comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis significat. Qd ex illa maxime ius ngłii parabo¬
la claruit: ubi hõ descenfiens ab icrłi in hicricho.
incidit in latrones: & uulneratꝰ ab eis ac dispoliat᷑.
ppiã samaritan industriã. ad salutẽ reuocatꝰ. ẽ.
Qa nimirũ genꝰ humanũ ã uision: ũme pacis in desi¬

Expanded text:
tatis significat. Quod ex illa maxime Evangelii parabotatis significat. Quod ex illa maxime Evangelii parabola claruit, ubi homo descendens ab Jerusalem in Jericho incidit in latrones , et vulneratus ab eis ac dispoliatus, per piam Samaritani industriam ad salutem revocatus est, quia nimirum genus humanum a visione summae pacis, in desi
Abbreviated transcription (Latin):
multi ert̃ pͥmi nouissimi uide latronẽ incruce factũ
confessorẽ. eodẽq die qͦ ꝓsuis crucifrcus. ẽ. peccatis.
grã ficdĩ cũ xp̃o inparadyso gaudentẽ: & dicito. qi¬
& nouissimi ert̃ pͥmi.S & cotidie uidemꝰ multos in
laico habitu constitutos. magnis uitȩ meriti extel¬
lere: & alios apͥma etate spiritali studio feruentes.
ad extremũ otio tmpente lassescere: atq mertistulti¬
cia qͦd sp̃u ceperant. carne consũmare.cc.¬
la ista uł similitudo regni cȩloꝵ: exhis q̃ p̃missa sc̃
intelligit᷑. Scͥptũ. ẽ. eñĩ ante eam. Multiert̃ pͥmi no¬
uissimi n& nouissimi pͥm: ñ tẽpori deferente dños¬

Expanded text:
uce factum confessorem, eodemque die quo pro suis crucifixus est peccatis gratia fidei cum Christo in paradiso gaudentem, et dicitur: Quia novissimi erunt primi. Sed et quotidie videmus multos in laico habitu constitutos magnis vitae meritis excellere, et alios, a prima aetate spiritali studio ferventes, ad extremum otio torpente lassescere, atque inerti stultitia quod spiritu coeperant carne consummare. Cla ista, vel similitudo regni coelorum, ex his quae praemissa sunt, intelligitur. Scriptum est enim ante eam: Multi erunt primi novissimi, et novissimi primi. Non tempori deferente Do
Abbreviated transcription (Latin):
qͥit᷑. & benedictũ qͥ uenit in noĩe dñi confitent᷑:
qñ una spes. una fides. ẽ. p̃cedentiũ atq seqͤntiũ.
popłoꝵs. Nã sicuti illi spectata passione acresur-¬
intione eiꝰ sanati st̃: ita nos p̃terita passione illiꝰ
ar ꝑmanente inscła resurrectione saluamͣ. Qũẽ
m̃ pͥores nr̃i ex iudaico popło credidert̃ atq ama-

Expanded text:
t. Et benedictum qui venit in nomine Domini confitentur, quoniam una spes, una fides est praecedentium atque sequentium populorum. Nam sicut illi spectata passione ac resurrectione ejus sanati sunt, ita nos praeterita passione illius ac permanente in saecula resurrectione salvamur. Quem enim priores nostri ex Judaico populo credider
Abbreviated transcription (Latin):
iacobũ tantũ apłm ab herode capite truncatũ.ioħes
aũt qͦd ꝓpͥa morte uitã fimerit. S si legamꝰ etcliasti¬
cas hystorias. inqͥb fert᷑ Ed & ipse ꝓpt̾ martyriũ
sit missus inferuentis olei doliũ: & inde ad suscipien¬
dã coronã xp̃i athleta ꝓcesserit. statmq religatꝰ in path.¬
mũ insulã sit: uidebimꝰ martyrio animũ ñ defuis¬
sser & bibisse ioħem calicẽ confessionis. qͦm & tres pue¬
ri in camino ignis biber̃c: licet ꝑsecutor ñ fuderit san¬
guinẽ. Qͦd aut̃ subiungit. sedere aut̃ ad dexteram
meã & sinistrã ñ. ẽ. meũ dare uob̃ s qͥb paratũ. ẽ.
ã patie meo: sic intelligendũ. ẽ regnũ celoꝵ ñ.ẽ. dan¬
tis s accipientis. Non. ẽ. cñi ꝑsonarũ acceptio: apud

Expanded text:
m ab Herode capite truncatum, Joannes autem quod propria morte vitam finiverit. Sed si legamus ecclesiasticas historias, in quibus fertur quod et ipse propter martyrium sit missus in ferventis olei dolium et inde ad suscipiendam coronam Christi athleta processerit, statimque relegatus in Pathmum insulam sit, videbimus martyrio animum non defuisse, et bibisse Joannem calicem confessionis, quem et tres pueri in camino ignis biberunt, licet persecutor non fuderit sanguinem; quod autem subjungit: Sedere autem ad dexteram meam, et sinistram non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo, sic intelligendum est: Regnum coelorum non est dantis, sed accipientis. Non est enim personarum acceptio apud
Abbreviated transcription (Latin):
Possumꝰ. Nomine eñĩ calicis siuie baptismi. pas¬
sionẽ designat martyrii: qua ce ipsũ & illos
decebat consũ mari. Unde & alibi: de sua passione lo-¬
qͥt᷑. Baptisma aut̃ habeo baptitari. Et qͦmͦ coartor.
usq dũ ꝑficiat᷑: Et idẽ passiom appropans. orabat.
dicens. Pat̾ si iustransfer calicẽ istũ ã me. Ait illis. Calicẽ¬
cẽ quidẽ meũ bibetis. Querit᷑ qͦmͦ calicẽ martyrii re¬
bedei filii. iacob udelicẽt & ioħes biberint aut qͦmͦ

Expanded text:
o. Nomine enim calicis sive baptismi, passionem designat martyrii, qua et ipsum, et illos decebat consummari. Unde et alibi de sua passione loquitur: Baptismo autem habeo baptizari, et quomodo coarctor usque dum perficiatur ? Et eidem passiodicens: Pater, si vis, transfer calicem istum a me. Ait illis: Calicem quidem meum bibetis . Quaeritur quomodo calicem martyrii Zebedaei filii, Jacobus videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
ñ. ẽ. meũ cdarc suꝑbis. Hoc enĩ adhuc erant. S siuul¬
tis illud acciꝑe: nolite. eẽ. qͦd estis. Aliis paiatũ. ẽ. Et
uos alii estote: & uob̃ paratũ. ẽ. Qͥd. ẽ. alii estotes Prꝰ
humiliamini: qͥ iã uultis exaltari. cCIIi.¬
Ei audientes dece: indignati st̃ de duob fr̃ib.
Decẽ apłi ñ indignant᷑ matri filioꝵ zebedei. nec ad
mulierẽ audaciã refert᷑ postulationis. s ad filios:
qͦd ignorantes m̃surã suã. immodica cupiditate ex-¬
arserint. Qͥb & dñs dixerat: nescitis qͥd petatis. Suib¬
intelligit᷑ aut̃ uł ex responsione dñi. uł ex indigna¬
tione apłoꝵ: qͦd filii matrẽ immiserint. ad gran¬
dia postulanda. I̾c aut̃ uocauit eos adse: & ait
scitis qͥa principes gentiũ dñantur eorũ⁊ & qͥ ma¬
iores sunt potestatẽ exertent in cos; Non ita er te

Expanded text:
Non est meum dare superbis. Hoc enim adhuc erant. Sed si vultis illud accipere, nolite esse quod estis: aliis paratum est, et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, alii estote? prius humiliamini, qui jam vultis exaltari. Et audientes decem, indignati sunt de duobus fratribus. Decem apostoli non indignantur matri filiorum Zebedaei, nec ad mulieris audaciam referunt postulantis; sed ad filios, quod ignorantes mensuram suam, immodica cupiditate exarserent, quibus et Dominus dixerat: Nescitis quid petatis. Subintelligitur autem vel ex responsione Domini, vel ex indignatione apostolorum, quod filii matrem immiserint ad grandia postulanda. Jesus autem vocavit eos ad se, et ait: Scitis quia principes gentium dominantur eorum; et qui majores
Abbreviated transcription (Latin):
culm̃ honoris: s priꝰ uia habebat exercere laboris.
Desiderabant regnare sublimit̾ cũ xp̃o: s pͥus etat
tatẽ neq ꝓpositũ eorũ culpauit: s solã ignoran¬
tiã rep̃hendit dicens. nescitis quid petatis. Potes

Expanded text:
culmen honoris, sed prius via habebat exercere laboris. culmen honoris, sed prius via habebat exercere laboris. Desiderabant regnare sublimiter cum Christo, sed prius erat tatem neque propositum eorum culpabat, sed solam ignorantiam eorum reprehendit dicens: Ne
Abbreviated transcription (Latin):
gellandũ. & crucifigendũ. & ignominiã passionis
tim̃tib discipłis nuntiauerit. illi glam postulãt
rectionẽ ilico regnaturũ: & hoc qͦd in scdo aduentu
ꝓmittit᷑. pͥmo. eẽ. cõplendũ: & auiditate feminea p̃¬
sentia cupit. immemor futurorũ. Qͦd aut̃ interro¬
gat dñs. & illa petente respondet qͥd uis: ñ uenit
de egnorantia s ex dispensatione: ut illiꝰ peticione
in auditu alioꝵs ꝓlata: ipse occasionẽ hab̾et respon
filioꝵ zebedei. errore muliebri. & pietatis affectu:
nesciens qͥd peteret. Nec mirũ si ista arguat᷑ impe¬
ritie: cũ de petio dicat᷑. qͣndo tria uult facere tab̃¬
nacula. nesciens qͥd diceret. Respondens aut̃ ñc:¬
Rab̾. dixit. Nescitis: qͥd petatis. Mat̾ postulat ⁊ & dñs dis¬
cipulis loqͥtur: intelligens p̾ces eiꝰ exfilioꝵ descen-¬
dere uoluntate. Nesciunt qͥd petant: qͥ sedẽ ã dño
głȩ qͣm ñ dũ merebant᷑ inqͥrt̃. Iã em̃ delectat eos

Expanded text:
 crucifigendum; et ignominiam passionis timentibus discipulis nuntiaret, illa gloriam postulet rectionem eum illico regnaturum, et hoc quod in secundo adventu promittitur primo esse complendum; ita aviditate feminea praesentia cupit, immemor futurorum. Quod autem interrogat Dominus, et illa petente respondit quid vis? non venit de ignorantia, sed ex dispensatione, ut illius petitione et auditu aliorum prolata, ipse occasionem haberet respondfiliorum Zebedaei errore muliebri, et pietatis affectu nesciens quid peteret. Nec mirum si ista arguatur imperitiae, cum de Petro dicatur quando tria vult facere tabernacula, nesciens quid diceret . Respondens autem Jesus, dixit: Nescitis quid petatis. Mater postulat, et Dominus discipulis loquitur, intelligens preces ejus ex filiorum descendere voluntate. Nee, quam nondum merebantur inquirunt; jam enim delectabat eos
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ueniunt: qͥ adelestoꝵs numerũ ꝑtingunt. hu
eni fidelib ꝑconfessionẽ admixti st̃: s ꝓpt̾ uitã
reꝓbam illic numerari in sorte fideliũ ñ merent᷑.
hoc ouile sc̃ȩ eccł̃iȩ hedos cũ agnis recipit: s attes¬
tante ȩuangłio. cũ iudex uenerit bonos ãmalis si¬
parat: sic̃ pastor segregat oues abhedis. Neq & eñ
posst̃ qͥ hic carnis suȩ uoluptatib seruiunt: illis
mouium grege numerari. Illic eos ãsorte humilũ
uidex separat: qͥ se hic in suꝑbie cornib exaltant.
Qͥd em̃ sit hodie aspitimꝰ: s qͥa cras futurꝰ sit unꝰ qͥs
bom oꝑis antecedit: & uix eũ tras seqͥm᷑. quẽ hodie
p̃ue uidebam. Certe cũ stephanꝰ ꝓfide moreret᷑. sau¬
lus lapidantiũ uestim̃ta seruabat. Om̃ium gͦ ma-¬
nib ipse lapidauit: qͥ ad lapidandũ õs exertos red¬
didit. Et tam̃ cundẽ ipsũ inscã eccłia laborib an¬
icessit: qͣm ꝑseqͤndo martyrẽ fecit. Duo gͦ st̃: que

Expanded text:
iunt, qui ad electorum numerum non pertingunt. Hic enim fidelibus per confessionem admisti sunt, sed propter vitam reprobam illic numerari in sorte fidelium non merentur. Hoc ovile sanctae Ecclesiae haedos cum agnis recipit; sed, attestante Evangelio, cum judex venerit, bonos a malis separat, sicut pastor segregat oves ab haedis . Neque etenim possunt qui hic carnis suae voluptatibus serviunt, illic in ovium grege numerari. Illic eos a sorte humilium judex separat, qui se hic in superbiae cornibus exaltant. Quid enim sit hodie aspicimus, sed quid cras futurus sit unusquisque boni operis antecedit, et vix eum assequimur, quem hodie praeire videbamur. Certe cum Stephanus pro fide moreretur, Saulus lapidantium vestimenta servabat . Omnium ergo manibus ipse lapidavit qui ad lapidantium omnes exertos reddidit. Et tamen eumdem ipsum in sancta Ecclesia laboribus antecessit, quem persequendo martyrem fecit. Duo ergo sunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ lecti sunt: pͥmũ. ẽ. ut de se qͥsq minime p̃sumat:
qͥa & si iã adfidẽ uocatus. ẽ: utrũ ꝑ henni regno
dignꝰ sit. nescit. Scd̾m uͦ. ẽ: ut unꝰ quisq ꝓximum
qũe fortasse iacere inuitiis conspicit desperare ñ an¬
deat: qͥa diuine miscd̾iȩ diuitias ignorat. xxxu.¬

Expanded text:
lecti sunt . Primum est, ut de se quisque minime praesumat, quia etsi jam ad fidem vocatus est, utrum perenni regno dignus sit, nescit. Secundum vero, ut unusquisque proximum, quem fortasse jacere in vitiis conspicit, desperare non audeat, quia divinae misericordiae divitias ignorat. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾a. Collatio gͦ regni. ñ humani. ẽ. meriti aut digni¬
tatis. s diuine. ẽ. p̃statio bonitatis. hinc recte sub¬
ungit. Aut ñ licet mͥ qͦd uolo facere: An ocłs tuus
neqͣ. ẽ qi ego bonꝰ sũe Stulta eñ questio hoĩs. ẽ.
contͣ benignitatẽ dĩ. Conquerendũ qͥppe. eẽt. ñ si
id daret qͦd ñ deberet: s si ñ daret qͦd deberet. hu¬
ic loco simile sonat & illa luce parabola: uͥ maion
filiꝰ minori inuidet:. & ñ uult eũ recipi penitentẽ:
ẜ patiẽ accusat iniusticiȩ. Hemo aut se de oꝑe.ne.¬
iere.
mo de teꝑore extollat: cũ hac expleta sententia subsinͥtꝰ
uertas clamet. Sic erunt nouissimi pͥmi: & pͥntai nons¬
hił. simi. Omĩs itaq retro uocatio gentib iuidet: E ñ
euangelii torqͤnt᷑ grã. Unde & saluator concludens
parabolã: dix̃. Eruno nouissum pͥmi. & pͥmi nomsi¬
mi. I. ẽ. iudei de capite uertunt᷑ in caudã: & gentes ae

Expanded text:
tc. Collatio ergo regni non humani est meriti, aut dignitatis, sed divinae est praestatio bonitatis. Hinc recte subjungit: Aut non licet mihi quod volo facere? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Stulta enim quaestio hominis contra benignitatem Dei. Non querendum quippe esset non si id daret quod deberet, sed si non daret quod deberet. Huic loco simile sonat et illa Lucae parabola ubi major filius minori invidet, et non vult eum recipi poenitentem, sed patrem accusat injustitiae . Nemo autem se de opere, mo de tempore extollat, cum hac expleta sententia subsequenter Veritas clamet: Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Omnis itaque retrovocatio gentibus invidet, et in Evangelii torquentur gratia. Unde et Salvator concludens parabolam dixit: Erunt novissimi primi, et primi novissimi. Judaei de capite vertentur in cauda, et gente
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑte. Ille erit incaput: & tu eris in caucdã. Ille ftue¬
rabit᷑ tͥ: & tu ñ fenerabis ei. Ecte em̃ & si iã simus qu
uł qͦnta bona egimꝰ: ad huc supmꝰudex qͦ subtilitar
hȩc examinet. ignoramꝰ. Et qͥdẽ gaudendũ cuiq ũ¬
moꝑe. ẽ: in regno di. eẽ. uł ultimũ. S pꝰ hȩc terribilĩ¬

Expanded text:
 tu eris in cauda, ille fenerabitur tibi et tu non feneraberis ei . Ecce enim et si jam scimus quae vel quanta bona egimus, adhuc supernus judex, qua subtilitate haec examinet, ignoramus. Et quidem gaudendum cuique summopere est in regno Dei esse vel ultimum. Sic post haec terribil
Abbreviated transcription (Latin):
militatẽ saluberrimã conu̾tant᷑. Legi & inqͦrũdã
expositionib. istũ diuitẽ iudaicũ popłm int̾pre¬
tari. qͥ falso głabat᷑ inobseruatione legis: cũ ꝑfectio¬
nẽ euangłicam respueret. & derrenis reb intentus
spiritalia dona refugeret. De quib scriptũ. ẽ.
Dilexerunt enĩ magis głam hominũ: qͦm głam
d̃i. Unde & in passione dñi conspirantes: dixert̃.
rito p̃fertur camelus. hoc. ẽ. gentilis popłs. torti¬
tudine peccatoꝵ & uitioꝵ de formis. qͥ faciliꝰ arri¬
puit arduã uiam mandatoꝵ dĩ ingredi: qͥa citiꝰ
cpit ȩuangłica p̃cepta uenerari. & dñi sui uestigia
subseqͥ. De istis qͥppe camelis in ysaia legimꝰ: qͦd ca¬
meli madiã & epha. portas ierłm cũ donis & mu¬

Expanded text:
in quorumdam expositionibus istum divitem Judaicum populum interpretari, qui falso gloriabatur in observatione legis, cum perfectionem evangelicam respueret et terrenis rebus intentus spiritalia dona refugeret, de quibus scriptum est: Dilexerunt enim magis gloriam hominum quam gloriam Dei . Unde et in passione Domini conspifertur camelus, id est gentilis populus, tortitudine peccatorum et vitiorum deformis; qui facilius arripuit arduam viam mandatorum Dei ingredi, quia citius coepit evangelica praecepta venerari, et Domini sui vestigia subsequi. De istis quippe camelis in Isaia legimus quod cameli Madian et Epha portas Hierusalem cum donis et mu
Abbreviated transcription (Latin):
eis longe ante & ciꝰdẽ passionis penã. & resurrectio¬
uis głam p̾dicit: ut cum cũ morientẽ sic̃ p̃dictũ. ẽ. cer¬
nerent: etiã resurrecturũ ñ dubitarent. Et crebro hoc
ipsũ discipłis dixerat. S: qi multis ĩmedio disputatiᷤ.
poterat labi de memoria qͦd audierant: iturꝰ ieroso¬
limã & secũ cducturꝰ apłos. adtẽptationẽ eos parat:
ne cũ uenerit ꝑsecutio crucis & ignominia. scanda¬
litent᷑. Et tradent eũ gentib addeludendũ. & flagel¬
landũ. & crucifigendũ: & toecia die resurget. Tradi¬
dit enĩ iudas dnm̃ uideis: & ipsi tradidert̃ eũ gentibꝰ:¬
id .ẽ. pilato. & potestati romanoꝵ Unde scriptũ. ẽ.
llinctũ ad diixert̃ cũ: & tradiderunt eũ pontio pi-¬
lato p̃sidi. Pilatꝰ aut̃ apphendit iħm: & flagellauit.

Expanded text:
tionis gloriam praedicit, ut cum eum morientem, sicut praedictum esset, cernerent, etiam resurrecturum non dubitarent. Et crebro hoc ipsum discipulis dixerat; sed quia, multis in medio disputatis, poterat labi de memoria quod audierant, iturus Hierosolymam et secum ducturus apostolos ad tentationem eos parat, ne cum venerit persecutio crucis et ignominia scandalizentur. Et tradent eum gentibus ad deludendum, et flagellandum, et crucifigendum, et tertia die resurget. Tradidit enim Judas Dominum Judaeis, et ipsi tradiderunt eum gentibus, Pilato et potestati Romanorum. Unde scriptum est: Vinctum adduxerunt eum et tradiderunt eum Pontio Pilato praesidi. Pilatus aut
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ potest cape capiat: ut unusquisq consideret uires
suat: utrũ possit uirginalia & pudicitie implere
p̃cepta. ꝑse eñĩ castitas blanda. ẽ. & quelibet ad
se alliciens: s considerande uires sunt. ut qͥ pot ca
pere capiat. Quasi hortantis uox dñi. ẽ. & milites
suos adpudicitiȩ p̃miũ concitantis: qͥ potest cape¬
re capiat. Epot̃ pugnare pugnet: suꝑ&. ac triũ phet.
N unc oblati st̃ ei paruuli: ut manꝰ eis cxcii.
imponeret. & oraret. Tc̃ qͦndo dñs de castitate facie¬
bat sermonẽ: & beatos ꝓnuntiabat eunuchos.
Degła cm̃ continentie dño referente atq dicente. sc̃
qͥ se eunuchitant ꝓpt̾ regnũ celoꝵ: audientes
qͥdã obtulert̃ eiinfantes pueros de castitate mun¬
dissimos. Putabant eñi qͥa dñs corpore mundos
tantũ laudaret ñ & uoluntate: nescientes qͥa
dñs ñ illos beatificauit eunuchos. qͦs pueritiȩ ne¬
cessitas facit castos. s continentie uirtꝰ. Discipłi
aut̃ increpabant eos: ñ qͦ nollent eis saluatoris

Expanded text:
ut unusquisque consideret vires suas, utrum possit virginalia et pudicitiae implere praecepta. Per se enim castitas blanda est, et quemlibet ad se alliciens. Sed considerandae sunt vires, ut qui potest capere, capiat. Quasi hortantis vox Domini est, et milites suos ad pudicitiae praemium concitantis. Qui potest capere, capiat; qui potest pugnare, pugnet, superet ac triumphet. Tunc oblati sunt ei parvuli, ut manus eis imponeret et oraret. Dbat sermonem, et beatos pronuntiabat eunuchos. De gloria enim continentiae Domino proferente atque dicente, sunt qui se eunuchizant propter regnum coelorum. Audientes quidam obtulerunt eis infantes pueros de castitate mundissimos. Putabant enim quod Dominus corpore mundos tantum laudaret non et voluntate, nescientes quod Dominus non illos beatificavit eunuchos, quos pueritiae necessitas facit castos, sed continentiae virtus. Discipuli autem increpabant eos. Non quod nollent eis Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
tes accepert̃. Oꝑator gͦ mane. hora tercia. & sexta.
& nona: antiquus isle & hebraitꝰ popłs designat᷑
Qͥ melectis suis abipso mundi exordio. dũ recta si¬
de dm̃ studuit colere: qͦsi ñ destitit mumoe cultu¬
tam longo mundi tempore ꝓuita sua. laborare
neglexerant: qͥsi totadie otiosi stabant. Pensate.
mnluxis. Nullus qͥppe adeos patriarcha: nullus pro¬
pheta uenerat. Et qͥd. t̃. dicere ad laborẽ nos nemo
ondicxit: nͥ qi uitȩ nob̾ uias. nemo p̃dicauit: Quid
 nos ãbono oꝑe cessantes mexcusatione nr̃a dic¬
tri sumꝰ: qͥ pene ã matris utero ad fidẽ uenimꝰ: ͥ
iba uitȩ ab ipsis cunabulis audiuimꝰ: qͥ abuberibꝰ¬

Expanded text:
t. Operator ergo mane hora tertia, sexta et nona, antiquus ille et Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recte Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultutam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Pensate, onduxit, nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere ad laborem nemo nos conduxit, nisi vitae nobis vias nemo praedicavitergo nos a bono opere cessantes in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis audivimus, qui ab uberib
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ uos. s qͥcũꝙ uoluerit int̾ uos maior ficri: sit mt̃
minist̾. Et qͥ uoluerit int̾ uos pͥmꝰ. cẽ: erit ur̃ seriuis
Humił magist̾ & mitis. nec cupiditatis imir. ocic
duos arguit postulantes: nec decẽ reliqͦs indigia¬
tionis increpat. & liuoris: s tale ponit exemplum
qͦd dodeat eũ maiorẽ. eẽ. qͥ minor fuerit: & islũ dm̃
fieriqͥ om̃ium seruus sit. fr̾ustra igit᷑ aut illi iime¬
derata quesierant. aut isti dolent suꝑ maioꝵ de¬
siderio: cũ ad iũmitatẽ uirtutũ ñ potentia s humi¬
litate ueniat᷑. Deniq ꝓponit exẽplũ: ut si dicta pag¬
uipenderent. erubescerent ad oꝑa. & dicit. ce ini¬
Sic̃ filiꝰ hõis n enit ministrari: s ministrare. ho¬
ta qͦd crebro dix. mꝰ eũ qͥ ministret. filrũ appellari
hõis: & dare aiãm saã redẽptionẽ ꝓmultis: Qndo
formã serui accepit ut ꝓmundo sanguinẽ funaiet

Expanded text:
 vos major fieri, sit vester minister. Et qui voluerit inter vos primus esse, erit vester servus. Humilis magister et mitis nec cupiditatis immodicae duos arguit postulantes, nec decem reliquos indignationis increpat et livoris, sed tale ponit exemplum, quo doceat eum majorem esse qui minor fuerit, et illum Dominum fieri qui omnium servus sit. Frustra igitur aut illi immoderata quaesierant, aut isti dolent super majorum desiderio, cum ad summitatem virtutum non potentia, sed humilitate veniatur. Denique proponit exemplum ut si dicta parvi penderent, erubescerent ad opera, et dicit: Sicut filius hominis non venit ministrari, sed ministrare. Nota quod crebro diximus eum qui ministret filium appelari hominis. Et dare animam suam redemptionem pro multis. Quando formam servi accepit, ut pro mundo s
Abbreviated transcription (Latin):
ficẽ xp̃i & p̃dicationẽ euangłii om̃s affectus contẽpse-¬
rint. atq diuitias. & scłi uoluptates. isti centuplũ
recipient. & uitã ȩt̾nã possidebunt. Exoccasione huiꝰ
sententiȩ. qͥdã introducunt mille annos pꝰ resurrec¬
tionẽ: dicentes nob̾ tt̃ centuplũ om̃iũ rerũ qͦs dnm¬
ceteris digna sit reꝑmissio. in ipcorib apparrat tur¬
pitudo: ut qͥ unã ꝓdño dimiserit: centũ recipiat i
futuro. Sensus igt᷑ iste. ẽ. Qcarnalia ꝓsaluatore di¬
miserit: spiritalia recipiet. Quȩ cõparatiõe & meri¬
to sui ita ert̃: qͣsi paruo numero centenariꝰ numerus
cõparet᷑. Unde dicit & apłs: qͥ unã tantũ domũ &
uniꝰ ꝓuinciȩ paruos agros dimistrat. Qi nichil ha¬
bentes: & oĩa possidentes. Notandũ: qͦd mȩuangłio
marci ita scͥptũ.ẽ. Nemo. ẽ. qͥ reliq̾rit domũ aut frc̃s.
aut sorores. aut patrẽ aut matrẽ. aut filios. aut a

Expanded text:
et praedicationem Evangelii, omnes affectus contempserint, atque divitias et saeculi voluptates: isti centuplum recipient, et vitam aeternam possidebunt. Ex occasione hujus sententiae, quidam introducunt mille annos post resurrectionem, dicentes tunc nobis centuplum omnium rerum quas dimcaeteris digna sit repromissio, in uxoribus appareat turpitudo, ut qui unam pro Domino dimiserit centuplum recipiat in futuro. Sensus igitur iste est, qui carnalia pro Salvatore dimiserit spiritalia recipiet, quae comparatione et merito sui ita erunt, quasi parvo numero centenarius numerus comparetur. Unde dicit et Apostolus qui unam tantum domum et unius provinciae parvos agros dimiserat, quasi nihil habentes et omnia possidentes . Notandum quod in Evangelio Marci ita scriptum est: Nemo est qui reliquerit domum, aut fratres, aut sorores, au
Abbreviated transcription (Latin):
rit saluus. eẽ: Quo ꝑtinet ista responsio: cũ incõ¬
parabilit̾ maior sit turba pauꝑũ. que diuitib
ꝑditis potuerit saluari: nͥ qͥa intellexerunt õs
qͥ diilitias amant. etiã si ad ipisci nequeant. in
diuitũ numero deputari: Aspiciens aut̃ iħc: dret
eis. Apud hoĩes hoc impossibile. ẽ. ap̃d dm̃ aut̃ oĩa
possibilia st̃. Hoc autẽ ñ ita accipiendũ. ẽ. qͦd cu

Expanded text:
rit salvus esse? Quo pertinet ista responsio? cum incomrit salvus esse? Quo pertinet ista responsio? cum incomparabiliter major sit turba pauperum, quae divitibus perditis potuerit salvari, nisi quia intellexerunt omnes qui divitias amant, etiam si adipisci nequeant, in divitum numero deputari. Aspiciens autem Jesus dixit eis: Apud homines hoc impossibile est, apud Deum autem omnia possibilia sunt. Hoc autem non ita accipiendum est, q
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃to. qͣm plurimi diuites di intͣuert̃ in regnũ:
nͥ forte. qͥa diuitias uł ꝓnichilo hab̾e. uł extoto
relinqͤre. dño inspirante didicert̃: Hunqͥd em̃
dł. in regni diuitiis confidebat ⁊ qͥ & de semetip
ñ ausus dicere: nolite susciꝑe. Nunqͥd abraham
dño substantiã p̃tulisse credibile. ẽ. ꝓqͦunicũ¬
b ferire ñ dubitauit heredẽ: Altiori aũt sensu faci¬
liꝰ. ẽ. xp̃m pati ꝓdilectorib scłi: quã dilectores
scłi ad xp̃m posse conu̾ti. Cameli eñĩ noĩe se intel¬
ligi uoluit: qͥa sponte humiliatꝰ. infirmitatis
nr̃e onera siistulit. In qͦ eñ manifestꝰ intelligit᷑:
ꝙͦ ĩ ipso qͦd scͥptũ. ẽ. qͣnto magnꝰ es humilia te
in om̃ibꝰ: ꝑ acũ aut̃: punctiones significat. E
pumstiones: dolores in passione susceptos fram̃
dignatꝰ. ẽ: qͣtinꝰ post lapsũ melius reformati. gau¬
deamꝰ ad testimonũ apli dicentis. Quicũq enim
his discipłi: mirabant᷑ ualde dicentes. Quis gͦ pote¬

Expanded text:
ites Dei intraverunt in regnum? nisi forte quia divitias vel pro nihilo habere, vel ex toto relinquere, Domino inspirante, didicerunt? Nunquid enim David in regni divitiis confidebat, qui et de semetipsn ausus dicere Nolite suscipere. Nunquid Abraham Domino substantiam praetulisse credibile est, pro quo unicum ferire non dubitavit haeredem? Altiori autem sensu, facilius est Christum pati pro dilectoribus saeculi, quam dilectores saeculi ad Christum posse converti. Cameli enim nomine se intelligi voluit, quia sponte humiliatus, infirmitatis nostrae onera sustulit. In quo enim manifestius intelligitur quam in ipso quod scriptum est: Quanto magnus es, humilia te in omnibus ? Per acum autem punctiones significat, per punctiones dolores in passione susceptos. Foramen dignatus est, quatenus post lapsum melius reformati, gaudeamus ad testimonium Apostoli, dicentis: Quicunque enim his discipuli mirabantur valde, dicentes: Quis ergo pote
Abbreviated transcription (Latin):
aq uitã ingredit᷑ et̾nã. Qaut̃ ñ solũ mandata seruat.
uerũ etiã consiliũ dm̃. qͦd de contẽpnendis munddi¬
diuitiis ae luxib tribuit seqͥt᷑. ñ tantũ uitã ꝑcipiet
ipse. s eciã de uita alioꝵ cũ dño iudicabit. Atq ita
sit: ut iniudicio ut diximꝰ. duo sint ordines bonoꝵ.
s & repboꝵ duos ibi futuros ordines: año narran¬
te cõpimꝰ. Inũ eoꝵs qͥ fidei xpiane mysteriis initia¬
d. oꝑa fiq̃ei exeitere contẽpnunt⁊ qͥb in iudicio testat᷑.
discedite ame maleadicti in ignẽ ȩc̾nũ. qͥͣ paratꝰ. ẽ. diabo¬

Expanded text:
n solum mandata servat, verum etiam consilium Domini, quod de contemnendis divitiis ac luxibus tribuit, sequitur, non tantum vitam percipiet ipse, sed etiam de vita aliorum cum Domino judicabit. Atque ita fit ut in judicio, ut diximus, duo sint ordines bonorum. Sed et reproborum duos ibi futuros ordines Domino narrante comperimus: unum eorum qui fidei Christianae mysteriis initiati opera fidei exercere contemnunt: quibus in judicio testatur: Discedite a me maledicti in ignem
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ iudicandi sorte pͥuabit᷑: cũ ipse dicat. nescitis qͥa
angłos iudicabimꝰ qͣntomagis secularia: Sciendum
situti st᷑ xp̃m. iudices cũ eouenturos. sic̃ etiã om̃e mor¬
caliũ genꝰ. cẽ. iudicandũ. Qͥa eñi duodenario sepe nu¬
nero solet inscͥpturis unin̾sitas designari: ꝑ.xii. sedes¬

Expanded text:
ias electus est, judicandi sorte privabitur cum ipse dicat: Nescitis quia angelos judicabimus, quanto magis saecularia? Sciendum stum, judices cum eo venturos, sicut etiam omne mortalium genus esse judicandum. Quia enim duodenario saepe numero solet in Scripturis universitas designari, per d
Abbreviated transcription (Latin):
llaret qͥdẽ in hoc. q qͥ hic multiplicandis di¬
cutis uncũbunt. alterꝰ uitȩ gaudia qͦ rere comẽꝑ¬
nunt. S int̾ pecunias hab̾e & pecunias amare:¬
ñ nulla distantia. ẽ. Multi enĩ habentes non
amant : multi ñ habentes amant: multi ñ
habentes amant. Itẽ alii & hũt & amant: alii¬
nec hab̃e nec amair se diuitias scłi gaudent. Q¬
rũ tutior statꝰ. ẽ: cũ apło dicentiũ. Nob̾ mundꝰ
crucifixꝰ. ẽ. & nos mundo. Unde & salomon ñ ait.
qͥ habet: s qͥ amat diuitias. fructꝰ ñ accipiet
exeis. Et ipse dñs scd̾m martũ obstupescentib
in uerb̃ huiꝰte sententiȩ discipłis: exponendo
subiunxit. filioli: qͣm difficile. ẽ. confidentes
inpecuniis. regnũ dĩ introire: Ubi notandũ
similit̾. qͦd sic̃ supͣ ostendimꝰ ñ ait impossibile
s difficile. hoc. ẽ. maxum laboris. eẽ: pecunias
habentes. uł inpecuniis confidentes. exutis filar¬
giriȩ recinaculis. aulã regni celestis intrare. Et iterũ

Expanded text:
ultiplicandis divitiis incumbunt, alterius vitae gaudia quaerere contemnunt: sed inter pecunias habere, et pecunias amare, multa distantia est. Multi enim habentes non amant, multi non habentes amant. Item alii et habent et amant. Alii nec habere, nec amare se divitias saeculi gaudent. Quorum tutior status est cum Apostolo dicentium: Nobis mundus crucifixus est et nos mundo . Unde et Salomon non ait: Qui habet, sed qui amat divitias, fructus non capiet ex eis . Et ipse Dominus secundum Marcum obstupescentibus in verbis hujusce sententiae discipulis exponendo subjunxit: Filioli, quam difficile est confidentes in pecuniis regnum Dei introire ; ubi notandum similiter quod, sicut supra ostendimus, non ait impossibile, sed difficile, id est maximi laboris esse pecunias habentes, vel in pecuniis confidentes, exutis philargyriae retinaculis, aulam regni coelestis intrare. Et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
i tẽpore qͦ intrauert̃. diuites. ec̃. desierant. Pã¬
diu gͦ ñ intrabunt: qͣmdiu diuites fuerint. Et
tam̃ qͥa difficult̃ diuitiȩ contẽpnunt᷑: ñ dỹx im¬
possibile. ẽ. diuites in regna cȩloꝵs intrare. s dif¬
ficile. Ubi diffici le ponit᷑: ñ impossibilitas pre
tendit᷑. s raritas demonstrat᷑. Qͦd aũt iħc uideis¬

Expanded text:
eo tempore quo intraverunt, divites esse desierant. Tandiu ergo non intrabunt, quandiu divites fuerint. Et tamen quia difficulter divitiae contemnuntur, non dixit impossibile est divites in regna coelorum intrare, sed difficile; ubi ditenditur, sed raritas demonstratur. Alioqui
Abbreviated transcription (Latin):
s ignominia hȩc tota euacuata. ẽ. celeri gła resur¬
rectionis: qͥa caro eiꝰ ñ uidit corruptionẽ:s palam
triumphans resurrex̃ in gła: euacuans om̃s pͥnci-¬
patus & potestates.
Tunc accessit adtũ mat᷑ filioꝵ ⁊ ebedeicũ filiis suis: ad¬
mans. & pecens aliqͥd ab eo. Qͥ drẽ ci. Qͥd uis e Ait illi. Dac

Expanded text:
a haec tota evacuata est coelesti gloria resurrectionis, quia caro ejus non vidit corruptionem, sed palam triumphans resurrexit in gloria, evacuans omnes principatus et potestates. Tunc accessit ad eum mater filiorum Zebedaei cum filiis suis, adorans et petens aliquid ab eo. Qui dixit ei: Quid
Abbreviated transcription (Latin):
& agros cũ ꝑsctutionib ꝑsignificationẽ altius intel¬
ligi. Centenariꝰ qͥppe numerꝰ deleua transiatꝰ iaex¬
teram. licet eancsẽ inflexu digitoꝵ uideat᷑ tenert
figurã ꝙͣ habuerit denarꝰ inleua. nimiũ tam̃ qͥnti.¬
tatis magnitudine suꝑ crescit: qr uidelicet õsqͥ ꝓpt̾
regnũ di tẽporalia sꝑnunt. & in hac uita ꝑsetutio¬
nib plenssima eidẽ regni gaudiũ fide certa degus¬
tant. atq in expectatione patriȩ celestis qͦ ure in
dextera significat᷑ om̃ium parit᷑ electors sincerissi¬
ma dilectiõe fruunt᷑. Nerũ qͥa multi unrturũ stucda.
ñ eadẽ qͣ incipiunt intentione pietatis c̃sũmant s
uł accepto ł iurtutũ amore tepescunt ⁊ uł ex integro
ad celerũ uolutabra relabunt᷑ t̾ribilis mox senten¬
tia subinfertur.¬
Culti aut̃ ert̃ pͥmi nouissimi. & nouissimi primi.

Expanded text:
 persecutionibus , per significationem altius intelligi. Centenarius quippe numerus de laeva translatus in dexteram, licet eamdem in flexu digitorum videatur tenere figuram quam habuerat denarius in laeva, nimium tamen quantitatis magnitudine supercresciregnum Dei temporalia spernunt, etiam in hac vita persecutionibus plenissima ejusdem regni gaudium fide certa degustant, a que in exspectatione patriae coelestis, quae jure in dextera significatur, omni pariter electorum sincerissima dilectione fruuntur. Verum quia multi virtutum studia non eadem qua incipiunt intentione pietatis consummant, sed vel accepto virtutum amore tepescunt, vel ex integro ad scelerum volutabra relabuntur, terribilis mox sententia subinfertur.runt primi novissimi, et novissimi prim
Abbreviated transcription (Latin):
tnã & contẽplatiuã⁊ actiua ꝑtinet ad legẽ. contẽpla¬
nia acͥ euangłiũ. Qͥa sic̃ uetꝰ nouũ p̃cessit testam̃tũ:
sa bona actio p̃cedit contẽplationẽ. Actiua uita
hc habet ꝑfectionẽ: contẽplatiua licet hic habeat
intiũ: ñ tam̃ in hac uita s inȩc̾nũ inueniet ꝑfectio¬
nẽ Actiua uita in hac qͥdẽ uita sine contẽplatiua
ĩ. potest: contẽplatiua uͦ sine actiua in hac uita
pstetionẽ inuenire ñ ualet. Ita eñi unꝰqͥsq fideliũ
adõ in hac constitutus. ẽ. uita: ut & ꝑexteriorem
hoĩem qͦd. ẽ. corpꝰ. semꝑ studeat bonum exercere
deat contẽplationi. Ad actiuã uitã ꝑtinet ñ ho
contẽplatiuã. siuis ꝑfectꝰ. eẽ. uade & uende om̃ia
qͥ habes & da pauꝑib. & habebis thesaurũ in celo:¬

Expanded text:
t contemplativam: activa vita pertinet ad legem, contemplativa ad Evangelium: quia sicut Vetus Novum praecessit Testamentum, ita bona actio praecedit contemplationem. Activa vita hic habet perfectionem; contemplativa licet hic habeat initium, non tamen in hac vita, sed in aeternum inveniet perfectionem. Activa vita in hac quidem vita sine contemplativa esse potest; contemplativa vero sine activa in hac vita perfectionem invenire non valet. Ita enim unusquisque fidelium a Deo in hac vita institutus est, ut et per exteriorem hominem, quod est corpus, semper studeat bonum exercere deat contemplationi. Ad activam vitam pertinet: Noncontemplativam: Si vis perfectus esse, vade, et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in c
Abbreviated transcription (Latin):
si temulenta fuerit. siracund a. si malis moribꝰ.
si luxuriosa. si gulosa. si uaga. si iurg atrir &
maledica: tenenda erit istiꝰ modi: Nolumꝰ. nolumꝰ:
sustinenda. Cũ eni cẽmꝰ liberi: uoluntate nos sub¬
iecimꝰ seruituti. Uidentes gͦ apłi graue uxorũ iugũ:

Expanded text:
si temulenta fuerit, si iracunda, si malis moribus, si temulenta fuerit, si iracunda, si malis moribus, si luxuriosa, si gulosa, si vaga, si jurgatrix, et maledica, tenenda erit ejusmodi, velimus nolimus sustinenda. Cum enim essemus liberi, voluntarie nos subjecimus servituti. Videntes ergo apostoli grave uxorum jugum,
Abbreviated transcription (Latin):
bet᷑ uxorẽ. ut sccłam pͥma uiuente ñ habeat. Qd e¬
ñ dicit: tale. ẽ. Si ñ ꝓpt̾ libidinẽ. s ꝓpt̾ in iuriã
dimittis uxorẽ: qͣre ex ꝑtus infelices pͥores nupti¬
as. nouarũ te immittis ꝑiculo: Nec ñ qͥa pocerat
cuenire. ut uixta eandẽ legẽ uxor qͦ marito daret
repudiũ: eadẽ cautela p̾cipit᷑. ne scd̃m accipiat ui¬
rũ. Et qͥa meretrix & qͦ semel fuerat adultera. ob¬
ꝓbriũ ñ timebat: scdõ p̃cipit᷑ uiro. qͦa sitalẽ duxe¬
nt sub acdulterĩ crimine sit. Una gͥ solũmodo
carnalis. ẽ. causa id. ẽ. fornicatio: una spiritalis¬
hoc. ẽ. timor di ut uxor dimittat᷑. sic̃ multi re¬
ligionis causa fecisse legunt᷑. Hulla aut̃ cansa. p.
di lege p̃scripta: ut uiuente ea qͦ relicta.ẽ. alia¬
Hicunt ei discipłi eiꝰ. Si ita. ẽ. causa hoĩs cũ uxore.
m Ñ expedit nubere. Graue pondꝰ uxorũ. ẽ. si excep¬
ta causa fornicationis eas ñ licet dimittere. Qͥd eñ

Expanded text:
ut secundam prima vivente non habeat. Quod enim dicit tale est: si non propter libidinem, sed propter injuriam dimittis uxorem, quare expertus infelices priores nuptias, novarum te immittis periculo? Nec non quia poterat evenire, ut juxta eamdem legem uxor quoque marito daret repudium, eadem cautela praecipitur ne secundum accipiat virum. Et quia meretrix et quae semel fuerat adultera opprobrium non timebat, secundo praecipitur viro, quod si talem duxerit, sub adulterii crimine sit; una ergo solummodo carnalis est causa, id est, fornicatio, una spiritalis, id est, timor Dei, ut uxor dimittatur, sicut multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem causa est Dei lege praescripta ut vivente ea quae relicta est aliaDicunt ei discipuli ejus: Si ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere. Grave pondus uxorum est si, excepta causa fornicationis, eas non licet dimittere. Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
dictꝰ. qͥ ꝓ decẽ nũmis apud antiqͦs imputabat᷑. lm¬
sicante ratione qͦd qͣnto qͥsꝙ legis decalogũ stuan¬
rit implere. tanto ampliꝰ reformat᷑ adimaginie Nlu
creauit eũ &e splendidiorẽ mercedẽ qͣ ꝑ denariũ sig¬
nificata.ẽ. recipiet infuturo. Aderudiendã gͥ ple¬
bẽ suã. dñs qͦsi ad excolendã uineã suã. nuillo t̾ris¬
re destitit oꝑarios mittere: qi & pͥus ꝑ patres. e pꝰ
modũ ꝑ legis doctores. & ꝓpħas: ad excremũ u̾ ꝑ

Expanded text:
dictus qui pro decem nummis apud antiquos imputabatur, significante ratione, quod quantum quisque legis decalogum studuerit implere, tanto amplius reformetur ad imaginem ejus qui creavit eum, et splendidiorem mercedem, quae per denarium significata est, recipiat in futuro. Ad erudiendum ergo plebem suam Dominus quasi ad excolendam vineam suam nullo tempore destitit operarios mittere. Quia et prius per patres, et post modum per legis doctores et prophetas, ad extremum vero
Abbreviated transcription (Latin):
taliũ ñ istoꝵ: ut ostenderet ñ etatẽ regnare s mo¬
res: & his qͥsimilẽ haberent innocentiã & simpli
congruente. fr̃es. nolite pueri fieri sensib. s ma¬
litia paruuli estote: sensu autẽ ut ꝑfecti sitis. Et cũ
imposuiss eis manꝰ: abut inae. Impontt gͦ dñs par¬
ulilis manꝰ: qͣndo humilib auxilii sui grãm tri¬
buit. & scd̃m suam uoluntatẽ dirigit᷑: ut i oĩb
suis possint obseqͥ p̃ceptis. Unde & adeũ ꝑpsalmis¬
tam dr̃. Ten. usti manũ dexterã meã: & in uolin¬
tate tua deduxisti me. et reliqͣ. cxciii
Ex ecce unꝰ accedens: ait illi. Magister bone: qͥd
boni faciam. ut habeã uitã eternã: Audierat cre¬
do iste quesitor uite ȩt̾nȩ ã dño. tantũ eosqͥ par¬
uuloꝵ uellent eẽ. similes. dignos. eẽ. intiottu
regni celestis: atq ideo urã gerens tractatus ceitio¬

Expanded text:
talium non istorum, ut ostenderet non aetatem regnare, sed mores. Et his qui similem haberent innocentiam et simplisententiam congruente frequenter: Nolite pueri fieri sensibus, sed malitia estote parvuli, sensu autem ut perfecti sitis . Et cum imposuisset eis manus, abiit inde. Imponit ergo Dominus parvulis manus, quando humilibus auxilii sui gratiam tribuit, et secundum voluntatem suam dirigit ut in omnibus suis possint obsequi praeceptis. Unde et ad eum per Psalmistam dicitur: Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxEt ecce unus accedens ait illi: Magister bone, quid boni faciam ut habeam vitam aeternam? Audierat, credo, iste quaesitor vitae aeternae, a Domino tantum eos qui parvulorum vellent esse similes dignos esse introitu regni coelestis. Atque ideo curam gerens tractatus certio
Abbreviated transcription (Latin):
Et subiungit parabolã ñ aginta nouẽ ouiũ inmon¬
tib relictarũ. & uniꝰ erraneȩ: qͣm pastor bonus
qi ꝓpt̾ nimiã infirmitatẽ ambulare ñ poterat.
tant istũ. eẽ. pastorẽ: qͥ cũ informa di. tẽt ñ rapi¬
nã arbitratꝰ. ẽ. se esse eqͣlẽ do. s exmaniuit se for¬

Expanded text:
ovium in montibus relictarum, et unius errantis, quam pastor bonus, quia propter nimiam infirmitatem ambulare non poterat, tant istum esse pastorem, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est se esse aequalem Deo; sed exinani
Abbreviated transcription (Latin):
lescentẽ istũ tẽptatorẽ. eẽ. & ex eo ꝓbare possumꝰ:
qͦd dicente sͥ dño siuis ad uitã uenire serua man¬
data. rursũ fraudulent̾ interrogat. qͦ sint illa na¬
cdata: qͣsi ñ ipse legerit: aut dñs possit dõ uiber
contͣria. Dicit illi adolescens. Omĩa hecͤustodim
Qͥd adhuc mͥ deest: Mentit᷑ adolescens. Si eñĩ hoc
qͦd positũ. ẽ. inmandatis. diliges ꝓxcimũ tuum
sic̃ te ipsũ. oꝑe complesset: qͦmͦ pͦ ea audiens ua¬
de & uende om̃ia qͦ habes & da pauꝑib tristis
recessit: qͥa habebat possessiones multas:
quȩ habes & da pauꝑib: & habebis thesaurũ in
celo: & ueni sequere me. In potestate nr̃a. ẽ: utrũ

Expanded text:
centem istum tentatorem esse ex eo probare possumus, quod dicente sibi Domino, Si vis ad vitam venire, serva mandata, rursum fraudulenter interrogat, quae sint illa mandata, quasi non ipse legerit, aut Dominus possit Deo jubere contraria. Dicit illi adolescens: Omnia haec custoaivi, quid adhuc mihi deest? Mentitur adolescens; si enim hoc quod positum est in mandatis: Diliges proximum tuum sicut te ipsum, opere complesset, quomodo postea audiens: Vade, et vende omnia quae habes, et da pauperibus, tristis recessit, quia habebat possessiones multas. quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
miũ: suꝑiorib autẽ qͥb castimonie necessitas
ñ uoluntas.ẽ. nichil om̃ino debet᷑. Possumꝰ & alit̾
dicere. Funuchi ft̃ ex matris utero: qͥ frigidioris
naturx ft̃. nec libidinẽ appetentes. Et̃ alii qͥ ab ho¬
minib fiunt. qͦs aut philosophi faciunt. aut
ꝓpt̾ idoloꝵ cultũ emolliunt᷑ infeminas: uł ꝑ¬
suasione heretica simulant castitatẽ. ut m̃tiant᷑
religionis ueritatẽ. S nullus eoꝵ conseqͥt᷑ regna

Expanded text:
 quibus castimoniae necessitas, non voluntas est, nihil omnino debetur. Possumus et aliter dicere. Eunuchi sunt ex matris utero, qui frigidioris naturae sunt, nec libidinem appetentes. Et alii, qui ab hominibus fiunt: quos aut philosophi faciunt, aut propter idolorum cultum emolliuntur in feminas: vel persuasione haeretica simulant castitatem, ut mentiantur religionis veritatem. Sed nullus eorum consequitur regna
Abbreviated transcription (Latin):
obfornicatiõe: & aliã duxerit. mechat᷑. Et qͥ dimissã
duxerit: mechat᷑. Sola fornicatio. ẽ. qͦ uxoris uincat
affectũ: immo cũ illa unã carnẽ in alt̾am diuiserit.
& se fornicatione separauerit: ã marito ñ debet
teneri: ne uirũ qͦ sub maledicto faciat. dicente
scͥtura. Q adulterã tenet: stultꝰ & impꝰ. ẽ. Igit᷑ uͥ¬

Expanded text:
cationem, et aliam duxerit, moechatur, et qui dimissam duxerit, moechatur. Sola fornicatio est, quae uxoris vincat affectum; imo, quum illa unam carnem in aliam diviserit, et se fornicatione separaverit a marito, non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente scriptura: Qui adulteram tenet stultus et impius est. Ub
Abbreviated transcription (Latin):
potest ds sͥ. eẽ. contͣrius ut aliud ante iusserit
& sententiã suã nouo frangat imꝑio: Non ita
sentiendũ. ẽ. S moyses cũ uiderit ꝓpt̾ desidium
sicłarũ coniugum qͤ uł ditiores. uł uiniores. uł pul
chriores cẽnt. pͥmas uxores aut int̾fici. aut cũ aliis¬
malã uitã ducere: maluit indulgere discordiã. ꝙͣ
odia & homicudia ꝑseuerare. Simulq considera.

Expanded text:
potest Deus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imperio? Non ita sentiendum est. Sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum, quae vel ditiores vel juniores chriores essent, primas uxores aut interfici, aut malam vitam ducere, maluit indulgere discordiam quam odia et homicidia perseverare. Simulque considera
Abbreviated transcription (Latin):
ne peccatoꝵ. ñ tantũ septies s etiã septuagies sep¬
ties. remittendũ responderat: id ipsũ cõꝑbans se¬
qͣͤnti parabola. Post ꝙͣ. hȩc uidelicet oĩa matħs
ita explicuisset: more suo quasi ad alia se confe¬
rendo narranda. sic seqͥt᷑. & dicit. xxxii.
E⁊ factũ. ẽ. cũ consũ masset iħc scrmones istos:
migrauit ã galilea. & uenit infines iudee tͣnsiorda¬

Expanded text:
ne peccatorum, non tantum septies, sed etiam septuagies sepne peccatorum, non tantum septies, sed etiam septuagies septies remittendum, responderat, id ipsum comprobans sequenti parabola; postquam haec videlicet omnia Matthaeus ita explicuisset, more suo quasi ad alia se conferendo narranda sic prosequitur et dicit: I. Et factum est cum consummasset Jesus sermones istos, migravit a Galila
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tem sententia dĩ flectit᷑ atq mutat᷑. si parua
frĩb ñ dimittimꝰ. magna nob̃ã dõ ñ dimittent᷑. Et̃ qi
potest unꝰqͥsq dicere nichil habeo contͣ eũ ipse nouit.
habet dm̃ iudicẽ: ñ mͥ cure. ẽ. qͥd uelit agere. ego igno¬
uier: confirmat sententiã suã. & omnẽ simulationẽ
ficte pacis eu̾tit. dicens. Si ñ remiseritis unꝰqͥsq fr̃i
suo: de cordib ur̃is. Ex quib uidelicet dictis consiat:
qi si hoc qͦd innos delinqͥt᷑ ex corde ñ dimittimꝰ: &
illud rursus ã nob̃ exigit᷑. qͦd nob̃ iã ꝑpenitentiam
dimissũ fuisse gaudebamꝰ. Explicit liber qͥntus.
xplicnis gͦ sermonib dñi. quȩ in galilea
pꝰ expecitũ ab eo tributũ. ad apłos de in¬
nocentia & humilitate ipse saluator habuerat:
uetans eos ne scandalitarent pusillos. adiuncta pa-¬
rabola. & pꝰea qͦ de corruptiõe fratrũ & indulgentia
conuenienter docens. petro int̾rogante deremissio¬

Expanded text:
atur. Si parva fratribus non dimittimus, magna nobis a Deo non dimittentur. Et quia potest unusquisque dicere: nihil habeo contra eum, ipse novit: habet Deum judicem, non mihi curae est, quid velit agere, ego ignovi ei; confirmat sententiam suam, et omnem simulationem fictae pacis evertit, dicens: Si non remiseri dimissum. Ex quibus videlicet dictis constat , quia si hoc quod in nos delinquitur, ex corde non dimittimus, et illud rursus a nobis exigitur quod nobis jam per poenitentiam dimissum fuisse gaudebamus. Igitur dum xplicatis ergo sermonibus Domini quos in Galilaea post expetitum ab eo tributum ad apostolos de innocentia et humilitate ipse Salvator habuerat, vetans eos ne scandalizarent pusillos adjuncta parabola, et postea quae de correptione fratrum et indulgentia convenienter docens, Petro interrogante de remissio
Abbreviated transcription (Latin):
emplũ mei. humiliauerit: ut tantũ se deiciat qͦn
regnũ celors. Et qͥ susceꝑit unũ paruulũ talẽ in nos¬
mine meor me suscipit. Qͥtalis fuerit ut xp̃i mittet᷑¬
humilitatẽ & innocentiã: in eo xp̃c suscipit᷑. Et
prudent᷑ ne cũ delatũ fuerit apłĩs fastigiũ ho¬
noris. se putent honoratos: adiecit ñ illos sui me¬
rito. s magistri honore suscipiendos.
Qui aut scandalizauerit unũ de pusillis istis
quime credunt: expedit ei ut suspendat᷑ mola
asinaria in collo eiꝰ & demergat᷑ in ꝑfundũ maris.

Expanded text:
emplum mei humiliaverit, ut tantum se dejiciat, quregnum coelorum . Et qui susceperit unum parvulum talem in nomine meo, me suscipit. Qui talis fuerithumilitatem et innocentiam, in eo Christus suscipitur. Et prudenter ne, cum delatum fuerit apostolis fastigium honoris, se putent honoratos, adjecit non illos sui merito sed magistri honore suscipiendos. Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis qui in me credunt, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in
Abbreviated transcription (Latin):
tͦ: Si aut̃ allegoriã in hac parabola qͥs qͤrat: po¬
test hos duos debitores. sub typo duoꝵs popłoꝵ
acipe. Hõ gͦ hic & rex cui regnũ celoꝵ assimilat.
qͥ rationẽ cũ seruis suns posuit:. qͥs meliꝰ qͣ itsẽptes

Expanded text:
tur? Si autem allegoriam in hac parabola quis quaerat, potur? Si autem allegoriam in hac parabola quis quaerat, potest hos duos debitores sub typo duorum populorum accipere. Homo ergo hic et rex cui regnum coelorum assimilatur, qui rationem cum servis suis posuit, quis melius quam Redemptor
Abbreviated transcription (Latin):
sub cõparatione regis dñi & serui qͥ debitor decem
miliũ talentoꝵ ã dño rogansuenrã impetrauerat:
ut ipse qͦ dimittat conseruis suis minora peccan¬
tib. Nosq simul admonet: ut nr̃is conseruis be¬
nigni & misccłes simꝰ. Siem̃ ille rex & dñs seruo
debitori sũmã. x. miliũ talentors tã facile dimi¬
sit: qͣntomagis conseruis suis unꝰqͥsq nr̃m noxas
dimittere debet: qͦd ut manifestiꝰ fiat: dicamuͤ
sub exemplo. Siqͥs nr̃m cõmiserit adulteriũ. ho¬
micidiũ. sacrilegiũ. maiora crimina: decẽ milia
talentoꝵ rogantib dimittunt᷑: si & ipsi dimit¬
tant minora peccantib. Sin aũt ob factã contu¬
meliã simus implacabiles: & ꝓpt̾ amarũ u̾bũ
ꝑpetes habeamꝰ discordias: ñ ne nob̃ uidemͣ rec̃¬
te redigendi in carcerẽ. & sub exempło oꝑis nr̃i
hoc agere: ut mairs nob̃ delictoꝵ uenia ñ relaxe¬

Expanded text:
sub comparatione regis domini et servi, qui debitor decem sub comparatione regis domini et servi, qui debitor decem millium talentorum a domino rogans veniam impetraverat, ut ipse quoque dimittat conservis suis minora peccantibus. Nosque simul admonet ut nostris conservis benigni et misericordes simus. Si enim ille rex et Dominus servo debitori summam decem millium talentorum tam facile dimisit, quanto magis conservis suis unusquisque nostrum noxas dimittere debet? Quod ut manifestius fiat dicamus sub exemplo: Si quis nostrum commiserit adulterium, homicidium, sacrilegium, majora crimina decem millia talentorum rogantibus dimittuntur, si et ipsi dimittant minora peccantibus. Sin autem ob factam contumeliam simus implacabiles, et propter amarum verbum perpetes habeamus discordias, nonne nobis videmur recte redigendi in carcerem, et sub exemplo operis nostri hoc agere, ut majorum nobis delictorum venia non relaxe