comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
labor auit anima eius.
uidebit & saturabitur
inscientia sua: Iustifica.¬
bit ipse seruos meos mul¬
tos. & iniquitates eorum
ipseportaliit. Id eo disꝑ¬
dcc̃ ei pͥlurimos & fortiũ
diuid & spolic. proeo qđ
tradiditininorte animã
sucẽ & cum sceleratis re¬
putatus ẽ: & ipse pecca

Expanded text:
ejus: videbit et saturabitur. In scientia sua justificabit ipse justus servus meus multos: et iniquitates eorum ipse portabit. Ideo dispersi ab eis plurimos: fortium dividet spolia. Pro eo quod tradidit mortem animam suam; et cum sceleratis deputatus est. Et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut quitardus ẽ ad
capiendum ꝓrointenti¬
one tamenbon studii
praemiũ percipit . Ita
qui pracestitũ sibi a dr̃o
ingeniũ intellegentiae
neglegit condempnatio¬
nesreus exsistit. quia
donũ dĩ quod accipitds¬
picit : & perds sidiam

Expanded text:
Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii, praemium percipit: ita qui praestitum sibi a Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnatione reus existit, quia donum quod accipit, despicit et per desidiam
Abbreviated transcription (Latin):
emo potest sen¬
sum scripturae
scac̃e cognosce¬
re : nisilegendi fami
siduus fuerit homo : tan¬
tũ ex eis uberiorẽ sen¬
tentiã capit. Sicut
terra quanto magis ex¬
colitur : tanto uberius
fructificatur : quanto
magis ad quã lib& astẽ
homo conscendit tan¬
Tantũ uana spes morta¬
litatis huius nobis uiles¬
cit : quantũ amplius le¬
gendo spes a&ernacla¬
ti quidem laborat sed
postea gratulatur cum
coeperit Dea maris
seminib: litterarũ dulces
quod legimus in diuinis
scripturis. Nit& quidẽ
& fulgit &iã incortice:
sed dulcius in medulla
qui aedere uult nus leũ
frangit nucem : becctus

Expanded text:
emo potest sensum Scripturae sacrae cognoscere, nisi legendi familsiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tantanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes aeterna clati quidem laborat, sed postea gratulabitur, cum coeperit. De amaris seminibus litterarum dulces quod legimus in diuinis libris, nitet quidem et fulget etiam in cortice, sed dulcius in medulla est. qui esse uult nuculeum, frangit nucem. reuela,
Abbreviated transcription (Latin):
cecus & uidens : potest
quidemuter que am¬
bulare : sed consimile li¬
cuspergens quo non
uid& offendit : uidens
uero offendicula cau&.
& quo sit perturus ag

Expanded text:
caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili licus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit perg
Abbreviated transcription (Latin):
Neque enĩ gressu pe¬
dum ÷ sed gressumorũ
elongamus uel appro¬
pinquamus ad dm̃ : sin¬
guli quiq: credentium
non locorũ diuersita¬
te : sed fidei merito pon¬

Expanded text:
Neque enim gressu pedum, sed gressu morum elongamus, vel propinquamus ad Deum. guli quique credentium, non locorum diversitatibus, sed fidei merito pon
Abbreviated transcription (Latin):
do illi sicut euangelium
loquitur. dederunt fel
atq: ac&um. Deder̃ in¬
quid ines cãmeã fel & in
sitimea potauer me ace¬
to. fiat mensa eorũ corã
ipsis in laqueo & in r&r¬
butione & inscandalũ
effunde suꝑ eos irãtuã.
& indignatio irae tuȩ
ad prehendat eos fiat
habitatio eorũ desestã
& intabernaculis eorũ
nons qͣui in habit&. hoc
enimpostec expl&ũ ẽ
quod fuerat ante pre¬
dictum. factum ẽ enĩ
ripsa urbe hierus alẽ
Nampost quam xp̃o¬

Expanded text:
do illi, sicut Evangelium loquitur, dederunt fel atque acetum: « Dederunt, inquit, in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributionem, et in scandalum. Effunde super eos iram tuam, et indignatio irae tuae apprehendat eos. Fiat habitatio eorum deserta, et in tabernaculis eorum non sit, qui inhabitet . 3. Hoc enim postea expletum est, quod fuerat ante praedictum; factum est enim in hac ipsa urbe Jerusalem; nam postquam
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ in omnib: populis trae
cũ conuertero captiuita¬
tẽ corã oculis urĩs dicit¬
dñs claudicantẽ plebem
iude cc̃dix̃ q: nunc a semi¬
tis fidei claudicat. sicut
psalmus testatur dicens.¬
& claudicauer̃ semitis
suis & hanc ses aluaturũ
in nouissimo ds̃ pronun¬
ciat dumdicit. saluabo
claudicantem & ꝑ hieze¬
chielum. post dies inquid
multos uisi taberis & no
uissimo annorũ uenies
& paulo superius quia
baptitandisunt . tollã
inquiduos degentib &
congregabouos deuni¬
uersis terris & ad ducã
uos interrã urãm & ef¬
fundac̃ suꝑ uos a quã mun

Expanded text:
dem omnibus populis terre: dem omnibus populis terre: quum convertero captivitate Claudicantem plebem Judaeam dixit, quae nunc a semitis fidei claudicat, sicut psalmus testatur dicens: Claudicaverunt a semitis suis ; et hanc se salvaturum in novissimo Deus pronuntiat, dum dicit: Salvabo claudicantem. Et per Ezechielem: Post dies, inquit, multos visitaberis, et in novissimo annorum venies ; et paulo superius quia baptizandi sunt: « Tollam, inquit, vos de gentibus, et congregabo vos de universis terris, et adducam vos in terram vestram, et effund
Abbreviated transcription (Latin):
xit dñs donec desolentꝰ
ciuitates absq: habita¬
tore. & domossine ho¬
mine & terrarelinq:¬
tur deserta & longe
faci& dñs homines. tunc
conuest&ur & erit in
ostensione sic̃ terebin¬
tus & sic̃ quercusq: ex¬
pandit ramos suos. sem̃
sc̃m erit quod st&erit in
ec. Ecce appar& eos
nunc alumine fidei & ue¬
ritactis eẽ alienos. Audi¬
unt enĩ xp̃m & non intel¬
legunt uident & non
agnoscunt. sed quã diu
ta erunt quousq: subuer¬
tantur urbes & terra
penere dect in deserto
Tunc eñ conuersi uide¬
bunt credituri in xp̃o
atq: intellegentes sana.¬
buntur & cognocebunt
omniã iuxta quod &
hieremias eis dicit . In no¬
uissimo dierũ cognosce¬
tisea. dehac nouissima
credulitate iudceorũ &
soffonics sic dic̃ Intem¬
pore illosaluabo claudi¬
cantẽ & eaq eiecta fuerat
congregabo. & ponã eos
inlaude & innomeni nom¬
niterra confusionis eo¬
rũ in tempore illo quo ad¬
ducã uos & intempore
quo congregabo uos. da¬
bo enĩuos in nom̃ & in lau¬

Expanded text:
xit Dominus: « Donec desolentur civitates absque habitatore, et domus sine homine, terra relinquetur deserta, et longe faciet Dominus homines; tunc convertetur, et erit in ostensione, sicut terebinthus, et sicut quercus, quae expandit ramos suos, semen sanctum erit, quod steterit in ea. » Ecce apparet eos nunc a lumine fidei et veritatis esse alienos; audiunt enim Christum, et non intelligunt; vident, et non agnoscunt. 6. Sed quandiu ita erunt? Quousque subvertantur urbes, et terra pene redeat in desertum; tunc enim conversi videbunt, credituri in Christo, atque intelligentes sanabuntur, et cognoscent omnia. Juxta quod et Jeremias eis dicit: In novissimo dierum cognoscetis ea . De hac novissima credulitate Judaeorum et Sophonias sic dicit: « In tempore illo salvabo claudicantem, et eam quae ejecta fuerat congin laudem et in nomen: in omni terra confusionis eorum. In tempore illo quo adducam vos: et in tempore quo congregabo vos. Dabo enim vos in nomen et in lau
Abbreviated transcription (Latin):
eos & diripi&ur ab ad¬
uersariis. destruãmu¬
ros eius ut inimicis gen¬
tib: patecet & nubib: man¬
dabo desuꝑ non pluant
depriori captiuitate pro¬
ph& atum ẽ. Illo enim
tempore post captacmur¬
bem & hieremiam prophe¬
geus & tacharics futura
dixerunt. sed hoc de nouis¬
sima captiui tate p̃dictũ ẽ.
quia post passionẽ dñi nec
proph& cs nec apostolos
habuerunt iudaei qui im¬
bres preberent uirtutũ
sed contrario illud eis ac¬
cidit quod in leuitico pec¬
cantib eis promisit dñs.
ponam caelum uobis aere¬
um & terram ferream &
indeutero nomio. &eritcȩ¬
lũ suꝑte aereũ & terra subte
ferrea & rursum. dabit
lecct sed quare ista accide¬
runt illis. quia ex pectauit
ds̃ ut facerent iustitiam &
largitorem tantorum mu¬
nerum susciperent. illi
autem fecerunt spinas
quib: xp̃m coronauerunt
fecerunt & clamorẽ quo
uociferati sunt contra.¬

Expanded text:
Et diripietur ab adversariis, destruam muros ejus, ut inimicis gentibus pateat, et nubibus mandabo desuper, ne pluant de priore captivitate prophetatum est; illo enim tempore post captam urbem et Jeremias prophegaeus, et Zacharias futura dixerunt. Sed hoc de novissima captivitate praedictum est, quia post passionem Domini nec prophetas, nec apostolos habuerunt Judaei, qui imbres praeberent virtutum, sed e contrario illud eis accidit quod in Levitico peccantibus eis promisit Dominus: Ponam coelum vobis aereum, et terram ferream . 7. Et in Deuteronomio: Erit coelum super te aereum, et terra subter te ferrea . Et rursum: Dabit leat . Sed quare ista acciderunt illis? quia exspectavit Deus ut facerent justitiam, et largitorem tantorum munerum susciperent. Illi autem fecerunt spinas, quibus Christum coronaverunt, feceruntque 88 clamorem, quo vociferati sunt contra
Abbreviated transcription (Latin):
debellata ẽ ciuitas ex¬
pugnati iudccei multaq
milia interfecti: Nullus¬
que illuc modomittitur
accedere iudcceorũ ubi
xpm̃ crucifigendum ad¬
clamauerunt. Item in
danihelo. Angelus ille
post qua moccisionẽ xp̃i
prȩdix̃ subis ecuta proti¬
nus subuersionẽ hierusa¬
lem ita pronuntiauit di¬
arium dissipabit populus
cum duce uenturo . Id.ẽ.
romanus exercitus cum
ues pasiano cuius uastita
tesaias proph&a lam̃¬
tabile carmen conpo¬
suit in quo eadẽ hierusa.¬
lẽ plangitur & ruina
illius perp&ua sermo¬
neproph&ico decanta¬
tur subsimilitudine ui¬
necce quam plantaue¬
rat dñs. turrem & tor¬
cular. templum scilic&
& altare que haet igitur
uinea quam diu uberri¬
mos atullit fructos. Ha¬
buit custodem dm̃ dequo
scribitur Non dormita¬
uit neq: dormi& qui cus¬
todit isrł. post quã uero
spinas actulit crectori

Expanded text:
debellata est civitas, expugnati Judaei, multaque millia interfecta; nullusque illuc modo permittitur accedere Judaeorum, ubi Christum crucifigendum acclamaverunt. 87 4. Item in Daniele angelus ille, postquam occisionem Christi praedixit, subsecutam protinus subversionem Jerusalem pronuntiavit, diarium dissipabit populus cum duce venturo , id est, Romanus exercitus cum Vespasiano. Cujus vastationis Isaias propheta lamentabile carmen composuit, in quo eadem Jerusalem plangitur, et ruina illius perpetua sermone prophetico decantatur sub similitudine vineae, in qua plantaverat Deus turrem, et torcular, templum scilicet et altare . 5. Haec igitur vinea, quandiu uberrimos attulit fructus, habuit custodem Deum, de quo scribitur: Non dormitabit neque obdormiet, qui custodit Israel ; postquam vero spinas attulit Creatori
Abbreviated transcription (Latin):
& quiiurat interra iura¬
uit in dõ amen. interraita
q: iurat id .e. in carne a
xp̃o accepta inquac quicũ¬
que iurat uere in dõ iurat
hatiatq disꝑsisuNl.
Saias prenuntiat di¬
cens: Ipse redemiteos
& por ticuit eos & le¬
uauit eos cunctis diebus
seculi: Ipsi autẽ a diracun¬
diã prouocauerunt & ccd¬
flixerunt spm̃ sciaius &¬

Expanded text:
t qui jurat in terra, jurabit in Deo. Amen » . In terra qui jurat, id est, in carne a Christo accepta, in qua quicunque jurat, vere in Deo jurat. lati atque dispersi sunt, Isaias praenuntiavit, dicens: « Ipse redemit eos, et portavit eos, et levavit eos cunctis diebus saeculi, ipsi autem ad iracundiam provocaverunt, et afflixerunt spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
lime humiliabit usque
ad terrã detrah& ecc̃
usque ad puluerẽ & con¬
culcauit etc̃pes pacuperis
gressus aegenorum. quo
uaticinio ostenditur ius¬
tum humilem q gentium
populũ successis se in locũ
quem su perba plebs iudeoꝵ
ꝑ diderat. talia & alibi
demproph&a. subgra¬
ticcrum actione dnõdic̃.¬
dnẽ ds̃ meus estu & exal¬
tabote confitebor no¬
minituo qm̃ fec istimira¬
bilia & cogitationes an¬
tiquecs fidelis amen.
quia posuisti ciuitatem
iritumulũ urbẽ fortem
inruinam domũ alienoꝵ
ut non sit ciuitas. insẽ¬
piternum non aedifice¬
tur. Suꝑ hoc lecuda¬
bitte nopulus fortis
ciuitas gentiũ robus¬
tccrũ timebitte. Alio

Expanded text:
it: humiliabit eam usque ad terram, detrahet eam usque ad pulverem, et conculcabit eam pes pauperis, gressus egenorum » . Quo vaticinio ostenditur justum humilemque gentium populum successisse in locum quem superba plebs Judaeorum perdiderat. 3. Talia et alibi idem propheta sub gratiarum actione Domieus es tu exaltabo te confitebor nomini tuo quoniam fecisti mirabilia cogitationes antiquas fideles amen quia posuisti civitatem in tumulum urbem fortem in ruinam domum alienorum ut non sit civitas et in sempiternum non aedificetur super hoc laudabit te populus fortis civitas gentium robustarum timebit te quia
Abbreviated transcription (Latin):
ditas mea quasi leo in sil¬
ua dedit contrame uocẽ
ideo acdiuieam : Nũquid
auis discolor hereditres
mecmihi Num quid auis
tincta ꝑ totum. uenite
congregamini om̃s bestiȩ
terrae properate adde¬
uorandũ. congregami¬
nidixit uenerunt enĩ
bestice agri. hoc ẽ fero¬
ces principes gentium &
traditisum illis ad deuo¬
randum populi iudeorũ
minata . ẽ. ex termina¬
tio omnis terra .xp̃i
enim hec uox . ẽ. Multa
filii isrł. sed numquã sic
traditi sunt tam longe
ꝑditioni & captiuitate
quando autẽ compleuer
mensurã patrum suorum.
& post proph&crũ nece
xp̃minterfecer̃ tunc pec¬
cata peccatis cẽmulantes
traditi sunt in longã exter¬
minationẽ. Id circonunc
dicitur propt̾me exter¬
minatione exterminata.
ẽ omnis terra quod quia
non intellegunt. proinde
setraditos direptioni.
es aias proph&ahocan¬
te prenuntiauit dicens.
Effundit dñs suꝑ populũ
suũ indignationẽ furor¬
rissui. & forte bellũ &
conbusit eũ incircuitu

Expanded text:
s mea quasi leo in silva: dedit contra me vocem, ideo odivi eam. Numquid avis discolor haereditas mea mihi? numquid avis tincta per totum? Venite, congregamini, omnes bestiae terrae, properate ad devorandum. ni dixit; venerunt enim bestiae agri, hoc est, feroces principes gentium, et traditi sunt illis ad devorandum populi Judaeorumminata est exterminio omnis terra. Haec enim Christi vox est. Multa filii Israel, sed nunquam sic traditi sunt tam longae perditioni et captivitati; quando autem compleverunt mensuram patrum suorum, et post prophetarum necem Christum interfecerunt, tunc, peccata peccatis cumulantes, traditi sunt in longam exterminationem. Idcirco nunc dicitur: Propter me exterminatione exterminata est omnis terra. 4. Quod quia non intelligunt, proinde se traditos direptioni, Isaias propheta hoc ante praenuntiavit, dicens: Effudit Dominus 86 super populum suum indignationem furoris sui, et forte bellum; et combussit eum in circuitu,
Abbreviated transcription (Latin):
trans euntes uiã. Itac di¬
cente dño. & nunc osten¬
dam uobis quid facturus
simuinecce mecce. Au¬
feram macheriam eius
hoc ẽ tollam angelorum

Expanded text:
transeuntes viam, ita dicente Domino: Et nunc ostendam vobis quid facturus sum vineae meae; auferam maceriam ejus , hoc est, tollam angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
iecerunt & sapientia
nullaẽ in eis. dequib:
esaias. qui peccare in¬
quid faciebant homines
in uerbo & declinauer̃
frustra aiusto. proquo
eos ⁊demproph&aita
increpat dicens. Audite
meduro corde quilon¬
ge estis aiustitia prope
feci iustitia mea non elon¬
gabitur & salus mecñ
morabitur. dabo insion

Expanded text:
ecerunt, et sapientia nulla est in eis. De quibus Isaias: Qui peccare, inquit, faciebant homines in verbo, et declinaverunt frustra a justo . Pro quo eos idem propheta ita increpat dicens: « Audite me duro corde, qui longe estis a justitia, prope feci justitiam meam, non elongabitur, et salus mea non morabitur. Dabo in Sion
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: tãquam ouis ad
occisione ductus. ẽ. subiec̃
statim propter scelus po¬
pulimei ꝑcussi eos & dabo
impios prosepultura erus
& diuites promorte enuis

Expanded text:
risto: Tanquam ovis ad occisionem ductus est, subjecit statim: Propter scelus populi mei percussi eum, et dabo impios pro sepultura ejus, et divites pro morte ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Ascendite murus
eius & dissipate. aufeste
propagines eius quia ñ
sunt dñi. p̃uaricatione
enimpreuaricata ẽ in me
domus iuda ait dr̃s. Nego¬
uerunt me & dixerunt.

Expanded text:
cit: Ascendite muros ejus, et dissipate: auferte propagines ejus, quia non sunt Domini. Praevaricatione enim praevaricata est in medio domus Juda, ait Dominus: negaverunt me, et dixerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
pulũ cacecũ & oculos ha¬
bentẽ surdũ & aures
eis sunt. omnes gen¬
tes congregate sunt
simul & collecte sunt
trib: quis in uobis ad¬
nunci& istud. & que
prima sunt audire
nos faciat. Haec fo¬
raseducitur isrł ha¬
bens oculos & aures
ad terrenas promissio¬
nes & collegitur inunũ
diuersitas gentium.
ut ubi illi uocati suntis¬
tiingrediantur. & ad
istos ꝑtin& hereditas
q: illis fuerat repromis
sa adhuc quia ecdẽ gen¬
tes insedib: iudcceorũ suc¬
cessuri erant Idẽpro¬
ph&a aloloco adpro¬
bat dicens Indie illa
cantabunt canticum
istud interra iuda. urbs
fostitudinis nrace salua:¬
tor ponitur inea murus¬

Expanded text:
pulum caecum, et oculos hapulum caecum, et oculos habentem, surdum, et aures ei sunt. Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus. Quis in vobis annuntiet istud? et quae prima sunt, audire nos faciet » ? Ecce foras educitur Israel, habens oculos et aures, ad terrenas promissiones; et colligitur in unum diversitas gentium, ut, ubi illi vocati sunt, isti ingrediantur, et ad istos pertineat haereditas quae illis fuerat repromissa. 2. Adhuc quia eaedem gentes in sedibus Judaeorum successurae erant, idem propheta alio loco approbat, dicens: « In die illa cantabitur canticum istud in terra Juda. Urbs fortitudinis nostrae Sion, Salvator ponetur in ea, murus
Abbreviated transcription (Latin):
ante fuit ds̃ sed post¬
quac̃ propeccato suo ab iec¬
tisunt. Redemptor mun¬
diinpopulo gentium
transiit cuius uniuer¬
sitas nunc ꝑ totũ orbẽ
terrarũ exultans dicit.
Magnificauit dñs face¬
recum illis. magnifica¬
uit dns̃ facere nobiscũ
facti sumus la&antes
Ad populũ enĩ isrł prius
uenit xp̃s. sed quod non
essent credituri prophe¬
ta non tacuit dicens. pn¬
us adsion dic& eccead¬
sũ & hierus alem euan¬
gelistam dabo & uidi&
non erat neque ex istis
quigquã qui in hierint
consilum & interro¬
gatus responder& uer¬
bum sed quia adgentes
transiit. sequitur . Ec¬
ceseruus ms̃ suscipiã eũ
electus meus conplacuit
sibi in illo anima mea.
iuiii. quia proieclis iu¬
daeiscenles iNLo¬
H.I ERUNT
cce ostensum ẽ iudȩ¬
os proscelere quo
Inxp̃o pec cauerunt.
abiectos disꝑsõsq fuisse.
Sed quia proiectis illis
gentes ineorũ sedibus
ꝑ fidẽ erant suc cessure
non siluerunt & haec
proph&ce. Esaias enĩ
sic dicit. Educ foris po¬

Expanded text:
ante fuit Deus, sed postquam pro peccato suo abjecti sunt, Redemptor mundi in populo gentium transiit. Cujus universitas nunc per totum orbem terrarum exsultans dicit: Magnificavit Dominus facere cum illis, magnificavit Dominus facere nobiscum, facti sumus laetantes . Ad populum enim Israel prius venit Christus, sed quod non essent credituri, propheta non tacuit, dicens: Prius ad Sion dicet: Ecce adsum, et Jerusalem evangelistam dabo, et vidi, et non erat neque ex istis quisquam, qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum . Sed quia ad gentes transiit, sequitur: « Ecce servus meus, suscipiam eum; electus meus, complacuit sibi in illo anima mea, III. Quia, projectis Judaeis, gentes introierunt. 1. Ecce ostensum est Judaeos pro scelere, quo in Christo peccaverunt, abjectos, dispersosque fuisse. Sed quia, projectis illis, gentes in eorum sedibus per fidem erant successurae, non siluerunt et haec prophetae. Isaias enim sic dicit: « Educ foras po
Abbreviated transcription (Latin):
ue inquid eis qui recesserꝰ
ame & uastabunturq
p̃uaricati sunt in me : ego
redemieos & ipsi locutis̃
contrame mendatia &¬
recesserunt ame & ego
erudiui eos & confortaui
brachia eorũ & ipsimme
cogitacuerunt malitiã
Reuersi sunt ut essent
absque iugo. facti sunt
quasi arcus dolosus abie

Expanded text:
 inquit, eis, quoniam recesserunt a me: vastabuntur, quia praevaricati sunt in me. Ego redemi eos, et ipsi locuti sunt contra me mendacirecesserunt a me. Ego erudivi et confortavi brachia eorum, et in me cogitaverunt malitiam. Reversi sunt ut essent absque jugo, facti sunt quasi arcus dolosus . » «
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis. uox enĩ ista xp̃i
ẽ. qui insolitudine gen¬
tiũ diuersoriũ id .ẽ. ec cle¬
sicc̃ constituit in qua con¬
uesterentur errantes
derelinquens populum
iudaeorũ. quib: ꝑ mala¬
chicm dicit. Non ẽ
ultramihi uoluntas in

Expanded text:
ritatis » . Vox enim ista Christi est, qui in solitudine gentium diversorium, id est, Ecclesiam constituit, in qua converterentur errantes, derelinquens populum Judaeorum. Quibus per Malachiam dicit: « Non est ultra mihi voluntas in
Abbreviated transcription (Latin):
illos & alioloco totadie
expandimanus meccs ad
populũ non credentẽ &
contradicentem qui ã¬
bulant uias non bonas
te & populus stultus
& sine corde oculisuñ
illis & nonuident. Au¬
res sunt illis & non audi¬
unt. aut me nonti mebi¬
tis dic̃ dñs. aut a facie
mea non formidabitis¬
dicit qui constituit ter¬
ninũ maris arenam im¬
periũ axernũ & non
trans greditur illud.
& turbabitur & non
bunt fluctus eius & non
trans gredi&ur illud:
populo autẽ huic factũ
ẽcor in oboediens & in¬
credulũ & alibi idẽ ip¬
se. quomodo dicitis sapi¬
entes sumus lex dñino
biscum ẽ. uere men¬

Expanded text:
e expandi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem, qui ambulant vias non bonas haec, popule stulte et sine corde, oculi sunt illis, et non vident, aures sunt illis, et non audiunt; aut me non timebitis, dicit Dominus, aut a facie mea non formidabitis? qui constitui terminum maris arenam, imperium aeternum, et non transgredietur illud, et turbabitur, et non scent fluctus ejus, et non transgredietur illud; populo autem huic factum est cor inobediens et incredulum » . 6. Et alibi idem ipse: Quomodo dicitis: Sapientes nos sumus, et lex Domini nobiscum est ? Vere men
Abbreviated transcription (Latin):
nomine patris mei& ñ
recepistis me. Alius ue¬
ni& in nomine suo & re¬
cepistis eũ Item apud
eundem hieremiam ec¬
cesermo dnĩ factus ẽ eis
in ob probrium & non sus¬
cipiunt illud. Ad hucqr
titues me incapud gen¬
tiũ & populũs quẽ non
cognoui seruiuit mihi:
continuo subiunxit.
incredulitatem iud aicã
dicens. filii alieni men¬
titi sunt mihi filii alieni
inue terauerunt & clau¬
dicccuerunt a semitissuis.
qui sunt alieni nisi iudȩs
Qui recte alieni nuncu¬
pantur. proeo quodin ꝑ¬
fidia ꝑ macnentes ab a&¬
nace uitire p̃miis abdica¬
tisunt que nobis secun¬
dũ fidem adĩ filio promit¬
tuntur. hec quoq in
xp̃o iudcceorũ praua in¬
credulitas &iã ꝑ esaiã¬
itcc. ẽ. ad notata dicente
dñõ illis. Audite audien¬
tes & nolite intellegere:
& uid&e uisionẽ & noli¬
te cognoscere. Exceca
corpopuli huius & auses

Expanded text:
omine Patris mei, et non recepistis me, alius veniet in nomine suo, et recipietis eum . 3. Item apud eumdem Jeremiam: Ecce sermo Domini factus est eis in opprobrium, et non suscipiunt illud . Adhuc qutitues me in caput gentium, et, populus, quem non cognovi, servivit mihi, continuo subjunxit incredulitatem Judaicam, dicens: Filii mentiti alieni sunt mihi, filii alieni inveteraverunt, et claudicaverunt a semitis suis . Qui sunt alieni, nisi Judaei? qui recte alieni nuncupantur, pro eo quod in perfidia permanentes, ab aeternae vitae praemiis abdicati sunt, quae nobis secundum fidem a Dei Filio promittuntur. 4. Haec quoque in Christo Judaeorum prava incredulitas etiam per Isaiam est annotata, dicente Domino illis: « Audite audientes, 81 et nolite intelligere; et videte visionem, et nolite cognoscere; excaeca cor populi hujus, et au
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit. & erit uita tua.
pendens ante oculos tu¬
os & timebis die ac nocte
& noncredebis uit tc&uȩ¬
quis credidit auditui
nro & brachium dñi
cuireuelatũ ẽ & uidimꝰ
eũ & nonerat aspectus.
quibus uerbis incre¬
dulitectẽ iudcceorũ de¬
signat. qui xp̃m̃ uidenites
non receperunt quẽqr
nec credere nec cognos¬
derepotuerunt. ilico ex¬
ciduiti habituri. sichie¬
remics pracedix̃. Ascen¬
dite muros eius & diss̃pa¬

Expanded text:
io: et erit uita tua pendens ante oculos tuos, et timebis die ac nocte et non credes uitaequis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Et vidimus eum, et non erat aspectus . Quibus verbis incredulitatem Judaeorum designat, qui Christum videntes non receperunt, quem quia nec credere, nec cognoscere potuerunt, illico excidium habituri. 2. Sic Jeremias praedixit: « Ascendite muros ejus, et diss
Abbreviated transcription (Latin):
& faciã ut in p̃ceptis meis
ambul&is & iuditia mea
custodiatis & operemi¬
ni& habitetis interra
quac̃ dedipatrib: ur̃is &
eritis mihi inpopulũ. &
ego ero uobis in dm̃ & sal¬
uabouos ex uniuersis
inquinamentis urĩs.
Hic ẽ enim populus in
nouissimis conuersusus
quem ia cobpatriar¬
cha subfigura beniamin
lupum mane comeden
dentem proph&a uti¬
q: quia initiomundi. id¬
.ẽ. populus quasi inma.¬
ne legem accepit. Inues¬
pera autẽ mundidũ fue¬
rat crediturus diuide¬
bat inter nouũ testam̃¬
tũ & u&us Nam de hisq
adisrł infuturis promit¬
tuntur adeandẽ par¬
temdicitur: creditura.

Expanded text:
is ambuletis, et judicia mea custodiatis, et operemini, et habitabitis in terra quam dedi patribus vestris, et eritis mihi in populum, et ego ero vobis in Deum, et salvabo vos ex universis inquinamentis vestris » 8. Hic est enim populus in novissimis convertendus, quem Jacob patriarcha sub figura Benjamin lupum mane comedentdentem prophetat . Utique quia initio mundi idem populus quasi in mane legem accepit, in vespere autem mundi, dum fuerit crediturus, dividet inter Novum Testamentum et Vetus. Nam de his quae ad Israel in futurum promittuntur, ad eamdem partem dicitur, quae creditura
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ iam dñi exfide
uiuentem ponentẽ sibi¬
m& caput unũ quod. ẽ
xp̃s. Ascendentes que
d&erra hoc ẽ. a carna¬
ex iudeorũpopulo
peen crediluriinxpo¬

Expanded text:
m Deum ex fide videntium, ponentes sibimet caput unum, quod est Christus, ascendentesque de terra, hoc est a carnaex Judaeorum populo non essent credituri in
Abbreviated transcription (Latin):
rus es quacsi uiruagus. &
qui non potest salucre.
quid enĩ in hac sententiã
intellegitur. nisi quia ui¬
codicebat. quare sicut
colonus futurus es inter¬
ra & quac siuiator de¬
clincns admanendum
hoc est uenisti in terra.
cito recessurus aiuda eis.
sic̃ & alibi ex ꝑsona dñi
idem proph& a dicit
quis dabit me insolitudi¬
ne diuersoriũ uiatorum

Expanded text:
s quasi vir vagus et qui non potest salvari » ? Quid enim in hac sententia intelligitur, nisi quia vico dicebat: Quare sicut colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum? Hoc est, venisti in terram, cito recessurus a Judaeis. 2. Sicut et alibi ex persona Domini idem propheta dicit: « Quis dabit mihi in solitudine diversoriu
Abbreviated transcription (Latin):
e: nonfili dĩ uiuentis
& congregabuntur filii
iuda & filii is rł pariter¬
& ponent sibi m& caput
unum. Hoc in nouissi¬
mis erit temporib: quan¬
do helia predicante

Expanded text:
ei Filii Dei viventis, et congregabuntur filii Juda, et filii Israel pariter, ponent sibimet caput unum . 9. Hoc in novissimis erit temporibus, quando, Elia praedicante,
Abbreviated transcription (Latin):
& conuert& cor patsũ
ad filios & corfiliorum
ad patreseorũ. Ante
aduentũ enĩ iuditii mit¬
t& dñs heliam ad con¬
uestendũ corfiliorum
ad patriar charũ &e pro¬
ph&arũ ut credat poste
tes ex spectauerunt. nã
si actenus iudccei recte
credunt : quid ẽ in quo
ꝑheliam conuertieo s in
nouissimo proph&ates¬
tatur. Nunc enĩmente
cȩcatisunt : nec possunt
intellegere s aluatorẽ
quẽ audiunt nisi infinẽ
mundi. dũ fuerit consũ¬
matio scłi pronuntiat
eñ hoc dñs ꝑesaiã pro¬
ph&ã dicens Audite
audientes & nolite cog¬

Expanded text:
convertet cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum » . Ante adventum enim judicii mittet Dominus Eliam ad convertendum cor filiorum, cor patriarcharum et prophetarum, 78 ut credat postertes exspectaverunt. 4. Nam si hactenus Judaei recte credunt, quid est, in quo per Eliam converti eos in novissimo propheta testatur? Nunc enim mente caecati sunt, nec possunt intelligere Salvatorem, qui audiunt, nisi in fine mundi, dum fuerit consummatio saeculi; pronuntiat enim hoc Dominus per Isaiam prophetam dicens: « Audite audientes, et nolite
Abbreviated transcription (Latin):
nes nisigentiũ qui requi¬
sier dm̃. dequib supeni¬
us ait. quesier̃ me . quian¬
te non inter rogabant.
& qui sunt qui reliquer
quo iamait. expandima¬
nus meccs ad populũ incse¬
dulum contra hunc surt
q secuntur. ecce serui
mei comedent & uos esu¬
ri&is quia uescentur
pane uerbi dĩuocato ex
gentib: populo iudea
quia obincredulala¬
te iudeorum Xp̃siu
RANSIRELINGERLIB

Expanded text:
isi gentium, qui requisierunt Deum? de quibus superius ait: Quaesierunt me, qui ante non interrogabant. Et qui sunt qui reliqueruquo jam ait: Expandi manus meas ad populum incredulum. Contra hunc sunt et quae sequuntur: Ecce servi mei comedent, et vos esurietis, quia, vescente pane verbi Dei vocato ex gentibus populo, Judaea VII. Ob incredulitatem Judaeorum Christus ran
Abbreviated transcription (Latin):
sierunt me. Ecce ego ecce
ego adgentẽ q: non in uo¬
cabat nomen meum ex¬
pandimanus meccs tota
die ad populũ incredulũ.
quesierunt enim nunc
gentesq: ante non int̃¬
rogabant quic ad eos pro¬
ph&ae non ueniebant.
& inuenerunt quando
illis xp̃mnuntiauerunt
quid uero iuda ea plebs
dem repromissione gen¬
tium & erunt campestria
incaulas gregum & uallis
achor in cubile armento¬
rũ populo meo qui requisie¬
runt me & uos qui reli¬
quistis dnm̃ numerabo
uos gladio & omnes incede

Expanded text:
ce ego, ad gentem, quae non invocabat nomen meum, expandi manus meas tota die ad populum incredulum » . Quaesierunt enim nunc gentes quae ante non interrogabant, quia ad eos prophetae non veniebant, et invenerunt, quando illis Christum nuntiaverunt. 8. Quid vero Judaea plebs,iterum de eadem repromissione gentium: « Et erunt campestria in caulas gregum, et vallis Achor in cubile armentorum populo meo, qui requisierunt me, 82 et vos, qui reliquistis Deum, numerabo vos gladio, et omnes in caede
Abbreviated transcription (Latin):
succ mis eđi& redempto¬
ris : scit malc succ iustiti&
tribuere iudicis: quod
& bona illo largiente
habeat : & mecla illo pro¬
mittente patiatur: ne
uita bona terrena qr
& ccegrus quib: spestii
uiuendi .ẽ. Nequec quam
amedico cunctaq appe
tunt: conceduntur au
tẽreprobis bona qmn
hac uita app&unt: quia
& desperandis aegris
omniaquȩ desiderant
non negantur

Expanded text:
sua misericordiae Redemptoris, scit mala sua justitiae tribuere judicis; quod et bona illo largiente habeat, et mala illo permittente patiatur. Unde vita bona terrena, quia et aegris, quibus spes vivendi est, nequaquam a medico cuncta quae tunt conceduntur. Dantur autem reprobis bona quae in hac vita appetunt, quia et desperatis aegris omne quod desiderant non negatur
Abbreviated transcription (Latin):
sed depactre ẽ Nec ta¬
men ei ẽ posterior.
dequo ẽ: quomodo sp̃s
sc̃s depatre procedito
filio nec tamen ab eis
precidetur. A quibus
procedit quomodotrȩ
unumtria : quomo¬
do adse inuicem re¬
latiue tria sunt essen¬
tialiter unum sunt:
quis ista consider&
quis ista conp̃hendat.
Si enĩ humaone nati¬
uitatis xp̃isecr& am
non capimus diuinace
naturae misteria quo¬
modo capiemus s uII¬
EI SIIISTALIAM

Expanded text:
sed de Patre est, nec tased de Patre est, nec tamen ei est posterior de quo est? Quomodo Spiritus sanctus de Patre procedit et Filio, nec tamen ab eis praeceditur a quibus procedit? Quomodo tria unum tria? Quomodo ad se inuicem relatiue tria sunt, essentialiter unum sunt? Quis ista consideret? Quis ista conprehendat? Si enim humanae natiuitatis Christi secreta non capimus, diuinae naturae misteria quomodo capiemus? Iet substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
non triplex deorũ nume¬
rus in illa trinitate cre¬
dendus ẽ: scriptum ẽ
eñĩ: Ego sũ ds̃ & non ẽ
alius pr&erme: & il¬
pater nec factus. nec
natus non factus : sps¬
uero sc̃s nec nactus.
nec factus. sed expa
trȩ procedens ẽ: pro¬
inde pacter &erni¬
tatem hab& sine nati¬
tiuitatẽ : cũ a cernita¬
tesp̃s uero sc̃s pro¬
pacter exnullo exor¬
dium ducit: filius ex
pcctre originẽ summit:
spĩ uero sc̃s expcctre
filio que procedit: Hec
tomen a nobis ita dicun¬
tur de trinitate : ut posit¬
humana intellegen
tic capere :Namquis
considere sufficiat ip¬
sius trinitatis interna
misteria : quomodo pa
ro sc̃s nec genitus
nec ingenitus : quo¬
modo filius depatre
natus ẽ : Sp̃s autem
sc̃s depatre proce¬
dat & filio : quomodo
filus nascendo proce
citur : quomodo pater
num quam sine filio. &
tamen sine filio pater
genuti: filium: quo mo¬
do filius num quãc̃ sine
nisi ego abiero para¬
ditus non ueni&. quo¬
modo filius non de se

Expanded text:
non triplex deorum numerus in illa Trinitate credendus est. Scriptum est enim: Ego sum Deus, et Non est alius praeter me, et ilPater nec factus nec natus, non factus; Spiuero sanctus nec natus nec factus, sed ex Patre et Filio procedens est. Proinde Pater aeternitatem habet sine natitiuitatem cum aeternitate; Spiritus uero sanctus proPater ex nullo exordium ducit, Filius ex Patre originem sumit, Spiritus uero sanctus ex Patre Filioque procedit. Haec tamen a nobis ita dicuntur de Trinitate, ut potest intellegentia humana capere. Nam quis considerare sufficiat ipsius Trinitatmysteria? Quomodo Patro sanctus nec genitus nec ingenitus? Quomodo Filius de Patre natus est, Spiritus autem sanctus de Patre procedit et Filio? Quomodo Filius nascendo procedcitur? Quomodo Pater numquam sine Filio, et tamen sine Filio Pater genuit Filium? Quomodo Filius numquam sine Nisi ego abiero, Paraclitus non ueniet? Quomodo Filius non de se
Abbreviated transcription (Latin):
ita quidam defini¬
erunt: ut in dĩ ap¬
pellatione patrẽ
in dñi filiũ intel¬
legerent : scrip¬
tura autem sacra.
sed tamen inuicẽ
hccec uocabulc dis¬
cernuntur : pri¬
mũ enim nacturae
nomen ꝑtinens
ad amorems ecun¬
dũ potestatis con¬
gruens adtimo¬
rem.Denique ex
uerte quid diligas
&ex dñi appellatione
cognosce quid metu
ẽ: propter insepcrabi¬
lem deitcctis substan¬
tic̃: trinitas uero ꝓpt᷑
ꝑ soncrũ diuersitatẽ
uocatur: In ꝑsonis enim:
discr&io ẽ Indiuinita¬
te. nulla distinctio ẽ:
ꝓstenĩgignens genitus. &
procedens: tria quidẽ
nomina sunt: sed subs¬
tantia unc ẽ: sic̃ ignis:
candor & calor tria
quidem uocabula: sed
res una ẽ: In relatione
enimpersonarum trini¬
tacs .ẽ. Insubstantia uerð
tre enim quia dr̃ ẽ. A¬
postolus testatur di¬
cens: unus ds̃ & pater
ex quo omnia : Item de
filio quia ds̃ ẽ : alics ip¬
sedicit  quorum patres
c. ex quib: xp̃s secund̃m
carnẽ quiẽ suꝑ omnia
ds̃ benedictus in secula:

Expanded text:
ita quidam definierunt, ut in Dei appellatione Patrem, in Domino Filium intelligerent. Scriptura autem sacra Sed tamen invicem haec vocabula discernuntur. Primum enim naturae nomen est pertinens ad amorem; secundum potestatis, congruens ad timorem. Denique ex verte quid diligas, ex Domini appellatione cognosce quid metuaitas propter inseparabilem deitatis substantiam, trinitas vero 78 propter personarum diversitatem vocatur. In personis enim discretio est, in Divinitate nulla distinctio. Est enim gignens, genitus et procedens. Tria quidem nomina, sed substantia una, sicut ignis, candor et calor, tria quidem uocabula, sed res una. Ιn relatione enim personarum Trinitas est, in substantia uero tre enim quia Deus est Apostolus testatur dicens: Vnus Deus et Pater, ex quo omnia. Item de Filio, quia Deus est, alias ipse dicit: Quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula.
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ proficit in uulne¬
re medi camentũ. si ad¬
huc ferrũ in eo sit: Itocmi¬
hil proficit oratio illius
cuius adhuc dolor inm̃te:
uel odiũ man& in pectore:¬

Expanded text:
nullum proficit in vulnere medicamentum, si adhuc ferrum in eo sit, ita nihil proficit oratio illius, cujus adhuc dolor in mente, vel odium manet in pectore
Abbreviated transcription (Latin):
dicta quecsi annosa.¬
AX. INTERRATIONA¬
LE ET RATIONABILE
HOC INLER ESTR
rationale ẽ quod rati¬
onis utitur intellectu
ut ẽ homo rationabile
uero quod ratione dic¬
tum uel factum ẽ I XXI¬
uler menem ElRa¬
tionem hoc differl
Mens ẽ pars animae
prestantior qua pro¬
cedit intelletia Ratio
uero ẽ: motus quidam
animiui sum mentis acuens
uera quȩ a falsis distin¬
Sum etmemeiam hos
INTΕRΕꝯ Sensus ẽ
rei cuius que ad inuen¬
tio memoria rei inuen¬
te recordatio ille exco¬
gitata repperit : hacec
reperta custoditsXXIII
INERMEMORIAM ET
mentem & cogitationẽ
talis distinctio ẽ: quod
memoria pr&erita re¬
tin&: mens futura pre¬
uid&: Cogitatio p̃sentia.
conplectitur

Expanded text:
dicta, quasi annosadicta, quasi annosa. Inter rationale et rationabile hoc interesse Rationale est quod rationis utitur intellectu, ut est homo; rationabile uero quod ratione dictum uel factum est. Inter mentem et rationem hoc differt: mens est pars animae praestantior, a qua procedit intellegentia. Ratio uero est motus quidam animi uisum mentis acuens, ueraque a falsis distinum et memoriam hoc interest: sensus est rei cuiusque adinuentio; memoria, rei inuentae recordatio. Ille excogitata repperit, haec reperta custodit. Inter memoriam et mentem et cogitationem talis distinctio est, quod memoria praeterita retinet, mens futura praeuidet, cogitatio praesentia conplectit.
Abbreviated transcription (Latin):
unt auuenes autẽ dic¬
ti quod iuuare posse
incipiant: ut inbubus
iuuenci. Cũ auitulis dis¬
cesserint: iam uero me¬
die a& atis propricce
dicuntur. uir & mu¬
lier : uir autẽ nuncu¬
patur : ut ait lactan¬
tius quod maior ineo
uis est quac̃ infeminis
& hinc uirtus nomen
accepit  Item mulier
amollitiace dicta in¬
mutata & detracta
lit terae ueluti muli¬
er ÷ sed ideo uirisplus
roboris datum ẽ : quo
facilios plus ad pacien¬
ticm coniugalẽ sice¬
minȩ congerentur
Mulier autẽ non pro
corruptela integrita¬
tis sed prosola maturi¬
tate a &ates mulier no¬
minatur: sicut & uir
pro succ uirilitate : &iã¬
si ab opere scceminue
amixtionis habeatur
inmunis: extreme. iam
a&ates senes & anus
uocantur ⁊ senes autẽ
Ita quidẽ dictos putar̃
Eo quod eẽ nesciunt: &
ꝑnimiam a &atem deli¬
rant : Atq: desipiunt ⁊
Vnde & plato ait : In
pueris crescit sensus.
inuuenibus uig& ⁊ in
s enibus minu&ur an᷑
autem ex multis annis

Expanded text:
unt. Iuuenes autem dicunt. Iuuenes autem dicti, quod iuuare posse incipiunt, ut in bubus iuuenci cum a uitulis discesserint. Iam uero mediae aetatis proprie dicuntur uir et mulier. Vir autem nuncupatur, ut ait Lactantius, quod maior in eo uis est quam in feminis, et hinc uirtus nomen accepit. Item mulier a mollitie dicta, inmutata et detracta littera, ueluti mollier. Sed ideo uiris plus roboris datum est, quo facilius ad patientiam coniugalem feminae cogerentur. Mulier autem non pro corruptela integritatis, sed pro sola maturitate aetatis mulier nominatur; sicut et uir pro sola uirilitate, etiamsi ab opere feminae admixtionis habeatur inmunis. Extremae iam aetatis senes et anus uocantur. Senes autem ita quidam dictos putant, eo quod se nesciunt et per nimiam aetatem delirant atque desipiunt. Vnde et Plato ait; "In pueris crescit sensus, in iuuenibus uiget, in senibus minuitur". Anus autem ex multis annis
Abbreviated transcription (Latin):
turquinon dum fari
potest: ꝓueriuero apu¬
ritate uocati sunt qua¬
sipurui siue qui non¬
dum lanuginẽ florem¬
que genarũ induunt.
puellce autem apueri¬
litate uocata quasi
pulla : unde & puƿillos
& popillas non procon¬
ditione sed pro a&ate
puerili uocamus : ꝓue¬
ruli & mascule & femi¬
ne appellabantur si¬
cut infansi hȩc consue¬
tudo communis puerpe¬
ram uocat : proprice au¬
tem puerperas dicit : quȩ
primũ enixcce sunt : & quod
puerice. Id est puellce
ad modum partant egres¬
si ꝑueritiã masculi pube¬
res nuncupantur : qui
iamgignendi possibilita¬
tẽ sumunt: fuemine ue¬
ro uirgines uel uiragines
dicuntur : Dicta autẽ
uirago. uel quod a uiro
sumpta ẽ: uel quod sit
masculini uigoris simi¬
lis ꝓubestatem egressi
mox aduliscentes ap¬
pellantur: adules¬
cens autem dictus ab ad¬
olendo atque crescen¬
do : unde & quidam
deagricultura loq:ns
maturescentem fruc¬
tum adulescentemuo¬
cauit: post ad ales cen¬
tiam quoq: iuuenes fi¬

Expanded text:
qui nondum fari potest. Pueri uero a puritate uocati sunt quasi puros, siue quia nondum lanuginem floremque genarum inducunt. Puella autem a paruitate uocata, quasi pulla. Vnde et pupillos et pupillas non pro conditione, sed pro aetate puerili uocamus. Puer olim et masculus et femina appellabantur, sicut infans. Haec consuetudo communis puerperam uocat. Proprie autem puerperas dici quae primum enixae sunt et quod pueri id est puellae, admodum pariant. Egressi pueritiam masculi puberes nuncupantur, qui iam gignendi possibilitatem sumunt; feminae uero uirgines uel uiragines dicuntur. Dicta autem uirago uel quod a uiro sumpta sit uel quod sit masculini uigoris similis. Pubertatem egressi mox adulescentes appellantur. Adulescens autem dictus ab adolendo atque crescendo. Vnde et quidam, de agricultura loquens, maturescentem fructum adulescentem uocauit. Post adulescentiam quoque iuuenes fi
Abbreviated transcription (Latin):
te eius: contumeliis &
tormentis interrogem
cũ ut sciamus reuerentiã.
illius &x ꝓbemꝰ pacientiã
mediadis iƿassi¬
ore eiusTeneprs
pacsae SuRTer
SoL IPSEREfuqIT:
Noc&iam diuini libri
locuntur amos pro¬
ph&a testate. & erit
indie illa dicit dñs. occi¬
det uobis solmeridie &
tenebrescere faciam ter¬
rã in dieluminis: & hie¬
remias: exterrita. ẽ in¬
quit qi s arturit. Id . ẽ
hierus alem & asflicta
ẽ. animac eius. oc̃cidit ei
solcũ adhuc medius dies
e& confusi ẽ & maledic¬
ta : reli quias eorum in
gladio dabo: quod fac¬
tũ .ẽ per uespasiand̃¬

Expanded text:
e ejus: Contumeliis et tormentis interrogemus eum, ut sciamus reverentiam illius, et probemus patientiam media die in passione ejus tenebrae factae sunt, et sol ipse refugit, hoc etiam divini libri loquuntur, Amos propheta testante: Et erit in die illa, dicit Dominus, occidet vobis sol meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis . 2. Et Jeremias: Exterrita est, inquit, quae parturit, id est, Jerusalem, et afflicta est anima ejus: occidit ei sol, cum adhuc medius dies esset; confusa est et maledicta; reliquias eorum in gladium dabo . Quod factum est per Vespasian
Abbreviated transcription (Latin):
qua id aꝑtius dicer&ur
dñs enĩihs̃ qui interp̃¬
tatur saluator. ipse
ẽ ds̃ noster saluos saci¬
ens nos : quẽ quia opor¬
tuit nasci& auita exi
reꝑmortem. Ideo sub
dñi exitus. Item & per
esaiam ÷ tam quã ouđs
ad occionẽ ductus & si
cut agnus corã tonden¬
te se sine uoce sic non

Expanded text:
Quid apertius diceretur? Dominus enim Jesus, qui interpretatur Salvator, ipse est Deus noster, salvos faciens nos, quem 51 quia oportuit nasci, et a vita exire per mortem, ideo subj et Domini exitus. Item per Isaiam: Tanquam ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce, sic
Abbreviated transcription (Latin):
Xl.iii. quia morluus ẽ
ost flagella & cru¬
cem fellis que & ac&ipo¬
tationẽ. De inde se¬
quitur mors eius quã
lex ipsa non siluit di¬
cens: Recubans dor
lus leonis qui suscita¬

Expanded text:
XLIV Quia mortuus est. 1. Post flagella et crucem, fellisque et aceti potationem, deinde sequitur mors ejus. Quam lex ipsa non siluit, dicens: lus leonis. Qui suscita
Abbreviated transcription (Latin):
turũ non sperantre¬
pondeant : quis ẽ iste
quẽ proph&a adnun¬
tiat . Itẽ apud hieremiã
sic dic In ebreaui ani¬
mã lassam & omnem
animã esurientẽ satu¬
raui: deo qua side somno
suscitatus sũ : & uidi &
somnus meus dulcis mihi:
Daniheli quoq: angelus.
de occisione & morte
xp̃i sic loquitur dicens:
Scito & animaduerte
ab exitu sermonis. ut ite¬
rũ aedificetur hierus alẽ
da septẽ & ebdomadas
sexaginta duo erunt:¬

Expanded text:
turum non speranpondeant: Quis est iste quem propheta annuntiat? Item apud Jeremiam sic dicit: Inebriavi animam lassam, et omnem animam esurientem saturavi, ideo quasi de somno suscitatus sum, et vidi, et somnus meus dulcis mihi . 52 4. Danieli quoque angelus de occisione et morte Christi sic loquitur, dicens:  & animaduerte ab exitu sermonis, vt iterum ædificetur Hierusalem, des septem, & hebdomades sexaginta duæ erunt
Abbreviated transcription (Latin):
YSOPOCIRCuoidede¬
runt sporciaoi
acerople Nam
Pripsalmis dictum fuenit
asparges me y sopo &
mundabor unde in le¬
ge perrsopi fasciculum
as pargebantur agnisan¬
guiner quimundariuo¬
lebant quo significar&ur
perpassionem dm̃i peccata
nt iudaei. Noliscribere
dit prlatur. quod scrip¬
to fuerat proph&atũ
Necorrum pasti tuli
inscriptionem: incuiur
psalmiseriȩ nonso¬
lum pacssio uelmor
sed &iam resurrec¬
tio & ascensio dnĩ
predicatur .Iãh
dfrs ƿatrem pro
IPIMCIS SUIS DE¬
PRAE CATUS. EST.
Saias dicit. ipse
p ec cata multorũ
tulit & protransgres¬
soribus orauit. & in
psalmis sicꝓroeo in¬
quit quod eos dilige¬
bam ad uerscbantur
ego autem orabam pro
eis Item abacucdum
dixiss& deeo In medio
duorũ animalium cog¬
nosceris. sub iecit.
Cum conturbata fue¬
rit anima mea in ira.
misericor dice tucce
memor eris. prȩfugura¬
uit enim proph&ac sub
acsententia insem&is
men ille memoratus
misericordicce succe
dix̃ pater ignosce illis quia
nesciunt quid faciuNt

Expanded text:
hyssopo circumdederunt spongiam aceto plenam, in Psalmis dictum fuerat: Asperges me hyssopo, et mundabor . Unde et in lege per hyssopi fasciculum aspergebantur agni sanguine, qui mundari volebant , quo significaretur per passionem Domini peccata nt Judaei: Noli scribere dit Pilatus: Quod scripfuerat prophetatum: Ne corrumpas tituli inscriptionem, in cujus psalmi serie non solum passio, vel mors, sed etiam resurrectio et ascensio Domini praedicatur. dens Patrem pro inimicis suis deprecatus est, Isaias dicit: Ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus oravit . Et in Psalmis sic: Pro eo, inquit, quod eos diligebam, adversabantur mihi; ego autem orabam pro eis . 2. Item Habacuc cum dixisset de eo: In medio duorum animalium cognosceris, subjecit: Cum conturbata fuerit anima mea, in ira misericordiae tuae memor eris . Praefiguravit enim propheta sub hac sententia in semetimen ille, memor misericordiae suae dixit: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
ne. in qua dominicace
passionis umbra p̃cesse¬
rat. qui tã quã ouis ad
occisionẽ ductus. ẽ illa
enĩ figura agni xpipas
ceahatus eius ƿen¬
CUSSUS EST
ic prȩnuntiatum ẽ
ab ipso ꝑiol: confro¬
git me & posuit me
quacsi in signũ circũde¬
dit me lanceis suis. Con¬
uulnerauit lumbos meos
concidime uulnere suꝑ
uulnus. Id. ẽ uulnere
lancecce super uulnius

Expanded text:
ne; in qua Dominicae passionis 53 umbra praecesserat, qui tanquam ovis ad occisionem ductus est . Illa enim figura agni Christicea latus ejus percussum est, sic praenuntiatum est ab ipso per Job: Confregit me, et posuit me quasi in signum; circumdedit me lanceis suis; convulneravit lumbos meos, concidit me vulnere super vulnus , id est, vulnere lanceae super vulnus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suũ. posuit me quacsi sig¬
nũ ad sagittã misit inre¬
nib: meis filius facr& rȩ
succe. & iterũ de ipsopopu¬
lo si caitidem dñs ꝑpropħ¬
tã. facti sunt mihi in sagit¬
tã reciprocã & tachari¬
as: uider̃ inquẽ confixe¬
runt utiq: hominẽ quẽ
crucifixerunt. quo &iã
testimonio promissus ẽ
xp̃s inea qua crucifixus

Expanded text:
um suum, et posuit me, quasi signum ad sagittam, misit in renibus meis filias pharetrae suae . Et iterum de ipso populo sic ait idem Dominus per prophetam: Facti sunt mihi in sagittam reciprocam . Et Zacharias: Videbunt, in quem confixerunt. Utique hominem quem crucifixerunt. Quo etiam testimonio promissus est Christus in ea qua crucifixus