comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intellegunt inquacsint afflictione positae qui¬
bus se infundit lumen uerum quod inluminat
onẽ hominẽ uementem. inhucmundum.
Videntenim qui alic& sint gnatiae dono ab operum
malorũ contagione libere teneantur Tamen
cogitactionum. uari&ccte. captiuae. Quisenim
gloriabitur castũ sehaberecor. Aut quis gloria¬
bitur mundũ seesse apeccatis. Ad tendccmus
quedis quantus que iustus. dixerit. Inmultis enĩ
offendimus omnes. & ille qui dixit : Si dixerimus
qui a peccatũ non habemus nos ipsosseducimus
& uerits in nob̵ nonẽ. Ille &iã qui condelectabatur
lege dĩ secundum interiorem hominem. Videbat autẽ
aliã legem in menbris suis repugnantem legimentis
suae acaptiuantem. euminlege peccati qua e erat
in menbris eius. Doneceũ suae in felicitatis consci
quaeẽ in menbris nr̃is. non uirtus cuius lib& ho¬
minis fortis. Non in dustria. sapientus. sed so¬
lccliberat gnctia. saluatoris. quae non nisi hu¬
milib gratis dectur. Ds enim suꝑbis resistit:

Expanded text:
intelligunt in qua sint afflictione postiae, quibus se infundit lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Vident enim quia licet sint gratiae dono ab operum malorum contagione liberae, teneantur tamen cogitationum varietate captivae. Quis enim gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccatis ? Attendamus qualis quantusque justus dixerit: In multis enim offendimus omnes ; et ille qui dixit: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est : ille etiam qui condelectabatur legi Dei secundum interiorem hominem, videbat autem aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, et captivantem eum in lege peccati, quae erat in membris ejus, donec eum suae infelicitatis consciuquae est in membris nostris, non virtus cujuslibet hominis fortis, non industria sapientis, sed sola liberat gratia Salvatoris, quae non nisi humilibus gratis datur: Deus enim superbis resistit,
Abbreviated transcription (Latin):
anie ꝓfessioneuiuunt. & xp̃i praecepta manifeste pec¬
cando contempnunt. sicipse xpr loquitur. quid ccutẽ
uocatis me dnẽ dnẽ & nonfaccitis quae dico. tales gen¬
tium quoq: doctor his uerbis obiurgat. Consitentꝰ se nos
sedm̃ factis acutem negunt cũ sint cbhominccti & incre¬
dibiles & cdomneo pusbonum reꝑbi. Nam & becctus
icccobus dicit. quid ꝓderit fratres mei sifidem quis dicat
sehabere opera autem non habeat. Num quid potest
fides sclucre eum. humditas ergo quã docuitxps̃
dicens discite come quiacmitissum & humilis corde. Ṽ
insola consistit fide sed insidesimul &opere. Nam
scriptum est. quic & dicemones credunt & contremis¬
cunt qui tam̃ dõ humiles non sunt. unde &iam apos¬
tolus paculus cesserit. quicc scpientia cecrnis inimica ẽ
dõ. legi enim dĩ non subicitur nec enim potest. quaces a

Expanded text:
stiana professione vivunt, et Christi praecepta manifeste peccando contemnunt, sic ipse Christus loquitur: Quid autem vocatis me, Domine, Domine, et non facitis quae dico ? Tales gentium quoque Doctor his verbis objurgat: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant; cum sint abominati, et incredibiles, et ad omne opus bonum reprobi . Sed et beatus Jacobus dicit: Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Nunquid poterit fides salvare eum ? Humilitas ergo, quam docuit Christus dicens: Discite a me quia mitis sum et humilis corde , non in sola consistit fide, sed in fide simul et opere. Nam scriptum est quia Et daemones credunt et contremiscunt ; qui tamen ideo humiles non sunt. Unde etiam apostolus Paulus asserit: Quia sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ts&ur quace multiplicimodo miseris inferens mostem pub¬
lico cestamin eccernacles deicit. spiritales uero siquos in cau¬
tos inuenerit occultiore conflictu ꝓsternit. quis enimner¬
ciat fornicarios idolis seruientes: adulteros. molles mascu¬
loꝵ concubitores. fures auccros. ebriosos. mcdedicos rapa¬
ces suꝑbas aduersus dm̃ ceruices erigere . & nequissimis
operib: magis dicbolo militare. Sunt alii quos inconspec¬
tu hominum suꝑbia tã quã suos de monstrat hostes & intrin¬
secus hab& nequissimos milites. Ab his iniquitas callide
geritꝰ humanis obtutib: iustitia fcllaccit̃ ostentatur.
hos dñs nt̃ sic increpat. uos estis quiiustificatis uos corãhomi

Expanded text:
tretur: quae multiplici modo miseris inferens mortem, pubtretur: quae multiplici modo miseris inferens mortem, publico certamine carnales dejicit; spiritales vero, si quos incautos invenerit, occultiore conflictu prosternit. Quis enim nesciat fornicarios, idolis servientes, adulteros, molles, masculorum concubitores, fures, avaros, ebriosos , maledicos, rapaces, superbas adversus Deum cervices erigere, et nequissimis operibus magis diabolo militare? Sunt alii quos in conspectu hominum superbia tanquam suos demonstrat hostes, et intrinsecus habet nequissimos milites. Ab his iniquitas callide geritur, ut humanis obtutibus justitia fallaciter ostendatur. Hos Dominus noster sic increpat: Vos estis qui justific
Abbreviated transcription (Latin):
quas pertenacitatẽ tendere ñ potuit perliberalitatẽ
ne quissimus tendit. & in operemisericordiȩ ficit cor¬
dis superbi c̃pulcre : ut eo quod egenti largitur macgna
sibi habere merita uidectur. Inmultis hacec facit &
maximesic inpugnares piritedes dĩ famulos & femu¬
las crsueuit. ut si quis rebus noxiis mostiserisq: non uin¬
citꝰ uitidib: remedi is occidatur. bonis operatꝰ melac sa¬
lubrib: noxic iustis in iusta & commodis psirestat in¬
commoda. Hoc in seipso primum operatus ẽ qui non ex
conditione habuit originẽ criminis sed exelationẽ
uistutis. ueri tatem iniustitic d&inere uoluit.
& ꝑ in iustiticm lapsus inueritate non st&it. quomo¬
do enim stacrepo tuit cui ꝓsuperbi a restitit illequinũ¬
quã cacdit. in itiũ enim omnis peccati superbia. ꝓpt̃
quod dr̃ superbis resistit humilib: ccutem daet graticm
ut omne peccactũ deipsactam quã deradicepululate mons¬

Expanded text:
quas per tenacitatem tendere non potuit, per liberalitatem quas per tenacitatem tendere non potuit, per liberalitatem nequissimus tendit; et in opere misericordiae facit cordis superbiam pullulare, ut eo quod egenti largitur, magna sibi habere 172 merita videatur. In multis haec facit, et maxime sic impugnare spiritales Dei famulos et famulas assuevit; ut si quis rebus noxiis mortiferisque non vincitur, vitalibus remediis occidatur. Bonis operatur mala, salubribus noxia, justis injusta, et commodis praestat incommoda. Hoc in seipso primum operatus est, qui non ex conditione habuit originem criminis, sed ex elatione virtutis veritatem in injustitia detinere voluit et, per injustitiam lapsus, in veritate non stetit. Quomodo enim stare potuit, cui pro superbia restitit ille qui nunquam cadit? Initium enim omnis peccati superbia ; Propter quod Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ut omne peccatum de ipsa tanquam de radice pullulare mons
Abbreviated transcription (Latin):
tic suffodicat & tac̃quam diuersis machinis. sic innumeris utitꝰ
argum̃tis. & cũ cestamini manifesto cedit ced hoc seuietũ de¬
monstrat ut uincat. Ad hoc fugic̃ simulat ut ꝑsequentem mis¬
ilico suꝑbic ꝑniciosissime iccculactur. & uitioꝵ ccuctor in
eo quod uincere ñ potest uicus suis. uincit uirtutib: clienis.
Armir quib eliditꝰ surgit & uistute qua deicitꝰ deicit . P audat
quase ꝑspicit superariuir tutẽ ut uictus possit captiuare uincen¬
tem. inimicienim cordiicatanticẽ ut grauiorilapsu decclto pos¬
sit deicere. si quos in humilib uid& gradu firmiore pugnare.
Nam uerbi gratia cumgulae delectimentre porrigit si
suscipiatur fomitem libi dinis subministrant. si res puatꝰ
iactantiã decbstinentiã seminat. insinuat dilectionẽ
pecuniae si tenuerit cdsensum auacritiae gladio animã
confodit incacutam. Siccutem fuerit repulsus insidices

Expanded text:
nta subfodiat; et tanquam diversis machinis, sic innumeris utitur nta subfodiat; et tanquam diversis machinis, sic innumeris utitur argumentis; et cum certamini manifesto cedit, ad hoc se victum demonstrat, ut vincat; ad hoc fugam simulat, ut persequentem misillico superbiam perniciosissime jaculatur; et vitiorum auctor in eo quod vincere non potest vitiis suis, vincit virtutibus alienis; armis quibus eliditur surgit, et virtute qua dejicitur dejicit. Laudat qua se perspicit superari virtutem, ut victus possit captivare vincentem: injicit enim cordis jactantiam, ut graviori lapsu de alto possit dejicere, si quos in humilibus videt gradu firmiore pugnare. Nam verbi gratia cum gulae delectamenta porrigit, si suscipiatur, fomitem libidinis subministrat; si respuatur, jactantiam de abstinentia seminat. Insinuat dilectionem pecuniae: si tenuerit assensum, avaritiae gladio animam confodit incautam; si autem fuerit repulsus, insidias
Abbreviated transcription (Latin):
locis deditae. nob̵ cut̃ nunc cdspiricalem uirginẽ loquenti¬
b: deillis ẽ laq is euitandis cliquid memoraendũ. quos ut ita
dicc̃ ñ int̃renisreb: sed in ipsis eccelestib: cduersacriur tendit:
ꝑ spicit in operib: bonis ubi uehem̃tius & periculosius sub colore si mu¬
ginitios carnis uirginitati praceponder&. haec enĩ sice fidelib:
coniugictis cccuiduis infide quae ꝑ dilectionẽ operatur &icẽ
sine uirgini tecte corporea in hacuita fuerit custo ditac infutusd
nec carnis uirginitate priucbitꝰ & regniccelestis beatitudine
ꝑ frublur. Corporcdis uero uirginitas &iaem dõ dicocti si
uirginitatẽ ñ seruacuerit cordis. nihil ꝓderit in corporecustodita
sis piritalis castitar suerit inmente corrupia . ut ramq diceboł¬
carnis ꝑ hominẽ nititꝰ p̃ripere cordis uero uirginitatẽ ꝑseip¬
sum conatꝰ ccuferre: Nc̃ plerumq cd hoc carnis uirginitatẽ
quae in ferior ẽ . ñ inpugnant ut illius quace potior est sundecm̃¬

Expanded text:
Nobis autem nunc ad spiritalem virginem loquentibus, de illis est laqueis evitandis aliquid memorandum, quos ut ita dicam non in terrenis rebus, sed in ipsis coelestibus adversarius tendit; perspicit in operibus bonis, ibi vehementius et periculosius, sub colore simuginitas carnis virginitati praeponderet. Haec enim si a fidelibus conjugatis ac viduis in fide, quae per dilectionem operatur, etiam sine virginitate corporea, in hac vita fuerit custodita, in futuro nec carnis virginitate privabitur, et regni coelestis beatitudine perfruetur; corporalis vero virginitas, etiam Deo dicata, si virginitatem non servaverit cordis, nihil proderit in corpore custodita, si spiritalis castitas fuerit in mente corrupta. 25. Diabocarnis per hominem nititur praeripere, cordis vero virginitatem per seipsum conatur auferre. Nam plerumque ad hoc carnis virginitatem, quae inferior est, non impugnat, ut illius quae potior est fundame
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes dicit et dicbolus qui seducebeet eosmissus ẽ in stcg¬
num ignis & sulphuris Et clioloco & mors et infernus missi
sunt instagnum ignis Haec mors secundaest stagnum ignis¬
& qui non est inuentus in libro uitae scriptus missus ẽ instcg¬
num ignis. Pursus dicit dubusccutem & infidelibus
contaminatis et homicidis et inpudicis et oeneficis. & idolis
seruientib: & omnibus mendacib: Parseorum instcgno
ardenti et sulphure quod est mors secundc illcm secun¬
dam nuncupatmortem quacesequitur exsententia iust
cisNon illam quae preces sit in mala concupiscentia pec¬
catoris Qua morte scclucctor quos dammortuos assere¬
bat dicens Dimittemortuos sepelire mortuos suos
& ccpostolus deuidua quace autem in deliciis est uiuens mor¬
tuccẽ. Adephesios quoq: sic loquitur & uoscumes setis mor¬
tui delictis et peccatis uris inquibus cliquando ambulastis
secundum saeculum mundihuius secundum principem

Expanded text:
Joannes dicit: Et diabolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris . Et alio loco: Et mors et infernus missi sunt in stagnum ignis. Haec est mors secunda. Et qui 23 non est inventus in libro vitae scriptus, missus est in stagnum ignis . Rursus dicit: Dubiis autem, et infidelibus, et contaminatis, et homicidis, et impudicis, et veneficis, et idolis servientibus, et omnibus mendacibus, pars eorum in stagno ardente, et sulphure, quod est mors secunda . Illam secundam nuncupat mortem quae sequitur ex sententia justi judicis, non illam quae praecessit in mala concupiscentia peccatoris. Qua morte Salvator quosdam mortuos asserebat, dicens: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Et Apostolus de vidua: Quae autem in deliciis est vivens mortua est . Ad Ephesios quoque sic loquitur: Et vos, cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis, secundum saeculum mundi hujus, secundum principem
Abbreviated transcription (Latin):
& cogitationum & eramus natura filiurae sicut & ceteri
Dsccutem quidiues ẽ inmiseri cordia propternimiam cantutesi
sucm quac dilexit nos et cumes semus mortui peccatis conuiuifi¬
cauit nos xpõdehac morte quahomo ẽ mortuus in peccatis dicitds̃
Nolo mortem morientis sed ut reuertatus auia sua mela &uiuat
Animcceius quomodo ccutem ad mortem peccati precedestinassẽ
ds̃ hominem creditur quacmseipse nolle testatus. mor sergo
istamorientis uia succ mala est quaequia mecla dõ ignota.
Scriptum nccmq ẽ uia senim quae ad extris sunt nouit dñs per¬
uerse ccutem sunt quece a sinistris sunt. uicsergo quas ds̃ fecit
nouit quccs non fecit perdit quicc eas non nouit. unde scriptuẽ

Expanded text:
i irae, sicut et caeteri; Deus autem, qui dives est in misericordia, propter nimiam caritatem suam, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo . De hac morte qua homo est mortuus in peccatis dicit Deus: Nolo mortem morientis, sed ut revertatur a via sua mala, et vivat anima ejus . Quomodo autem ad mortem peccati praedestinasse Deus hominem creditur, quam ipse se nolle testatur? Mors ergo ista morientis, via sua mala est: quae quia mala, Deo ignota. Scriptum namque est: Vias enim quae a dextris sunt, novit Dominus; perversae autem sunt, quae a sinistris sunt . Vias ergo, quas Deus fecit, novit, quas non fecit, perdit, quia eas non novit. Unde scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
sub trochis esurientib tribue & quid quid tibi deducis egenis expende
Uoluntariũ ieiuniũ tuũ esuriem subleu& ieiunantũ utinfructumi¬
sericordie tuoꝵ possitieiunioꝵ fecunditaes cpparere: ꝑ sit &icc̃ tibi
uilitas uestium & pauperũ ꝑtenuditas uestictꝰ. Tunc enĩ utiliter
ccut uestis superiorem credaes: Auxꝓ eo qđ tu tribuis & illiceccipiunt
merit tucexpi pceuperib: cnte ponas. tt̃quã tuideo potiorsis qđ plu¬
rec contẽseris. Frustra enĩ contẽnis saccultates tucs si noxiuricltun¬
ticce tenets in corde diuitics. Non enim illi soli pecccent qui ꝓdiui¬
cus quas haeben cliquac̃ gestã in cordeicestanticẽ immograuius
delinquunt quiuo lunt icctantic̃cordis dediuitis habere contẽo¬
tis. Aut qui sep̃peccuolunt pcuperib: p̃ponere : eo qđ plurt ui¬
decentꝰ pacuperib: erogare . Ñ ccutẽ idem ordo ẽ. cepud dm̃ qui non

Expanded text:
subtrahis, esurientibus tribue; et quidquid tibi diducis, egenis expende; subtrahis, esurientibus tribue; et quidquid tibi diducis, egenis expende; voluntarium jejunium tuum esuriem sublevet jejunantium, ut in fructu misericordiae tuorum possit jejuniorum fecunditas apparere. Prosit etiam tibi vilitas vestium, et pauperum per te nuditas vestiatur: tunc enim utiliter aut vestis superiorem credas, aut, pro eo quod tu tribuis et illi accipiunt, merita tua Christi pauperibus anteponas, tanquam tu ideo potior sis, quod plura contempseris. Frustra enim contemnis facultates tuas, si noxias jactantiae teneas in corde divitias: non enim illi soli peccant qui, pro divitiis quas habent, aliquam gestant in corde jactantiam; imo gravius delinquunt qui unt pauperibus praeponere, eo quod plura videantur pauperibus erogare. Non autem idem ordo est apud Deum, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
tis nisi & humilitactis ꝓpositũ implect. & uestiendis pccuperib iugẽ
curt̃ secẽ pia &cctis inpendat. plenius ipscc uidendo cognoscis
quc̃e ut come uelis ccudire qđ minus possũ sermonib: expliccre
HΛΝC ergo tibi tac̃ quã speculum pone & exipsius consideratio¬
ne quid tibi icc̃ insit. uel quid adhuc desit scõꝵ studioꝵ operũq cog¬
nosce. &lic& illac egregio p̃cellatuirginitatis munere comi¬
tẽ tedeb& inc& eris habereuis tutib: Disceigitur tuqq̃ nihiltibi
denobilitate generis aes signare & lic& acuo patre socero mari¬
to consolib: pridem sueris int̃saeculares in lustris. Nunc in eo
te in lustre fieri cognosce in quotibi uistus humilitatis adcrescit.
Dis cecdnõ quicmitis ẽ. & humilis corde & inuenies requiem coni¬
ma&ucce nobi litatẽ ecernis quace suꝑbiace fomes . ẽ. abice &
nobilitatem sps̃ ꝑfecta cordis humilitate sectare. Orationi¬
bus opert̃dec ieiuniis insta. & quid quid tuis coppasatibus

Expanded text:
 humilitatis propositum impleat, et vestiendis pauperibus jugem curam sanctae pietatis impendat, 160 plenius ipsa videndo cognoscis, quam ut id a me velis audire, quod minus possum sermonibus explicare. 32. Hanc ergo tibi tanquam speculum pone, et ex ipsius consideratione, quid tibi jam insit, vel quid adhuc desit, sanctorum studiorum operumque cognosce; et licet illa egregio praecellat virginitatis munere, comitem te debet in caeteris habere virtutibus. Disce igitur tu quoque nihil tibi de nobilitate generis assignare. Et licet avo, patre, socero, marito consulibus pridem fueris inter saeculares illustris, nunc in eo te illustrem fieri cognosce, in quo tibi virtus humilitatis accrescit. Disce a Domino quia mitis et humilis corde, et invenies requiem animae tuae . Nobilitatem carnis, quae superbiae fomes est, abjice, et nobilitatem spiritus perfecta cordis humilitate sectare. Orationibus operam da, jejuniis insta, et quidquid tuis apparatibus
Abbreviated transcription (Latin):
tes crritus int̃ra inquac ñ ẽ ccrnissilios relistura. Cum&ic̃
illi quiex carne filios habens ñ sine peccato thesccurizare sibi
delectentur inscceculo. cunltos enĩ sideles unosceluctor noster
dignatꝰ ammonere sermone dicens. Nolite thesccuri xacreuobis
desccurar interra. ubi erugo &tinea exterminat. & ubi fures ef¬
fodiunt & furentur. Thesccuri tate ccut̃ uob incccelo ubineq

Expanded text:
zes in terra, in qua non es carnis filios relictura; cum etiam illi qui ex carne filios habent non sine peccato thesaurizare sibi delectentur in saeculo. Cunctos enim fideles uno Salvator noster dignatur admonere sermone dicens: Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, ubi aerugo et tinea exterminat, et ubi fures effodiunt et furan
Abbreviated transcription (Latin):
praecipuum in urbe roma dccredignatus ẽ uir ginita¬
tis & humilitas exemplar de orctione & ieunio ali¬
quid scribere sicut inepestola quac adecc̃nuꝑdedimea
pollicitatio contin&ur : cuius tibi p̃cipue scã conuer¬
satio ẽ. in omnib: imitanda. quececũ sit. auis atausq:
nata consulib: & diliciis regidib: enutrita. tanta il¬
li ẽ. humilitas dono graticce cccelestis in fuscc. ut amore
subiectionis. &usu seruiendi dominc̃ secliquando fu¬
is seiamnesciat. cũ omner domincs habere delecta¬
tione scccẽ seruitutis ceffectat. scit enĩ adnõ cuiuirgi¬
nitatẽ uouit & cordis & corporis ꝓliberatione nrt̃ humili¬
tatẽ formace seruilis acceptã. & obhoc delectatur spon¬
so in huius seruitutis humilitate placere. ut consostio
quinq: sccpientum uirginũ deputacũ s̃ponso possit.¬

Expanded text:
praecipuum in urbe Roma dare dignatus est virginitatis et humilitatis exemplar, de jejunio et oratione aliquid scribere, sicut in epistola quam ad eam nuper dedi mea pollicitatio continetur, cujus tibi praecipue sancta conversatio est in omnibus imitanda: quae cum sit avis atavisque nata consulibus, et deliciis regalibus enutrita, tanta illi est humilitas dono gratiae coelestis infusa, ut amore subjectionis, et usu serviendi, dominam se aliquando fuisse jam nesciat, cum omnes dominos habere, delectatione sanctae servitutis, affectat. Scit enim a Domino, cui virginitatem vovit et cordis et corporis, pro liberatione nostra humilitatem formae servilis acceptam: et ob hoc delectatur sponso in hujus servitutis humilitate placere, ut consortio quinque sapientum virginum deputata, cum sponso possit
Abbreviated transcription (Latin):
acdiẽ. Is taeduce uiduc elic& tẽpore suerint diuerso uni¬
us ta men fiduei seruier̃ cmbȩnusterio. quic xpm̃ cog¬
nouit incarnenctum Ipsum iuditb nouerat nasciturũ
Quam uero multũ dr̃ in utraq: uiduc continenti amsibi pla¬
citum demonstracuit : Nã iudith spiritalib: cermis accinc¬
ta ccpud larciui p̃donis aabrcidit. Annac uerd ipsum cccpito
et desiespũ scõ repl&a cognouit. Datus ẽ iudith olo fernis
interitus. Annae reuelcctꝰ ẽ scclucctoris ceduentus. illids̃
dedit apopulo repellere pestilenticẽ huic tribuit humani
generis ag noscere medicinec̃ & quia scĩ moniã uirginclẽ
uiduceles continentic gradu inferiore subsequitꝰ. ideir co
pꝰ quec̃ deuirgine nactus ẽ filius dĩuiduclis lingue digncc¬
tus ẽ. officio p̃diccri. Nec tam̃ deillo locuta ẽ uaduce

Expanded text:
die . Istae duae viduae, licet tempore fuerint diverso, unius tamen fidei servierunt ambae mysterio; quia Cnovit in carne natum, ipsum Judith noverat nasciturum. Quam vero multum Deus in utraque vidua continentiam sibi placitam demonstravit! Nam et Judith spiritalibus, armis accincta, caput lascivi praedonis abscidit; Anna vero ipsum caput Ecclesiae Spiritu sancto repleta cognovit. Datus est Judith Holofernis interitus; Annae revelatus est Salvatoris adventus. Illi Deus dedit a populo repellere pestilentiam; huic tribuit humani generis agnoscere medicinam. Et quia sanctimoniam virginalem vidualis continentia gradu inferiore subsequitur, idcirco postquam de virgine natus est Filius Dei, vidualis linguae dignatus est officio praedic
Abbreviated transcription (Latin):
unt sectari. nam falsitas professionis num quam prodes
eẽpoterit quam quaerunt iniuriando dm̃ perblas phemiã
colere uel uenerari si ab omnibus non toleratur Iniuria.
ab ipso dño auctore qualiter poterit tolerari: ostendit
enim circa in fideles suam oblurgationem dicendo. popu¬
lus hic labus mehonorat. corautem eorũ longe ẽ ame
RES PONSIO

Expanded text:
unt sectari: nam falsitas professionis nunquam prodesse unt sectari: nam falsitas professionis nunquam prodesse eis poterit, qui quaerunt injuriando Deum per blasphemiam colere vel venerari. Si ab hominibus non toleratur injuria, ab ipso Domino auctore qualiter poterit tolerari? Ostendit enim circa infideles suam objurgationem, dicendo: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Responsio
Abbreviated transcription (Latin):
confundit. quod si sonus non sensus consideratur in uerbis
non censeatur ecclesia nomine catholico quod nec in u&eri
nec innouo repperitur positum testamento Siuero haec
omnia cum innullo sint canonico uolumine digne tamen
tenentur infide quur nobis in omousion put&ur prohiben¬
dum. non sonum dicti considerare sed sensum nec ad ten¬
derenouitatem uerbi sed uistutem Intellegeres acracmenti.
̃ autem eos qui prounius substantiae credulita
luntnos omousianos dici. quomodo senolint triusi anos
procrib & diuersis substantuis appellari. quam uis & si
tali nomine censtrafugiant. cum hoc eostam en eẽ qualitas
suae credulitatis ostendat. Digne itaq patrem & filiũ
dm̃. qñm fides uera nec tres deos recipit quod faciunt.
pagani multi colae. nec dm̃ suum creatum asserit. quod
cultores praedicant creaturae
OBIECTIO
Scelus & ualde eẽblasphe¬
mum aduertant homines qui salutaria pncecepta cupi¬

Expanded text:
confundit. Quod si sonus, non sensus consideratur in verbis, confundit. Quod si sonus, non sensus consideratur in verbis, non censeatur Ecclesia nomine catholico, quod nec in Veteri nec in Novo reperitur positum Testamento. Si vero haec omnia, cum in nullo sint canonico volumine, digne tamen tenentur in fide, cur nobis in Homousion putetur prohibendum, non sonum dicti considerare, sed sensum; nec attendere novitatem verbi, sed virtutem intelligere sacramenti? Mirum est autem eos qui pro unius substantiae credulitate volunt nos homousianos dici, quomodo se nolunt Triusianos pro tribus et diversis substantiis appellari; quamvis etsi tali nomine censeri fugiant, hoc eos tamen esse qualitas suae credulitatis ostendat. Digne itaque Patrem et FiliuDeum; quoniam fides vera, nec tres deos recipit, quod faciunt pagani multicolae, nec Deum suum creatum asserit, quod cultores praedicant creaturae. Objectio 8. Scelus et valde esse blasphemum advertant homines, qui salutaria praecepta cupi
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod dixit sumus agnoscatur. Non ipse filius eẽ quipater ẽ.
Hanc patres nr̃i ꝑ omnia xp̃i sectati doc trinam unius esse
substantiae patrem filiumq: dixerunt. quod greco omous on
dictum ẽ illa scilic& ratione qñm ingrecia noua tunc emer¬
serat heresis quae uni genitum separare nitebatur a substtn¬
tia genitoris. ad hocͣqͣuis quis illam doctrinam reciper&
non creatoris cultor. sed creaturae potius apparer& . mi¬
rum autem ẽ. quod in hoc nomine sonus tantum aquib: dã
adtenditur. nec dicti intellegentia uestigatur. cumple¬
raq: non sint antiquitus dicta & protemporum causarum¬
q opostunitatib professioni fidei repperiantur in serta
Sicut ingenitus pater nusquam inscripturis canonicis legitur
& tamen secundum fidei ueritatem ingenitus praedicatur
Aduersus sabellium scilic& quipatrem filiumq non communi¬
one substantiae unum intellegit. sed personali singulari tate

Expanded text:
eo quod dixit sumus agnoscatur non ipse Filius esse qui Pater est. eo quod dixit sumus agnoscatur non ipse Filius esse qui Pater est. Hanc Patres nostri per omnia Christi sectati doctrinam, unius esse substantiae Patrem Filiumque dixerunt. Quod Graece Homousion dictum est, illa scilicet ratione quoniam in Graecia nova tunc emerserat haeresis, quae unigenitum separare nitebatur a substantia genitoris; ad hoc ut quisquis illam doctrinam reciperet, non creatoris cultor, sed creaturae potius appareret. Mirum autem est quod in hoc nomine sonus tantum a quibusdam attenditur, nec dicti intelligentia investigatur, cum pleraque non sint antiquitus dicta, et pro temporum causarumque opportunitatibus professioni fidei reperiantur inserta. Sicut ingenitus Pater, nusquam in Scripturis canonicis legitur, et tamen secundum fidei veritatem ingenitus praedicatur: adversus Sabellium scilicet qui Patrem Filiumque non communione substantiae unum intelligit, sed personali singularitate
Abbreviated transcription (Latin):
Ego & paterunum sumus quod dictum hii quidiuinae unitatis
in patre & filio significationem tenuare contendunt. non
ad substantialem unitatem. sed ad uoluntatis student referre
concordiam. Quod si sic dñs uell& intellegiposs& dicere. ego
& pater unum uolumus non ego & paterunum sumus. sed nunc
eligat quisq quod uelit utrum indõ aliud puc& eẽ. & aliud
uelle anhoccredat ẽẽ quod uelle ut ei possit huius dica domi¬
nicimanifestius ueritas apparere. si enim aliam dixerit in
dõ uoluntatẽ quae uelledicitur. & aliam essentiã quae eẽ¬
cognoscitur ad uoluntatem Referrinon potest quod
secundum essentiam dictum ẽ. ego & pacerunum sumus.
esse enim abessentia dicitur s. autem hoc indõ sicut cer¬
tum ẽ putatur eẽ quod uelle dum uoluntatis unitas asseri¬
tur substantialis &iam unitas non neg&ur. ut & In eo
quod dixꝰ unum agnoscatur non aliud eẽ quã pater ẽ. & in

Expanded text:
Ego et Pater unum sumus . Quod dictum, hi qui divinae unitatis Ego et Pater unum sumus . Quod dictum, hi qui divinae unitatis in Patre et Filio significationem tenuare contendunt, non ad substantialem unitatem, sed ad voluntatis student referre concordiam. Quod si sic Dominus vellet intelligi, posset dicere: Ego et Pater unum volumus; non, Ego et Pater unum sumus. Sed nunc eligat quisque quod velit; utrum in Deo 63 aliud putet esse et aliud velle; an hoc credat esse quod velle, ut ei possit hujus dicti dominici manifestius veritas apparere. Si enim aliam dixerit in Deo voluntatem, quae velle dicitur, et aliam essentiam, quae ecognoscitur, ad voluntatem referri non potest, quod secundum essentiam dictum est: Ego et Pater unum sumus. Esse enim ab essentia dicitur; si autem hoc in Deo sicut certum est putatur esse quod velle, dum voluntatis unitas asseritur, substantialis etiam unitas non negetur, ut et in eo quod dixit unum agnoscatur non aliud esse quam Pater est, et in
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m. proquod alius dictus ẽ potiorem filio confiteri: Sicut
enimpatrem alium filius dixit. Ita paradrtum alium
nuncupauit. Si plac& igitur & hocfideiueritas exigit. ut
meliorput&ur quialius dicitur qñmpater alius ẽ dictus
& alius paraclrtus. ex hociam filius subiciatur ambobus
& saltim sic para clrtus coaequ&ur patri. quipro eo quod
alius nuncupatus ẽ filio dicitur ante poni. uthuius com¬
munione pronominis inpatre & para clrto demonstr&ur
communiodĩtatis. Si autem para drtus lic& alius dicat᷑
tamen filio non p̃fertur. nec pater ideo praeferendus est
filio. quia alius dicitur. hoc enim pronomine personarum
ostenditur discr&io nonnaturae. Deniq: nefidei ambigui¬
tate ueritatis regulam deserentes ꝑ deuios circum fera mur
errores ipsed ñs nobis & unam secum patrer&inere substantiã
A& alteram sedemonstrauit haberepersonam dicens in euangło

Expanded text:
Spiritum, pro eo quod alius dictus est, potiorem Filio confiteri: sicut Spiritum, pro eo quod alius dictus est, potiorem Filio confiteri: sicut enim Patrem alium Filius dixit, ita Paracletum alium nuncupavit. Si placet igitur, et hoc fidei veritas exigit, ut melior putetur qui alius dicitur, quoniam Pater alius est dictus, et alius Paracletus, ex hoc jam Filius subjiciatur ambobus, ut saltem sic Paracletus coaequetur Patri, qui pro eo quod alius nuncupatus est, Filio dicitur anteponi; ut hujus communione pronominis, in Patre et Paracleto demonstretur communio deitatis; si autem Paracletus, licet alius dicatur, tamen Filio non praefertur, nec Pater ideo praeferendus est Filio, quia alius dicitur: hoc enim pronomine, personarum ostenditur discretio, non naturae. Denique ne fidei ambiguitate veritatis regulam deserentes, per devios circumferamur errores, ipse Dominus nobis, et unam se cum Patre retinere substantiam, et alteram se demonstravit habere personam, dicens in Evangelio:
Abbreviated transcription (Latin):
unitas demonstr&ur. quod siuera ẽ paternitas patris uera est
&iam natiuitas prolis. & siẽ filius uera natiuitas interpatrem
filiumq: substantialis non pocest eẽ diuersitas. uera enim & aec̾¬
na substantia dequa ueranatiuitas extitit. sicut genenen do
minui diuidiq: non potuit Ita inse totapermanens totam se co¬
a & erne ueritati natiuitatis indulsit. Vt scilic& gignentis geniti¬
q: non solum aequalitas absq: diuersitate consister&. sed &iam
sine confusione d&rimentoq: naturalis unitas perman&
Diuinae qui ppenatiuitatis & nomen & ueritas. sicut discr&ã
monstrat gignentis genitiq: personam sic diuersã nonsinit
putari substantiam. Alius ergo propter ea dictus ẽ. pater
tgenerationis ueritas monstrar&ur. non ut pi
aut prior aut potior Nam si potiorem accipere debemu
quem audimus alium dici conpellimur &iam paracirtum

Expanded text:
unitas demonstretur. Quod si vera est paternitas Patris, vera est unitas demonstretur. Quod si vera est paternitas Patris, vera est etiam nativitas prolis; et si est Filii vera nativitas, inter Patrem Filiumque substantialis non potest esse diversitas. Vera enim et aeterna subtantia, de qua vera nativitas exstitit, sicut generando minui dividique non potuit, ita in se tota permanens totam se coaeternae veritati nativitatis indulsit, ut scilicet gignentis genitique non solum aequalitas absque diversitate consisteret, sed etiam sine confusione detrimentoque naturalis unitas permaneret. Divinae quippe nativitatis, et nomen, et veritas sicut discretam monstrat gignentis genitique personam, sic diversam non sinit putari substantiam. Alius ergo propterea dictus est Pater, ut generationis veritas monstraretur, non ut putaretur aut prior aut potior: nam si potiorem accipere debemus quem audimus alium dici, compellimur etiam Paracletum
Abbreviated transcription (Latin):
Ami simus suꝑfluas rationes quae fas¬
tidium non facerent auditoribus & ad hoc res ponsumẽ ad quod
sententia inqui rebat expositionem & quia in terpatrem & filiũ
distantia ẽ & quod dicitur non ẽ eoquod inter illos differentia non
sit ipse saluator dicit qui credendusẽ alius ẽ qui testimonium
perhib& demepater Item ipsefilius dicit despũsco & alium
cramenta efficiuntur homines paganitatis professores qui¬
RESPONSIO
Uerafides num quam suꝑ fluas. sed rectas semꝑhab& & habuit
rationes. Nec ex bis aliquod ftstidium nascitur. simodo
absq: contentionis studio ueritas audiatur. quae obhoc
alium dixitpatrem ut personas discerner& non ut substan¬
tialem distantiam demonstrar&: Nam cum alium dixit
ostendicse propriam habere ꝑsonam patrem uero nominans
demonstricuit seunum cum eo habere substantiam. hoc
modo sienim pater qui testimonium perhib& filio. uere alius ẽ
utriusq persona discernatur. uere & pater ẽ ut substantialis

Expanded text:
misimus superfluas rationes, quae fastidium non facerent 62 auditoribus, et ad hoc responsum est, ad quod sententia inquirebat expositionem. Et quia inter Patrem et Filium distantia est, et quod dicitur non est, eo quod inter illos differentia non sit, ipse Salvator dicit, qui credendus est: Alius est qui testimonium perhibet de me . Item ipse Filius dicit de Spiritu sancto:sacramenta, efficiuntur homines paganitatis profResponsio. Vera fides nunquam superfluas, sed rectas semper habet et habuit rationes, nec ex his aliquod fastidium nascitur, si modo absque contentionis studio veritas audiatur, quae ob hoc alium dixit Patrem, ut personas discerneret, non ut substantialem distantiam demonstraret: nam cum alium dixit, ostendit se propriam habere personam; Patrem vero nominans, demonstravit se unam cum eo habere substantiam, hoc modo: si enim Pater, qui testimonium perhibet Filio vere alius est, ut utriusque persona discernatur, vere et Pater est, ut substantialis
Abbreviated transcription (Latin):
Post modum eis red diturus quod ebeius iustitia merentur
recipient enim non pro eo quod ds̃ beneu susest eorum operib:
male c bonis. Pales it cqueds̃ ceptauit in interitum punitionis quem¬
usi sunt dĩoppeccatori iustusiudex predestinctione iustec de creuit. Non
in peccatum quod homo non ex prccedestinatione diuina sed
ex uoluntete succ male concupiscendo coepit & mceleoperan¬
do per fecit᷑. Concupiscentia enim concipiens peperit peccatũ
peccatum uero consum matum genuit mortem. Non ergo in iqui

Expanded text:
postmodum eis redditurus quod ab ejus justitia merentur. Recipient enim, non pro eo quod Deus bene usus est eorum operibus us bonis. Tales itaque Deus aptavit in interitum punitionis, quem peccatori justus judex praedestinatione justa decrevit. Non in peccatum quod homo non ex praedestinatione divina, sed ex voluntate sua, male concupiscendo coepit, et male operando perfecit: concupiscentia enim concipiens peperit peccatum, peccatum vero consummatum genuit mortem . Non ergo iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
es seperdo cecat. Dicit enim egote plantcui uinecm fructi fe¬
rcm quomodo conuerscces in amaritudinem uitis aliencce
Aliencm utique coseuitem dicit non uitio diuince conditio¬
nis sed ccuersione propricceuo luntatis quece iusteculpcctur
pro eo quod amaritudinem protulit. quam in ecds̃ ipse non fecit
quonicm ipsamamaritudinem nec exdĩ pracedestinatione
nec ex dĩ opere sed ex maclitic succeuoluntatis hebuit. proqua
amccritudine sic etmnds̃ persupra memoractum prophetam
denuo increpat. Scito quam iclum est tibi & amccrum rel¬
quis se dñm dm̃tuum et non ẽẽ timorem meum ccpudte.
Cumergo hocsit homini malum et amarum reliquisse dññ
& timorem dĩ apudeum non eẽ qui sitasit contrarius ueritect
ut putet abono acsuccuidõ. De quo scriptum est quambonus
ds̃ isrł rectiscorde. et quicnemobonus nisi solus ds̃. Et dequo
ccpostolus dicit. ut ostendat insaeculis super uenientibus
cobundantes diuitias gratiae succe in bonitate supernos

Expanded text:
lantavi vineam fructiferam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? Alienam utique a se vitem dicit non vitio divinae conditionis, sed aversione propriae voluntatis, quae juste culpatur, pro eo quod amaritudinem protulit, quam in ea Deus ipse non fecit. Quoniam ipsam amaritudinem, nec ex Dei praedestinatione, nec ex Dei opere, sed ex malitia suae voluntatis habuit. Pro qua amaritudine sic eam Deus per supra memoratum prophetam denuo increpat: Scito quam malum est tibi et amarum reliquisse Dominum Deum tuum, et non esse timorem meum apud te . Cum ergo hoc sit homini malum et amarum reliquisse Dominum, et timorem Dei apud eum non esse, quis ita sit contrarius veritati, ut putet a bono ac suavi Deo de quo scriptum est: Quam bonus Deus Israel rectis corde ? Et quia nemo bonus nisi solus 19 Deus , et de quo Apostolus dicit: Ut ostendat in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate super nos
Abbreviated transcription (Latin):
quos cedsepresciuit misericordice preuenientis auxilio
re dituros. & insemisericordie s ubsequentis auxilio esse
mansuros Inistis miseri cordiccm custodiens. in illis iustiticm
omnia promisit quace predixit. quamuis pred ixeritomnia
icce promisit sicut non omnia predestinccuit q
uoluntates hominum bonas et maclas. predest in auit ccutem
non maclas sed solasbonas. Et licet in eius predestinatione
non fuerit ut malitiam uoluntacti humane dedisset.
Fuit tamen in eius predestinatione quihum cne uoluntactis
maclitice reddidisset. Propter hoc quia sicut ꝑscdmista
testatur. Misericors ẽ dñs et iustus predestinauit iustos
cdgloricm iniquos cdpoenam. Iustificandis ergo
ctque glorificandis predestinatum miseri cordice succe
opus predixit pacriter et promisit. In iquis ccutem precedes¬
t inctum iustiticcesucce opus predixit. Tantum modo
non promisit. Quod siquis querat quurds̃ omnia quidem

Expanded text:
quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio redituros et in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros. In istis misericordiam custodiens, in illis justitiam omnia promisit quae praedixit, quamvis praedixerit omnia quae promisit. Sicut non omnia praedestinavit qu Praescivit enim voluntates hominum bonas et malas, praedestinavit autem non malas, sed solas bonas. non fuerit, ut malitiam humanae voluntati dedisset, fuit tamen in ejus praedestinatione, quid humanae voluntatis malitiae reddidisset. Propter hoc, quia sicut Psalmista testatur: Misericors est Dominus et justus , praedestinavit justos ad gloriam, iniquos ad poenam. Justificandis ergo atque glorificandis praedestinatum misericordiae suae opus praedixit pariter et promisit: iniquis autem praedestinatum justitiae suae opus praedixit tantummodo, non promisit . Quod si quis quaerat cur Deus omnia quidem
Abbreviated transcription (Latin):
decnda est ultionis. Vt cgnosceretur non abeo predestinatũ
hominem codqualecum que peccatum quem predestincuit
peccati merito puniendum. Ds itcqueomnia hominum¬
operc si uebona seumala presciuit. Quicceum lactere
nihil potuit. sed solabona predestinauit quecese infiliis
grecticce facturum esse presciuit. Malauero futura
operc illorum quos non predestincuit cdregnum sed cd
interitum presciuit
Potentissimec dĩ tacte et ordinccuit
prouidabonitate & quicprescius fuit quod eccdem mala
non solum ipse facturus non e& sed nec homo in quantum ei
humiliter codhesis set in eo nobis in superccbilem potenticm
prescientice suae meegis ostendit. qui anec in maclis pre¬
destincctionem iustiticce succe uacare permisit. Ostensurus
itccqued s̃ quid reddendum presciuerit. quid doncendum
predestinccuit illos codsupplicium. quosco sepresciuit uo¬
luntactis meleuitio discessuros et predest inccuit cdregnum

Expanded text:
danda est ultionis, ut agnosceretur, non ab eo praedestinatum danda est ultionis, ut agnosceretur, non ab eo praedestinatum hominem ad qualecunque peccatum, quem praedestinavit peccati merito puniendum. Deus itopera, sive bona, seu mala praescivit, quia eum latere nihil potuit, sed sola bona praedestinavit, quae se in filiis gratiae facturum esse praescivit; mala vero futura opera illorum quos non praedestinavit ad regnum, sed ad interitum praescivit potentissima deitate, et ordinavit provida bonitate; et quia praescius fuit quod eadem mala, non solum ipse facturus non esset, sed nec homo in quantum ei humiliter adhaesisset, in eo nobis insuperabilem potentiam praescientiae suae magis ostendit, quia nec in malis praedestinationem justitiae suae vacare permisit. Ostensurus itaque Deus, quid reddendum praesciverit, et quid donandum, praedestinavit illos ad supplicium, quos a se praescivit voluntatis malae vitio discessuros. Et praedestinavit ad regnum,
Abbreviated transcription (Latin):
predestinctum hominem cut admcclitiam uo luntatis quec
bonum dm̃ relinqueret ccut cda mcritudinem contumacicce
qua succuem dñm nontimer& Pro inde fidelibus congruit
credere et facteri dm̃ bonum & iustum. prescissequidem
peccatores homines qui cnihileum lactere potuit futur¬
rum. N eque enim uel futura essent si in eius prescienti ce
non fuissent. Non tamen predestincsse quem libet hominẽ
codpeccatum. quicsicad peccatum celiquod ds̃ hominem pre¬
nccret propeccatis hominem non puniret.D
predestincctione ccut peccatorum preparecta est piccre¬
missio. Aut peccatorum iusta punitio. Num qua migit᷑
ds̃ codhochominem potuit predest incre quod ipsedisposu¬
ercet et p̃cepto prohibere & misericordico diluere & iustitic
punire. Iniquositaque quos presciuit ds̃ hancuitam in
peccato terminccturos. predest inauit supplicio interminc¬
bili puniendos. In quosicut culpanda non est prescientia
humane iniquitatis. it apredestinctio iustissimcce. luu¬

Expanded text:
praedestinatum hominem aut ad malitiam voluntatis, qua bonum Deum relinqueret, aut ad amaritudinem contumaciae, qua suavem Dominum non timeret? Proinde fidcredere et fateri Deum bonum, et justum praescisse quidem peccatores homines, quia nihil eum latere potuit futurorum neque enim vel futura essent, si in ejus praescientia non fuissent, non tamen praedestinasse quemlibet hominem ad peccatum; quia si ad peccatum aliquod Deus hominem praedestinaret, pro peccatis hominem non puniret. Dei enim praedestinatione aut peccatorum praeparata est pia remissio, aut peccatorum justa punitio. Nunquam igitur Deus ad hoc hominem potuit praedestinare, quod ipse disposuerat, et praecepto prohibere, et misericordia diluere, et justitia punire. Iniquos itaque, quos praescivit Deus hanc vitam in peccato terminaturos, praedestinavit supplicio interminbili puniendos. In quo sicut culpanda non est praescientia humanae iniquitatis, ita praedestinatio justissimae lau
Abbreviated transcription (Latin):
tinctus fiebat ubi statim illa consequ&ur absurditas ut di¬
catur . quicds̃ dequo prophetadicit. qui fecit quace futura sunt
in sehabuit quod absit iniquitatis originem. si hominem
asefactum ipse pracedestinauerat peccatorem. prccedesti¬
nactio enim eius preparcctio est operum eius. Et sicut competit
dõbono ut causcsit tocius operis boni. sic in congruum ẽ
ut in ipso putetur causc cuius lib& operismccli. Deinde
cdtenda mus quianulla ratio redditur quachomo ced pec¬
catum praedest inctus cdõ credactur. Si enim inhis¬
Si eniminhis
contemundi constitutionem: ut essent scĩ et in maculccti
in conspectueius in caritate. qui praedestincuit eos in

Expanded text:
tinatus fiebat. Ubi statim illa consequitur absurditas, ut dicatur, quia Deus de quo Propheta dicit, qui fecit quae futura sunt  in se habuit quod absit iniquitatis originem, si hominem a se factum ipse praedestinaverat peccatorem. Praedestinatio enim ejus, praeparatio est operum ejus. Et sicut competit Deo bono, ut causa sit totius operis boni: sic incongruum est ut in ipso putetur causa cujuslibet operis mali. Deinde attendamus, quia nulla ratio redditur, qua homo ad peccatum praedestinatus a Deo credatur. Si enim in hisante mundi constitutionem, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in caritate, qui praedestinavit eos in
Abbreviated transcription (Latin):
ad peccandum id est cduoluntatem malam quae ẽ tocius origo
peccati qucc mutiq cuttribuis se dm̃ nondum peccati homini
ccut retribuisse credendum est peccatori. hanc itcq si non¬
dum peccati homini tribuit ipse quod cbsit auctor iniquita¬
tis extitit quimcclam uoluntatem dedithominibono. per
quam peccans aeterno mereretur puniri supplitio. Et
ubi est quicds̃ mortem non fecit. & quia non est iniquit ccs
apud dm̃ & quicciustus dñs et iustiticm dilexit aequitatem
uidit uultus eius. Siccutem maleuo luntactis initium pecca¬
tori homini non tribuit. sed retribuit ds̃ ut abhomine cre¬
red ditum malace uoluntatis in itium dicatur quod peccatum
homo facere potuit in quo uoluntas mecla Nonfuit cum nul¬
lus fructusiniquitatis ex oriri possit nisi quem recdix uolun¬
tectis mele protulerit. De cordeenim sicut ueritces ccit exe¬
unt cogitiones mede homicidia cedultericc fornicationes

Expanded text:
ad peccandum, id est ad voluntatem malam, quae est totius origo ad peccandum, id est ad voluntatem malam, quae est totius origo peccati, quam utique aut retribuisse Deum nondum peccanti homini, aut retribuisse credendum est peccatori. Hanc itaque si nondum peccanti homini tribuit, ipse quod absit auctor iniquitatis exstitit, qui malam voluntatem dedit homini bono, per quam peccans aeterno meretur puniri supplicio. Et ubi est, quia Deus mortem non fecit ? Et quia non est iniquitas apud Deum? Et quia justus Dominus, et justitiam dilexit, aequitatem vidit vultus ejus ? Si autem malae voluntatis initium peccatori homini non tribuit, sed retribuit Deus, ut ab homine crem malae voluntatis initium dicatur, quod peccatum homo facere potuit, in quo voluntas mala non fuit? cum nullus fructus iniquitatis exoriri possit, nisi quem radix voluntatis malae protulerit. De corde enim sicut Veritas ait exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes,
Abbreviated transcription (Latin):
Et eximpnsiusti quod cuimdicimus ceddiglorim dicimas
Sum quid sirette dicere poterimus ced hoc predestinatos
iniquos uidõ ineis & sinon misericorditer scdtimiuste ope¬
rtente exbonis fierent mali. cut exiustis fierent imoiu
Vbsit hoc unobis at que cobomnibus cristicenis ut causcem
cuius libet peccatiquis quam deputare diuincce audecct
aequitati Cum nec mcclitice nec impietitis cuius quam
causcc eẽ possit nisiineo quimclus cetque impius fuerit
Vtergo ex mclis ficnt homines boni et eximpiis iusti. lau¬
dcendecest dĩmisericordia Vt autem exbonis fiaent homines
mccli ceut exiustisiniqui. Sidiuinae precedestinationis. cesse¬
ritur causccerit quod cbsit uituperanda iustitia quin immo
nec iustitia iustedicitur si puniendum reum non inuenis se
sed fecisse prccedicatur. Macior uero erit in iustitia silcpsods
retribuet poenam: quemstantem predestincesse dicitus
sicut scriptum est fecit dñs rectum predestinare potuerit

Expanded text:
et ex impiis justi, quod cum dicimus, ad Dei gloriam dicimus, nunquid sic recte dicere poterimus, ad hoc praedestinatos iniquos, ut Deo in eis, etsi non misericorditer, saltem juste operante, ex bonis fierent mali, aut ex justis tierent impii? Absit hoc a nobis atque ab omnibus Christianis, ut causam cujuslibet peccati quisquam deputare divinae audeat aequitati: cum nec malitiae, nec impietatis cujusquam causa esse possit, nisi in eo qui malus atque impius fuerit. Ut ergo ex malis fiant homines boni, et ex impiis justi, laudanda est Dei misericordia: ut autem ex bonis fiant homines mali, aut ex justis iniqui, si divinae praedestinationis asseritur causa, erit quod absit vituperanda justitia. Quinimo nec justitia justa dicetur, si puniendum reum non invenisse, sed fecisse dicatur. Major vero erit injustitia, si lapso Deus retribuit poenam, quem stantem praedestinasse dicitur sicut scriptum est fecit Dominus rectum , praedestinare potuerit