comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dcc̃nt quod sobrice psal¬
mus in ecclesia diuina
cantica proph&ccrum
cũ ipsi aebri&ctes succs
ad canticũ ꝑsclmorũ hu¬
mano ingenio conposi¬
torum quacsi ad tubas ex¬
ostcctionis inflc̃ment
quando autẽ non . ẽ. tẽ¬
pus cũ in ecclesic fraties
congregantur scũ can¬
tandi : nisi cũlegitur.
Aut disputactur. Aut
antestites clarauoce
dep̃cantur. Aut con¬
munis oratio uoce dia¬
coniindicitur. Aliis ue¬
ro pacrticulis temporũ
quid melius a congrega¬
tis xp̃icnis fiat. quiduti¬
lius : quid santius. omni¬
no non uideo. quod autẽ
constituitur pr&er
consuetudinẽ ut qua¬
si obserucctio sacram̃ti
fit cd probare non pos¬
sumus &icm simulta hu¬
ius modi propt̃ non nul
berius improbare non
Aud eo sed hoc nimis do¬
leo quac̃ multa indinis
libris scluberrimace pse¬
cepta sunt minus curcn¬
tur. & multis presumo¬
tionib: sic plena sunt
omnia ut grauius arri¬
picctur. quiꝑ octabas
succs terram nudo pede

Expanded text:
dant, quod sobrie psaldant, quod sobrie psallimus in ecclesia diuina cantica prophetarum, cum ipsi ebrietates suas ad canticum psalmorum humano ingenio compositorum quasi ad tubas exhortationis inflamment. quando autem non est tempus, cum in ecclesia fratres congregantur, sancta cantandi, nisi cum legitur aut disputatur aut antistites clara uoce deprecantur aut communis oratio uoce diaconi indicitur? Aliis uero particulis temporum quid melius a congregatis Christianis fiat, quid utilius, quid sanctius omnino non uideo. quod autem instituitur praeter consuetudinem, ut quasi obseruatio sacramenti sit, adprobare non possum, etiam si multa huius modi propter nonnullberius inprobare non audeo. sed hoc nimis doleo, quam multa, quae in diuinis libris saluberrime praecepta sunt, minus curantur; et tam multis praesumptionibus sic plena sunt omnia, ut grauius corripiatur, qui per octauas suas terram nudo pede
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ diuersa loca obserucn¬
tur tibi aliqua scriberẽ
cũ & non sit necessarium
ut una in his sccluberrima
regula retinenda sit at
q: non sunt contra fidem
neq: contrabonos mores
& habent aliquid ad ex¬
hortationẽ uitae melio¬
ris: ubicũq: institure ui¬
demus: uel instituta cog¬
noscimus Nonsolũ non
in probemus sed &ic̃ lau¬
dando & imitando secte¬
mus si aliquorũ infirmi¬
tacs non ita impedit ut am¬
plius detrimentũ sit. si enĩ
eo modo impedit ut mocio¬
ra studiosorum lucra spe¬
randa sint quã calumni¬
atorẽ d&rimenta m&uẽs¬
dac sine dubitatione fa¬
ciendũ ẽ. maximae id
quod &icc̃descripturis
defendi potest. sicut de
hymnis & psalmis canen¬
& ipsius dñi & aposto¬
lorum habeccmus ex ẽ¬
plũ & p̃cepta dehacre
tamutilia cdmonen¬
dũ ƿie animũ. & accen¬
dendũ diuine dilectio¬
nis affectu uccria consu¬
etudo .ẽ. & pleris que in
africcce ecclesicce mem¬
bra pigrisint. itacut
donct iste nos rep̃hen¬

Expanded text:
per diuersa loca obseruanper diuersa loca obseruantur, tibi aliqua scriberem, cum et non sit necessarium et una in his saluberrima regula retinenda sit, ut, quae non sunt contra fidem neque bonos mores et habent aliquid ad exhortationem uitae melioris, ubicumque institui uidemus uel instituta cognoscimus, non solum non inprobemus, sed etiam laudando et imitando sectemur, aliquorum infirmitas non ita impedit, ut amplius detrimentum sit. si enim eo modo impedit, ut maiora studiosorum lucra speranda sint quam calumniatorum detrimenta metuenda, sine dubitatione faciendum est, maxime id quod etiam de scripturis defendi potest sicut de hymnis et psalmis canenet ipsius domini et apostolorum habeamus exemplum et praecepta. de hac re tam utili ad mouendum pie animum et accendendum diuinae dilectionis affectum uaria consuetudo est et pleraque in Africa ecclesiae membra pigriora sunt, ita ut Donatistae nos reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ubique. ut autẽ stantes.
& in illis dieb & inom¬
nib: dominicis oremus
utrum ubi que seru&ur:¬
ignoro tamen quid in eo
sequactur ecclesia dixi
ut potui & arbitror ẽẽ
manifestum: delcuan¬
dis uero pedibus. cũ hoc
dñs propter humilita¬
tis formam quac̃ docendã
uenerat commendacue¬
rit: sicut ipse consequẽ¬
ter exposuit quesitũ. ẽ.
quonam tempusẽ potis¬
simum restanta &iam
facto docer&ur & inil¬
lud tempus occurrit qđ
ipscc commendatio rele¬
gisius inherere. sed nead
ipsum baptis misa crecm̃¬
tum ꝑtinere uider&ur.
multihoc in consu&udi¬
nẽ recipere noluerunt.
Non nulli &ic̃ de consue¬
tudine auferrae non du¬
bitacuerunt: Aliqui autẽ
ut hoc secr&iore tempo¬
re commendcrent. &
abaptismisacramento
distinguerent: uel diẽ
tercium octauccrũ. quia
&erncrius numerus
inmultis sacramentis.
maximcce excellit uel
&icc̃ ipsum octauũ ut hoc
facerent elegerunt: mi¬
ror sance quid ite uolu¬
erit. ut dehisq: ucriȩ

Expanded text:
ubique. ut autem stantes ubique. ut autem stantes et in illis diebus et in omnibus dominicis oremus, utrum ubique seruignoro; tamen quid in eo sequatur ecclesia, dixi, ut potui, et arbitror esse manifestum. De lauaBdis uero pedibus, cum hoc dominus propter humilitatis formam, quam docendam uenerat, commendauerit, sicut ipse consequenter exposuit, quaesitum est, quonam tempore potissimum res tanta etiam facto doceretur, et in illud tempus occurrit, quo ipsa commendatio religiosius inhaereret. sed ne ad ipsum baptismi sacramentum pertinere uideretur, multi hoc in consuetudinem recipere noluerunt. nonnulli etiam de consuetudine auferre non dubitauerunt. aliqui autem, ut hoc secretiore tempore commendarent et a baptismi sacramento distinguerent, uel diem tertium octauarum, quia et ternarius numerus in multis sacramentis maxime excellit, uel etiam ipsum octauum, ut hoc facerent, elegerunt. Miror sane, quid ita uolueris, ut de his, quae uarie
Abbreviated transcription (Latin):
nuit decccelo saule sau¬
le quid me ꝑsequeris.
quando autẽ eruetur
hoccorpus eius dema¬
nu omniũ inimicorũ eius
Nisi & illa nouissima ini¬
mica destru&urmors ad
hoc tempus per tin&
numerus ille centum
quin qua ginta trium
piscium & ipse numerus
decem septies sur gens in
trigonum centum quin¬
quic ginta tres summã
con płoas unt utique us¬
que addecem & septem
surgens omnes medios
adde & inuenies adunũ
scilic& addeduos fiunt
utique tria cedde ter¬
tia fiunt sex ad de quat¬
tuor fiunt decem adde
quinque fiunt quin¬
decim. ad desex fiunt
uiginti unum. adde itcc
c& eros &ipsum septimũ
decimum fiunt centum
quin quaginta tres. hȩc
descripturis firmissi
ginta illi dies ante pas¬
cac obseruentur eclesiae.
confessio robora uit scien¬
tiam ut osto dies neophi¬
torum distinguantur
ac& eris : idẽ ut octa¬
uus primo concinat: ut
que obseruatur. Nam
& aliis diebus uarice
cantatur. alibi atque
alibi ipsius autẽ dieb

Expanded text:
nuit de caelo: Saule, Saunuit de caelo: Saule, Saule, quid me persequeris? quando autem eruetur hoc corpus eius de manu omnium inimicorum eius, nisi cum et illa nouissima inimica destruetur mors? ad hoc tempus pertinet numerus ille centum quinquaginta trium. piscium. nam et ipse numerus decem et septem surgens in trigonum centum quinquaginta trium summam complet. ab uno utique usque ad decem et septem surgens omnes medios adde et inuenies: ad unum scilicet adde duo, fiunt utique tria; adde tria, fiunt sex; adde quattuor, fiunt decem; adde quinque, fiunt quindecim; adde sex, fiunt uiginti unum; adde ita ceteros et ipsum septimum decimum, fiunt centum quinquaginta tria. Haec de scripturis firmissimadraginta illi dies ante pascha obseruentur, ecclesiae consensio roborauit; sic etiam, ut octo dies neophytorum distia ceteris, id est ut octauus primo concinat. ut que obseruatur; nam et aliis diebus uarie cantatur alibi atque alibi, ipsis tamen diebus
Abbreviated transcription (Latin):
post resurrectionẽ no¬
uam uitam demonstrans
addexterã ꝓccstem leua¬
ri imperauit nec r&iȩ
ruptae sunt. quic tunc
her&icorũ inqui&udo
non erit. tunc homoꝑ
fectus & qui&us purga¬
tur in anima & corpo¬
re ꝑ elo quia dñi castac
argentũ igne examina¬
tũ terrae purgatũ sep¬
tuplo accipi& mercedẽ
dencriũ ut sint decem
& septem : Nam & in hoc
numero sic̃ in aliis multi¬
plicib: figuras exhiben¬
tib: s acramentũ mistbi¬
le repperitur. Nec in me¬
rito &icmpsclmus sep¬
timus decimus inregum
librum solus intellegitur
quicc regnũ illud significat
ubi aduersariũ nonha
bemus titulus eius ẽ. in
die quaeripuitm dñs
dccuid demanu omnium
inimicorũ eius & demac¬
nus aul Quis enĩ figura¬
tur in dccuid. nisi ille qui¬
uenit secundũ carnem
ex semine dccuid. qui
utique incorpore suo
quod ẽ ecclesice adhuc
patitur inimicos. unde
illi ꝑ secutori quem uoce
agno uit & insuũ cor¬
pus traiciens quodam
modo manducauit so¬

Expanded text:
post resurrectionem nopost resurrectionem nonam uitam demonstrans a dextera parte leuari Imperauit; nec retia rupta sunt, quia tunc haereticorum inquietudo non erit. tunc homo fectus et quietus. purgatus in anima et corpore per eloquia domini casta, argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum accipiet mercedem denarium, ut sint decem et septem. nam et in hoc numero sicut in aliis multiplices figuras exhibentibus sacramentum mirabile reperitur. nec inmerito etiam psalmus septimus decimus in regnorum libris solus integer legitur, quia regnum illud significat, ubi aduersarium nobemus. Titulus enim ejus est: in die, qua eripuit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saul. Quis enim figuratur in Duenit secundum carnem ex semine Dauid? qui utique in corpore suo, quod est ecclesia, adhuc patitur inimicos. unde illi persecutori. quem uoce mactauit et in suum corpus traiciens quodam modo manducauit, so
Abbreviated transcription (Latin):
scilic& dies tercii men¬
sis numera itaque a
quarta decimac primi
mensis quo factum ẽ
pacsca usque addiem
tertium tertii mensis
inuenies decem & septem
primimensis triginta
secundi tres tertuĩ qui fi¬
unt quin quaginta. lex
marca & scificatio in cor¬
pore h̃i percuius resur¬
rectionẽ nobis requies
figurectur ꝓmittitur
ad quacm percipiendũ
sc̃o sp̃u caritas ins pira¬
tur. sp̃s autem nondum
erat dectus quia ih̃s non¬
dum erat glorificatus
Inde ꝓph&ia illa canta¬
tic est exsurge chĩe in
requiem tuam tu & ar¬
cac scĩ ficationis tuȩ
ubi requies ibi & sc̃ifica¬
tio. unde nunc ut amenꝰ
& desi deremus pignus
ac cepimus uocantur
autem adrequiem al¬
terius uitȩ quo abist cc
uita transitur quod
pasca significat omnes
in nomine patris & filii
& sp̃s scĩ. propterea quin¬
quagenarius numerus
termultiplicatus ad di¬
to ademinenticm sa¬
cramenti ipso ternccrio
in illis magnis piscibus
inuenitur quod dñsiã

Expanded text:
scilicet die tertii menscilicet die tertii mensis. numera itaque a quarta decima primi mensis, quo factum est pascha, usque ad diem tertium tertii mensis, inuenies decem et septem primi mensis, triginta secundi, tres tertunt quinquaginta. lex in arca est sanctificatio in corpore domini, per cuius resurrectionem nobis requies futura promittitur, ad quam percipiendam sancto spiritu caritas inspiratur. spiritus autem nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus. inde prophetia illa cantata est: exsurge, domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. ubi requies, ibi et sanctificatio. unde none ut amemus et desideremus, pignus accepimus. uocantur autem ad requiem alterius uitae — quo ab ista uita transitur, quod pascha significat — omnes in nomine patris et filii et spiritus sancti. Propterea quinquagenarius numerus ter multiplicatus addito ad eminentiam sacramenti ipso ternario in illis magnis piscibus inuenitur, quos dominus iam
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo cnimositashere¬
ticorum semper ma¬
qui&a est quos magorũ
pharaonis habere co¬
nectum declacrat apos¬
tolus dicens: sicut enĩ¬
terunt morsi sic & hi re¬
stiterunt ueritati homi¬
nes mente corruptire¬
probi circafidem sed
ultra non ꝑficient: de¬
menticc enim eorum
manifesta erit homini¬
bus sicut & illorum fu¬
it. quia enim ꝑ ipsam
correptionem mentis
inqui &is simi fuerunt.
insigno tercio defece¬
runt fatentes sibi ad
digitus dĩ est hic sicut
mitibus & humilibus
corde ita contrarius
&ccduersus inmitus
nis defecerunt dicentes
digitus dĩ est hic exodũ
lege & uide ubi pascoece¬
lebrauerunt post quod
dies decta est lex Loquitꝰ
ds̃ admorsen ineremo si¬
mensis nota ergo unum
diem exingre su ipsius
tertii mensis & uides quid
dicat inter c& era descẽ¬
de inquid testare popu¬
lo & purifica illos hodie
timenta succ & sint pa¬
rccti indiem tertium
tertia enĩ die descen
d& d̃s inmontem sina
corcem omni populo
tunc data ẽ lex . tercia

Expanded text:
 Animositas haereticorum semper inquieta est, quos magorum Pharaonis habere conatum declarat nunc Apostolus, dicens: Queterunt Moysi, sic et hi resistunt ueritati homines mente corrupti, reprobi circa fidem; sed ultra non proficient; dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit. quia enim per ipsam corruptionem mentis inquietissimi fuerunt, in signo tertio defecerunt fatentes sibi aduDigitus dei est hic. sicutmitibus et humilibus corde, ita contrarius et aduersus inmites nis defecerunt dicentes: Digitus dei est hic. Exodum lege et uide, ubi pascha celebrauerunt, post quot dies data sit lex. loquitur deus ad Moysen in heremo Simensis. nota ergo unum diem ex ingressu ipsius tertii mensis et uide, quid dicat inter cetera: Descende, inquit, testare populo et purifica illos hodie timenta sua et sint parati in diem tertium. tertia enim die descendet dominus in montem Sina coram omni populo. tunc data est lex tertia
Abbreviated transcription (Latin):
dĩbonee ẽ & nihil abi¬
ciendum quod cũgra.¬
ticcrum actione ꝑcipi¬
tur. scĩficatur enim
ꝑuerbũ dĩ & orationẽ
& alio loco dehis reb
loquitur omnia inquid
munda mundis. in
mundis autem & infide¬
libus nihil ẽ mundum
sed polluta sunt eorum¬
& mens & conscientia
tuipse lege c&era & re¬
cita quibus potes. non
inse in ritaat gratic̃
dĩ : quic in libertate
uocati sumus tantũ ne
lbertatẽ in oc casionẽ
carnis a summant. &¬
ideo iam nolint refre¬
ncri de carnalis con¬
cupiscenticce causae
quib: lib& cibis tempe¬
sccre quia non eis per¬
mittitur suꝑsticio sce
atq: infideliter face¬
re hi uero quidepae¬
ganis euangelicas sor¬
tes legunt : & si optan¬
dum ẽ ut hoc potius fa¬
nic consulenda con¬
currant : tamen&ieẽ
istacmihi displic& con¬
su&udo ad negotic se¬
culcria & ced uitacehu
ul conuertere hacti¬
requi sistis si nonputa.¬
ueris nimis ignorcs &
uires & occupationes
meces tantum absum ab
eo quod pudcestis nihil
melcctere ut nihil

Expanded text:
il abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per uerbum dei et orationem. et alio loco de his rebus loquitur: Omnia, inquit, munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorumet mens et conscientia. tu ipse lege cetera et recita, quibus potes. non in se inritam faciant gratiam dei, quia in libertate uocati sumus; tantum ne libertatem in occasionem carnis adsumant et ideo iam nolint refrenandae carnalis concupiscentiae causa a quibuslibet cibis temperare, quia non eis permittitur superstitiose atque infideliter facere. Hi uero, qui de paginis euangelicis sortes legunt, etsi optandum est, ut hoc potius fania consulenda concurrant, tamen etiam ista mihi\' displicet consuetudo, ad negotia saecularia et ad uitae huiuelle conuertere. Haec tirequisisti, si-non putaeris, nimis ignoras et vires et occupationes meas. Tantum enim absum ab eo quod putasti nihil me latere, ut nihil
Abbreviated transcription (Latin):
duos fr̃s ia cobum tebe¬
dccei & io hannẽ fratrẽ
eius dũ uidiss& inna¬
uicula cũ patrete bedeo
texentes retia prouo¬
canseos depiscatorib
pisciũ piscatores red di¬
dit hominũ : scilic& ut p̃¬
dicationis rete cunctos
credentes deprofundo
sȩculi huius extrahe¬
rent: Post os piscato¬
res sequitur: & mittã
uenatores & uenabun¬
tur eos demontib: & de
collibus & decauernis
p&rarũ: quod speciali¬
ter ad conuersationẽ
ꝑtin& gentiũ. quos un¬
diq: apostoli c&per̃.
qui super ad suptionẽ
constituti sunt anima¬
rũ: quos quia postglo¬
riã resurrectionis suȩ
dñs ad prȩdicandũ in
gentib: mittere. &
ꝑ esaiam sic p̃locutus. ẽ

Expanded text:
os fratres Jacobum Zebedaei, et Joannem fratrem ejus, dum vidisset in navicula cum patre Zebedaeo texentes retia, provocans eos, de piscatoribus piscium piscatores 58 reddidit hominum, scilicet, ut praedicationis reti cunctos credentes de profundo saeculi hujus extraherent. Post hos piscatores sequitur: Et mittam venatores et venabuntur eos de montibus, et de collibus, et de cavernis petrarum ; quod specialiter ad conversionem pertinet gentium, quas undique apostoli ceperunt, qui super assumptionem constituti sunt animarum. 3. Quos quia post gloriam resurrectionis suae Dominus ad praedicandum in gentibus mitteret, et per Isaiam sic praelocutus e
Abbreviated transcription (Latin):
q: insanguine testamen¬
tituimi ñstiuinctos tuos
delacu in quononẽ aqua:
& iterũ cũ egreder&ur
uir aboriente : ecceaquȩ
redundantes a latere
alius sic dicit flumina a¬
quȩ uiuentis egredien¬
tur deuentre illius : Aquȩ
scilic& baptis matis qua
credentes uiuificant᷑ quȩ
sitientib: largiuntur
quando impletur quod
scriptũ .ẽ. Lauaminimun¬
di estote. & lauabis me
& suꝑniuẽ declbabor

Expanded text:
 in sanguine Testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua . Et iterum: Cum egrederetur vir ab Oriente, ecce aquae redundantes a latere alius sic dicit: Flumina aquae viventis egredientur de ventre illius, aquae scilicet baptismatis, quae credentes vivificant, et quae sitientibus largiuntur, quando impletur quod scriptum est: Lavamini, mundi estote ; et: Lavabis me, et super nivem dealbabor
Abbreviated transcription (Latin):
& qui cd insulas longe.
& ad eos qui non audier̃
deme & non uiderunt
glori c̃ mec̃. In qua sen¬
tentia specialiter mis
Dequib: &iam & inpsal¬
mis ante prȩdictum ẽ:
Non sunt loque lȩ neq
sermones : quorũ non
audiantur uoces eoꝵ
nomnẽ terram exiuit¬
ReSURRECLIORESUã
ahomiris forenam
ad palrẽ ascer dił.
Onihel dicit. Aspicie¬
am inuisu noctis : &
ecce innubibus ccceli
quasi filius hominis ue¬
niebat : & usq: ad anti¬
quum dierum ꝑuenit.id

Expanded text:
insulas longe, et ad eos qui non audierunt de me, et non viderunt gloriam meam ; in qua sententia specialiter missde quibus etiam in Psalmis ante praedictum est: Non sunt loquelae, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exiresurrectionem suam in hominis forma ad Patrem ascendit, Daniel dicit: Aspiciebam in visu noctis, et ecce in nubibus coeli quasi filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum d
Abbreviated transcription (Latin):
APOSTOLOS MISIT
Nauid dicit. Ascendit
inaltũ coepit captiuitatẽ.
dedit dona hominibus
dequo & ꝑ iolel prophe¬
tã adnuntiat dicens
erit inquiet posthaec
effundam despũ meo
suꝑ omnẽ carnẽ. & ꝓ
ph& cobunt filii uestri
& filice uestrȩ : senesv
uestri sõnia somnia

Expanded text:
apostolos misit, David ita dicit: Ascendit in altum, cepit captivitatem, dedit dona hominibus De quo et per Joelem prophetam annuntiavit dicens: « Erit, inquit, post haec effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae, senes vestri somnia so
Abbreviated transcription (Latin):
ab omni potente dõ do¬
minatioriẽ & regnũ &
potestas eius a &erna
sit: & regnũ eius sine
ullo corruptionis sine
ꝑmaneat : & iterũ idem
dani ed Indiebus illis
suscitauit dñs caceli re¬
gẽ qui in a&ernũ non cõ¬
mouebitur. & regnum
eius populo alterinor
ter& uniuersa regna.
& ipsut stabit in&num:¬
& esaias proph&a deeo¬
dẽ multiplicabitur in¬
quiddeius imperiũ & pa¬
cis eius non erit finis:d
in psalmis sic legitur.
donec extollatur luna:
id . ẽ usque ad consũma¬

Expanded text:
ab omnipotente Deo dominationem et regnum, ut potestas ejus aeterna sit, et regnum ejus sine ullo corruptionis fine permaneat. Et iterum idem Daniel: « In diebus illis suscitabit Dominus coeli regem, qui in aeternum non commovebitur, et regnum ejus populo alteri non teret universa regna, et ipsum stabit in Isaias propheta de eodem: Multiplicabitur, inquit, ejus imperium, et pacis non erit finis . Et in psalmis sic legitur: donec extollatur luna ; id est, usque ad consumma
Abbreviated transcription (Latin):
cccelo egressio eius: & oc¬
cursus eius usq ad sũmũ
eius. ueniens enĩ eccelo.
usq: ad inferos descendit :
solus exiuit. Cuius ascen¬
sus incccelũ uel introitus
quib: gaudiis declaretur
psalmographus indicat.
uidentes enĩ potestates
aethericce carnẽ xp̃ias
cendentẽ in nubib: & por¬
tascaeli ingredientem:
dixerunt tollite portaes
principes urãs & eleua¬
minipostȩ a cernales
& introibit rex gloriae
Quis ẽ iste rexglorice :
dñs fortis & potens dñs
fostis in proelio. hunc
ascensum eius & alibi com¬
memorans dauid dicit
Ascendit suꝑ cherubin
& uolauit: uolauit super
pennas uentorũ : & itex
Ascendit in altũ coepit cap¬
tiuitatẽ dedit dona ho¬
minib: quiutiq: nisi fuis¬
s& interra. non dicer&
ascendere : Sed quid ẽ
captiuã dux̃ captiuitatem
Nisi quia deuicta morte ip¬
sam carnem quã aeter¬
ris adsumpserat. quasi
captiuã incccelo ducebatꝰ
Vnde & posthec prophe¬
ta ostactur Omnes gen¬
tes prouocans ecs ad lau¬
dem xp̃i eundemque as¬

Expanded text:
coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus . Veniens enim de coelo, usque ad inferos descendit; rsolus exivit. 3. Cujus ascensus in coelum, vel introitus, quibus gaudiis declaretur, Psalmographus indicat. Videntes enim potestates aethereae carnem Christi ascendentem in nubibus, et portas coeli ingredientem, dixerunt: Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio . 4. Hunc ascensum ejus et alibi commemorans David dicit: Ascendit super cherubim, et volavit, volavit super pennas ventorum . Et iterum: Ascendit in altutivitatem, dedit dona hominibus . Qui utique nisi fuisset in terra, non diceretur ascendere. Sed quid est captivam duxit captivitatem, nisi quia, devicta morte, ipsam carnem, quam e terris assumpserat, quasi captivam in coelum ducebat? 5. Unde et post haec propheta hortatur omnes gentes, provocans eas ad laudem Dei, eumdemque as
Abbreviated transcription (Latin):
dies. In die tertia suscua ius¬
tabit nos : & uiuemus in
conspectueius. omnia.
tasunt. quinta feria.
enĩ traditus parasceue
passus : dominicacirca
diluculo resurgens ab
inferis remeccuit: unde
& subiuncxit proph&a.
qua si diluculo p̃paratus
ẽ egressus eius : quod aũt
dix̃ resurgemus & uiue¬
mus inconspectue ius. hoc
ꝓph&a de sua persona
uel scõrũ eloquitur. qui
in inferno erant & cũ
illo testia die resurrec¬
xerunt

Expanded text:
in die tertia suscitabit nos, et vivemus in conspectu ejus . Omnia ta sunt. Quinta enim feria traditus, Parasceve passus, Dominica circa diluculum resurgens, ab inferis remeavit. 2. Unde et subjunxit propheta: Quasi diluculo praeparatus est egressus ejus. Quod autem dixit resurgemus et vivemus in conspectu ejus, hoc propheta de sua persona, vel sanctorum, eloquitur, qui in inferno erant, et cum illo tertia die resurrexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ens super montes. transĩ¬
liens suꝑcolles: & amos di¬
cit: Aedificauit dñs incȩ¬
o ascensum suũ & pollici¬
tactionẽ interra firmauit:
Sed & illud quod ꝑ esaiã.
dñs dicit: Nunc consur¬
gc̃ nunc exaltabor nunc
sublimabor testimoniũ re¬
surrectionis & ascensionis
xp̃i declaras quacsi a ꝑtedi¬
cer& Nunc ex surgã amor¬
tuis. nunc exaltabor in cȩ¬
lo nunc sublimabor inreg¬
no: unde & a libi ipse esaias.
eccẽ intelleg& seruus meus.
ex alttbitur & el euabitur
& sublimis erit ualde : quod
utiq: ad ascensionẽ caeli&
gloriã pertinent regni
TERAM aTRiS:
dñs dñomeo sede aꝵ dex¬
trismeis: donec ponã inimi¬
costuos scabellum ꝓedũtuo¬
rum : Inquirant ergo iudȩi
dextris meis: Num quidar¬
changelo non opinor. ne.¬
q: angelo neque proph&e:
NÃ nullus horum ineeglo¬
ria .ẽ. sed ille quẽ digrũ
consessu suo in uisibilis ds̃
hab& hic sed& addexte¬
rã potris: qui sic̃ conses¬
sudĩ dignus ẽ. Ita & natu¬
ra dignus : & nomenẽ de

Expanded text:
ens supra montes, transiliens supra colles . Et Amos dicit: Aedificavit Dominus in coelo ascensum suum, et pollicitationem in terra firmavit . Sed et illud, quod per Isaiam Dominus dicit: Nunc exsurgam, nunc exaltabor, nunc sublimabor , testimonium resurrectionis et ascensionis Christi declarat, quasi aperte diceret: Nunc exsurgam a mortuis, nunc exaltabor in coelum, nunc sublimabor in regno. Unde et alibi ipse Isaias: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde . Quod utique ad ascensionem coeli et ad gloriam pertinet regni. teram Patris. Dominus Domino meo: Sede a dextris meis; donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Inquirant ergo Judaei dextris meis. Nunquid archangelo? non opinor, neque angelo, neque prophetae. Nam nullus eorum in ea gloria est, sed ille quem dignum consessu suo invisibilis Deus habet, hic sedet ad dexteram Patris. 2. Qui sicut consessu Dei dignus est, ita et natura dignus est, et nomine. De
Abbreviated transcription (Latin):
liber. descendit enim
sicut homo in infernum
sed solus intermortuos
liber fuit : quia mors illũ
tenere non potuit ili
ui erar apiabulo
eruil elsic irerum ad
cael eslia Remeauil:
tem ꝑ ose ita ante p̃¬
nunciauit. Ego inquit
ego capiam & uadã tol¬
lam & nonẽ qui eruat.
uadens reuertar adlo¬
cũ meũ. Idest ad ccceleste
solũ & infra demanuin¬
quit mortis liberabo eos
demorte redimã illos
ero mors tua. õmorsero
morsus tuus infernꝑe
xp̃iinsepul chiro cor¬
Ruptionẽ rruidit
Sedstat im de uictamor¬
LE RESURCENS AB
IN fERisRemeauil

Expanded text:
. Descendit enim, sicut homo, in infernum, sed solus inter mortuos liber fuit, quia mors illum tenere non potuit. vi erant a diabolo eruit, et sic iterum ad coelestia remeavit, idem per Osee ita ante praenuntiavit: Ego, inquit, ego capiam, et vadam; tollam, et non est qui eruat; vadens revertar ad locum meum; id est, ad coeleste solium. Et infra: De manu, inquit, mortis liberabo eos, de morte redimam illos. Ero mors tua, o mors, ero morsus tuus, inferne Christi in sepulcro corruptionem non vidit, sed statim devicta morte resurgens ab inferis remeavit,
Abbreviated transcription (Latin):
illis : Nũ quid quid ormit
non adici& ut resurgat:
tituistime : singulariter
quia cantum solus ipse
sic requi euit: ut confes¬
resurrectione sua sic cla¬
mat: Nunc ex surgam di¬
cit dñs: nunc ex altabor
nunc subleuabor. ubi
aperte testimoniũ resur¬
rectionis & ascensionis
ostenditur. unde & ibi
gelum iud ceorũ subiecit
dicens. concipietis erro¬
rẽ & parietis: sp̃s uester
ut ignis uorauit uos. ¶liii.¬
CIA DIERESURREXIT

Expanded text:
iterum: Nunquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat ?spe constituisti me. Singulariter, quia solus ipse sic requievit, ut confesresurrectione sua sic clamat: Nunc exsurgam, dicit Dominus, nunc exaltabor, et nunc sublevabor . Ubi aperte testimonium resurrectionis et ascensionis ejus ostenditur. Unde et ibi zelum Judaeorum subjecit, dicens: Concipietis errorem et parietis. Spiritus vester, ut ignis, vorabit vos. 57 CAV. Resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
hos lium morumenli
apƿositus es⁊:
Derhieremiã itccidẽ ait:
Lapsa ẽ in lacuuita mete
& posuerunt lapidem suꝑ
me & iterum: conclusit ui¬
as meccs lapidib: quadris.
circum a edificauit aduer¬
summe ut non egrediar.
des cerdil¬
Iic idem dñs inecclesias¬
tico dicit. Penetra.¬
bo omnes inferiores par¬
tes terrae. & inspitiã om̃s
dormientes & inlumina.¬
bo sperantes in dõ. Itẽ in
psalmis: uita mec in infer¬
no appropiauit. aestima¬
tussũ cũ descendentib: in
lacũ factus sic̃ homosine

Expanded text:
i positus est, per Jeremiam idem ait: Lapsa est in lacum vita mea, 55 et posuerunt lapidem super me. Et iterum: Conclusit vias meas lapidibus quadris, circumaedificavit adversum me, ut non egrediar. Descendisic idem Dominus in Ecclesiastico dicit: Penetrabo omnes inferiores partes terrae, et inspiciam omnes dormientes, et illuminabo sperantes in Deum . Item in Psalmis: Vita mea inferno appropinquavit, aestimatus sum cum descendentibus in la
Abbreviated transcription (Latin):
quac resurrectione &
ego dormiui & quieui
citauit me: ubi quid ali¬
ud indicat proph&ia.
quod dormierit & resur¬

Expanded text:
 qua resurrectione etEgo dormivi, et requievi, citavit me. 2. Ubi quid aliud indicat propheta, quod dormierit, et resur
Abbreviated transcription (Latin):
erhieremiam ante
sic meminit dicens:
egomittam piscatores
multos dic̃ dñs & pisca¬
buntur eos: denique
secundũ mathei euange¬
liũ legitur qđ ihs̃ ueni¬
ens iusta mare galiule

Expanded text:
per Jeremiam ante sic meminit, dicens: Ego mittam piscatores multos, dicit Dominus, et piscabuntur eos . Denique secundum Matthaei Evangelium legitur quod Jesus veniens juxta mare Galile
Abbreviated transcription (Latin):
on enim rencesce¬
bantur quia bapti¬
Zcbantur baptismate
qui dicebat. Pcrate uiã
dño : huic uni in quo solo
renasci poterant para¬
bantur huius enĩ baptis¬
mũ ẽ : Non incquectantũ
sicut fuit iohannis : uerum
regener&ur quis quis in
generatus regeneratio¬
ne non eguit: Vnde uox
illepatris quȩ suꝑbaptilco¬
tum factic ẽ. Ego hodie ge¬
nuite. Non unum illũ tem¬
poris diem quo baptilactus
ẽ sed in mutabilis a&er¬
nitatis ostendit: ut
illũ homine adunigeni¬
t personam ꝑtinere
monstrar&ur: ubienĩ
dies nec externifine
in quoatur  eciitio
crastini terminatur.¬
sed semper hodiernus ẽ :
Inaqua ergo baptit̃aen
uoluit aiohanne: non
ut eius iniquitas ullac
diluer&ur : sed ut mag¬
na cõmender&ur hu¬
militas. Itec quipƿe nihilineo
baptismĩ qđ abluer&: sicut mors nichil
quod punir& inuenit.
ut dicbolus ueritate iusti¬
ticce ÷ non uiolentia po¬
tes tactis sub pressus & uic¬
tus : qm̃ ipsum sine ullo
peccati merito iniquis¬
sime occiderat perip¬

Expanded text:
on enim renascebantur qui baptizabantur baptismate qui dicebat, Parate viam Domino , huic uni in quo solo renasci poterant parabantur. Hujus enim baptismus est non in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum regeneretur quisquis in generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus et victus, quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ip
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ sermo dñia dme
dicens : fili hominis in
medio domus exasperan¬
tis tuhabitas. quioculos
habent aduidendum&
nonuident : & aures ad
audiendum & non aud

Expanded text:
Factus est sermo Domini ad me dicens: Filii hominis, in medio domus exasperantis tu habitas, qui oculos habent ad videndum, et non vident, et aures ad audiendum, et non aud
Abbreviated transcription (Latin):
ta scilit& &circumcisio.
& multiplex sacrificiorũ
ritus ciborum que obser¬
uantia. acdierũ cerimonie
queomnia carnali congru¬
intestamento nouo cor¬
dis bonum promittitur
uitae a&̃ne felicitas polli¬
c&ur. & non quidem foris
in lapider dipticir. sed in¬
trinsecus in tabulis cordis
unde &ita subiungis
quia hoc est testamentũ
qd ordinabo domus irł
Post dier illos dic it dñs.
dabolegem meam in cor¬
dibur eorũ. & inmentem
eorum scribam eam. qđ
signisicar eam spã liter
incordibus ur̃is.operaeri
debere. secundum interiorẽ
hominẽ u&ustate carnalis
tiã peccatorum quam
testamenti noui . ii. daeir
& gentib Oseae &iam
ꝓph&a testante : Indiȩ
illa ait dñs uocabit me
uir meus non uocabit me
ultr ba alim & aufert
nomin abaalim deore ẽĩ.
& non recor dabitur ultric
nominis eorum & percutiã
eis fedur indiae illa cum
bestia agri & cum uolu¬
cribur caeli &cum reptili
terrae. & arcum & gladiũ

Expanded text:
tum scilicet, et circumcisio, tum scilicet, et circumcisio, et multiplex sacrificiorum ritus, ciborumque observantia, ac dierum caeremoniae: quae omnia carnali congruTestamento Novo cordis bonum promittitur; vitae aeternae felicitas pollicetur. Et non quidem foris in lapideis diptychis, sed intrinsecus in tabulis cordis. 6. Unde et ita subjungit: Quia hoc est Testamentum quod ordinabo domui Israel. Post dies illos, dicit Dominus, dabo legem meam in cordibus eorum, et in mente eorum scribam eam . Quo significaret eam spiritualiter in cordibus nostris operari debere secundum interiorem hominem, vetustate carnalis tiam peccatorum. 94 7Testamenti Novi Judaeis et gentibus, Osee etiam propheta testante: « In die illa, ait Dominus, vocabit me vir meus, non vocabit me ultra Baalim, et referam nomina Baalim de ore ejus, et non recordabitur ultra nominis eorum. Et percutiam eis foedus in die illa cum bestiis agri, et cum volucre coeli, et cum reptili terrae! arcum et gladium,
Abbreviated transcription (Latin):
dedanait : & nouum ad nuntia:
quo d xp̃iana &ate conpl&ũ est
prima enimsunt uaera no¬
uorum sed ordine non digni¬
tate. Vnde & pacta quȩ ce¬
porȩ posteriore sunt euacua¬
tis anterioribus maiora pri¬
oruim habentur. Perieremi¬
am quoquȩ proph&a. testa¬
mentum nouum sed adirũ
euacuato priore sic dñs polii¬
c&ur: Et ce dies ueniunt dũ
dñs & feriam domui usrł.
& domui iuda fedus nocitim.
uon secundum p̾actum qd
pepigicũ patribus suis in diȩ
quando adprehendi manũ
eorum ut educerem eos de
tente aegypti. pactum quo
inritum fecerunt. & ego do¬
muinatur sum egrum dicit
feriam cum domonrł.
phetarum testamenti no¬
ui est facta cõmemoratio qd
quia discrepare potui auceri
testamento inde adiungit.
Non secundum testamentum
quod dedi patribus eorum.
est enim in utroque mirebi¬
lis differentia prȩceptorum
inillo enim exceptir sacrec¬
mentis que umbrt eraent
fucurorũ &c&ert promis¬
sa tem porelia sunt sabbu¬

Expanded text:
declarat, et novum annuntiat, declarat, et novum annuntiat, quod Christiana aetate completum est. Prima enim sunt, vetera novorum, sed ordine, non dignitate; unde et pacta quae tempore posteriora sunt, evacuatis anterioribus, majora priorum habentur. 4. Per Jeremiam quoque prophetam, Testamentum Novum se daturum, evacuato priore, sic Dominus pollius ecce dies veniunt dicit Dominus et feriam domui Israhel et domui Iuda foedus novum non secundum pactum quod pepigi cum patribus vestris in die qua adprehendi manum eorum ut educerem eos de terra Aegypti pactum quod irritum fecerunt et ego dominatus sum eorum dicit feriam cum domo phetarum Testamenti Novi est facta commemoratio, quod quia discrepare potuit a Veteri Testamento, inde adjungit: Non secundum Testamentum, quod dedi patribus eorum. Est enim in utroque mirabilis differentia praeceptorum. In illo, exceptis sacramentis, quae umbrae erant futurorum, caetera promissa temporalia sunt, Sabba
Abbreviated transcription (Latin):
Mlarissime peresaiam pro¬
Vph&am oñs adnuntiat
dicens: Nememineritis
inquid priorum &antiqua
neintuemini. Etce ego fatio
noua & nunorientur utiq
cognorc&is ea. Ponam in
desertouiam & inuio flumi¬
na glorificauit me bestia
agri drrconer &structiones
quia dedi in deserto uiam flu¬
mina in in uio: Talibus enim
uaticiniis legem u&eris testa¬
menti cõmendant obliuis ci
& noui fatit mentionem dicen¬
do. Ne memineritir priorũ
ec cefatio noua. & ut demons¬
Dirre quȩ esrent nouatum
adiecit. ponam in derertum
uium. & in inuio flumina. quo
significar& ingentibus suam
dedirre doltrinam ubiglori¬
ficat eum bestia agri. dum
ipsum credenter conlaudant¬
&ium regna mundi quem po¬
pulum ad quisitum dicit c&erũ
contrax isrł quesequantur
ad iungit. Non me inuocasti
idem dñs per eundem pro¬
phi&ã ita adnuntiat. Que
prima fuerunt ec ceuenient.
nouac quoq ego adnuntio
antequã oriantur auditam
uobis fatiam: quibus uerbis
& u&us testamentũ uenisre.

Expanded text:
larissime per Isaiam prophetam Dominus annuntiat, dicens: Ne memineritis, inquit, priorum, et antiqua ne intueamini. Ecce ego facio nova, et nunc orientur. Utique cognoscetis ea: ponam in deserto viam, et in invio flumina. Glorificabit me bestia agri, dracones, et struthiones, quia dedi in deserto viam, flumina in invio . » 2. Talibus enim vaticiniis legem Veteris Testamenti commendat oblivisci, et novi facit mentionem, dicendo: Ne memineritis priorum, ecce facio nova; et ut demonstraret quae essent nova, tum adjecit: Ponam in deserto viam, et in invio flumina. Quo significaret in gentibus suam dedisse doctrinam, ubi glorificat eum bestia agri, dum ipsum credentes collaudant, et regna mundi, quem populum sibi acquisitum dicit. Caeterum contra Israel quae sequuntur adjungit: Non me invocasti,idem Dominus per eumdem prophetam ita annuntiat: Quae prima fuerunt, ecce evenerunt; nova quoque ego annuntio, antequam orientur, audita vobis faciam . Quibus verbis et Vetus Testamentum venisse
Abbreviated transcription (Latin):
miinus ẽ. repcrare quod
fuit : quã cretcre quod non
fuit: Aut quidmirũ si ho¬
minẽ expuluere faciat:
& terrã exnullis existen.¬
tib: condedisse : quã homi
nẽ d&errarepcrasse

Expanded text:
minus est Deo reparare quod fuit, quam creasse quod non fuit. Aut quid mirum si hominem ex pulvere reficit, et terram ex nullis existentibus condidisse, quam ipsum ex terra reparare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuersorũ derogatio uitȩ
nr̃cce approbatio ẽ : qr
lamostendim᷑ in nobis
aliquid iustitiȩ habere
si illis displicere in ci¬
pimus qui non placent

Expanded text:
ersorum derogatio vitae nostrae approbatio est, quia jam ostenditur nos aliquid justitiae habere, si illis displicere incipimus, qui non placent
Abbreviated transcription (Latin):
NON COGNOS CELES
CONGRECATISUNAD
Iuler ficieꝵdũ eũ el ux¬
uersal ẽ asersuor
IPASSIONE EIP̃BUERuN
ita legitur quare fre¬
muerunt genter id est.
eromani & populi medita¬
tis unt inania hoc est iudaei
Abstiterunt regerterrȩ
hoc est erodes & prlatur
& principes conuenerunt
inunum Scilic& prinor¬
pes sacerdotum & senio¬
res iudȩorum Ad uer¬
sus dnim & aduersus
eiusdem chũi personic
circum dederunt me cã
nes multi. concilium
malignantium obsedit
me
canũ autẽ nomenin ebs ẽ
&iam ꝑproph&am alte¬
rũ constitutũ. Inesaia
enĩ scriptũ.ẽ: omnesca¬
nes caecinescientes la¬
trare : Canũ enĩ mos ẽ
ut ait noster hilarius:
pastorẽ Miudere gre¬
gemnosse. insidiantes
feras ꝑsequi : at uerois¬
ti cȩcicanes pastor ẽ suũ
nqpuidentes. offitiũ non
intellegentes. latratus
suos aferis ad regẽ a furi¬
b: addñm retor serunt :
unde & alius proph&a
dehis itadic̃. facti sunt
mihi insagit tãmrei pcã¬
ARGENLEIS APPRE¬
CIATUS ELUENDATUS Ẽ

Expanded text:
gnoscentes, congregati sunt ad interficiendum eum, et universalem assensum in passione ejus praebuerunt, ita legitur: Quare fremuerunt gentes, id est, Romani, et populi meditati sunt inania, hoc est, Judaei. Astiterunt reges terrae, hoc est, Herodes et Pilatus; et principes convenerunt in unum, scilicet principes sacerdotum, et seniores Judaeorum: adversus Dominum, et adversus ejusdem Domini persona: Circumdederunt me 36 canes multi, concilium malignantium obsedit me . Canum autem nomen in eos est etiam per prophetam alterum constitutum. In Isaia enim scriptum est: Omnes canes caeci, nescientes latrare. Canum enim mos est, ut ait noster Hilarius, Pastori alludere, gregem nosse, insidiantes feras persequi. At vero isti caeci canes, pastorem suum non videntes, officium non intelligentes, latratus suos a feris ad gregem, a furibus ad Dominum retorserunt. Unde et alius propheta de his ita dicit: Facti sunt mihi in sagittam recargentis appretiatus, et venundatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
osTendil apłispor¬
tiam inps almis com¬
Ememorauit ipse im¬
plecum dicens. qui ede¬
bat panes meos. amplia¬
uit aduersum me sup¬
plantationẽ : & iterũ:
tuuero homo unani¬
mis dux meus & notus
meus. quisimulmecum
dulces capiebascibos
deipso autẽ iuda pro¬
ditore hieremias prȩs¬
cius ita ante prȩdixit:
Peccatũ iud ae scriptũ ẽ
stilo ferreo inungue
adamantino: quod si¬
ue adiudam siue adiu¬
deos non in congrue
conuenit. qui sic pecca¬
uerunt in xp̃m ut non
sit peccatũ eorũ atra¬
mento conscriptũ qđ
deleri forsitan potest
sed stilo ferreꝰ nungue
adamantino exaratũ
id est quod delerꝗ non
te pronobis Sem elip¬
Sumnlradidit
saias dicit oblactus
ẽ qui a ipse uoluit¬
& infra. proeo quod
tradidit in mortẽ ani¬
mac̃ succ̃ uidebit semen
longeuũ & uoluntas
dñi inmanu eius diri¬
getur. & ipse phiere

Expanded text:
ostendit apostoltiam in Psalmis commemoravit in se impletum dicens: Qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem. Et iterum: Tu vero homo unanimis, dux meus, et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos . 2. De ipso autem Juda proditore Jeremias praescius ita ante praedixit: Peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino , quod sive ad Judam, sive ad Judaeos non incongrue convenit, qui sic peccaverunt in Christum, ut non sit peccatum eorum atramento conscriptum, quod deleri forsitan potest, sed stylo ferreo in ungue adamantino exaratum, id est, quod deleri non te pro nobis semetipsum tradidit, 38 Isaias dicit: Oblatus est, quia ipse voluit. Et infra: Pro eo quod tradidit in mortem animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu ejus dirigetur
Abbreviated transcription (Latin):
tentia motus pecuniã
reportauit & proiecit
intemplo & ab iit & la¬
queo sesuspendit: ut
impleretur quod dixe¬
rat esaias : testqs falsus
nonerit punitus. pro
eo quod uendedit argen¬
tõ iustũ : quã pecuniã be¬
ned ñs mercedẽ suã dix̃.
Multa enĩ opera apud
eos fecerat Reddens u¬
tã mostuis. lucẽ cȩcis. sur¬
dis auditũ : gressũclau¬
dis: proquib: omnibus
iuda ei nefanda estima¬
tione. mortẽ triginta
argenteorũ merceilli
restituerunt. iXXI¬

Expanded text:
tentia motus pecuniam reportavit, et projecit in templo, et abiens laqueo se suspendit, ut impleretur quod dicit Isaias: Testis falsus non erit impunitus pro eo quod vendidit argento Justum . 3. Quam pecuniam bene Dominus mercedem suam dixit; multa enim opera apud eos fecerat, reddens vitam mortuis, lucem caecis, surdis auditum, gressum claudis; pro quibus omnibus Judaei nefanda aestimatione mortem triginta argentorum mercedem illi restituerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
phemauerunt claman¬
tes : nos non habemus
regẽ nisi cesarem : & ce¬
teraq s ecuntur. Cuius
populi duraciã sic non
mutactur. quomodo nec
aehopis color aut par¬
diuari&cs. hieremia
testante : si in mutare.
potest aethiops pellẽ suã aut
apardus uarietates suces

Expanded text:
phemaverunt clamantes: Non habemus regem, nisi Caesarem, et caetera quae sequuntur. Cujus populi duritia sic non mutatur, quomodo nec Aethiopis color, aut pardi varietas, Jeremia testante: Si mutare potest Aethiops pellem suam, aut pardus varietates suas
Abbreviated transcription (Latin):
re peccatũ : sic & eius
matrem angelus saluta¬
uit quaendo ei futurum
adnunticcuit. hunc par¬
tum Iaxe inquid gratia
plena & pcculo post : in¬
uenisti ait gratiã apud
dm̃: & hec quidem gratia
plenco & inuenisse a¬
pud dm̃ gratic̃ dicitur
ut dñi sui. immo omniũ dnũ
mater e&. Deipso autẽ
xp̃o iohannes euangelis¬
ta cũ dixiss& & uerbum

Expanded text:
set peccatum? Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum annuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum . Et haec quidem gratia plena, et invenisse apud Deum gratiam dicitur, ut Domini sui, imo omnium Domini mater esset. De ipso autem Christo Joannes evangelist
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ secundũ u& ustatẽ
ƿeccati nũ quec̃ ipse ui¬
xiss& nostrã exmorte
u&eri quac in peccato
mostui fueramus reuiuis¬
centem uitã nouẽc. succ
resurrectione signar&:
Ipsum ẽ quod in nobis caele¬
bratur maegnũbaptis ma¬
tis sacramentũ : ut qui cũ¬
que cdistã ꝑtinent gra.¬
ticc̃ moriantur peccato:
sicut ipse
iostuus dicitur quiamor¬
tuus ẽ. carni. hoc ẽ pec¬
cati similitudini : & uiuañ
delecuacro rencescendo
sicut ipse a sepulchro re¬
surgendo quã lib& cor¬
poris a &atem gerant :
to usque cd decrepitũ
senẽ sicut nullus ẽ pro¬
hibendus abcptismo Itec
nullus ẽ qui non peccato
morictur inbaptismo:
sed pccruolitaentumor¬
gincli : maiores autẽ
& icc̃ his omnibus morian¬
tur peccatis: quecũ que
male uiuendo ad dide¬
runt adillud. quod nas¬
cendo traxerunt.

Expanded text:
 cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipse mortuus dicitur peccatotuus est carni, hoc est, peccati similitudini: et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet corporis aetatem gerant. Cto usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a Baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in Baptismo: sed parvuli tantum originali, majores autem etiam iis omnibus moriuntur peccatis, quaecumque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo traxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
naturcce succe quo ee coe¬
pit uerbo dõ copulcr&ur
intaentẽe ꝑ soncee unitaetẽ
ut idem ipse e& filius dĩ
quifilius hominis. & filius
hominis quifilius dĩ aC sic
innacturce humanȩ suscep¬
tione fier& quo dccmodo
ipscc gratic illi hominina¬
turclis quȩ nullũ peccatũ
significanda quiac ipse pro
terloqui si tamen id fieri
potest ualde prolixace dis¬
putationis ẽ ALI¬
⁊ulla igitur uoluptate¬
carnalis concupiscen¬
tiae seminatus siue concep¬
tus & ideo nullũ peccatum
originaliter trachens dĩ
quoque gratia uerbopa¬
tris unigenito. nongra¬
tia filio sed natura inuni¬
tacte ꝑsonȩ: Modo mirabi¬
Li& in effecbili adiunctus
ad que concretus. & ideo
nullũ peccatũ & ipse cõmit¬
tens: tamen propter simili¬
tudinẽ carnis peccati in
quac uenerat : dictus ẽ. &
ipse peccatũ sacrificand us
ad diluenda peccata. Inue¬
tere quippe lege peccatauo¬
cabantur sacrifitia propec¬
catis ÷ quoduere iste factus

Expanded text:
naturae suae quo esse coenaturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copuletur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei: ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum at significanda, quia ipse propter loqui si tamen id fieri potest, valde prolixae disputationis eulla igitur voluptatecarnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus
Abbreviated transcription (Latin):
Nonigitur concedendũ
ẽ quid quid deccli¬
quec re nascitur continuo
eiusdem rei siliũ nuncu¬
paendũ : ut enim omittam
aliter de homine nasci filiũ
aliter cacpillũ peduclũ lũ¬
bricũ quorũ nihil ẽ filius.
Vt ergo haec omit tec̃ quoni¬
am tante rei deformites
rite dixerit quispicẽ sed
plane dicuntur filii dĩpa¬
tris & maetris ec clesice
sic ergo despũ scõ natus ẽ
filius dĩpatris non sps
scĩ Nccm illud quod deca¬
pillo & c&eris diximus adhoc
mus. Non omne quod de
aliquo nascitur &ic̃ filũ
eius dequo nascitur posse
dici. sicut non omnes qui
dicuntur alicuius filii con¬
nacti ẽẽ diccentur. sic̃ sunt
qui cedoptioniur: dicun¬
tur &ic̃ filii gehennae:
Non exilla nacti sed in
illã p̃parati sicut filii reg¬
ni preparantur in regnũ.
um itacque decclico¬
nacscatur aliquid
&icc̃ non eo modo ut sit
filius Nec rursus omnis
quidicitur filius deillo
sit natus cuius dicitur
filius profecto modus iste
b: meritis in ipso exordio

Expanded text:
igitur concedendum est quidquid de aliqua re nascitur continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius; ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter rite dixerit quispiam, sed plane dicuntur filii Dei Patris, et matris Ecclesiae. Sic ergo de Spiritu sancto natus est Filius Dei Patris, non Spiritus sancti. Nam illud quod de capillo et caeteris diximus, ad hoc mur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, connati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. um itaque de aliqunascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo sit natus cujus dicitur filius, profecto modus iste bus meritis ex ipso exordio