comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ. indignus dispensatione fallaci potius quã fideli.
Fidelib enim ethis qui cognouerunt ueritatẽ sicut ipse te¬
statur.nisi forte ethic fallit. Omnis creatura dĩ bona est.
et nichil ẽ. abiciendum qđ cum gr̃arũ actione ꝑcipitur.
Ergo et ipsi paulo non solum uero uerum etiam dispensa¬
tori maxime fideli. nec solum cognitori uerum etiam do¬
ctori ueritatis. om̃is utiq incibis creatura dĩ non simulate
s uere bona erat. Cur gͥ nichil simulate suscipiendo sacro¬
rum cerimoniarumq gentilium s de cibis et p̃pucio ue¬
rum sentiendo ae docendo. timen tanquam gentił factus
ẽ.gentibus et non potuit fieri tanquam uideus uidecis. nͥ
fallaciter suscipiendo sacramenta uideorum: Cur oleastro
inserto seruauit dispensationis uera tͣe. fidem. et naturali
tanquam gentilis gentib quod sentit docet qđ agit sentit :
mit inuerb̃. infactis. in scriptis : s absit hoc saꝑe. Utrisq

Expanded text:
quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibutamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; mit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque
Abbreviated transcription (Latin):
et cetera. compassione scilicet miscdȩ non simulatione fal¬
lacie. Fit enim tanquam egrotus qui munistrat egroto. ñ
cum se febres habere mentitur: s cum animo condolentis.
cogitat quemadmodum sibi seruiri uellet. si ipse egrota¬
simulauerit: s qr sic ea non simulauit quȩ faciebat simi¬
lia uidȩis quemadmodum nec illa quȩ faciebat similia
gentib. Quȩ tu quoq commemorasti. itq ineo me qđ ñ
ingrate fateor adiuiusti. Cum enim ad te quesissem in epła
suscepit sieramenta uidȩorum. cum et gentib tanquam
gentilis factus sit. nec tamen susceꝑit fallaciter sacrificia
gentium: tu respondisti. ineo factum gentibus tanquam
gentilem quod p̾pucium receꝑit. quod indifferenter ꝑmi¬
serit uesci cibis quos damnant udȩi. Ubi ego quero. utrũ
et hoc simulate fecerit. Quod si absurdissimum atq fallacis¬
simum ẽ: sic gͦ et illa in quib uideorum consuetudini con¬
gruebat. libertate prudenti non necessitate seruili. Auto

Expanded text:
 compassione scilicet misericordiae, non simulatione fallaciae. Fit enim tanquam aegrotus qui ministrat aegro: non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat quomodo sibi serviri vellet si ipse aegrotasimulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittet uos temptari. supra quam potestis ferre. Ipsa ẽ. men
spes data ẽ. corpori xp̃i qđ ẽ. eccła. qua consolaretur in humi¬
plurimum consolatur quȩ sc̃is data ẽ. in uerbo dĩ. adiutoriũ
gr̃e pollicentis. ne quisq deficiat. De qua re dic̃ apłs. Nidelis as
qui non ꝑmittet uos temptari suꝑ id quod potestis s faciet

Expanded text:
mittit tentari supra quam potestis ferre . Ipsa est menmittit tentari supra quam potestis ferre . Ipsa est menspes data est corpori Christi, quod est Ecclesia, qua consolaretur in humiplurimum consolatur, quae sanctis data est in verbo Dei adjutorium gratiae pollicentis, ne quisque deficiat. De qua spe dicit Apostolus: «Fidelis Deus qui non permittet vos tentari super id quod potestis;
Abbreviated transcription (Latin):
entem et hortantem. terrentem. et consolantẽ. ꝑcucientem
uult nocere et non potest. quia potestas ista sub potestate ẽ
Nam si tantum posset nocere diabolus quantum uult. aliqͥs
iustorum remaneret : aut aliquis fidelium eẽt. int̾ra.
Ipse ꝑuasa sua impellit quasi parietem inclinatum. S tan¬
tum impellit. quantum accipit potestatem. Ut aut̃ non
cadat paries: dñs suscipiet. Qm̃ qui dat potestatem temp¬
tatori. ipse temptato p̾̃bet miscdam. ad mensuram tẽp¬
tare ꝑmittitur diabolus. Et potab nos inquit in lacrimis
inmensura. Noli gͦ timere. ꝑmissum aliquid facere temp¬
tatorem. habes enim miscdissimum saluatorẽ. Tantum ad¬
mutitur ille temptare. quantum tibi prod ẽ. ut exercearis.
ut ꝓ b̾is ut qui te nesciebas ate ipso inueniaris. Nam ubi uł unde.
nisi de hac dĩ potestate et miseda securi eẽ. debemus: Sedm
illam apłicam sententiam. fidelis ds̃ qui non ꝑmittat uos tẽp¬
tari. suꝑ id quod potestis. Et potum dabis nobis in lacrimis¬

Expanded text:
entem et hortantem, terrentem et consolantem, percutientem vult nocere, et non potest, quia potestas ista sub potestate est. Nam si tantum posset nocere diabolus quantum vult, non aliquis justorum remaneret, aut aliquis fidelium esset in terra. Ipse per vasa sua impellit, quasi parietem inclinatum; sed tantum impellit quantum accipit potestatem. Ut autem non cadat paries, Dominus suscipiet; quoniam qui dat potestatem tentatori, ipse tentato praebet misericordiam. Ad mensuram enim permittitur tentare diabolus: Et potabis nos, inquit, in lacrymis in mensura . Noli ergo timere permissum aliquid facere tentatorem; habes enim misericordissimum Salvatorem. Tantum permittitur ille tentare quantum tibi prodest, ut exercearis, ut proberis; ut qui te nesciebas, a te ipso inveniaris. Nam ubi, vel unde, nisi de hac Dei potestate, et misericordia securi esse debemus, secundum illam apostolicam sententiam: Fidelis Deus, qui non permittit vos tentari
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ hinc se excusent. quia quasi idolis insensatis dediti ñ
sunt. demoniis magis dediti sunt. qđ ẽ. ꝑiculosius. Nam si
tantum idola colerent. sicut eos non adiuuarent: ita ilł ni¬
Est enim insita maliuolentia quȩdam ⁊ ꝑnicies nocendi istis
malis sp̃itib Gaudent de malo hominum. ⁊ de fallatia nr̃a.
si nos fefellerint. pascuntur. Et quid querunt: Non quib in
et̾̃ium dominentur s cum quib in ȩt̃num daminentur. Quom̃
solet maliuolus latro nominare innocentem. Numquid si fue¬
rit uiuus incẽsus minus ardet si duo ardeant: oinus morit᷑.
si duo moriantur:: sena illa non minuitur. s maliuolentia
pascit᷑. Mecum moriatur. Non se minus moriturum dic̃. s sola¬
tium ht̃ malum alt̾ius. łalis ẽ. diabolus. Sedueere uult illos qͥ
cum illo pumiantur. Et qi non potest fallere iucdicem cdm̃. non

Expanded text:
Non ergo hinc se excusent, quia quasi idolis insensatis dediti non Non ergo hinc se excusent, quia quasi idolis insensatis dediti non sunt; daemoniis magis dediti sunt, quod est periculosius. Nam si tantum idola colerent, sicut eos non adjuvarent, ita illis niEst enim insita malevolentia quaedam et pernicies nocendi istis malis spiritibus: gaudent de malo hominum; et de fallacia nostra, si nos fefellerint, pascuntur. Et quid quaerunt? Non quibus in aeternum dominentur, sed cum quibus in aeternum damnentur; quomodo solet malevolus latro nominare innocentem. Numquid si fuerit vivus incensus, minus ardet, si duo ardeant? minus moritur, si duo moriantur? Poena illi non minuitur, sed malevolentia pascitur. Mecum moriatur, non se minus moriturum dicens, sed solatium habet malum alterius. Talis est diabolus; seducere vult illos qui cum illo puniantur: e
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ꝓpħi am cęlebrant future uictime quam xp̃e obtulit. Un¬
de iam xp̃iani ꝑacti eiusdem sacrificui memoriam cęlebranͣt.
sacro scã oblatione ⁊ participatione corporis ⁊ sanguinis xp̃i.¬
ait. Non ego illum lapidem colo. nec illud simulachrum ꝗd
ẽ. sine sensu. Non enim ꝓpħa ur̃ potuit nosse qr ocłos habet̃
i non uident. ⁊ ego nescio quia illud simulachrum nec animã
h̃t nec uidet ocłis. nec audit aurib Non ego illud colo. s ad¬
oro qđ uideo. ⁊ seruio ei quẽ non uideo. Quis ẽ. iste : Numen
qđdam inquit inuisibile qđ p̃sidet illi simulachro. Hoc modo
reddendo rationẽ de simulachris sius. dsserti sibi uidentur
qi non colunt idola. ⁊ colunt dęmonia. Ipse hoc dixit. apłs.
Scimus quia nichil ẽ. idolum. s quȩ imnmolant gentes demonus
immolant ⁊ñ dõ. dixit. nolo uos socios fieri dȩmoniorum.

Expanded text:
erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unerat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde iam christiani peracti eiusdem sacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis Chriait: Non ego illum lapidem colo, nec illud simulacrum quod est sine sensu; non enim Propheta vester potuit nosse quia oculos habent et non vident , et ego nescio quia illud simulacrum nec animam habet, nec videt oculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adoro quod video, et servio ei quem non video. Quis est iste? Numen quoddam, inquit, invisibile quod praesidet illi simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simulacris suis, diserti sibi videntur, quia non colunt idola, et colunt daemonia. «Scimus quia nihil est idolum, sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo:» dixit, «Nolo vos fieri socios daemoniorum.»
Abbreviated transcription (Latin):
colebatur. Nam si sacrificia quȩ in illo tpr  legẽ offerebantur
dõ. tanquam idoloꝵ sacrificia dam̾narentur uł tanquam
demonus immolata: nullo modo ipse dñs xp̃c lepso quem
mundauerat diceret. Uade ostende te sacerdoti. ⁊ offer mu
dedat ꝓsacrificiis illis om̃ib sui corporis sacrificium. Non dũ
suscitauerat sui corporis tẽplum. Nec de illo tẽplo eiciens
cos qui boues ⁊ columbas uendebant. diceret. Domus mea do¬
mus orationis uocabitur. uos aut̃ fecistis speluncam latronũ.¬
Uerum sacrificium qđ uni uͦ debetur dõ quo eius altare solꝰ
xp̃c impleuit. inuictimis pecorum inuitata demonia sibi ar¬
rogant᷑ exposcunt. Unde dicit apłs. Quȩ immolant gentes.
demoniis immolant ⁊ non d̾o. Non qđ offerebatur culpans.
s quia illis offerebatur. Hebrei aut̃ inuictiis peccorum
quas offerebant dõ. multis ⁊ uariis modis sic̃ re tanta dignũ

Expanded text:
colebatur. Nam si sacrificia quae in illo templo secundum veterem colebatur. Nam si sacrificia quae in illo templo secundum veterem Legem offerebantur Deo, tanquam idolorum sacrificia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata, nullo modo ipse Dominus Christus leproso quem mundaverat, diceret: Vade, ostende te sacerdoti, et offer muderat pro sacrificiis illis omnibus sui corporis sacrificium, nondum suscitaverat sui corporis templum. Nec de illo templo ejiciens eos qui boves et columbas vendebant, diceret: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis illam speluncam latronuuerum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i: Et panis quem frangimus. non ne commmunicatio ẽ. corpo¬
ris dñi : Quia unus panis. unum corpus multi sumus. Om̃s enĩ
de uno pane participamus. Et ꝓpt̾ hoc subuuxit. Uidete ifrł
scđm carnem. Non ne qui de sacrificiis manducant socii sunt
altaris: ut intelligerent ita se iam socios eẽ. corporis xp̃i. quem¬
admodum illi socii. sunt altaris. Et quia ut hoc diceret ab
idolatria ꝓhibebat. unde locus iste sermonis eiꝰ sicut comme¬
moraui sumpsit exordium: ne putarent idõ non ẽẽ. curandũ
si desacrificiis ederent idolorum. quia idolum nichil ẽ. existi¬
mantes sibi hȩc uelut suꝑflua non nocere. confirmauit qͥd ẽ
et ipse nichil eẽ. idolum. nec idõ se ista ꝓhib̾e. qr idolis immo¬
lantur quȩ non habent sensum. s qr quȩ immolant inquit.
idẽ. idolorum cultores. demonuis ⁊ non dõ immolant. Nolo
uos socios demoniorum fieri. Istum sensum ueritas ipsa de¬
clarat. Quia intemplo cui seruiebat carnalit̃ isrł. ñ utiq idolũ

Expanded text:
Christi? Panis quem frangimus, nonne communicatio est corporis Domini? Quia unus panis et unum corpus multi sumus; omnes enim de uno pane participamus . Et propter hoc subjunxit, Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis manducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ita se jam socios esse corporis Christi, quemadmodum illi socii sunt altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum
Abbreviated transcription (Latin):
inferri atq induci ꝑnitiosum ẽ. aut ꝓsꝑis reb tẽporalib
uit aduersis oriantur: nemo frangitur aduersarum mo¬
lestia. qui ꝓsꝑarum delectatione non capitur. Hommes¬
meliorib usq ad p̃cidendȩ communionis et condendi scisma¬
tis uł heresis sacrilegium ꝑuenire. diabolica p̃sumptio est.
In nullo aut̃ alit̾ saꝑe quã se res ht̃: angłica ꝑfectio ẽ. Quia
angłi. non habemus p̃sumptionẽ diaboli. Idõ dicit apłs. Tẽp¬
tatio uos non app̃hendat nisi humana. humanum ẽ. gͦ aliqͥd
alit̾ saꝑe. Propt̾ea dicit alio loco. Quotquot gͦ ꝑfecti hoc sapi¬
amus. et siquid alit̃ sapitis. hoc quoq uob̃ ds reuelauit. Qui¬
bus aũt reuelat cum uoluerit siue in hac uita siue post hãc
uitam. nisi ambulantib inuiam pacis. ⁊mnullam p̾cisionẽ
hoc quoq ds̃ reuelauit : ne putarent p̃t̃ uiam pacis qd alit̃

Expanded text:
inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus aut aduersis oriantur, nemo frangitur aduersarum molestia, qui prosperarum delectatione non capitur. melioribus usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire diabolica praesumptio est. in nullo autem aliter sapere quam se res habet angelica perfectio est. quia angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in nullam praecisionem us reuelabit, ne putarent praeter uiam pacis quod aliter
Abbreviated transcription (Latin):
g temptationes ꝑsathan. non potestate eius s ꝑmissu dñi
ad homines. aut ꝓsuis peccatis puniendos. aut ꝓdĩ miscda
ꝓbandos et exercendos. Et int̾ ẽ. plurimum. inqualem quisq
temptationem incidat. Non enim intalẽ incidit uidas qui
uendidit dñm. in qualem incidit petrus. cum territus dñm
negauit. Sunt eciam humanȩ temptationes. credo cũ bono
quisq animo scđm humanam tamen fragilitatẽ in aliquo
consilio labit᷑. aut irritatur infrẽm studio corrigendi. Pau¬
lo tam̃ amplius quam xp̃iana tranquillitas postulat. de
quib apłs dicit. Temptatio uos non app̃hendat: nisi hu¬
mana. cum idem dicat. fidelis dĩ qui uos non sinit tẽpta¬
Iri. supra quam potestis ferre. s faciet cum temptatione
exitum. ut possitis tolerare. Inqua sententia satis ostendit
ñ id nob orandum eẽ. ut non temptemur. s ne int̾eptatio¬
nem inducamur. Inducimur enim si tales inciderint quas
ferre non possumus. S cum temptationes ꝑiculose. inqͣs

Expanded text:
 temtationes per satanan non potestate eius, sed permissu domini ad homines aut pro suis peccatis puniendos aut pro dei misericordia probandos et exercendos. et interest plurimum, in qualem quisque temtationem incidat. non enim in talem incidit ludas, qui uendidit dominum, in qualem incidit Petrus, cum territus dominum negauit. sunt etiam humanae temtationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem in aliquo consilio labitur aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius, quam christiana tranquillitas postulat. de quibus apostolus dicit: temtatio uos non apprehendat nisi humana, cum idem dicat: fidelis deus, qui non uos sinat temtari super quam potestis ferre, sed faciet cum temtatione etiam exitum, ut possitis tolerare. in qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse, ut non temtemur, sed ne in temtationem inducamur. inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. sed cum temtationes periculosae, in quas
Abbreviated transcription (Latin):
dis ds̃ ꝑ illas om̃s res. gestas et dictas futura figuranda et
p̃nuncianda decerneret. Magisq desiderium eorum. de
nouo testamento erat. Sed p̃sens functio corporał ad signi¬
ficanda noua uentura pollicitationib uectribus p̃bebat᷑.
Ita illorum hominum. non tantum lingua. s ⁊ uita ꝓpħica
fuit. Carnalis aut ppłs ꝓmissis uitȩ p̾sentis inherebat. de qͦ
timen etiam ppło nichilominus significabantur futuras aepta
Ex hac quippe imꝑitia manichei. et om̃s quib displicent lit¬
tere uecis testamenti quicquid ds̃ mandauit priori ppło
ad celebrandam umbram futurorum non intelligentes.
et ea modo non obseruari animaduertentes. exmore p̃sen¬
tis tp̃ris illa rephendunt. Quȩ utiq illi tp̃ri congruebant.
quo ista quȩ nunc manifestata sunt uentura significarent᷑.
Sed quid dicturi sunt ad uersus apłm qui ait. hȩc omnia

Expanded text:
dis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et dis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantuex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
infigura contingebant in illis. Scripta sunt aũt ꝓpt̾ nos.
in quos finis scłorum obuenit. Non gͦ uetus testamentum
ad consequendas illas ꝓmissiones. s ad intelligendas ineis no¬
ui testamenti p̾nunciationes accipimus. Uet̃is quippe testi¬
ficatio. fidem nouo conciliat. Unde dñs postea quam resurre¬
xit amortuis. se que non solum intuendum discipuloꝵ ołis
s etiam contrectandum manib obtulit. nequid tam̃ cũ suis
mortalib et carnalib sensib fallacit̾ agi arbitrarentur:
magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit di¬
cens. Oportebat impleri om̃a quȩ scripta sunt in lege moysi
et ꝓpħis et psalmis de me. Non itaq spes nr̃a intẽporalium
rerũ. ꝓmissione de fixa ẽ. Quando quidem nec ipsos
illius tep̃ris scõs et spĩtales uiros patriarchas et ꝓpħas. His
terrenis reb fuisse deditos credimus. Intelligebant enim re¬
uelante sibi sp̃u dĩ quid tẽpori illi congrueret. et quib mo¬

Expanded text:
contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus mo
Abbreviated transcription (Latin):
piantur anob. et cur illa rerum signa iam non necesse ñ sit
ut obseruentur a nob. Cum enim dicit. scripta sunt ꝓpter
nos: ꝓculdubio demonstrat. quanta nob cura legenda et in¬
telligenda. et inquanta auctoritate habenda sint. qr ꝓpt̃
nos utiq scripta sunt. Cum uͦ dicit figurȩ nr̃ȩ fuerunt.
et infigura contingebant illis. ostendit iam non opus ẽẽ.
ut cum res ipsas manifestatas agimus figurarum p̃minci¬
antium cęlebratiomi seruiamus. Unde dicit alio loco. Nemo
xͦ uos iudicet incibo aut in potu. aut in partẽ diei festi.
aut neomeniȩ aut sabbatorum. qđ ẽ. umbra futurorum.
hic etiam cum dic̃. nemo uos in eis iudicet. deilerat quã non
sit necesse ut iam hȩc obseruentur. Cum aut̃ dicit qđ ẽ. um¬
bra futurorum. ostendit quam oportuerit ut illo tp̃r ob¬
seruarentur. Quo ista quȩ nob iam manifestata eluxerunt.
ꝑ tales umbras figurarum futura p̃dicebantur. Longũ¬

Expanded text:
piantur a nobis, et cur illa rerum signa jam necesse non sit ut observentur a nobis. Cum enim dicit, Scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat quanta nobis cura legenda et intelligenda, et in quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt: cum vero dicit, Figurae nostrae fuerunt; et, In figura contingebant illis, ostendit jam non opus esse ut cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi serviamus. Unde dicit alio loco: Nemo ergo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
nomine homines adhoc edificarentur. ut ministĩum uł seruitiũ
religionis quȩ grecȩ lithurgia uł latria dr̃. sc̃ĩs angłis exhiberent
qͦd nec exhib̃i abhominib uolunt nͥ illi dõ qui et ipsorum et ho-¬
minũ deus ÷ unde multo utilius angłi uocant᷑ qui latine nunciĩ
nuncupant᷑. ut ꝑ nom̃ ñ substantiȩ s officuĩ satis intelligamꝰ illum

Expanded text:
nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus il
Abbreviated transcription (Latin):
tum. dpls enim sicut reuera erat quosdam eorum dixit hoc
fecisse. non totum ppłm ubi ait. Neq idolis seruiamus. sic̃
quidam illorum. Facilis adlusum pueritia. Quid aũt
lusui puerili tam simile ẽ. quã idola colere : quando et apłs
adhoc retulit. hoc genus suꝑstitionis cum ait. neq idolis
seruiamus. quemadmodum quidam eorũ sicut scriptũ ẽ.
sedit ppłs manducare etbib̾e. et surrexerunt luđe. Neꝙ¬

Expanded text:
tum. apostolus enim, sicut reuera erat, quosdam eorum dixit hoc fecisse, non totum populum, ubi ait: neque idolis seruiamus sicut quidam illorum. lusui puerili tam simile est, quam idola colere; quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, Neque idolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ cedes. quȩ uulnera. quȩ corporum mortes. cruciatib sem¬
pit̾nis: Uiginti quatuor milia cadentium. tanto buccarum
strepitu inflat insanus. quasi non innumerabilia milia coti¬
die moriantur toto orbe terrarum. Sed transitoria ista cor
suustram ex om̃ib gentib quȩ sempiternis dampnanda sunt
trucidari eciam illomͦ. quo trucidauit sacerdos finees for¬
nicarios in ipso complexu nefariȩ uoluptatis. terribile con¬
stituens aduersus execrandas libidines ultionis ex̾emplũ:
Propt̃ qđ maxime dõ placuit. Quis inquam non mallet tali
genere mortis int̾fici: Quis non postremo igne consumi.
uł fermis morsib ꝑ ipsa pudenda laniuari. quam mitti in

Expanded text:
quae caedes? quae vulnera? quae corporum mortes cruciatibus semquae caedes? quae vulnera? quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum, sed transitoria ista corpsinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt trucidari, etiam illo modo quo trucidavit Sacerdos Phinees fornicarios in ipso complexu nefariae voluptatis, terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod maxime Deo placuit, quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici? Quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in
Abbreviated transcription (Latin):
erit iuditio. Ego autem dico uob. Quicumq iratus fuerit
fr̃i suo: reus erit iuditio. Qui autẽ dixerit racha: reus erit
concilio. Qui autẽ dixerat fatue: reus erit gehenne ignis.
Quid tam paruum in peccatis. quam fr̃i dicere fatue: Quid
tam magnum insupplicuis. quam gehenna ignis : Si inlege
uissum fuisse diuinitus. quante dm̃ crudelitatis argueret.
Quis autẽ non dico lapidari s ꝑ singulos artus. immo ꝑsingula
corporis frusta paulatim atq minutatim uiuens et senciens
dilaniari consumiq maluisset. quã gehenne ignib manci¬
pari: Absit tamen. ut crudeliorem quisq dicat eũgłii dm
quam legis. dm̃ intelligens utriusq eẽ. unum. Et eundem
dm̃ in lege terrentẽ carnalib in cũgłio sp̃italib penis. Et
ibi ⁊hic fidelem. nusquam erudelem. Ita ẽ. inom̃ium homi¬
num qui puniuntur uł corripiuntur inueteri testamento.
longe mitiorib quam leguntur in eũgłio corporalibus
penis. Qđ enim diluuium. comparari ẽt̃nis ignib potest:

Expanded text:
erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicumque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit, Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. 32. Quid num qui puniuntur vel corripiuntur in Veteri Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest?
Abbreviated transcription (Latin):
deuenerunt. Porro si ille interitus aserpentib et ab ext̃¬
minatore. illa ꝑditio et gladii trucidatio figure fuerunt
sicut euidenter dicit apłs. cum illa om̃a contigisse mani¬
festum sit. Non enim ait infigura dicebantur. uł infigura
scripta sunt. s infigura inquit contingebant illis. Quanto
maiore diligentia pietatis cauendȩ sunt penȩ qͣr figure ille
fuerunt. P roculdubio quippe sicut inbonis reb multo am¬
plius boni ẽ. in eo qđ ꝑ figuram significatur quã in ipsa figu¬
ra. ita in malis longe utiq peiora sunt quȩ significantur figu¬
ris. cum tanta mala sint etiam significantes figure. Nam siẽ
terra ꝓmissionis quo ille ppłs ducebatur. in comparitionẽ regni
celorum nichil ẽ. quo xp̃ianus ppłs ducitur: ita et pene ille quȩ

Expanded text:
et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae i
Abbreviated transcription (Latin):
significabat xp̃m: s tanquam hoc eẽt. Qđ utiq ꝑsubstantiã.
non hoc erat s ꝑ significationem. Om̃a significantia. uiden¬
tur quodam modo earum rerum quas significant sustinere
ꝑsonas. Sicut dictum ẽ. ab apło. Petra erat xp̃c. Qm̃ petra illa
de qua hoc dictum ẽ. significabat utiq xp̃m. Sed non¬

Expanded text:
significabat Christum, sed tamquam hoc esset, quod utique per substantiam significabat Christum, sed tamquam hoc esset, quod utique per substantiam non hoc erat, sed per significationem. situr quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere personas; sicut dictum est ab apostolo: Petra erat Christus, quoniam petra illa, de qua hoc dictum est, significabat utique
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enim dicebat sicut in euangłio legitur. de spu quẽ acceptu¬
ri erant credentes in eum. Adquẽ uelut uirga lignum passio¬
nis accessit: ut emanaret credentibus gr̃a. Non ẽ. dictum¬
petra significabat. xp̃m. s petra erat xp̃c. Nec dictum ẽ. bonum
semen significat filios regni. aut ritama significat filios malig¬
ni: s dictum ẽ. bonum sem̃ hu sunt filii regni. Tirania autem
filii maligni. Sic gͦ solet loqui scriptura. res significantes tan¬
quam illas quȩ significantur appellans. Multum hȩc locu¬
tio notanda ẽ. ubi aliqua significantia earum rerum quas
significant nomine appellantur. Inde ẽ. qđ ait . apłs. Petra erat
xp̃c. Non ait petra significabat xp̃m. Solet res quȩ signi
ficat eius rei nomine quam significat nuncupari. Sicut scrip¬
tum ẽ. Septem spicȩ. septem anni sund Et multa huius modi.¬
h inc ẽ. qđ dictum ẽ. Petra autẽ erit xp̃c. Non enim dixit. petra

Expanded text:
Hoc enim dicebat, sicut in Evangelio legitur, de Spiritu quem acceptuHoc enim dicebat, sicut in Evangelio legitur, de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emanaret credentibus gratia. 14. Petra significabat Christum, sed Petra erat Christus . Nec dictum est: Bonum semen significat filios regni, aut zizania significant filios maligni, sed dictum est: Bonum semen, hi sunt filii regni, zizania autem filii maligni . Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae significantur appellans, ita tio notanda est, ubi aliqua significantia, earum rerum quas significant nomine appellantur. Inde est quod ait Apostolus: Petra autem erat Christus. Non ait, Petra significabat Christum. Solet res quae significat eius rei nomine quam significat nuncupari; sicut scriptum est: septem spicae septem anni sunt; hinc est quod dictum est: petra erat Christus; non enim dixit: petra
Abbreviated transcription (Latin):
pit mare et traiecit eos: potest ꝑ suam gam colbere fiuida
et labentia concupiscentiarum carnalium cum hiue sclo re¬
nunciatur: ut tanquam inimicis peccatis om̃ib deletis.
fidelium ppłs ꝑsacramentum baptismatis traiciatur. qui
deduxit cos in nube diei. et tota nocte in illuminatione ig¬
nis. potest etiam sp̃italit dirigere itinera. si ad eum clamet
fides. itinera mea dirige scđ̾m uerbum tuum. De quo alibi
dr̃. Ipse enim rectos faciet cursus tuos et itinera tua in
tanqu̾am indie sacramentum manifestum e. in carne ue¬
lut in nube inuiditio uͦ tanquam interrore nocturno
quia tunc erit magna tribulatio scłi tanquã ignis. ⁊ luce¬
bit iustis. et ardebit iniustis. Qui disrupit indeserto petra.
et id aquauit eossicut in abysso multa: potest utiq sicien¬
t fidi donum sp̃ssci qđ illa res gesta spitalit significabat
quam ego dabo ei. flumina aquę uiuȩ ftuent de uentre eius.

Expanded text:
isset inclusa, potest per suam gratiam cohibere fluida isset inclusa, potest per suam gratiam cohibere fluida et labentia concupiscentiarum carnalium, cum huic saeculo renuntiatur, ut, tanquam inimicis, peccatis omnibus perdeletis, fidelium populus per sacramentum Baptismatis trajiciatur. Qui deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, potest etiam spiritualiter dirigere itinera, si ad eum clamet fides: Itinera mea dirige secundum verbum tuum . De quo alibi dicitur, Ipse enim rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in tanquam in die, sacramentum manifestatum est in carne, velut in nube; in judicio vero, tanquam in terrore nocturno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebit injustis. Qui disrupit in deserto petram, et adaquavit eos sicut in abysso multa; et eiritus sancti, quod illa res gesta spiritualiter significabat, quam ego dabo, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc aut̃ infiguri contingebant illis. Seripta sunt aut̃ ꝓpt̾ nos.
in quos finis scłorum deuenit. Fuiis aut scłoꝵ tamquã senec¬
tus uetis hominis. cum totũ genus humanum tamquam
unum hominem constitueris. sexta ętate signat᷑ qua dñs
uenit. Sunt enim ętates. sex etiam in uno homine. hifantia.
pueritia. ad olescentia. uiuentus. grauitas. ⁊ senectus. Prima
gͥ generis humani. etas ẽ. ib adam usq ad noe. Scda anoe¬
usq ad abraham. Qui articuli eiudentissimi sunt. ⁊ notissimi.
Tertia ab abraam usq ad dauid. Sic enim matħs eũ głista par¬
titur. Quarta adauid. usq ad transmigrationẽ inbabyloniã.
Quinta a transinigratione in babyloniam. usq ad aduentum
uctus dr̃. et interior renouat᷑ de die indiem. Inde requies
sempit̾na ẽ. quȩ significatur sab̃bo. Hiuc rei congruit qđ
homo sexto die factus ẽ. adimaginem et similitudinẽ dĩ.
Caꝑnitiosa elatione reprunit qđ ait. apłs. Qua ꝓpt̾ qui uidet᷑

Expanded text:
scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imagperniciosa elatione reprimit quod ait Apostolus: Quapropter qui videtur
Abbreviated transcription (Latin):
xͦ ibi aliqui in quib beneplacitum ẽ. dõ. Et cum eeñt om̃a
cominunia sacramenta. non comiunis erat om̃ib gr̃a. quȩ
sacranentorum untus ẽ. Sicut et nunc iam reuelata fide quę
cuius ipsa sunt sacramenta quȩ membra corporis xp̃i cũ suo
capite regenerata sunt: non cominunis ẽ. om̃ib. Nam et here¬
tici habent eundem baptismum: et falsi fr̃s in cominunioe
catholici nominis. Ergo et hic recte dĩ S non in om̃ibus
om̃ib illis beneplacitum ẽ. dõ. ita ostendens fuisse ibi etiã
illos inquib beneplacitum ẽ .do: continuo subiecit. P rostra¬
ti enim sunt indeserto. Deinde adiunxit. hȩc. autẽ figurȩ
nr̃ie facte sunt ut non simus concupiscentes mala. sicut et
illi concupierunt. Neq idolis seruientes. sicut quidam eoꝵ.
icut scriptum ẽ. Sedit ppłs manducare et bibere. et surre¬
xerunt ludere. Neq fornicemur sicut quidam eorum
fornirati sunt. et ceciderunt una die .xx. et tria milia. Neq

Expanded text:
ergo ibi aliqui in quibus beneplacitum est Deo; et cum essent omnia communia sacramenta, non communis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae psa gratia cujus ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnibus omnibus illis beneplacitum est Deo, ita ostendens fuisse ibi etiam illos in quibus beneplacitum est Deo; continuo subjecit, « Prostrati enim sunt in deserto: » deinde adjunxit, « Haec autem figurae nostrae factae sunt, ut non simus concupiscentes mala, sicut et illi concupierunt: neque idolis servientes, sicut quidam eorum; sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere. neque fornicemur, sicut quidam ex ipsis fornicati sunt et ceciderunt una die XXIII milia. neque
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ. Idẽ potestas quȩ tibi data ẽ. ut sis int̃ filios dĩ. manus ẽ.
dexterȩ tuȩ. S quid ualet ipsa potestas quam accepit homo.
nisi dñs ꝓtegat: Ecce credidit.iam ambulat infide. infirmꝰ
ẽ. int̾ temptationes agitatur. inter molestias. int̾ carnales cor¬
ruptiones. int̾ suggestiones cupiditatis. inter uersutias. et
ut non te ꝑmittat temptari supra quam potes ferre. Siẽ
possumus ferre: quamuis iam fideles sumus. quãuis iam
manus dextere nr̃ȩ sit in nobis: ꝓtegit nos ds̃ suꝑ manum

Expanded text:
potestas quae tibi data est, ut sis inter filios Dei, manus est dexterae tuae. Sed quid valet ipsa potestas quam accepit homo, nisi Dominus protegat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carnales corruptiones, inter suggestiones cupiditatis, inter versutias et ut non te permittat tentari supra quam potes ferre; sicutpossumus ferre, quamvis jam fideles simus, quamvis jam manus dexterae nostrae sit
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃s eundem potum sp̃italem biberunt. Bibebant autẽ
de sp̃itali sequente eos petra. Petra autẽ erat xp̃e. Idẽ itaq
inmysterio cib et potus illorum qui nr̃. S significatione
idem. non specie. Quia idem ipse xp̃c illis inpetra figu¬
ratus. nobis in carne manifestatus. S non inquit in om̃ib
illis. beneplacitum ẽ. dõ. Om̃s quidem eundem cibum spi¬
ritilem manducauerunt. et eundem potum sp̃italem bi

Expanded text:
itualem biberunt: bibebant enim de spirituali consequente eos petra; petra autem erat Christus. » Idem itaque in mysterio cibus et potus illorum qui noster; sed significatione idem, non specie; quia idem ipse Christus illis in petra figuratus, nobis in carne manifestatus. « Sed non, » inquit, « in omnibus illis beneplacitum est Deo . Omnes » quidem « eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
lutem reipublice militant sed ꝓpter illa quȩ acripiunt: sic
non om̃s ꝓpter salutem ȩccłȩ ministrant dõ . s ꝓpter hec tẽ¬
poralia quȩ tanquam annonam et stipendia consequunt᷑.
Aut et ꝓpt̾ hoc. et ꝓpter illud. S sicut iam supradictum est
non potestis duob dñis seruire. Ergo simplici corde tantum¬
modo ꝓpter regnum dĩ debemus oꝑari bonum ad om̃s.
non autem in hac oꝑatione uł solam uł cum regno di mer¬
cedem temporalium cogitare. Ita et dñs ordinauit his¬

Expanded text:
lutem reipublicae militant, sed propter illa quae accipiunt, sic lutem reipublicae militant, sed propter illa quae accipiunt, sic non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant Deo, sed propter haec temporalia, quae tanquam annonam et stipendia consequuntur, aut et propter hoc, et propter illud. Sed supra jam dictum est, non potestis duobus dominis servire. Ergo simplici corde tantummodo propter regnum Dei debemus operari bonum ad omnes, non autem in hac operatione vel solam, vel cum regno Dei mercedem temporalium cogitare. Quorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
hoc preponentib acȩt̾is rebus ut propt᷑ hoc eet̾a quȩramus: non
debet subeẽ. sollicitudo ne illa de sint quȩ huic uitȩ propter reg¬
num dĩ sunt necessaria. dixit enim suꝑius. Sit pater ur quia hoꝵ
dĩ÷ non dixit deinde ista querite quamuis sint necessaria: s ait.
hec omĩa apponent᷑ uob̾. id ẽ. consequent᷑ si illa queratis. sine ullo
ur̃o impedimentõ. ne cum ista queritis. illinc auertamini. Aut
ne duos fines constituatis. ut et regnum dĩ ꝓptͣ se appetatis. et ista
necessaria. si hȩc potius propt̾ illud. Ita uob non deerunt. quia duo¬
bus dominis seruire non potestis. Duob autem dñis seruire conat᷑.
qui et regnum dĩ ꝓmagno bono appetit. et hec temporalia. Sic̃¬
autem om̃s militantes annonam & stipendiãm. sic om̃s euuangłi¬
tantes accipiunt uictum et tegumentũ. s non omnes propter sa¬

Expanded text:
hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim superius, Scit Pater vester quod horum et justitiam ejus, non dixit, Deinde ista quaerite; quamvis sint necessaria: sed ait, haec omnia apponentur vobis, id est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento: ne cum ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius propter illud: ita vobis non deerunt. Quia duobus dominis servire non potestis. Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei pro magno bono appetit, et haec temporalia. antes accipiunt annonam et stipendium, sic omnes evangelizantes accipiunt victum et tegumentum. Sed sicut non omnes propter sa
Abbreviated transcription (Latin):
um iillis temporalibꝰ constitutum. Qđ nefas ẽ. fieri ut non tam¬
quam filius ministret quisq ȩnuangłium s tanqͣm seruus cui
dispensatio credita ẽ. ut tamquam alienũ erogans. nichil inde
ipse capiat pret᷑ cibaria. Quȩ non de participatione regni. s ad
sustentacłm misere seruitutis dant᷑ extrinsecus. Quam quam
alio loco et dispensatorẽ se dicat. Potest enim et seruus infilioꝵ
numero adoptatus. eandẽ rem inqua coheredis sortem meruit.
fidelit᷑ dispensare participibꝰ suis. S nunc ubi ait. si autẽ inuitꝰ
dispensatio mͥ credita ẽ: talem dispensatorem intelligi uoluit. qͥ
alienum dispendat unde ipse nichil accipiat. Hoc ẽ. gͦ pͥmum¬
querit᷑e cibum. et deinde regnum dĩ. hoc priore loco ponere il¬
lud posteriore. Si autem idõ queramus cibum ut habeamus reg¬
num dĩ: faciamus qđ dictum ẽ. Querite primum regnum dĩ et

Expanded text:
um in eius temporalibus constitutum. quod nefas est fieri, ut non tamum in eius temporalibus constitutum. quod nefas est fieri, ut non tamquam filius mindispensatio credita est; ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse accipiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam alio loco et dispensatorem se dicat. Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est; talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. 55. Ergo ququaerere cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priore loco ponere, illud posteriore. Si autem ideo quaeramus cibum, ut habeamus regnum Dei, facimus quod dictum est, Quaerite primum regnum Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
ant inme. bonum ẽ. mͥ magis mori quan ut głam meã quisquam
inanem faciat. Hoc dixit quia iam statuerat ꝓpt̃ quosdam
occasionem querentes manib suis uctum transigere. S i em̃
ꝑueniã: et finem ȩuuangłii in cibo et potu et uestitu collocauero.
poralem fructum de p̃dicatione ȩt̾norum. Sic erit iam necessitas
enit ineuuangłio non uoluntas. Me enim mͥ erit inquit: si nõ
euuangłizauero. Sed quomͦ debet eiiuangłizare: scilicet ut
in ipso euuangłio &e in regno dĩ ponat mercedẽ. Ita enim potest
non coactus euuanglizare s uolens. Si eñi uolens inquit hoc
facio: mercedem habeo. Si autem inustius dispensatio in credita
dẽ si coactus mopia catum retum quȩ temp̃nli utȩ it̃
necessariȩ predico euangelium: ali ꝑme habebunt mercedem
euuangl̃i qui euuangłium ipsum me predicante. diligent ego
autem non habeo quia non ipsum ȩuuangłim diligo s eiꝰ preti¬

Expanded text:
ant in me. Bonum est mihi magis mori, quam gant in me. Bonum est mihi magis mori, quam ginanem faciat . Hoc dixit, quia jam statuerat propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. Si enim perueniam et fidem euangelii in cibo et potu et uestitu collocauero. poralem fructum de praedicatione aeternorum. sic enim iam necessitas erit in euangelio, non uoluntas. uae enim mihi est, inquit, si non euangelizauin ipso Evangelio et in regno Dei ponat mercedem. Ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita: si coactus inopia earum rerum, quae temporali uitae sunt necessariae, praedico euangelium, alii per me habent mercedem euangelii, qui euangelium ipsum me praedicante diligunt. ego autem non habeo, quia non ipsum euangelium diligo, sed eius preti
Abbreviated transcription (Latin):
quitendi et uendendi ȩuuangłim. Quib eam uolens amputare a¬
postolus: manibꝰ sius uictum suum tolerauit. Dehis enim alioloco
dicit. Ut amputem occasionem his qui querunt occasionẽ. quam¬
non ineo iuctu constitueret finem euuangłizandi s magis ipsius
uictus sui finem in euuangłio collocaret. id est ut suꝑius dixi ñ
idõ euuangłizaret ut ꝑueniret ad cibum. et si qua sunt aliane¬
cessaria s idõ ista sumeret ut illud impleret. ne non uolens.s.
necessitate ȩuuangłi ⁊aret. hoc enim improbat cum dicit
Neseitis qͣm qui intemplo oꝑantur. quȩ de templo sunt edunt
qui altario deseruiunt cum altario participant᷑: Sic &e dñs or¬
dinauit his qui ȩuiangłim annunciant de eiuangłio uiuere.
Ego autem nullius horum usus sum. H. inc oftendit ꝑmis¬
sum eẽ. non iussum. Alioquin contra preceptum dñi saisse tenẽ¬
bitur. Deinde sequitur & dicit. Pon autẽ scripsi hec ut ita si¬

Expanded text:
quirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Aquirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quannon ideo in eo victu constitueret finem evangelizandi, sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret: id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt, altario compartiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenebitur. Deinde sequitur, et dicit: « Non autem scripsi haec, ut ita fi