamdem, licet temporalem fidem, quae tamen ad aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
ne potest Inrebus humanis
ubi plurimũ suꝑ uacaneę ua¬
nitatis & noxie curiositatis ẽ.¬
lihic scientiȩ tribuens sed illut
tantũ modo quod fide saluber¬
rima quȩ aduerã beatitudinẽ
ducit. gignitur nutritur de¬
fenditur roboratur: Qua sci¬
entia non pollent fideles plu¬
rimi: quã uis polleant ipsa fi¬
de plurimũ: Aliut est enim
scire tantũmodo quid homo
credere debeat ꝓpt̃ adipiscendã
uitã beatã quȩ nõ nisi et̾na ẽ.
aluit aut̃ scire quẽ ad modũ
hoc ipsũ &pus opituletur &
contra ipipios defendatur:
Quã ꝓprio appellare uocabu¬
los scientia uidetur apostolus
dequa prius quã loquerer ip¬
sam precipue fidem cõmenda¬
re curaui a temporalibus ętna
breuit̃ ante distinguns atq
ibidem temporalib disserent
et̃na ueros inhunc librum dif¬
ferens &iã derebus ęt̾ernis s¬
dem temporalẽ quidẽ & tem¬
poraliter incredentium cordi¬
bus habitare necessaria tamen

Expanded text:
ne potest in rebus humanis, ne potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacaneae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non nisi aeterna est: aliud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante distinguens, atque ibi de temporalibus disserens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temporalem quidem, et temporaliter in credentium cordibus habitare, necessariam tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ideo sapiente ꝓfiteri talium
hominũ nullus audebat quia
sine ullo peccato putabant
esse sapientẽ: hoc aut̃ nr̃ascrip¬
tura non dicet quȩ dicit ar¬
gue sapientẽ & amauite: Pro¬
fecto enim iudicat habere pec¬
catum quẽ censet arguendũ:
Sed ego nec sic quidẽ sapientẽ
audeo ꝓfiteri satis est michi
quod &iã ipsi negare non poss
Esse &iã philosofum idest ama¬
torẽ sapientiȩ desapientia dis¬
putare: Non enim hoc illi
facere destiter̃ quise amator¬
essapientiȩ potius quã sapien¬
tes eẽ ꝓfessi sunt: disputantes
aut̃ desapientia definier̃ eã
dicentes: Sapientia ẽ. rerum
humanarũ diuinarũq scien¬
cia: Unde ego quoq in libro
suꝑiore utrarũq rerũ cogni¬
cione idest diuinarũ: atq
humanarũ & sapientiã & scien¬
ciam dici posse non tacui:
rum aut̃ ꝓpriȩ scientię nom̃
obtineat. De qua uolumine
tertio decimo disputaui nõ
utiq quic quid scire ab homi¬

Expanded text:
ideo sapientem profiteri talium ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato putabant esse sapientem? Hoc autem nostra Scriptura non dicit, quae dicit: Argue sapientem, et amabit te . Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. Sed ego nec sic quidem sapientem me audeo profiteri: satis est mihi, quod etiam ipsi negare non possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapientia, definierunt eam dicentes: Sapientia est rerum humanarum divinarumque scientia. Unde ego quoque in libro superiore utrarumque rerum cognitionem, id est divinarum atque humanarum, et sapientiam et scientiam dici posse non tacui .rum autem proprie scientiae nomen obtineat: de qua volumine tertio decimo disputavi, non utique quidquid sciri ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
de illut est inepistola ad ebre¬
os: Quis enim filius cui non
d& disciplinã pater eius & illut
euidentius in eadẽ: Omnis uero
uidetur esse sed tristicie: Postea
uero fructũ pacificũ. his quiꝑ
tam certantur redde iusticiȩ
hominis dequa nunc loquim᷑:
Nã sapientia huius mundi
tulticia est aput dm̃: Secun¬
dum itaq sapientiã quȩ dei
cultus est. ait scã scriptura
multitudo sapientiũ. sanitas
orbis t̾rarũ: Sed sidesapientia
disputare sapientiũ est quid
agimus : Num quid nam ꝓ¬
fiteri audebimus sapientiã
nesit nr̃a deilla impudens
disputatio : Nonne terrebi¬
mur exemplo pythagore
qui cũ ausus nõ fuisset sapi¬
entiã ꝓfiteri p̾hilosofũ poti¬
us idest amatorẽ sapientie
se esse respondit: A quo idid nom̃
exortum ita deinceps posteris
placuit ut quanta libet dere¬
bus adsapientiã ꝑtinentibus
doctrina quifq uel sibi uel
aliis uideretur excellere nõ
nisi filosofus uocaretur: An

Expanded text:
de illud est in Epistola ad Hebraede illud est in Epistola ad Hebraeos, Quis enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus? et illud evidentius in eadem, Omnis enim  videtur esse, sed tristitiae: postea vero fructum pacificum iis qui per eam certarunt, reddet justitiae nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum hanc itaque sapientiam, quae Dei cultus est, ait sancta Scriptura: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sapientem profiteri, philosophum potius, id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. An
Abbreviated transcription (Latin):
unc desapientia nobis est
disserendũ: Non illa dei
que ꝓcul dubio ds̃ est: Nam
eius dicitur. sed loqui mur de
cundũ dm̃ est &uerus acp̃ci¬
puus cultus eius est quȩ nom̃
quodñmen nr̃i sicut iã cõme¬
morauimus uolentes sec ipsi uno
nomine int̾ p̃tari pietatẽ dixi¬
runt cũ pietas aput grecos
eu seuia usitatius nunc cupe¬
tur Teuseuia uero quia uno
potius dĩ cultus: Hanc esse ho¬
minis sapientiã qđ in duode¬
cimo huiꝰ oꝑis uolumine iam
posuimus scripture sc̃e aucto¬
ritate monstratur in libro ser
ui dĩ iob ubi legitur dĩ sapi¬
entia dixisse homini ecce pie¬
tas est sapientia abstinere aũt
amalis scientia: Siue &iam
ut non nulli exgreco epistemen
interpretati sunt: Disciplina ẽ.
quȩ utiq adiscendo nom̃ acce¬
pit unde & scientia dici potest:
Ad hoc enim quȩ queres dicit᷑
ut sciatur quã uis alia notione
inhis que propeccatis suis mala¬
unus quisq patitur ut corriga¬
tur dici soleat disciplina Un¬

Expanded text:
unc de sapientia nobis est disserendum: non de illa Dei, quae procul dubio Deus est; nam nitus dicitur : sed loquemur de cundum Deum est, et verus ac praecipuus cultus ejus est, quae uno Quod nomen nostri, sicut jam commemoravimus, volentes et ipsi uno nomine interpretari, pietatem dixerunt, cum pietas apud Graecos εὐσέβεια usitatius nuncupetur: θεοσέβεια vero quia uno potius Dei cultus. Hanc esse hominis sapientiam, quod et in duodecimo hujus operis volumine jam posuimus , Scripturae sanctae auctoritate monstratur, in libro Dei servi Job, ubi legitur Dei sapientiam dixisse homini, Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis, scientia ; sive etiam, ut non nulli de graeco ἐπιστήμην idiscendo nomen accepit, unde et scientia dici potest. Ad hoc enim quaeque res discitur, ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dici soleat disciplina. Un
Abbreviated transcription (Latin):
ma racionalis. deformiter uiuit
cum secundũ trinitatẽ exterio¬
ris hominis uiuit Idest cum ad
ea quȩ forinsecus sensum corpo¬
ris formã non laudabilẽ uolun¬
tatem qua hec adutile aliquid
referat. sed turpẽ cupiditatẽ qͥ a
his inherescat. ad cõmodat Quia
etiã detracta specie corporis quȩ
corporaliter senciebatur: reman&
in memoria similitudo eĩ quorur¬
sus uoluntas conuerat aciem ut
indeformetur intrinsecus. sicut
exdcorpore obiecto sensibili sen¬
sus extrincsecus formabatur:

Expanded text:
ma rationalis deformiter vivit, ma rationalis deformiter vivit, cum secundum trinitatem exterioris hominis vivit; id est, cum ad ea quae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his inhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus extrinsecus formabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
aut cupiditas aut libido. etiã
ceterum corpus animantis ue¬
hementer afficit & ubi nõ resistit
pigrior duriorq materies. in
similẽ speciẽ colorẽq comutat:
Licet uidere corpus culum ca¬
meleontis ad colore quos uid&
facillima conuersione uariari:
Aliorũ aut̃ animaliũ quia nõ
est ad conuersionẽ facillis corpu¬
lentia fetus pleriq produnt li¬
bidines matrũ quidum magna
delectatione conspexerint: Quã
enim teneriora atq ut ita dixe¬
rim formabiliora sunt primor¬
dia seminũ tã efficacit̾ &e capa¬
citer secuntur intencione mat̾¬
nȩ animȩ: & quę in ea facta est
fantasia ꝑcorpus quod cupide
aspexit. sunt exemplã quȩ co¬
piose cõmemorari possint: Sed
unũ sufficit: Defidelissimis li¬
bris qđ fecit iacob ut oues & ca¬
pre. uario scolaribus parerent.
supponendo eis uariata uir gul¬
ta incanalibus aquarũ quȩ
potantaes intuerentur. eo tem¬
pore cquo conciperent: Sed ani

Expanded text:
aut cupiditas, aut libido, etiam aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat. Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conversionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur intentionem maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupide aspexit. Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur eo tempore quo conceperant
Abbreviated transcription (Latin):
dam unitatẽ contemperentur
meminerimus: Id est species cor¬
poris que uidetur. & imago
cius in pressa sensui qđ est uisio
sensus ueformatus & uoluntas
animi que regi uisibili sensũ
admou& ineo quȩ ipsã uisio¬
nem tenet: horum primum
id est res ipsa uisibilis: non ꝑti¬
net ad animantis naturam ni¬
si cum corpus nr̃m cernimus:
Alterũ autẽ ita ꝑtinet ut &¬
incorpore fiat & ꝑcorpus in a¬
nima: Fit enim insensu qui
ne quȩ sine corpore est. neq
sine anima: Tertium uero:
soluis animę est. quia uolun¬
tas est: Cum igitur horum
triũ tam diuerse substanciȩ
sint intantã coeunt unitatẽ
ut duo priora uix interceden¬
te iudice rationi discerni ualeãt:
Species uidelicet corporis quȩ
uedetur & imago ei quȩ fit in
sensu idest uisio: Uoluntas aut̃
tantã habet uim copuland hec
duo: ut & sensum formã dum
admoueat ei rei que cernitur.
& in ea formatũ teneat: & sitã
uolenta ẽ. ut possit uocari amor

Expanded text:
dam unitatem contemperentur dam unitatem contemperentur meminerimus; id est, species corporis quae videtur, et impressa ejus imago sensui quod est visio sensusve formatus, et voluntas animi quae rei sensibili sensum admovet, in eoque ipsam visionem tenet. Horum primum, id est, res ipsa visibilis non pertinet ad animantis naturam, nisi cum corpus nostrum cernimus. Alterum autem ita pertinet, ut in corpore fiat, et per corpus in anima: fit enim in sensu, qui neque sine corpore est, neque sine anima. Tertium vero solius animae est, quia voluntas est. Cum igitur horum trium tam diversae substantiae sint, tamen in tantam coeunt unitatem, ut duo priora vix intercedente judice ratione discerni valeant, species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor,
Abbreviated transcription (Latin):
untur idẽ radu desuo quisq¬
oculo emicantes. dum nonsinun¬
tur in illut corpus intuendum
pariter coniuncteq concurrere
ut unus fiat exutroq contuitus
Et ideo siunũ oculu clauserimus.
non geminũ ignem. sed sicuti ẽ
tro clauso illa species uideri de¬
sinit que addextrum erat᷑. uicis
sim que dextro clauso illa inter¬
moritur que ad sinistrũ erat:
Et longum & rei presenti non
nefessariũ modo querere atq
disserere: Quod enim adsuscep¬
tam questionẽ satis est Nisi fie¬
ret insensu nr̃o quȩ dam imago
simillima rei eius quam cernimꝰ.
non secundũ oculorũ nunerũ
flame species geminaretur. cum
qui dã cernendimodus adhi¬
bitus fuerit qui possit concur¬
sum sesperare radioꝵ: Exuno
quippe oculo quo libet modo
deducto aut inpesso aut intor¬
to si alter claus est dupliciter
uideri aliquid qđ sit unum.
nullo pacto potest Quȩ cum
ita sit tria hec quã us diuer¬
sa natura: quẽ ad modũ inquan¬

Expanded text:
untur idem radii de suo quisquntur idem radii de suo quisqoculo emicantes, dum non finiuntur, in illud corpus intuendum pariter, conjuncteque concurrere, ut unus fiat ex utroque contuitu; et ideo si unum oculum clauserimus, non geminum ignem, sed, sicuti est, tur clauso, illa species videri desinit, quae ad dextrum erat; visimque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere atque disserere. Quod enim ad susceptam quaestionem satis est; nisi fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei ejus quam cernimus, non secundum oculorum numerum flammae species geminaretur, cum quidam cernendi modus adhibitus fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si alter clausus est, dupliciter videri aliquid quod sit unum nullo pacto potest. 5. Quae cum ita sint, tria haec quamvis diversa natura, quemadmodum in quam
Abbreviated transcription (Latin):
hac inquisitione laborabunt:
Plerũ que cum du solẽ ad ten¬
derimus. uel queq luminaria
& deinde oculos clauserimus.
quasi uersantur inconspu qui¬
dam lucidi coleres uariȩ sese
conmutantes & minus minisq
fulgentes. donec omnino desis¬
tant: Quasi intellegaidũ est
reliquias ẽẽ forme illus quȩ fac¬
ta erat insensu. cũ corpus luci¬
dum uideretur paulatimq &
quodad modo gradatim defici¬
endo. uariari: Nam & sertarũ
fenestrarũ cancellis eos forte in¬
tuebamur sepe in illis apparue¬
re coloribus ut manifestũ sit.
hanc affectionẽ nr̃o sensui ex
eare que uidebatur in pressam
Erat ergo etiã cũ uideremus &
illa erat clarior et expressior:
Sed multum con iuncta cum
specie rei eius quȩ cernebatur.
ut discerni omnino non possit.
& ipsa erat uisio Quinet &iã
culeicerne flãmula modo quo¬
dã diuaricatis radus oculoꝵ
quasi geminatur due uisiones
fiunt cum sit res una que uide¬
tur: Singillatim quippe affici¬

Expanded text:
hac inquisitione laborabunt. hac inquisitione laborabunt. Plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, et deinde oculos clauserimus, quasi versantur in conspectu quidam lucidi colores varie sese commutantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant: quos intelligendum est reliquias esse formae illius quae facta erat in sensu, cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quodam modo gradatim deficiendo variari. Nam et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, saepe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus quae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe affici
Abbreviated transcription (Latin):
quia non discernitur. nisi cũ
fuerit separata: Sed qm̃ post
cerã separatã manet quod fac¬
tum est ut uideri possit prop¬
terea facile ꝑsuadetur quod
inerat iam cereformam in pres¬
sa exanulo & ante quã ab illa
separaretur: Siaut loquido
umori adiungeretur anolus
eo tracto nibil imaginis appa¬
reret: Nec ideo tamen discer¬
nere ratio non deberet fuisse
in illo umore ante quã de¬
traheretur. anull formã factã
exanulo quȩ distinguenda ẽ
abea forma que in anulo est
unde ista facta est que detrac¬
to anulo non erit quã uis illa
in anulo remaneat unde ista
facta est: Sic sensus oculorũ
non ideo nõ abet imaginem
corporis qđ uidetur quã diu
uidetur: Quia eo detracto non
remanet: hac ꝑ hoc tardiorib
ingenus difficilli me ꝑsuaderi
potese formari insensu nr̃o ima¬
ginem reuisibilis cum ea uide¬
mus. & eandem formã ẽẽ uisio¬
nẽ: Sed qui forte aduerterĩt
qđ con memorabo: non ita in

Expanded text:
quia non discernitur, nisi cum quia non discernitur, nisi cum fuerit separata. Sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est ut videri possit, propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo et antequam ab illa separaretur. Si autem liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto nihil imaginis appareret: nec ideo tamen discernere ratio non deberet, fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista facta est quae detracto annulo non erit, quamvis illa in annulo maneat unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non habet imaginem corporis quod videtur quamdiu videtur, quia eo detracto non remanet. Ac per hoc tardioribus ingeniis difficillime persuaderi potest, formari in sensu nostro imaginem rei visibilis, cum eam videmus, et eamdem formam esse visionem. 4. Sed qui forte adverterint quod commemorabo, non ita in
Abbreviated transcription (Latin):
tur asolo in primitur corpore
qđ uidetur. id est are aliqua ui¬
sibili: Qua detracta: nulla re
manet forma que inerat sensui
dum ad eet illut quod uidebat᷑:
Sensus tam̃ ipse remanet qui
erat & prius quã illa ali quid
sentiretur: Uelut in aqua uesti¬
gium tã diu est donec ipsud cor¬
pus qđ in primitur in est: Quo
ablatio nullũ erit cum remane¬
at aqua que erat. & ante quã
illã formã corporis caperet:
Ideo que non possumus quidẽ
dicere quod sensũ gignat res
uisibilis Gignit tam̃ formam
uelut similitudinẽ sua quȩ fit
insensu. cum aliquid uidendo
sentimus: Sed formã corporis
quod uidemꝰ. & formã que ab
illa insensu uidetis fit per eun¬
dem sensum non discernimus.
qm̃ tanta coniuncio est ut nõ
pateat discernendi locus: Sed
ratione colligimꝰ nequaquã nos
potusse sentire nisi fieret insen¬
su nr̃o aliqua similitudo con¬
specti corporis Neq enim
cumanolu cere inpremitur
ideo nulla imago facta est

Expanded text:
tur, a solo imprimatur corpore tur, a solo imprimatur corpore quod videtur, id est, a re aliqua visibili: qua detrmanet forma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur. Sensus tamen ipse remanet, qui erat et priusquam aliquid sentiretur, velut in aqua vestigium tapus quod imprimitur inest; quo ablato nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat et antequam illam formam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere quod sensum gignat res visibilis: gignit tamen formam velut similitudinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus. Sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi fieret in sensu nostro aliqua similitudo conspecti corporis. Neque enim cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝑ ire potuisse nec minui
Manet enim quidem uidendi
ad petitus integer siue id pos¬
sit fieri siue non possit. hec
igitur tria corpus qđuidetur
& ipsa uisio & que utruq con¬
iungit intentio: Manifesta sũt
adid nocendũ: Non solum ꝓpt̃
ꝓpria singulorũ uerum etiam
ꝓpt̃ differentiã naturarũ: ue:¬
Atq in his cum sensus non
procedat ex corpore illo
qđ uidetur. sed excorpore sen¬
cientis. animantis. cui anima
suo quodam miro modo con¬
temperatur. tam̃ excorpore qđ
uidetur gignitur uisio id est
sensus ipse formatur: Ut iam
non tantũ sensus qui etiam in
tenebris in teger ẽẽ potest dum
est incolomitas oculorũ sed &iã
sensus informatus sit que uisio
uocatur: Cugnitur ergo exre
uisibili uisio sed non exsola hii
adsit & uidens Quo circa: ex
uisibili & uidente gignitur ui¬
sio: Ita sane ut exuidente sit
sensus oculoꝵ. & aspicientis atq
intuentis intentio: Illa tamen
informacio sensus que uisio dici¬

Expanded text:
nec perire potuisse, nec minui. nec perire potuisse, nec minui. Manet enim quidam videndi appetitus integer, sive id possit fieri, sive non possit. Haec igitur tria, corpus quod videtur, et ipsa visio, et quae utrumque conjungit intentio, manifesta sunt ad dignoscendum, non solum propter propria singulorum, verum etiam propter differentiam naturare in his cum sensus non procedat ex corpore illo quod videtur, sed ex corpore sentientis animantis, cui anima suo quodam miro modo contemperatur: tamen ex corpore quod videtur gignitur visio, id est, sensus ipse formatur; ut jam non tantum sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita sane ut ex vidente sit sensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intentio: illa tamen informatio sensus, quae visio dici
Abbreviated transcription (Latin):
uidere possimus. qui sensus uo¬
catur: Illis uero: non in est.
nec aliunde nisi qđ eo carent.
ceci appellantur: Istẽ que illa
animi intentio quȩ ineare cũ
uidemꝰ sensum teneat. que u¬
trũq con iungit. non tantum
abea re usibili natura differ¬
ret. quando quidẽ iste animꝰ
illut corpus est sed ab ipso quo¬
que sensu atq uisione qm̃ so¬
lius animi est hec intentio: Tu¬
Sensus aut̃ oculoꝵ: non obaluit
sensus corporis dicitur. nisi quia
& ipsi oculi menbra sunt corpo¬
ris & quã uis non senciat cor¬
pus examine anima tamen cõ¬
mixta corpori ꝑ instrumentũ
sentit corporeum & idem instru¬
mentũ sensus uocatur Qui &iã
passione corporis cum quisq
excecatur. inter ceptus extin¬
guitur. cum idem mane¬
ad animus: & eius inten¬
ciodum inibus amissis non abe¬
ui dendo extrincsecus corpori
ad iungat atq in eo uisio figat
aspectum: Nisu tamen ipso in¬
diget se ad epto corporis sensu

Expanded text:
videre possimus, qui sensus vovidere possimus, qui sensus vocatur: illis vero non inest; nec aliunde, nisi quod eo carent, caeci appellantur. Itemque illa animi intentio, quae in ea re quam videmus sensum tenet, atque utrumque conjungit, non tantum ab ea re visibili natura differt; quandoquidem iste animus, illud corpus est: sed ab ipso quoque sensu atque visione: quoniam solius animi est haec intentio: sensus autem oculorum non ob aliud sensus corporis dicitur, nisi quia et ipsi oculi membra sunt corporis: et quamvis non sentiat corpus exanime, anima tamen commixta corpori per instrumentum sentit corporeum, et idem instrumentum sensus vocatur. Qui etiam passione corporis, cum quisque excaecatur, interceptus exstinguitur, cum idem maneat animus, et ejus intentio, luminibus amissis, non habevidendo extrinsecus corpori adjungat atque in eo viso figat aspectum, nisu tamen ipso indicet se adempto corporis sensu,
Abbreviated transcription (Latin):
sit nec ulla omino ẽẽ possit
talis uisio sicorpus non sit qđ
uideri quȩ at: Nullo modo ta¬
men eius dem substantie est
corpus quo formatur sensus oc¬
culorũ cum idẽ corpus uidetur
& ipsa forma que ab eodẽ in pri¬
mitur sen sui que uisio uocatur
Corpus enim uisum insua na¬
tura reparabile est Sensus aũt
quȩ iam erat in aninante &iam
prius quã uideret quo uidere
posset. cum in aliquid inuisibile
incurret uel uisio que fit insen¬
su exiusibili corpore. qui iam
con iunctum est & uidetur: Sen¬
sus ergo uel uisio idest sensus¬
sensus formatus extrincsecus ad
animantis natura ꝑtinent.
Omnino aliam quã est illud
corpus qđ uidendo sentimus:
Quod sensus non ita format᷑
ut sensus sit. sed ut uisio sit:
Nam sensuf & ante obiee u¬
tu rei sensibilis nisi ẽẽt in
nobis non distaremus acceis.
dum nihil uidemus sustrite¬
nebris siue clausis luminibus:
Hoc aut̃ distamus qđ nobis
in est ex non uidentibus. quod

Expanded text:
sit, nec ulla omnino esse possit sit, nec ulla omnino esse possit talis visio, si corpus non sit quod videri queat: nullo modo tamen ejusdem substantiae est corpus quo formatur sensus oculorum, cum idem corpus videtur, et ipsa forma quae ab eodem imprimitur sensui, quae visio vocatur. Corpus enim visum in sua natura separabile est: sensus autem qui jam erat in animante, etiam priusquam videret quod videre posset, cum in aliquid visibile incurreret, vel visio quae fit in sensu ex visibili corpore, cum jam conjunctum est et videtur; sensus ergo vel visio, id essensus formatus extrinsecus ad animantis naturam pertinet, omnino aliam quam est illud corpus quod videndo sentimus, quo sensus non ita formatur ut sensus sit, sed ut visio sit. Nam sensus et ante objectum rei sensibilis nisi esset in nobis, non distaremus a caecis, dum nihil videmus, sive in tenebris, sive clausis luminibus. Hoc autem distamus, quod nobis inest et non videntibus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris ual& Itaq potissimũ
testimoniũ utamur oculorum:
Is enim sensus corporũ maxi¬
me excellit & est uisioni men¬
tis ꝓsui generis diuersitate ui¬
cinior: Cum igitur aliquod¬
corpus uidemus. hec tria qđ
facillimũ est consideranda sunt
& dinoscenda: Primo ipsare
quã uidemus. siue lapidem si¬
ue aliquã flamam siue quid
aluit qđ uderi oculis potest:
Quod utiq iam eẽ potuerat.
& ante quã uideretur. de inde
uisio que non erat priusquã
rem illã obiectam sensui senti¬
remus: Tercio quođ in eare
que uidetur quã diu uidet᷑.
sensum decinet occulorum id
est animi intentio: Inhis igi¬
tur tribus non solum est ma¬
nifesta distinccio. sed &iam
discreta natura Primo quip¬
pe illud corpus uisibile loge
alterius nature est quã sensus
oculoru qđ sibi met incedente
fit uisio ipsa que uisio quid
aliud quã sensus ex ea reque
sentitur informatus apparae
quã uis re uisibili detracta nulla

Expanded text:
caeteris valet. Itaque potissimum caeteris valet. Itaque potissimum testimonio utamur oculorum. Is enim sensus corporis maxime excellit, et est visioni mentis pro sui generis diversitate vicinior. CAPUT IIcorpus videmus, haec tria, quod facillimum est, consideranda sunt et dignoscenda. Primo, ipsa res quam videmus, sive lapidem, sive aliquam flammam, sive quid aliud quod videri oculis potest; quod utique jam esse poterat, et antequam videretur: deinde, visio, quae non erat priusquam rem illam objectam sensui sentiremus: tertio, quod in ea re quae videtur, quamdiu videtur sensum detinet oculorum, id est, animi intentio. In his igitur tribus, non solum est manifesta distinctio, sed etiam discreta natura. Primum quippe illud corpus visibile longe alterius naturae est, quam sensus oculorum, quo sibimet incidente fit visio. Ipsaque visio quid aliud, quam sensus ex ea re quae sentitur informatus apparet? Quamvis re visibili detracta nulla
Abbreviated transcription (Latin):
mente intellegamus. Nosq ipsi
animi: non sensibiles simus. idẽ
corpora. sed intelligibiles. qm̃
uita sumus: Tam̃ ut dixi tan¬
ta facta est incorporib consue¬
tudo & ita hec miro modo re¬
labens fortasse nr̃a proiecit in¬
tentio ut cum ab incerte cor¬
porũ. ab alta fuerit ut inspu
multo certiore acstabiliore
cogitatione figatur refugiat
adista. & ibi appetat requiẽ
ut decraxit infirmitatẽ: Cuius
egritudini congruendũ est.
ut siquando in teriora spirita¬
lia ad comodatius distingue¬
re atq facilius insinuare cona¬
mur de corporalib exterioribus
similitudinu documenta capia¬
mus sensu igitur corporis exteri¬
or homo p̾ditus sentit corpora:
& iste sensus qđ facile aduerti¬
tur quinq ꝑtitus est: Uidendo
audiendo: Olfando gustando
tangendo: Sed & multũ est &
non necessariũ ut omnes hosquin¬
que sensus id qđ querimus in¬
terroquamus: Quod enim nob̾
unus eorũ renunciat. etiã in

Expanded text:
mente intelligamus; nosque ipsi mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intelligibiles, quoniam vita sumus: tamen, ut dixi, tanta facta est in corporibus consuetudo, et ita in haec miro modo relabens foras se nostra projecit intentio, ut cum ab incerto corporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad ista, et ibi appetat requiem unde traxit infirmitatem. Cujus aegritudini congruendum est: ut si quando interiora spiritualia accommodatius distinguere atque facilius insinuare conamur, de corporalibus exterioribus similitudinum documenta capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit corpora: et iste sensus, quod facile advertitur, quinquepartitus est; videndo, audiendo, olfaciendo, gustando, tangendo. Sed et multum est, et non necessarium, ut omnes hos quinque sensus id quod quaerimus interrogemus. Quod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
emini dubiũ est sicut in¬
terriotẽ hominẽ intelli¬
gentia sic externorẽ sensu corpo¬
ris p̃ditum nitamur igitur si
possumus in hoc quoq exterio¬
re indagare quale cumq uesti¬
gium trinitatis. non quia et
ipse eodem modo sit imago dĩ:
Manifesta est quippe apłica
sententia: que interiorẽ homi¬
nem renouari indĩ agnicione
declarat. secundũ imaginẽ eius
qui creauit eum cum& alio lo¬
codicat. & si exterior homo nr̃
corrũpitur. sed interior reno
uatur dedie indiẽ In hoc ergo
qđ corrumpitur: queramus quẽ¬
admodum possumus quandã
trinitatis effigiem & si non ex¬
pressiorem. tamen fortassis ad
dinoscendũ faciliorẽ: Neq enĩ
frustra et iste homo dicitur
nisi quia in est ei. non nulla in¬
terioris similitudo & illo ipso
ordine condicionis nr̃e quo
mortales atq carnales effecti
sumus. facilius & quasi famili¬
arius uisibilia quã intelligi¬
bilia pertranctamus Ciusta s̃
exterius illa in terius. & ista
sensu corporis sentiamus. Na

Expanded text:
emini dubium est, sicut interiorem hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententia, quae interiorem hominem renovari in Dei agnitione declarat secundum imaginem ejus qui creavit eum: cum et alio loco dicat, Et si exterior homo noster corrumpitur, tamen intie in diem . In hoc ergo qui corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sentiamus, illa
Abbreviated transcription (Latin):
sio uero quȩ fit insensum. ha¬
bet admixtum aliquid sp̃ale.
quia sine anima fieri non po¬
test: Sed non totum unum¬
ita est qm̃ ille qui formatur.
corporis sensus est: Uoluntas
ergo que utrumq con iungit y
magis ut dixi spiritalis agnos

Expanded text:
sio vero quae fit in sensu hasio vero quae fit in sensu habet admixtum aliquid spirituale, quia sine anima fieri non potest. Sed non totum ita est: quoniam ille qui formatur, corporis sensus est. Voluntas ergo quae utrumque conjungit, magis, ut dixi, spiritualis agnos
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quandã similitudine dei
suꝑba & prepostera & ut ita dicã
seruili libertate sec tantur: Ita
nec primis parentib nr̃is ꝑsua¬
deri peccatũ poss&e nisi dicere¬
tur eritis sicut .ii: Non sane
omne. quod increaturis ali quo
modo simile est dõ &iã eius
imago dicenda ẽẽ. sed illa sola
qua suꝑior ipse solus est. Gaqͥp¬
pe deillo prorsus exprimitur.
inter quã & ipsum. nulla int̃¬
iecta natura est: Uisionis igi¬
tur illius idest forme que fit
insensu cernentis quasi parens
est forma corporis ex qua fit:
Sed parens illa non uera. un¬
de nec ista uera ꝓ illis est: Neq
enim omnino ididem gignitur.
qm̃ aliquid aliut adhibetur.
corporis ut exillo formetur.
idest sensus uidentis: Quo cir¬
ca id amare. alienari est: Ita¬
que uolutas quȩ utrũq con¬
ungit quasi parentẽ & quasi
plem magis spiritalis est quã
utrum libet illorum: Nam
corpus illut quod cernitur
omnino spiritale non est: Ui¬

Expanded text:
nisi quamdam similitudinem Dei, nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum nulla interjecta natura est. 9. Visionis igitur illius, id est formae quae fit in sensu cernentis, quasi parens est forma corporis ex qua fit. Sed parens illa non vera; unde nec ista vera proles est: neque enim omnino inde gignitur, quoniam aliquid aliud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus videntis. Quocirca id amare, alienari est. Itaque voluntas quae utrumque conjungit quasi parentem et quasi prolem, magis spiritualis est quam utrumlibet illorum. Nam corpus illud quod cernitur, omnino spirituale non est. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
& nisi pars maxima uolunta¬
tes insuꝑioribus atq interio¬
ribus habitet ea que ipsa quȩ
commodatur. siue foris corpo¬
ribus siue intuf imaginibus
eorũ nisi quic quid in eis capit
admeliorem. ueriorẽꝙ uita
referat atq in eo fine cuius in¬
tuitu hec agenda iudicat ad¬
quiescat: quid aliut facimus
nisi quod nos apostolus ꝓhib&
tima quippe idest corporea cre¬
atura. qua superior est anima
in ipsa anima fit per sensum cor¬
poris nec tam̃ est omni modo
dissimilis: Quid enim non ꝓ
suo genere ac prosuo modulo
habet similitudinẽ dĩ quando¬
quidem ds̃ fecit om̃ia bona
ualde : Non oblauit nisi quia
ipsesũ me bonus est: In quantũ
ergo bonũ est quic quid est in
tantũ scilic& quã uis longe dis¬
tantem. habet tamen nõ nullã¬
inse similitudinẽ summi boni:
Et si naturalẽ utiq rectam &
ordinatã: Si aut̃ uiciosa utiq
turpem atq ꝑuersam: Nam
& anime in ipsis peccatis suis nõ

Expanded text:
 nisi pars maxima volunta nisi pars maxima voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, atque in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid aliud facimus, nisi quod nos Apostolus faceretima quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro suo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem Deus fecit omnia bona valde , non ob aliud nisi quia ipse summe bonus est? In quantum ergo bonum est quidquid est, in tantum scilicet, quamvis longe distantem, habet tamen nonnullam similitudinem summi boni; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utique turpem atque perversam. Nam et animae in ipsis peccatis suis non
Abbreviated transcription (Latin):
erum &iã non sane ex¬
perta confinaere ea quę
non exier̃ augendo. minuendo.
conmutando. & pro arbitrio
conponendo. sepe imaginatur.
quasi ita sit aliquid. quod
aut scit non ita esse aut nes¬
cit ita eẽ: In quo genere ca¬
uendum est. ne aut menciat᷑
ut decipiat aut opinetur
ut decipiatur Quib duob
malis & uitatis nihil ei obsunt
imaginata fantas mata sicut
nihil obsunt experta sensibi¬
lia & retenta memoriter
si neq cupide appetantur.
si uiuant neq turpite fugiant᷑
si offendunt: Cum aut̃. in his
uoluntas. relictis melioribus.
habida uoluntatur inmunda
fit atq ita & cum adsunt. ꝑ¬
nitiose. & cum abfunt ꝑniciosi¬
us cogitantur: Male itaq uiui¬
tur & deformiter secundũ tri¬
nitatẽ hominis exterioris quia
illã trinitatẽ quȩ licet interi¬
us imaginetur exteriora tam̃
imaginatur sensibiliũ corpora¬
lis quȩ utendorum causa pe¬
perit: Nullus enim eis ut pos¬
sit &iã bene nisi sensarũ  rerũ
imagines memoria tenerent᷑:¬

Expanded text:
erum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur quasi ita aliquid sit, quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse. In quo genere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt imaginata phantasmata: sicut nihil obsunt experta sensibilia et retenta memoriter, si neque cupide appetantur si juvant, neque turpiter fugiantur si offendunt. Cum autem in his voluntas relictis melioribus avida volutatur, immunda fit: atque ita et cum adsunt perniciose, et cum absunt perniciosius cogitantur. Male itaque vivitur et deformiter secundum trinitatem hominis exterioris: quia et illam trinitatem, quae licet interius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aut̃ cogitantis acies auer¬
sa inde fuerit. aut quȩ in memo¬
ria cernebatur destiterit intueri
nihil forme que in presserat in
ea demacie remanebit: Atq in¬
deformabitur. quorursus conuer¬
sa fuerit ut alia cogatio fiat
manet tam̃ illut quod reliquid
in memoria quorursus cum id
recordamur conuertatur & cõ¬
uersa formetur: Atq unũ cum
eo fiat. undeformatur:¬

Expanded text:
Cum autem cogitantis acies averCum autem cogitantis acies aversa inde fuerit, atque id quod in memoria cernebatur destiterit intueri, nihil formae quae impressa erat in eadem acie remanebit: atque inde formabitur, quo rursus conversa fuerit ut alia cogitatio fiat. Manet tamen illud quod reliquit in memoria, quo rursus cum id recordamur convertatur, et conversa formetur, atque unum cum eo fiat unde formatur
Abbreviated transcription (Latin):
qđ illa retinuit ista formetur:
Et fit incogitatione similis uisio:
Sicut aut̃ ratione discerneba¬
tur species uisibilis quã sensus
corporis formabatur. & eius si¬
militudo que fiebat insensu for¬
mato ut ẽẽt usio: Alio quin
ita erat coniuncte ut omnino
una eademq putaretur: Dic
dantis animi: Tam̃ sic una
& singularis apparet ut duo
quȩdã ẽẽ non inueniantur ni¬
si iudicante racione qua intelli¬
gimus aliut ẽẽ illut quod in
memoria manet &iã cum ali¬
unde cogitamꝰ & alut fieri cũ
recordamur idest ad memoriã
redimus & illic inuenimus ean¬
dem speciem: Quȩ si iam non
ibisset ita oblitos nos ẽẽ dicere¬
mus. ut omnino recolere non
possamus: Si autẽ acies recor¬
dantis non formaretur exeare
que erat inmemoria nullomo¬
do fieret uisio cogitantis: Sed
utriusq conuinctio idest quã
memoria tenet & eius que in¬
de exprimitur ut form& uracies
recordantis quia simillimȩ sunt
uelut inunã facit appareret

Expanded text:
quod illa retinuit, ista formetur, quod illa retinuit, ista formetur, et sit in cogitatione similis visio. Sicut autem ratione discernebatur species visibilis qua sensus corporis formabatur, et ejus similitudo quae fiebat in sensu formato ut esset visio alioquin ita erant conjunctae, ut omnino una eademque putaretur: sic dantis animi; tamen sic una et singularis apparet, ut duo quaedam esse non inveniantur nisi judicante ratione, qua intelligimus aliud esse illud quod in memoria manet, etiam cum aliunde cogitamus, et aliud fieri cum recordamur, id est, ad memoriam redimus, et illic invenimus eamdem speciem. Quae si jam non ibi esset, ita oblitos nos esse diceremus, ut omnino recolere non possemus. Si autem acies recordantis non formaretur ex ea re quae erat in memoria, nullo modo fieret visio cogitantis: sed utriusque conjunctio, id est, ejus quam memoria tenet, et ejus quae inde exprimitur ut formetur acies recordantis, quia simillimae sunt, veluti unam facit apparere.
Abbreviated transcription (Latin):
tq ita fit illa trinitas ex
memoria & interna usione
& que utrumq copulat. uolun¬
tate: Quȩ tria cum unum con¬
iunguntur abipso coactu cogi¬
tatio dicitur. nec iam his tribus
diuersa substancia est: Neq eni
aut corpus illut sensibile ibi est
qđ omnimodis cretum est abani¬
mantis natura: aut sensus cor¬
poris ibi formatur ut fiat iusio.
aut ipsa uoluntas id agit ut
formandu sensum sensibili cor¬
pori admoueat in eo que forma¬
tum detineat: Sed ꝓ illa speciȩ
corporis quȩ senciebatur extrinc̃¬
secus succedit memoria. retinens
illã speciem. quaꝑ corporis sensũ
con uiuit anima: Pro que illa
uisione que foris erat cum sensus
excorpore uisibili sensibili forma¬
retur: Suc cedit intus similis ui¬
sio. cum exeo quod memoria
tenet formatur acies animi &
abscencia corpora cogitantur:
Uoluntasq ipsa quo modo foris
corporis obiecto fomandu sen¬
sum admoueat formatũq iun¬
geba sic aciem recordantis animi
conuerti ad memoriã ut exeo

Expanded text:
tque ita fit illa trinitas ex memoria, et interna visione, et quae utrumque copulat voluntate. Quae tria cum in unum coguntur, ab ipso coactu cogitatio dicitur. Nec jam in his tribus diversa substantia est. Neque enim aut corpus illud sensibile ibi est, quod omnino discretum est ab animantis natura, aut sensus corporis ibi formatur ut fiat visio, aut ipsa voluntas id agit ut formandum sensum sensibili corpori admoveat, in eoque formatum detineat: sed pro illa specie corporis quae sentiebatur extrinsecus, succedit memoria retinens illam speciem quam per corporis sensum combibit anima; proque illa visione quae foris erat cum sensus ex corpore sensibili formaretur, succedit intus similis visio, cum ex eo quod memoria tenet, formatur acies animi, et absentia corpora cogitantur: voluntasque ipsa quomodo foris corpori objecto formandum sensum admovebat, formatumque jungebat, sic aciem recordantis animi convertit ad memoriam, ut ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
iature diuersitate dicretis
sed unius eius demq substaciȩ:
Quia hoc totum intus. est.¬
& totum unus animus: Sic¬
cam uolunta sensum reuoca¬
re cernentis ita cum imago..
quã memoria gerit obliuio¬
ui delecta est non erit quo
animo aciem formandam.¬
sed quia preualet animus nõ
solum oblitauerũ &iã non sen¬
sa nec experta confingere uo

Expanded text:
naturae diversitate discretis, naturae diversitate discretis, sed unius ejusdemque substantiae; quia hoc totum intus est, et totum unus animus. Ceam voluntas sensum revocare cernentis: ita cum imago quam memoria gerit, oblivione deleta est, non erit quo aciem animi formandamSed quia praevalet animus, non solum oblita, verum etiam non sensa nec experta confingere, ea
Abbreviated transcription (Latin):
uitandi & cauendi causa rapit᷑
animus. in ea contuenda que fu¬
giat: Unde non solum cupien
sensibilibus. uel acies animi for¬
manda imaginibus sensibilium:
Itaq aut metus aut cupiditas
quanto uehem̃tior fuerit. tan¬
to exprẽsius formatur acies si¬
ue sentientis excorpore quod in
loco adiac&e siue cogantis ex
imagine corporis qua memoria.
continetur: Quod ergo est ad
corporis sensum ali. quod corpus
in loco hoc est adanimi aciem
similitudo corporis in memoria:
& quod est aspicientis uissio ad
cam speciem corporis. ex quo¬
formatur acies animi: Et quod
est intentio uoluntatis adcor¬
pus uisum iusionẽq copulan¬
lam ut fiat ibi quedã unitas
rium quaiuis eorum sit di¬
uersa natura hoc est ad eadẽ
uoluntatis intentio ad copũ¬
landã imaginẽ corporis quȩ
inest in memoria & uisione.
cogitantis id est formã quãa
cepit acies animi rediẽs ad a¬
memoriã Ut fiat & hic quȩ¬
dam unitas extribus non iã

Expanded text:
vitandi et cavendi causa rapitur vitandi et cavendi causa rapitur animus in ea contuenda quae fugiat. Unde non solum cupiendsensibilibus, vel acies animi formanda imaginibus sensibilium. Itaque aut metus aut cupiditas quanto vehementior fuerit, tanto expressius formatur acies, sive sentientis ex corpore quod in loco adjacet, sive cogitantis ex imagine corporis quae memoria continetur. Quod ergo est ad corporis sensum aliquod corpus in loco; hoc est ad animi aciem similitudo corporis in memoria: et quod est aspicientis visio ad eam speciem corporis ex quformatur acies animi: et quod est intentio voluntatis ad corpus visum visionemque copulandam, ut fiat ibi quaedam unitas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem voluntatis intentio ad copulandam imaginem corporis quae est in memoria, et visionem cogitantis, id est, formam quam cepit acies animi rediens ad memoriam: ut fiat et hic quaedam unitas ex tribus, non jam