comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coniugio nieo ꝙ domuius ait.¬
Idomꝰ Si quis dimiserit ux
est ut pagani filiꝰ fornicatõm non
deputetur. Solam ã forntacõnis
causã exceptam fac̾e dnm̃ cũ de di¬
iittenda coniuge loquitur ĩ enͣ¬
głio manifestũ est. paganũ uero
ꝯuigiũ uͦ hinc nõ ꝓhibetur dimĩti.
q̃r cũ apłs de hac re consiliũ daret
nt fidelis nolentem secum ẽe coniu¬
gem infidelem ño dimtat ait ego
dico nõ dñs. ut dñs intelligatur.
ño quidem iubere ut duttatur
mo in ea re uissionis nccitatete¬
neatur. s consilii noluntate lib̾e
faciat. uerũptũ si quisqm asserat
solam illam formcatõm dnm̃ ad¬
mitt̾e ut causã relinqñdam con¬
iugis que uulgo dr̃ fornicatõ .i.
itto ⁊ uxore ut si ambo fideles sũt
neutͥ liceat alt̾m relinquere ubi
cansa fornicatõnis ubi potest¬
nõ pagani unꝰ itlłigi qr uterq

Expanded text:
conjugio, in eo quod Dominus ait: Si quis dimiserit uxoest ut paganismus fornicatio deputetur. Solam autem fornicationis causam exceptam facere Dominum, cum de dimittenda conjuge loquitur in Evangelio, manifestum est. Paganum vero conjugium hinc non prohibetur dimitti, quia cum Apostolus de hac re consilium daret, ut fidelis volentem secum esse conjugem infidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem jubere ut dimittatur,mo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere ad causam relinquendae conjugis, quae vulgo dicitur fornicatio, id rito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia ute
Abbreviated transcription (Latin):
ħ m ꝰ sathanas si corripi au̾cors
uoluntati ꝑ impietatis errore tͥ¬
umpho maiore. dñetur ħ autem
moco nõ erit sathanas s pociꝰ in
uttua igreditur ut in eo sic oꝑe

Expanded text:
satanas etiam corpori aut corporis uoluntati per impietatis errorem triumpho maiore dominetur. hoc autem modo non exit satanas, sed potius in intima ingreditur, ut in eo sic ope
Abbreviated transcription (Latin):
animis xtilit̾ ac salubrit᷑ p̾sidet ipͣ
s ͥ uł aliis quid potueait uult ẽe ꝓͥ
deo suã pocis in se uł inalios qͣmilliꝰ
ĩ om̃s diligens poͭ ͤ ͫ tanto ẽ sordidi¬
or tanto magis penałr diuinis legi¬
b tanꝙͣ publicis seriure cogit᷑. Qnͣ
rib uł sua po ͭ ͤ fu̾it delectata tanto
p̾stent in hiis reb exhibendoꝵ. quib

Expanded text:
sidet, ipsa sibi vel aliis quibus potuerit vult esse pro Deo, suam potius in se vel in alios quam illius in omnes diligens potestatem, tanto est sordidior, tantoque magis poenaliter divinis legibus tanquam publicis servire cogitur. Quaribus vel potestate fuerit delectata, tanto stent in his rebus exhibendorum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
hriꝰ aetis qui nũc oꝑatur ĩ filiis
defidencie. Non .n. sensꝰ corꝑis e¬
autẽ dicit pseudo ꝓpha: multa sig¬
na .i. ꝓdigia tcũtos ita ut fallant᷑
si fieri potest ⁊̃ electos admouet n¬
tiq ut intelligamus quedam mi¬
ratula ⁊ sceleratos homĩes face
qualia scĩ facere ño possunt. nec
tam̃ ideo pocioris loci apuo dñi
arbitrandi sunt. Non em̃accep¬
ppłs facere quod ill raciebant. ꝙͣ¬
ius moyses inuirtute dei maiora
potuit. S ideo nõ omĩb scĩs ista
inbuuntur ne ꝑiciosasimo erro¬
re decipiantur intirmi existuan¬
tes intałib facdis maiora ẽẽ dona

Expanded text:
ris huius, qui nunc operatur in filiis diffidentiae. non enim sensus corporis eautem dicit pseudoprophetas multa signa et prodigia facturos, ita ut fallant, si fieri potest, etiam electos, admonet utique, ut intellegamus quaedam miracula etiam sceleratos homines facere, qualia sancti facere non possunt. nec tamen ideo potioris loci apud deum esse arbitrandi sunt. non enim acceppopulus facere quod illi faciebant, quamuis Moses in uirtute dei maiora potuerit. sed ideo non omnibus sanctis ista tribuuntur, ne perniciosissimo errore decipiantur infirmi, existimantes in talibus factis esse maiora dona
Abbreviated transcription (Latin):
su potestate gerit. ꝑtim uniu̾si¬
tatis legib sicut publicis coh̾cetur et
regitur. Queritur gͦ unaq̃ res infibił
in ħ mundo ht potestate̾ angłicam sͥ
oppor̾tam sicut aliquot loxis diuina

Expanded text:
sui potestatem gerit, partim universitatis legibus sicut publicis coercetur et regitur. Quia ergo unaquaeque res visibilis in hoc mundo habet potestatem angelicam sibi praepositam, sicut aliquot locis divina
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt incelis. Eũ gͦ talłia facuit
magi qualia nõ misqmͣ sancti
faciunt talia quod inubilit̾ esse
apparent. s diuerso fine ⁊ dm̾̃so
iure hoc facuit. illi eni facuuit
q̃rentes głam suam. dei ⁊ illi fari¬

Expanded text:
ta sunt in caelo. Cum ergo talia faciunt magi, qualia nonnumquam sancti faciunt, talia quidem uisibiliter esse apparent, sed et diuerso fine et diuerso iure fiunt. illi enim faciunt quaerentes gloriam suam, illi
Abbreviated transcription (Latin):
re uissa sunt. quiꝰ opus est cͥcum¬
cidii Iituto antem noua lex da¬
ta est .i. spũalis. ut cessarent car
pit testamentũ uetus: ita et ni
nouo sigram habeant saluatoris.
qui noui testamenti constttutor
est. Q uemad̾ .n. ex habraham
pp̃r dicunt᷑. Quaimi ergo ad huc
lrbrei dicuntur: noium testam̃tũ
quod pmisit deus non receꝑunt.
bñficium et m̃iami in dei in iiritũ
deducentes . qui populum siumi iã
honis nomine uolens cencen. sõ
filu siun nomine constituere dig¬
natus est. Qua igitur aaudatia
sunt uidei non nr̃a nos lege uti
s sua. Cum dicat dd̾. Confitebor
t̾ibi ingentib. et iterum epulami¬
uigentes cum populo. et ad iere¬
miam ꝓpħami dicit dominus . p̾us
qͣmi te formarem in ut̾o noui tes¬

Expanded text:
re iussa sunt, quid opus est circumcidi? idcirco autem noua lex data est, id est spiritalis, ut cessarent carnpit testamentum uetus. ita et in nouo signum habeant saluatoris, qui noui testamenti constitutor est. quem ad modum enim ex Habraham  dicuntur. quicumque ergo adhuc Hebrei dicuntur, nouum testamentum quod promisit deus non receperunt beneficium et misericordiam dei in irritum deducentes, qui populum suum iam hominis nomine nolens censeri sub filii sui nomine constituere illos dignatus est. Qua igitur audacia dicunt Iudaei non nostra nos lege uti, sed sua, cum dicat Dauid: confitebor tibi in gentibus et iterum: epulamini, gentes, cum populo eius? et ad Hieremiam profetam dicit dominus: prius quam te formarem in utero, noui te
Abbreviated transcription (Latin):
menris et salbo ⁊ cirtimcisione
et ceteris p̾ceptis. non que na¬
turalis legie sunt .i. homicidiũ
adult̾iuni et talia: ia iustifica¬
rent᷑ sicut abrahani. seuouata
emm fide abrabe omnia noluit
cessare. ut tale tempus ẽẽt qͣle
fuerat qñ credidit abraham. s
forte dicant iudei. Si ea que a
moyse data sunt cessare dc̃a st̃
ꝑ albremationem legis. Qumꝙͥ
circumcisio data est amoyse ut
cess Ac ꝑ hoc signum prĩs nr̃i
habemus. quia suuus filu abra¬
he. pp̃ quod testimoniũ generis
cessare non d. Temꝑe quid̾ suo
ẜuanda fint circuncisio .i. añqͣn¬

Expanded text:
meniis et sabbato et circumcisione meniis et sabbato et circumcisione et ceteris praeceptis — non quae naturalis legis sunt, id est homicidium. adulterium et talia — ita iustificarentur, sicut et Abraham. renouata enim fide Abrahae omnia uoluit cessare, ut tale tempus esset, quale fuerat quando credidit Abraham. Sed forte dicantIudaei: csi ea, quae a Moyse data sunt, cessare dicta sunt per adbreuiationem legis, numquid circumcisio a Moyse data est ut cesset? ac per hoc signum patris nostri habemus, quia sumus filii Abrahae, quod propter testimonium generis cessare non debet\'. tempore quidem suo seruanda fuit circumcisio, id
Abbreviated transcription (Latin):
de deo uoluerunt. cuius tanta be¬
neficia. et uirtutes tam mirandos
agnou̾ant. Hinc est unde int̾ ce¬
tera dicit ezechiel ꝓpħa. lenaui
manũ nieam int̾ eos in deẜto
ut disꝑgerentur int̾ gentes. et
dissemĩnarent᷑ in regionib. eo
ꝙ iustificationes meas non fece¬
runt. et p̾cepta mea repułunnt.
et in sb̾iectis. et egodedi illis pͥ¬
cepta non bona. et iustificatio¬
nes in quib non uiuent in eis.
oñdit᷑ qͥua causa data sunt iłł
pͥcepta tanta ⁊ tam asꝑa. uit qr
ingrati tantis bonis extitͥunt.
dictante iusticia p̾ceptis seu̾io¬
rib pͥmerentur. Iccirco nõ boua
ea dixit quia cum iusta sint.
quia non illis ad iustificatio¬
nem ꝑficiebant. S ad ex̾ciciũ.
et pena lic digne illata. paci¬
enci tamen bona nou est. post
sec tamenqr pius est deus nom
testamentũ daturũ se ꝓmisit.ĩ
quo albrematio fcã legis instifi¬
caret᷑ credentes. sicut iustificat᷑
est abraham. ut cessantib nco¬

Expanded text:
de deo sperare uoluerunt, cuius tanta bede deo sperare uoluerunt, cuius tanta beneficia et uirtutes tam mirandas agnouerant. hinc est unde inter cetera dicit Ezechihel profeta: leuaui manum meam inter eos in deserto, ut dispergerentur inter gentes et disseminarentur in regionibus, eo quod iustificationes meas non fecerunt et praecepta mea reppulerunt; et in subiectis: et ego dedi illis praecepta non bona et iustificationes, in quibus non uiuent in eis. ostendit qua causa data sint illis praecepta tanta et tam aspera, ut, quia ingrati tantis bonis exstiterunt dictante iustitia. praeceptis seuerioribus premerentur. idcirco enim non bona ea dixit, cum iusta sint, quia non illis ad iustificationem proficiebant, sed ad exitum, et poena, licet digne inlata, patienti tamen bona non est. post haec tamen, quia pius est deus. nouum testamentum daturum se promisit, in quo adbreuiatio facta legis iustificaret credentes, sicut iustificatus est Abraham, ut cessantibus neu
Abbreviated transcription (Latin):
apud deuni meritũ non hre. Et
sicut est oñsum meluis est fidẽ
ie qm cutunscisionẽ: meliores
suutꝰ gentiles indeis. quia isti fidẽ
hareut. Iudẽ cirtumcisionem. et
quos putat magis ignoscat filios
abrabam. qui uixta carnem siłes
abisbart anqui in fide S abra
te testimomũ ꝑhibet. ac ꝑ hoe nõ
mn carne. s in fide głiatur. ideo q
ustos in filios suscipit quos uidet
untatores eẽ głie sue. Quomo¬
to enim iłlos potest filios appella¬
te quibr uidet abhorre unde pla¬
cuit deo et instificatus est: Non
ento filios hos s ininicos potit
uidicare. Imudi .n. cius indent᷑
conentes fideni ꝑ qͣm głificatꝰ est.
spnentꝗec mirũm si uidei diffidẽ¬
tes dep̾heudantur minime suscrpi¬
entes nouũ testamentũ cum se¬
eumis Mos net in ueteri fuisse fi¬
dolas Semꝑ enim contra deun re¬
belses dentontumeliosi fuerit.
ceruices coꝵ aue inflexibiles em̃t.
pͥuent᷑.  puiqͣm enim bona

Expanded text:
apud deum meritum non habere. et apud deum meritum non habere. et si, sicut est ostensum, melius est fidem habere quam circumcisionem. meliores sunt genthabent, Judaei circumcisionem. Et quos putas magis agnoscat filios Abraham; qui juxta carnem similes illi sunt, an qui in fide? Sed Abrahae fides testimonium perhibet. Ac per hoc non in carne, sed in fide gloriatur. Ideoque istos in filios suimitatores esse gloriae suae. quo modo enim illos potest filios appellare, quibus uidet abhorrere unde placuit deo et iustificatus est? non ergo filios hos, sed inimicos poterit iudicare. inuidi enim eius uidentur spernentes fidem, per quam glorificatus est. Nec mirum si Iudaei diffidentes deprehendantur minime suscipientes nouum testamentum, cum sciamus illos nec in ueteri fuisse fideles. semper enim contra deum rebelles et contumeliosi fuerunt, lorum, quae inflexibiles erant, premerentur. numquam enim bona
Abbreviated transcription (Latin):
haberent. non sue fidei. S ut filii
enis ẜm caruem scirent. Si autẽ
credant erunt filii eius et in iusti¬
ficationeni. Quid enim ꝓdest dici
filiũ potentis eum qui inpotens
sit. nisi quia mag̾ obest: Dedecꝰ
Iam in tantum circumcisio car¬
nis millius meriti est. ut uindica¬
turum se dicat deus ꝑ ietemian
ꝓpham in omnes cittucisos ppucia:
si non fuerint cutum cisi corde. ¶l
autem non indiguatur qui cutũ¬
cisi corde p̾puciati sunt carne. quia
neno sine cordis circumcisione
placuit deo. Sincinu ergo cutũ¬
sigͣnt abrabe mxta carnem. Nan
qui arcumcisi sunt corde: genus
significãt dei ẜm fiden. quia cir¬
cumcisi onñ muidano errore: de¬
un ꝑfitentur parentur parentem.
Tund ergo ꝓdest carus circum¬
cisio qñ si fides defuit in iudeo ad
meritum abrahe ꝑuenire non po¬
terit: Aut quid obest p̃pucium.
cum nenio nsi qui enulus fu̾it fi¬
dei abrabe ꝑuenit ad iusticiam eiꝰ.
cumcisione. cumuideant illam

Expanded text:
haberent, non suae fidei, sed ut filii haberent, non suae fidei, sed ut filii eius secundum carnem scirentur: si autem credant, erunt filii eius et in iustificationem. Quid enim prodest dici filium potentis eum qui inpotens sit. . nisi quia magis obest? dedecusonore. nam in tantum circumcisio carnis nullius meriti est, ut uindicaturum se dicat deus per Hieremiam profetam in omnes circumcisos praeputia, si non fuerint circumcisi corde. illis autem non indignatur, qui circumcisi corde praeputiati sunt carne, quia nemo sine cordis circumcisione placuit deo. quicumque ergo circumnt Abrahae iuxta carnem; nam qui circumcisi sunt corde, genus significant dei secundum fidem, quia circumcisi omni mundano errore deum profitentur parentem. quid ergo prodest carnis circumcisio, quando, si fides defuerit in Iudaeo, ad meritum Abrahae peruenire non poterit? aut quid obest praeputium, cum nemo, nisi qui aemulus fuerit fidei Abrahae. peruenit ad iustitiam eius?cumcisione, cum uideant illam
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat instificatus et pr̃. Ut ces¬
santib post fidem abiahe ceꝑiãt
suscipientes fidem ꝑ quam iusti¬
ficatus est abraham. filii ẽẽnt a¬
brahe. sicut dcm est a domino. odd̾
quidem nuuirum. nec maudirũ
est. ut sinc cura salb̾i et cͥcumci¬
si onis et reliquis hiꝰ mandatis iti¬
ficentur homines homines. Nec
enim ꝑ hec placuit deo enochut
siuuo solus inuentus est iustus.
Neq ip̃e abrahami postqm circũ¬
cisus est: iustificatus est. Credid̃¬
ham do̾ et reputatum est ei ad ĩti¬
ciam. et tunc circumcisus est. ut
signum ẽẽt in eo quia credidit. cũ
semor ess filium se ħĩturum. Nõ
ergo circumcisio ꝯmendat abra¬
ham: S fides. Ideoq credentib suf¬
ficit fides ad iustificationem. ut
filii sint abrahe. in fide non in cir¬
cuincisione. quia hus non est opꝰ
circimicisioni. Non .n. hoc cre¬
ditur quod credidit abraham.
Iudei autem iccirco missi sunt
cutiuncidi. ut fidei abrahe signũ

Expanded text:
fuerat iustificatus et pater, ut cesfuerat iustificatus et pater, ut cessantibus quae post fidem Abrahae coeperant suscipientes fidem, per quam iustificatus est idem Abraham, filii essent Abrahae, sicut dictum est a domino. quod quidem nec mirum nec inauditum est, ut sine cura sabbati et circumcisione et reliquis huius modi mandatis iustificentur homines. Nec enim per hoc placuit deo Enoch, ueruando in diluuio solus inuentus est iustus neque ipse Abraham, postquam circumcisus est, iustificatus est: credidham deo, et reputatum est ei ad iustitiam. tunc circumcisus est, ut signum esset in eo, quia credidit, cum senior esset, filium se habiturum. non ergo circumcisio commendat Abraham, sed fides. ideoque credentibus sufficit fides ad iustificationem, ut filii sint Abrahae in fide, non in circumcisione, quia his non est opus circumcisione. non enim hoc creditur, quod credidit Abraham. Iudaei autem idcirco iussi sunt circumcidi, ut fidei Abrahae signum
Abbreviated transcription (Latin):
custodit. nec escarum discretioẽs
S tantũ dei habet timorem ĩ fide.
quia non ex lege iustifitatur. S
ex fide. dicente abacuc ꝓpħa. qr
iustus ex fide in ea uniet. ut nõ
utiq iam multis utat᷑ p̾ceptis
ad d̾m ꝓm̾endum. S pancis ysa¬
ia iteruni de hoc sensu eadem dñte
Ait enim. Si fuerit uimerus fi¬
lioꝵ isrł tamqm arene maris:
reliquie eoꝵ salue fient. u̾bũ . il.
consimans et breuians iniquita¬
teni. quia u̾bum breniatum fa¬
ciet deus in orbe uinu̾so orbe. re¬
liquis qui in fide ꝓmissionis ꝑse¬
uerauerunt cotis diffidentib. bͥ¬
uiatum legis u̾bum oñdit. loc ẽ¬
nomen nonum testamentu qd
pmsit. quod non alit cestanen¬
tum diceretur. nisi simili modo
ã boc sanguinis testimomi fina¬
retur. sicut et testamentũ. ut
nouũ unũ sit utriusq. S in ue¬
teri multa. In nouo autẽ panca
sint pcepta. sicut ꝓmisitisirtut
quia abraham prẽm multarum
modo iustificarentur fili: sicut

Expanded text:
custodit, neque escarum discretiones; custodit, neque escarum discretiones; sed tantum Dei habet timorem in fide: quia non ex Lege justificabitur, sed ex fide, dicente Habacuc propheta, Quia justus ex fide vivet : ut non utique jam multis utatur praeceptis ad Deum promerendum, sed paucis: Isaia iterum de hoc sensu eadem dait enim: si fuerit numerus filiorum Israhel tamquam harena maris, reliqui eorum salui fient. uerbum enim consummans et breuians in aequitatem. quia uerbum breuiatum faciet deus in uniuerso orbe. reliquis, qui in fide promissionis perseuerauerunt ceteris diffidentibus, breuiatum legis uerbum ostendit, hoc est nouum testamentum quod promisit. quod non aliter testamentum diceretur. nisi simili modo etiam hoc sanguinis testimonio firmaretur. sicut et testamentum uetus, ut nomen unum utriusque. sed in ueteri multa, in nouo autem pauca sint praecepta. sicut promisit, ut, quia Abraham patrem multarum modo iustificarentur filii. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ. quando simulacrum initu¬
li fecuint. cunc testamentũ eius
corruꝑunt. Unde ⁊ tabule in
quib data lex fuerat sõ monte
confracte sut p̃p̃ quod grauia
pecpta m̃uerint accipe.Sͦ quia
ut aliud cestamentum daredo
quod differiet ab eo quod dederat
prius. ut non solum quod gͣue
erat nuttaret᷑. S et illa que in
cimicisio. ut quia du p̾ssierant
ꝑomĩa teleuati supplicoe deo gons
agerent. et quia in p̾naricotione
pat̾na durantes ammos ab ydolis
autere noluerunt. gentes cum
residins qui fidem ẜuauerunt.
testamento frin quod dixerat cõ¬
testatur. ut duplici gͦ granati ex¬
eruciarentur ꝑfidi iudei. et ad tẽ¬
pus eninigͣuatisunt p̾ceptis. et ĩ
futurum congruas penas exsoluãt.
qr n in ueteri. n in nouo testam̃¬
to fidelos inuenti sunt. Nouũ
ergo testamentum dare se dixe¬
nit. ut cessaret uetus quod da¬
tum erat pr̃ib. ac ꝑ hoc qui ĩ hec
testam̃to ẜuit deo: neq sałbatũ
u neo menias. n cͥcunacisionẽ

Expanded text:
 quando simulacrum vituli fecerunt, tunc Testamentum ejus corruperunt. Unde et tabulae in quibus data Lex fuerat, sub monte confractae sunt , ex eo quod graviora praecepta meruerunt accipere. Sed quia ut aliud Testamentum daret, quod differret ab eo quod dederat prius: ut non solum quod grave erat mutaretur, sed et illa quae in m et circumcisio: ut quia diu pressi erant, per omnia relevati supplices Deo gratias agerent. Et quia in praevaricatione paterna durantes animos ab idolis avertere noluerunt; gentes cum residuis qui fidem servaverunt, Testamento frui quod futurum dixerat, contestatur: ut duplici modo gravati excruciarentur perfidi Judaei. Et ad tempus enim gravati sunt praeceptis, et in futurum congruas poenas exsolvent, quia neque in Veteri, neque in Novo Testamento fideles inventi sunt. Novum ergo Testamentum dare se dixit, ut cessaret Vetus, quod datum erat Patribus. Ac per hoc qui in hoc Testamento servit Deo, neque sabbatum, neque neomenias, neque circumcisionem
Abbreviated transcription (Latin):
te. Iudaisimis certe ꝓprias ht̃ signi¬
fitationes. aut .ii. populus iste ĩ
iacoh significatui. aut in samaria
aut in ierlni. aut in iudea. autt ĩ
est. quia aliter illos significat
qͣm sunt indei. ur̃ ergo ꝓpha est
heremias. Qmͣuis eiñ i omnnb
ꝓphetis gẽtes ꝑticipes doui sui ostẽ

Expanded text:
te. Iudaismus certe proprias habet significationes; aut enim populus iste in Iacob significatur aut in Samaria aut in Hierusalem aut in Iuda aut in est quia aliter illos significat, quam sunt Iudaei. Noster ergo profeta est Hieremias. quamuis enim in omnibus profetis gentes participes do
Abbreviated transcription (Latin):
ptinuis non ẽẽ talium suasor.
Restat nesc̃õ quid: quod nec d̾s
nec homo sit. S ⁊ hoc quicqͥd
est aut uim intulit aut suasit.
De ui ħ R̾ndetur ꝙ supͣ. De su¬
asione autẽ quicquid est. qͥa
suatio non cogit inuitum:
ad etdem hominis uoluntatẽ
causa depruatõnis eiꝰ redit.
siue aliquo siue nillo suaden¬
te deprauatus sit.

Expanded text:
pravus non esse talium suasor. pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit: sed tamen hoc quidquid est, aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid est, quia suasio non cogit invitum, ad ejusdem hominis voluntatem causa depravationis ejus redit, sive aliquo, sive nullo suadente depravatus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
deferior. non .n. parua ista au¬
tulpa est. inmo tanta ẽ. q̃
ĩsapientẽ qmͣuis hominẽ cad̾e
nequeat. est ã deus omni hoĩe
sapiente p̾stancor. Multominꝰ
gͥ deo sit auctore fit homo det̾ior.
Multo .n. p̾stancor dei uoluntas
qm hom̃is sapientis est. illo aũ
auctore cũ dr illo uolente dr̃. est
gꝰ nitisi uoluntatis qd ẽ homo
det̾ior. Qd̾ uicium si longe est
a dei uoluntate ut rõ docet: in
quo sit querend̾ est. qͥo .x. que¬
nichilo. S non ĩ nichilo nulla
est causa. aut si ita accipitur
in alio aliquo: utrũ in d̾o an in¬
alio quolibet homine an in eo
quo n deus n homo sit. Si ñ
indeo. bonoꝵ enim deus causa
est. Si gͦ n homine. aut uig
aut suasione. S ui: ulło mͦ.
ne sit deo ualencõr. Si quidem
ita deus oꝑtime hoĩem fecit u̾
si uellet manere optimꝰ: nullo
resistente impediret᷑. Suasio¬
ne & alt̾ius homĩs. Si concedi¬
mꝰ hoĩem deprauari: rursum
q̃rendũ erit. suasor ip̃e a quo
deprauatus sit. Non .n. potest

Expanded text:
deterior. Non enim parva ista culpa est, imo tanta est, quae in sapientem quemvis hominem cadere nequeat. Est autem Deus omni homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Dei voluntate, ut ratio docet, in quo sit quaerendum est. IV. Qunihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Aut si ita accipitur in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest
Abbreviated transcription (Latin):
non inf̾i̾ento uet̾is uite hoc est malicie
s in p̃ius fidei u̾itate ⁊ sinc̾itate eusto
arta est uia que ducit ad uitam. m̃ces
tñ certa su̾atur. Nam ip̃e labor signi¬
ficat᷑ est illis picridis ꝙ aliqnͣtulũ sb̃a¬
est cum qnͥqͣgesimo die post celebͣtionẽ
ouis occise moyses moy digito dĩ sc̃ptã
dei. Ea quippe anmũsaria mecc̃a cele¬
bnͣt᷑ que insiguit᷑ excelleñ cettis dieb
facta sunt ait eoꝵ nccͣiam salubren¬
q memoriam festiuitas conceleb̾ta eusto¬
diat. Siuultis gͦ nosse quare celebͣmꝰ
celebremꝰ. quia ilła erat uenturi u̾i p̾fi¬
bitus nos morticino ⁊ ĩmolatitio nõ ues¬
enĩ ip̃am ĩmolationẽ repͥhendit qmͣ
faciebant ꝓtẽs pͥfigurantes sangͥnẽ sac̾¬

Expanded text:
non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei ueritate et sinceritate custodarta uia est, quae ducit ad uitam, merces tamen certa seruatur. nam ipse labor significatus est illis picridiis, quod aliquantulum subaest, cum quinquagesiovis occisae, Moyses digito Dei scriptam Dei . Ea quippe anniversarie in Ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festiuitas concelebrata custodiat. si uultis ergo nosse, quare celebramus celebremus quia illa erat uenturi ueri praefibitus, nos morticino et ienim ipsam immolationem reprehendit, quam faciebant patres, praefigurantes sanguinem sacr
Abbreviated transcription (Latin):
memorat gemusse succensz eis ⁊ eos ĩ¬
crepans corrigit uolentes ẽẽ pauli.
tamꝙͣ dret defuncto fr̃i uos genui xͥ¬
ani utocamimi non pauliam. at u̾o
aui electus ab ecc̃a mĩst̾iũ eũngłi⁊ ãdi
cem̾iit ab ip̃a ecc̃a m̃tto digne q cõ¬
tempnitur. ħ est .ni. qd i eius faciem
uibetur expue non sane sñ signo hꝰ
ꝯꝓbrii ut calciam̃to pedis umius exu¬
cis. Et de quib ꝯmemorat ꝓpħa qmͣ spe¬
cios pedes eoꝵ qui amiũciant pacẽ. qui
ram u̾o lucsĩdoꝵ refugit alioꝵ discalcia
ti illius noꝰ figuratũ significabit. s in se
iudei cesebramꝰ insułtat cũ ouem mag̾
futuri eiusq occisionẽ cum cotidit cũ
maxime anniu̾saria sollempĩtatẽ nõ
uenturã sp̾signemnus. s scam ꝯmemo¬
remus. Ideo plane dies pasche sollẽpni¬
tatis nr̃e ad diem celebrationis umbra¬
tice iudeoꝵ non occurrit. ut ⁊ dñcum
diem quo xp̃c resurrexit ꝯplectemꝰ
azima u̾o qui recta qui fide xp̃iam sũt

Expanded text:
memorat genuisse, succenset eis, et eos increpans corrigit volentes esse Pauli. tanquam diceret: Defuncto fratri vos genui, Christiani vocamini, non Pauliani. At vero qui electus ab Ecclesia ministerium evangelizandi renuerit, ab ipsa Ecclesia merito digneque contejubetur expuere, non sane sine signo hujus opprobrii, ut calceamento pedis unius exucis . Et de quibus commemorat Propheta: Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui ram vero lucrandorum refugit aliorum, disti illius non figuratum significabit, sed in seIudaei celebramus insultat. cum ouem magis futuri, eiusque occisionem cum cotidie tum maxime anniuersaria sollemnitate non uenturam praesignemus, sed factam commemoremus, ideo sane dies paschae sollemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Iudaeorum non occurrit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, complecteremur. azyma uero qui rectae fidei christiani sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tatã. QCuius fcĩ ꝓphia iam gentib ad
fidem accedentib incipiebat impleri.
tnͣsacto r̾o ilło temꝑe quoilli duo ꝑieteᷤᷤ
unus ex t̾curtisione alt̃ expͥpncio ueĩ¬
entes qm̃uis in angislari laꝑide ꝯcorda¬
rent cũ suis quibdam porietatib dis¬
tinctius eminebant. ubi eccͣa genciũ
tał esfcã est. ut in ea nisllus iscłita crͣnał¬
attingat. nͥ quoꝵ sangͥs effus est. u
leporem nou edat simanu a c̾uite o¬
cussus nlło cruento uuln̾e occisus ẽt
Et qui forte adhuc tang̾e ista foro¬
dant. ac cet̾is irridentur ita õim nos
in hc̃ retimut illa siũa u̾itatis. N

Expanded text:
ratam, cujus facti prophetia jam Gentibus ad fidem accedentibus incipiebat impleri. Transacto vero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio venientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant, ac ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israattingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris irridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: n
Abbreviated transcription (Latin):
mos bonos dum desim̾nt ẽẽ iusti.
Missa .n. mors in iacob sicut supͣ
oñsum est ꝑuenit in isrł. Non ꝓͥ¬
trittens samariam. ds dum cã
qua missa est insamaria inuenta
est᷑ in ierłm missa illuc uenit ⁊̃
in eum locum quo eademres erat.
quia uidt̃a cãm sequetur non dis¬
cernes ꝑsonam. s. Si equs et
musis uon hñt intellectũ. qñto
magis t̾ra res fñ sensur cuud gͦ
Iut dicatur terra bñdr̃e dm.
Dn est sic intelligend̾. ut so¬
nant u̾ba. Opus est enĩ ꝙ lic
mittũsit clamare dr᷑ laudẽ creato¬
riz. hortatur enim aspicientes se
bũdicere opificem. Sicut. ⁊ om̃e
uas bñ compõitũ landat artifi¬
cem. Quippe cum legat᷑ in psal¬
mis. Numquid confitebit᷑ tibi pł
uis aut annũtiabit u̾ttatem tuã:
An om̃i etgo insensata sbͥa. non uo¬
linitas que utiz nilla est. S oꝑa
bñdicunt auctorem. Si autẽ sp̃na¬
liter uis hoc acciꝑe. t̾ram hominẽ
significatum intellige ẜm dcm¬

Expanded text:
et bonos, dum desierint esse justi. et bonos, dum desierint esse justi. Missa enim mors in Jacob, sicut supra ostensum est; pervenit in Israel, non praetermittens Samariam, sed dum causa, qua missa est in Samariam, inventa est in Jerusalem, missa illuc venit etiam in eum locum, quo eadem res erat. Quia vindicta causam sequitur, non disersonam. XXXVIII. SI EQVUS ET MULUS NON HABENT INTELLECTUM, QVANTO MAGIS TERRA RES SINE SENSU? QVID EST ERGO UT DICATUR TERRA BENEDICERE DEUM? Non est sic intellegendum ut snant uerba. opus est enim. quod licet mutum sit. clamare dicitur laudem creatoris; hortatur enim aspicientes se benedicere opificem, sicut et omne uas bene conpositum laudat artificem, quippe cum legatur in Psalmis: numquid confitebitur tibi, ait, puluis aut adnuntiabit ueritatem tuam? in omni ergo insensata substantia non uoluntas, quae utique nulla est, sed opera benedicunt auctorem. si autem spiritaliter uis hoc accipere, terram hominem significatum intellege sec
Abbreviated transcription (Latin):
luctatus .n. cum saluatore intel¬
lexit d̾m ẽe quem sp̃e corꝑis iide¬
bat .i. qui applłatus est homo uidẽs
dm. populum ergo quẽ iacob nũ¬
cupat. ha loco. et in hac causa car¬
nalem significat. Qũõ noĩa que¬
in samaria studio et imꝑio iero¬
boam regis. Ille antem popłus qͥ
in ierosolimis in templo dñi hosti¬
as offerebat ꝑ sac̾dotes dei: isrł
applłatus est. Samaria ergo pp̃
ĩpietatatẽ suam tradita est capti¬
uitati et morti. Ierłm autẽ res¬
uata est pp̃ quod hu̾it reges dili¬
gentes d̾m. At ubi autẽ ⁊ ip̃a
icrłm impietatem secuta est. sa
in samariam. Ideo ergo dcmͣ est.
Misit deus mortẽ in iacob .i. in
ppłm samarie. qui carnalit̾ con¬
u̾satus est sicut sup̃diximꝰ. et uẽit
in isrł. hec est in ppłm̃ ierłm. quia
ydolat᷑am secuta est. iitata sama
riam. ut simili modo abduc̾ent
in captiuitatem anabugodono¬
sor: sicut et samaria a salmana¬
car rege assyrioꝵ. ħest aꝑta sen
tenciã data malis. et inuenit do¬

Expanded text:
enim cum saluatore intellexit deum esse, quem in specie corporis uidebat, ideoque appellatus est homo uidens deum\'. populum ergo, quem Iacob nuncupat, hoc loco et in hac causa carnalem significat, quo modo nomina quin Samaria studio et imperio Hieroboam regis. ille autem populus, qui in Hierosolymis in templo domini hostias offerebant per sacerdotes dei, Israhel appellatus est. Samaria ergo propter impietatem suam tradita est captiuitati et morti, Hierusalem autem reseruata est, propter quod habuerit reges diligentes deum. adubi autem et ipsa Hierusalem impietatem secuta est Samain Samariam. Ideo ergo dictum est: misit deus mortem in Iacob — id est in populum Samariae, qui carnaliter conuersatus est. sicut supra diximus — et uenit in Israhel, hoc est in populum Hierusalem, quia idolatriam secuta est iriam: ut simili modo abduceretur in captivitatem a Nabuchodonosor, sicut et Samaria a Salmanasar rege Assyriorum. Hoc est aperte: sententia data in malos, invenit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtib computatis parit amplius
tͤcendo s ⁊̃ intelligendo disciplina
firmetur. ido ea que nũc ẽ ecc̃a ꝙͣ
nis filii dei. simus aũ tũ qmͣ appa¬
reat quid erimus in laborib ⁊ in
afflctõnib agͭ ⁊ in ea iustꝰ ex fide
uiuit. nͥ credid̾itis in quid ñ in¬
telligetis. Et ħ est tempꝰ ꝙ inge

Expanded text:
partibus computatis parit amplius credendo sed etiam intellegendo disciplina firmetur. Et ideo quae nunc est ecclesia, quamuis filii dei simus, ante tamen quam appareat quid erimus, in laboribus et in afflictionibus agit et in ea iustus ex fide uiuit. nisi enim credideritis, inquit, non intellegetis. e
Abbreviated transcription (Latin):
om̃es ꝑfecti atq sancti futuri st̃.
⁊ capiunt ingentes pisces centũ
qͥnquaguta ⁊ tres mirantib dis¬
tipulis. ꝙ cũ tam magni eẽnt re¬
cia ñ st̃ dirupta hoꝵ magnitudo
nũs uͦ ipãm disciplina ⁊ temꝑali
dispensacõs ⁊ et̾na regen̾atõe ꝑ¬
fectam qmͣ digximus qͥnqͣgenaᷤ
nu̾o ꝯmendari. Quia eniͣ tunc
non erit opꝰ corꝑal adium̃etis
⁊ aĩo continebatur fides atq sap̃
fiunt centum qͥnqͣginta cui nim̾o

Expanded text:
omnes perfecti atque sancti futuri sunt, et capti sunt ingentes pisces centum quinquaginta tres, mirantibus discipulis, quod cum tam magni essent, retia non sunt disrupta. Horum magnitudo ipsam disciplinam et temporali dispensatione et aeterna regeneratione perfectam, quam diximus quinquagenario numero commendari. Quia enim tunc non erit opus corporalibus adjumentis, et animo continebitur fides atque sapifiunt centum quinquaginta; cui num
Abbreviated transcription (Latin):
aucto ͭ ͤ. quasi lacte ꝑmlos
mitriit ut ydoneos faciat ꝯ¬
templacom que nõ uenit ⁊ tͣnsit sed
semꝑ manet inqͣ quisq uarratum
hom̃ gestis siue gerendis que adħ
futura p̾dicatum: si ꝑmansent ĩ fide
.⁊. ꝓmissa sperau̾it. ⁊ que diuina a uc¬
toritas p̾cipit infategabili cari ͭ ͤ
implere ꝑdurau̾it. rate aget uitam
gesimo comendat᷑. qm̃ denarius
nũs qui totam ĩfinuat disciplinã
quat᷑ ductus .i. nũo qui corꝑt tri¬
bnit᷑ intliplicatus. qr ꝑ motũ corͣł¬
admĩstare qͣdragesimũ nũm con¬
ficit ĩ impetrat ⁊̃ stabilem. ⁊ ulliꝰ
temꝑis ĩdigentem sapĩam q̃ de¬
nario nũo ꝯmendat᷑. ut ad qͣdra¬
mo quadͣgnita ĩsingłis. Deinde

Expanded text:
auctoritate quasi lacte paruulos nutrit, ut idoneos faciat contemplationi, quae non uenit et transit, sed semper manet. in qua quisque narratis  salute hominum gestis siue gerendis quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide et promissa sperauerit et quae diuina auctoritas praecipit infatigabili caritate implere durauerit, recte agit uitam gesimo commendatur, quoniam denarius numerus, qui totam insinuat disciplinam, quater ductus, id est numero, qui corpori tribuitur, multiplicatus, quia per motus corstare, quadragesimum numerum conficit: ita impetrat etiam stabilem et nullius temporis indigentem sapientiam, quae denario numero commendatur, ut ad quadramo quadraginta in singulis, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
mius sapiencia disciplina
est quead hoĩes erudiẽdos
ꝑtinet catorem creatuuuꝵ q di¬
noscere ⁊ illũ colere dñantem
istam subitam fateri. Est aut̾
creator d̾s ex quo omĩa ꝑ qm̃
omĩa. in quo omĩa. ⁊ ideo tͥnitas

Expanded text:
is sapientiae disciplina est quae ad homines erudiendos pertinet, Creatorem creaturamque dignoscere, et illum colere dominantem, istam subjectam fateri. Est autem creator Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: et ideo Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
ño oportiit nasci eũ de ambo¬
dendo de ambob. Quia ehgo
nnt̾ uasci ⁊ ꝓcede̾ int̾ sit de illa
excellentissima nanra. Loqueus
explicare quis pͥ; Non omne
quod ꝓcedit nascitur. qmͣus
om̃e ꝓcedat ꝙ nascitur. Sicut
non om̃e ꝙ bipes est homo est
qͣmuis bipes sit omnis qͥ homo
est ħ̾ scio. Distinguere aͥ int̾
illam gen̾atoẽm ⁊ hanc ꝓcessi¬
onem. nescio. non naleo. non
loquens ait. Genentoem eins
quis enarrabit : Ita de spũscõ
nobis qr nõ est a se ip̃o filins s
ab illo dequo natus est. Non
est a se ip̃o sp̃c sanctus s ab ilło
e quo ꝓcedit. Et qr de utroq ꝓ¬
edit uct iam ostendimus::

Expanded text:
n oportuit nasci eum de ambodendo de ambobus. Quid autem inter nasci et procedere intersit, de illa excellentissima natura loquens explicare quis potest? Non omne quod procedit nascitur, quamvis omne procedat quod nascitur; sicut non omne quod bipes est homo est, quamvis bipes sit omnis qui homo est. Haec scio: distinguere autem inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non loquens ait, Generationem ejus quis enarrabit ? ita de Spiritu snobis, quia non est a seipso Filius, sed ab illo de quo natus est: non est a seipso Spiritus sanctus, sed ab illo de quo procedit. Et quia de utroque procedit, sicut jam ost
Abbreviated transcription (Latin):
dnmn dm̃ tuũ adorab̾ ⁊ illi so¬
li seruies. soli .s. om̃ĩpotenti.
soli sapienti deo. Ut uos repes¬
leremini. qui nolentes accipe
unũ solũ dm̃ prẽm ⁊ fili̾ ⁊
sp̃m̃ sanctũ. ⁊ dicentes unũ do¬
minũ dm̃ cuisoli sermend̾ est.
um ⁊ dm̃ ⁊ domiñ confitentes.
aꝑtissime duos deos ⁊ dominos.¬
maiorem unũ minorem alt̾¬
um ẽẽ dicitis. ⁊ reos nos scd̾m¬
ut̃m errorem p̾cepti huiꝰ uio¬

Expanded text:
Deum tuum adorabis, et illi soli servies ; soli scilicet omnipotenti, soli sapienti Deo; ut vos repelleremini, qui nolentes accipere unum solum Deum Patrem et Filium et Spiritum sanctum, et dicentes unum Dominum Deum, cui soli serviendum est, um Deum et Dominum confitentes; apertissime duos deos et dominos,majorem unum, minorem alterum dicitis: et reos vos, secundum errorem vest
Abbreviated transcription (Latin):
desmit uiuere. ht̃ tam̃ ꝓ ip̃o su
mͦ qnͣdam mortem suam. qͥa
siiuiste niuebat. ⁊ peccat: mori
iuste. Si peccatux erat ⁊ iust¬
ficatur morit᷑ poc̃o. ut alia s
eiꝰ mutacõnes taceam de qułb
longum est disputare. ⁊ crea¬
turarũ natura celestiũ mori po¬
tint. qr peccare potuit. Nam
⁊ angeli pcauerunt ⁊ cemones
facti sunt. Quorum est diabo
dͥnceps. ⁊ qui ñ peccauerũt. pͦ¬
care potuerunt. Et cuicumqͥ
re ñ possit: non est hoc nature¬
ꝓpͥe s cei gr̃e. ac ꝑ hoc solus d̾s
gĩa s natura sua nec potuit nͨ
porest aliqua com̃sione muta¬
ni nec potuit nec potest aliqua
nuitacone peccare qsm scd̃m na¬
turam qua deus est. nemo hom̃z
idit nec udere potest. s potĩt
aliqnͣdo Si ad illum hominẽ
nũm ꝑtinet de quib a dcm̃ est.
beati mundo corde qm̃ ip̃i diñ
uicebunt. Eni deo .i. pr̃i ⁊ alio ⁊̃

Expanded text:
desinit vivere, habet tamen pro ipso suo modo quamdam mortem suam: quia si juste vivebat et peccat, moritur justitiae; si peccatrix erat et justificatur, moritur peccato: ut alias ejus mutationes taceam, de quibus longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicumque re non possit, non est hoc natured Dei gratiae. Ac per hoc solus Deus gratia, sed natura sua, nec potuit, nec potest aliqua conversione mutari, nec potuit nec poterit aliqua mutatione peccare. Quem secundum naturam qua Deus est, nemo hominum vidit, nec videre potest: sed poterit aliquando, si ad illum numerum hominum pertinet, de quibus dictum est, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Cui Deo, id
Abbreviated transcription (Latin):
apłus ait. sobrii estote et nigila
uoret. Gentilos non querit nõ¬
ꝯrit. Indeos non quenit. male
uite et conũsationis non querit
S querit dei ẜuos. et xp̃r quos si¬
bi scit immicos quia fcm̃ ⁊ p̾sũpti¬
onem eius contempnant. Deniz
lege data plus exarat imudia ad¬
u̾fus eos qui so̾ lege erant. sciens
legsis docimienta unũ deum trade
et bonam comĩsationem hom̃ib.
Igitur si nec natiralit̾ putat᷑ facẽ

Expanded text:
apostolus ait: sobrii estote et uigilatapostolus ait: sobrii estote et uigilatuoret. gentiles non quaerit, Iudaeos non quaerit, malae uitae et conuersationis non quaerit, sed quaerit dei seruos et Christi, quos sibi scit inimicos, quia factum et praesumptionem eius condemnant. Denique lege data plus exarsit inuidia aduersus eos qui sub lege erant, sciens legis documenta unum deum tradere et bonam conuersationem hominibus. igitur si haec naturaliter putatur fa
Abbreviated transcription (Latin):
li futuram ꝑditionem. ne quis scm
eius mutaret᷑ oñderet. ꝑp̃ ea dixit io¬
hannes apłus ideo uenit᷑ filius dei ut
solueret oꝑa dyaboli. qui si natura
malus ẽc̃t. penam illi ꝓmittere. aut
dementis erat. aut ñqui. Quis .n.
arguet eum quem unidet non alit̾
aliquid facere qmͣ natura eius ad¬
mittit.: Siigni potest succenseri
quia urit. aut aque quia infrigi¬
dat. cum non utiq uoluntate hoc
faciat. s natura. unde ⁊ dẏabolus
si natura malus eẽt: uoluntatẽ
nou haberet. Nec enim posset
discernere. u uno atq eodem mõ
ouinib se .q. cecus min̾g̾et. Por¬
ro autem iuditio quodam hoc agit
Nam uolintatem suam faciẽ¬
tib ꝑcit a quib dam n eut̾icis dis¬
simulat. ad dei auxiliũ confug̾e
uolentib offendicula et impedi¬
menta opponit. ẜuis dei insidias
tendit. et ꝓmptiorib circaeius
obsequia magis infestus est. uñ
manifestum est uoluntatẽ eius
eẽ in crimine. Qmobrem petrus

Expanded text:
li futuram perditionem, ne quis factum li futuram perditionem, ne quis factum eius imitaretur, ostenderet. propterea dixit Iohannes apostolus: ideo uenit filius dei, ut solueret opera diaboli. qui si natura malus esset. poenam illi promittere aut dementis erat aut iniqui. quia enim arguat eum, quem uidet non aliter aliquid facere, quam natura eius admittit? si igni potest suscenseri, quia urit, aut aquae quia infrigidat, cum non utique uoluntate hoc faciat, sed natura? unde et diabolus, si natura malus esset, uoluntatem non haberet. nec enim posset discernere, sed uno adque eodem modo omnibus se quasi caecus inmergeret. Porro autem iudicio quodam hoc agit; nam uoluntatem suam facientibus parcit, a quibusdam neutericis dissimulat, ad dei auxilium confugere uolentibus offendicula et inpedimenta opponit, seruis dei insidias tendit et promptioribus circa eius obsequia magis infestus est. unde manifestum est uoluntatem eius esse in crimine. quam ob rem Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
uno eẽ omnia. ac ꝑ hoc imũ ẽẽ dñi
in homine disceret. qui det̾ra con.¬
ditus est. u̾itatem ex eo dya bolus
minis. ꝑindit enim. quia ad accu¬
sationem eius fcũs est homo. Uñ
wbtilitate sua egit id ut in eadẽ
illum p̾uaricatione in qm ip̃e ruit̃
induceret. ut accusatorem suum
ꝑticipem sue dampnationis effic̾et.
Ex tnͣsgressione enim deitatẽ illi
spopondit ad qͣm dumi affectatur de¬
iectus est. et quia omnis natura a
crimine liberata est. ex accidenti
sunt nomina. ante enim res post¬
ea sigͣcio. ac ꝑ hoc sathanas et
dyabolus ex actu eius compoĩta st̃
nomina. ut sit non nature. S uo¬
luntatis signifificatio. Itaq ut
ꝓpoĩtum dei quod in causa creati ho¬
miis decreuit maneret. et foctũ
dyaboli ꝑ quod hominũ cucum¬
uenit ad cumulum reatus eius
ꝓficeret: xp̃o de sacris sedib ad
terras dignatꝰ est. ut et hominũ
atñs gressionis siña libaret. ⁊ dyabo¬

Expanded text:
uno esse omnia ac per hoc unum esse deum, uno esse omnia ac per hoc unum esse deum, in homine disceret, qui de terra conditus est, veritatem. Ex eo diabolus minis. Praevidit enim quia ad accusationem ejus factus est homo: unde subtilitate sua id egit, ut in eamdem illum praevaricationem in quam ipse ruit, induceret, ut accuparticipem suae damnationis efficeret. ex transgressione enim deitatem illi spopondit, ad quam ipse dum adfectatur deiectus est. et quia omnis natura a crimine libera est, ex accidenti sunt nomina — ante enim res, postea significatio — ac per hoc satanas et diabolus ex actu eius conposita sunt nomina, ut sit non naturae eius, sed uoluntatis significatio. Itaque ut propositum dei, quod in causa creati hominis decreuit, maneret et factum diaboli, per quod hominem circumuenit, ad cumulum reatus eius proficeret, Christus de sacris sedibus ad terras uenire dignatus est, ut et hominem a transgressionis sententia liberaret et diabo
Abbreviated transcription (Latin):
paradiso dei p̾stancior ẽẽt ꝯgĩtiõe
mift̾n ip̃a elatione infiatũs: uo¬
inuitatos uidemus. qui ꝯtempla¬
tione aggregati cirta se multis
extolliti satellitib in hac re fo¬
mitem conspirationis p̃bentib ĩ¬
ꝑium sibi uindicare uoluerunt
Hinc est unde deus ut eius p̾sump¬
tionem non potestate. S rõne dest¬
eret: mat̾ĩam condidit que eẽt
rerum confusio ex qua facet mũ¬
dum. Distincta enim que simł con¬
fusa erant hunc p̾stit̾unt quem ui¬
demus ornatum. Discretis enĩ ab
in uicem sb̾stanciis fcã compagina¬
tione. miuidus uocatur: quia una¬
queq res ab alt̾a segregata ad mũ¬
dum aꝑꝑuit. ut hic homo põttus cre¬
atis ex suꝑnis ⁊ inferis .i. ex celestĩb
et terrem̃s unius dei dñium. non
tm̃ uoce dei. s ⁊ ymagine. qui a
umis ab imo deo fcũs est ex quo
ceteri orirentur oñderet. Ideo emĩ
uuus unum fecit: ut doteret ab

Expanded text:
paradiso Dei praestantior esset, cognitione paradiso Dei praestantior esset, cognitione is, ipsa elatione inflatus uoimitatos uidemus, qui contemplatione adgregati circa se militis extolliti satellitibmitem conspirationis praebentibus, imperium sibi vindicare voluerunt. Hinc est unde Deus, ut ejus praesumptionem non potestate, sed ratione destrueret, materiam condidit, quae esset rerum confusio, ex qua faceret mundum. Distincta enim, quae simul confusa erant, hunc praestiterunt quem videmus ornatum. Discretis enim ab invicem substantiis, facta compaginatione mundus vocatur; quia unaquaeque res ab altera segregata ad mundum apparuit: ut hic homo positus, creatus ex supernis et infernis, id est, ex coelestibus et terrenis, unius Dei dominium, non tantum uoce, sed et imagine, qua unus ab uno deo factus est, ex quo ceteri orirentur, ostenderet. ideo enim unus unum fecit, ut doceret ab
Abbreviated transcription (Latin):
est opifex au̾
negetur si non est. S ẽẽ ip̃a oꝑa
manifestãt. fecit ergo ut ẽẽt
qui ante non erat. Quia sñ du¬
bio melius est esse qmͣ non eẽ.
S dicitur mane fuit aliquid
ubi fac̾et. aut quid pͥus erat ubi
fecit: hoc uas electionis mͥ soluit¬
paucis absoluit. Ait enim cum
de deo eẽt ẜmo in ip̃o uinimus.
mouemur et sumus. ħ omnna
ẽẽ in deo. quia ubiq est. et ante
omnia solus et̾mis inuisibił om̃i
creature. et ne mift̾iũ p̾t̾misisse
uideamur. aut pocius ignorasse
cur mindus fc̃us est: dicimus dy¬
abolum apostatam mustos ange¬
los .i. spuales potencias secum ĩn
puaricatione traxisse dum ułt
sibi regnum impia p̾suptione
defendere. quod ꝓpħã ysaias signi¬
ficat dicens. Quomodo cecidit de
celo lucifer qui mane oriebat᷑ .i.
qui cet̾is lucidior apparebat: e
rat enim quasi pͥnceps mułtoꝵ
inter quos clarior erat. quoꝵ so¬
cietate ad impium descendit cer
tamen. uidens .n. infra̾ mmultas
spñales potencias. Amppecimi ĩ

Expanded text:
est opifex; aut negetur, si non est. sed esse ipsa opera manifestant. fecit ergo ut esset quod ante non erat, quia sine dubio melius est esse, quam non esse. sed dicitur: <inane fuit aliquid ubi faceret, aut quid prius erat ubi fecit?\' hoc uas electionis paucis absoluit. ait enim cum de deo esset sermo: in ipso uiuimus et mouemur et sumus, hoc est omnia esse in deo, quia ubique est et ante omnia solus, aeternus, inuisibilis omni creaturae. Et ne mysterium praetermisisse uideamur aut potius ignorasse cur mundus factus sit, dicimus diaboli apostasiam multos angelos, id est spiritales potentias, secum in praeuaricatione traxisse, dum uult sibi regnum impia praesumptione defendere. quod profeta Eseias significat dicens: quo modo cecidit de caelo Lucifer, qui mane oriebatur? id est qui ceteris lucidior apparebat\'. erat enim quasi princeps multorum, inter quos clarior erat, quorum soctamen. Videns enim infra se multas spirituales potentias, quippe cum in
Abbreviated transcription (Latin):
et non facit. quod non pot̃. qr
nature suc non est. Itaꝙ neq lau¬
dandus. n condempnandꝰ. Lau¬
dandus non est: quia obst̾ que
agit. Condempnandꝰ autem
non est.: quia non uolinitate ħ
facit. S impulsu nature. Nam
aliquos scimus sb̾ito dementes
fcõs. ferro fuste. lapidib. morsib
multis nocuisse. quosdam ⁊ octi¬
disse. Captos autem industria. et
iudicn ꝰ oblatos minime itos fc̃os.
eo ꝙ non uoluntate. s impellente
u nescio qua hec gesẜ̾int nescien¬
tes. quomodo enim reus ꝯstituit
qui nescit quod fec̾it. Ita ⁊ dyaꝰ
si bomum nescit quare dampnã¬
dus censetur quod non facit qd̃
nescit: m̃io siposs fieri laudandͦ
erat. quia facit quod non no¬
uit. Nos autem iure rei con¬
stituimur quia aliud facimꝰ ꝙ̃
scimus debere nos facere. S qr
ꝑomnem scripturam reum dy¬
abolum constitui uidemus. et
pp̃ ea gelemiam illi ꝑatam legi¬
mus: legib illum dampnand̾
scimus. qr cum sciret et posset
facete bonũ: fecit malum. Nec

Expanded text:
et non facit quod non potest, quia naturae suae non est itaque neque laudandus neque condemnandus est. laudandus non est, quia obsunt quae agit; condemnandus autem non est, quia non uoluntate haec facit, sed inpulsu naturae. nam aliquos scimus subito dementes factos ferro fuste lapidibus morsibus multis nocuisse, quosdam et occidisse; captos autem industria et iudiciis oblatos minime reos factos, eo quod non uoluntate, sed inpellente ui nescio qua haec gesserint nescientes, quo modo enim reus constituitur, qui nescit quid fecerit? ita et diabolus si bonum nescit, quare damnandus censetur, qui non facit quod nescit? immo, si posset fieri, laudandus erat, quia facit quod nouit. Nos autem iure rei constituimur, quia aliud facimus quam scimus debere nos facere. sed quia per omnem scripturam reum diabolum constitui uidemus et propterea gehennam illi paratam legimus, legibus illum damnandum scimus, quia cum sciret et posset facere bonum, fecit malum. nec