comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pla illa terra quȩ circa ripas. ẽ. fluminũ humectat᷑ ⁊
rrigat᷑ ab aqua uicini fluuii. sed circũquaq usq ad
auodecim uel sedecim stadia ꝑ tracones infundicredit᷑.
primũ uere fuit dñs. quando seruũ scłt hominẽ ha-¬
buit. de angło enĩ non facit mentionẽ. sed sicut histo¬
riographus de uisibilib intendit. Hominẽ .i. corpus
eius dicit formatũ de limo. qui . ẽ. terra tenax. ut ꝑ
ꝑhoc ãmonet eum cogitare de uilitate sua. ut humi¬
litatẽ sequat᷑. Et inspirauit. scłt corpori p̃parato ani¬
mã. precipue in faciẽ. qr in ea uigent oꝑationes animȩ.
in corporalib sensib ⁊ in ea discernit᷑ utrum homo
uiuat. an non. facilius quã in ceteris partibi
Plantauerat autẽ dñs d̾s paradisum uoluptatis ã
principio. non antequã cȩlũ ⁊ terram crearet. ut
uidet᷑ uelle ieronimꝰ. s a tempore conditionis qđ fuit c̃a

Expanded text:
sola illa terra quae circa ripas est fluminum humectatur et sola illa terra quae circa ripas est fluminum humectatur et irrigatur ab aqua vicini fluvii, sed circumquaque usque ad duodecim vel sexdecim stadia per tracones infundi crediturprimum vere fuit Dominus, quando servum scilicet hominem habuit. De angelo enim non facit mentionem; sed sicut historiographus de visibilibus intendit, hominem, id est corpus ejus, dicit formatum de limo, qui est terra tenax, ut pee, innuat; vel per hoc admonet eum cogitare de vilitate sua, ut humilitatem sequatur. Et inspiravit, scilicet corpori praeparato, animam, praecipue in faciem; quia in ea vigent operationes animae in corporalibus sensibus, et in ea discernitur utrum homo vivat an non, facilius quam in caeteris partibus. Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio. Non antequam coelum et terram crearet ut videtur velle Hieronymus sed a tempore conditionis, quod fuit tertio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ successionẽ sicut mͦ. sclt in mom̃to reddidit arborẽ
Non enĩ pluerat ds. ⁊ cet̾a. Quare nec oꝑe naturȩ sicut
mͦ. nec opere artificis tunc prouenirent incrementa
rerum: aperit dicens. Non enĩ pluerat. unde terra
fecundata ꝑ calorẽ suꝑuenientẽ pullularet. qd .ẽ.
opus naturȩ. nec adhuc homo .i. artifex erat qui terrã
cleret. Sed fons ascendebat. ⁊c̃. Quasi dicat. non pluerat.
sed fons ascendebat. Qđ est dicere. Isi non habebant auri¬
ium ꝑ pluuiã ut cresce̾nt. habebant tam̃ ꝑ fontẽ reme¬
aium arbores ⁊ herbȩ creatȩ ne arescerent. fõns iste potest
intelligi abissus. scłt matrix omniũ aquarũ. ex qͣ om̃s
fontes ⁊ flumina egrediunt᷑. Uel singulare leges pro
plural i. ut dicatur fons .i. fontes ascendebant. Uniũsã
suꝑficiem irrigans. non diluuum faciens. sed sicut
modo humorẽ in alimentũ terrȩ ministrans. non enĩ

Expanded text:
per successionem, sicut modo, scilicet in momento, reddidit arborem per successionem, sicut modo, scilicet in momento, reddidit arborem Non enim pluerat Deus, etc. Quare nec opere naturae, sicut modo, nec opere artificis tunc provenirent incrementa rerum, aperit, dicens: Non enim pluerat, unde terra fecundata per calorem supervenientem pullularet; quod est opus naturae. Nec adhuc homo, id est artifex, erat, qui terram coleret. Sed fons ascendebat, etc. Quasi dicat, non pluerat, sed fons ascendit. Quod est dicere: etsi non habebant auxilium per pluviam ut crescerent, habebant tamen per fontem remedium arbores et herbae creatae ne arescerent. Fons iste potest intelligi abyssus, scilicet matrix omnium aquarum, ex qua omnes fontes aquarum, et flumina egrediuntur, vel singulare leges pro plurali, ut dicatur fons, id est fontes. Ascendit universam superficiem rigans: non diluvium faciens, sed sicut modo humorem in alimentum terrae ministrans; non enim
Abbreviated transcription (Latin):
homo similis d̾o .i. in simplicitate substantiȩ. ⁊ multipli¬
citate scientiȩ. ⁊ hoc scđm animã. Et erant ualde
bona. Nota tres gradus. Bonũ simplicit̾. qͣmlibet
creaturã. ualde bona: uniuersa simul. sũme bonũ . so.¬
lum dm̃. Istȩ sunt generationes cȩli ⁊ terrȩ. Hȩc reca¬
pitulatio uidet᷑ esse contraria supra positȩ expositiõ
ser dierum. Ibi enim uisus est dixisse sex dieb omna
esse creata. hic uͦ uno die. Sed si diem confuse pro tem¬
pore accipiamus: ⁊ ueri similis ⁊ facilis erit solutio:⁊
sic de tempore sex dierũ dictum fuisse intelligat᷑. Gene¬
rationes uel actiue uel passuie posst̾ accipi. Passiue. sic
cȩ lum et terra generata sunt ista .i. talia. uel actuie.
ita operatus est d̃s circa ea. Antequam oriret᷑. ⁊ cet̾a.
.i. ita d̾s operatus . ẽ. antequã operatione artificis uni¬
tantis ⁊ iuuantis naturã arbores ⁊ herbe crescerent.

Expanded text:
homo similis Deo, id est in simplicitate substantiae et multiplihomo similis Deo, id est in simplicitate substantiae et multiplicitate scientiae, et hoc secundum animam. Et erant valde bona. Nota tres gradus: bonum simpliciter, quamlibet creaturam: valde bona, universa simul: summe bonum, solum Deum. Istae sunt generationes coeli, et terrae. Haec recapitulatio videtur contraria esse suprapositae expositioni sex dierum. Ibi enim visus est dixisse, sex diebus omnia esse creata: hic vero uno die; sed si diem confuse pro tempore accipiamus, et verisimilis et facilis erit solutio: et sic de tempore sex dierum dictum fuisse intelligetur. Generationes vel active vel passive possunt accipi. Passive sic, coelum et terra generata, sunt ista, id est talia; vel active, id est operatus est Deus circa ea. Antequam oriretur, etc. Id est ita operatus est Deus, antequam, operatione artificis imitantis et juvantis naturam, arbores et herbae crescerent
Abbreviated transcription (Latin):
uel ad imaginẽ di quȩ in d̾o est. sicut est omniũ creatu¬
rarũ in mente. Similitudinẽ. qd ipsi d̾o similis. ẽ. homo.
in eo qd̃ sicut ab uno d̾o omnia: ita ab uno hoĩe om̃s ho¬
mines. uel imago. qd̃ est rationalis. Similtudo. qr sicut d̾s hõib
ita homo animalib dominat᷑. Presit piscib maris. ⁊c̃.
dominari debuit᷑ om̃ib. sed ꝑ peccatũ amisit dominiũ.
in maximis. ⁊ in minimis. retinuit tñ dominatum
in mediis. ad consolationẽ. In maximis autẽ ut in
leonib ⁊ draconib ꝑdidit dominiũ. ut cognosceret
se amisisse dignitatẽ ꝓpriam. in minimis amisit. ut in pus¬
licib muscis. ad cognoscendã suã uilitatẽ. Un dñs exos¬
citum uesparum misit ad uindictã contra egiptum.
ut notaret᷑ eoꝵ uilitas. Ad imaginẽ di creauit illũ. hoc
inculcat ad er pressionẽ. ut in hoc qd̃ d̾s notet. repperiat

Expanded text:
Vel ad imaginem Dei, quae in Deo est, sicut est omnium creatuVel ad imaginem Dei, quae in Deo est, sicut est omnium creaturarum in mente. Ad similitudinem, quod ipsi Deo similis est homo, in eo quod, sicut ab uno Deo omnia, ita ab homine omnes homines. Vel imago, quod est rationalis. Similis, quod sicut Deus hominibus, ita homo animalibus dominatur. Praesit piscibus maris, etc. Dominari debuit homo omnibus; sed per peccatum amisit dominium et in maximis et in minimis. Retenuit tamen dominatum in mediis ad consolationem. In maximis, ut in leonibus perdidit dominium, ut cognosceret se amisisse dignitatem propriam. In minimis amisit, ut in pulicibus, et muscis, ad cognoscendum suam vilitatem. Unde Dominus exercitum vesparum misit ad vindictam contra Aegyptum, ut notaretur eorum vilitas. Ad imaginem Dei creavit illum: hoc inculcat ad expressionem, ut, in hoc quod Deus notet, reperiatur
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ plurale distinctionẽ ꝑsonarũ. ꝑ hoc qđ subiungit
singularit̾. ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am. unitatem
ientiȩ. Quud autẽ uocet imaginẽ ⁊ similitudinẽ. uideamꝰ.
Imago est: in liniamentis similib. Similitudo. in cuiusli¬
bet eiusdẽ ꝓprietatis participatione. Imaginẽ di ad ho-¬
minẽ possumus dicere cognitionẽ ueritatis. Similitudi¬
nẽ. dilectionẽ bonitatis. quȩ in utroq d̾o sclt̾ ⁊hoĩe st̃.
ad imaginẽ di factus. ẽ. homo scđm animã. Sicut enun
inago rei cernit᷑ in speculo: ita anima in sua ratione
dm̃ cognoscere potest. Ad imaginẽ: quia ñ est ei usq qͣ
similis. filius imago patͥs. non ad imaginẽ. quia qͥcquid
habet pat̾. totum habet filius ꝑ naturã. Homo uͦ ita
imago.ẽ. d̾i qd̃ ad imaginẽ. quia non ꝑ naturã: sed
participatione uel inutatione. habet ea quȩ dĩ sunt.

Expanded text:
verbum plurale distinctionem personarum; per hoc quod subjungit verbum plurale distinctionem personarum; per hoc quod subjungit singulariter ad imaginem et similitudinem nostram, unitatem essentiae. Quid autem vocet imaginem, quid similitudinem, videamus. Imago est in lineamentis similibus; similitudo in cujuslibet ejusdem proprietatis participatione. Imaginem Dei ad hominem possumus dicere recognitionem veritatis; similitudinem, dilecAd imaginem Dei factus est homo secundum animam. Sicut enim imago rei cernitur in speculo; ita anima in sua ratione Deum cognoscere potest. Ad imaginem, quia non est ei usquequaque similis. Filius imago est patris, non ad imaginem, quia quidquid habet pater, totum habet et filius per naturam. Homo vero ita est imago Dei, quod ad imaginem, quia non per naturam, sed participatione vel imitatione habet ea quae Dei sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
habent pedes. ut botraccȩ. lacertȩ. Steliones. Bestiȩ
dñr ferȩ quȩ ungue ledunt. uel dente. uel animi besti¬
ali stultitia. ut le̾pus. Faciamus hominẽ ad imagi¬
nẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am. Primo dirit in principio cra¬
uit ds̃ cȩlum et terrã. deinde dixit. fiat lux: hic t̾tio
adiungit. faciamꝰ hominẽ. ⁊ cet̾a. In hoc notari posst̃
tres progressus. Primũ. opus. deinde informans uerbũ
tertio consiliũ. ꝑ hoc qd̃ hic adiungit. faciamꝰ hõiẽ.¬
⁊ cet̾a. Nec ꝓpterea consiliũ inducit. qͥn ȩque possit̃
facere ⁊magna ⁊ parua sed ut dignitatẽ creati hõis
ofenderet. ⁊ut nos cautos reddat. ne dedignem̃ consili¬
uim accipere. ⁊ ab ȩqualib ⁊ aminorib. cũ ipse ad angłoᷤ
ia loquat᷑. quoꝵ ministerio forsitan formatũ.ẽ. corpꝰ hõis.
Uel qd̾ melus. ẽ. accipiamus consiliũ trinitatis fuisse.⁊ꝑ

Expanded text:
pedes habent, ut batracae, lacertae, stelliones. Bestiae pedes habent, ut batracae, lacertae, stelliones. Bestiae dicuntur ferae, quae laedunt ungue vel dente, vel animi bestiali stultitia, ut lupus. Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram. Primo dixit: In principio creavit Deus coelum et terram. Deinde dixit: Fiat lux, hic tertio adjungit: Faciamus hominem, etc. In hoc vocari possunt tres progressus. Primum opus, deinde informans verbum, tertio consilium, per hoc, quod hic adjungit: Faciamus hominem, etc. Nec propterea consilium inducit, quin aeque possit facere et magna et parva; sed ut dignitatem creati hominis ostenderet, et ut nos cautos reddat, ne dedignemur consilium accipere et ab aequalibus et a minoribus; cum ipse ad angelos ita loquatur, quorum ministerio forsitan formatum est corpus hominis. Vel quod melius est, accipiamus consilium Trinitatis fuisse, et per
Abbreviated transcription (Latin):
ertrinsecis. Istȩ ante affectiones ñ intantũ domi-¬
nant᷑ animis hominũ. ut actiones nr̃ȩ magis seqͣnt᷑
eas quã discretionẽ m̃tis ⁊ liberũ arbitrium. Ista autem
opinio ut aiunt quidã scĩ orta est ab hercule. athlante
prometheo. qui credunt᷑ fusse demones incarnati. it
diderunt mathematicã falsã quidẽ doctrinã. sed pa
quasdã uerisimiles rationes eam probauerunt. ut fac¬
lius deciperent homines. ⁊ istam sollicitudinẽ intima¬
rent. Animã iuuentẽ atq motabilẽ. uel mutabileꝰ
ut est in hebreo. Quicqͥd enĩ factũ. ẽ. ꝓpter hominẽ. feet
sa alterius. Iumenta. reptilia. ⁊ bestias. tria ponit.
Iumenta. quecũq mansuescunt. Reptilium. tria ft̃
genera. trahentia. serpentia. repentia. Trahentia.
sunt uermes. qui primo terrã figentes ore. sese p̾tea
trahunt. Serpentia. serpentes qui extra cutẽ pe¬
des non habent. sed tñ intra habent costas. quib in¬
nitentes toti simul ferunt᷑. Repentia. qui extͣcutem

Expanded text:
dominantur animis hominum, ut actiones nostrae magis sequantur eas, quam discretionem mentis, et liberum arbitrium. Ista autem opinio ut aiunt quidam sancti orta est ab Hercule, Atlante, Prometheo: qui creduntur fuisse daemones incarnati, et tradiderunt mathematicam, falsam quidem doctrinam, sed per quasdam verisimiles rationes eam probaverunt ut facilius deciperent homines: et istam sollicitudinem intimarent. Animam viventem atque motabilem, vel mutabilem; ut est in Hebraeo. Quidquid enim factum est propter hominem, fecit ssa alterius. Jumenta, et reptilia, et bestias tria ponit. Jumenta quaecunque mansuescunt. Reptilium tria sunt genera: trahentia, serpentia, repentia. Trahentia sunt vermes, qui primo terram figentes ore, sese postea trahunt. Serpentia, serpentes qui extra cutem pedes non habent, sed intra habent costas, quibus innitentes toti simul feruntur. Repentia qui extra cutem
Abbreviated transcription (Latin):
nalitiã sed ꝓpt̾ hestialitatẽ ⁊ irrationalitatẽ suã sangͥnẽ
fundt̾ humanũ. quantomagis homo qͥ ratione utitur
sangͥnẽ hõĩs fundat. debet multari: Requirã de ma¬
ni bestiarũ. ut in resurrectione tota substantia hominis
rstituat᷑ ei. licet priꝰ in substantiã bestiȩ comedentis
restituendo substantiã. uł irrogando uindictã. Recor¬
dabor fȩderis mei .i. recordari faciã uos. ut confidatis. i ñ
tineatis iterum perire diluiuio. Porro cham. ipse ẽ. pat̃
canaan. Hoc ideo p̃missũ. ẽ: quia noe statĩ maledicturꝰ
trat canaan nepoti suo propeccato .s. cham pat̾s eiꝰdem
canaan. U erenda patris nudata. Hinc apparet hoiẽs
antiquitꝰ non esse usos feminalib Nuntiauit duob
fr̃b. Magna ostendit᷑ nequitia cham. Non suffecit ei qd̃
dlis udiset. nisi ⁊ alios participes suȩ impietatis faceret.¬
sic nec tu possis letari de tuo. Ibi inducit maledictionre

Expanded text:
malitiam, sed propter bestialitatem et irrationabilitatem suam sanguinem fundunt humanum, quanto magis homo, qui ratione utitur, si sanguinem hominis fundat, debet multari? Requiram de manu bestiarum, ut in resurrectione tota substantia hominis ei restituatur, licet prius in substantiam bestiae comedentis cet vel restituendo substantiam, vel irrogando vindictam. Recordabor foederis mei, id est, recordari faciam vos ut confidatis, et non timeatis iterum perire diluvio. Porro Cham ipse est pater Chanaan. Hoc ideo praemissum est quia Noe statim maledicturus erat Chanaan nepoti suo pro peccato, scilicet Cham patris ejusdem Chanaan. Verenda patris nudata. Hinc apparet homines antiquitus non esse usos femoralibus. Nuntiavit duobus fratribus. Magna ostenditur nequitia Cham: non enim suffecit ei, quod solus vidisset, nisi et alios participes suae impietatis faceret.te filio meo; sic nec tu possis laetari de tuo. Ibi inducit maledictionem,
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ respondet᷑. qđ non pot̾ant eos uidere ꝑfecte. ⁊ tñ qr
ꝑ castra. nisi hoc .s. qđ nubes quȩ priꝰ tenebras faclebat
egiptuis. lucẽ prebuit eis: Sed ad confusionẽ eo tobar
hoc factũ . e. scł ut iuderent se iarto. Int̾fect ene¬
tum. ⁊ c̾. Breuiter totũ negotiũ cõprehendit. ⁊ dene

Expanded text:
quod respondetur, quod non poterant eos videre perfecte, et tamen quia quod respondetur, quod non poterant eos videre perfecte, et tamen quia super castra, nisi hoc scilicet quod nubes, quae prius tenebras faciebat Aegyptiis, lucem praebuit eis? Sed ad confusionem eorum totum hoc factum est, scilicet ut viderent se in arcto. Interfecit exercitum, etc. Breviter totum neg
Abbreviated transcription (Latin):
opus leuitaꝵ. ut se eis redimerẽt qr pro eis dño serui.¬
ebant. ⁊ pro toto isrł. In colũna nubis ⁊ ignis. Una
⁊ eadẽ colũna erat. contͣ calorẽ obumbrans. ⁊ contra
tenebras illuminans: ut dux esset utriꝰq temporis.
ontͣ beelsephon in conspectueiꝰ. Istud eus pot̾ referri
ad beelsephon. ⁊ tunc plana.ẽ. littera. uel ad pharao¬
nẽ. ut int̾ponat᷑ relatiuũ. eiꝰ ad qđ refert᷑ pret̾ con¬
suetudinẽ sicut. ẽ. illud. fundam̃ta eiꝰ in montib scĩs
tũ attͥbuit᷑. qr reuera angłs dñi minister aderat.:⁊ dñs
in ipso. ⁊ ꝑ ipsũ operans. Abiit post eos. ut defenderet
eos ꝑ nubẽ. suis lum̃. aliis tenebras ꝑ eandẽ simul faciens.
giptii egͥressi sunt post eos. Querit᷑ si ñ uidebant eos p̃¬
cedentes ꝓpt̾ nubẽ int̃positã qua sequi potuert̃ aut si
uidebant miraculũ maris. quomͦ ausi st̃ eos ꝑsequi. Ad

Expanded text:
opus levitarum, ut se eis redimerent, qui pro eis Domino serviopus levitarum, ut se eis redimerent, qui pro eis Domino serviebant, pro toto Israel. In columna nubis, et ignis. Una et eadem columna erat contra calorem obumbrans, et contra tenebras illuminans, ut dux esset utriusque temporis. Contra Beelsephon, in conspectu ejus. Illud ejus potest referri ad Beelsephon, et tunc plana est littera; vel ad Pharaonem, ut interponatur relativum ejus ad quod refertur, praeter consuetudinem, sicut est illud: Fundamenta etum attribuitur; quia revera angelus Domini minister aderat, et Dominus in ipso et per ipsum operans. Abiit post eos, ut defenderet eos per nubem: suis lumen, aliis tenebras per eadem simul faciens. Aegypti ingressi sunt post eos. Quaeritur si non videbant eos praecedentes propter nubem interpositam, quomodo sequi potuerunt? Aut si videbant miraculum maris, quomodo ausi sunt eos persequi? Ad
Abbreviated transcription (Latin):
hec p̾cepta dñi ꝑ moysen. Et egressi a fttione quans
Quasidicat. dñs cõpleuit sicut ante ꝑ moysen ꝓmisera
Neq enĩ erat domꝰ. in qͣ ñ iaceret mortuus. Mirũ ẽ
si in unaquaq domo fuit aliqͥs primogenitꝰ. Sed eẽ
potuit in arm̃tis uł pecudib. ⁊ si in hoĩb defuer
Uel cũ tali det̾minatione. in qͦ .s. esset pͥmogenitus.
ñ eiat domꝰ. & c̃. uel forsitan dñs cunc ita fecerat.
i om̃i domo esset aliqͥs pͥmogenitꝰ. Tulit gͥ ppłs con¬
quł sã farmã. Non ex p̃cepto di hoc factũ .ẽ. uel ex ar¬
culo temporis. ut qͥdã falso ȩstimant. cũ hebrei iam
onge ante didicerant se illo die erituros ab ȩgipto. sed
ãm consuetudinẽ terrȩ illius in qua farina consꝑgi
ulet ⁊ ita reseruari. ut cotidie panis coquat᷑. qͣntũ opus
In una domo .i. unꝰ in una. ⁊ unꝰ in uina: ita qd̃ ni.¬
ni efferat᷑ de carnib. Sc̃ifica mͥ om̃e primogenitum
so int̾ fectis pͥmogenitis egiptioꝵ. Sc̃ificabant᷑ autẽ ad

Expanded text:
ec praecepta Domini per Moysen. Et egressi a concione, quam Quasi dicat: Dominus complevit sicut ante per Moysen promiserat. Neque enim erat domus in qua non jaceret mortuus. Mirum est si in unaquaque domo fuit aliquis primogenitus. Sed esse potuit in armentis vel pecudibus, et si in hominibus defuerit; vel cum tali determinatione in qua scilicet esset primogenitus, non erat domus, etc. Vel forsitan Dominus tunc ita fecerat, ut in omni domo esset aliquis primogenitus. Tulit igitur populus conspersam farinam: non ex praecepto Dei hoc factum est, vel ex articulo temporis, ut quidam falso existimant, cum Hebraei jam longe ante didicerant se illo die exituros ex Aegypto; sed secundum consuetudinem terrae illius, in qua farina conspergi solet, et ita reservari ut quotidie panis coquatur quantum opus est. In una domo, id est unus in una: ita quod nihil efferatur de carnibus. Sanctifica mihi omne primogenitum. Pro interfectis primogenitis Aegyptiorum. Sanctificabantur autem in
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. ut auferant liberũ arbitriũ. inclinando eos ad qͣs¬
libet actiones sicut fabulant᷑ genethliaci. Uerum. ẽ.
stellas. Herbȩ enĩ frigefaciunt. ⁊ calefaciunt. ⁊ totum
statũ corꝑis ꝑmutant. quã potentiã ã dño in creatiõe
susceꝑunt. Iapides similit̾ statũ corporũ diuerso mͦ
ꝑmutant. Stellȩ quidẽ om̃s ⁊ principalit̾ planete in
corporib subiectis suos habent effectꝰ ꝑmutandi. me¬
diante aere. Immutatis uͦ corꝑib ꝑ affinitatẽ quam
habent cũ animab sibi adiunctis. ⁊ ipsȩ qͦ aĩȩ mutant᷑.¬

Expanded text:
nostris, ut auferant liberum arbitrium, inclinando eos ad quasnostris, ut auferant liberum arbitrium, inclinando eos ad quaslibet actiones, sicut fabulantur genethliaci. Verum est tstellas. Herbae enim frigefaciunt, et calefaciunt, et totum statum corporis permutant: quam potentiam a Domino in creatione susceperunt. Lapides similiter statum corporum diverso modo permutant. Stellae quidem omnes, et principaliter planetae in corporibus subjectis suos habent effectus permutandi mediante aere. Immutatis vero corporibus per affinitatem quam habent cum animabus sibi adjunctis, et ipsae quoque animae mutant
Abbreviated transcription (Latin):
ut trahat et enittat flatũ quo uita subsistit. Calore
uͦ ignis. ⁊ aquȩ humiditate. ñ semꝑ eget. fiant lu¬
minaria in firmam̃to cęli. Ecce incipit dicere de
ornatu. trium sequentiũ dierũ. post distinctionẽ
trium p̾cedentiũ. Iprimũ de ornatu suꝑioꝵ dicit¬
Sicut sol diem inchoat ⁊ terminat ꝑ ortum et occasũ
i distinguit incertas partes ꝑ processum. ⁊ discernit ã
nocte ꝑ lucis suȩ splendorẽ. similit̾ luna ⁊ stellȩ diuidt̃
noctem. Tempus distinguit᷑ ꝑ solem qd̃ mͦ necessarium
est ad reparationẽ generis humani. Cũ enĩ tempꝰ fit
successio mutabilitatis. necesse. ẽ. eam esse mͦ. ut homo
de hoc statu imꝑfectionis ꝑueniat ad ĩmutabilitatẽ
i ꝑfectionẽ. ad quã cum ꝑuentũ fuerit: ñ erit mutatio
necessaria. sed potius mala. Mutatio enĩ ã ꝑfectione in
i huiusmodi. Non enĩ important necessitatẽ aliquã aĩs

Expanded text:
ut trahat et emittat flatum quo vita subsistit. Calore ut trahat et emittat flatum quo vita subsistit. Calore vero ignis et aquae humiditate non semper eget. Fiant luminaria in firmamento caeli. Ecce incipit dicere de ornatu trium sequentium dierum post distinctionem trium praecedentium: et primum de ornatu superioruSicut sol diem inchoat, et terminat per ortum et occasum, et distinguit in certas partes per processum, et discernit a nocte per lucis suae splendorem, similiter luna, et stellae dividunt noctem. Tempus distinguitur per solem, quod modo necessarium est ad reparationem generis humani: cum enim tempus sit successio mutabilitatis, necesse est eam esse modo, ut homo de hoc statu imperfectionis perveniat ad immutabilitatem, et perfectionem, ad quam cum perventum fuerit, non erit mutatio necessaria, sed potius tunc fit mala: mutatio enim a perfectione in et hujusmodi. Non enim important necessitatem aliquam animis
Abbreviated transcription (Latin):
Inprincipio creauit d̃s cȩlũ et terrã. Tria superiora
elementa. cȩlum uocat. Terra autẽ erat in anis.
uacua. Inanis a seminib uacua a graminib. uel
inanis ꝓpt̾ concauitatẽ. uacua: quia in tanta con¬
cauitate terrȩ. non erat nisi aer ⁊ nebula. Tene
bre erant suꝑ faciẽ abissi. Tenebras possumꝰ dice.
nebulã illã. sclt cõmirtionẽ trium elem̃toꝵ. ignis
aeris. aquȩ. abissum. concauitatẽ. Uel alit̾. Nebu¬
lã. abissum. ⁊ tenebras. absentiã lucis. Et sꝑs dĩ
ferebat᷑ suꝑ aquas. Sꝑm d̾i uocat eius intentionẽ
qui quasi artifer oꝑi formando preerat. aquas
uocat nebulã illã ꝓpt̾ mobilitatẽ. ⁊ ita eandẽ rẽ
mͦ abissum ꝓpt̾ ꝓfunditatẽ. mͦ tenebras ꝓpt̾ ab¬
sentiã lucis. mͦ aquas ꝓpt̾ mobilitatẽ appellat. Io¬
ta qd̃ terra ⁊ aer ñ mutauerunt priora loca sicut
ignis ⁊ aqua. ꝓpt̾ea quia terra et aere ubiq indi¬
get humana natura. terra: ut sustentet᷑. aere.

Expanded text:
In principio creavit Deus coelum, et terram. Tria superiora elementa coelum vocat. Terra autem erat inanis et vacua. Inanis a seminibus; vacua a germinibus; vel inanis propter concavitatem: vacua, quia in tanta concavitate terrae non erat nisi aer et nebula. Tenebrae autem erant super faciem abyssi. Tenebras possumus dicere nebulam illam, scilicet commistionem trium elementorum, ignis, aeris, aquae; abyssum concavitatem. Vel aliter: nebulam, abyssum, et tenebras, absentiam lucis. Et spiritus Dei ferebatur super aquas. Spiritum Dei vocat ejus intentionem, qui quasi artifex operi formando praecerat, aquas vocat nebulam illam propter mobilitatem: et ita eamdem rem modo abyssum psentiam lucis, modo aquas propter mobilitatem appellat. Nota quod terra et aer non mutaverunt priora loca, sicut ignis et aqua, propterea quia terra et aere ubique indiget humana natura: terra, ut sustentetur; aere,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eũ ducebat. occidit. ⁊ ideo de utriꝰq int̾fectione con¬
querit᷑ cũ uaorib suis hoc mͦ. Occidi uirũ. ⁊c̃. Septu¬
plũ ultio. ⁊c̃. Quasi dicat. Multũ punitꝰ ẽ. cam: sea
multo amplius puniet᷑ lamech. est etiã alia opinio
de conquestione lamech. Dicunt enĩ quidã qđ istȩ duȩ
urores lamech male tractabant eũ assidue. ⁊ hoc sine
causa. Uñ ipse iratꝰ aliqñ. conuenit eas. ⁊ allocutꝰ ẽ.
his uerbis. Audite urores lamech. ⁊c̃. Occidi uirũ
aut feci aliqd̃ aliud scelus pro qͦ sic debeã tractari ͤ
serte septuplũ ultio sumet᷑ de cain: id ẽ. de int̾fectore
cain: magna pena accipiet᷑. sed multo maior pęna in
uos pro me irrogabit᷑. Iste cepit inuocare dñm. Nlo

Expanded text:
qui eum ducebat, occidit; ideo de utriusque interfectione conqui eum ducebat, occidit; ideo de utriusque interfectione conqueritur cum uxoribus suis hoc modo: Occidi virum, etc. Septuplum ultio, etc. Quasi dicat: multum punitus est Cain, sed multo amplius punietur Lamech. Est etiam alia opinio de conquestione Lamech . Dicunt enim quidam quod istae duae uxores Lamech male tractabant eum assidue, et hoc sine causa. Unde ipse iratus aliquando convenit eas et allocutus est his verbis: Audite, uxores Lamech, etc. Occidi virum; aut feci aliquod aliud scelus pro quo sic debeam tractari? Certe septuplum ultio sumetur de Cain, id est, de interfectore Cain magna poena accipietur, sed multo major poena in vos pro me irrogabitur. Iste coepit invocare nomen Do
Abbreviated transcription (Latin):
cam. In cãin signũ .i. tremorẽ menbroꝵ quasi spasmati
quȩ concepit ⁊ peꝑit. Post peccatũ dicunt᷑ uiri ꝯgnosc̃e
urores suas ⁊ concipe ⁊ parere. ꝑ qđd̃ notat᷑ qđ ⁊ filii nasce¬
bana̾ peccatores. iom̃s isti de genere cam ꝑ opera ppris
nominasit᷑ peccatores fuisse. Occidi uirũ in uuliꝰ neũ
Opinio antiqua hebreoꝵ tradit lamech fuisse cecũ. ⁊ tan
uacasse uenationi. ꝑ qđdã instrum̃tũ .i. arcũ qͥ ñ falit
cuiꝰ cordã extensã qd̾ cũq aĩal tangit: retendit arcũ¬
uulnerat᷑. Si querat᷑ ad quid uenaret᷑. cũ non liceret ar¬
ne uesci ante diliuuũ. dicimꝰ ꝓpt̾ pelles animaliũ qͥb
faciebat calciam̃ta. ⁊ pellicias. Cũ gͥ quodã tẽpore la¬
mech ⁊ puer qui eum ducebat uacarent uenationi. ⁊ can
sicuti furibundus curreret ꝑ illũ locũ. directione sui
ductoris lamecheũ int̃fecit. Unde ille iratꝰ. puerũ siũ

Expanded text:
Cain. In Cain signum, id est tremorem membrorum quasi fanatici, Cain. In Cain signum, id est tremorem membrorum quasi fanatici, t peperit. Post peccatum dicuntur viri cognoscere uxores, et uxores concipere et parere; per quod notatur quod et filii nascebantur peccatores, et omnes isti de genere Cain per opera propria notantur peccatores fuisse. Occidi virum in vulnus meum. Opinio antiqua tradit Hebraeorum, Lamech fuisse caecum, et tamen vacasse venationi per quoddam instrumentum, id est arcum qui non fallit; cujus chordam extensam qvulneratur. Si quaeratur ad quid venaretur cum non liceret carne vesci ante diluvium, dicimus propter pelles animalium, quibus faciebant calceamenta et pelliceas. Cum igitur quodam tempore Lamech et puer qui eum ducebat vacarent venationi, et Cain sicuti furibundus curreret per illum locum, cum directione sui ductoris Lamech eum interfecit. Unde ille iratus puerum suum
Abbreviated transcription (Latin):
appetitus eiꝰ. hoc est in tua potestate erit cauere tͥ. uł ab in¬
teriori praua uoluntate. uł ab eateriori occasione pec¬
candi. U ui est abel fr̃ tuus. Confessionẽ requirit dñs ubiq:
ne possit uoluntas excusari. Uox sanguinis. ⁊c̃. qr indi¬
get uindicta. ideo clamat. Uagus. mutatione sclt man¬
sonũ. Profugus. timore. Maior ẽ. iniquitas. Ecce semꝑ
augm̃tat᷑ peccatũ. Primũ fecit fr̃ĩcidiũ. deinde mendatio
uolens latere factũ negauit. mͦ conuictꝰ de crimine. de¬
sperat A facie terrȩ. ⁊ a facietua. Omnẽ humanã conso¬
lationẽ putat sibi auferri. sclt societatẽ hominũ. ⁊ diui¬
nã collocutionẽ. Qui int̾fecerit cam. malo suo qr uolo
ut septuplũ puniat᷑ .i. temporaliter. de te punitio fiat.
uelint̾ fector cam multipliciter puniͤat᷑. plus etiã quã caĩ
ꝓpt̾ ꝓhibitionẽ homicidĩ factã ã dõ. quȩ non erat facta

Expanded text:
appetitus ejus. Hoc est in tua potestate erit cavere tibi, vel ab inappetitus ejus. Hoc est in tua potestate erit cavere tibi, vel ab interiori prava voluntate, vel ab exteriori occasione peccandi. Ubi est Abel frater tuus? Confessionem requirit Dominus ubique, ne possit voluntas excusari. Vox sanguinis, etc. Quia indiget vindicta, ideo clamat. Vagus, mutatione scilicet mansionum; profugus, timore. Major est iniquitas. Ecce semper augmentatur peccatum: primum fecit fratricidium, deinde mendacio volens latere factum, negavit; modo convictus de crimine, desperat. A facie terrae et a facie tua. Omnem humanam consolationem putat sibi auferri: scilicet bonitatem hominum et divinam collocutionem. Qui interfecerit Cain. Malo suo, quia volo ut septuplum puniatur, id est temporaliter de te punitio fiat, vel interfector Cain multipliciter punietur. Plus etiam quam Cain propter prohibitionem homicidii factam a Deo, quae non erat facta
Abbreviated transcription (Latin):
habuisse erga illos primitiuos patres sacͥficantes. quod
mittebat ignẽ de cȩlo ad comburenda sacͥficia eoꝵ qͣ
ei placebant. Qđ autẽ munera ñ ex se. sed ex merito
offerentis ei placebant. ꝑ hoc innuit᷑. qđ ad abel ost¬
rentẽ priꝰ quã ad minꝰ dicit᷑ resperisse. ꝑeccatum il
sorib aderit. Duab decausis dr᷑ aliqͥd in forib adesse. uel ut
nitret uel ut ereat. similit̾ ⁊ hic de peccato pot̾ intelligi
eecatũ in forib ẽ. ut intret post malã cogitationẽ occasi
parata peccandi. quã merito malȩ uoluntatis homo me¬
prt᷑. ⁊ d̾s iusto udicio ei obicit. hõĩs autẽ bene aut male ag̾e
ic̃s bonũ uelle aut malũ uocat. qr uoluntas hõis libera ẽ.
ad hoc ⁊ ad illud absq erteriori ãminiculo. Peccatũ qͥdẽ
d est in forib ut exeat: praua uoluntas. ẽ. quȩ ñ potest
elari qͥn aliqñ ereat ⁊ appareat aliqͦ signo. Sub te erit

Expanded text:
habuisse erga illos primitivos patres sacrificantes, quod habuisse erga illos primitivos patres sacrificantes, quod mittebat ignem de coelo ad comburenda sacrificia eorum qui ei placebant. Quod autem munera non ex se, sed ex merito offerentis ei placebant, per hoc innuitur quod ad Abel offerentem, prius quam ad munus dicitur respexisse. Peccatum in foribus aderit. Duabus de causis dicitur aliquid in foribus adesse, vel ut intret vel ut exeat. Similiter et hic de peccato potest intelligi. Peccatum in foribus est, ut intret post malam cogitationem occasio parata peccandi, quam merito malae voluntatis homo meretur, et Deus justo judicio ei objicit. Hominis autem bene aut male agere, ideo bonum velle aut malum vocat, quia voluntas hominis libera est et ad hoc et ad illud, absque exteriori adminiculo. Peccatum quidem quod in foribus ut exeat, prava voluntas est, quae non potest celari, quin aliquando exeat et appareat aliquo signo. Sub te erit
Abbreviated transcription (Latin):
eiectus. ẽ. & ne aliciui illoꝵ iterũ liceret intrare. cont
utrũq: posita ẽ. custodia. ⁊ offendiculũ. cherubin. it
repellat diabolũ. ignis. hominẽ. E notandũ dm̃ spe¬
ciẽ ignis facere. aut fecisse. ut in uita scĩ nicholai le¬
git᷑. cuiꝰ natura dicit᷑ esse. ut siquis manũ adhibue¬
rit. ardorẽ quid̾e sentit. sed nullã patit᷑ adustionẽ.
⁊ est ignis ille talis nature qui cõburit sꝑm. nec e¬
get materia quã consumat. sic̃ nec ille qͥ. ẽ. in spera
solis. Istȩ autẽ nr̃ ignis ⁊ eget materia. ⁊ solũ corpus
urit. Euit abel pastor. ⁊c̾. Breuit̃ transcurrit ea que
non .ẽ. opus narrare. Cain de fructib terrȩ. Credimis
dm̃ docuisse adã cultũ diuinũ. quo recuꝑaret eiꝰ beni¬
uolentiã. quã amiserat ꝑpeccatũ trans gressionis. ⁊
ipse docuit filios suos idẽ. dare sclt decimas ⁊ primitus
R esperit dñs ad abel. ⁊c̾. Hanc consuetudinẽ credit᷑ d̾s

Expanded text:
alterutri illorum iterum liceret intrare, contra utrumque posita est custodia et offendiculum. Cherubim ut repellat diabolum, ignis ut hominem. Et notandum, Deum speciem ignis facere aut fecisse, ut in vita sancti Nicolai legitur, cujus natura dicitur esse ut si quis manum adhibuerit, ardorem quidem sentit, sed nullam patitur adustionem, et est ignis ille talis naturae quod comburit spiritum, nec eget materia quam consumat, sicut nec ille qui est in sphaera solis. Iste autem noster ignis et eget materia, et solum corpus urit. Fuit Abel pastor, etc.. Breviter transcurrit ea quae non est opus narrare. Cain de fructibus terrae. Credimus Deum docuisse Adam cultum divinum, quo recuperaret ejus benevolentiam, quam amiserat per peccatum transgressionis; et ipse docuit filios suos, dare scilicet decimas et primitias. Respexit Dominus ad Abel, etc., hanc consuetudinem creditur Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ysinon sit irritatus. quiñ reuereat᷑ hominẽ. Erit uob̾
icibũ. Hic apparet ñ ꝓpt̾ esum carnũ deletos hoĩes esse
diluiuo. unde ñ cibus sed intemperatꝰ usus arguitur.
arnẽ cũ sanguine non comedãtis. Hoc ꝓhibet propt̃
ignũ. ut intelligant se debere ã fundendo sanguine¬
ustinere carnis humanȩ quã non licet comedere.
ũ tantopere prohibeant᷑ a comestione sanguinis lici¬
e carnis. & ut hoc intelligat᷑ esse ꝓhibitũ: ipse osten¬

Expanded text:
ereatur hominem. Erit vobis in cibum. Hic apparet non propter esum carnium deletos esse homines in diluvio: unde non cibus, sed intemperatus usus arguitur. Carnem cum sanguine non comedetis. Hoc prohibet propter signum; ut intelligant se debere abstinere a fundendo sanguine carnis humanae, quam non licet comedere, cum tantopere prohibeantur a comestione sanguinis licitae carnis. Et ut hoc intelligatur esse prohibitum, ipse osten
Abbreviated transcription (Latin):
uit repbata ꝓgenie cain. ostendat᷑ ꝑ seth facta ꝓpagatio hu¬
mnan generis. E tuocauit nom̃ eoꝵ adam. Prius fuit
cõmiine eis nom̃ adam: postea solus uir optininit ipsũ ꝓpͥũ.
enuit ad inaginẽ. mortalis mortalẽ. uł corpus. copꝰ.
ñ aĩa animã. Iste consolabit᷑ nos ab oꝑib ⁊ laborib. ⁊c̃

Expanded text:
ogenie Cain, ostendatur per Seth facta propagatio humani generis. Et vocavit nomen eorum Adam. Prius fuit eis commune nomen Adam. Postea solus vir obtinuit ipsum proprium. Genuit ad imaginem, mortalis mortalem; vel corpus corpus, non anima anim
Abbreviated transcription (Latin):
diuersi generis. In eadem factus.ẽ. homo ad unaginẽ ⁊
similitudinẽ dĩ. E merito post om̃ia factus. ẽ. homo. qͥ
om̃ib preferendus erat. hȩc sunt oꝑa sex dierũ. Trib
primis dieb d̾s cuncta in materia creauit ⁊ ordinaut

Expanded text:
diversi generis: et in eadem factus est homo ad imaginem, et diversi generis: et in eadem factus est homo ad imaginem, et similitudinem Dei. Et merito post omnia factus est homo, qui omnibus praeferendus erat. Haec sunt opera sex dierum. Tribus primis diebus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ unũ .i. alueũ ꝓpriũ. ⁊ abissũ matricẽ aquarũ. uel
locũ magni maris. ⁊ omniũ alioꝵ. uł subt̾raneã conca¬
uitatẽ. unde ꝑ tracones .i. ductus subt̾raneos flumina
deruiata sunt. ⁊ sub terra ⁊ suꝑ t̾rã. ⁊ arida apparuit.
i accepit ium germinandi. In quarto die de luce si¬
ue igne p̃dicto meliorando eũ forma ⁊ splendore fecit
solem. Qd̃ de supͣmemorato igne factꝰ sit sol. inde conici¬
aqua uinũ. Sicut enĩ ꝑ significantia aliq̃n cõp̃hendimꝰ.
ueritatẽ significatoꝵ: ita econtra ꝑ significata ⁊ hic ⁊
alibi sepe possumꝰ conicere ueritatẽ significantium.
Sulus sol ꝓꝓriã habet lucẽ. ⁊ solus de igne factꝰ. ẽ. cet̾ȩ
stellȩ om̃s sicut ⁊ luna. de aeria materia factȩ sunt. ⁊ tan-¬
tũ relucent ⁊ ñ lucent. Quinto die pisces ⁊ aues. de
aquis facti sunt. Unde illud. partim remittis gurgiti.
partim leuas in aera. Sexta die ꝓdurit terra aĩalia

Expanded text:
ssum matricem aquarum, vel locum magni maris et omnium aliorum, vel subterraneam concavitatem. Unde per tracones, id est ductus subterraneos flumina derivata sunt, et sub terra, et super terram, et arida apparuit, et accepit vim germinandi. In quarta die de luce sive igne praedicto, meliorando cum forma et splendore, fecit solem. Quod de supra memorato igne factus sit sol, inde conjiciaqua vinum. Sicut enim per significantia aliquando comprehendimus veritatem significatorum, ita e contrario per significata, et hic et alibi saepe possumus conjicere veritatem significantium. Solus sol propriam habet lucem, et solus de igne factus est; stellae autem omnes, sicut, et luna, de aerea materia factae sunt, et tantam relucent et non lucent. Quinta die pisces et aves de aquis facti sunt; unde illud: partim remittis gurgiti, Partim levas in aera. Sexta die produxit terra animalia
Abbreviated transcription (Latin):
equinoctialis diei ⁊ noctis potest probari. ⁊ totum
illud spaciũ est unus dies naturalis. Secunda de
actii est firmam̃tũ. ut diuideret aquas ab aquis. Beda
aiit. qd̃ firmam̃tũ sit de aquis solidatis. quasi cristalli¬
nis lapis. qd̃ ueri simile uidet᷑. cũ color eiꝰ hoc uisib
nr̃s indicet. Alii dicunt. qđ igneȩ naturȩ sit. Qd aquȩ¬

Expanded text:
aequinoctialis diei et noctis potest probari. Et totum aequinoctialis diei et noctis potest probari. Et totum illud spatium est unus dies naturalis. Secunda die factum est firmamentum, ut divideret aquas ab aquis. Beda dicit quod firmamentum sit de aquis solidatis quasi crystallinus lapis; quod verisimile videtur, cum color ejus hoc visibus nostris indicet. Alii dicunt quod igneae naturae sit. Quod au
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃tis. ⁊ hoc est qđ dirit d̾s. fiat lur .i. distinguatus
igsus a ceteris elem̃tis. fieri enĩ in hoc loco. distinguus
telligit᷑. facit enĩ d̾s om̃ia. ⁊ creando. ⁊ distinguends
non oꝑatione. sed sola uoluntate. quȩ fuit ab ȩtern
Ignis uͦ distinctꝰ lum̃ prebuit mundo inferiori qua¬
cũq ⁊ motũ habens circularẽ quasi quȩdã lucidans¬
bes circũferebat᷑. sicut mͦ sol ortu ⁊ occasu suo fecit tre
primos dies ⁊ noctes. Qualis autẽ ei forma fuerit.n
tunda scł̃t an longa. ignorat᷑. Creata autẽ crecdit᷑
lur illa in eo loco ubi sol oritur. ⁊ ita initiũ illius
primi diei non p̃cessit aurora siue mane .i. lur pre¬
nuntia ortus solis. qđ caute innuens scriptura distiu¬
guit naturalẽ diẽ ꝑ duos extremos articulos ita. E
factũ.ẽ. inquit uespere. qd̾ est finis artificialis dici
⁊ factum. ẽ. mane. qd .ẽ. finis noctis. Dies enĩ incipit
ab ortu solis. ⁊ terminat᷑ in occasu. qđ ꝑ equalitatem

Expanded text:
elementis, et hoc est quod ipse dicit: Fiat lux, id est distinguatur ignis a caeteris elementis. Fieri enim in hoc loco distingui intelligitur. Fecit enim Deus omnia, et creando et distinguendo, non operatione, sed sola voluntate, quae fuit ab aeterno. Ignis vero distinctus lumen praebuit mundo inferiori qualecunque et motum habens circularem; quasi quaedam lucida nubes circumferebatur, sicut modo sol. Ortu et occasu illius fecit tres primos dies et noctes. Qualis autem forma ei fuerit, rotunda scilicet an longa, ignoratur. Creata autem creditur lux illa in eo loco ubi sol oritur, et ita initium illius primi diei non praecessit aurora sive mane, id est lux praenuntia ortus solis; quod caute innuens Scriptura distinguit naturalem diem per duos extremos articulos, ita: Et factum est, inquit, vespere, quod est finis artificialis diei, et factum est, mane, quod est finis noctis. Dies enim incipit ab ortu solis et terminatur in occasum. Quod per aequalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
codem tempore angłs. de quo dictũ.ẽ. primũ omniũ
rata est sapientia. ñ ante mundi constitutionẽ sic̃
uuidã greci existimauert̃. cui sententiȩ alludens
ronimꝰ dicit. Qiis nouit qͦt annis aut lustris ante
muindũ angłi laudauert̾ creatorẽ suũ: ⁊ consimile
illomon dicit in quodã loco. Quis nouit an sꝑs iuñitoꝵ
nutabilitatis successio. quȩ cũ mutabili materia ce¬
pit esse. ubi autẽ mͦ formata consistit: ibidẽ credit᷑
pri creata implens etiã tunc eandẽ capacitatem
localẽ quã mͦ implet. Creata ẽ. autẽ informis. ñ ex totoe
rens forma. s ad comparationẽ sequentis pulchrituq
⁊ ordinis. informis potest dici. Terra autẽ erat ĩ mes
habens in se alueos ⁊ uenas. receptacula sclt aquaꝵ to
supra terrã quã intra eam labentiũ. Tria uͦ reliqͣ elem
confusa in unũ admodũ spissȩ nebulȩ ferebant᷑ supers
terrã ex om̃i parte ã suꝑficiȩ terrȩ usq ad empirium

Expanded text:
eodem tempore angelus; de qua re dictum est: Prima omnium creata est sapientia, non ante mundi constitutionem, sicut quidam Graeci existimaverunt cui sententiae alludens Hieronymus dicit: Quis novit quot annis aut lustris ante mundum angeli laudaverunt Creatorem suum? Et consimile Salomon dicit in quodam loco: Quis novit, an spiritus jummutabilitatis successio, quae cum mutabili materia coepit esse; ubi autem formata modo consistit, ibidem creditur prius creata, implens etiam tunc eamdem capacitatem localem quam modo implet. Creata est autem informis, non ex toto carens forma; sed ad comparationem sequentis pulchritudinis et ordinis, informis potest dici. Terra autem erat in medio, habens in se alveos et venas, receptacula scilicet aquarum, tam super terram quam intra eam labentium. Tria vero reliqua elementa confusa in unum ad modum spissae nebulae ferebantur super terram ex omni parte ac superficie terrae, usque ad empyri
Abbreviated transcription (Latin):
teram. E hoc uolunt ꝓbare ista auctoritate. qui uus
in ȩternũ. creauit omĩa simul. ⁊ alia etiã de hoc eodẽ
libro sumpta. ubi recapitulando dicit ptꝰ opera sex dier̃
Istȩ sunt inquit generationes cęli et terrȩ quȩ creatȩ st̃
in die quando creauit d̃s cȩlũ et terrã. ⁊ om̃e uirgul¬
tum agri. hanc etiã dicunt rationẽ. qr dõ ñ conuens
ad modũ hominis aliqͥd imꝑfectũ facere. aut inordi¬
natũ. aut deforme. Sed quia facile. ẽ. illas auctoritatis
soluere. contra hanc qͦ rationẽ possumꝰ dicere. qd̾ d̾s qͥ in
mom̃to omĩa poterat facere. sex dieb distinxit opera sua

Expanded text:
volunt probare illa auctoritate: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Et alia etiam de hoc eodem libro sumpta ubi recapitulando post opera sex dierum: Istae sunt, inquit, generationes coeli et terrae, quando creata sunt in die quo fecit Deus coelum et terram, et omne virgultum agri . Dicunt etiam hanc rationem, quia non Deo convenit ad modum hominis aliquid imperfectum facere, aut inordinatum aut deforme. Sed facile est illas auctoritates solvere. Contra hanc rationem quoque possumus dicere, quod Deus, qui in momento poterat omnia facere
Abbreviated transcription (Latin):
dedit esse: ita ⁊ angło ⁊ homini quib dederat rationales
esse si ꝑstitisent. dedisset ⁊ beatos esse: ⁊ hoc esset pulchrĩ
Qd̃ eremplũ quia neglexit angls. respiciens ad esse su
qͥ rationale erat. nimiũ de se presumens cecidit nrecu¬
abiliter. sicut aliĩ ĩmobiliter sunt confirmati. Ad
minis uͦ reparationẽ. sex dieb distinguere uoluit
nis suũ. ut in hoc haberet homo animũ occupatum.
isui institutionẽ. Qd̃ autẽ ds dicit᷑ creasse aliquid
infectũ aut informe. ñ nocet. nec est inconueniens.
na ad cõparationẽ maioris ꝑfectionis aut pulcͥtudinis.
us ipsemet ꝑ se quando oportuit addidit. dici debet
nit cotidie facit pueros imꝑfectos. qͣntũ ad augm̃tũ
ꝑ sequit᷑. sed tñ imꝑfectos ad numerũ partiũ. manu

Expanded text:
 esse, ita et angelo, et homini, quibus dederat rationales esse, si perstitissent, dedisset et beatos esse; et hoc esset pulchrum esse. Quod exemplum quia neglexit angelus, respiciens adesse suum quod rationale erat, nimium de se praesumens, cecidit irrecuperabiliter, sicut alii immobiliter sunt confirmati. Ad hominis vero reparationem sex diebus distinguere voluit opus suum, ut in hoc haberet homo animum occupatum ad sui institutionem. Quod autem Deus dicitur creasse aliquid imperfectum aut informe, non nocet, nec est inconveniens; quia ad comparationem majoris perfectionis aut pulchritudinis, quas ipsemet per se quando oportuit, addidit, dici debet: sicut quotidie facit pueros imperfectos quantum ad augmentum quod sequitur, sed tamen perfectos ad numerum partium, manu
Abbreviated transcription (Latin):
ntentio eius.ẽ. in hoc libro tria principalit̃ ostendere.
In primis. dm̃ creatorẽ materiã creatã. ⁊ formationẽ ei
⁊ totum hoc ad laudẽ d̃i ⁊ utilitatẽ hominis. cui utile ẽ.
⁊ dm̃ ãmirari. ⁊ uenerari. In eo qđ creauit .i. de nichilo
fecit mundũ. miram eius potentiã. In eo qđ ornauit. ios
pulchrũ fecit mundũ. eius sapientiã miram. In hoc p
differunt auctores nr̃i a philosophis. qd̃ illi dm̃ opificẽ
tantũ. ⁊ tria ponunt principia. dm̃. materiã. ⁊ archeti¬
pas ideas. isti uͦ unicũ ponunt principiũ. ⁊ hoc dm̃ solũ.
Et cũ hoc constet apud om̃s diuini uerbi tractatores. sc̃t

Expanded text:
ntentio ejus est in hoc libro, tria principaliter ostendere. In primis Deum Creatorem, et materiam creatam et formationem ejus, et totum hoc ad laudem Dei, et utilitatem hominis: cui utile est Deum admirari et venerari. In eo quod creavit, id est de nihilo fecit mundum, miramur ejus potentiam. In eo quod ornavit, id est pulchrum fecit mundum, ejus sapientiam miramur. In hoc enim differunt auctores nostri a philosophis, quod philosphi Deum opificem tantum, et tria ponunt principia: Deum, materiam, et archetypas ideas; nostri vero unicum ponunt principium, et hoc Deum solum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ciendũ qđ moyses in hoc libro. ẽ. historiographus.
Iterens historiã ã principio mundi. usq ad mortẽ io¬
sephls sicut ꝓpħicȩ narrat quȩdã quȩ fuerunt ante
creationẽ hominũ: ita ⁊ in benedictionib quȩdã fut᷑a
ỹdicit iacob. pt᷑ mortẽ eius. quẽ ibi introducit. ⁊ sic ex¬
hnbitio futuroꝵ in argumentũ ẽ fidei p̾teritoꝵ: sic̃ econtͣ
urta Gregoriũ. qui dicit quodã loco. ex hibitio prete¬
ritoꝵ. fides. ẽ. fut᷑oꝵ. In hoc autẽ libro. duo p̃cipue at¬
tendenda sunt. scłt ueritas rerum gestarũ. ⁊ formauer¬
boꝵ. quia sicut ꝑ ueritatẽ uerboꝵ. cognoscimꝰ ueritatem

Expanded text:
libro est historiographus texens historiam a principio mundi usque ad mortem Jacob. Et sicut prophetice narrat quaedam quae fuerunt ante creationem hominum, ita et in benedictionibus quaedam futura praedicit Jacob post mortem suam, quae ibi introducit; et sic exhibitio futurorum in argumentum est fidei praeteritorum; sicut e contrario juxta Gregorium, qui dicit quodam loco quod exhibitio praeteritorum fides est futurorum. In hoc autem libro duo praecipue attendenda sunt: scilicet veritas rerum gestarum, et forma verborum; quia sicut per veritatem verborum cognoscimu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ institutio regum. ⁊ transmigratio in babiloniã. ⁊ ad¬
uentꝰ .xꝑi. Successio patͥarchaꝵ dicit᷑. qr eo tempore so¬
li patres p̾erant filiis suis. qđ durauit usq ad moy¬
sen. qͥ primꝰ in ppło dĩ principatũ tenens. constitutus ẽ.
iuder. ñ tm̃ suꝑ filios suos. sed suꝑ totũ ppłm ifrł. licet
iam multi reges essent in gentib. Uel ido patͥarchax
successio nominat᷑. quia eo tempore successert̃ sibi
nuicẽ primitiui illi patres. ã quib genus humanũ dissemi¬
atũ. ẽ. ⁊ familiȩ deriuatȩ. ⁊ patriȩ denominatȩ. ut ab
dom idumei. ã leui. leuitȩ. a uida iudei.¬

Expanded text:
et institutio regum et transmigratio in Babylonem, et adet institutio regum et transmigratio in Babylonem, et adventus Christi. Successio patriarcharum dicitur, quia eo tempore soli patres praeerant filiis suis: quod duravit usque ad Moysem, qui, primus in populo Dei principatum tenens, judex constitutus est non tantum super filios suos, sed super totum populum Israel, licet jam multi reges essent in gentibus. Vel ideo patriarcharum successio nominatur, quia eo tempore successerunt sibi ad invicem primitivi illi patres a quibus genus humanum disseminatum est et familiae derivatae, et patriae denominatae, ut ab Edom Edumei