comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inducit causa dĩ quasi
hominis. ut ante delibera¬
uerit.
excogita uerit. ut generar&
quasi infirmitati s ubiectus
cũ indõ neq generatio sine
uoluntate fuerit neq: uo¬
luntas sine generatione.
psa enim uoluntas gene¬
ratio ẽ. Nã utiq commune
homo sed alit̃ facitds̃ alit̃
homo. Ita & inc& eris cau¬
sis. sic enim dedõ dicendũ ẽ.
ut dignũ ẽ ei. Solent &iã
ipsidõ patri. aliã facere
questionẽ dicentes. Acces¬
sit illi ut generar&. aut eiꝰ
naturae ẽ ut sẽꝑ gener&
Quodideo affer̃. ut & dñ
mendacẽ asserant. quise
xpm̃ generasse testatur.
tiuum faciant. si enĩ gene¬
sauit inquiunt. semꝑ de¬
b& generare. ut qui a nec
semꝑ generat. necxpm̃ ge¬
nuisse credat᷑. quasi mun¬
dum nege tur fecisse quia
alios ñ facit quae inre¬
uerentia. q̃ indisciplinati¬
o est. legẽ dõ ponere. ut si
genuit . a ut multos genu¬
it. dut unũ generare ñ po¬
tuit. Nec ipsidño creden¬
Ates quise unicũ dĩ filium

Expanded text:
inducit causam dei quasi inducit causam dei quasi hominis, ut ante deliberauerit et cogitauerit ut generaret quasi infirmitati subiectus, cum in deo neque generatio sine uoluntate fuerit neque uoluntas sine generatione. ipsa enim uoluntas generatio est. nam utique commune homo.; sed aliter facit deus, aliter homo. ita et in ceteris causis; sic enim de deo dicendum est, ut dignum est ei. Solent etiam ipsi deo patri aliam facere quaestionem dicentes: \'accessit illi, ut generaret, aut eius naturae est, ut semper generet?\' quod ideo afferunt, ut et deum mendacem asserant, qui se Christum generasse testatur, tiuum faciant. si enim generauit\', inquiunt, \'semper debet generare, ut, quia non semper generat, nec Christum genuisse credatur\', quasi mundum negetur fecisse, quia alios non facit. quae inreuerentia, quae indisciplinatio est legem deo ponere ut: \'si genuit, aut multos genuit aut unum generare non potuit,\' nec ipsi domino credentes, qui se unicum dei filium
Abbreviated transcription (Latin):
nec ionas inuentre coe¬
ti uixit. nec mortui re¬
surgent. nec dr̃ filiũ ge¬
nuit qr simplex natura
ñ potest generare qr nihil
sine commixtone gene¬
rat᷑inmundo. Hae c om̃a
aut simul credenda s̃. aut
simulrefella. sienĩ ratio
mundi tenenda ẽ. in his
omnib deb& auctorita¬
tẽ habere. qđ si aliquara¬
tio spiritaliũ ẽ carnalis
dicendus ẽ. qͥmundirati¬
one infectus negat alit̃.
quid fieri quã nouit. ali¬
ud iterũ ad solent. suat̃¬
giuersatione ꝓponere.
Niunt enĩ. uolunta tepa¬
t̃ genuit filiũ. aut ñ ut
cũ audiuerint. utiq: uo¬
luntate statim uti inimi¬
ci filii dĩ. Res pondeant
ergo uoluntas ante filiũ ẽ.
ut ex hoc ñ a&nus appa¬
reat. Cũ ñ utiq ꝑ natiuita¬
tẽ initium acciperit. sed
extiterit. Et tam̃ si hoc
putant. ñ solũ ante fili ũ
erit uoluntas. sed & ante
patrẽ. qr causa generatio¬
nis pat̃ & filius ẽ. In fide¬
litas. carnales sensus se¬
quiturnominib. sic eni

Expanded text:
nec Ionas in uentre cenec Ionas in uentre ceti uixit nec mortui resurgent nec deus filium genuit. quia simplex natura non potest generare, quia nihil sine commixtione generatur in mundo. haec omnia aut simul credenda sunt aut simul refellenda. si enim ratio mundi tenenda est. in his omnibus debet auctoritatem habere; quod si aliqua ratio spiritalium est, carnalis dicendus est, qui mundi ratione infectus negat aliter quid fieri quam nouit. Aliud iterum adsolent sua tergiuersatione proponere. aiunt enim: \'uoluntate pater genuit filium aut non? ut, cum audierint: utique uoluntate\', statim ut inimici filii dei respondeant: \'ergo uoluntas ante filium est, ut ex hoc non aeternus appareat, cum non utique per natiuitatem initium acceperit, sed extiterit\'. et tamen si hoc putant, non solum ante filium erit uoluntas, sed et ante patrem, quia causa generationis pater et filius est. infidelitas carnales sensus sequitur in omnibus. sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dõ patri. N enim ue¬
rus ẽ. si in aequalis est.
poterit Num quid uerus
dicifilius. siñ uerusdica¬
t & pat̃. si enĩ uerus ẽ fi¬
lius erit uerus & pater.
quã ueritatẽ aequalitas
ꝓbat. qđ si dispares s̃. ne¬
ate eorũ uerũs ẽ. Eed qm̃
scripturarũ testimoni¬
ũ irritũ fieri ñ potest.
quo xp̃s. uerus dĩ filiur
ad ꝓbatur. Dedõpatre
natus credendus est.
quia ut ueritas haec
qualis legit᷑ actũ. qͥ poten¬
tiã dĩ inestimabilem p̃¬
dicas. Ris. ds̃ generare ñ
potest. qr simplex natus
contum eliã facis. men¬
dacẽ enimistũ dicis. utfi¬
liũ quẽ ille suũ & uerum
asserit. deneges & tuã
hypocrisindetegas. qr
falso potentẽ dm̃ p̃dicas
Sienĩ potentiã dĩ inid
qđ uerũ. ex falso factũ
ass eris p̃dicas. ut qđ ue¬
re uerũ ẽ inludas. quan¬
tomagis hoc amplectide¬
hominibus in possibile
uid&t apud dm̃ possibile
sit. Nã siratio carnisres¬
picit᷑. Nec uirgo peperit.

Expanded text:
est deo patri. non enim ueest deo patri. non enim uerus est, si inaequalis est. poteritnum uerus dici filius, si non uerus dicatur et pater? si enim uerus est filius, erit uerus et pater; quam ueritatem aequalitas probat. quod si dispares sunt, neuter eorum uerus est sed quoniam scripturarum testimonium inritum fieri non potest, quo Christus uerus dei filius adprobatur, de deo patre natus credendus est, quia, ut ueritas haec qualis legitur. At tu qui potentiam dei inaestimabilem praedicas, ais: \'deus generare non potest, quia simplex natura contumeliam facis. mendacem enim istum dicis, ut filium, quem ille suum et uerum asserit, deneges et tuam hypocrisin detegas, quia falso potentem deum praedicas. si enim potentiam dei in id quod uerum ex falso factum asseris, praedicas, ut quod uere uerum est inludas, quanto magis hoc amplecti dehominibus inpossibile uidetur deo possibile sit. nam si ratio carnis respicitur, nec uirgo peperit
Abbreviated transcription (Latin):
ti respondendũ ẽ eis. ut
in tota sũma c̃uicti ap pa¬
reant. ꝓpositio enĩ haec
ne cito appareat. Sic ẽ enĩ
Acsi aegrptius positus in obs¬
curo qr causa malu. bono
sensu defendi ñꝑotest
Ad impi&atẽ ergo defen¬
dendã. sacrilegis uerbis
utunt᷑. si itate ẽ potentia
eẽ filiũ sibi. cũ de ipso ñ
ess& natus. ergo talẽ illũ
erat generatio. Siergo
nihil int̃ eẽ dicitis. in ter
putari qr ñ hoc malitiose
auob asserit᷑. ut qđ in uo¬
cedr̃. hoc sit & in sensu.
ut qr uerus dr̃ filius ue¬
rus sentiat᷑. ꝑ id qđ unuis
substantiae ẽ . cũ patre
lic& ñ ꝑ generationẽ sed
ꝑ facturã qr totũ potest
ds sicut dicitis. ut factũ
sicsit quasi infectũ.
si autẽ rationis lineã sequen¬
tes. ñ posse dicitis. quo
initio c̃tin&᷑ aequale eẽ.
ut c̃ substantiuũ cumid
tis dolũ malitiae ur̃ae
qr ut sensũ uerbi elida¬
tis. falsa uoce x pm̃
uerũ eẽ filiũ dĩdicitis.
negantes ei. qr aequał

Expanded text:
ti, respondendum est eis, ut ti, respondendum est eis, ut in tota summa conuicti appareant. propositio enim haec,ne cito appareat. sic est enim ac si Aegyptius positus in obscuro, quia causa mala bono sensu defendi non potest. ad impietatem ergo defendendam sacrilegis uerbis utuntur. si itaque haec est potentia esse filium sibi, cum de ipso non esset natus, ergo talem illum erat generatio. si ergo nihil interesse dicitis inter putari, quia non hoc malitiose a uobis asseritur, ut quod in uoce dicitur hoc sit et in sensu, ut, quia uerus dicitur filius, uerus sentiatur, per id quod unius substantiae est cum patre, licet non per generationem, sed per facturam, quia totum potest deus, sicut dicitis, ut factum sic sit quasi infectum. Si autem rationis lineam sequentes non posse dicitis, quod initio continetur, aequale esse et consubstantiuum cum id tis dolum malitiae uestrae, quia ut sensum uerbi eludatis, falsa uoce Christum uerum esse filium dei dicitis negantes ei quia aequalis
Abbreviated transcription (Latin):
Et mens illa q̃ aiterat
quandoñ erat . dã nar&
quia ñ potest aliquan¬
do ñ fuisse. qui ut apud
dm̃ semꝑ fuis se signifi¬
car&᷑ de dõ legitur pro¬
cessisse. Nemo enimde
eo ꝓcessit ubi non fuit.
Solent quippe arru sicin¬
t̃p̃tari defilio dĩ dicentes
dĩ. quia sic illum fecit
ut uerus Quasi sit aliqͥd
qđ falsum faciat dr̃. Et
illa om̃a q̃ supra diximꝰ.
deunitate patris & filii
quider̃. cum sic roborata
sint & firmata sibic alit
sentiendũ putatur. Mul¬
ta poter̃ diuinis solidata
oraculis unius conuelli
degeneris testimonio.
Amputandum ẽ tamen
nesibi uelde eo ipsoblan¬
diatur iniquitas. Igitur
siinquit illum fecit. ut ue¬
russit. ut uoluntas cesse¬
rit. ꝓ natiuitate & factura
ꝓgeneratione. Tantũ enim
dandũ ẽ. inquiunt poten¬
tia edĩ ut possit facere que
go hac astutiae calliditate
utunt᷑ contra filiũ dĩ. ex his
ipsis de quibus p̃sumunt.
quia in reliquis s̃ conuic¬

Expanded text:
et mens illa quae ait: \'erat, et mens illa quae ait: \'erat, quando non erat\', damnaretur, quia non potest aliquando non fuisse qui, ut apud deum semper fuisse significaretur, de deo legitur processisse. nemo enim de eo processit ubi non fuit. Solent quidem Arrii sic interpretari de filio dei dicentes:us filius dei, quia sic illum fecit ut uerus sit.\' quasi sit aliquid quod falsum faciat deus. et illa omnia quae supra diximus de unitate patris et filii quid erunt, cum sic roborata sint et firmata? si hic aliter sentiendum putatur, multa poterunt diuinis solidata oraculis unius conuelli degeneris testimonio.. amputandum est tamen, ne sibi uel de eo ipso blandiatur iniquitas. igitur \'sic\', inquit, illum fecit ut uerus sit, ut uoluntas cesserit pro natiuitate et factura pro generatione. tantum enim dandum est./ inquiunt, \'potentiae dei, ut possit facere quae go hac astutiae calliditate utuntur contra filium dei, ex his ipsis de quibus praesumunt, quia in reliquis sunt conuic
Abbreviated transcription (Latin):
Neq duodiuintiate sed
dr̃ unus. ut siue loquatur
pat̃ siue loquatur filius. unꝰ
dr̃ locuius dicatur. Nã sup¬
se dñs int̃c&era demare
& femina. iamñs̃ inquit
duo sed una caro. quanto
magis pat̃& filius. ñ duo
diisint sed una substantia
Vt autẽ duo dicant᷑ pat̃ &¬
filius causa ẽ natiuitatis
Ne autẽ iterum duodir̃
causa ẽ unius diuinitatis
Quatam̃ hebitudine xp̃m
creatum idẽ. factum p̃¬
dicant. cum legant ni hil
dm̃ sine xp̃o fecisse. si
ergo sine illo nihil fac¬
tumẽ. Nerit ipse factu¬
ra. sienim factura est.
factum .ẽ. aliquid sine
ipso sed absit. qui anihil
sine illo. Natus enimde
dõ non coepit. s ed exste¬
tit. Natiuitas errim .ni¬
hil est aliud quã exitio.
Ex itio autẽ manifesta¬
tio est. Itaq: ñ factus
sed editus est. ut enim
xpi de essentia dĩ exti¬
tisse uel ꝓcessis sesigni¬
ficar& exitio eiusna¬
tiuitas appellataẽ. ut
qr ñ dispar ẽ. a genitore
natiuitas. consubstan

Expanded text:
neque duo diuinitate sed neque duo diuinitate sed deus unus, ut, siue loquatur pater siue loquatur filius, unus deus locutus dicatur? nam si ipse dominus inter cetera de mare et femina: iam non sunt, inquit, duo, sed una caro, quanto magis pater et filius non duo dii sunt, sed una substantia! ut autem duo dicantur pater et filius, causa est natiuitatis; ne autem iterum duo dii sint, causa est unius diuinitatis. qua tamen hebetudine Christum creatum, id est factum, praedicant, cum legant nihil deum sine Christo fecisse ? si ergo sine illo nihil factum est, non erit ipse factura. si enim factura est, factum est aliquid sine ipso. sed absit, quia nihil sine illo. natus enim de deo non coepit, sed extitit natiuitas enim nihil est aliud quam exitio; exitio autem manifestatio est: itaque non factus, sed editus est. ut enim Christus de essentia dei extitisse uel processisse significaretur, exitio eius natiuitas appellata est ut, quia non dispar est a genitore natiuitas, consubstant
Abbreviated transcription (Latin):
re si abeo filiũ segre¬
gent. derogant ei. ut
quẽ minorẽ uolunt
facere impie obceca¬
timente : ꝓ ponant eũ
illi. cuius auctor ita¬
ti inclinandũ hunc
putant. scriptur a au¬
te utnihil filiũ a patre
differre docer&. dif¬
ferr& autẽ siñ ess&
uerus. Aiũ nullum
dix̃ estimandum ad
eũ qr nulla alia subs¬
tantia poterit similis.
reperiri substantia eu
xpm̃ de dõ ẽẽ doceriñ
poterat. quã ut nulli
dicer& aliũ estimandũ
ut eum. sciens enim
dm̃ patrẽ nullo modo.
diciposse subiectũ filiu
eiꝰ ut hiuic patrẽ esse
ostender&. non esti¬
mabit᷑ inquit alter ad
uerus enim eius filiusẽ
Igitur proph&ra ait. hic
si hic ẽ ipse ẽ dr̃ unus. de
isto enim dicit scriptu
eius. Uides ergo non p̃¬
iudicare unidõ ꝑsona
filii. si & ipse unus dr̃
dicatur. Quippe cum
hoc scriptura test&.
unde hoc nisi quia unũ
sunt pat̾ & filius qr ñ ꝑso¬
nis significat᷑ unita ssed na¬
tura ã ñ substantia duo sin
sedunũ.

Expanded text:
re, si ab eo Filium segrere, si ab eo Filium segregent, derogant ei; ut quem minorem volunt facere, impia obcaecati mente, praeponant eum illi cujus auctoritati inclinandum hunc putant. Scriptura autem ut nihil Filium a Patre differre doceret differret autem si non esset verus, alium nullum dicit aestimandum ad eum; quia nulla alia substantia poterit similis reperiri substantiae Dei, m de deo esse doceri non poterat, quam ut nullum diceret alium aestimandum ut eum. sciens enim deum patrem nullo modo dici posse subiectum, filium eius ut huic parem esse ostenderet: non aestimabitur, inquit, alter ad alis est; uerus enim eius filius est. igitur profeta ait: hic si hic est, ipse est deus unus; de isto enim dicit scriptureius. Uides ergo non praeiudicare uni deo personam filii, si et ipse unus deus dicatur, quippe cum hoc scriptura testetur. unde hoc, nisi quia unum sunt pater et filius, quia non personis significatur unitas, sed natura, ut non substantia duo sint, sed unum,
Abbreviated transcription (Latin):
enim dr̃ ẽ: Quia quã uis
dr̃ sit ñ tam̃ ex seds̃ ẽ.
E enimapatre quia fili¬
us ẽ. Pt̃ ipsum a utẽ ñ
ẽ dr̃ qr unicus patrisfi¬
lius ẽ. ips e autẽ dr̃ ẽ. qui a
una. atq eadẽ substan¬
tia dĩ & xp̃i ẽ. Nihiligi¬
tur ambi guitatis relin¬
quit᷑. ut patris & filu
una eẽ credat᷑ substan¬
tia. Uerus enĩ filius &
ueri patris ẽ. Tale &iã
illud hieremiae ꝓph&ȩ
ẽ. Dicit enĩ int̃ alia. hic¬
adeum. hic ad inuenti
onẽ uiã scientiae. & de¬
dit eam iacob puero suo
& isrł dilecto subipost
haec interris uisus ẽ. &
int̃homines conuersa¬
tus ẽ. Num quid dege¬
nere potest dici adquẽ
alius ñ potest estima¬
ri. Aut alius dr̃ quã pa
Tẽ poter it dici ut dõ ꝓ¬
ficiat adiniuriã patri.
Sienim estimari adeũ
alt̃ds̃ non potest. &
absq: dõ patre ẽ. uide¬
te andebeat dici qđ se¬
quitur. periculosum
ẽ enĩ maior enim pa¬
tre dic& putantes e¬
nim dõ se patridiffer¬

Expanded text:
enim deus est, quia quamuis enim deus est, quia quamuis deus sit, non tamen ex se deus est. est enim a patre, quia filius est. praeter ipsum autem non est deus, quia unicus patris filius est. ipse autem deus est, quia una adque eadem substantia dei et Christi est. nihil igitur ambiguitatis relinquitur, ut patris et filii una esse credatur substantia. uerus enim filius et ueri patris est. Tale etiam illud Hieremiae profetae est; dicit enim inter alia: hicad eum. hic adinuenit omnem uiamscientiae et dedit eam Iacob puero suo et Israhel dilecto sibi. post haec in terra uisus est et inter homines conuersatus est. numquid degener potalius non potest aestimari; aut aliud Deus quam Pater est, poterit dici, ut Deo proficiat ad injuriam Patris? Si enim aestimari ad eum alter Deus non potest, et absque Deo Patre est; videte an debeat dici id quod sequitur: periculosum est enim. Major enim Patre dicetur. Putantes enim se Deo Patri defer
Abbreviated transcription (Latin):
& similitudine : unã eẽ le¬
gimus. ut eorum unũ nihil
differre ab altero credere
nerante natiuitas. Deniq
iudei intellegentes quia
ꝓpriũ sibi patrẽ dicebat
dm̃. dicunt ad pilatum.
Nos legẽ habemꝰ & secun¬
dũ legẽ deb&mori. quia
filiũ dĩ se fecit. Iudei intel¬
lexer̃ & xp̃iani sedicunt
non in tellegere. qui non
credebant. Intellegebant¬
& qui sedicunt credere
faciunt ne intellegant.
uel hoc saltim admitte¬
rent. qđ proph&a esa¬
ias ut xpm̃ non a sem&
ipso quidẽ sed dedõ. dm̃
esse significar& int̃c&e¬
ra ait. post tesequent᷑
alligati uinculis. & ado
saluator. Quantũ adbo¬
nam m̃tẽ ꝑtin&. haec ma¬
nifestas. his enim & pat̃
infilio eẽ probatur & filius
ds̃ eiusdem substantia e
quia pat̃ ẽ significatur.
Inquo enimdr̃ ẽ. & p̃ter
ipsum dr̃ ñ est. & p̾ter
ds̃ est quid aliud pote¬
rit eẽ dici quã hoc. qđ e
pater dr̃ & nec differre
abͥaliquo. hoc ẽ enim
duo eẽ unum. In ipso

Expanded text:
et similitudinem unam esse leet similitudinem unam esse legimus, ut eorum unum nihidifferre ab altero crederemnerante natiuitas. denique Iudaei intellegentes, quia proprium sibi patrem dicebat deum, dicunt ad Pilatum: nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia filium dei se fecit. Iudaei intellexerunt, et Christiani se dicunt non intellegere? qui non credebant, intellegebant; et qui se dicunt credere, faciunt ne intellegant? uel hoc saltim admitterent, quod profeta Eseias, ut Christum non a semet ipso quidem, sed de deo deum esse significaret, inter cetera ait: post te sequentur alligati uinculis et adorsaluator. Quantum ad bonam mentem pertinet, haec manifesta sunt. his enim et pater in filio esse probatur et filius deus eiusdem substantiae, qua pater est, significatur. in quo enim deus est et praeter ipsum deus non est et us est, quid aliud poterit esse dici, quam hoc quod est pater deus, et nec differre in aliquo? hoc est enim duo esse unum. in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
esaias ꝓph&a introno
maiestatis xpm̃ uidit se¬
dentẽ dnm̃ sab aoth quod
arruiñnegant. Dedõ patre
legitur. qđ rex regũ sit.
& dñs dominorum. Eadẽ
& dex põfilio dĩ uero. sic
ubiq diuinitate ex a equan¬
tur pat̃ & filius. ut uniur
dĩ modum ñ egrediatur
numerus ꝑsonarũ : Int
patrem autem & filiũ ni¬
hil int̃ ẽ. nisi hoc solum
qr pat̃ ingenitus ẽ. filius.
uero genitus. Id .ẽ. pat̃ a nul¬
lo ẽ. filius autẽ depatre.
qđ quidẽ sublime est in
filio. Hincenim ad discit᷑
nobilitatis eius ae terni¬
tas Et quia uerur filius ẽ.
ueripatris. Vnde ẽ enĩ
illud quod legit᷑ in genesi
dicente do. faciamꝰ homi¬
nẽ adimagine & simili¬
tudinẽ nram Itaq: siima¬
go eorum & similitudo
una ẽ quomodo non unũ
sunt & natura. Inspiri¬
talibus enim. ubi utiq
ñ sunt figurae simile ñ
erit aliquid ninꝑ substan¬
tiam ut ubi duorumima¬
gounae quomodo non
eorũ unaerit & substantia
dcirco enĩ imaginẽ eorum.

Expanded text:
Eseias profeta in throno maiestatis Christum uidit sedentem dominum sabaoth, quod Arrii non negant. de deo patre legitur, quod rex regum sit et dominus dominorum, eadem et de Christo filio dei uero. sic ubique diuinitate exaequantur pater et filius, ut unius dei modum non egrediatur numerus personarum. Inter patrem autem et filium nihil interest, nisi hoc solum, quia pater ingenitus est, filius uero genitus; id est, pater a nullo est, filius autem de patre; quod quidem sublime est in filio. hinc enim addiscitur nobilitatis eius aeternitas et quia uerus filius est ueri patris. unde est enim illud quod legitur in Gdicente Deo, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ? Itaque si imago eorum et similitudo una est, quomodo non unum sunt et natura? In spiritualibus enim ubi utique non sunt figurae, simile non erit aliquid nisi per substantiam, ut ubi duorum imago una est, quomodo non eorum una erit substantia? Idcirco enim imaginem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
estis uos. qm̃ unus dr̃ om¬
nib: inscripturis p̃dicat᷑.
Misteriũ autẽ eius intri¬
nitate adoratur. Idcirco
sicait seriptura. ut subu¬
nius dĩ ꝓfessionẽ ea q̃ deip¬
in eodem honore intelle
ideo. sacram̃tũ reuela¬
tũ ẽ dĩ ut gloria eius
eo qui unus ẽ. facerecre¬
datur. sed imellectũdat
utcredamꝰ. ea satione
intrinita te creaturae
salutẽ consistere qr uina
ẽ eoꝵ diuinitas. neq enĩ
possit simuliungi & in
or dine poni creator&
creatura. dñs & serui
quippe Fũ sine uno eorũ
salus nullisit. Adiniuriã
deput& & gloria scrip
quid sit qđ ostenditur
Tale ẽ. siquis geminam
ostendat ñ clamans qr
gemma ẽ. Num quid quia
ille ñ clamat ñ erit gẽ¬
ma quae uid&. Ita&
scripturae ostenduNt
ꝑ ea q̃ suꝑ tractata s̃. quid
credere debeamꝰ intrauni¬
usdĩ fidẽ sensũ nrm̃ condu¬
dentes misterio trinita¬
tis. XCUIII.

Expanded text:
estis uos? Quoniam unus deus omnibus in scripturis praedicatur. mysterium autem eius in trinitate adoratur, idcirco sic agit scriptura, ut sub unius dei professione ea, quae de ipin eodem honore intellegideo sacramentum reuelatum est dei, ut gloria eius eo, qui unus est, facere credatur, sed intellectum dat, ut credamus ea ratione in trinitate creaturae salutem consistere, quia una est eorum diuinitas. neque enim possit simul iungi et in ordine poni creator et creatura, dominus et serui, quippe cum sine uno eorum salus nulli sit. ad iniuriamdeputetur et gloriam. scriptquid sit quod ostenditur. tale est si quis gemmam ostendat non clamans quia gemma est; numquid, quia ille non clamat, non erit gemma quae uidetur? ita et scripturae ostendunt per ea quae supra tractata sunt, quid credere debeamus, intra unius dei fidem sensum nostrum concludentes mysterio trinitatis. XCVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
operat᷑ unus atq idẽ sp̃r
diuidens unicuiq ꝓutuult
Ideo ꝓut uult. quia uolun¬
tas eiꝰ. uoluntas ẽ dĩ. Ñenĩ
dix̃ ꝓut uult dr̃. sed prout
uult sp̃s. creatura enim
cogitse. ut difaciat uolun¬
tatem. Sp̃s autẽ sc̃snatura¬
ego indigito dĩ eicio demo¬
niu. & c&era digitũ dĩ
illũ de dõ eẽ. Deniq iud eos
qui eũ in belrebubeicere
demonia diceban in scm̃
confitent᷑ magidicentes.
digitus dĩ hic ẽ. Nã & in ac¬
tis a postoloꝵ legimꝰ. Deser¬
uientibus autẽ eis &ieiu
gregate mihi barna ban
& saulũ adopus qđ uocaui
manifeste appar& hunc ẽẽ
dnm̃. sicut & dm̃ patrem.
Et saulũ xp̃r deca elo uoca¬
uit & misit p̃dicare. et hoc
simili modo. sibi defendit.
spssc̃s dicendo adopus
qđ uoc auieos. Nã nemoig¬
norat episcopos saluatore
ecclesis instituisse. Ipse
enĩ priusqua incaelos a scen¬
der&. imponens manũ apos¬
tolis ordinauit eos. episco¬
pos. hoc apostolus scõspũi
deputat. cũ dicat. Adten¬

Expanded text:
operaturunus adque idem spiritus diuidens uni cuique prout uult. ideo \'prout uult, quia uoluntas eius uoluntas est dei. non enim dixit prout uult deus,\' sed prout uult spiritus. creatura enim cogit se, ut dei faciat uoluntatem; spiritus autem sanctus naturaego in digito dei eicio demonia et cetera. digitum dei  de deo esse. denique Iudaeos, qui eum in Belzebub eicere demonia dicebant, in sanconfitentur magi dicentes: digitus dei est hic. nam et in Actis Apostolorum legimus: deseruientibus autem eis et ieiunnctus: segregate mihi Barnaban et Saulum ad opus, quod uocaui manifeste apparet hunc esse dominum sicut et deum patrem —; et Saulum Christus de caelo uocauit et misit praedicare, et hoc simili modo sibi defendit spiritus sanctus dicendo: ad opus quod uocaui eos. nam nemo ignorat episcopos saluatorem ecclesiis instituisse; ipse enim priusquam in caelos ascenderet, inponens manum apostolis ordinauit eos episcopos. hoc apostolus sancto spiritui deputat, cum dicat: adten
Abbreviated transcription (Latin):
neq: hominẽ signar&. Et
quid mirum. Apostolus
enim. aliquando templũ
dĩ hominẽ appellat. ali¬
quando uero templũ sp̃s
scĩ. Propterea: qui aunũ
snatura sienĩ minime

Expanded text:
neque hominem signaret. et quid mirum? apostolus enim aliquando templum dei hominem appellat, aliquando uero templum spiritus sancti, propterea quia unum sunt natura. si enim minime
Abbreviated transcription (Latin):
ad in iuriam ꝑtin&. crea¬
toris communis. ut quod
illis olidebitum ẽ. deput&
creaturae. Quippe cum ab
eo ꝓ hibitum sit ꝑ legem.
Aut cum corporabene com¬
posita & delora uidemus.
aut aliquid proximisicon¬
cupis camus. Alit̃ ea aspici¬
mus quam mandatlex. Tunc
fit peccatũ qđ uocatur ma¬
lum. Sed fortedicatur. nihil
formosum debuit fieri
nenos peccaremus. ut tute¬
lanrã ex aliorum deformi¬
tate constar&. Nec ferrũ
ess&. nede eo fierent homi¬
cidia. Neq lucerna inusu
ess&. nefures lumine eius
ad effringendum uter en¬
tur. Ut quod magnopere
omnibus utile .ẽ. dees s&
propt̃ quor undã uanilo¬
quia cum const&nõs sem per
concupiscere. quia ñ illorũ
uitium sed nrm. ẽ. cum sumus
neglegentes qđ const& ex
int̃uallo creari. Quia ñ su¬
mus qđ ds̃ ẽ. Si c autẽ male
audimus si audientes ido la
deos eẽ. consentiamus. aut
siturpia cantantibus. aurẽ
commodemur. Tunc autẽ
bene audimus. si audien¬

Expanded text:
ad iniuriam pertinet creaad iniuriam pertinet creatoris communis, ut quod illi soli debitum est deputetur creaturae, quippe cum ab eo prohibitum sit per legem. aut cum corpora bene conposita et decora uidemus aut, aliquid proximi si concupiscamus, aliter ea aspicimus, quam mandat lex, tunc fit peccatum quod uocatur malum. sed forte dicatur: nihil formonsum debuit fieri, ne nos peccaremus\', ut tutela nostra ex aliorum deformitate constaret, nec ferrum esset, ne de eo fierent homicidia, neque lucerna in usu esset, ne fures lumine eius ad effringendum uterentur, ut quod magnopere omnibus utile est deesset propter quorundam uaniloquia, cum constet semper concupiscere, quia non illorum uitium, sed nostrum est cum sumus neglegentes. quod constat ex interuallo creari, quia non sumus quod deus est. sic autem male audimus, si audientes idola deos esse consentiamus, ant si turpia cantantibus aurem commodemus. tunc autem bene audimus, si audien
Abbreviated transcription (Latin):
cadit nec sustinens. & ei
quis. sed hortatu quodã
animum eius reparat.
Uidienim eum propositum
habuis seuincendi. & spe¬
rat talem posse proficere
aduictoriam. quẽ nonsi¬
ne fatigatione sui hostis
elisit. Qui enim facileum¬
citur ñ hab& animum resis¬
tendi. nec uincitur sed con¬
sentit. hic aceruior pec¬
cat Huius modi uix adue¬
niam. ad mittendus ẽ. quiuo¬
tum hab& delinquendi. Qui
enim me diatur ne pecc&.
&iam sipeccauerit non as¬
pere peccat. Quidiligen¬
tibus enim aliquandomi¬
nora peccata subrepunt.
quanto enim minora sunt.
tanto magis subtiliora.
Et dum contemnuntur ñ ui¬
tantur. maiora enim lon¬
ge apparent. acꝑ hoc quun
maioribus peccat. uolunta¬
tis eius ẽ crimen. Sane qm̃
superius peccata exsensi¬
bus ortum capere diximꝰ.
dum contralegis imperi¬
um uel rationem aliquid
aspicimus aut audimus.
Id ẽ si solem uidentes. ad¬
orandum. eum putemus.
propt̃ pul critudinem eiꝰ
tunc male uidemus. quia

Expanded text:
cadit, nec suscenset ei cadit, nec suscenset ei quis, sed hortatu quodam animum eius reparat. uidit enim eum propositum habuisse uincendi et sperat talem posse proficere ad uictoriam, quem non sine fatigatione sui hostis elisit. qui enim facile uincitur non habet animum resistendi nec uincitur, sed consentit. hic acerbius peccat, huius modi uix ad ueniam admittendus est, qui uotum habet delinquendi. qui enim id meditatur ne peccet, etiam si peccauerit, non aspere peccat. diligentibus enim aliquando minora peccata subrepunt. quanto enim minora sunt, tanto magis subtiliora, et dum contemnuntur, non uitantur. maiora enim longe apparent, ac per hoc qui in maioribus peccat, uoluntatis eius est crimen. Sane quoniam superius peccata ex sensibus ortum capere diximus, dum contra legis imperium uel rationem aliquid aspicimus aut audimus, id est si solem uidentes adorandum eum putemus propter pulchritudinem eius, tunc male uidemus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
semel peccauerit reparare
sed eb& ne denuo pecc&.
nepar sit ei qui seuicerat.
ut iterum sinon pecc&: iã
superior habeatur. quia
semel elisus bis trium¬
phauit. Haec iustitia ẽ.
ut quia conluctatio in
mundoẽ. qui pro pensior
.ẽ. in non peccando coro¬
n&ur. Nihil ergo indi
operemalum. Acsi a qui¬
bus dã mala quȩdam di¬
cantur. Vt uenenum. ut
tenebrae. Quia enimcor¬
poranrã iuim ueneni fer¬
renon possunt. Malum
dicat᷑ quasi ferantignẽ aut
aquam & ferrum uelplũ¬
bum. quia multum ab au¬
rodistat malum dicitur
Ad comparationẽ enim lu¬
cis tenebras condemnañ
cum sciant proloco suone¬
cessarias. sicut plumbũ
aut testum. Namutiq:
requiẽdant post laborẽ
Igitur omnis qui conlucta¬
tur inmundo. sic enitide¬
b& nec ire aspera. uictus
abcedat & fiatreus. uix
aut tarde rem reparans.
Et forte inter haec ꝓueni¬
at exitus. & ex eat hinc
cum peccato. Qui enim
om̃i uir tutenititur. sieli¬
sus forte fuerit quasi uir

Expanded text:
semel peccauerit, reparare semel peccauerit, reparare se debet ne denuo peccet, ne par sit ei qui se uicerat, ut iterum si non peccet, iam superior habeatur, quia semel elisus bis triumphauit. haec iustitia est ut, quia conluctatio in mundo est, qui propensior est in non peccando coronetur. Nihil ergo in dei opere malum ac, si a quibusdam mala quaedam dicantur, ut uenenum, ut tenebrae — quia enim corpora nostra uim ueneni ferre non possunt, malum dicatur, quasi ferant ignem aut aquam —, et ferrum uel plumbum. quia multum ab auro distat, malum dicetur. ad comparationem enim lucis tenebras condemnant, cum sciant pro loco suo necessarias, sicut plumbum aut testam. nam utique requiem dant post laborem. Igitur omnis qui conluctatur in mundo sic eniti debet, ne in re aspera uictus abscedat et fiat reus, uix aut tarde se reparans, et forte inter haec proueniat exitus, et exeat hinc cum peccato. qui enim omni uirtute renititur, si elisus forte fuerit, quasi uir
Abbreviated transcription (Latin):
sit facere qđ uult. ut sibo¬
numnaturae suae exerci¬
tatio melior & honorissit.
Si autem infirm& uigorẽ
suum. contumelia digñ
habeatur. Huius modi
facit enim qđ contrarẽ
sit. Ñ. ẽ minimum. qđ con¬
ces sum ẽ homini. ut cum
recta sequitur. gaude atin
sese ꝑ id . qđ operes uo uid&
semeliorem. autcertesi¬
bi imput& quicum potu¬
it. non dedit opera. ut me¬
liorar & sebonis. Si autẽ
homo potestati suae non
ess& subiectus. fuerat ne¬
ces sitati. ut neq boniope¬
ris habȩr& gloriã. neque
mali poenam. sed fuis s& unꝰ
expecorib:. Qm̃ ergo adutrũs
facti sumus possibiles ut ꝑ
neglegentiã delinquamus.
siqđ bene audire & uidere
debemus: male id est ex¬
tranaturam audiamus
& rationem. Peruigilañtiã
autẽ naturabonum cus todi¬
amus. & cauti eẽ semꝑ non
possumus. quia sicut dixi.
adutrumq factisumus
.possibiles. Sipeccamus
noniam condemnamur
nisi iterum delinqua mꝰ.
iã quasi ꝑditores. Qui enĩ

Expanded text:
sit facere quod uult, ut si bosit facere quod uult, ut si bonum naturae suae exercitatio melioret, honoris sit, si autem infirmet uigorem suum, contumelia dignus habeatur huius modi. facit enim quod contra se sit. non est minimum quod concessum est homini, ut cum recta sequitur, gaudeat in sese per id, quod opere suo uidet se meliorem, aut certe sibi inputet, qui cum potuit, non dedit operam ut melioraret se bonis. si autem homo potestatis suae non esset, subiectus fuerat necessitati, ut neque boni operis haberet gloriam neque mali poenam, sed fuisset unus ex pecoribus. Quoniam ergo ad utrumque facti sumus possibiles, ut per neglegentiam delinquamus, si quod bene audire et uidere debemus, male, id est extra naturam audiamus et rationem, per uigilantiam autem naturae bonum custodiamus, et cauti esse semper non possumus, quia, sicut dixi, ad utrumque facti sumus possibiles, si peccamus, non iam condemnamur, nisi iterum delinquamus, iam quasi perditores. qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Hinc ẽ unde nepati¬
entia eius. non utiq: addã¬
num ipsius. sed ad nrm̃ om¬
nino contemnenda puta¬
r&ur. Ait tacui. num quid
semꝑ tacebo Itaq: ds̃bo¬
nus. om̃a quae fecit bona
s̃. Unde ergomalum nihil
ẽmalum. nisi p̃uaricatio
boni dum in concessa p̃su¬
muntur. Aui concessa in¬
ordinatefiunt. Vt alibi
mandatum. alibifiat.
quando qđ inuxore con¬
ces sum ẽ. fit in mer& rice.
Et qđ dõ offerendum erat.
offertur diabolo. Et cum
quis ñ tulit suum. sed alie¬
num. Et cum p̃uaricatorẽ
occidi liceat: occiditur in¬
nocens. Nulla igitur natu
raꝓbatur malum : uoluntas
autemẽ. Accedensnatu rae
concepta. excausis quaema¬
lemouur. Dum excidit
modum ut illa gerat. qua
naturae fuae ñ sunt. Cau¬
sae autem p̃uaricatio nis
oriuntur ex sensibus quan¬
do aliquid male uidemus.
aut audimus. Quem erro¬
rem haec res facit. quia
homo non ẽ ds̃ qui solus
errare non potest. Natu¬
saergo hominum ꝓpricar¬
bitrioremissa est. ut pos¬

Expanded text:
ant. hinc est unde, ne patiant. hinc est unde, ne patientia eius non utique ad damnum ipsius, sed ad nostrum omnino contemnenda putaretur, ait: tacui; numquid semper tacebo? Itaque deus bonus omnia quae fecit bona sunt. unde ergo malum? nihil est malum nisi praeuaricatio boni, dum inconcessa praesumuntur aut concessa inordinate fiunt, ut alibi mandatum alibi fiat: quando quod in uxore concessum est fit in meretrice; et quod deo offerendum erat offertur diabolo; et cum quia non tollit suum, sed alienum; et cum praeuaricatorem occidi liceat, occiditur innocens. nulla igitur natura probatur malum. uoluntas autem est accidens naturae concepta ex causis, quae male mouetur, dum excedit modum, ut illa gerat quae naturae suae non sunt. causae autem praeuaricationis oriuntur ex sensibus, quando aliquid male uidemus aut audimus. quem errorem haec res facit, quia homo non est deus, qui solus errare non potest. Natura ergo hominum proprio arbitrio remissa est, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
quo sunt om̃a quaeque s̃.
sursum deorsum summa
& ima. Om̃ps. omnitenens
Uere in omnibus diues: quia
nihilẽ qđ ñ Eius sit. Bonus
Iustus misericors. bonus.
quia fecit exsistere. quae
ñerant. Iustus quia quae
fecit. ut proficerent. ꝓ prio
libertatis arbitrio dimissa
essedecreuit. Naturalit̃ ad¬
dens auxilium manifestatae
legis. ut auctoritas eius ꝓfec¬
tus ess& hominib:. Miseri¬
corsutyoquia peccantib: non
fale rruuit. sed sustin&: ut
conuersis ignoscat. Est & se¬
uerus. ut terrore quae ab eo
bene condita sunt. conser¬
uentur. Deneglegentia pa¬
rer& uitae p̃cipitium: &
ne qđ mirabilius est pra&er¬
mit tamus. Tanta ẽ eius
clementia ut contum eli¬
aspassus ab his quos fecit
sufferat & prior uoc& eos
adpacem. Num quid ñ ma¬
ioris uirtutis hoc ẽ. quam
condidisse creaturam. in
quo siꝑ maner&. nimia bo¬
nitas eius obess& creaturȩ
Vnde aliquando diligi ali¬
quando timeri se uult.
neaberrantes ab eo depere¬

Expanded text:
quo sunt omnia quaequae sunt quo sunt omnia quaequae sunt sursum, deorsum, summa et ima; omnipotens, omnitenens, uere in omnibus diues, quia nihil est quod non eius sit; bonus, iustus, misericors: bonus, quia fecit existere quae non erant; iustus, quia quae fecit, ut proficerent, proprio libertatis arbitrio dimissa esse decreuit naturaliter addens auxilium manifestatae legis, ut auctoritas eius profectus esset hominibus —; misericors uero, quia peccantibus non facile reddit, sed sustinet ut conuersis ignoscat. est et seuerus, ut terrore quae ab eo bene condita sunt conseruentur, ne neglegentia pareret uitae praecipitium, et, ne quod mirabilius est praetermittam, tanta est eius clementia, ut contumelias passus ab his quos fecit sufferat et prior uocet eos ad pacem. numquid non maioris uirtutis hoc est, quam condidisse creaturam? in quo si permaneret, nimia bonitas eius obesset creaturae. unde aliquando diligi, aliquando timeri se uult, ne aberrantes ab eo depere
Abbreviated transcription (Latin):
git opinio. Plus ẽ
enim quam quicquid
dici poterit aut cogitari.
Seddicamus aliquid qđ li¬
c& imparsit: tam̃ ex ali¬
qua conueniat satione
his quae dõ digna uiden¬
tur. Namuna quae que
natura ꝓcapacitate sui
suspicatur dedõ. ut quantũ
natura distat anatura. tan¬
tum dist& sententia a sen en¬
necesse ẽ. ut omnium mentes
excedat. Homines enimquan¬
tum possunt aciemmentis
extendere aspiciunt quid
ds̃ sit. opinione non de fini¬
tione. Angeli autem qui
superiores hominibus sunt
quia plus aliquid dedõ senti¬
unt ñ est dubium. Archan¬
geliuero eo ipsi amplius.
Cherubin autem & seraphin
quae potentiae iuxta dm̃ ẽt̃
dicuntur. maiora dedõ sen¬
tiunt: ñ tam̃ comp̃hendunt
penitus quid ds̃sit : quia ne¬
monouit patrem nisi filius.
nec filium quis. nisi pater.
accessibilis. In uisibilis. in esti¬
mabilis. Infinitus. per fec
lisomnimodo a quo om̃a ini¬
tium consecuta s. ueneran¬
đ diligendus. metuendus.
Extraquem nihilẽ. Immo in

Expanded text:
git opinio. plus est enim quam quicquid dici poterit aut cogitari. sed dicamus aliquid, quod licet impar sit, tamen ex aliqua conueniat ratione his quae de deo digna uidentur. nam una quaeque natura pro capacitate sui suspicatur de deo, ut quantum natura distat a natura, tantum distet sententia a sentennecesse est ut omnium mentes excedat. homines enim, quantum possunt aciem mentis extendere, aspiciunt quid deus sit opinione, non definitione; angeli autem qui superiores hominibus sunt, quia plus aliquid de deo sentiunt, non est dubium; archangeli uero eo ipso amplius; cherubin autem et seraphin, quae potentiae iuxta deum esse dicuntur, maiora de deo sentiunt, non tamen conprehendunt penitus quid deus sit, quia nemo nouit patrem nisi filius, nec filium quis nisi pater. accessibilis, inuisibilis, inaestimabilis, infinitus, perfectulis omni modo, a quo omnia initium consecuta sunt; uenerandus, diligendus, metuendus, extra quem nihil est, immo in
Abbreviated transcription (Latin):
unii Ut quid Moyies descendens de monte crm tapulis
uuitu eplendidun habuit et intolerabite
suommardeus bona fecit. et ualde bona quid et ut
danad moe de mundis et innuradis inauc tecum in
x sim dõ dicas ad tpraham de filiis asc̃ł quod pii. progeme
neluri essent de potectate Agiptiorum. quia ẽ. utͦ e coha
sex dicat quinta pergenie exlerunt filii urt de tena

Expanded text:
VIII. UT QVID MOVSES DESCENDENS DE MONTE CUM TABULIS UULTUM SPLENDIDUM HABUIT ET INTOLERABILEomnia Deus bona fecit et valde bona, utquid dixit ad Noe, De mundis et immundis induc tecum in  CUM DEUS DICAT AD ABRAHAM DE FILIIS ISRAHEL, QVOD QVARTA PROGENIE EXITURI ESSENT DE POTESTATE AEGVPTIORUM, QVID EST UT E CONTRA LEX DICAT: \'QVINTA PROGENIE EXIERUNT FILII ISRAHEL DE TERRA
Abbreviated transcription (Latin):
em̃dandi in quib opera
non dederunt̃ : ut plur ha¬
berent laudir quã uitu¬
perationis Iustiuero ual¬
de ꝓpensiorer in excitio
inplendȩ legis inuentire¬
munerandis unt: & sub¬
iecit. Qm̃ scit dñr uiã iustoꝵ
hos scire dicitur dr̃. quime¬
mores praeceptorumeiꝰ
bonis operib insistunt iur
tiͭ ab ło.. coronentur:
his aut̃ quuim me morereiꝰ
circacura animae nec le¬
gentess unt sic dic̃. rece
diteame nesciouos ope¬
rariiniquitatis: & sequitꝰ:
& iter impioꝵ peribit: Unde
pralmus coeptus ẽ. & ter.¬
mi ratur ut caura ipigrãt
tract&ta nulli abii. quã
ꝑaerdicioni docerentur
obnaxun sicutetum dixr :
iustoꝵ quia mn lege eiuram¬
bulant : iter aut̃ impioꝵ er
extradĩ lege :ẽ. peribit
quia om̃s uiae impiorum tene¬
brosae. Dicit salomoñpioꝵ
aut̃ clariss unȩ duce xp̃o

Expanded text:
emendandi in quibus operam emendandi in quibus operam non dederunt, ut plus haberent laudis quam uituperationis; iusti uero ualde propensiores in exercitio implendae legis inuenti remunerandi sunt. Et subiecit: quoniam scit dominus uiam iustorum. hos scire dicitur deus, qui memores praeceptorum eius bonis operibus insistunt, ut iusti habiti coronentur. his autem, qui inmemores eius circa curam animae neclegentes sunt, sic dicit: recdite a me; nescio vos, operarii iniquitatis . Et sequitur: Et iter impiorum peribit. Unde Psalmus coeptus est, et terminatus, ut causa impiorum tractata, nulli alii quam perditioni docerentur obnoxii. Sicut enim dixi, justorum, quia in lege ejus ambulant: iter autem impiorum, quia extra legem Dei est, peribit; quia omnes viae impiorum tenebrosae , sicut dicit Salomon, piorum autem clarissimae duce Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ƿiecti a facie auctoris dĩ si¬
ne quo non pors se uiui inter¬
hibunt: & sequitur : Ideo
non resurgunt impii iniudi¬
tio : Dignũ quoddic̃: ut quid
eniminiudicioresurgant.
quinullum negotium dĩ.
credi sibi maluerunt Cuiꝰ
redderent rationem Sꝑ¬
nentes enimdĩ legem &ne¬
ganter ñ .ẽ. unde prestent
rationẽ &iniudicio int̃ro¬
gati iux talegems ibicredi¬
tam prestent causar : Ar¬
roganter ergo & rebeller
indm̃ inuenti adhoc resur¬
gent. ut uideat uerum. eẽ
quoder edere noluerunt: ut
pereant. quiadm̃ menda¬
cemiudicarunt᷑ / & adiecit᷑
Neq: peccatorer in consilio
iustorum: In hoc pralmo.
tria gener a bominur sig¬
nificat᷑ ¶ Impioꝵ & peccatoꝵ
&iustorum. quo ordine
caeptur .ẽ. error sedim¬
pii abhis alienir unt quia
subdĩ decr&o sicut dixiui¬
uere non aluerunt :pec¬
catores aut̃ subdĩ legeno
lueraru agentes antetri¬
bun alxp̃i sistendis unt se¬
gregati aiustis. ũt accepta
alegis prestent rationẽ

Expanded text:
proiecti a facie auctoris dei, siproiecti a facie auctoris dei, sine quo non potest uiui, interibunt. Et sequitur: ideo non resurgunt impii in iudicio. dignum est quod dicit ut quid enim in iudicio resurgant, qui nullum negotium dei credi sibi maluerunt, cuius redderent rationem? spernentes enim dei legem et negantes non est unde praestent rationem, ut in iudicio interrogati iuxta legem sibi creditam praestent causas. adrogantes ergo et rebelles in deum inuenti ad hoc resurgent, ut uideant uerum esse quod credere noluerunt, ut pereant, quia deum mendacem iudicarunt. Et adiecit: neque peccatores in consilio iustorum. in hoc psalmo tria genera hominum significat: impiorum et peccatorum et iustorum, quo ordine coeptus est error. sed impii ab his alieni sunt, quia sub dei decreto, sicut dixi, uiuere noluerunt; peccatores autem sub dei lege agentes ante tribunal Christi sistendi sunt segregati a iustis, ut acceptae legis praestent rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
cauit & fructum : sicut lig¬
numergo auxilio decurren¬
tis aquae siccitatẽ ñ patit᷑:
ita &hic quilegidĩ stud &.
accidente temptatione
praesidiodĩ tetur non amit¬
tit sed adquir it salutẽ dicen¬
te apostolo quia ꝑ tribula¬
tiones oport& nos intrare
mregnum dĩ & sequitur.:
Etoma que cũq fecerit pros¬
perabuntur: Aꝑtũ. ẽ qđ
dicit : quia qui legidĩ fidẽ
seruat cupidur manda
sentiuitae praepos uiti
om̃a que agebat ꝓrospe¬
ra faciebat dr̃ in manib: eiꝰ:
& subiecit: Nonsicimpiiñsic
Iteratiosermonis ñ aliter
omnino futurũ significat:
quam ꝓmienit quia impus
nihil ꝓrperumerit infutu¬
rum sed om̃a aduersa usq:
adinterritum eorum : Vn¬
deait : Gedtam quampul¬
uir. quemꝑicituentur a facie
terrae : Eodem modo dicit
impios int̃ra sicut puluerẽ
quem sp̃s ꝓicit a facie t̃rae
ut pereat᷑ sublatus enim
a substantiasua. ꝑ aerẽ dir¬
ꝑsus paulatim deperitita
&impus ministris angelis

Expanded text:
cauit et fructum. sicut ligcauit et fructum. sicut lignum ergo auxilio decurrentis aquae siccitatem non patitur, ita et hic, qui legi dei studet, accedente temptatione praesidio dei tutus non amittit, sed adquirit salutem dicente apostolo: quia per tribulationes oportet nos intrare in regnum dei. Et sequitur: et omperabuntur. Apertum est quod dicit, quia qui legi Dei fidem seruat cupidus mandatsenti uitae praeposuit, omnia quae agebat prospera faciebat deus in manibus eius. Et subiecit: non sic impii, non sic. iteratio sermonis non aliter omnino futurum significat quam promittit, quia impiis nihil prosperum erit in futurum, sed omnia aduersa usque ad interitum eorum. Unde ait: sed tamquam puluis, quem proicit uentus a facie terrae. eodem modo dicit impios interire, sicut puluerem, quem spiritus proicit a facie terrae ut pereat. sublatus enim a substantia sua per aera dispersus paulatim deperit: ita et impii ministris angelis
Abbreviated transcription (Latin):
tionib : Hic ẽ enim de quo
dicit incanticir canticorũ:
quiadormit & coreius uigi¬
lat: unde ait: & erit tã qũ a
lignũ quod plantatũ . ẽ
iux tadecursur aquarum : ꝗr.
ambigiteum quilegẽ dĩ
meditator spem habere ad
p̃mium capiendum: Quia
sicut lignũ iux ta aquã plan¬
tatũ sterile eẽ non potest :
ita & frequentiurur legidĩqui
stud&. non potest eiur ope¬
ris minime habere effec¬
tũ.⁊ & adiecit quod fructũ
suum dabit intempore suo:
Omnis plantatio benegu¬
bernatã fructũ suumdat
tempore camp&entĩ / sic
& hic quilegidĩ obtempe¬
rat. fructum habebit tẽ¬
pore praefinito¶ Tunce¬
nim huius deuotionis mer
iudicandumuuor & mor¬
tuor Dehines ubie citi
& foliũ eius nondeflu& Ma¬
nifestũ ẽ. in arbore cuiur
folia non decidunt : uitã sig¬
enim decurrentes aquae
uegłtatum lrgũ folia con¬
in humido ait. ligno haec fa¬
ciunt inarido quidfi& In
lignohumido uitã signifi¬

Expanded text:
tionibus. hic est enim de quo tionibus. hic est enim de quo dicit in Canticis Canticorum, quia dormit et cor eius uigilat. Unde ait: et erit tamquam lignum quod plantatum est iuxta decursus aquarum. quis ambigit eum, qui legem dei meditatur, spem habere ad praemium capiendum? quia, sicut lignum iuxta aquam plantatum sterile esse non potest, ita et qui frequenti usu legi dei studet, non potest eius operis minime habere effectum. Et adiecit: quod fructum suum dabit in tempore suo. omnis plantatio bene gubernata fructum dat tempore conpetenti: sic et hic, qui legi dei obtemperat, fructum habebit tempore praefinito. tunc enim huius deuotionis merciudicandum uiuos et mortuos. Dehincsubiecit: et folium eius non defluet. manifestum est in arbore, cuius folia non decidunt, uitam sigenim decurrentis aquae uegetatum lignum folia conin umido, ait, ligno haec faciunt, in arido quid fiet? in ligno umido uitam signifi
Abbreviated transcription (Latin):
Constat enims uar illor cau¬
sar rubdĩ nomine agerẽ: tꝰ¬
Nonenim telo dĩ haecagunt.
redribi locum uolenter defen¬
dere : Cumsciamur chore
& .cc.h. uiror ꝑpraesumptio¬
nemdõ offerenter hiat utrae.
absortos ẽẽ : & otiam regẽ
cum dõ inlicite obtulirr&.
lepra in fronte ꝑcurrum :¬
ꝗm̃claruit cathedrã pestilen¬
tiae adimpia&atẽ supra dic¬
tam ꝑtinere. reliqua ꝓs eqͣ¬
mur: Adiecit enim: sed inle¬
gedm̃i uoluntar eiur : Eius uo¬
luntatẽ in legedñi dicit eẽ.
quis pra&is impiis & deser¬
tir peccatorib abnuens per¬
tilentiae cathedrã uolunta¬
tem suã indi legestatuit :
Quã obrembeatũ hunc dixit.
& requitur : & in lege eiur meditabit᷑
dieac nocte: Manifestũ. ẽ.
quia liber ab omnib: in lecebris.
& inmunir abhii quaedĩ le
legł aduersa funt nihila¬
liud quam indĩ lege exerci¬
tium facit racram̃tir filii
dĩ confirmatur: In diebonir
operib insistit & nocte ora¬

Expanded text:
constat enim suas illos cauconstat enim suas illos causas sub dei nomine agere. non enim zelo dei haec agunt, sed sibi locum uolentes defendere, cum sciamus Chore et CCL uiros per praesumptionem deo offerentes hiatu terrae absortos esse et Oziam regem, cum deo inlicite obtulisset, lepra in fronte percussum. Quoniam claruit catedram pestilentiae ad impietatem supra dictam pertinere, reliqua prosequamur. adiecit enim: sed in lege domini uoluntas eius. eius uoluntatem in lege domini dicit esse, qui spretis impiis et desertis peccatoribus abnuens pestilentiae catedram uoluntatem suam in dei lege statuit. quam ob rem \'beatum\' hunc dixit. Et sequitur: et in lege eius meditabitur die ac nocte. manifestum est, quia liber ab omnibus inlecebris et inmunis ab his, quae dei legi aduersa sunt, nihil aliud quam in dei lege exercitium facit. sacramentis filii dei confirmatus in die bonis operibus insistit et nocte ora
Abbreviated transcription (Latin):
tar ꝓponi quia non inuenit
temptorẽ.: & ubilex dia
sicut ueneno ad misc& per
quod lateat ĩta & legidiabo¬
liquȩ damiusta ad miscent¬
& nomen adplicant ueri¬
tatir seduniur cuius que
sensur ẽ iudicandur : Quia
ideo aliquando aliquidue¬
rum ostendit ut fallat. ut
cumm aligna p̃dicat bona
putentur: qm̃ cathe dr̃a
pestilentiae non . ẽẽ dedi
ordinatione ad seueraui¬
mur: Etiameoꝵ quiex¬
traeccleriam uel contra
ecclesiã seder sibi institu
erunt. cathedrampesti¬
lentiae dicimur: quienĩ
in concerra p̃sũmit reus. ẽ
quanto magir si& corrũ¬
pat traditionemeius cuiꝰ
sedemusurpat: Nam &or¬
dine ab apostolop&rocoep¬
tum &usq ad hoc tẽpur.
ꝑtraducem succedentiũ episco¬
porum seruatum ꝑturbant :¬
ordinem ribi sine origine uin¬
dicanter hoc . ẽ. corpus sine
capite ꝓfitentes : Vnde con¬
gruit &iã roꝵ sedem cathe¬
dr̃a pestilentiae appellarẽ
N ec enimi deo impuneerit
quia rub dĩ nomine haecagunt :

Expanded text:
tas proponi, quia non inuenit tas proponi, quia non inuenit emptorem, et, ubi lex diabSicut ueneno admiscetur per quod lateat, ita et legi diaboli quaedam iusta admiscent et nomen adplicant ueritatis, sed unius cuiusque sensus est iudicandus, quia ideo aliquando aliquid uerum ostendit, ut fallat, ut, cum maligna praedicat, bona putentur. quoniam catedram pestilentiae non esse de dei ordinatione adseuerauimus, etiam eorum qui extra ecclesiam uel contra ecclesiam sedes sibi insterunt, cathedram pestilentiae dicimus. Qui enim inconcessa praesumit, reus est; quanto magis si et corrumpat traditiosedem usurpat! nam et ordinem ab apostolo Petro coeptum et usque ad hoc tempus per traducem succedentium episcoporum seruatum perturbant ordinem sibi sine origine uindicantes, hoc est corpus sine capite profitentes; unde congruit etiam eorum sedem catedram pestilentiae appellare. nec enim ideo impune erit, quia sub dei nomine haec agunt.