comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hortaris uenerabilis paterdguscr
ut sicut beatiuiri athanasiusep̃s
nerabilis ep̃ĩ turonensis eđe s ea¬
e gobeitiam brosii ep̃i m edolanmn¬
sis ecđae meo prosequarstilo Sed
ego ut merits tantorũ uirorũ qu
muri aecclesiarũ sunt & aeloquen¬
tiae fontes i ta &iã sermoneme
imparemnoui : Tamenq absir¬
dum eẽ opin or qđ p̃cipis dedinr
Eaqͣ a probatissimis uiris quillur

Expanded text:
Hortaris, venerabilis pater Augustine, ut sicut beati viri Athanasius episnerabilis episcopi Turonensis Ecclesiaeatissimi Ambrosii episcopi Mediolanensis Ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi
Abbreviated transcription (Latin):
simis quoq: eum a suis carissimis
litterarũ intercessu. Apud¬
2d
sȩculi potes tates postulatum
ñ dedisse. dicentẽ Cuiusdã sapi¬
entis seruandã senten tram de
quo sor iptũ ess& . Quod multx
suae fanȩ contẽplationis. ami¬
cispon prastitiss& : Et illud nihil¬
hominusse suũ addens qđ pberũq
potestasquae praestat prẽmit.
Cum uero unẽ cedendũ esse roga¬
tus uidebat stamid honeste aatẽ¬
perate agebat. ut ñ solũ honerosus
aut molestusnem uideretꝰ : Ve¬
rũ etiã mirabilis exister& :Nam
dũ exortanecessitate suomore apird
quendã afiricȩ ut carium mace¬
doniũ nom̃ine : ꝓsupplicibat teris
int̃uenir& atq: ille paruiss&. hoc
modo rescriptum misit: Miro
modo afficior sapientia tua: It
inillisquae e didisti & in his quae
int̃ueniens. ꝓsolli tis mit tere
ngrauaris: Nãet illa tantũ habent
acuiminis scient osũtatis uit nihil
suprasit: haeciantũ ubre cun

Expanded text:
s quoque eum a suis charissimis litterarum intercessum apud saeculi potestates postulatum non dedisse, dicentem cujusdam sapientis servandam esse sententiam, de quo scriptum esset, quod multa suae famae contemplatione amicis non praestitisset: et illud nihilominus suum addens, quoniam plerumque potestas quae praestat, premit. Cum vero intercedendum esse rogatus videbat, tam id honeste ac temperate agebat, ut non solum onerosus aut molestus non videretur, verum etiam mirabilis existeret. Nam dum exorta necessitate suo more apud quemdam Africae vicarium, Macedonium nomine, pro supplici litteris interveniret, atque ille paruisset, hoc modo rescriptum misit: Miro modo afficior sapientia tua, et in illis quae edidisti, et in iis quae interveniens pro sollicitis mittere non gravaris. Nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit; et haec tantum verecun
Abbreviated transcription (Latin):
& sub uenire posse : luxtres
super stites exirnumerabilib
aeccłaesi. hocẽ casthaginen¬
ses q. dĩbenefitia excisaenon
sunt : & earum ꝑmanent ciui¬
tates & diuno &humano fultȩ
pͣdiaͦ Lic& posteius obitum
urbis ypponiensis in couis des¬
tituta. ab hostib fuerit concrȩ¬
mata : & seinter haec malacui¬
dam sapientis sententiã con¬
solabat  dicentis : Nonerit
magrius. magnum putans
uid cadunt ligna edapides.
etmoriuntur mor tales: Hac
acriitq mergribus llam̃¬
tationib eius. ut&iã aadhuc

Expanded text:
 subveniri posse: vix tres superstites ex innumerabilibus Ecclesias, hoc est, Carthaginensem, quae Dei beneficio excisae non sunt, et earum permanent civitates, et divino et humano fultae praesidio; licet post ejus obitum urbs Hipponensis incolis destituta ab hostibus fuerit concremata. Et se inter haec mala cujusdam sapientis sententia consolabatur, dicentis: Non erit magnus magnum putans, quod cadunt ligna et lapides, et moriuntur mortales. Haec Accrevitque moeroribus et lamentationibus ejus, ut etiam adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ sed que iħuxp̃i. quaerensut uel
fides sc̃ae eccłe catholiȩ muolata
nicati uel a bsel ueręntur uil
abicerentur :¬
nordinandis uerosader dotidus
& dericisconsensum malorũ p

Expanded text:
 sed quae Jesu Christi quaerens; ut vel fides sanctae Ecclesiae catholicae inviolata nicati, vel absolverentur vel abjicerentur. In ordinandis vero sacerdotibus et clericis consensum ma
Abbreviated transcription (Latin):
diȩ ut insi faci d manidas. culp̃a
penesie remanere Nonin nego¬
tio esse duudicẽ d ñe meritoueni¬
rabilis et suscipiende pat̃ Nono
mitas quod pleriq: doinsistius
loci faciunt : Vt qđ cũq sillicitus
petitor uoluerit extorqut as pul
qđ tibi audice totcuris obserito
petibilemuisũ fuerit : imoatis
subseruente ueritundiq maxi¬
ma difficillienũ in t̃bonsapca¬
tia est: Proinde statim cõminda¬
tis. ẽffectũ desideritribui : a¬
reisperandiutam ante patefaceram:¬

Expanded text:
diae, ut nisi faciam quod mandas, culpam penes me remanere, non in negotio esse, dijudicem, domine merito venerabilis, et suscipiende pater. Non enim instas quod plerique homines istius loci faciunt , ut quodcumque sollicitus petitor voluerit, extorqueas; sed quod tibi a judice tot curis obstricto petibile visum fuerit, admones subserviente verecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. Proinde statim commendatis effectum desiderii tribui: nam sperandi viam ante patefeceram
Abbreviated transcription (Latin):
haec contracelsũ. porphiriũ &
iulianũ augustũ rabidos ad uer¬
sus xp̃m canes. & contrasectator
aeccłae uł eorũ qui putant aeccđam
nullos philosophos & eloquentes
habuis sedoctores magnosi dauit
ingenio: ut sciant quant & qua¬
lesuiri eã fundauerint. extrine¬
rint adornauerint: desinem
fidẽ nrãm rus tices implicitaus
arguere: suãq. potius inperui
recognoscere. Innumeris propt
libris a postolorũ proph&arũque

Expanded text:
et contra Celsum, Porphyrium, et et contra Celsum, Porphyrium, et Julianum Augustum, rabidos adversus Christum canes, et contra insectatores Ecclesiae, vel eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut sciant quanti et quales viri eam fundaverint, exstruxerint, adornaverint: et desinant fidem nostram rusticae simplicitatis arguere, suamque potius imperitiam recognoscere. Innumeris praeterea libris Apostolorum Prophetaru
Abbreviated transcription (Latin):
tioneranendũ uerbũ ad uerbũ
exposuit: eũq. breuiter disseruit.
& inchyridionẽ appellauit. Du¬
os libros salomonis explanauit.
cantica uero canticorũ ex origenis
tulit linguam. Matheinihilomi¬
nus ȩuuangelis tã exhebreo fecit
eẽ romanũ quodq cõpendiosa
potius quã fastidiosa explanati¬
one studiosis lectorib interp̃ta¬
tus ẽ: Sed ecimnãq proph&arũ
uolumina. uł uaticinia anuło
quandoq romanorũ uł memĩnis¬
se uł scribere in coassereꝑtũ
sseruit: solus quat tuor & sep¬
tuaginta libros aeditos cõmen.¬
tatusẽ. plerasq propterea pai
epistolas & iohannis reuelation
disseruit. Interhas itaq numo¬
rosas õperissui paginas suis uniu¬
sis praefationib praenotatas.
Quinq & centũ triginta uirorũ
in lustriũ ecclesiasticosscriptores
a passionexp̃i usq ad quartũ de¬
cimũ theudo si imperatorisannũ
in ordinẽ digessit : omnesq quide
scripturis sc̃ĩs memoriae aliqud
tradider̃ breuit̃ ex posuit. Verĩ

Expanded text:
tione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica vero Canticorum ex Origenis tulit linguam. Matthaei nihilominus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum; quodque compendiosa potius quam fastidiosa explanatione studiosis lectoribus interpretatus est. Sexdecim quoque Prophetarum volumina seu vaticinia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel scribere inchoasse reperta, disseruit quatuor et septuaginta libris editos Commentatus est. Plerasque praeterea Pauli Epistolas, et Joannis revelationem disseruit. Inter has itaque numerosas operis sui paginas, suis universas praefationibus praenotatas, quinque et centum triginta Virorum Illustrium Ecclesiasticos scriptores a passione Christi usque ad quartum decimum Theodosii Imperatoris annum, in ordinem digessit, omnesque qui de Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, breviter exposuit. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
radeo uib hectibi qine consu¬
isti frat̃ dilectissime quae strns¬
uiueritate. et certa aritate
rescripsi. sed meliorẽsinue¬
risn sequaris sententam ne
perscripsi : Melius tamenqua
in his periculis fatiamus nuen¬
re ñ possumus. quã orationes
ad dñm dm̃nostrum ut mise¬
reatur nostri. quod ipsumut ss¬
lic& eclesias non deserent dĩ
donci Non nulli prudents
& scĩuiri. et uelle et facre
mer uerunt . Et interdo¬
tes ob trectantium a sui
prepositi intentione m¬
nime deferunt
Saneiste sc̃sinuita sua prolixa. pro

Expanded text:
ra de ouibus. haec tibi. quia me consuluisti, frater dilectissime, qua existimaui ueritate et certa caritate, rescripsi; sed ne meliorem, si inueneris, sequaris sententiam, non praescripsi. melius tamen, quod in his periculis faciamus, inuenire non possumus quam orationes ad dominum deum nostrum, ut misereatur nostri. quod ipsum, ut scilicet ecclesias non desererent, dei dono nonnulli prudentes et sancti uiri et uelle et facere meruerunt et inter dentes obtrectantium a sui propositi intentione minime defecerunt. S
Abbreviated transcription (Latin):
ole Naucellione frib A curta¬
gine tredempto frĩb. Cartha¬
ginis. Item plebi proprie. maxime
tum est. iugum meum suaue ẽ
do einom placeno ominibus de

Expanded text:
Naucellioni. Fratribus a Carthagine. Redempto. Fratribus Carthaginis. Item plebi propriae. Epist.tum est, Jugum meum suave estdo et non placendo hominibus. Se
Abbreviated transcription (Latin):
etpelagie aurelio ep̃o. placentino
rio. dominiani. uiuen ti prbo. del¬
tio agripino plebicataquens. Item
is. ltm machario. theodlo. concordio
ltenimemorio ep̃o. Item cratonii. ltem
no. lauricio. pelgasio.
et uagulo. ampollio ep̃o. Itemrepen¬
ep̃o. protogeni eithalasio. Item

Expanded text:
et Pelagiae. Aurelio episcopo. Placentino rio. Domnioni. Viventio presbytechio. Agrippino. Plebi Cataquensi. Episis. Item Macario. Theodolo. Concordio. Item Memorio episcopo. Item Cratoni. Epist.no. Lauritio. Pelagasio et Vagulo. Ampelio episcopo. Item Repenepiscopo. Protogeni et Thalasio. Item
Abbreviated transcription (Latin):
tias et regi ones omniseuiens
taqͣ potuit expoliatione. ce¬
dibus diuersi q. torm̃tis ir¬
uendiis : Aliisq: innumera¬
bilibus. et inf̃ dismalis de¬
parcens ȩtatinec ipsi dĩ sacer¬
doalibi uel ministris. nec
ipsis eclesiccrum ornam̃tis.
seu instrum̃tis uel edificus:
& hanc ferocissimã hostium
grassationũ. et uastationem
illedĩ homo. et factã fuisse
& fieri : Nonut ceterihomi¬
nũ sentiebat et cogitabat: sed
altius et ꝓfundius ea conside¬
rans. et in his animarũ p̃cipuȩ
uel pericula uł mor p̃uidens.
solito amplius quam ut scrip¬
tumẽ: Qui apponit scientiã
apponit dolorẽ et cor intelli¬
gens. tinea ossibi fuer̃ ei lacri¬
mȩ panesdie ac nocte. Ama¬
rissimãq et lugubrȩm p̃ce¬
teris suae senec tutis. iãpene
extre mam ducebat actole¬
rabat uitam. Videbat enim
ille homo ciuitates excidio ꝑ¬
ditas. pariterq: cumȩ dificiis
uillarumq: habitatores: Altos
ostilinece extinctos. alios effu¬
gatos qot qplispersos etclesiar

Expanded text:
eviens ta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis, incendiis, aliisque innumerabilibus et infandis malis deparcens aetati, nec ipsis Dei sacerdotibus vel ministris, nec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumentis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostium grassationem et vastationem, ille Dei homo, et factam fuisse et fieri, non ut caeteri hominum sentiebat et cogitabat: sed altius et profundius ea considerans, et in his animarum praecipue vel pericula vel mortes praevidens, solito amplius quoniam, ut scriptum est, Qui apponit scientiam, apponit dolorem ; et, Cor intelligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae panes die ac nocte , amarissimamque et lugubrem prae caeteris suae senectutis jam pene extremam ducebat ac tolerabat vitam. Videbat enim ille homo Dei civitates excidio perditas, pariterque cum aedificiis villarum habitatores, alios hostili nece exstinctos, alios effugatos atque dispersos; Ecclesias
Abbreviated transcription (Latin):
nos dĩ et laudes deecdesisel¬
perisse : Edificia ecdesuarim
quam plurimis locisignib
concremata. sollemnis do
debentur depropriis lasda
cisisse. sacrificiaͥ sac ramenail¬
uina uel non queri. uel qur¬
renti quitradat᷑. non facile
reperiri : In ipsis montium
siluis et cauernis pararum
& speluncis confugientes. il
ad quasq munitiones alis
fuisse expugnatos. et inter¬
fectos : Alios ita neces sarios
sustentaculꝰ euolutosator
uatos ut fame contabescerent :
ipsosq ecclesiarum p̃positos
ecclericos qui forte dĩbenefi¬
cioułeos non in curr unt. ułin¬
currentes euaserdnt : Rebus.
omnib: spoliatos atq: nudatos.
genissimos m̃dicare : Nec eis
omnibus adõ om̃a quib faciendi

Expanded text:
nos Dei et laudes de ecclesiis deperisse, aedificia ecclesiarum quam plurimis locis ignibus concremata, solemnia quae Deo debentur de propriis locis desiisse sacrificia, sacramenta divina vel non quaeri, vel quaerenti qui tradat non facile reperiri; in ipsas montium silvas et cavernas petrarum et speluncas confugientes, vel ad quasque munitiones, alios fuisse expugnatos et interfectos, alios ita necessariis sustentaculis evolutos atque privatos, ut fame contabescerent; ipsosque Ecclesiarum praepositos et clericos, qui forte Dei beneficio vel eos non incurrerant, vel incurrentes evaserant, rebus omnibus exspoliatos atque nudatos egentissimos mendicare, nec eis omnibus ad omnia quibus fulciendi
Abbreviated transcription (Latin):
dã lacrimaseius ut nobis ipsere¬
tuliti T̃ unc suꝑbeinterp̃tanti¬
bus & tam quam eum consolan¬
tibus ac dicentibus quia & locus
presbiterudic& ipsamaior q dig¬
nus ess& propinquar& Tamen
episcopatui : cumille homo dĩ ut
nobis retulit maiore consideratio¬
neintelleger& & gemer& : Quã
multa & magnasua uitȩ pericu¬
la de regimine & gubernationi
etcles ie inpendere ac ꝓuenire

Expanded text:
dem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac pr
Abbreviated transcription (Latin):
non nulla modiorum triticipe
rierunt: Tunc si quidem mul¬
titudo serpentium cũ magno
dracone in modum trabisualit
diꝑhuius fluuii alueuminma¬
redescendit: sed suffoca tebestie
inter alsos maris turbini fluctus.¬
nec inora littore eiectesuant. sub¬
secuta ẽ euestigio clad quamin
guinariam uocant: Namm̃
se undecimo adueniens. Pri¬
numomnium uixta illud quod
in etechelem legitur : A sanc¬
toariomeo incipite: Pelagiũ
papam ꝑculit. et sinemora ex¬
tincxit. Quo defuncto tanta¬
stragespopuli facta ẽ ut passim
subgactis habitatorib domus
inurbe plurimeuacueremane¬
rent: Sed quia ecclesia dĩsine
rittore essenom poterat: beatũ
gregorium licx totis uirib renit entẽ.

Expanded text:
nonnulla modiorum tritici millia rierunt. Tunc siquidem multitudo serpentium, cum magno 5 dracone in modum trabis validae per hujus fluminis alveum in mare descendit; sed suffocatae bestiae inter salsos maris turbidi fluctus in littore ejectae sunt. Subsecuta est e vestigio clades, quam guinariam vocant; nam medio se undecimo adveniens, primum omniura iuxta illud quod in Ezechielem legitur: 'A sanctuario meo incipite', Pelagium papam perculit et sine mora extinstrages populi facta est, ut passim subtractis habitatoribus, domus in urbe plurimae vacuae remanerent. Sed quia Ecclesia Dei sine rectore esse non poterat, beatum Gregorium licet totis viribus renitente
Abbreviated transcription (Latin):
desertione pereant: Non
poralẽ mortẽ quae quando
uentura ẽ sed a et̃ nã qua ep¬
sicaueatur & iã ñ uenire¬
tuimus: In cõmune a e e
sus omnescleri ont ñ& iã
speremus sicut.ilicos
sic &iã clericos remansuris
Aquib ei snecessariũ ministi¬
ũ ualeat exhiberi: quãquan
si int̃điministrosindesitdiscr¬
tatio quieorũmaneant. Vefu¬
gaomniũ & qui eorũ fugian
mor teomniũ deseratͥ eiđi
Talequippe certam̃ eritit̃es
ubi utriq ferueant carute
utriqiplacrant caritar suas
disceptatio sialit̃ ñ pocueru¬

Expanded text:
reant, non temporalem mortem, quae quandoque uentura est, sed aeternam, quae psi caueatur, etiam non uenire, metuimus. in communi autem sus, omnes clericos et non etiam speremus sicut aliquos laicos sic etiam clericos remansuros, a quibus eis necessarium ministerium ualeat exhiberi? Quamquam o si inter dei ministros inde sit disceptatio, qui eorum maneant, ne fuga omnium, et qui eorum fugiant, ne morte omnium deseratur ecclesia! tale quippe certamen erit inter eos, ubi utrique ferueant caritate et utrique placeant caritati. quae disceptatio si aliter non potuer
Abbreviated transcription (Latin):
deratione ut ilitatis aliorũ sed
suae ꝑtꝰ batione formidines
Occurrit aũ alia questio quã con¬
tẽpnere ñ debemus: Si enĩ haec
utilitas neglegendañ ẽ ut aliqui
minis triꝓpterea fugiant ĩmi¬
nente aliquauastitate ut ser¬
uent᷑ quiministrent eis. quos
post illã cladẽ residuos potuerint
om̃s interituri. nisi aliquifu¬
giant: Quidsi enĩ satenus se¬
seuiat ille ꝑnicies ut solosminis
fugientib ecła. Nemorientib
cossuos sic ille adiuuerit incu¬
ius potestates omnia qui potest
& ñ fugientes ꝑmirabilẽ con¬
seruare potentiã. Sed ideo que¬
rimus quid nos facere debemus:
Ne in omnib: ex pectando diuina
miracula tẽptaredm iudicemur:
Non quidẽ talis ẽ ista tẽpestas.
quan do lauorũ. et clericorumẽ
cõmune periculũ sic̃innaui
una cõmune periculũ ẽ mer¬
catorũ. atq: nautarũ: Verũ
dũ suc̃anti pendenasit. haec
nauisnr̃a ut debeant eã naute
simax me gubernator ere¬

Expanded text:
deratione utilitatis aliorum sed deratione utilitatis aliorum sed suae perturbatione formidinis. Occurrit aliquanto alia quaestio, quam contemnere non debemus. si enim haec utilitas neglegenda non est, ut aliqui ministri propterea fugiant imminente aliqua uastitate, ut seruentur, qui ministrent eis, quos post illam cladem residuos potuerint  uidentur interituri. nisi aliqui fugiant? quid? si enim hactenus saeuiat illa pernicies, ut solos minisfugientibus ecclesia, ne a morientibus cos suos, sicut ille adiuuerit, in cuius potestate sunt omnia, qui potest et non fugientem per mirabilem conseruare potentiam. sed ideo quaerimus, quid nos facere debeamus. ne in omnibus expectando diuina miracula temptare dominum iudicemur. non quidem talis est ista tempestas, quando laicorum et clericorum est commune periculum, sicut in naui una commune periculum est mercatorum atque nautarum. uerum absit, ut tanti pendenda sit haec nauis nostra, ut debeant eam nautae et maxime gubernator peri
Abbreviated transcription (Latin):
quidicat ideo fugere deberedĩ
ministros talib: ĩminentibus
mali sait se pucilitate ccłȩ tẽporib
tranquilliorio: seruent: Recte
hocfita quib dã quandoñ desunt
lii ꝑquos supleat᷑ ecclesiasticum
ministeriũ neabomnib: deseratꝰ:
đ fecisse atina sium supradiximi:
sãquantũ nec assariũ fuit ecclesiae.
quacntũ c ꝯfuerit qđuir ille man¬
sit in carricatholicã fides nouit
uaeaduer siu arianos hereticos.
rcillius ciamore defensa est :
quando ẽ cõmune periculum:
magisq tim̃ dũ est. Nequis quã
id facere credat᷑. ñ consulendi
uoluntate. sed timore morien¬
di Magisq di fugiendi obsit
exemplo quã uiuendiꝓsitofficio:
nullaratione faciendũẽ. Deni¬
q: sc̃s dauid nese comiter& peri¬
culis p̃liorũ et fortassis extingue¬
ret sicutibi scriptũ ẽ. Lucerna in¬
isrł asuis hocpetentib sũ psit ñ
pse p̃sũpsit: Alio quin multiͦs
imitatores feciss& ignauia e qui
eũ crederent hoc fecisse ñ consi¬

Expanded text:
quis dicat ideo debere fugere Dei ministros talibus imminentibus malis, ut se pro utilitate Ecclesiae temporibus tranquillioribus servent. Recte hoc fiet a quibusdam, quando non desunt alii, per quos suppleatur ecclesiasticum ministerium, ne ab omnibus deseratur. Quod fecisse Athanasium supra diximus. Nam quantum necessarius fuerit Ecclesiae, quantumque profuerit quod vir ille mansit in carne, catholica fides novit, quae adversus Arianos haereticos ore illius et amore defensa est. Sed quando est commune periculum, magis timendum est ne quisquam id facere credatur non consulendi voluntate, sed timore moriendi: magisque fugiendi obstet exemplo, quam uiuendi prosit officio. nulla ratione faciendum est. denique sanctus Dauid, ne se committeret periculis proeliorum et fortassis extingueretur, sicut ibi dictum est, lucerna Israhel, a suis hoc petentibus sumpsit, non ipse praesumpsit; alioquin multos imitatores fecisset ignauiae, qui eum crederent hoc fecisse non consi
Abbreviated transcription (Latin):
minari quantũ mihi uidet᷑ quima¬
neant & quifugiant sorte eligendis:
uienĩ duxerint sepotius fugre debe¬
reaut timidi uidebunt᷑ qrĩminens
malũs ustinere noluer̃ : Aut arrogan¬
tesqr semagis qui seruandies s& ne¬
cessariũ eccłae iudicauer̃ : De inde
sortassis. hi quimelioress eligant
ꝓfratribianimas ponere . & hiser¬
ubunt᷑ fugiendo quorũ ẽminus
utilli suitã qr minor c̃sulendietgu¬
dernandi peritia  Quitam̃ sipiae
sapiunt contradicent eis quosui¬
dent et uiuere potius oportere.:
amagis morimalle quã fugere :¬
deo sicuri soriptũ ẽ contra dictio

Expanded text:
minari, quantum mihi uidetur, qui maneant et qui fugiant, sorte legendi sunt. qui enim dixerint se potius fugere debere, aut timidi uidebuntur, quia imminens malum sustinere noluerunt, aut adrogantes, quia se magis, qui seruandi essent, necessarios ecclesiae iudicarunt. deinde fortassis hi, qui meliores sunt, eligant pro fratribus animas ponere et hi seruabuntur fugiendo, quorum est minus utilis uita, quia minor consulendi et gubernandi peritia; qui tamen, si pie sapiunt, contradicent eis, quos uident et uiuere potius oportere et magis mori malle quam fugere. ideo, sicut scriptum est, contradictio
Abbreviated transcription (Latin):
potius qerendas. quandoue¬
tari sine impietate non poss̃.
nisi ferte quis quã contende¬
rit ñ esseminif trũ impi¬
um quitunc subtrait minis¬
terium pietatinecessarium:
quantdomagis ẽ necessariũ :
Annon cogitamuscuma disto¬
riam periculorum peruenit᷑
extrema nec ẽ potestas ulla fu¬
giendiquantus in ecclesia fieri
soleat ab utroq sexuatq ab
omniaetate concursus. aliis
baptismum flagitantibus
Aliis reconciliatione. aliisaũ
penitentiae ipsius actione.
omnib: consolatione et sacra¬
m̃torum confectionẽ etro¬
gationẽ ubi siministride¬
sint. quantum exitium sequi¬
tur eos quide isto sło uel nr̃o
generati exeunt uł ligati.Quan¬
quid facrat malerũ tt̃por¬
lium timor : et quutastt
ced quisitio malorĩ¬

Expanded text:
potius sunt ferenda, quando vitari sine impietate non possunt. Nisi forte quisquam contenderit, non esse ministrum impium, qui tunc subtrahit ministerium pietati necessarium, quando magis est necessarium. An non cogitamus, cum ad istorum periculorum pervenitur extrema, nec est potestas ulla fugiendi, quantus in Ecclesia fieri soleat ab utroque sexu atque ab omni aetate concursus; aliis baptismum flagitantibus, aliis reconciliationem, aliis etiam poenitentiae ipsius actionem, omnibus consolationem et sacramentorum confectionem et erogationem. Ubi si ministri desint, quantum exitium sequitur eos qui de isto saeculo vel non regenerati exeunt vel ligati! Quanquid faciat malorum temporalium timor, et quanta in eo sit acquisitio malor
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ om̃a quȩa tim̃t᷑ auertr
Parati cadutraq: ut si nonas
ab eis calixtransire. fiatulo¬
taseius. Quimali aliqudñ
test ueble Certe iamudesq

Expanded text:
 omnia, quae timentur, auertere, parati ad utrumque, ut, si non potest ab eis calix iste transire, fiat uoluntas eius, qui mali aliquid non potest uelle. Certe iam uides,
Abbreviated transcription (Latin):
sua sunt necimitant᷑ eũ quidixit:
ñ quero ÷ qđ mihi utileẽ sed qđ
multi s ut salui fiant: Qui& iam
ꝑsecutoris principis illius insidi¬
as eñfugiss&. nisi sis aliis quib
recessarius erat seruare uoluisset:
proo t̃qiđait: conpellor aũ exdu¬
d: concupiscentiã habens dissol¬

Expanded text:
sua sunt, nec imitantur eum, qui dixit: Non quaerens, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salui fiant. qui etiam persecutoris principis illius insidias non fugisset. nisi se aliis. quibus necessarius erat, seruare uoluisset, propter quod ait: Compellor autem ex duobus concupiscentiam habens dissol
Abbreviated transcription (Latin):
to post proresponsis ecclesiasti¬
cis a durbem constantinopolim
a pocrisarium direxit Nectam̃
illequamuis interrenoconuer¬
saretur palatio uite caelertis
intermisit ꝓpositum: Secuti
namq: sunt eũ multi ex monas¬
terio frissiugermana deuicti
caritate. Quod diuina factũ
dispensatione conspicitur. ut
eorum uidelic& exemplo ad
orationis placidum litus qua¬
si anchore sinerestringeretur:
Vt dum causarum secularium
incessabilipulsu fluctar&a dil¬
lorũ consortiũ uelut adtutissĩ mi
portus sinũ terreni actusuolumina fluctus¬
q refuger& : M ic& illud eum ministeri¬
um exmonasterio abstractum a pristi¬
nequi etis uita mucronesuo occupati¬
onis extincxerat. Intereo stamen
ꝑstudio se lectionis ad loquium cot¬
tidiane aspiratio conpunctionis
animabat: Horum ergo consortio
non solum a terrenis ẽmunitus in¬
cursibus uerum tiã a celestis uite
exertia magis magisq: succensus
Tunc ab eidem fr̃ib enixerogatus.

Expanded text:
to post pro responsis ecclesiastito post pro responsis ecclesiasticis ad urbem Constantinopolim apocrisiarium direxit. Nec tamen ille, quamvis in terreno conversaretur palatio, vitae coelestis intermisit propositum. Secuti sunt namque eum multi ex monasterio fratres sui, germana devincti charitate. Quod divina factum dispensatione conspicitur; ut eorum videlicet exemplo, ad orationis placidum littus, quasi anchorae fune restringeretur; et dum causarum saecularium incessabili pulsu fluctuaret, ad illorum consortium velut tutissimi portus sinum, 4 post terreni actus volumina fluctusque refugeret. Et licet illud eum ministerium ex monasterio abstractum a pristinae quietis vita mucrone suae occupationis exstinxerit, inter eos tamen per studiosae lectionis alloquium quotidianae aspiratio compunctionis animabat. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad coelestis vitae exercitia magis magisque succensus. 8. Tunc ab eisdem fratribus obnoxie rogatus,
Abbreviated transcription (Latin):
priori s uitesrecolo quasi postergũ
reductis oculis. uisolitore suspiro:
Quodq: adhuc grauius duminmen¬
sis fluctib turbatus feror. uixiam
portum ualeo uiderequem reliqui:
Haec aut̃ ipsedes enon prefectũ iactan¬
douirtutũ s̃ deflendo potius defec¬
tũ referre consueuerat. Quenise
seꝑ pastoralicura in currissemetu¬
ebat: Sed quãuis talia dese exnag¬
ne humilitatis intentionedixerit:
nos tamencrederedebemꝰ nihileũ
monachiȩ ꝑfectionis ꝑdidisseoc¬
casionecurepastoralis : Immo
potiorem tunc sũpsĩs seprofec¬
tũ de l abore conuersionis multo¬
rum : quã deproprie quon dam
qui ete conuersionis habuerit a
ed quali ter hic sc̃s. uiraddia cona¬
cus officiũ etpost ad pontificatus
culmen ascenderit subsequens
sermodeclarabit. deniq cer¬
nensromanus pantifex quitunc
aeclẽp̃erat uirtutum gradibus.
gregorium ad alta concendere .
clea sticiordinis officio sublima¬
uit : Leuitamq septimũ cidsuũ
aduitorium ad sciuit : Nec mul¬

Expanded text:
prioris vitae recolo, quasi post tergum reductis oculis, viso littore suspiro; quodque adhuc gravius est, dum immensis fluctibus turbatus feror, vix jam portum valeo videre quem reliqui. » Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius defectum, referre consueverat, quem semper se per pastoralem curam incurrisse metuebat. Sed quamvis talia de se ex magnae humilitatis intentione dixerit, nos tamen credere decet nihil eum monasticae perfectionis perdidisse occasione curae pastoralis, imo potiorem tunc sumpsisse profectum de labore conversionis multorum, quam de propriae quondam quiete conversationis habuerit. 7. Sed qualiter hic sanctus vir ad diaconatus officium, et post ad pontificatus culmen ascenderit, subsequens sermo declarabit. Denique cernens Romanus pontifex, qui tunc Ecclesiae praeerat, virtutum gradibus Gregorium ad alta conscendere, clesiastici ordinis officio sublimavit, levitamque septimum ad suum adjutorium ascivit; nec mul
Abbreviated transcription (Latin):
& a fidelib: honoratis lecto eiꝰ
adstantib et uidentib eum
descło addm̃migraturũ & ob
hocmerentibꝰ tanti actalis
antititis. ecła posset priuari.
uerbi et sacram̃tidĩ dispen¬
satione net rogaretur cum
lacrimis ut sibi ad ñouit apos¬
cer et comeatũ eumillis dixis¬
sea : Nonsic uixi ut mepudeat
in t̃uos uiuere : sed neꝰ mori
timeo qm̃ dñm bonũ habemus.
Et in bis nr̃ agustinus senex eliꝰ¬
mata aclibirata cmirabatur
& laudabat uerba. Ideo enim
eum dixisse intellegendũ esse.
nec moritimeo quia bonum
dm̃ habemus Necrederetur
p̃fidens desuis purgatissimis
moribus p̃sumpsisse : Nsicuix
ut mepudeat in t̃uos ui uere :¬
op̃t ł locenim dixerat. aillud quad
homines de homine nosse po¬
terant. Namsciens ex amen
ȩquitatis diuinȩ. debono sedixit
dñ omagis confidere : Cui&iã
inoratione cotidiana domi¬
nica dicebat. dimit te nobis
debitanr̃a. Cuius dãquoq:
co ep̃i et familiarissimi sui

Expanded text:
et a fidelibus honoratis lecto ejus et a fidelibus honoratis lecto ejus astantibus, et videntibus eum de saeculo ad Deum migraturum, et ob hoc moerentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dispensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis dixisse: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et in his noster Augustinus senex elimata ac librata admirabatur et laudabat verba. Ideo enim eum dixisse intelligendum esse, Nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus; ne crederetur praefidens de suis purgatissimis moribus praesumpsisse, Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere. Hoc enim dixerat ad illud quod homines de homine nosse poterant. Nam sciens examen aequitatis divinae, de bono se dixit Domino magis confidere: cui etiam in oratione quotidiana dominica dicebat, Dimitte nobis debita nostra . Cujusdam quoque coepiscopi, et familiarissimi sui
Abbreviated transcription (Latin):
titutos uisitaret: Itsi forte
autem monasteria : ñ nisi qrgat¬
gentibus necessitatib uisitabat
Seruantib quoq inuita et mori¬
b: hominis referebat: Quod ins¬
titito scã e memoriae ambrosii
conpererat . ut uxorẽ cui quam
nĩ quam poscer et neqͣ militare nelidiat¬
uolentem ad hoc cõmendaret.
neq insua patria petitum iread
amuiuium esingulis rebus
reddens causas. scilicet nedum
int̃se coniugatiiur garent᷑ ei
maledicerent ꝑ quẽ coniuncti
essent: sed plane cdhocsibiiã
debere sacer dotem ut uel eorũ.
lam facta placita firmarent᷑.
uel benedicerentur : et nemili¬
cȩ comm̃datus ac malea gens
eiculpa suffragatori tribuere¬
tur et neper frequentiã in pa¬
driae conuiuorũ institutus tẽpe¬
antiae amit teretur modus:
sidicauerat quoq: nob sepͣ dicci
beate memoriae. inultimo
uit e constituti. audisse sapien¬
tissimũ et pissimũ responsũ. qđ
amultum baudabat. etp̃dica¬
bat: Nãcum ille uenerabilis
ultima iacer et egreditudine.

Expanded text:
forte autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent: sed plane ad hoc sibi jdebere sacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatori tribueretur. Et ne per frequentiam in patriae conviviis constitutus temperantiae amitteretur modus. Indicaverat quoque nobis se praedicti beatae memoriae viri in ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum responsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine,
Abbreviated transcription (Latin):
u clesta: sic̃ fugit sc̃s athacnasius
alexandrinusep̃scũ eũ specialiter
ad p̃hendere c̃stantius cuper& im¬
perator : Nequa quãc aceteris mi¬
nistrisdeserta plebecatholica
in alexan dria cõmanebat: Cũ aũ
debsman& et ministrifugiunt.
ministeriũq subtrait᷑. Quiderit
nisi mercennariorũ fuga dãna¬
bilis quib: ñ ẽcura deo uib: Meni&
em̃lupus ñ homosed diabolis qui
lerũq fideles apostatas esse ꝑsuasit.
uib: cotidianũministeriũ domi¬
nicicor poris iefuit: E. peribit
infirmus intuañscientia: sed ig¬
adeos cadtin& quum hacreñ
fallunt errore sed formidine s. pe
uante fortit dicont :emila
sinec̃paratione grauiora q multo
ãpliuss̃ trem̃da contingant : t̃ it
ubidiciritas flagrat rmuindiui¬
ditai fumot Carita senĩdicit:
isinfirmat᷑ etegor iifirmoꝵ¬
Quis scandalizat᷑ & egoñ uror¬
sed caritas exdc̃ ẽ : Oremusergo
ut abillodet̾ aquo ubet᷑ et ꝑł anc
magistim eamus. neoułs xp̃is pi¬

Expanded text:
clesiae; sicut fugit sanctus Athanasius Alexandrinus episcopus, cum eum specialiter apprehendere Constantius cuperet imperator, nequaquam a caeteris ministris deserta plebe catholica quae in Alexandria commanebat. Cum autem plebs manet, et ministri fugiunt, ministeriumque subtrahitur; quid erit nisi mercenariorum illa fuga damnabilis, quibus non est cura de ovibus? Veniet enim lupus; non homo, sed diabolus, qui plerumque fideles apostatas esse persuasit, quibus quotidianum ministerium dominici corporis defuit; et peribit infirmus in tua non scientia, sed igad eos adtinet, qui in bac re non falluntur errore, sed formidine superaadiuuante fortiter dimicant, ne mala sine comparatione grauiora, quae multo amplius sunt tremenda, contingant? fit hoc, ubi dei caritas flagrat. non mundi cupiditas fumat. caritas enim dicit: Quis infirmatur et non ego infirmoquis scandalizatur eSed charitas ex Deo est. Oremus ergo ut ab illo detur, a quo jubetur; et per hanc magis timeamus ne oves Christi spi
Abbreviated transcription (Latin):
Aut quibabeant remanendi
netes sitatẽ ñ relin quantir
ab eis ꝑ quos illorũ ẽ ec desuri¬
ca suplenda necessitas Vt
parit̃ uiuant aut parit siffa¬
rant: qđ eos pat̃ familias uoli
ꝑpeti: Quod si conti gerit
Aparet. illisstilic&. quicũ pos¬
sent talib malis eriperefi¬

Expanded text:
aut qui habent remanendi necessitatem, non relinquantur ab eis per quos illorum est ecclesiastica supplenda necessitas, ut aut pariter vivant, aut pariter sufferant quod eos Paterfamilias volet perpeti. Quod si conapparent, illi scilicet qui cum se possent talibus malis eripere
Abbreviated transcription (Latin):
plure sillic manertib: ꝓpt̃ qđ
manerenti : ubeor undẽ peri¬
culorũ densitate manser̃:
Et sialiquid deseruer̃ plebessuas
hocẽ qđ dicrnus fieriñ debere:
eq eñ tales doctiauctori¬
tate ci uina sedhumana uel
errore decepti ul̃ timores uicti.
Cur ent̃ si biputant indifferent̃
obtẽoerardũ es se p̃cepto ubin¬
qni sententias una scilic& uo
fuga sinit᷑ aut̃ iibet᷑ alteã
arguit᷑ atq culpat᷑ sicinteli¬
gere student ut ñserepor¬
runt᷑ ñ es se contrariae sien
nis icdtendat᷑ : diã superius
aut plebsxp̃i ti fuerit cumini¬
cret aut potes impleripalio
nec :ssariministerũdub:¬

Expanded text:
plures illic manentibus, propter quos plures illic manentibus, propter quos manerent, sub eorundem periculorum densitate manserunt. et si aliqui deseruerunt plebes suas, hoc est, quod dicimus fieri non debere; neque enim tales docti auctoritate diuina, sed humano uel errore decepti uel timore sunt uicti. Cur enim sibi putant indifferenter obtemperandum esse praecepto, ubasque sententias unam scilicet, ubi fuga sinitur aut iubetur, alteram, ubi arguitur atque culpatur, sic intellegere student, ut inter se reperiantur non esse contrariae, sicunisi adtendatur. quod iam superius aut plebs Christi non fuerit. cui ministretur, aut potest impleri per alios necessarium ministeriu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ siin ecclesiis ꝑsistendũ ẽ.
quidsimus nobuł populo pro¬
futuri ñ uideo nisiutante
oculos nostros uiricadant. fe¬
minȩ constuperent᷑ Incen¬
dant᷑ ecclesiae. nosipsitorm̃¬
tis deficiamus Cũ de nobqua¬
ritur qđ nob habemus potens
suae & haecqͣ formidant᷑a uer¬
certa desertio sinequoẽ plebi
certa ꝑnicies. Ñ in reb uitehu¬
ius sed alterius que incompara¬
biliter diligentius solliciusq
curandẽ ẽ Nã sicerta ess& ista
mala qͣ timit᷑ nein locis in qui¬
bi sumus forte contingat pri¬
ul inde fugerent omnes ꝓpt̃
quo sibi manendũ ẽ et nosa ma¬
nenti nec es sitate liberos red¬
derent. Nenĩ quis quã ẽ qui
dicat ministros manere opor¬
tere ubi iamñ fuerint quib
necessesit minis trare : Ita qui¬
dẽ suĩ ep̃i dehis pania profuger̃
er us plebib partimfuga lap¬
s. partimꝑemtis. partimob¬
sidione c̃sułtis partim capti¬
uitatem disꝑsis sedmulto.

Expanded text:
enim: \'Si in ecclesiis persistendum est, enim: \'Si in ecclesiis persistendum est, quid simus nobis uel populo profuturi, non uideo, nisi ut ante oculos nostros uiri cadant, feminae constuprentur, incendantur ecclesiae. nos ipsi tormentis deficiamus, cum de nobis quaeritur, quod non habemus\'. potens suae et haec, quae formidantur, auercerta desertio, sine quo est plebi certa pernicies non in rebus uitae huius sed alterius incomparabiliter diligentius sollicitiusque curandae. nam si certa essent ista mala, quae timentur ne in locis, in quibus sumus. forte contingant, prius inde fugerent omnes, propter quos ibi manendum est, et nos a manendi necessitate liberos redderent; non enim quisquam est. qui dicat ministros manere oportere, ubi iam non fuerint, quibus necesse sit ministrare. ita quidam sancti episcopi de Hispania profugerunt prius plebibus partim fuga lapsis partim peremptis partim obsidione consumptis partim captiuitate dispersis; sed multo
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut xp̃sꝓnob̾ animã suã posuit.
siu nos debemus animas pone.
ti
necessitatib fugłre non
possunt: si comp̃hensi patiantur.
ꝓseipsis non ꝓfratrib utiq
patiunt᷑. Qui uero ꝓpterea pa¬
salutẽ indigebant deserere
noluer̃ sine dubio sua sanimas
ꝓfratrib: ponunt : Vnde illud.
qđ ep̃m quce ndã dixisse audiui¬
mus: si nob dñs imperauit fugã
in eis ꝑsecutionib ubi potestesse
fructus martyrii : Quantoma¬
gis debemus fugłre steriles
passiones : Quan do ẽ barbari¬
cus et hostilis incursus:. uti le
ẽ quidẽ et acceptabile. sed his
qͦ ecclesi astici officuñtenent
uncula: Nsaquiclades hostiles¬
ideo ñ fugit cũ possit effugere.
nedeserat ministeriũ xp̃isine
quoñ poss̃ homines uł fieri
uł uiuerexpiani. maiorem
caritatis inuenit fructum
quã qui ñ propt̃ fr̃s sed propt̃
seipsũ fugiens atq conp̃hensus
ñ negat x p̃m suscipiq marty¬
riũ. Quid est ergo quod inepis¬
tolatua priore posuisti dicis

Expanded text:
stus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro frti necessitatibus fugere non possunt, si comprehensi patiantur, pro se ipsis non pro fratribus utique patiuntur; qui uero propterea pasalutem indigebant, deserere noluerunt, sine dubio suas animas pro fratribus ponunt. Unde illud. quod episcopum quendam dixisse audiuimus: \'Si dominus nobis imperauit fugam in eis persecutionibus. ubi potest fructus esse martyrii, quanto magis debemus fugere steriles passiones, quando est barbaricus et hostilis incursus!" uerum est quidem et acceptabile sed his, quos ecclesiastici officii non tenent uincula. nam qui clades hostilesideo non fugit. cum posset effugere, ne deserat ministerium Christi, sine quo non possunt homines uel fieri uel uiuere Christiani, maiorem caritatis inuenit fructum, quam qui non propter fratres sed propter se ipsum fugiens atque comprehensus non negat Christum suscipitque martyrium. Quid est ergo, quod in epistula tua priore posuisti? dicis
Abbreviated transcription (Latin):
usufructuretento ultro eođȩ
scẽ memorite agustinomisit:
suusille oblationẽ libonter ac¬
cepit. congratulans ei qđ ȩt̃ nȩ suȩ
memor esset salutis: Uerũ
post aliquo T annis nobis forte
uĩ eodẽ cõminus constitutis.
ecce illedonator litteras per
suum filiũ mit tens rogauit
ut ille donationis tabulȩ suo
redderentur filio Paupei¬
ribus uero erogandos direxit
sollidoscentũ : Qđ ille sc̃s cogni¬
to ingemuit hominẽ uł finxisse
sedonationẽ . uł eũ de bono ope¬
repenituisse: it quantũ potuit
dõ suggerente cordiseicũ dolore
animi. ex eadẽ ieffradttione

Expanded text:
usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis. Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae suo redderentur filio; pauperibus vero erogandos direxit solidos centum: quo ille sanctus cognito, ingemuit, hominem vel finxisse donationem, vel eum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione
Abbreviated transcription (Latin):
Nauixit annis septuaginta sex: in
dericatu autem uel episcopatui.
Post ꝑceptum baptismũ etiã laudabilis c̃¬
xp̃ianos et sacerdotes absq digtionis.

Expanded text:
ixit annis septuaginta et sex, in clericatu autem vel episcopatu anpost perceptum Baptismum, etiam laudatos Christianos et sacerdotes absque dign
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ quando uere uidet᷑
utiliesse adloca utiora migrate
Quo audito siuł om̃s uł aliquidyce¬
rint. in illius potestate sumus.
cuius iranullus quocũq uadit
euadit : Et cuius misericordia
ubicũq sit potest inuenire : Qui
nus quã uultire siuecertis ne¬
cessitatib: inpeditus. siuelabo¬
renolens cdincerta suffragia.
a ñ cdfinienda. sed & mutanda

Expanded text:
dicendum, quando uere uidetur utile esse ad loca tutiora migrare. quo audito si uel omnes uel aliqui dixerint: \'In illius potestate sumus. cuius iram nullus, quocumque uadit, euadit, cuius misericordiam. ubicumque sit, potest inuenire, qui nusquam uult ire siue certis necessitatibus impeditus siue laborare nolens ad incerta suffugia et non ad finienda sed ad mutanda
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dĩ sedule prȩdicaretur.
& cũ his qui oderant pacem pa¬
cis ratio baberetur : illiloquen¬
tis debellabant gratis: Et
cũ aduersus eoꝵ cocmaueri¬
tas innotes cer& qui uole¬
bant e pocerant. sese inde
uł eripiebune ie sub di cebant
& paciatq uniterti ecdessȩ cum sa¬
is quibus poteranto cohereban
undeilli sui erroris minui congre¬
gationes uidentes: atq: augmen¬
tis ecclesie inuidentes accensiexir¬
descebant ir i grauissimas & into¬
leribiles ꝑsecutione sunitatuecłae

Expanded text:
erbum Dei sedulo praedicaretur, et cum his qui oderant pacem, pacis ratio haberetur; illi loquentem debellabant gratis. Et cum adversus eorum dogma veritas innotesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel eripiebant vel subducebant, et paci atque unitati Ecclesiae cum suis quibus poterant cohaerebant. Unde illi sui erroris congregationes minui videntes, atque augmentis Ecclesiae invidentes, accensi exardescebant ira gravissima, et intolerabiles persecutiones unitati Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse ecclȩsi ȩ dĩ sotiatos eẽ con¬
gaudens: pro fectib quoq &
studiis fauens erat & exultans
bonorum omnium cum disci¬
plinacionespꝗeAscaẽ tolã¬
rans fratrũ: In gemescens:
de iniquita tibus malorũ siue

Expanded text:
fecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse confecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive
Abbreviated transcription (Latin):
ab homnib catholicis cẽnsuerut:¬
& tale de illis ecłae dĩcatholice ꝓla¬
ũ iudiciũ etiampussimus impe¬
rator honorius audiens ac sequens:
suiseos legib: dãnatos. int̃hereticos
aberi debere constituit. Vnde
nnulli exeis ad sc̃ȩ matris ecclȩsiȩ
Seniũ unde resi berant rederuit :
& adhuc alii redeunt: In notes¬
cente & preualescente aduersus
llum detestabilẽ errorem recte
sdei ueritate : Eterat illeme mo¬
labilisuir. precipuum dñi corpo¬
ris membrum circa uniuesalis
ecclesiȩ utilitatem sollicius sẽ¬
per acꝑuigilu illifliuinitusdo¬
natumẽ ut desuorum laborũ
fructu otiam in acuitam gau¬
der& prouenis s& prius qui¬
dem in ipponien sss ecclesiae&
regione cuimaxime presi debat
unitate acpace ꝑfecta : deinde
inaliis affricep tibus siuper
seipsumsiue ꝑ alios. & quosipse
dederat sacer dotes. pullulasse
& multiplicatam fuisse adñi
eccłam paruidens : illos mani¬
cheosdonatistas pelagianis tas.
& paganos exmagͥna parte de¬

Expanded text:
ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum judicium, etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, t adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille memorabilis vir, praecipuum doris membrum, circa universalis Ecclesiae utilitatem sollicitus semper ac pervigil. Et illi divinitus donatum est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae partibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pullulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam pervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte de
Abbreviated transcription (Latin):
reme: suꝑfidei fundimerum
edificare desideribat Nonlig no¬
non fenum & stipulam sedaur¬
& argentum : & lap idesprecusos
de suscepto eius proposito seru¬
endeo amplius quam deco¬
nis ne potib exultante: lin

Expanded text:
r fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tituto quando instante urso tribuno
quituncdomuiregie p̃fuit aliqui ad¬
ducti sunt ubi puella illa nomine
margaritã istamne fariã turpi¬
tudinem prodidit. Quecum eẽ an¬
norum nondum duo decim. propter
hoc scelestũ misteriũ sedicebat eẽ uiciatũ
Tunc eus apiam quandam manichetĩ
quasi scaẽ monialem id ipsum propt̃
hocipsum passem uix compulit confiteri
Cum primo illa setid seruiss& integrã
inspecta & quidess& inuenta totum
illum curpissimum scelus ubiadex¬
cipiendam & cõmiscendũ concuben¬
tium semen farina subternitur.

Expanded text:
tituto, quando instante Urso tribuno, tituto, quando instante Urso tribuno, qui tunc domui regiae praefuit, aliqui adducti sunt; ubi puella nomine Margarita istam nefariam turpitudinem prodidit, quae cum esset annorum nondum duodecim, propter hoc scelestum mysterium se dicebat esse vitiatam. Tunc Eusebiam quamdam manichaeam quasi sanctimonialem, idipsum propter hoc ipsum passam, vix compulit confiteri, cum primo illa se asseruisset integram,inspecta, et quid esset inventa, totum illud turpissimum scelus, ubi ad excipiendum et commiscendum concumbentium semen farina substernitur