comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
custodiat: nehoc qͥdem suffice̾ estimo. huic
qui erudiendis atq: instituendis ad ur¬
tutem popłis p̃ẽ. Neq enim satis ẽ. ma¬
lum uͦ ñ eẽ. eum cui docendi sũma cõmit¬
titur ÷ qđ utiq culpabile & dedecorosũ ẽ.
etiã his qͥ docent᷑. S oportet eũ oĩbꝰ boniᷤᷤ¬

Expanded text:
custodiat, ne hoc quidem sufficere aestimo huic custodiat, ne hoc quidem sufficere aestimo huic qui erudiendis atque instituendis ad uirtutem populis praeest. neque enim satis est malum non esse eum cui docendi summa committitur — quod utique culpabile et dedecorosum est etiam in his qui docentur —, sed oportet eum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
le scintillã ignis initiat : que insuꝑ etiã
uentis inspirantibꝰ animet᷑. Ita uelociꝰ ma¬
licie parua scintilla ꝯsumim᷑: qͣm iurtu¬
tis ignibꝰ uł accendi uel calescere possimꝰ.
Nã & melli płimo parũ absintii iniectũ.
uelocẽ amaritudinẽ tͣdit᷑. metł uͦ etiã si
duplũ initiat᷑ absintio: ñ pot̾it eiꝰ obtin̾i
dulcedo. S̾ ic breuis gleba fluuii rupe sub¬
ducta. pondꝰ tociꝰ fluiui deriuat inp̃ceps:
obsistẽ uͦ & au̾tere lapsum fluuii uix mag¬
nis molibꝰ & inm̃sis machinis queas. ꝓpt̾
chre & decore iuitutis. quidã pictores pes¬
simi : uł certe aliis pictoribꝰ idẽ plebi que
eam debet insemetipsa depingere.ima¬
ginis eiꝰ pessima p̃bentes exẽplaria: uł
certe ne accidat nob̃ res usitati ꝓuerbii:
ut qͥ ad alios curandos p̃sumꝰ. inueniam᷑
ipsi scatentes ulceribꝰ. Tũ deinde qͦ etiam¬
si se ipsũ aliqͥs atociꝰ peccati contaminatiõe

Expanded text:
lae scintillam ignis iniciat, quae insuper etiam lae scintillam ignis iniciat, quae insuper etiam uentis spirantibus animetur. ita uelocius malitiae parua scintilla consumimur quam uirtutis ignibus uel accendi uel etiam concalescere possumus. nam et melli plurimo parum absinthii iniectum uelocem amaritudinem tradit, mellis uero etiamsi duplum iniciatur absinthio, non poterit ipsum obtinere dulcedo. sic breuis gleba fluuii ripae subducta pondus totius fluminis deriuat in praeceps, obsistere uero et auertere lap­ sum fluuii uix magnis molibus et inmensis machinis queas. 13. Pchrae et decorae uirtutis quidam pictores pessimi uel certe aliis pictoribus, id est plebi, quae eam debet in semet ipsa depingere, imaginis eius pessima praebentes exemplaria, uel certe ne accidat nobis res usitati prouerbii, ut, qui ad alios curandos praesumus, inueniamur ipsi scatentes ulceribus. 14. Tum deinde quod, etiamsi se ipsum aliquis a totius peccati contaminatione
Abbreviated transcription (Latin):
amminicłis malicia ꝓficit ⁊ & nich tã fa-¬
cile ẽ. ꝙͣ effici malũ. etiã si nemo doceat.
nemo cõpellat: rarũ aut̃ & ꝑdifficile sit
fieribonũ. Et ita quasi ꝯscendendꝰ ar-
due cutꝰdã & p̃rupte rupis ascensꝰ: licet plu¬
res ꝓuocent. licet multi inuitent: & iã si õs
faueant & hortent᷑. Et hoc ẽ. qł mͥ uidet᷑
etiã beatꝰ aggeꝰ intelligens. admirandam
illã intͦduxisse ꝑcunctacioĩs imaginẽ: cũ
ad eũ dicit᷑. Int̾roga sac̾dotes legẽ & dic
eis. Sicaro scã uł uas scm̃ ꝯtigerit alicuiꝰ
uestim̃tũ ÷ si scificat eũ ex eo qđ tetigit᷑:. E
dum dixissent sac̾dotes qr. ñ scĩficat: dic̃
adeos responsũ. Si in mundicia ꝯtigerit
uestim̃tũ mundi ÷ utrũ polluat eum:
assũptio boni nat᷑e mortaliũ. uelut si ig¬
nis humi de alicui mat̾ie adhibeatur.
Parati aut̃ sumꝰ adrecipiendũ malũ ꝙͣ
plurimi & apti÷ uelud siqͥs aride stipu¬

Expanded text:
adminiculis malitia proficit et nihil tam faadminiculis malitia proficit et nihil tam facile est quam effici malum, etiamsi nemo doceat, nemo conpellat, rarum autem et perdifficile sit fieri bonum, et ita quasi conscendendus sit arduae cuiusdam et praeruptae rupis ascensus, licet plures prouocent, licet multi inuitent, etiamsi omnes faueant et hortentur. et hoc est quod mihi uidetur etiam beatus Aggaeus intellegens admirandam illam introdu­ xisse percontationis imaginem, cum ad eum dicitur: interroga sacerdotes legem et dic eis: si caro sancta uel uas sanctum contigerit alicuius uestimentum, si sanc­ tificat eum ex eo quod contigit? et cum dixissent sacer­ dotes quia non sanctificat, dicit ad eos rursum: si inmun­ ditia contigerit uestimentum mundi, utrum polluat eum? cilis est adsumptio boni naturae morta­ lium, uelut si ignis humidae alicui materiae adhibeatur. parati autem sumus ad recipiendum malum quam plurimi et apti, uelut si aridae quis stipu
Abbreviated transcription (Latin):
omni tempore & actibꝰ contemplari. neqͥd
forte habeat intra se admixtionis aliene.
uł mat̾ie uilioris. et raucum sonum tris
uł plumbi admixtione respondeat: & late¬
at intͥnsecꝰ ad ult̾inum aliquid. qd ignis
examinet & resoluat. Qd malum utiq
tanto fiet ꝑnitiosiꝰ. quanto num̾iosioris
popłi rector extit̾it. Sic̃ certe grauiꝰ ẽ. in
multos diffundi pestem. quã unum pe¬
stilentia consumiͣ. nec cadaueris fetor ita
ꝑniciosꝰ ẽ. si unũ polluat locum: sicut si
sparsim seuo nidore diffuso corrupti aeriˢ.
morbum pluribꝰ generet. Ita siquis ẽ. in
rectore uicioꝵ morbꝰ facile in eos qui ei ad
optemꝑ andum p̾stosuat traditur atq: tͣnˢ¬
funditur. & multo faciliꝰ qd malum ẽ.
ab eo transit: quam si quid uircutis et
industrie meo fuerit. In quo ego quoq:
soleo crebro apud memetipsum decalibꝰ
conferens ad mirari plurimum. qđ tam
facile & sine aliquo labore atq ullis¬

Expanded text:
omni tempore et actibus contemplari, ne quid omni tempore et actibus contemplari, ne quid forte habeat intra se admixtionis alienae uel materiae uilioris et raucum sonum aeris uel plumbi admixtione respon­ deat et lateat intrinsecus adulterinum aliquid, quod ignis examinet et resoluat. quod malum utique tanto fiet perni- ciosius, quanto numerosioris populi rector extiterit, sicut certe grauius est in multos diffundi pestem quam unum pestilentia consumi. 11. Nec cadaueris foetor ita perniciosus est, si unum polluat locum, sicut si sparsim saeuo nidore diffuso corrupti aeris morbum pluribus generet. ita si quis est in rectore uitiorum morbus, facile in eos qui ei ad obtemperandum praesto sunt traditur atque transfunditur; et multo facilius quod malum est ab eo transit quam si quid in eo uirtutis et industriae fuerit. in quo ego quoque soleo crebro apud memet ipsum de talibus conferens admirari plurimum, quod tam facile et sine aliquo labore atque ullis
Abbreviated transcription (Latin):
festinare. & repulsis cet̾is ipsi sacͥs alta¬
rib incubare: ut iam ñ ad formam & exẽ¬
plũ plebi p̃bendum ordo ille uideat᷑: s
occasio quedam in habundantia et sec᷑itate
uiuendi: nec officiũ ducatur fut᷑o dĩ iu¬
dicio obnoxium. s secura quedã in habũn¬
dantia & nusꝙͣ discutienda administͣcio
putetur. Et sunt pene plures numero
rectores isti qͣm illi quos regunt: ut nuꝙͣ
u̾a nulla nobis antiquoꝵ hẏstoria tͣdidie uł
tantum in eccł̃ia fuisse ministrors nume
uoluntati gregis magis quã sue obsequi.
Hoĩ uero cum sit ꝑ difficile scire regi. id est
regenti se obtemꝑare. multo difficilius ẽ. sci¬
que ex diuina lege descendit. atq ad dm̃
ducit. Cuiꝰ quanto spes & gła maior ẽ: tan¬
to & ꝑiculum grauiꝰ qͥppe habentib intel¬
lectum. Quem rectorẽ pͥmo omniũ ut mͥ
uidetur oportet sicut argentũ uł aurũ
ꝓbari. & ex om̃i parte circumspicr. atq: ĩ

Expanded text:
festinare et repulsis ceteris ipsi sacris altafestinare et repulsis ceteris ipsi sacris altaribus incubare, ut iam non ad formam et exemplum plebi praebendum ordo ille uideatur, sed occasio quaedam in abundantia et securitate uiuendi, nec officium ducatur futuro dei iudicio obnoxium, sed secura quaedam et nusquam discutienda administratio putetur. et sunt paene plures numero rectores isti quam illi quos regunt, ut nusquam uera nulla nobis antiquorum historia tradidit uel tantum in ecclesia fuisse ministrorum numeuoluptati gregis magis quam suae obsequi. 10. Homini uero cum perdifficile sit scire regi, id est regenti se obtemperare, multo difficilius est scim disciplinam, quae ex diuina lege descendit atque ad deum ducit. cuius quanto spes et gloria maior est, tanto et periculum grauius quippe habentibus intellectum. quem rectorem primo omnium, ut mihi uidetur, oportet sicut argentum uel aurum probari et ex omni parte circumspici atque in
Abbreviated transcription (Latin):
sis huiꝰcemodi sermo. dum opꝰ eius ig-¬
noratur: eciam derisui eẽ. pot̾. & his p̃¬
cipue quib inuidie langor recte nidi¬
candi prepedit sensum. & oꝑi optimo uici¬
osum nomen infligunt: philosophiam
cenodoxiã uocantes. & p̃claram sapientiã¬
& studia iactancie appellationibꝰ infaman¬
tes: quibꝰ libent̾ uilis quoq & imꝑite mul¬
titudinis consensus accedit. Paratior namq
est imꝑitorum turba ad derogandum bo¬
nis studiis qͣm adimitandũ ⁊ ut sit eis oĩ
genere delictum uł dum manifesta & pu¬
blica mala ñ uitant: uł dum occultis &
reconditis ñ credunt bonis. Ad ħ accessit.
etiam illd̾ ꝓferam & enĩ omĩa apd uos.
& nicħ tegam secreti: qđ siue rusticitatis
siue lib̾tatis mee fuerit uos ꝓbate. Eru
res eẽ. effectos. immundis ut dicit᷑ pedibꝰ
irruentes. certatim in scã. & priꝰqͣm dig¬
ni haberent᷑. pͥmo aditu ac ianus ad tri¬
bunal continuo tendẽ. atq: sacerdotium

Expanded text:
sis huiuscemodi sermo, dum opus eius igsis huiuscemodi sermo, dum opus eius ignoratur, etiam derisui esse potest, et his praecipue quibus inuidiae languor recte iudicandi praepedit sensum; et operi optimo uitiosum nomen infligunt philosophiam cenodoxiam uocantes et praeclara sapientiae studia iactantiae appellationibus infa­ mantes, quibus libenter uilis quoque et inperitae multitudinis consensus accedit. paratior namque est inperitorum turba ad derogandum bonis studiis quam ad imitandum, ut sit eis omni genere delictum, uel dum manifesta et publica mala non uitant uel dum occultis et reconditis non credunt bonis. 8. Ad haec accessit etiam illud — proferam etenim omnia apud uos et nihil iam tegam secreti —, quod siue rusticitatis siue libertatis meae fuerit uos probate. erubres effectos inmundis, ut dicitur, pedibus inruentes certatim in sancta et, priusquam digni haberentur primo aditu ac ianuis, ad tribunal continuo tendere atque ad sacerdotium
Abbreviated transcription (Latin):
turbas ꝑtrahi popłoꝵ: & uelut de templo
quodã quietis tumultuosis uite huiꝰ fra¬
gorib obici. Nichil enim reuera mͥ ad be¬
atam uitã p̾stantius uidebatur. quã clau¬
sis carnalib sensib & extͣ carnem mundũ
suos sensus atꝙ: animos conspicari alienũ¬
ꝙ: effectum amortaliũ curis sͥ soli loqͥ & d̃o:
ut altior cunctis uisibilibꝰ factꝰ. m̃tem suã
repleat diuinis sensib & celestib formis.
absꝙ: ulla ad mixtione t̾rena uere specłm
immnacłatum effectus imaginis dĩ: & ex
ipsiꝰ lumine semꝑ lumen accipiens. aus
rens.atq int̾ris ad huc positꝰ consortio
quodãmͦ ꝑfruens angloꝵ: despecta ac de-¬
relicta fragilitate t̾rena. ad suꝑna celestia
urm̃ huiꝰcemodi amoris aliqͣndo sensit
ardorem : scit que dico. & que loquor ag¬
noscit: & qͣre ꝑturbatꝰ sum nouit. ac fa¬
cilem ueniam dabit. Cet̾is autem non
ero inimicꝰ in satisfactione. quibꝰ fortas¬

Expanded text:
turbas pertrahi populorum et uelut de templo turbas pertrahi populorum et uelut de templo quodam quietis tnmultuosis uitae huius fragoribus obici. 7. Nihil enim re uera mihi ad beatam uitam praestantius uidebatur quam uelut clausis carnalibus sensibus et extra carnem mundumq, id est suos sensus atque animos conspicari alienumque effectum a mortalium curis sibi soli loqui et deo, ut altior cunctis uisibilibus factus mentem suam repleat diuinis sensibus et caelestibus formis absque ulla admixtione terrena uere speculum inmaculatum effectus imaginis dei et ex ipsius lumine semper lumen accipiens, ausprens atque in terris adhuc positus consortio quodammodo perfruens angelorum, despecta ac derelicta fragilitate terrena ad superna et caeluestrum huiusce- modi amoris aliquando sensit ardorem, scit quae dico et quae loquor agnoscit et quare perturbatus sim nouit ac facile ueniam dabit. ceteris autem non ero nimius in satisfactione, quibus fortas
Abbreviated transcription (Latin):
tat lucẽ. Que gͥ ratio ẽ. in obedientie mee :
uisus sum & enĩ in illo tẽpore nichil meum
habere. nec meis morib simił eẽ. s audaciꝰ
ꝯtͣclic̾e. impudentiꝰꝙ resistere. Causas ergo
huiꝰ rei quas iam diu desicłatis: audite. Pre¬
cipue fuit illa ꝑtͣbatioĩs mee causa qđ su¬
repentinꝰ increpuit. turbant᷑ anim in ꝓui¬
so t̾rore ꝑculsi ⁊ ita qͦq t̾ritꝰ. omnẽ resolui
uerecundiã: que mͥ semꝑ in omni uita me¬
a comes indissolubił fuit. Tum deinde re¬
cordatio mei silentii & quietis mee uehem̃¬
tius ꝑt᷑bauit: cũ id mͥ impediri uidẽm qđ
ego a pͥncipio ute meẽ singłarit̾ dilexi: &
in magnis maximisq ꝑicłis cło uoui. Cuiꝰ
desidio eo ampliꝰ concitabar. qͦ mͥ iã uide¬
bar eiꝰ saltẽ ianuã contigisse: atq inde a¬
criꝰ accendebar. ex qͦmͥ noticiora eiꝰ bona fi¬
ebant. E ideo ñ tuli me iolent̾ in medias

Expanded text:
tat lucem. 6. Quae igitur ratio est inoboedientiae meae? tat lucem. 6. Quae igitur ratio est inoboedientiae meae? nisus sum etenim in illo tempore nihil meum habere nec meis moribus simile, sed audacius contra dicere inpudentiusque resistere. causas ergo huius rei, quod iam dudum desideratis, audite. praecipua fuit illa perturbationis meae causa, quod surepentinus increpuit, turbantur animi inprouiso terrore perculsi, ita ego quoque territus omnem resolui uerecundiam, quae mihi semper in omni uita mea comes indissociabilis fuit. tum deinde recordatio me silentii et quietis meae uehementius perturbauit, cum id mihi inpediri uiderem quod ego a principio uitae meae singulariter dilexi et in magnis maximisque periculis deo uoui. cuius desiderio eo amplius concitabar, quo mihi iam uidebar eius saltim ianuam contigisse, atque inde acrius accendebar, ex quo mihi notiora eius bona fiebant. et ideo non tuli me uiolenter in medias
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥficium. C omnia illa nob̃ qͦq accident:
qͥbꝰ ꝓ immensis scelerib pͥor ille popłs con¬
dẽpnatꝰ ẽ. Uerum ne hoc quidem nouum
aut ꝑegͥnũ ẽ. his. apud qͦs diuine philoso¬
phie studia uigent. ut ex ordine discipłoꝵ
ꝓra errans ferri. uel ex illo loco si uentoꝵ
ꝓbabilit̾ collegerit disciplinã. ad ipsa na¬
uis gub̃nacła ꝑuocari: uł fortissimo militi
curam turme cohortisq commnitti: uł be¬
ne agentẽ turmã ad tociꝰ exercitꝰ tͣnsfer¬
ri magist̾ium. Non gͦ existimet qͥs eoꝵ qͥ
in alienis negociis censores fiunt gͣuissimi.¬
& ex suis uiciis aliena gesta ꝑpendunt:
qd ego erubuerĩ minist̾i huiꝰ gradum
maiora desidans.Non ita ego sum uel di¬
uinarum rerum magnitudinis uł huma-¬
narũ humilitatis ignarus ⁊ ut ñ magnũ
arbitrer uniu̾se nature mortaliũ. quo qͦ¬
libet mͦ & quolibet ordine appropinqͣre do:
qui solus in accessibilem om̃i creat᷑e habi¬

Expanded text:
sacrificium. et omnia illa nobis quoque accident, sacrificium. et omnia illa nobis quoque accident, quibus pro inmensis sceleribus prior ille populus condemnatus est. 5. Uerum ne hoc quidem nouum aut peregrinum est his, apud quos diuinae philosophiae studia uigent, ut ex ordine discipulorprorae transferri uel ex illo loco, si uentorum probabiliter collegerit disciplinam, ad ipsa nauis gubernacula prouocari. uel fortissimo militi curam turmae cohortisque committi uel bene agentem turmam ad totius exercitus transferri magisterium. non ergo existimet quis eorum, qui in alienis negotiis grauissimi censores fiunt et ex suis uitiis aliena gesta perpendunt, quod ego erubuerim ministerii huius gradum maiora desiderans. non ita ego sum uel diuinarum rerum magnitudinis uel humanarum humilitatis ignarus, ut non magnum arbitrer uniuersae naturae mortalium quoquolibet modo et in quolibet ordine adpropinquare deo, qui solus in- accessibilem omni creaturae habi
Abbreviated transcription (Latin):
rectoribꝰ eẽ. & gub̃nacłis. tutũ sciã: multo
tam̃ magis hõib iccirco qł ampliꝰ. ͤ mag̃¬
ꝑicłm impendit errantibꝰ. Aqͥbꝰ siquidem
illd̾ qđ pͥmũ ẽ. seruari ñ pot̾ ne delinqͣnt.
hoc certe in eis sccłm salutis optinet locur:
si corrigantur aut reuocentur a delicto. Si
ergo hoc u̾bum apparuit. & bonũ uisũ iꝰtũ¬
q ẽ: certũ ẽ. malũ eẽ. ẽ contͣrio & inutile.
uel om̃s fieri uelle rectores. ut nullus qui
regi debeat iam suꝑ sit. uel rursum regen¬
di officiũ neminẽ uelle susciꝑe: ꝑ qd̃ utiq
claudicare ꝯtinuo & labefactari poterit
omne corpꝰ eccłie nemine scił gub̃nante.
Quo pacto sacro scã myst̾ia. adinstar ce¬
lestis ymaginis celebrabunt᷑: ꝑque utiq
int̾ris adhuc positi: celestibꝰ ordinibꝰ soti¬
amirr. Erit sine dubio illd̃ qđ didũ ẽ.
ut ñ sit rex. neq pͥnceps: neq sac̾dotiũ. neq

Expanded text:
rectoribus esse et gubernaculis tutum sciam, multo rectoribus esse et gubernaculis tutum sciam, multo tamen magis hominibus idcirco quod amplius m inpendet errantibus, a quibus siquidem illud quod primum est seruari non potest ne delinquant, hoc certe in eis secun­ dum salutis obtinet locum, si corrigantur ac reuocentur a de- licto. si ergo hoc uerum apparuit et bonum iustumque uisum est, certum est malum esse e contrario et inutile uel omnes fieri uelle rectores, ut nullus qui regi debeat iam supersit, uel rursum regendi officium neminem uelle suscipere, per quod utique claudicare continuo et labefactari poterit omne corpus ecclesiae nemine scilicet gubernante. quo pacto sacrosancta mysteria ad instar caelestis imaginis celebrabuntur, per quae utique in terris adhuc positi caelestibus ordinibus sociamur? erit sine dubio illud quod dictum est, ut non sit rex neque princeps neque sacerdotium neque
Abbreviated transcription (Latin):
leges statutaq despiciens. Noui etenim
qr sic̃ incorpore nr̃o alia st̾ mẽbra que re
alia sunt que regunt᷑ & obseqͥum rectoribꝰ
p̃bent: ita etiã in eccl̃ia statuit ds̃ eqͥta¬
tis eam lege dispensans. & ꝑ diuinam ꝓui¬
dentiã suã qua uniu̾sa componit m̾itoꝵ
tẽꝑans pͥiulegia : alios constituit regi et
gub̾nari qͥbꝰ hoc utiliꝰ ẽ. ut uerbo & oꝑe rec¬
torum ad id qd expedit imbuant᷑: alios
pastores dedit & rectores ad ꝑfectionẽ ecclie
eos scilicet qui precetis iuitute animi p̃cliti
familiariꝰ deo assistunt. & id officium in
eccłia gerant. qđ uel anima incorpore uł
mens & ratio oꝑatur in anima: utq parit̾
compaginata & s inuicem mixta. Inqͦ qͥd
de ẽ. & in quo habundat uelut membroꝵ
diu̾sitate consonantia facta ꝑ spm̃. ꝑfectũ
& integrũ atq aptũ ad omnia corpꝰ existat:
ergo ne aliis quidem ullis animantibꝰ aͣtq

Expanded text:
leges statutaque despiciens. noui etenim leges statutaque despiciens. noui etenim quia, sicut in corpore nostro alia sunt membra quae regalia sunt quae reguntur et obsequium rectoribus praebent, ita etiam in ecclesia statuit deus aequitatis eam lege dispen­ sans et per diuinam prouidentiam suam, qua uniuersa conponit, meritorum temperans priuilegia. alios constituit regi et guber­ nari — quibus hoc utilius est —, ut uerbo et opere rectorum ad id quod expedit inbuantur; alios pastores dedit et doctores ad perfectionem ecclesiae, eos scilicet qui prae ceteris uirtute animi praediti familiarius deo adsistant et id officii in ecclesia gerant, quod uel anima in corpore uel mens et ratio operatur in anima, ut utraque pariter conpaginata et sibi inuicem mixta, in quo quid deest et in quo abundat uelut in membrorum diuersitate consonantia facta per spiritum perfectum et integrum atque aptum ad omnia corpus existat ergo ne aliis quidem ullis animantibus absque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fugat᷑. Alii gͦ ut dixi putentalia. ego
uͦ absꝙ: omni uerecundia qđ uerũ est
in medio ꝓferã. ut̾sq: partibꝰ satisfaciens :
id ẽ. tã his qͥ adeffectũ innos ꝙͣ etiã his
qͥ odio ꝑmouent᷑. inqͥbꝰdam qͥdem ipse
mei accusator existens. ꝓqͥbꝰdam uͦ etiam
satis faciens. Et ut nob̾ scđm ordinem
sermo ꝓcedat pͥmo de formidine mea
ac metu pͥstino disserã. Neq enĩ patiar
discutiunt. Est enim hoc religionis offi¬
cium: u̾bi satiffactione curare. S qͥ illi
forte st̃ qͥ uident᷑ suspicionũ iacłis uul¬
nerati ÷ qm̃ quidẽ ꝑ optimũ ẽ. ut neq:
peccando qͥs neq positus insuspicione
peccati si fieri pot̾ & res indulget: offen
enĩ scandalizanti unũ ex minimis qͣm
sit a dño gͣuis animadu̾sio ostituta. Ego
gͥ o optuni & religiosi uiri. neq ut im¬
ꝑitꝰ hec aut stultꝰ incͣri: neq ut & ego pa¬
rum aliqͥd glorier arrogans. quasi diuinaᷤᷤ

Expanded text:
et furatur. alii igitur, ut dixi, putent alia, ego et furatur. alii igitur, ut dixi, putent alia, ego uero absque omni uerecundia quod uerum est in medium proferam utrisque partibus satis faciens, id est tam his qui affectu in nos quam, etiam his qui odio permouentur, in quibusdam quidem ipse mei accusator existens, pro quibusdam uero etiam satis faciens. 2. Et ut nobis secundum ordinem sermo procedat, primo de formidine mea ac metu pristino disseram. neque enim patiar discutiunt. est enim et hoc religionis officium uerbi satisfactione curare, si qui illi forte sunt qui uidentur suspicionum spiculis uulnerati, quoniam quidem peroptimum est, ut neque peccando quis neque positus in suspicione peccati, si fieri potest et res indulget, offendimus enim scandalizanti unum ex minimis quam sit a domino grauis animaduersio constituta. 3. Ego igitur, 0 optimi et religiosi uiri, neque ut inperitus haec aut stultus incurri neque — ut et ego parum aliquid glorier — adrogans quis et diuinas
Abbreviated transcription (Latin):
ictos sum. & fateor me eẽ. suꝑa.¬
tum: subiectꝰ sũ dño. & obse¬
craui eũ. Dignũ & enĩ ẽ. ut
michi beatꝰ dd aꝑiat sermonis ostium:
immo uͦ ille ipse qui indauid loquebat᷑:
& qͥ etiã nc̃ ꝑ eũ loquit᷑. Optimꝰ namq: or¬
do ẽ. ut tociꝰ uł u̾bi uł oꝑis. & a deo nobis
origo sumat᷑: & indm consũmatio referat᷑.
Causa ꝓqua dudũ uelut tedio qͦdã ⁊ m¬
dignatioẽ & suꝑatꝰ abscessi elongaui fu¬
giens et habitaui indeserto ñ paruo tem¬
pore alia fortassis aliis uideant᷑ his qͥ uł
odio erga me ut fieri solet uł amore de¬
tinent᷑. E id qd̃ tc̃ fieri qͥdẽ uidebam᷑ &
inmites: nc̃ uͦ mansueuimꝰ. & regressi
sumꝰ in hoc qđ antea fugeramꝰ: aliꝰ qͥdem
culpat inconstancie. aliꝰ amplectitur
factum. Nichil enĩ hominibꝰ suauiꝰ qͣm
aliena loqui. & aliena curare ⁊ maxime
si eueniat uł odio aliqͦs uł amore p̾ue¬
niri: aqͥbꝰ p̾cipue semꝑ ocultatur u̾itas

Expanded text:
ictus sum et fateor me esse superatum; subiectus sum domino et obsecraui eum. dignum etenim est, ut mihi beatus Dauid aperiat sermonis ostium, immo uero ille ipse qui in Dauid loquebatur et qui etiam nunc per eum loquitur. optimus namque ordo est, ut totius uel uerbi uel operis et a deo nobis origo sumatur et in deum consummatio referatur. causa, pro qua dudum uelut taedio quodam et indignatione superatus abscessi et elongaui fugiens et habitaui in desejto non paruo tempore, alia fortassis aliis uideatur, his qui uel odio erga me, ut fieri solet, uel amore detinentur. et id quod tunc feri quidam uidebamur et inmites, nunc uero mansueuimus et regressi sumus in hoc quod antea fueramus, alius quidem culpat inconstantiae, alius amplectitur factum. nihil enim hominibus suauius quam aliena loqui et aliena curare, maxime si eueniat uel odio aliquos uel amore praeueniri. a quibus praecipue semper occultatur ueritas
Abbreviated transcription (Latin):
tenter sermonũ uerb̃ib excitantur.A
liĩ uͦ feruentes spũ nimiũ ꝯcitati men¬
surã equitatis excedunt᷑. uelud cũ gene¬
rosꝰ & fertrdꝰ pulluᷤᷤ. & iugi ad huc no¬
uitate impaciens. ultͣ diffinita metax
spacia cͦs u lasciuiore diffundit᷑. Qͦs utiꝙ
refrenans & reuocans ad statutas lineas mã¬
datoꝵs sermo meliꝰ temꝑauit. Multis lauda¬
cuerunt. Alios ꝯsolatoriꝰ sermo correx  a¬
lios increpacio: & aliis conuenit corã om̃ibꝰ
argui. aliis secretiꝰ commoneri. Non nulli
etenim monita secretiora ꝯtẽpnunt: eru¬
bescunt u̾bo publico notã: alii aut̃ publi¬
ce correpti impudentiores fiunt. secrete in¬
crepatiois mist̾iũ uenerantes : & obedientiã
sui uelut qͦddã miꝰ honesto. ac sedulo of¬
ficio retͥbuentes. Alioꝵ ꝯuenit obseruari oĩa
diligentiꝰ. & usq: adminimũ discuti: eoꝵs
p̃cipue qui dum mala sua arte quadam

Expanded text:
tenter sermo­ num uerberibus excitantur —, tenter sermo­ num uerberibus excitantur —, alii uero feruente spiritu nimium concitati mensuram aequitatis excedunt, uelut cum generosus et feruidus pullus et iugi adhuc nouitatis inpatiens ultra definita metarum spatia cursu lasciuiore diffunditur; quos utique refrenans et reuocans ad statutas lineas mandatorum sermo melius temperabit.. 31. Multis laudacuerunt. alios consolatorius sermo correxit, alios increpatio, et aliis conuenit coram omnibus argui, aliis secretius commo- neri. nonnulli etenim monita secretiora contemnunt, erube- scunt uero publicam notam; alii autem publice conuenti inpuden­ tiores fiunt secretae increpationis mysterium uenerantes et oboedientiam sui uelut quoddam munus honesto ac sedulo officio retribuentes. 32. Aliorum conuenit obseruari omnia diligentius et usque ad minimum discuti, eorum praecipue qui, du
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑspicaces inscͥpt᷑is. & his qͥ sola simpli¬
citate ꝓficiunt: s & his qͥ ex urbana ou̾¬
satione descendunt. & ill̃ qͥ exagresti et
rustica ueniunt. ñ eadẽ simplicibꝰ & astutiᷤ.
neꝙ: in negociis positis. & ꝓcul ab eis agen¬
ꝯuersi sc̃. & his qͥ ante exꝑientiã mali de¬
legert̃ bonaͥ in qͥbꝰ singłis ꝑmulta haben¬
da est differentia: qm̃ qͥdẽ etiã motꝰ ipsi
etrs & in ꝯcupiscentie ꝑ multas int̾ se diffe¬
rentias gerunt. Deniq exipsa itͥum dif¬
ferentia corporali elementoꝵ ratione ꝯ¬
medicam̃ta ꝯueniunt: s aliꝰ alio indiget
uł Medicam̃to. uł cibo. uł potu: & singłiˢ
diu̾sa conueniunt. Ita etiã aiãs diuerse
ac uarie cõpositꝰ sermo curabit: & er̃t mͥ
testes hoꝵs illi ipsi qͥ passi st̃. qđ alios qͥdẽ
sermo solus em̃dat. alios exempla ꝯuer¬
tunt. ñ nulli stimuł incitandi. alii fre¬
nis inhibendi st̃: ꝓ eo qđ tardiores. alii
& pigri st̃ ad opꝰ bonũ: qui utiq compe¬

Expanded text:
is et his qui sola simplicitate proficiunt, sed et his qui ex urbana conuersatione descendunt et illis qui ex agresti et rustica ueniunt; non eadem simplicibus et astutis, neque in negotiis positis et procul ab eis agenconuersi sunt et his qui ante experientiam mali delegerunt bona. in quibus singulis permulta habenda est differentia, quoniam quidem etiam motus ipsi eorum et concupiscentiae permultas inter se differentias gerunt. denique ex ipsa iterum corporali elementorum ratione cmedicamenta condu­ cunt, sed alius alio indiget uel medicamento uel cibo uel potu et singulis diuersa conueniunt. ita etiam animas diuersus ac uarie conpositus sermo curabit. et erunt mihi testes horum illi ipsi qui passi sunt, quod alios quidem sermo solus emendat, alios exempla conuertunt, nonnulli stimulis inci­ tandi, alii frenis inhibendi sunt pro eo quod tardiores alii et pigri sunt ad opus bonum — qui utique conpe
Abbreviated transcription (Latin):
tes infelicissimi hõium intantũ semecip¬
sos punientes qͣntũ ampliꝰ in adu̾sarios
deseruierint: sicut hii qͥ insania & fiuree
correpti ꝓpͥas carnes lacerant. qͣs mente
capti alienas putant. Hec sunt ꝓ quib
ego hãc nr̃e discipline medicinã multo
difficiliorẽ puto ꝙͣ illam que corporibꝰ soł¬

Expanded text:
tes, infelicissimi omnium in tan­ tum semet iptes, infelicissimi omnium in tan­ tum semet ipsos punientes, quantum amplius in aduersarios desaeuierint, sicut hi qui insania et furore correpti proprias carnes laniant, quas mente capti alienas putant. 21. Haec sunt, pro quibus ego hanc nostrae disciplinae medicinam multo difficiliorem puto quam illam qu
Abbreviated transcription (Latin):
quoddã adu̾sum eos ꝓqͥbꝰ militamꝰ. dũ
unꝰqͥsq tantum studii gerit incontegendiˢ.
& occultandis morb̾ ac uiciis peccators: qͣn¬
tũ oportebat hab̾e studii ad egͥtudinẽ medi¬
qͦd intra se atq: intͣ archana m̃tissue abꝰ¬
condunt peccatũ. tanꝙͣ ab illo ocło qͥ uidet
omĩa latere possit. id qđ ab hominibꝰ la¬
tet: uł dũ excusant excusationes in pec¬
catis. cũ ꝓpͥis uiciis ⁊ passionib rationes
qͣsdã cõmentant᷑. & maloꝵs suoꝵ at uo¬
cati fiunt ⁊ uł certe cũ more surde aspi¬
dis que ñ exaudit uocẽ incantanciũ. nec
medicamentis sapientiũ cedit. qͦ sola aĩe
lut m̃te capti publice & sine pudore ĩ oẽ
flagitiũ p̃cipites eunt᷑. & tunc in eos qui
aliquantũ se ꝓsalute uł impedire uł re¬
tardare cupiunt tanꝙͣ inimicos & adu̾sa¬
rios ulciscunt᷑: odientes eos qui redar¬
guunt inportis. & scm̃ sermonẽ exetran¬

Expanded text:
quoddam aduersum eos pro quibus militamus, dum quoddam aduersum eos pro quibus militamus, dum unusquisque tantum studii gerit in contegendis et occul­ tandis morbis ac uitiis peccatorum, quantum habere oportebat studii ad aegritudinem mediquod intra se atque intra arcana mentis suae abscondunt peccatum, tamquam ab illo oculo qui uidet omnia latere possit id quod ab hominibus latet, uel dum excusant excusationes in peccatis, cum propriis uitiis et passionibus: rationes quasdam commentantur et malorum suorum aduocati fiunt; uel certe cum more surdae aspidis. quae non exaudit uocem incantantium nec medicamentis sapientium cedit, quo solo aegrlut mente capti publice et sine pudore in omne fiagitium praecipites eunt et tunc in eos, qui aliquantum se pro salute uel inpedire uel retardare certe cupiunt, tamquam inimicos et aduersarios etiam ulciscuntur odientes eos qui redarguunt in portis et sanctum sermonem exsecran
Abbreviated transcription (Latin):
inseramꝰ: equumq iudiciũ int̾aiãm habe¬
mus & corpꝰ. nũꝙͣ detĩori nat᷑e subicientes
meliorẽ qđ ẽ. utiq mniqͥssimũ. s semꝑ imꝑio
amimi & seruitio corporis utam.: que pͥma
ẽ. lex dei & optime constituta ꝑunu̾sam
eiꝰ creaturã obseruanda: siue uisibilem. si¬
ue etiam que sensũ uisus excedit. Consido
etiam illd̃ qđ ħ omĩa que supͣ memora¬
iumꝰ a medicis obseruari. singła queq
scđ̃m nature sue ordinem ꝑmanent: nͨ
fieri ullomͦ pot̾. ut aliqͥd aut ꝯtͣ artem.
aut otra naturã medicꝰ moliat᷑. Qiippe
cum qualitas ipsamat̾ie corporał cecdat
& obsequat᷑ medicinalib disciplinis. nisi
si qua forte incidit in pacientia. uel inqͥe¬
tudo languentis : ꝙͣ ⁊ ipsã utiq uł obser¬
uare uł ꝓhib̾e ñ ẽ. difficile. Apud nos
uͦ oĩa aguntur inspĩr. & est summũ stu¬
dium uince eos qui se male carnalit̾ amãt
nec ullo mͦ uolunt nob̃ cedere adu̾sus se¬
metipsos dimicantes: ita ut sit nob bellũ

Expanded text:
inseramus aequumque iudi­ cium inter animam habeamus et corpus numquam deteriori naturae subicientes meliorem, quod est utique iniquissimum, sed semper imperio animi et seruitio corporis abutamur. quae prima est lex dei et optime constituta per uniuersam eius creaturam obseruanda sine uisibilem siue etiam quae sensum uisus excedit. 19. Considero etiam illud quod haec omnia, quae supra memorauimus a medicis obseruari, singula quaeque secundum naturae suae ordinem permanent nec fieri ullo modo potest, ut aliquid aut contra artem aut contra naturam medicus moliatur, quippe cum qualitas ipsa materiae corporalis cedat et obsequatur medicinalibus disciplinis, nisi si qua forte inciderit inpatientia uel inqutudo languentis, quam et ipsam utique uel obseruare uel prohibere non est difficile. apud nos uero omnia aguntur in spiritu et est summum studium uin­ cere eos qui se male carnaliter amant nec ullo modo nolunt nobis cedere aduersum semet ipsos dimicantes, ita ut sit nobis bellum
Abbreviated transcription (Latin):
tardat᷑ : ut hoc qđ ẽ. ds aĩe fiat etiã aĩa cor¬
pori. gub̾nans ministͣm sͥ mat̾iã. ⁊ dõ secũ
offerre fidelẽ ꝯseruã. Locoꝵs. & tẽpors. & eta¬
tis. cet̾oꝵ q: similium differentias medici re¬
qͥrunt : qͣndo uł qͣlibꝰ uł medicamentis. uł
cib. opꝰ sit uł qͣlit̾ a noxiis abstinendũ: ut
ne artis disciplina suꝑet᷑. ꝑdesicłia egͦtanciũ
Int̾ dũ & ferri sectioẽ utunt᷑: & uolentioribꝰ
medicam̃tis. Que oiã ꝙͣ uis cũ magno la¬
bore ꝑaguntur: nich tam̃ inhis tale gerit᷑.

Expanded text:
tardatur, ut hoc, quod est deus animae, fiat etiam anima cortardatur, ut hoc, quod est deus animae, fiat etiam anima corpori gubernans ministram sibi materiam et deo secum offerens fidelem conseruam. 18. Locorum ac temporum et aetatis ceterorumque similium differentias medici requirent, quando et qualibus uel medica­ mentis uel cibis opus sit uel qualiter a noxiis abstinendum, uti ne artis disciplina superetur per desideria aegrotantium; interdum et ferri sectione utuntur et uirulentioribus medica- mentis. quae omnia quamuis cum magno labore peragantur, nihil tamen in his
Abbreviated transcription (Latin):
Atatis ꝯsors ad quẽ etiã redire festinat licet
de t̾iori colligata ẽ. & de uincta: fortassis e¬
tiam ꝓpt̾ alt̾as causas solus nouit ille qͥ
uinxit & colligauit dsͥ & siqͥs ille ẽ. qui
ab ipso de huiꝰmodi mysfiis illuminatꝰ
est & instructꝰ. Uerũ qͣntũ ego intelligere
possum duabꝰ opinor ex causis: una ut ꝑ
agones certaminũ que eis sunt adu̾sꝰ t̾re¬
na celestis głe hereditatem petat: & sicut
aurũ igne p̃sentis uite erũpnarũ ꝓbetur
ex amine quo uirtutis p̾mia ñ ex d̃ĩ do¬
no tantũ sꝑet. s ut uere uirtꝰ summũ ei bo¬
nũ sit suo eam opere ac labore ꝯquirat.
ac ꝓposito excultũ. lib̾i arbitrii utriusꝙ
motꝰ exercicio ꝓpagatum: alia uͦ causa ut
etiam hanc de t̾iorem substanciã corporis
secũ tͣhet. ac rursum insuꝑnis sedibꝰ collo¬
caret. soluens paulatim eiꝰ cͣssitudinẽ qͣ re¬

Expanded text:
tatis est consors, ad quam etiam redire festinat, licet socio tatis est consors, ad quam etiam redire festinat, licet socio deteriori conligata est et deuincta, fortassis etiam propter alias causas, quas solus nouit ille qui uinxit et conligauit deus et si quis ille est qui ab ipso de huiuscemodi mysteriis inluminatus est et instructus, uerum, quantum ego intellegere possum, duabus, opinor, ex causis: una, ut per agones certami- num, quae ei sunt aduersum terrena, caelestis gloriae heredi­ tatem petat et, sicut aurum igni, praesentis uitae aerumnarum probetur examine, quo uirtutis praemia non ex dei dono tantum speret sed, ut uere uirtus summum ei bonum sit, suo eam opere ac labore conquirat,  nostra ac proposito excultum et liberi arbitrii utriusque motus exercitio propagatum; alia uero, ut etiam hanc deteriorem substantiam corporis secum traheret ac sur­ sum in supernis sedibus conlocaret soluens paulatim eius crassitudinem, qua re
Abbreviated transcription (Latin):
accessit ut disceret. Reenim u̾a mͥ uidet᷑
eẽ. ars arciũ & disciplina disciplinarũ:
hominẽ ut reg̾e uł imbuere qͥ certe est
int̾ om̃s animantes maxime & moribꝰ ua¬
riꝰ & uioluntate diu̾sus. Haut segniꝰ sane
quis etiã ex medicina corpoꝵ curas quoq
ꝯtẽplabit᷑ animaꝵ ⁊ & quanto difficilem
cautã corporalẽ inuen̾it medicinã. tanto dif¬
ficiliorẽ repꝑiet animaꝵ. Siqͥdẽ & substancie
qͣlitaᷤᷤ multo ẽ. p̃stancior: & finis rerũ młto
p̃ciosior. Illa namq corporib exibet medi¬
cinam & erga temporalẽ mat̾iam curã ad¬
hibet ac diligentiã: que sine dubio nat᷑e
sue fragilitate qͣndoq soluet᷑: etiam si nc̃
artis adiumento reparetur. Certum ẽ. enĩ
qđ uł egͥtudine uł tempore corpꝰ omne resol¬
uit᷑: nec ultͣ nat᷑e sue t̾minos ꝑdurare fra¬
gilitatis condicione ꝑmittit᷑. Aĩa autẽ que
est diuina & a deo ueniens ac suꝑne nobili¬

Expanded text:
accessit ut disceret. re enim uera mihi uidetur accessit ut disceret. re enim uera mihi uidetur esse ars artium et disciplina disciplinarum hominem uel regere uel inbuere, qui certe est inter omnes animantes maxime et moribus uarius et uoluntate diuersus. haud segnius sane quis etiam ex medicina corporum curas quoque contemplabitur animarum et, quanto difficilem captu corporalem inuenerit medicinam, tanto difficiliorem repe- riet animarum, siquidem et substantiae qualitas multo est praestantior et finis rerum multo pretiosior. illa namque cor- poribus exhibet medelam et erga temporalem materiam curam adhibet ac diligentiam, quae sine dubio naturae suae fragili- tate quandoque soluetur, etiamsi nunc artis adiumento reparetur. certum est enim quod uel aegritudine uel tempore corpus omne resoluitur nec ultra naturae suae terminos perduvare fragilitatis condicione permittitur. 17. Anima autem, quae est diuina et a deo ueniens, super- nae nobili
Abbreviated transcription (Latin):
a qͦ oĩa ⁊ ĩ qͦ oĩa. ⁊ ad qͣm oĩa referunt᷑. Nec putã dũ
Necuultuũ liniamenta uniu̾sis eadẽ: nec
tociꝰ t̾re una ẽ. qͣlitas. nec stellarũ unꝰ splẽ¬
dor. Conuenire gͦ idiote & simpliciori ciiq
putandũ ẽ. ne male agat: & ut caueat oĩa
agere que ad penam tͣhunt. uł gͣuissima
legis animadu̾sioe plectunt᷑. Huic uͦ qui
aliis p̃ ẽ. om̃i oꝑe peccati pꝰt̾gũ relicto. ꝓ¬
ficere in optimis oilenit: ita ut possit pro¬
uectꝰ sui exemplo inuitare & illicere cet̾os
ad iuirtutẽ ad salutẽ: p̃cipue ꝑ humilita¬
tis a dño nob̾ tͣditã formã. Non enĩ o¬
portet ui uel necessitate ꝯstͥngere: s ra¬
tione & uite exemplis suadẽ: qr õe qͥcqͥd¬
enĩ qͥcqͥd uolent̾ adtͣhitur. sic̃ nouelle ar¬
boris siqͥs ui cacum̃ inclinet. relaxata ẽcꝰ
uoluntarie & ñ ex necessitate: ad hebreos
uen̾it: & ñ uideo qua confidentia ad do
cendum ueniat. qui ipse ad fidem non

Expanded text:
referuntur. 15. Nec putandum nec uultuum liniamenta uniuersis eadem nec totius terrae una est qualitas nec stellarum unus est splendor. conuenire ergo idiotae et simpliciori cuique putandum est, ne male agat et ut caueat omnia agere quae ad poenam trahuntur uel grauissima legis animaduersione plectuntur. huic uero qui aliis praeest omni opere peccati postergum relicto proficere in optimis conuenit, ita ut possit profectus sui exemplo inuitare et inlicere ceteros ad uirtutem praecipue per humilitatis a domino nobis traditam formam. non enim oportet ui uel necessitate constringere, sed ratione et uitae exemplis suadere, qenim quicquid violenter attrahitur, sicut arboris si quis vi cacumen inclinet, relaxatum uoluntarie et non ex necessitate ad Hebraeos eruenerit, et non uideo, qua confidentia ad do- cendum ueniat qui ipse hac fide non
Abbreviated transcription (Latin):
talitate certam̃ ẽ. & uł de głe uł de pene
ȩt̾nitate contencio ⁊ & quibꝰ alt̾ũ uircꝰ. alt̾ũ
desidia p̃parauit: qͣntũ oportet laboris
adhib̾e: ut curati uiciis em̃dati moribꝰ ꝓ
ꝓposito correcti. possimꝰ et transferre uitã
nrãm ap̃sentibꝰ ad futura ÷ & subicere ac
subdere t̾ram spũi: Sicut gͦ ñ una medi¬
cine speties om̃ibꝰ ad hibet᷑: ita neq idẽ
sermo ouenit uniu̾sis. Non idem modꝰ
competit femine et uro. uł seni ac iuue¬
ni. neq pauꝑi & diuiti. letis ac tstibꝰ. in¬
commodis. ac uegetis. pͥncipib ac subiectiᷤ
sapientibꝰ & imꝑitis: timidis et audacibꝰ.
iracundis et mitib. ꝓficientib & decli¬
nantib. Et ut ad huc int̾iora ꝑqͥrã⁊ ñ
eadem conuenient his qui in ꝯuigiĩs st̃:¬
& his qui lib̾i sunt a coniugii iugo.S ⁊ĩt
ipsos rursũ differentia ẽ. eoꝵs qͥ indesertiᷤᷤ
uitam cducunt. & eoꝵs qͥ cõmunẽ &e cũ cet̾iᷤ

Expanded text:
e uel de poenae aeternitate contentio — e quibus alterum uirtus, alterum desidia praeparabit —, quantum oportet laboris adhibere, nt curati uitiis, emendati moribus, proposito correcti possimus et transferre uitam nostram a praesentibus ad futura et subicere ac subdere terram spiritui! sicut ergo non una medicinae species omnibus adhibetur, ita neque idem sermo conuenit uniuersis, non idem motus conpetit feminae et uiro uel seni ac iuueni, neque pauperi et diuiti, laetis ac tristibus, incommodis et uegetis, principibus et subiectis. sapientibus et inperitis, timidis et audacibus, iracundis et mitibus, profi­ cientibus et declinantibus. 29. Et ut adhuc interiora perquiram, non eadem con­ uenient his qui in coniugiis sunt et his qui liberi sunt a coniugali iugo. sed et inter ipsos rursum differentia est, eo- mm qui in desertis uitam ducunt et eorum qui com­ munem et cum ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. nr̃ẽ huiꝰ medicine finis ẽ. incitare
animã ad uirtutem. & eripere ex hoc mun¬
do & offerre deoͭatq imaginẽ d̃i que ĩ ea
est uł si recte inest seruare uł regere. si pi¬
clitat᷑: uł si collapsa aut opp̃ssa ẽ. reparare
timum hoiẽm filium cli fac̾e̾: atq in celest
beatitudine cum celestib collocare. Ad hoc
nob pedagogꝰ data ẽ. lex: ad hoc medii le
moriet carnis assumptio: ⁊ hoc ẽ. qd ex utͦq
mercam᷑. Hec ẽ. noua illa cõmixtio dłi &
hõĩs: ut ꝑ unũ utrũq: habere possimꝰ. ꝓꝑ¬
terea nãq ds corpori aĩa mediante cõmixtꝰ
ẽ: ut conunge̾t seꝑata: atq inconcordiã
& pacẽ discordantia reuocaret: in unum se
& ꝑsereuocans omnia ab uno patre gen̾is
nri pͥus ꝓdita. Animã suscepit ꝓpt̾ mobe¬
dientiam aiẽ ÷ carnẽ ꝓpt̾ malã obedientiã.
ꝓqͣ & simul odẽpnata ẽ: ut sicut in carne
&e anima fuerat ꝯdẽpnatio: ita in car¬

Expanded text:
id est nostrae huius medicinae, finis est incitare id est nostrae huius medicinae, finis est incitare animam ad uirtutem et eripere ex hoc mundo et offerre deo atque imaginem dei, quae in ea est, uel, si recta est, seruare uel regere, si pericli­ tatur, uel, si conlapsa aut oppressa est, reparare timum hominem filium doi facere atque in caelesti beatitudine cum caelestibus conlocare. 23. Ad hoc nobis paedagogus data est lex, ad hoc medii legromouet carnis adsumptio et hoc est quod ex utroque mercamur. haec est noua illa commixtio dei et hominis, ut per unum utrumque habere possimus. propterea namque deus corpori anima mediante commixtus est, ut coniungeret separata atque in concordiam et pacem discordantia reuocaret in unum se et per se reuocans omnia ab uno patre generis nostri prius prodita: animam suscepit propter inoboedientiam animae, carnem propter malam oboedientiam, pro qua et simul condemnata est, ut, sicut in carne et anima fuerat condemnatio, ita in car
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sum hostẽ qͥ nos intͥnsecꝰ impugnat.
atq: obluctat inisensib ẽ. nob̾ om̃e certa¬
men: qͥ nob̾ ipsis ad u̾sum nos glacdiis
aliquanto qͦq ut ego arbitroe etiã nr̃o
stucdio ac labore nitendũ ẽ. qđ inu̾bo
atq: oꝑe demonstͥͣtur: ut possimꝰ qđ in
nob̾ ẽ. p̃ciosius uł curare animas a lan¬
goribꝰ uicioꝵ: uł pͣgare a macuł pecca¬
toꝵ. finis autẽ utriꝰq medicine. hoc ty
restat ostende: uniꝰ qͥdem ẽ. ut sanitas
corporis uł si ẽ. ꝯseruetur: uł si discesse¬
rit reuocetur. Que ñ satis certũ ẽ. utrũ
semꝑ ꝓfuerit his qͥ ea usi sunt: cũ uide¬
amꝰ frequent̾ aliqͣntis corporei roboris
fortitudinẽ nocuisse: dũ in hac fiden¬
tes ñ nulli uł latrociniis uł rapacita¬
tibꝰ uacant: media tam̃ ħ ft̃ sic̃ & pau¬
ꝑtas atq diuitie uł humilitas & clari¬
tas & tetera his similia: que media iceir¬
co dicunt᷑. qr ex ꝓposito utenciũ uł ad
bonũ uł ad malũ tͣhi possunt. Alt̾iꝰ uͦ

Expanded text:
ntrinsecus inpugnat atque obluctatur in sensibus. est nobis omne certamen, qui nobis ipsis aduersum nos gladiis aliquanto quoque, ut ego arbitror, etiam nostro studio ac labore nitendum est, quod in uerbo atque opere demonstratur, ut possimus, quod in nobis est pretiosius, uel curare animas a languoribus uitiorum uel purgare a maculis peccatorum. 22. Finis autem utriusque medicinae — hoc enim restat ostendere — unius quidem est, ut sanitas corporis uel, si est, conseruetur uel, si discesserit, reuocetur. quae nou satis certum est utrum semper profuerit his qui ea usi sunt, cum uideamus frequenter aliquantis corporei roboris fortitudinem nocuisse, dum in hac fidentes nonnulli uel latrociniis uel raptibus uacant. media tamen haec sunt, sicut paupertas atque diuitiae uel humilitas et claritas et cetera his similia, quae media idcirco dicuntur, quia ex proposito utentium uel ad bonum uel ad malum trahi possunt. alteriuS uero,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ olim ex hoc mundo discede cõmune
tutis absoluat: Quid enim ẽ. qd unꝰqͥsꝙ:
bonoꝵ ex hac uita lucretur: cũ cercũ sit
qr nemo prudentiũ dilige̾ id debeat. qđ
om̃i pacto paulo pꝰ omissurꝰ sit: Nos uͦ¬

Expanded text:
quibus olim ex hoc mundo discedere commune quibus olim ex hoc mundo discedere commune tutis absoluat! quid enim est quod unusquis­ que bonorum ex hac uita lucretur, cum certum sit quia nemo prudentium diligere id debeat quod omni pacto paulo post omissurus sit? 28.
Abbreviated transcription (Latin):
tituens: unde nos arbor sciendi boni &
mali. importune extͣ tempꝰ sũpta depulerat
Huiꝰ gͦ nos medicine & curatioĩs minis¬
tri & adiutores sumꝰ. qͥcũq p̃eẽ. popłis ui¬
dem᷑ . qui nescio an in id saltem ꝓfecerimꝰ.
ut uł ꝓpͥas infirmitates curare ualeamꝰ.
ne dum alienis langoribꝰ medicari. & a¬
nimarũ macłas sollicita eruditioe pur¬
gare. Tum deinde corpoꝵ qͥdẽ medici.la¬
borem. uigilias. ac sollicitudines. tolerant:¬
& sicut ait quidam sapientissimꝰ eoꝵ. alie¬
nos casus ꝓpͥis meroribꝰ ꝑferunt. Aliqͣ
ipsi ꝓpͥo labore exquirentes & inuenienteᷤᷤ
ad medendũ. aliqͣ etiam ab aliis mutũ
minimũ quidẽ negligunt᷑. s omnia mag¬
na & sũma deputant. quecumq ad sa¬
nitatem corporis aliqͥd ꝯferunt sũmũ
bonũ putantes. si qͥd ꝑ indust̾am suam
uite huic quam supra t̾ras agimꝰ ꝯferre
uideant᷑: & int̾dum uite hõium pessimoꝵ

Expanded text:
tituens, unde nos arbor sciendi boni et tituens, unde nos arbor sciendi boni et mali inportune et extra tempus sumpta depulerat. 26. Huius ergo uos medicinae et curationis ministri et adiutores sumus, quicumque praeesse populis uidemur. qui nescio an in id saltim profecerimus, ut uel proprias infirmi- tates curare ualeamus, nedum alienis languoribus medicari et animarum maculas sollicita eruditione purgare. 27. Tum deinde corporum quidem medici laborem, uigi­ lias ac sollicitudines tolerant et, sicut ait quidam sapientis- simus eorum, alienos casus propriis maeroribus perferunt aliqua ipsi proprio labore exquirentes et inuenientes ad meden­ dum, aliqua etiam ab aliis mutuanminimum quidem neglegunt, sed omnia magna et summa deputant, quaecumque ad sanitatem corporis aliquid conferunt, summum bonum putantes, si quid per industriam suam uitae huic, quam supra terras agimus, con­ ferre uideantur, et interdum uitae hominum pessimorum,
Abbreviated transcription (Latin):
magi adorant. & munera offerunt. qͦ scił
nemo iã ultͣ uł idola uł stellas adoraret.
ꝓpt̾ea ihs baptizat᷑ & testimoniũ ei de
celestibꝰ ꝑhibetur: & ieiunat & temptat᷑.
& uncit eum qͥ uicerat. Ppt̾ea demones
fugantur ⁊ egͥtudines curant᷑. & magnoꝵ
p̃dicatio minimis iniungitur. ꝓpterea
infremiscunt gentes: & popłi inania me¬
ditant᷑. ꝓpt̾ea lignum adu̾sus lignũ. &
manꝰ pacient̾ extendunt᷑ adu̾sus inconti¬
nent̾ extentas: ꝓsolutis & remissis p̾bent᷑
clauis ꝯfixe. ꝓhiis que eiecert̃ adam
p̃̾bent᷑ manꝰ que orbẽ t̾re cõplectant᷑. et
reuocent ꝓhumilitate exaltacionẽ. ꝓ sua¬
ui & ꝑnicioso gustu suscipit᷑ felł̃ gͦꝰtꝰ: et
mors ꝓ morte mutat᷑. tenebre ꝓ tenebͥs:
sepult᷑a ꝓ sepult᷑a : resurrectio ꝓresurrec¬
tione. Hec oĩa cura quedam erga nos ẽ.
dei. & medicina infirmitatis nr̃e. ueterẽ
adam ad eum statum unde decidit repa-¬
rans & reformans. atq: ad arborẽ uite res¬

Expanded text:
magi adorant "et munera offerunt, quo scilicet nemo iam ultra uel idola uel stellas adoraret; propterea lesus baptizatur et testimonium ei de caelestibus perhibetur et ieiunat et temptatur et uincit eum qui uicerat; propterea daemones fugantur, aegritudines curantur et magnorum praedicatio mini­ mis iniungitur. 25. Propterea infremescunt gentes et populi inania meditan­ tur; propterea lignum aduersum lignum et manus patienter extenduntur aduersum manus incontinenter extensas: pro solutis et remissis praebentur clauis confixae, pro his quae eiecerunt Adam praebentur manus quae orbem terrae conplectantur et reuocent. pro humilitate exaltatio, pro suaui et pernicioso gustu suscipitur fellis gustus et mors pro morte mutatur, tenebrae pro tenebris, sepultura pro sepultura, resurrectio pro resurrectione. haec omnia cura quaedam erga nos est dei et medicina infirmitatis nostrae ueterem Adam ad eum statum unde decidit reparans et reformans atque ad arborem uitae res
Abbreviated transcription (Latin):
de aĩa indignas abic̾e cogitaciones. & ma¬
larum rerũ formas ab horrore᷑. S & p̃stan¬
ciores diuitioresq inserere. atq conscͥb̾e:
ita ut multomag̾ nob iurtꝰ animi. quã
humana dignitas ad quisita uideatur:
nec putare unquã aliquẽ nob̃ factũ bo¬
noꝵs finẽ. aut ꝓficiendi t̾minũ positum.
nec ita adlucẽ deducenda sunt que recte¬
nob̾ gesta sunt. qͣm detͥmento cõputan¬
da sunt. que ñdũ implere maluimꝰ. E
ascensꝰ nob̃ qͥdã putandus ẽ. uita hec:
ex quo nicħ refert explicuisse qđ ascendis
nisi qd restat euaseris. Nec nosmetipsos
excet̾orum collatioẽ metiam᷑ ÷ & magnũ
putemꝰ si forte aliqͥbꝰ p̾stanciores inuenia¬
mur: s dãpnũ potiꝰ illõ arbitrem᷑. si ñ
digne loco & gͣdu nr̃o geramꝰ. E si qua
gerunt᷑ nob̃. ñ ex neglegentiũ cõparatio¬
ne. s exp̃cepti auctoritate pendat᷑ : siue
illi negligentiꝰ siue etiã aliqͣndo studiosiꝰ ui¬

Expanded text:
iones et malarum rerum formas abolere, sed et praestantiores diuinioresque inserere atque conscribere, ita ut multo magis nobis uirtus animi quam humana dignitas adquisita uideatur. nec putandum umquam aliquem nobis factorum bonorum finem aut proficiendi terminum positum, nec ita onputanda sunt quae nondum inplere ualuimus. et ascensus nobis quidam putandus est uita haec, ex quo nihil refert explicuisse quod ascenderis, nisi quod restat euaseris. nec nosmet ipsos ex ceterorum con- latione metiamur et magnum putemus, si forte aliquibus praestantiores inueniamur, sed damnum potius illud arbitremur, si non digna loco et gradu nostro geramus et, si qua gerun- tur nobis, non ex neglegentium conparatione, sed ex praecepti auctoritate pendantur, siue illi neglegentius siue etiam ali­ quanto studiosius ui