comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruiciũ predermittere. Modũ enĩ excedere:
nullatenus est abstinentia. Demq quo quo
modo faciat: semet ipsũ inde reprehendat:
ex caritate quantũ ualet. et ille iras¬
citui: faciens disciplinã ꝓ peccato suo irã
illius continge credat. Accusetq semet ip¬
sum. quia nesciuit cũ rephendere eo mo¬
do ⁊ ea lenitate qua debet: et ille in pa¬
ce susciꝑet. Et hac humilitade quã con¬
siderabit. ds illũ mitigabit: si ad bonũ
preiusus est. Rursus ille qui fecit discipli¬
nã. et se de ira alteriꝰ inculpauit. si postea
reprehenditur.⁊ inde grauat᷑: om̃mo de¬
bet credẽ. qd ꝓ peccato suo illã gͣuita¬
dẽ patit᷑. Ueritas enĩ semꝑ est dulcis nec
ed aliud difficilis est homini: nisi ꝓpt̾
rubignẽ uicioꝵ quȩ habet in se. Quẽadmo¬
dũ egrotꝰ ꝓpt̾ amaritudinẽ in qua est inue¬
nit escã amarã. quȩ sibi esset duless: si foret
incolumis. Ocło quoq nõ uidenti. nicħ est

Expanded text:
servitium praetermittere. Modum enim excedere servitium praetermittere. Modum enim excedere nullatenus est abstinentia, denique quoquo modo faciat, seipsum inde reprehendat. ex charitate, quantum valet, et ille irascitur, faciens disciplinam pro peccato suo iram illius contingere credat, accusetque semetipsum quia nescivit eum reprehendere eo modo et ea lenitate qua deberet, et ille in pace susciperet: et hac humilitate quam considerabit, Deus illum mitigabit, si ad bonum praevisus est. Rursus ille qui fecit disciplinam et se de ira alterius inculpavit, si postea reprehenditur et inde gravatur, omnino debet credere quod pro peccato suo illam gravitatem patitur. 2. Veritas enim semper est dulcis, nec ob aliud difficilis est homini nisi propter rubiginem vitiorum quam habet in se, quemadmodum aegrotus propter amaritudinem in qua est, invenit escam amaram quae ei esset dulcis si esset incolumis; oculo quoque non videnti nihil est
Abbreviated transcription (Latin):
aliis fr̃ib: qumn ipse similit̾ oꝑetus ꝓpos¬
se suo. Est enĩ aliquis prius incipiens uitã
condẽplatiuã: quã nouerit uitã actiuam.
Cũꝙ sese inspicit: non est martcha nec
maria. Quanto enĩ ab omnib liberior est
ꝙ. qui de minori nescit curã gerere. id est
de disponendo corpore: nix faciet de ma¬
iori. uidelicet de anma. Quã obrẽ necessa¬
riũ est ut unꝰ quisq ꝓbet sollicite. quanto
cibo. quantaq dormitione. quantisq pan¬
nis pot̾it sustinere: et in iusticia ꝑmanere
D̾s enĩ fidelis ẽ: non crudelis. et sine quere¬
la corporis ⁊ anime uult ut sibi seruiatur.
in gaudio et timore. Quisqͥs autẽ non ua¬
let sufferre. ac deo seruire. cũ sibi neces¬
sariis: uix doleraret. si omnibꝰ indigeret.
Propt̾ qd melius est unũ quẽꝙ cibũ sufficien¬
ter sumere. et obedientẽ esse: quã ultra mo¬
dũ ieiunare. aliosq contempnere: et dei

Expanded text:
aliis fratribus, quin ipse similiter operetur pro posaliis fratribus, quin ipse similiter operetur pro posse suo. Est enim aliquis prius incipiens vitam contemplativam quam noverit activam, cumque sese inspicit, non est Martha nec Maria. Quanto enim liberior est et qui de minori nescit curam gerere, id est de disponendo corpore, vix faciet de majori, videlicet de anima. 5. Quamobrem necessarium est ut unusquisque probet sollicite quanto cibo, quantaque dormitione quantisque pannis poterit sustineri, et in justitia permanere. Deus enim fidelis est, non crudelis; et sine querela corporis et animae vult ut sibi serviatur in gaudio et timore. Quisquis autem non valet sufferre ac Deo servire cum sibi necessariis, vix toleraret si omnibus indigeret. Propter quod melius est unumquemque cibum sufficienter sumere, et obedientem esse, quam ultra modum jejunare, aliosque contemnere et Dei
Abbreviated transcription (Latin):
se subtrahit : dñs ei imputat qđ eũ de¬
mẽbiauit. & a ceteris mẽbris omnib accu¬
satur. quia recessit ah eis: et quantũ ualu¬
it ea dehonestauit. Dñs aut̃ tã sapiens est:
qd loco illius reponit aliũ. ipsi tamen nulla
bit᷑. Idcirco oportet. ut unꝰ quisq fr̃ suã ꝓbet
uirtudẽ: et qua parte pot̾it transire ad dm̃n
Quẽadmodũ aliqͥs uiator cũ ad paludẽ
aliꝗͣ uenit: prius ea tẽptat. Uidens aut̃
se transire non posse: diuerdit aliunde.
Si em̃ in lutũ caderet. se suosq socios
retardaret. Similit̾ uir religiosus debet
probare quomodo corpꝰ disponat et
animã: ne sibi iuicẽ faciant miuriã. Nichi
enĩ alterũ alteri ex sibi debitis ualet subtra¬
here: quin dampnii sit ambob cõmune. Co¬
pus debet ꝓ anima uigilare. ieiunare. ac la¬
borẽ tolerare. Ds̃ enĩ minime condonat ei
quẽ uult tenere in iusticia. dũ corporale
beneficiũ est sibi nec essariũ. quẽ admodũ

Expanded text:
si se subtrahit, Dominus ei imputat quod eum desi se subtrahit, Dominus ei imputat quod eum demembravit, et a caeteris membris omnibus accusatur, quia recessit ab eis, et, quantum valuit, ea dehonestavit. Dominus autem tam sapiens est ut loco illius reponat alium, ipsi tamen nulla bitur. 4. Idcirco oportet ut unusquisque frater suam probet virtutem, et qua parte poterit transire ad Deum. Quemadmodum aliquis viator cum ad aliquam paludem venit, prius eam tentat, videns autem se transire non posse, divertit aliunde, si enim in lutum caderet, se suosque socios retardaret: similiter vir religiosus debet probare quomodo corpus disponat et animam, ne sibi invicem faciant injuriam. Nihil enim alterum alteri ex sibi debitis valet subtrahere quin damnum sit ambobus commune. Corpus debet pro anima vigilare, jejunare ac laborare; Deus enim minime condonat ei quem vult tenere in justitia, dum corporale beneficium est ei necessarium, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
it. supbia quuppe ꝓst̾neret eũ: si posset eis
habẽ ad libitũ sũũ. facitq ds̃ magnã mist¬
rationẽ. denegando homini ꝗđ a se postillat
dũ illd ei malũ futurũ agnoseit. Sicuti ma¬
tes non uult infanti tradere cultellu. quo
sese meideret. Unã autẽ uirtutẽ uni:. alĩ
uero tribuit alii. Postremo quoq totꝰ con¬
uentꝰ uniꝰ religionis: formant iħm xp̃m.¬
Uult etiã ds̃ ampliꝰ uirũ iustũ gratulari in
bono qd habet cõmune cũ cederis. in fide
⁊ unitate. quã in iurtute pre ipsis habi¬
ta Alla nãꝙ nichil ei ꝓdesset absq unita¬
te. quẽadmodũ nichil ꝓdest usio. postꝗ̃
semotus est a capite. Scłis aute tantim¬
dem placet auditꝰ auriũ: quantũ intuitꝰ ipsoꝵ.
Ac ꝓpter unitatẽ quȩ est in menbris: ocłs ui¬
quid alicui necessariũ est: cedera omnia ei
subueniunt. Et tamen si qdlibet. ꝓpriũ di¬
mitteret officiũ: nullatenꝰ hoc agere posset
Quisquis aut̃ pes. uł manꝰ. uel aliud debet

Expanded text:
bia quippe prosterneret eum, si posset eas habere ad libitum suum; facitque Deus magnam miserationem denegando homini quod a se postulat, dum illud ei malum futurum agnoscit, sicuti mater non vult infanti tradere cultellum quo sese incideret. Unam autem virtutem uni, aliam vero tribuit alii; postremo quoque totus conventus unius religionis format Jesumult etiam Deus amplius virum justum gratulari in bono quod habet commune cum caeteris in fide et unitate, quam in virtute prae ipsis habita. Illa namque nihil ei prodesset absque unitate, quemadmodum oculo nihil prodest visio postquam semotus est a capite. Oculis autem tantumdem placet auditus aurium quantum intuitus ipsorum, ac propter unitatem quae est in membris, oculus vaquid alicui necessarium est, caetera omnia ei subveniunt; et tamen si quodlibet proprium dimitteret officium, nullatenus hoc agere posset. Quisquis autem pes, vel manus, vel aliud membrum
Abbreviated transcription (Latin):
illũ docerẽt si uellet ip̃sis credere. eiq con¬
sulerent: ne mortẽ susciꝑent aut passionem.
Tale est scłare consiliũ. cirea religionis nego¬
ciui: quale ipsi iħu xp̃o tribuebant. S sicut
discipłi nuĩꝗͣ intellexerũt oꝑa di licet ea ui¬
derent. donec ꝑtransissent angustiã de mor

Expanded text:
illum docerent, si vellet illis credere, eique conillum docerent, si vellet illis credere, eique consulerent ne mortem susciperet aut passionem. Tale est saeculare consilium circa religionis negotium quale ipsi Jesu Christo tribuebant. Et sicut discipuli nunquam intellexerunt opera Dei, licet ea viderent, donec pertransissent angustiam de mort
Abbreviated transcription (Latin):
in se habe boni: nisi ds̃ immittat. atq eu¬
stodiat. Et hȩc est prima uia. qua d̃s ue¬
nit ad hominẽ: cognitio suȩ ignorantiȩ.
.s. fortasse dũ fr̃ nouiciꝰ retrahit᷑ ib eo¬
qd loquit᷑. uel oꝑat᷑ ipse considabit diui¬
tias. uel potentiã. sensũ. uł litt̾arũ scien¬
tia: quȩ habebat in scło. Nunc autem
remiinscat᷑. si ꝓpt̾ ꝗdlibet hoꝵ maiorẽ habuit
potentiã malũ oꝑandi: uł ampliꝰ adeo disce¬
denchi. Qd si in corde suo inuenire ualeat. pe¬
dm̃ impugnabat. Nũquid se ditiorẽ estima¬
ret. qͥa maiorẽ habebat in scło facultatẽ ma¬
lu agendi. quã aliquis pauꝑ: Non st̃ aliȩ
diuitiȩ uel sensus: nisi dõ adherere. Qui uͦ
ab illo separat᷑: qͥc quid habeat. ei in dederꝰ
uertit᷑. Non est aut̃ mirũ. si animalis homo
qͣndo nouit̾ ad coni̾sionẽ uen̾it: uult xp̃i
mebia regere. Ipsi nãq discipłi dñi libent̾

Expanded text:
nihil haberi boni, nisi Deus immittat atque cunihil haberi boni, nisi Deus immittat atque custodiat. Et haec est prima via qua Deus venit ad hominem: cognitio suae ignorantiae. 4. Sed fortasse, dum fr ipse considerabit divitias vel potentiam, censum vel litterarum scientiam quae habebat in saeculo. Nunc autem reminiscatur si propter quodlibet horum majorem habuit potentiam malum operandi, vel amplius a Deo discedendi. Quod si in corde suo invenire valeat, poeDeum impugnabat. Nunquid se ditiorem aestimaret quia majorem habuit in saeculo facultatem malum agendi, quam aliquis pauper? Non sunt aliae divitiae vel census, nisi Deo adhaerere: qui vero ab illo separatur, quidquid habeat, ei in dedecus vertitur. 5. Non est autem mirum si animalis homo quando noviter ad conversionem venerit, vult Christi membra regere: ipsi namque discipuli Domini libenter
Abbreviated transcription (Latin):
ualeas. Si enĩ ad dext̾am uel ad sinistrã diuer¬
ĩs. uepres. et spinas inuenies: ac latrones tibi
insidiantes. Mem̃to etiã dũ i potestate tua
⁊ regimine fuisti. ꝑ quas uias ambulabas: uł
qualiter te regebas. Proptea quesisti ductore.
qͣm ire nesciebis. Oportet itaq ut eũ sequa¬
ris. Na si tu cecus prior incedas: in foueã ca¬
des. et alii te sequentes. An nescis qd nulla
umꝗͣ creatura luerata sit aliquid in suo regi¬
mine: Angłs benignꝰ factus est diabolus: q̃n¬
do semet ipsũ regere uoluit. Adã quoq se¬
quẽs eũ: exunt a paradiso. Tale nãq consilñ
est homini primitꝰ necessariũ: ne de se habe¬
at consiliũ. id est tantũ sensus habeat. qui
tat. seq abiciat: si se inuenire desidat. in
nichilũ quoq se redigat: si di filiũ uult um¬
tari. qui semet ipsu exmaniuit. Tantũ eni
boni necessiriũ est hommni. cognose̾e neh

Expanded text:
valeas; si enim ad dexteram vel ad sinistram divervaleas; si enim ad dexteram vel ad sinistram divertas, vepres et spinas invenies, ac latrones tibi insidiantes. 2. Memento etiam, dum in potestate tua et regimine fuisti, per quas vias ambulabas, vel qualiter te regebas: propterea quaesisti ductorem, quoniam ire nesciebas. Oportet itaque ut eum sequaris; nam si tu caecus prior incedas, in foveam cades, et alii te sequentes. An nescis quod nulla unquam creatura lucrata sit aliquid in suo regimine? Angelus benignus factus est diabolus quando semetipsum regere voluit. Adam quoque sequens eum exivit de paradiso. 3. Tale namque consilium est homini primitus necessarium, ne de se habeat consilium, id est tantum sensus habeat, qui tat seque abjiciat, si se invenire desiderat; in nihilum quoque se redigat, si Dei Filium vult imitari, qui semetipsum exinanivit. Tantum enim boni necessarium est homini cognoscere in se
Abbreviated transcription (Latin):
uult iustꝰ ꝓ bono suo a dõ adiuuari. uł salius¬
ri: nisi gr̃a ipsius. Dĩ quoq filiꝰ qͥ de celo des¬
cendit sciens qͦ illuc ascendetur: dix̃ ⁊ doci¬
it. neminẽ illuc ascensurũ: nisi se se humiliando.
Uerũtamen maior humilitas qͤ possit habi. corã
dõ suꝑbia est: ꝓut homo debet meditari. Nullꝰ
enĩ ualet se estimare tã miserui: quin det̾ior sit.
eo habitat. et ei suã concedit:
cendo saluari. uolentes esse pastores: quia
nesciunt esse discipłi. qd pͥmitꝰ scire deberent.
Ouẽadmodũ st̃ om̃s qui nouiter ad religionẽ
uenerunt. icipientes preire: anteqͥ seqͥ noue¬
rint. Modo hic imꝰ adsit: loqͣmurq eũ eo. O tu
qui recenter a scło aduenisti. quomͦ uis docere
qd̵ nescis: Nonne regulã tuã reliqͥsti. quã nos
doce posses. si te requisissemꝰ. ⁊ ad nr̃am nõ re¬
quisitꝰ aduenisti: Sequere pͥores uiã scientes:
ubi nondũ fuisti. Multũq gaudeas: si eos sequi

Expanded text:
tus pro bono suo a Deo adjuvari, vel salvare nisi gratia ipsius. Dei quoque Filius qui de coelo descendit, sciens quomodo illuc ascenderetur, dixit et docuit neminem illuc ascensurum nisi se humiliando . Verumtamen major humilitas quae possit haberi coram Deo, superbia est, prout homo debet meditari; nullus enim valet se tam miserum aestimare, quin deterior sit, , Deus in eo habitat, et ei suam concedit. cendo salvari, volentes esse pastores quia nesciunt esse discipuli: quod primitus scire deberent; quemadmodum sunt omnes qui noviter ad religionem venerunt, incipientes praeire antequam sequi noverint. Modo hic unus adsit, loquamurque cum eo: « O tu qui recenter a saeculo advenisti, quomodo vis docere quod nescis? Nonne regulam tuam reliquisti, quam nos docere posses, si te requisissemus, et ad nostram non requisitus advenisti? Sequere priores viam scientes ubi nondum fuisti, multumque gaudeas si eos sequi
Abbreviated transcription (Latin):
nanis aut̃ gła aufert homini fidẽ quã debe
habe in semet ipso. et in aliis fr̃ibus:⁊ etiã in
dño. Semet ipsũ eni debet unꝰ quisq eredere.
scire. atq cognosc̾e: plus cet̾is frib eẽ pecea¬
torẽ. Na si bonꝰ est: meliꝰ sua peccata udet. ⁊
aliena. Debetq se submitt̾e cunctis raptoribs
atqs meretricib: credens se fore deteriorem.
Nec cogitet diuinã gr̃am. nisi usq ad se. nõ
posse attingere. Tũc enĩ hoc cogitat. si alios
despiciat. qui posst̃ a peccatis in qͥb st̃ surge¬
re: ipse uero a bono in quo est decide. Nõ enĩ
magnũ est si cunctis se subiciat fr̃ib. qui bo¬
ni sunt: ꝓut debet credere. Debet etiã aꝓbare
ac dilige humilitatẽ ipsoꝵ: magis etiã ꝗͣ suã. ꝗͣdo¬
qͥdẽ meliorẽ ac maiorẽ eã existimat. Hoc enĩ fa¬
cit uir iustꝰ: postꝗͣ longo tẽpore in aliqͣ cõgrega¬
cione ꝑmanserit. Quãdo ampliꝰ in eo dñs hospi¬
utꝰ fuerit. tanto meliꝰ intelligit atq cognoscit

Expanded text:
nanis autem gloria aufert homini fidem, quam debet habere in semetipso et in aliis fratribus, et etiam in Domino; semetipsum enim debet unusquisque credere, scire atque cognoscere plus caeteris fratribus esse peccatorem. Nam si bonus est, melius sua peccata videt quam aliena, debetque se submittere cunctis raptoribus atque meretricibus, credens se fore deteriorem: nec cogitet divinam gratiam nisi usque ad se non posse attingere. Tunc enim hoc cogitat, si alios despiciat qui possunt a peccatis in quibus sunt surgere; ipse vero a bono in quo est decidere. 2. Non enim magnum est si cunctis se subjiciat fratribus qui boni sunt, prout debet credere; debet etiam approbare ac diligere humilitatem ipsorum, magisque quam suam, quandoquidem meliorem ac majorem eam existimat. Hoc enim facit vir justus, postquam longo tempore in aliqua congregatione permanserit: quanto amplius in eo Dominus hospitatus fuerit, tanto melius intelligit atque cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
non reprehendat᷑. Disciplina uero ñ affert
rubiginẽ in hominẽ: s: submouet eã. Sicurt
uirga non immittit cmnerẽ in lixouiũ. sed
submouet illũ qui illic aderat. unde lixo¬
rium fit turbidũ: sic ille cui displicẽt ꝗͣdo
reprehenditur. no se bene purgauerat eo qd
in se ab alio reppit᷑. Uerutamen nemo de¬
beret appete. ab alio laudari: uel urtuꝑari.
lui eni scient̾ agit illd unde blasphemetur:
isipiens est. Qui facit bonũ. uolens inde lau¬
dari: stultꝰ est similit̾. Cui uero displicet dum
uituꝑat᷑: placet dũ laudatur:

Expanded text:
 reprehendatur. Disciplina vero rubiginem non affert in hominem, sed submovet eam. Sicuti virga non immittit cinerem in lixivium, sed submovet illum qui illic aderat, unde lixivium fit turbidum, sic ille cui displicet quando reprehenditur, non se bene purgaverat eo quod in eo ab alio reperitur. 5. Verumtamen nemo debet appetere ab alio laudari vel vituperari. Qui enim scienter agit illud, unde blasphematur, insipiens est; qui facit bonum volens inde laudari, stultus est similiter. Cui vero displicet dum vituperatur, placet dum laudatur
Abbreviated transcription (Latin):
suã oꝑat᷑ honorẽ illi subtͣhit. credens illd̃ cau¬
sa sui fieri. Certissime nãq unquisq ab alio
oc qd in animo suo cogitat. hoc fit ꝓpt̾ me.
Tana quippe gła ꝓut sibi uidet᷑: habet id qd̾
ñ habet. magnũ sensii. magnũq posse pruden¬
des etia sermones: atq alia bona ꝗͣ płima.
Grauiꝰq decipit᷑. arbitrando se habe: eũ mes
hor habeat. Multos enĩ ds facit credi bo¬
nos. ꝓpt̾ utilitatẽ alioꝵ: qͥ tantũ boni sibi
in eis mueniunt quantũ credunt. Ipsi iͥ
pibunt de quib credulitas habet᷑. insi bonisꝰ
s. huiꝰmodi attracꝰtione ⁊ occasione. uult deis
suis auxiliari. Neqͥs aut̃ hunc diabolicũ mei¬
dat laqueũ: sua oꝑa quȩ fecit inspiciat. Et si
bene se discutit: cognoscet sine dubio. se niehi
nisi penã meruisse. & ita credat ꝓpt̾ alios qͥ dni¬
tius cdo seruierunt: bonũ in religionẽ aduenire
S si qͥd adu̾sitatis euen̾it: inde semet ipsũ in¬

Expanded text:
tur, honorem illi subtrahit, credens illud causa sui fieri. Certissime namque unusquisque appeoc quod in animo suo cogitat: « Hoc fit propter me. » Vana quippe gloria, prout sibi videtur, habet id quod non habet, magnum sensum, magnumque posse, prudentes etiam sermones atque alia bona quamplurima: graviusque decipitur arbitrando se habere, cum nihil horum habeat. Multos enim facit Deus credi bonos propter utilitatem aliorum, qui tantum boni sibi in eis invenitur, quantum credunt. Ipsi vero peribunt de quibus credulitas habetur, nisi boni sint. 4. Sed hujusmodi attractione et occasione vult Deus suis auxiliari. Ne quis autem hunc diabolicum incidat laqueum, sua opera quae fecit inspiciat, et si bene se discutit, cognoscet sine dubio se nihil nisi poenam meruisse. Et ita credat, propter alios qui diutius Deo servierunt, bonum in religionem advenire. Sed si quid adversitatis evenerit, inde semetipsum in
Abbreviated transcription (Latin):
te in fine confiteri poderis:
istd̃ ꝑageres. Ampliꝰ uigilares. ieninares.
ic de dõ loquereris in illa religione: qͥ¬
hic. eũ ista paupe gente. dota die in afflic¬
tione laborandi ꝑmanente: que admoũ al
laboratores sełares. et etiã in diseiplina. un
Nadbue fores in seło: satis quandoq posses
te adu nire. Cũ huimodi specie facit ei eo¬
tempne ⁊ odio habe bonũ: ad qd uenerit
Iultotiens etiã inuitat eũ ad hoc:
Lee quo certissime seit. quia nũꝗͣ sibi
etedtos. Apt hoc solũ mͦ ut possit eũ recard¬
re umno inomto: ab amore diuno. Cũq diabis
i celio in &d hominẽ ⁊ gard andũ ne ascende
in eelu unde ipse cecidiẽ. sine utilitate qua ñs
ostolet. nõne homo salutẽ expectãs debet ens
cle pesiste atꝙ alld face qd̾ ei displicet: Prors
eĩ solumodo displieentia. lebet qͥsq dm̃ dilige¬

Expanded text:
tem in fine confiteri poteris. tem in fine confiteri poteris. istud perageres, amplius vigilares, jejunares ac de Deo loquereris in illa religione, quhic cum ista paupere gente, tota die in afflictione laborandi permanente quemadmodum alii laboratores saeculares, et etiam in disciplina: vel si adhuc fores in saeculo, satis quandoque posses huc advenire. » Cum hujusmodi specie facit eum contemnere et odio habere bonum, ad quod venerat. 4. Multoties etiam invitat eum ad hoc, de quo certissime scit, quia nunquam ei credetur, propter hoc solummodo ut possit eum retardare uno momento ab amore divino. Cumque diabolus ita laboret ad hominem retardandum ne ascendat in coelum unde cecidit ipse, sine utilitate quam inde praestoletur, nonne homo salutem exspectans deberet ei valde resistere atque illud facere quod ei displiceret, propter ejus solummodo displicentia
Abbreviated transcription (Latin):
Propt hoc ingens sensus necessariꝰ est ad
diabolicas deuitandas insidias: quia se¬
per iuxta bonũ est. nũꝗ cũ bono. Quẽ admo¬
du aliqͥs cuilibet intest consilio. nec tamen
cũ cõsilio: uolens illd dissipare. D̃s quoq
ubiq existẽs: est in malo homine. nec tn
cũ eo: quia minime eõcordat ẽ illo. Quẽ¬
admodũ dicit eugłm. qͥa lux in tenebris
lueet: et denebre eã non cõprehenderunt.
Immo augetur sua pena pͣuo homini. quia
diuinã respuit gram: nec uidet in semet¬
ipso claritatẽ illiꝰ quȩ fulget ubiq eã intu¬
entib. Similit̾ bono homini sua corona ac¬
aulcedo corporea. Si enĩ pͥmũ adueniẽs eũ
tali gladio ꝑcuteret. unde dolorẽ sentir et:
homo fugeret. nec qđ sibi ãmonet: uimqͣ ꝑ
petraret:
dhuc diabolus in tantũ est callidus. qd
nnullos homines uult bona oꝑa facere.
unde habeat eos in fine. Cũꝙ ad suã redde¬
unt conscientiã. dicit eis diabolus. Aũquã
pagis. Postremo siquid in hoc dubitas. sal¬

Expanded text:
Propter hoc, ingens sensus necessarius est ad diabolicas devitandas insidias, quia semper juxta bonum est, nunquam cum bono: quemadmodum aliquis cuilibet interest consilio, nec tamen cum consilio, volens illud dissipare. Deus quoque ubi que existens est in malo homine, nec tamen cum eo, quia minime concordat cum eo, quemadmodum dicit Evangelium, quia lux in tenebris lucet, et tebrae eam non comprehenderunt . Imo augetur sua poena pravo homini quia divinam respuit gratiam, nec videt in semetipso claritatem illius quae fulget ubique eam intuentibus. Similiter bono homini sua corona acel alia dulcedo corporea. Si enim primum adveniens cum tali gladio percuteret, unde dolorem sentiret, homo fugeret; nec quod sibi admonet unquam perpetraret. Adhuc diabolus est in tantum callidus, quod nonnullos homines vult bona opera facere, unde habeat eos in fine. Cumque ad suam redeunt conscientiam, dicit eis diabolus: Nunquam c bona opera tu peragis. Postremo si quid in hoc dubitas, sal
Abbreviated transcription (Latin):
bolus ibi addux̾at. suũq reputabat. prebendo
el humilitatẽ qua os eiꝰ laq̾os calcat. qui st̃ etiã
densiores ꝗͣ fila araneȩ apparẽtia: quando magnꝰ
calor fit in estate:
telligi: grauiꝰq uitari. Cũ aliqͥs homo scłm reliqueres
ac bono animo religione ingressus fuerit. noti eiꝰ q̃¬
doq locũ uisitant: quo adueit. T̃ue in cipit ei dii
diabolus: sub spetie boni. Multii debes gaude
tantũ beneficiũ uenit in hane congregationem
ꝓpter te. Nuꝗͣ aliqͥs de prtria tua huc aduenit
donec tũ aduenisti. Quinetiã pat̾ tuus ⁊ mate
tila nũꝗͣ aduenirent: nisi tu affuisses. Quisqͥs a
diabolicas ignorat insidias. delectat᷑ in hoc qõ
ab eo sibi dicit᷑. uerũq esse reputans: uanã inei¬
dit głam. Nec solũ iste quẽ parentes sui uisitan¬

Expanded text:
bolus ibi adduxerat, suumque reputabat, praebendo bolus ibi adduxerat, suumque reputabat, praebendo ei humilitatem, qua ejus omnes laqueos calcat, qui sunt etiam densiores quam fila araneae apparentia, quando magnus calor fit in aestate.telligi graviusque vitari. Cum aliquis homo saeculum reliquerit ac bono animo religionem ingressus fuerit, noti ejus locum quandoque visitant quo advenerit. Tunc incipit ei dicere diabolus sub specie boni: « Multum debes gaudere, quia tantum beneficium venit in hanc congregationem propter te, nunquam aliquis de patria tua huc advenit, donec tu advenisti: quin etiam pater tuus et mater tua, nunquam advenirent nisi tu adfuisses. » Quisquis autem diabolicas ignorat insidias, delectatur in hoc quod ab eo sibi dicitur, verumque esse reputans vanam incidit gloriam. Nec solum iste que
Abbreviated transcription (Latin):
pondeat discipłs. O mimice. bene seio: qi
stultꝰ es. Quid mecũ loquens : An ignoras quo¬
modo fecerimꝰ Me ipsũ dedi. Ms̃ non sũ.
Si mecũ uis dimicare: uade ad pastorẽ meũ.
cuiꝰ sũ: ⁊ ipse tibi respondebit. Ego sũ post eiꝰ
clipeũ. & uerba dei quȩ mͥ loqͥtur ab uniusis
tuis me ꝓtegẽt iacłis. Quãdoq impetuosius ue¬
nies cũ malis cogitationib. tato ampliꝰ dehone¬
statꝰ atq deuictꝰ reuerderis: exeundo a nobis:
Sretea tantũ est uersutꝰ diabolus.
qr qͦsdã homines adducit in religionẽ. pꝰea
reqͥucit cos in sełm. uł tenet eos inobedientes
mn claustro int̾ alios fr̃s. ut maiorẽ penã habe¬
ant. Multomagis enĩ dm̃ amittit impiꝰ cũ urro
nisto.sese nolẽs emendare: ꝗͣ cũ alio. ꝗadmodũ
iudas cũ iħu xỹo. Alit enĩ nichil ibi ds̃ ãpliꝰ
liqd̃ nemus. eec aliqͥs bonꝰ: sine bonis opibus.
Dñs aut̃ aliq̃n cõuertit eũ ꝑgiam suã. quẽ dia¬

Expanded text:
pondeat discipulus: « O inimice, bene scio quia stultus es. Quid mecum loqueris? an ignoras quomodo fecerim? meipsum dedi, meus non sum. Si mecum vis dimicare, vade ad pastorem meum cujus sum, et ipse tibi respondebit. Ego sum post ejus clypeum, et verba Dei quae mihi loquitur ab universis tuis me protegent jaculis: quantoque impetuosius venies cum malis cogitationibus, tanto magis dehonestatus atque devictus reverteris exeundo a nobis. » 6. Praeterea tantum est versutus diabolus, quia quosdam homines adducit in religionem, postea reducit eos in saeculum, vel tenet eos inobedientes in claustro inter alios fratres, ut majorem poenam habeant. Multo magis enim Deum amittit impius, cum viro justo sese nolens emendare, quam cum alio quemadmodum Judas cum Jesu Christo. Aliter enim nihil amplius liquod nemus, esset aliquis bonus sine operibus bonis. Dominus autem aliquando convertit eum per gratiam suam, quem dia
Abbreviated transcription (Latin):
gens: xiiii. annoꝵ spacio ꝑ ambulans
tĩas ⁊ ꝓuincias barbaras: que de eo scꝑ¬
ta inueniebam paucis ⁊ uilib ⁊ hirsu¬
tis scedulis diligent̾ scribebam: ut in
uno uolumine ea ꝯp̾hendere potuissẽ:¬

Expanded text:
gens, XIV annorum spatio perambulans terras et provincias barbaras quae de eo scripta inveniebam paucis et vilibus caedulis diligenter scribebam, ut in uno volumen comprehendere posse
Abbreviated transcription (Latin):
legendũ. O mira fertuna. int̾ p̾dones ce¬
cidi : ⁊ raptis om̃ib spoliis meis codex
tm̃ mͥ remansit. Ergastulis trusus fui
remansit. In ꝓfundũ aqͣꝵ multaꝵ crebro
cecidi pximꝰ morti:⁊ euasit codex mini¬
cremabat᷑ : ⁊ ꝯsũptis reb meis. euasit¬

Expanded text:
em. O mira fortuna! Inter praedones cecidi et raptis omnibus spoliis meis, codex mihi tamen remansit. In ergastulum trusus fui, remansit. In profundum aquarum multarum crebro cecidi, proximus morti, et minime codex icremabatur et consumptis reb
Abbreviated transcription (Latin):
lans ⁊ orans post asslĩptio¬
nem dñi : uenit ad eã angłs
dñi dicens. Surge maria
et accipe palmã quã nunc¬
tibi detuli: qũi post tres dies assũptura¬

Expanded text:
lans et orans post ascensionem domini, uenit ad eam angelus domini dicens ei: «Exurge Maria et accipe palmam quam tibi detuli quoniam post tres dies assumer
Abbreviated transcription (Latin):
bascloꝵ britanius: ⁊ t̾ram castellanoe. frã¬
cis. t̾ram nagere ⁊ cesar auguste grecis ⁊
gonis pictaius. ⁊ t̾ram alandaluf iuxta
maritima theutonicis. ⁊ t̾ram portu gal¬
lor dacis ⁊ flandris dedit. Terrã galetie
franci in habitare noluer̃: qm̃ asꝑa eis¬

Expanded text:
anorum Francis, terram Nagreae et Caesaraugustae Graecis et gonis Pictaniis, terram Alandalosiae juxta maritima Teutonicis, terram Portugallorum Dacis et Flandris, terram vero Gallaeciae Franci inhabitare noluerunt, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
Thartareis qr me laq̃is draco p̾pẽdit at̃.
Criminib nexũ grauib pia respice mat̾
Solue reũ. pondusq meũ releuare labora
Ut ueniã reꝰ inueniã. ꝓ me p̾cor ora.
Ne stigie mͥ militie sint cognita cast᷑.
Immo dĩ pietate uehei merear sr̃ astͣ.¬

Expanded text:
laquies draco praepedit ater Criminibus nexum gravibus, pia, respice, mater. Solve reum, pondusque meum relevare labora, Ut veniam reus inveniam, pro me, precor, ora, Ne Stygiae mihi malitiae sint cognita castra Imo Dei pietate vehi merear super ast
Abbreviated transcription (Latin):
Uersus hildeb̾ti ad beatã mariã
cã parẽs. caro labe carẽs ⁊ dulcis odoris
Stella maris. cui nulla paris fuit orta decoris.
Digna coli. regina poli. flos ĩ ꝑialis.
Cella dĩ. speculũ fidei. uͥgo specialis.
ai elle fluens. pietate cluens dulcedĩe manãs.

Expanded text:
ersus Hildeberti ad beatam Mariam. Sancta parens, caro labe carens et dulcis odoris, Stella maris, cui nulla paris fuit orta decoris. Digna coli, Regina poli, flos imperialis Cella Dei, speculum fidei, virgo specialis, Melle fluens, pietate
Abbreviated transcription (Latin):
iderei ꝓceres adregia uota freq̃ntes.
Certatĩ ueniũt agglomerãdo chorũ.
Urinceps romana currit ab arce petrꝰ.
Conueniũt ad festa simul sua dona ferẽtes.
Hi qͦꝵ cineres urbs caput orb habet.
Culm̃ apłicũ radianti luce choruscũ.
Nobilis audreã mutit achaia suũ.
Precipiũ m̾itis ephesus uen̾anda ioħem¬

Expanded text:
iderei proceres ad regia vota frequentes, Certatim veniunt, agglomerando chorum. Princeps Romana currit ab arce Petrus. Conveniunt ad festa simul sua dona ferentes, Hi quorum cineres Urbs, caput orbis, habet, Culmen apostolicum, radianti luce coruscum. Nobilis Andream mittit Achaia suum. Praecipuum meritis Ephesus veneranda Jo
Abbreviated transcription (Latin):
cibus imploranti: quidã aliꝰ sociꝰ scł: ip̃iꝰ¬
de naui clipeũ suũ illi in mari iniecit di¬
diũ inuocas: auxiliet᷑ tibi. At ip̃e dipeo
accepto beato iacobo diuinitꝰ ducenre ꝑ¬

Expanded text:
cibus imploranti quidam socius ipsius clypeum suum ei in mare jecit dilium invocas auxilietur tibi. » At ille clypeo accepto beato Jacobo ducente
Abbreviated transcription (Latin):
antistes aiherosolimis rediens. in naui
ueniens q̃dã maris unda ualida ra¬
puit illũ. cum qͥbꝰdam aliis in mari. Qͥ
cum anaui fere.Lx. cubitis suꝑ undã
fluctuantes iam distarent. ⁊ beatũ iaco¬

Expanded text:
antistes a Jerosolymis juxta oram navis veniens unda maris valida illum rapuit, cum quibusdam aliis in mari. Qui cum a navi fere LX cubitis super undam fluctuantes jam distarent et beatum Jaco
Abbreviated transcription (Latin):
Luẽna. Uentosa. Capparra. Adania.
simulachia que tunc in hyspaniã inue¬
uit. penitꝰ destruxit. pret̾ ydolũ qd̃ est
ꝓprie fabricauit : ⁊ demoniacã legionẽ
que etiam tauta fortitudine illud ydo¬
lum optinet. qd̃ anullo unꝙͣ frangi
potuit. Cum enĩ aliqͥs. xp̃ianus ad illd̃
appinqͣt : statim ꝑiclitatur. S cũ aliqͥs
sarracenꝰ causa ad orandi uł dep̃candi
mahumech aocedit: ille in columis re¬
cedit. Si forte suꝑ illud auis q̃lib se
deposuerit: ilico morit᷑. Est gͥ in maris¬
nico optime sculptꝰ. supͣ t̾ram sitꝰ. deor¬
sum latus. ⁊ qdratus. de sursum stric
in sublime coruus. suꝑ quẽ eleuatur
imago illa de auricalco optimo ĩ effi¬
gie honuius fusa. suꝑ pedes suos erec
aiunt. amanu eiꝰ cadet : anno quo rex
futurꝰ in gallia natus fuerit. qͥ totam¬
tr̃am hyspanicã xͥanis legib ĩ nouissi¬
mis tp̃rib subiugau̾it. Mox ut ud̾int¬

Expanded text:
arra, Adonia. simulacra, quae tunc in Hispania invenit, penitus destruxit; praeter idolum, quod est nomine fabricavit, et quamdam legionem Quae legio tam fortiter illud idolum obtinet, quod a nullo unquam frangi potuit. Cum aliquis Christianus ad illud appropinquat, statim periclitatur; sed cum aliquis Saracenus causa adorandi vel deprecandi Mahomet accedit, recedit incolumis. Si forte super illud avis quaelibet se deposuerit, illico moritur. Est autenico optime sculptus, supra terram situs, deorsum latus et quadratus, desursum strictin sublime corvus. Super quem elevata est imago illa de aurichalco optimo in effigie hominis fusa, super pedes suas erectaiunt, de manu ejus cadet, anno quo rex futurus in Gallia natus fuerit, qui totam Hispaniam Christianis legibus in novissimis temporibus subjugabit. Mox ut
Abbreviated transcription (Latin):
xauro qd̃ łiarolo reges ⁊ principes his¬
panie dedere. bĩ iacobi basilicam tũc
ꝑ tres annos in illis horis cõmorans¬
augm̃tauit. antistitẽ ⁊ canonicos scd̃¬
in stituit: eamq tintinnabulis palle¬

Expanded text:
auro, quod ei reges et principes Hyspanie dederunt, beati Iacobi basilicam, tunc per tres annos in illis horis coaugmentavit. Antistitem et canonicos secuninstituit; eamque tintinnabulis, et palle
Abbreviated transcription (Latin):
donec ad ultimũ neqͥuit. Nouissime
et scõ iacobo cecider̃ muri eiꝰ.⁊ est deser¬
ia usq in hodiernũ diẽ. Quidã enim
gurges atriamitis in medio eiꝰ surreẽ:
in quo magni pisces nigri habent᷑. Qs¬

Expanded text:
e et sancto Jacobo, ceciderunt muri ejus: et est deserta usque in hodiernum diem. Quidam enim gurges Atti amnis in medio ejus surrexit, in quo nigri pisces habentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ste. quẽ dñs supͣ mare galilee ad pre¬
dicandum ppłos sua in effabili gr̃a eli¬
gere dignatus ẽ: quẽ heiddes rex gla¬
dio ꝑemit. cuiꝰ corpꝰ in galetia que
nime lib̾asti. qͥ tot t̾ras tantas urbesq
acqͥsisti. Q ua ppt̾ tͥ notifico : qͥa sic̃
dñs potentiorẽ omniũ regũ t̾renoꝵ
stellaꝵ quã in celo uidisti. hoc signi¬
ficat : qd̾ tu cum magno exercitu ad
expugnandam gentẽ paganor ꝑfi¬

Expanded text:
stae, quem Dominus supra mare Galilaeae, ad praedicandum populis, sua ineffabili gratia eligere dignatus est; quem Herodes rex gladio peremit; cujus corpus in Gallaecia, quae liberasti, qui tot et tantas urbes acquisisti. Quapropter tibi notifico quia, sicut Dominus potentiorem omnium regum terrenorum stellarum, quam in coelo vidisti, significat quod tu, cum magno exercitu ad expugnandam gentem paganorum perfi
Abbreviated transcription (Latin):
celo quandã uiam stellaꝵ. incipientẽ
a mari frisie ⁊ tendentẽ int̾ theutoni¬
cam ⁊ italiam.ant̾ galliã.⁊ aqͥtaniã.
rectissime transeuntẽ ꝑ gasconiã bas¬
damq ⁊ nauarram ⁊ hyspaniã. usq¬

Expanded text:
celo quandam viam quasi stellatam, incipientem a mari Frisie et tendentem inter terram Teutonicam et Italiam, inter Galliam et Aquitaniam rectissime transeuntem per Wasconiam Basculamque et Navarriam atque Hyspaniam usqu
Abbreviated transcription (Latin):
in capite : scitore me ꝑ eã mr̃iũ ꝯsumas¬
se. E x hoc qd̾ martyr esset in notuit ppłs:
qͥa non aderat hystoria passionis.

Expanded text:
in capite, scitote me per eam martyrium consummasse: et ex hoc quod martyr esset innotuit populis, quia non aderat historia passionis.
Abbreviated transcription (Latin):
frus admiraldꝰ tolete illũ in pueritia
exulatũ. or nauit habitu m ilitari in pa¬
latio toleti. ⁊ qͦmͦ idẽ łiarolꝰ postea amore¬
eidem galafri occidit in bello braiman¬
tum magnũ. ac suꝑbũ regẽ sarracenor

Expanded text:
r Admirandus Toleti illum in pueritia exsulantem ornavit habitu militari in palatio Toleti. Idem Carolus postea occidit in bello Braimantum, magnum et superbum regem Saracenor
Abbreviated transcription (Latin):
plissimus renib uentre congruus. bͣ¬
chiis ⁊ cruribꝰ grossus: omnib artubꝰ
fortissimꝰ. c̃tamine doctissimus: uules
acerrimꝰ. Habebat in longitudine fa¬
cies eiꝰ unũ palmũ ⁊ dimidiũ: ⁊ barba

Expanded text:
plissimus, ventre congruus, brachiis et cruribus grossus, omnibus artubus fortissimus, certamine doctissimus, miles acerrimus. Facies ejus in longitudine habebat unum palmum et dimidium, barba
Abbreviated transcription (Latin):
Tu patriã repetis. nos tͥste sub orbe relĩqͥs
Te tenet aula nitens: nos lacͥmosa dies¬
Sex qͥ lustra gerens octo bonꝰ ĩ suꝑ annos
Creptꝰ t̾re iustꝰ ad astra redis.

Expanded text:
tu patriam repetis, nos triste sub orbe relinquis: te tenet aula nitens, nos lacSex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos, Ereptus terrae justus ad astra redis.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ dimidiũ palmũ habebaut. statim
gebat᷑ octo palmis extensũ habebat᷑:
pret̾ illd̾ qd̾ dependebat. Parũ panis co¬
medebat: s qͣrtã partẽ arietis aut gal¬
lianas duas. aut anserẽ. aut spatulã
porcinã. aut pauonẽ. aut gruẽ. aut
leporẽ in tegrũ edebat. Modicũ uinũ
et aquã limphã sobrie bibebat. Tante
ad bases simul cũ equo suo uno ictu
ꝓpria spara secabat. Q uatuor ferrat᷑as
a t̾ra usq ad caput suũ sola manu ue¬
locit̾ elenabat. Et erat donis largissimꝰ :
suã tenens: coronã regiam ⁊ sceptrũ gesta¬

Expanded text:
tis gebatur, octo palmis extendebatur, praeter illud quod dependebat. Parum panis comedebat; sed quartam partem arietis, aut gallinas duas, aut anserem unum, aut spatulam porcinam, aut pavonem, aut gruem, aut leporem integrum edebat. Modicum vinum et lympham sobrie bibebat. Tantaes usque ad bases simul cum equo uno ictu propria spata secabat: quatuor ferraturasa terra usque ad caput suum sola manu velociter elevabat. Erat donis largissimus, in pania tenens, coronam regiam et sceptrum gesta
Abbreviated transcription (Latin):
putincia montis pessulani nissu ciũdam
militis inicoriensis rustica q̃dam apd̾ ui¬
lam sc̃i damiani die sci iacobi panẽ sub¬
cinericiũ fecit ⁊ coxit. Qͦ allate ad mensͣ
ac ꝯfiacto: corã cunctis discũbentibꝰ sangui¬
nolentꝰ apparuit:E dũ magis frangit᷑: ma¬
gis ac magis sanguinẽ reicit. A dño factũ

Expanded text:
provinciae Montispessulani jussu cujusdam militis Mircoriensis rustica quaedam apud villam Sancti Damiani, die sancti Jacobi, panem subcinericium fecit et coxit; quo allato ad mensam atque confracto coram cunctis discumbentibus sanguinolentus apparuit. Et dum magis frangeretur, magis ac magis sanguinem rejecit. A Domino factum
Abbreviated transcription (Latin):
Nutropiꝰ quoq m̃r scõnioe urbis: a
bõ clem̃te ep̃o fertͣ directꝰ ingallias.
Ab eodem pontificalis ordinis gram cõ¬
secutꝰ est. Impletoq huiꝰ officii ordine:
ꝑ acta incredulis p̃dicatione. in surgẽti¬
bus raganis. qͦs auctor inudie credere
non ꝑmisit. illiso capite uictor occubuit.
S qͥa eo tp̃r instante ꝓsecutione. neq dig¬
no loco sepultꝰ. neq axp̃ianis debito ho¬
nore ueneratꝰ est: ualde datũ ẽ obliuio¬
reuelatũ. Post multa annoꝵ spacia: in
eiꝰ honore basilica hedificata ẽ. E xpleto¬
q: oꝑe. paladiꝰ qui tunc sac̃dotalis ordinis
cathedrã regebat: ꝯuocatis abbatibꝰ sacros
cineres in loco quẽ p̃parau̾at transferri
studuit. Qd̾ cum factũ fuisset: duo ex ab¬
batibus reserato optorio scm̃ corpꝰ aspici¬
unt. cõtemplant᷑q cicatricẽ capitis. qua
in parte defixũ fuerat seçuris acumen
S ne p̃sens uisio duceret᷑ in irritũ: eciã
spualis hec doctrina cõmonuit. Scł

Expanded text:
utropius quoque martyr Santonicae urbis, a beato Clemente episcopo fertur directus in Gallias , ab eodem etiam pontificalis ordinis gratia consecratus est, impletoque hujus officii ordine, peracta incredulis praedicatione, insurgentibus paganis, quos auctor invidiae credere non permisit, illiso capite victor occubuit. Sed quia eo tempore instante persecutione, neque digno loco sepultus, neque a Christianis debito honore veneratus est, valde datum est obliviorevelatum. Post multa annorum spatia in ejus honore basilica aedificata est, expletoque opere Palladius, qui tunc sacerdotalis ordinis cathedram regebat, convocatis abbatibus, sacros cineres in locum quem praeparaverat, transferri studuit. Quod cum factum fuisset, duo ex abbatibus reserato opertorio sanctum corpus aspiciunt, contemplanturque cicatricem capitis, qua in parte defixum fueSed ne praesens visio duceretur in irritum, etiam spiritalis haec doctrina commonuit: hilicet
Abbreviated transcription (Latin):
uicꝰ in qͦ iuiuenis qͥdã morabat᷑ noĩe
geraldus qͥ arte pelletaria instructus
iusto labore manuũ suaꝵ iuiuebat: et
matrẽ suã patre defuncto suis laboribꝰ
diligebat: ad curꝰ limina singlis annis
uenire suãq oblationẽ solebat offerre.
Uxorẽ non habebat: s solus cũ matre
uetula uitã castã ducebat. S̾: cũ diuscłe
se ꝯtineret. randẽ uice qͣdã carnis uolup¬
tate suꝑatꝰ: cũ uiuencula qͣdã fornicat᷑
est. Mane aũt facto. qr ꝓegͥnationi priꝰ
se disposuerat cũ duobꝰ uicinis suis du¬
cens secum asinũ q̃ndã. ad sc̃m iacobũ¬
ingaletia ire cepit. Qͥ cum ĩ uia ẽẽnt: ĩ¬

Expanded text:
uidam in quo juvenis quidam morabatur, nomine Giraldus, qui arte pelletaria instructus, juxta laborem manuum suarum vivebat, et patre suo defuncto suis laboribusobum vehementer diligebat, ad cujus limina singulis annis venire et suam obedientiam solebat offerre. Uxorem non habebat, sed solus cum matre sua vetula vitam castam gerebat. Sed cum diuscule se contineret, tandem vice carnis voluptate superatus cum juvencla quadam fornicatus est. Mane autem facto quia peregrinationi prius se disposuerat, cum duobus vicinis suis ducens secum asinum suum, ad Sanctum Jacobum ire coepit. Qui, cum in via essent, in
Abbreviated transcription (Latin):
uit asinũ suũ ⁊ cũ socio pauꝑe quẽ sͥ ĩuia
iunx̾̃at ĩt aggressus ẽ. S cũ aꝓpinqͣsset
ad bĩ apłi limina: ecce socii qͥ eũ reliq̃rant
regredientes obiuauer illi. Qͥ cũ ad huc
ꝓcul ẽẽnt.⁊ duos illos asinũ minitantes
intuiti fuissent: locuti s̃ ad inuicẽ.Simi¬
les auint homines illi s̃ sociis nr̃is. qͦs reli¬
quimꝰ alt̾um mortuũ: ⁊ alt̾um uiuum.
Nec aĩal qd̾ minant differt ab illo ĩ qͣntũ
nosc̾e cepunt: agnoscentes qd actũ fuerat
uehement̃ exuliauer.E domũ ueniẽtes:
rem ꝓ ordinẽ asseruerunt. S his qͥ resu¬
scitatꝰ fuerat. postꝙͣ a scõ iacobo rediit:
hoc qd̃ socii priꝰ enarrauerãt. re ipsa cõfir¬
mauit. Nam ut res digesta ẽ passim di¬
uulgauit. cicatrices ostendit. ẜ. etiã in se¬
entibꝰ demonstrauit. Hũc hominẽ ⁊ oĩa
bas dumiacensis cũ multis aliis uidit: ⁊
ꝓ ad miratione hoc ut relatũ ẽ sepiꝰ solitũ

Expanded text:
asinum suum, et cum socio paupere quem in via junxerat sibi, iter agressus est. Sed cum appropinquasset ad beati Jacobi limina, ecce socii qui eum reliquerant regredientes obviaverunt illi; qui cum adhuc procul essent et duos illos asinum incitantes intuiti fuissent, locuti sunt ad invicem: « Similes, aiunt, homines illi sunt sociis nostris quos reliquimus, alterum mortuum, alterum vivum, nec animal quod minant differt ab illo, in quantum noscere coeperunt, agnoscentes quod actum fuerat, vehementer exsultaverunt, et domum venientes rem per ordinem asseruerunt. Sed qui resuscitatus fuerat postquam a sancto Jacobo rediit, hoc quod socii prius narraverant re ipsa confirmavit: nam ut res gesta est passim divulgavit, cicatrices ostendit, et etiam quod in see ipsa confirmavit. Hunc hominem et omnia ensis abbas cum multis aliis vidit, et pro admiratione hoc, ut revelatum est saepius solitum
Abbreviated transcription (Latin):
loci audientes. uehement̾ lecati ꝓtinꝰ eũdẽ
indomũ suã tulerũt. ac ꝓ triduũ secum
rem oꝑatꝰ est atq mirabilẽ. Nã plage illiꝰ
sine mora sanate s̃: solis cicatricibꝰ loco
uulnerũ manentibꝰ. Loco uͦ genitaliũ
creuit sͥ caro qͣsi u̾tica: ꝓ quã emitebat᷑
urina. Expletis dieb quibꝰ habitatores

Expanded text:
loci audientes, vehementer laetati, protinus eumdem loci audientes, vehementer laetati, protinus eumdem in domum suam tulerunt, ac per triduum secum rem operatus est atque mirabilem. Nam plagae illius sine mora sanatae sunt, solis cicatricibus loco vulnerum manentibus: loco vero genitalium crevit caro quasi verrucae, per quam mittebatur urina
Abbreviated transcription (Latin):
cũ magno ñi cordis affectu considerare ce¬
ꝑi: nũquã enĩ inuita m̃a tã pulchrã crea¬
turã uspiã uidi. Non magne mediocris s¬
erat stature. pulcherrima facie. delectabił
aspectu. Ante eã bs̃ apłs m̃s aduocatꝰ piis¬
simus corã om̃ibꝰ ꝓtinꝰ ꝯstitit: ⁊ de sarha¬
ne fallatia qͣlit̾ me deuicerat clamorẽ fec̃.
Q ue mox ad demones ꝯũsa. o inqͥt miseri
qͥd querebatis inꝑegrino dñi ⁊ filii mei. ⁊
lacobi fidelis suiꝰ Satis uob̾ posset suffic̾e
pena ur̃a: nõ ẽẽt opus ut eã augeretis ma¬
licia ur̃a. Postꝙͣ locuta ẽ illa beatissima:
clement̾ suꝑ me sua lumina flexit. De¬
monibꝰ aũt magno timore ꝯstrictis: õibꝰ
qui concilio p̾erant dicentibꝰ eos contͣ apłm
me fallendo in uiste fecisse: imꝑauit dña
me ad corpꝰ reduci. Sõs gͥ iacobꝰ me susci¬
piens ꝯfestim in hũc locũ restituit. Talit̾
mortuus ⁊ resuscitatꝰ sũ. Qd̾ incole ip̃i

Expanded text:
magno cordis affectu considerare coepi, nunquam enim in vita mea tam pulchram creaturam uspiam vidi: non magnae sed mediocris staturae, erat pulcherrima facie, desirabilis aspectu. Ante beatus apostolus meus advocatus piissimus coram omnibus protinus exstitit, et de Satanae fallacia qualiter me devicerat clamorem fecit. Quae mox ad daemones conversa: « O, inquit, miseri, quid quaerebatis in peregrino Domini et filii mei, et Jacobi fidelis sui? Satis vobis posset sufficere poena vestra, non esset opus ut eam augeretis malitia vestra. » Postquam locuta est illa beatissima, clementer super me sua lumina flexit: daemonibus autem magno timore conterritis, omnibus qui in concilio erant dicentibus eos contra apostolum, me fallendo, injuste fecisse, imperavit domina me ad corpus reduci. Sanctus igitur Jacobus me suscipiens confestim in hunc locum restituit. Taliter mortuus et resuscitatus sum. » Quod incolae ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
to baculo uisus ẽ ꝑcute demones. qͥ me
tenuerant. Q ꝓtinus fugerũt t̾riti: qͦs
ille in secutꝰ ꝑ angulũ illũ hinc exire coe¬
git. R ecce dĩ ⁊ bĩ iacobi gr̃a lib̾atus ab ilł¬
sociis sius publice ad monuit dicens. Ami¬
ce inqͥt noli amodo girino caluo dño tuo¬

Expanded text:
to baculo visus est percutere daemones qui me to baculo visus est percutere daemones qui me tenuerant, qui protinus fugerunt territi; quos ille insecutus per angulum illum hinc exire coegit: et ecce Dei et B. Jacobi gratia liberatus ab illsociis suis publice admonuit, dicens: « Amice, inquit, noli amodo Girino domino tuo
Abbreviated transcription (Latin):
grauit᷑ suspirans locutꝰ ẽ. Grates ago¬
Qd̃ qͥ aderant q̃rentes qͥd significauerit:
ceptione muniri. S dũ hec in silentio trac¬
tarẽ. subito uenit ad me turba tetroꝵ sp̃iũ:
que me intantũ opp̃ssit. ut neq ũbo. neq
signo. exilla hora innuere potuerim qd̃ ad
meã salurẽ ꝑtinuerit. Ea que dicebatis be¬
ne intelligebam: s nulla rõne respond̾e po¬
teram. Nam demones qͥ adme confluxe¬
rant. alii mͥ linguã stringebant alii occłos
meos claudebant: nõ nulli qͦq capd̾ ⁊ corpꝰ
meũ adlibitũ suũ huc illuoq nolente uer¬
tebant. S̾ mͦ paulo ante ꝙͣ loqͥ cepissem. ĩ¬
trauit huc sõs iacobꝰ ferens sinistra manu
muliercule saculũ quẽ inuia tulerã: bacu¬
lum uͦ m̃dici quẽ portaui dũ idem eqͥtaret
equũ meũ: ipsa die qua me ĩfirmitas cepit
inmanu dext̃a tenebat. Baculũ habebat ꝓ
lancea. saculũ ꝓ parma. & ꝯfestim qͣi furo¬
ris i dignatione ueniens adme: eleua¬

Expanded text:
Grates, inq» Quod qui aderant quaerentes quid significaverit: erceptione muniri. Sed dum haec in silentio tractarem, subito venit turba tetrorum spirituum, quae me in tantum oppressit, ut neque verbo neque signo ex illa hora innuere potuerim quod ad meam salutem pertinuerit. Et quae dicebatis bene intelligebam, sed nulla ratione respondere poteram: nam daemones qui ad me confluxerant, alii mihi linguam stringebant, alii oculos meos claudebant, nonnulli quoque caput et corpus meum ad libitum suum huc et illuc me nolente vertebant; sed modo paulo antequam loqui coepissem, intravit huc S. Jacobus, ferens sinistra manu mulierculae sacculum quem in via tuleram, baculum vero mendici quem portavi dum idem equitaret equum meum, ipsa qua infirmitas me cepit in manu dextra tenebat; baculum enim habebat pro lancea sacculum pro palma: et confestim quasi furoris indignatione veniens ad me, eleva
Abbreviated transcription (Latin):
amore apli tuler̃t largientes ei necessaria
uictꝰ. Pgentes gͥ. plures cũ leticia dies.¬
parit᷑ hoc fecerunt. Quoꝵ pacifice ac ca¬
ritatiue societati inuidens diabolꝰ in hu¬
mana forma satis honesta. ad iuuenẽ
qͥ domi fornicatꝰ fuerat clam accessit. eiq
mon. Ego inqͥt sum iacobꝰ apłs quẽ sin¬
glis annis iam exmulto tp̃r ꝯsueiusti
iusitare : tiusq p̃miis honorare. Scias qr
multũ gaudebã de te: qm̃qͥdẽ magnũ
quã domũ tuã exires fornicatꝰ es cũ mu

Expanded text:
aria victus. Pergentes igitur, plures cum laetitia dies hoc fecerunt. Quoniam pacificae ac charitativae societati invidet diabolus, in humana forma satis honesta ad juvenem qui in domo fornicatus fuerat clam accessit, eique mon: « Ego, inquit, sum Jacobus apostolus quem singulis annis jam ex multo tempore consuevisti visitare tuisque praemiis honorare. Scias quia multum gaudebam de te, quoniam quidem magnum equam domum tuam e
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝓegrinꝰ ille bono fine qͥeuit. ⁊ sepult᷑e
traditꝰ est: reũsis sociis ⁊ narrantib que
gesta s̃: p̃dictꝰ girius cognom̃to caluus.
qͥ diues homo fuerat. eoꝵ relatione m
ꝓ sompnio duxit. nec se apͣuitate sua
qͥꝙͣ em̃dauit. Unde nõ post multos
dies ꝯtigit. dũ militẽ armis inuadẽdo¬
int̾ficeret: ut ip̃e qͦq eiꝰdem militis lã¬
cea transfossus int̾iret. Ergo regi regũ

Expanded text:
e traditus est, reversis sociis et narrantibus quae gesta sunt, praedictus Girinus, cognomento Calvus, ui dives homo fuerat, eorum relationem pro somno duxit, nec se a pravitate sua quidquam emendavit; unde non post multos dies contigit dum militem armis interficeret. ipse quoque ejusdem militis lancea transfossus interiret. Ergo Regi regum