comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estimabat᷑ angelus. cog¬
nitus ẽ esse dĩ filius . & ꝑ¬
missio factaerat abrahȩ
quae quam diuñ reddebat᷑
in ambiguo erat. Cum
a utẽ uenien te xp̃o red¬
dita ẽ. facta ẽ uernas
quando & qđ promissũ
ẽ redditum ẽ. & coepit
sciri quid erat promis¬
sum. Promittentis
enim fides tunc ueraꝓ
batur. cũ ex soluit pro
MARCUS EUANQE¬
ntrans inquit in domũ
noluit neminem scire
& non potuit latere
Siergo uoluit & non po¬
tuit. infirmata uolun¬
tas eius uid&ur. Impos¬
sibile prorsus ẽ ut sal¬
uator is uoluntas nonim¬
pleatur. nec potest uelle
quod scit fieri non debere
Idcirco quod factum est
hoc uolius sedicendurẽ
Nã uoluntas eius num¬
quam extranaturameiꝰ
est. sicut enimnatura
eius in rep̃hensionẽ non
cadit nec uoluntas. Nã
quod ꝓ positum ẽ factũ
legitur infinibus trri

Expanded text:
aestimabatur angelus, cogaestimabatur angelus, cognitus est esse dei filius. et promissio facta fuerat Abrahae, quae, quamdiu non reddebatur, in ambiguo erat. cum autem ueniente Christo reddita est, facta est ueritas, quando et quod promissum est redditum est et coepit sciri quid erat promissum. promittentis enim fides tunc uera probatur, cum exsoluit promMARCUS EUANGENTRANS\', INQVIT, \'IN DOMUM UOLUIT NEMINEM SCIRE ET NON POTUIT LATERE\'? SI ERGO UOLUIT ET NON POTUIT, INFIRMATA UOLUNTAS EIUS UIDETUR. Inpossibile prorsus est ut saluatoris uoluntas non impleatur, nec potest uelle quod scit fieri non debere; idcirco quod factum est, hoc uoluisse dicendus est. nam uoluntas eius numquam extra naturam eius est. sicut ergo natura eius in reprehensionem non cadit, nec uoluntas. nam quod propositum est, factum l
Abbreviated transcription (Latin):
Et ueritas. Perihm
rgo ante ñ fuit quo
modo ergolex adõda¬
ta dic&ur in qua ueritas
ñ fuit. N sic passim prae¬
tereundum ẽ. sed conside¬
randum ẽ quidsit. Lexꝑ
enim lex data manifesta
hab& p̃cepta. sed scripsit
& historiam. quae ipsa
lex appellat᷑. Et uideamꝰ.
quid inp̃ceptis eius ñ erit
uerum. forte qđ dicit ñ
occidis. ñ fornicaberis. ñ
furtum facies. talias̃ &
c&era. Nã historia eius
quia ante aduentum xp̃i
ueritas ñ erat. hoc mani¬
festumẽ. Et enim quȩ
subuelamine erant.
quid significarent incer¬
manifestar& cius ꝑso¬
na sit. quae dicit ingenesi
faciamus & quae ẽ quae
fecit & quis fuerit qui in
rubo ut patriarchis uisus
sit & qui in ꝑ&ra o pera¬
tus sit. quae dedit aquas
quit erat xp̃s. sic fit ueri¬
latebant aut indubium
ueniebant. quid signifi¬
carent axp̃o ostensum ẽ
Nam in t̃ c&era dñs ait. de
me scripsit morses. hoc
prius latuit. error enĩ
erat. Putabatꝰ enim pa¬
t̃ dr̃. quierat filius. & qr

Expanded text:
ET UERITAS PER IESUM RGO ANTE NON FUIT. QVO MODO ERGO LEX A DEO DATA DICETUR. IN QVA UERITAS NON FUIT? Non sic passim praetereundum est, sed considerandum quid sit \'lex enim lex data manifesta habet praecepta, sed scripsit et historiam, quae et ipsa lex appellatur. et uideamus, quid in praeceptis eius non erit uerum. forte quod dicit: non occides, non fornicaberis, non furtum facies; talia sunt et cetera. nam historia eius quia ante aduentum Christi ueritas non erat, hoc manifestum est. ea enim quae sub uelamine erant, quid significarent, incermanifestatur, cuius persona sit quae dicit in Genesi: faciamus, et quae est quae facit, et quis fuerit qui in rubo aut patriarchis uisus sit, et qui in petra operatus sit, quae dedit in quit, erat Christus -, sic fit uerilatebant aut in dubium ueniebant, quid significarent, a Christo ostensum est. nam inter cetera dominus ait: de me scripsit Moyses. hoc prius latuit; error enim erat. putabatur enim pater deus, qui erat filius, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
nium a filia eius. q̃ nisi
prius subiecis s& sedõ
iudeorum beneficium
con secuta ñ ess& im¬
pl&a igitur uoluntas
s aluatoris ẽ secundũ
quae explanauimus. ea
enim quae compendio
breuitatis studens euan¬
gelista complexus est.
SALUNTOR ASCEN¬
ders ad dism ⁊ es¬
num. As CENDyt

Expanded text:
nium a filia eius, quae nisi nium a filia eius, quae nisi prius subiecisset se deo Iudaeorum, beneficium consecuta non esset. impleta igitur uoluntas saluatoris est secundum quae explanauimus: ea enim quae conpendio breuitatis studens euangelista complexus est dSALUATOR ASCENDERE AD DIEM FESTUM, ASCENDIT
Abbreviated transcription (Latin):
& neminẽ uoluit scire.
Mnimad uertendum est
enim. quia istud infinib:
gestum ẽ. gentilium. qͥ¬
bus ad huc tempus p̃dican¬
dinonerat. Deniq mit¬
tens discipulos suos p̃ce¬
pit dicens. in uiãgentiũ
ne abieritis. & inciuitatẽ
samaritanorum nẽ introi¬
eritis. sed ite potius ad
ouesq̃ perier̃ domus isrł.
Idcirco noluit seprodi
qđ es s& indomo. Requi¬
ri autem senon noluit
sed libenter accepit.
Quam uis enim tempus ñ
es s& p̃dicandi gentilib
ul trotam̃ uenientes ad
fidem. ñ suscipere inui¬
diae erat. Sic factum est
utsaluator duma disci¬
pulis proditur non ess&.
ab aliis tamen qui eum in¬
gredientẽ domum uide¬
rant proditus ẽ & coepit
sciri quod ess& indomo
ut intrarent ad illum.
quiuellent consequibe¬
neficia. Asuis ergo nolu¬
it sep̃dicari qđ ers& in
domo. requiri enim seuo¬
luit &ita factumẽ. Uenĩ
latuit ab aliis demonstra¬
tus. qđ ess&c in domo. De¬
niq: mulier canunea au¬
diens intrauit ad eumde¬
p̃cans ut expeller& demo¬

Expanded text:
 neminem uoluit scire. animaduertendum est enim, quia istud in finibus gestum est gentilium, quibus adhuc tempus praedicandi non erat. denique mittens discipulos suos praecepit dicens: in uiam gentium ne abieritis et ia ciuitatem Samaritanorum ne introie-ritis, sed ite potius ad oues quae perierunt domus Israhel. Idcirco noluit se prodi, quod esset in domo; requiri autem se non noluit, sed libenter accepit. quamuis enim tempus non esset praedicandi gentilibus, ultro tamen uenientes ad fidem non suscipere inuidiae erat. sic factum est, ut saluator, dum a discipulis proditus non esset, ab aliis tamen, qui eum ingredientem domum uiderant, proditus est, et coepit sciri quod esset in domo, ut intrarent ad illum qui uellent consequi beneficia. a suis ergo noluit se praedicari, quod esset in domo. requiri enim se uoluit et ita factum est. non enim latuit ab aliis demonstratus quod esset in domo. denique mulier Chananaea audiens de illo intrauit ad eum deprecans, ut expelleret daemo
Abbreviated transcription (Latin):
insinupatris ipse enarra¬
uit. Anim aduesta mur
sensum euangelistae. ut
enim uerum eẽ. qui ane¬
mo uid it dm̃ um quã osten¬
der & filium hoc enarras¬
se. doc& quem falli utiq
impossibile ẽ. quia insi¬
nu patris ẽ. Sinus autẽ
patris quidest. nisi ad¬
fectus in caritate patris.
ꝑ naturae unita tẽ infiliũ.
Quamobrẽ nemoui dit dm̃
nisiunicus filius. Hoc
iohannis a postolus. filiũ
dĩ audiuit dicentem int̃
alia. ñ quia patrem uidit
quis quã. nisi qui ẽ a dõ
hic uidit patrẽ. Ut ergo
adcondemnationem pro¬
ficer & iudeorum. quixp̃m
dĩfilium audire nolebant
uel credere ostendit euan¬
gelista. hunc eẽ xpm̃. qui
patribus apparuis s& indm̃
Illum autẽ qui pat̃ ẽ. num¬
quam uideri. nisi a filio.
quando enim dm̃ patrem
negat uisum. & dm̃ appa¬
ruisse patribus. proph&&.
manifestare seuult dĩ fi¬
lius. quia ipse semperin
dm̃ uisus a patribus est
Hinc ẽ unde inter c&era di¬
cit iud eis depatre. neque

Expanded text:
in sinu patris. ipse enarrain sinu patris. ipse enarrauit. Animaduertamus sensum euangelistae. ut enim uerum esse, quia nemo uidit deum umquam, ostenderet, filium hoc enarrasse docet, quem falli utique inpossibile est, quia in sinu patris est. sinus autem patris quid est, nisi adfectus in caritate ueri patris per naturae unitatem in filium? quam ob rem nemo uidit deum, nisi unicus filius. hoc Iohannes apostolus filium dei audiuit dicentem inter alia: non quia patrem uidit quisquam, nisi qui est a deo, hic uidit patrem. ut ergo ad condemnationem proficeret Iudaeorum, qui Christum dei filium audire nolebant uel credere, ostendit euangelista hunc esse Christum qui patribus apparuisset in deum; illum autem qui pater est, numquam uideri nisi a filio. quando enim deum patrem negat uisum et deum apparuisse patribus profitetur, manifestare se uult dei filius, quia ipse semper in deum uisus a patribus est. hinc est unde inter cetera dicit ludaeis de patre: neque
Abbreviated transcription (Latin):
accus& eum apudiudice¬
& condemnatus poenas
d& spra& ae legis. om̃i
& enim quimale uulta¬
gere. disciplina domini¬
ca inimica uid&ur. Cui
nisi consenserit. mitto
ingehennam diabola
qui uere inimicus hu¬
mani generis ẽ p̃paratã¬
IACOp̃ AΡΡELLATus Ẽ
hocnouidens dc̃m.
tmor ses uidit dm̃
facie adfaciem. Nec
omnino nemouiditum¬
quam. neque patrẽ neq
filium. Quod enim ui¬
sus dr̃. ad intelle gentiã
refertur. Visus ẽ enĩ
uelut inimagine. uelu¬
tinos cum imperatores
nesciamus. uidemus eos
infigura. ñ inueritate.
I.ta & dr̃ uisus ẽ ut intelege¬
r&ur dr̃ eẽ. qui appare¬
bat prationẽ ñ ꝑ substantiã
quia intiatura sua uider i dr̃
ñ potest. Et ut ueriur pro¬
positae questionis sec reta
pandamus. sensum euan¬
gelistae explicarenitam
Iohannes enim occultum
aliquid prodere uoluit.
qđ sciuit ad salutar ẽ doctri¬
nam pertinere. Id circo dm̃
in quit nemo uiditum quã.
nis iunigenitus filius quiẽ

Expanded text:
accuset eum apud iudiceaccuset eum apud iudicet condemnatus poenas det spretae legis. omni etenim, qui male uult agere, disciplina dominica inimica uidetur, cui nisi consenserit, mittetur in gehennam diabolo, qui uere inimicus humani generis est, praeparataIACOB APPELLATUS EST HOMO UIDENS DEUM ET MOVSES UIDIT DEUM FACIEM AD FACIEM NEC omnino nemo uidit umquam, neque patrem neque filium. quod enim uisus dicitur, ad intellegentiam refertur; uisus est enim uelut in imagine. ueluti nos, cum imperatores nesciamus, uidemus eos in figura, non in ueritate, ita et deus uisus est, ut intellegeretur deus esse qui apparebat, per rationem, non per substantiam, quia in natura sua uideri deus non potest. et ut uerius propositae quaestionis secreta pandamus, sensum euangelistae explicare nitamur. Iohannes enim occultum aliquid prodere uoluit, quod sciuit ad salutarem doctrinam pertinere. idcirco: deum, inquit, nemo uidit umquam, nisi unigenitus filius, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quia discipulieius
peritior es effectisunt.
Des truxis set planelegẽ
si impune peȩcaridocu¬
iss&. Porro autẽ sur¬
pendit sententiã ut hic
qui male facit habeat
spatiũ penitendi. si quo
minus redit in illum
sententia cumulata
quia ñ cognouit ad hoc
te inimicos dos
diasolo pisri p̈¬
cepit. quid erco
ESTOCONSENITISNS
uis ẽ hominis ad¬
uersarius nisi di¬
abolus. Nulli dubium
est di abolum eẽ homi¬
nis inimicum. m axime
fidelis. uehementio.¬
ra enim tela sua. con¬
tradĩ seruos ex acuit.
Sicut er gobonorũ inimi¬
cus ẽ ita & lex malis
aduersa ẽ. Quis enĩ
contemnentis e non ad¬
uers&᷑. Dñs ergo pec¬
catorem ad loquitur
ut consentiat manda¬
tis. q̃ illum in obo edien¬
tem condemnant ut
subiciut se uoluntati
eorum. & fiat ex inimi¬
co amicus. Quia & c̃¬
temptor legis inimicur
ẽ eius. uolumati enĩ
eiuss esistit. Id eoq: hor¬
tatur dñs peccatorẽ. ut
bene agendo. recili &
sibi legem indie iudicii

Expanded text:
est, quia discipuli eius est, quia discipuli eius peritiores effecti sunt. destruxisset plane legem, si impune peccari docuisset. porro autem suspendit sententiam, ut hic qui male facit habeat spatium paenitendi; si quo minus, redit in illum sententia cumulata, quia non cognouit ad hoc TE INIMICOS NOS DIABOLO FIERI Paecepit: quid ergo Esto consentiens uis est hominis adversarius, nisi diabolus? Nulli dubium est diabolum esse hominis inimicum, maxifidelis; uehementiora enim tela sua contra dei seruos exacuit. sicut ergo iste bonorum inimicus est, ita et lex malis aduersa est. quis enim contemnenti se non aduersetur? dominus ergo peccatorem adloquitur, ut consentiat mandatis, quae illum inoboedientem condemnant, ut subiciat se uoluntati eorum et fiat ex inimico amicus, quia et contemptor legis inimicus est eius; uoluntati enim eius resistit. ideoque hortatur dominus peccatorem, ut bene agendo reconciliet sibi legem, ne in die iudicii
Abbreviated transcription (Latin):
s aluator nisi abundaue¬
rit inquit iustitia ur̃ã
plus quã scribarum &
phariseorum non intra¬
bitis in regnum caeloꝵ.
Ad dens enim istis potiora
s aluator. ꝑ on soluit uti¬
que legem sed ad imple¬
uit. sensus enim legir
ads alutem hominis ꝑ¬
tin&. Ut puta oculum
pro oculo. dentem pro
dente . ut stimens nepa¬
ter&. qđ alii facere pro¬
hibitus ẽ. cohiber& se
anequitia. saluator
autem superiorem in hunc
sensum. addens iusti¬
tiam. Ego autem inqͥt
dico uob̾. ñ resisteremalo.
sed siquis teꝑcus serit in.¬
dexteram maxillam tuã
p̃be illi & sinis tram. ut
dumuicem non reddit
malo perfectussit. Red¬
dere enim uicem iustũ
ẽ. sed ñ plenum. siuero
dis simul& ab in iuria.
plena iustitiaẽ & abun¬
dans. Netribuere enĩ
gaudere adtem pus ẽ.
Remittere autem. infu¬
turum prestat laxitiã
Sic enim adimpleuit le¬
gem saluator dum
quos illã iustitiã docu¬
it. hic iustiores effecit
qđ illa ñ potuit. Quã
obrem gaudium legis

Expanded text:
saluator: nisi abundauesaluator: nisi abundauerit, inquit, iustitia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. addens enim istis potiora saluator non soluit utique legem, sed adimpleuit. sensus enim legis ad salutem hominis pertinet, ut puta: oculum pro oculo, dentem pro dente, I ut timens, ne pateretur quod alii facere prohibitus est, cohiberet se a nequitia. saluator autem superiorem in hunc sensum addens iustitiam: ego autem, inquit, dico uobis non resistere malo; sed si quis te percusserit index tram maxillam tuam, praebe illi et sinistram, ut, dum uicem non reddit malo, perfectus sit. reddere enim uicem iustum est, sed non plenum; si uero dissimulet ab iniuria, plena iustitia est et abundans. retribuere enim gaudere ad tempus est; remittere autem in futurum praestat laetitiam. Sic ergo adimpleuit legem saluator, dum, quos illa iustitiam docuit, hic iustiores effecit, quod illa non potuit quam ob rem gaudium legis
Abbreviated transcription (Latin):
Hergo quia mis ericordi¬
a p̃ferenda ẽ. condem¬
nanda put&eur iustitia
cuius reuerentia si non
misericordia fructuũ
ñ haber&. Nisienim
hanc seruauerunt post
acceptam misericor diã.
nihil illis proderit indul¬
gentia. Namdixit lex.
ñ facies tibi idolum. ne¬
q: adoraueris quae in
caelo sursum sunt. & q̃
interra deorsum. & ñ
ꝑ iurabis & honora patrẽ
& matrẽ. & non occides
neq: fornicaberis. neq
fur tum facies. Nondi¬
ces falsum testimoniũ
neq concupisces quic¬
quã proximitui. Nũ¬
quid haec cessas sedicen¬
da s̃. absit. Sine his enĩ
quis poterit uel in hac
uita idoneus iudicari.
Ac ꝑ hoc c&era cessauer̃
quae supra diximus. Ne¬
umeniae. s abbata. Tex
es carum. s acrificiu. cir¬
cum cisio &c&ena.
Hinc ẽ undedicii apostolur
int̃ alia. principes ñ s̃
timori operibono. sed
malo. uis autẽ ñ timere
potestatẽ. bonum fac. &
habebis laudem ex illa
Haec seruatabonos faciunt
r̃tam̃ ꝑfectos. unde

Expanded text:
Non ergo quia misericordiNon ergo quia misericordia praeferenda est, condemnanda putetur iustitia, cuius reuerentia si non misericordia fructum non haberet. nisi enim hanc seruauerint post acceptam misericordiam, nihil illis proderit indulgentia. nam dixit lex: non facies tibi idolum neque adoraueris, quae in caelo sursum sunt et quae in terra deorsum, et: non peierabi.s, et: honora patrem et matrem, et: non occides, neque fornicaberis, neque furtum facies, non dices falsum testimonium, neque concupisces quicquam proximi tui. numquid haec cessasse dicenda sunt? absit. sine his enim quis poterit uel in hac uita idoneus iudicari? ac per hoc cetera cessauerunt quae supra diximus, neumeniae, sabbata, lex escarum, sacrificia, circumcisio et cetera. hinc est unde dicit apostolus inter alia: principes non sunt timori operi bono, sed malo. uis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa. haec seruata bonos faciunt, non tamen perfectos. unde
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. quia in memores
beneficiorum. x edeunt
subs ententiã legis.
Circum cisio uero & sab¬
batum. usq ad id tem pꝰ
ualuit quo nouae legis
p̃dicar &ur mandatũ.
Sic enim data s̃. ut adue¬
niente lege fidei ces sa¬
rent. Unde dicit apor¬
tolus finis legis. xp̃r. Nã
& danihel hoc significat
cum de aduentu dñi &
tem poribus eb domadũ
ꝓ ph&at. quia & crisma
& iudicium & sacrificiũ
& ipsa ciuitas cessatura
erat. Spiritale enimad¬
ueniente lege. necesse
erat cessare carnalia
Tunc enim ex parte
corporis seruiebatur dõ
Nunc ex parte animae
Pridem uisibilit̃ tunc.
modo inuisibilit̃ incarne.
punc incepimo. Qui a dõ
uiendum est. N ergo
soluta lex ẽ. quia cessa¬
uit. sed successum illiẽ
impl&o tempore Nec
enim administratio eiꝰ
accusatus aut iudiciũ.
sipeccatoribus indulgen¬
tiadatur. Cum hinc ma¬
gis recte data & iusta
prob& qui a quibus domi¬
nabat᷑ peccatores fuis¬
se ñ negantur. qui aius¬
tis in quit lex ñ ẽ posita

Expanded text:
ritas, quia inmemores ritas, quia inmemores beneficiorum redeunt sub sententiam legis.- Circumcisio uero et sabbatum usque ad id tempus ualuit, quo nouae legis praedicaretur mandatum. sic enim data sunt, ut adueniente lege fidei cessarent. unde dicit apostolus: finis legis Christus. nam et Danihel hoc significat, cum de aduentu domini et temporibus ebdomadum profetat, quia et crisma et iudicium et sacrificium et ipsa ciuitas cessatura . erat. spiritale enim adueniente lege necesse erat cessare carnalia. tunc enim ei parte corporis seruiebatur deo, nunc ex parte animae; pridem uisibiliter, modo inuisibiliter; tunc in carne, nunc in animo, quia deo uiendum est. non ergo soluta lex est, quia cessauit, sed successum illi est impleto tempore. nec enim administratio eius accusatur aut iudicium, si peccatoribus indulgentia datur, cum hinc magis recte data et iusta probetur, quia quibus dominabatur, peccatores fuisse non negantur: quia iustis, inquit, lex non est posita.
Abbreviated transcription (Latin):
abhis dehoc dictas. ten¬
di ñ possunt. neq post
ipsum aliquid huiusmo¬
tuerunt. Quia neq ha¬
bent dequodicant. &
de quo dicebat᷑ iamuenit
nibus complexir̃. Et
incarnationem . & con¬
uersationem & passionẽ
& resurrectionẽ & diui¬
nitatis mani festationem.
& futurum eiusiu¬
dicium reuelarunt. AC
ꝑ hoc cessauer̃ proph&cȩ
impl&o opere dispensa¬
tionis. Lex autem dupli¬
ci modo cess auit. Nec qui¬
dẽ tota. Nã & id qđ cer¬
sauit poterit ꝑ manere.
tentia. aliud in ipsa le¬
ge. P̃dicante io hanne
baptismum poeni ten¬
tiae in remissionẽ pec¬
catorum. cess auit sen¬
tentia legis q̃ reos tene¬
bat peccatores. Cessa
uer̃ &iã onera legis quȩ
ad duritiũ cordisiudai¬
cifueramt data. Nescis
neumeniis mustelis.
Misericor diu enim adue¬
niente. ces sauit uin dic¬
ta sed onera legis in ꝑ¬
p& uum cessauer̃. sen¬
tentia uero his cessat.
beneficio consecuto.
His autem quiredeunt
ad hominem u& erem
refricatur legis aucto¬

Expanded text:
ab his de hoc dicta sunt tenab his de hoc dicta sunt tendi non possunt neque post ipsum aliqui huius motuerunt, quia neque habent de quo dicant, et de quo dicebant iam uenit. nibus suis complexi sunt, et incarnationem et conuersationem et passionem et resurrectionem et diuinitatis manifestationem et futurum eius iudicium reuelarunt, ac per hoc cessauerunt profetae impleto opere dispensationis. Lex autem duplici modo cessauit, nec quidem tota; nam et id quod cessauit poterit manere, sitentia, aliud in ipsa lege. praedicante Iohanne baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum cessauit sententia legis, quae reos tenebat peccatores, cessa. uerunt etiam onera legis, quae ad duritiam cordis Iudaici fuerant data in escis, neumeniis, mustelis. misericordia enim adueniente cessauit uindicta. sed onera legis in perpetuum cessauerunt, sententia uero his cessat beneficio consecuto. his autem qui redeunt ad hominem ueterem refricatur legis aucto
Abbreviated transcription (Latin):
enim ut impii credant
& peccatores emendent.
si quominus plectentur
quia dĩ longã patienti¬
ã contempser. Cuiꝰ rei
exemplum &iã tempo¬
re misericordiae p̃dica¬
tae ostendit nenon pati¬
ens sed insensibilis &quẽ
neq dolor alicuius neq
picas. cõmouere uide¬
r&. Hinc ẽ unde ait ꝑ
quid semꝑ tacebo. Et
dñs. num quid non faci¬
& inquid dr̃uindictã
seruorum suorum cla¬
mantium dieac nocte
Sicutiq clamant sicut
supradiximus. Siquis
ergo xp̃ianus ad tempus
uindic&. ñ acerbe neq
cum sanguine ñ peccat.
Melius tam̃ fecerit sidi¬
miserit iudici dõ
UATORE LEX CESSA¬
uit. quom odosal¬
UA TOR AIT
NoNUSNI Soluene becc
aut prophe tas sed
ienim prohibitaẽ.
quo modo ñ soluta ẽ:
q̃ agendi amisit auero
uit legem & proph&as.
cum oma quae q̃ defcrip¬
ta s̃. fecit nec dis soluit
aliquid sed confir ma¬
uit. Lex enim & ꝓphetae
usq: adipsum. Prophe¬
tae enim de ipso locuti
s̃. Ideo ultra illum quȩ

Expanded text:
enim ut impii credant enim ut impii credant et peccatores emendent; si quo minus, plectentur, quia dei longam patientiam contemserunt. Cuius rei exemplum etiam tempore misericordiae praedicatae ostendit, ne non patiens, sed insensibilis, et quem neque dolor alicuius neque pietas commouere uideretur. hinc est unde ait per quid semper tacebo? et dominus: numquid non faciet, inquit, deus uindictam seruorum suorum clamantium die ac nocte? sic utique clamant, sicut supra diximus. si quis ergo Christianus ad tempus uindicet non acerbe neque cum sanguine, non peccat; melius tamen fecerit, si dimiserit iudici deo.UATORE LEX CESSAUIT, QVO MODO SALUATOR AIT: \'NON UENI SOLUERE LEGEM AUT PROFETAS, SED I ENIM PROHIBITA EST, QVO MODO NON SOLUTA EST, QVAE AGENDI AMISIT AUCTORuit legem et profetas, cum omnia, quaeque de se scripta sunt, fecit nec dissoluit aliquid, sed confirmauit. lex enim et profetae usque ad ipsum. profetae enim de ipso locuti sunt; ideo ultra illum quae
Abbreviated transcription (Latin):
ic animae occis orũ
clamant. uindicari
se postõ lantes sicut
sanguis ab el clamauit
deterra. Causae ergor
q̃ clamare dicuntur. cũ
loqui non pos sint. San¬
guis enimeffusus quĩd
aliud quã uindicarise
postulat clamans. ñ uo¬
ce sed ratione. Nũ &o¬
pus opificem laudar edr̃.
ꝑ hoc ipsum quod uiden¬
tem se oblect&. Ñ enĩ
tam impatientes s̃ scĩ
ut urgueant fieri. qđ
sciunt tempore p̃finito
futurum. qđ nec antici¬
pari potest nec differri.
Sed hoc dicto ostendere¬
uoluit uoluit uindica¬
turum dm̃ sanguinem
scõrum suorum. Ne
qui a tampatiens nunc
uid&ur. Inultum puta¬
r&ur impium bellum
qđ contra scõs geritur.
ut & terrorẽ incutiet
ꝑsequentibus dĩ seruor
& exortar&. prosepa¬
tientes. Nel euator
enim anima: patientis
quando uindicari se audit. apo¬
tente. Pse enim fert.
simortem suã audiat iu¬
dici displicere. Tunc enĩ
ꝓcesto hab& in nocentẽ
se eẽ. Et ds̃ quidẽ mise¬
ricors & patiens ẽ. sed
moderate.  ex pectat

Expanded text:
ic animae occisorum clamant uindicari se postulantes, sicut sanguis Abel clamauit de terra. causae ergo sunt quae clamare dicuntur, cum loqui non possint. sanguis enim effusus quid aliud quam uindicari se postulat, clamans non uoce, sed ratione? nam et opus opificem laudare dicitur per hoc ipsum quod uidentem se oblectat. non enim tam inpatientes sunt sancti, ut urgeant fieri quod sciunt tempore praefinito futurum, quod nec anticipari potest nec differri. sed hoc dicto ostendere uoluit uindicaturum deum sanguinem sanctorum suorum, ne, quia tam patiens nunc uidetur, inultum putaretur impium bellum, quod contra sanctos geritur, ut et terrorem incutiat persequentibus dei seruos et exhortaretur pro se patientes. releuatur enim anima patientis, quando uindicari se audit a potente. prae se enim fert, si mortem suam audiat iudici displicere; tunc enim pro certo habet innocentem se esse. et deus quidem misericors et patiens est, sed moderate. expectat
Abbreviated transcription (Latin):
ergo causa diuersitatis
qui falsa opimone trahe¬
bant coactus ẽ morses
q e& causa huius uero osten¬
dere nefilii isrł creptide
pocestate. aegrptiorũ a
falsatam̃ intellegenti a
eoꝵ liberati non essent
psienim int̃ c&eros magis
erroris studiũ sequeban :
Huenim antiquitus prȩ
c&eris uanȩ filo sophiȩo¬
perã dabant. Denique
morses ꝑ id quod a filia
pharaois ad obtatiuus
uidebatur eruditus est
omne sapientia aegrptioꝵ
Quidergo est quod dicit:
in principio fecit ds̃ caelt̃
tũ significut. secundum
quod supra ostendim:
uide amus quid dicat:
Arbitramur quia mor¬
ses ut omnẽ error emin¬
ferioris creaturae aufer¬
r& & inpensarum facti
mundi. in principio sub¬
stantias ipsas quib: mun¬
dus constia& facius esse
significauit. Quiahoc
tacuiss & adernȩ for¬
teputarentur ẽẽ sub¬
stantiae dõ iugabiles
estimate. ut qui huius
rei testimoniũ recipit.
ambigere non possit.
factũ eẽ. mundũ quan¬
dosubstantias q̃ ad in¬

Expanded text:
ergo causa diuersitatis, ergo causa diuersitatis, qui falsa opinione trahebantur,. coactus est Moyses quae esset causa huius uera ostendere, ne filii Israhel erepti de potestate Aegyptiorum, a falsa tamen intellegentia eorum liberati non essent. ipsi enim inter ceteros magis erroris studium sequebantur; hi enim antiquitus prae ceteris uanae filosofiae operam dabant. denique Moyses, per id quod a filia Faraonis adoptatiuus uidebatur, eruditus est omni sapientia Aegyptiorum. Quid ergo est quod dicit: in principio fecit deus caelum non significat secundum quod supra ostendimus, uideamus quid dicat. arbitramur, quia Moyses, ut omnem errorem inferioris creaturae auferret et inpensarum facti mundi, in principio substantias ipsas, quibus mundus constat, factas esse significauit, quia, si hoc tacuisset, aeternae forte putarentur esse substantiae deo iugabiles aestimatae, ut qui huius rei testimonium recipit ambigere non possit factum esse mundum, quando substantias, quae ad in
Abbreviated transcription (Latin):
teꝑdidit. quantitamut pꝰ
crem̃tum solis aclunȩ tan¬
tũ iterum maiorsit quañ¬
tũ erat sol ut quantum in
p̃senti distat sc̃s a sc̃o tan¬
tũ dist& & infuturo post
temunerationem. EVI.
DELIBROGENESIS
nprincipio fecit dr̃ caelũ
& tent̃ sicaelũ in princi¬
pio fecie & terrã. caelum
autẽ sirmam̃tũ est sicut
iti subiectis appat&: Non
ẽ. uerũ qr prior lux facta ẽ
& sic firmam̃tũ: Aliud enĩ
caedũ significare non pote¬
rart quia facturã mundidis¬
cribit dõ oporante ꝓsectio
Ipẽ quot enim diuensisopi¬
nionib homines falleban¬
t̃incausa mundi. Mor¬
ses dõse inspirante osten¬
dit q̃ ess& tatio mundi
Quib:dã enim ui debat᷑
initũ non habere: aliis
initium quidem habere
sed ab angelis quib: dam
fabricatus esse. Non nul¬
lis uero factis similit̃ sed
asecła quodã qui ẽ & dr̃po¬
testatis aduersȩ. Pauci
autonde origine uericatis
traducẽ sequentes dm̃ opi¬
ficomeiꝰ adserebatł. Hotũ

Expanded text:
prodidit quantitatem, ut post prodidit quantitatem, ut post crementum solis ac lunae tantum iterum major sit, quantum erat sol; et quantum in praesenti distat sanctus a sancto, tantum distet in futuro post remunerationem. DE LIBRO GENESISit deus caelum et terram. si caelum in principio fecit et terram, caelum autem firmamentum est, sicut in subiectis apparet, non est uerum, quia prior lux facta est et sic firmamentum; aliud enim caelum significare non poterat, quia facturam mundi describit deo operante perfectam. propter quod enim diuersis opinionibus homines fallebantur in causa mundi, Moyses deo se inspirante ostendit quae esset ratio mundi. quibusdam enim uidebatur initium non habere; aliis initium quidem habere, sed ab angelis quibusdam fabricatus esse; nonnullis uero factus similiter, sed a Sacla quodam, qui esset deus potestatis aduersae; pauci autem de origine ueritatis traducem sequentes deum opificem eius adserebant. horum
Abbreviated transcription (Latin):
aut agros. quinon reci¬
pi& septies tantũ in hoc
sȩculo. Quiergo ad prae¬
sens septies honorant
potest intellegi. quia &
infuturo. septẽ pastibus
clariores c&erir: c&eris
futuri credantur. ut re¬
surrectio eoꝵ solicũpara¬
tur. aclunae. c&erorum
uero sicut stellȩ sunt.
Claritasergo. scorumq
hic septies hnoratur. inre¬
surrectione. aliudsep¬
ties sequitur. ut qui hic
claritatem lunab ab&
infeituro. solis accipiat
claritactẽ. Et qui bic so¬
lem conparatur. septies
tantũ futuris credatur
accipere: ꝓph&uergo
esaias : solis & lunae. con¬
paratione sc̃orũ merita au¬
geri p̃dix it . Nec inmeti¬
tosienim ipse dñs soliusti¬
tiae dictus est: sc̃i autem
similis eier̃: iohan neapos¬
tolo dicente cũ enimap¬
tam̃ partib maiorẽ solem
quamlunã ꝓph&a supa¬
dictus ostendit quando
enimlunã sicutlum̃ solis
futurã ostendit. solem aũt
septies tantũ ad modum
utiq: solis septies lunam
tam̃ causa luminatiũ expar

Expanded text:
aut agros, qui non reciaut agros, qui non recipiet septies tantum in hoc saeculo . Qui ergo ad praesens septies honorantur, potest inintelligi, quia etiam in futuro septem partibus clariores caeteris futuri credantur; ut resurrectio eorum soli comparetur ac lunae, caeterorum vero sicut stellae sint. Claritas ergo sanctorum, quae hic septies honoratur, in resurrectione aliud septies consequitur, ut qui hic claritatem lunae habet, in futuro solis accipiat claritatem; et qui hic soli comparatur, septies tantum futurus credatur accipere. Propheta ergo Isaias solis et lunae comparatione sanctorum merita augeri praedixit, nec immerito. Si enim ipse Dominus sol justitiae dictus est, sancti autem similes ei erunt, Joanne apostolo dicente, Cum enim aptamen partibus majorem solem quam lunam propheta supradictus ostendit. Quando enim lunam, sicut lumen solis, futuram ostendit, solem autem septies tantum; ad modum utique solis septies lunam tamen causa luminarium ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ aduentu maxime: se¬
cundo solconuert& intene¬
bras & luna ñdabit fulgo¬
resuũ. quomodo ergo au¬
gesolem & lunam diequo
ui si tabit dñs populũ suũ :
aduertemus quando utro¬
q: intenpore quo co epti
liberatio populi. & ad inple¬
ataẽ solẽ & lunam Non
minui: sed contenebrarile¬
gamus. Nisiplane solem
& luna scĩs conparatis
intellegamus  sicut in alio
locolegimus. scõs lumina¬
rib: ex ȩquatos: paulo a¬
postolo p̃dicante. qr in ter
hõr homines sci. in hoc mun¬
do. uelut luminaria uide¬
antur. Et in euangelio:
Tunc iusti inquid fulge¬
bunt. sicut sol. DÑs enĩ
opera iusta. lum̃ appellat :
Sicenim: ait ⁊ luceat lum̃
urm cora hominib: ut ui¬
denter opera ur̃a. bona.
magnificent patrem ues¬
trũ qui incaelis. ẽ. Huer¬
go quiomnib: suis dere¬
lietis dñm secunt᷑ iustitiae
& sc̃itatis causa soli& lu¬
nȩ cũ parantur septies.
honorati sicut dicit dñs
Nemo ẽ quire linquiddo¬
mũ autuxoron. aut filios

Expanded text:
tamen aduentu, maximesetamen aduentu, maximesecundo, sol conuertetur in tenebras et luna non dabit fulgorem suum. quo modo ergo augeri solem et lunam die, quo uisitabit dominus populum suum, aduertemus, quando utroque in tempore, quo coepta liberatio populi et adimpleta est, solem et lunam non minui, sed contenebrari legamus? nisi plane solem et lunam sanctis conparatos intellegamus, sicut alio in loco legimus sanctos luminaribus exaequatos Paulo apostolo praedicante, quia inter ceteros homines sancti in hoc mundo uelut luminaria uideantur, et in euangelio: tunc iusti, inquit, fulgebunt sicut sol. dominus enim opera iusta lumen appellat; sic enim ait: luceat lumen uestrum coram hominibus, ut uidentes opera uestra bona magnificent patrem uestrum, qui in caelis ego, qui omnibus suis relictis, Dominum sequuntur, justitiae et sanctitatis causa, soli et lunae comparantur septies honorati; sicut dicit Dominus, Nemo est qui relinquat domum, aut uxorem, aut filios,
Abbreviated transcription (Latin):
fiant. Vt qui ꝑlegis cultu¬
rũ & peritiã lumine uide¬
rent᷑ ꝑ incredulita t emcȩ¬
carentur. Ceciuero id est
inperiti uel puplicani uide¬
rint dũcrederent. quoꝵ
infirmitates: ꝓf&a salua¬
torem postature p̃dixit.
Itaq: hoc tempore saluato
ris factũ est sicut legitur
ineuangelio. quia ipse in¬
Ifirmitatis nr̃as. accepit.
& uulnera nostracurauit.
Quȩ quidem omnia in pas¬
sionis saluatoris consum¬
mata. & ad inpl&asuNT
sic enĩ salus humanigene¬
ris tã apud superos. quã
apud inferos. & redem ta
Tachariae supradicti
utrũq conp̃hendit. Et
hic enim apud superos li¬
beratis a contritione ini¬
micorũ. int̃uentu miseri¬
cordiae. & illic apud infe¬
ros cũ ereptisun. d&ur¬
taro. Cunctienim qui
exspectubant aduentũ
eius ut deuicta mosteli¬
berarent᷑ de inferno.
Vn dixit: ad faciendã mise¬
ricordiã cũ patrib: nt̃is
siquis aut saluton hanc&iã
in secundo aduentu conte¬
nere in tellegat. In utroq

Expanded text:
fiant, ut qui per legis cultufiant, ut qui per legis culturam et peritiam lumina uiderentur per incredulitatem caecarentur, caeci uero, id est inperiti uel publicani, uiderent, dum crederent. quorum infirmitates profeta saluatorem portaturum praedixit. itaque hoc tris factum est, sicut legitur in euangelio, quia ipse infiimitates nostras accepit et uulnera nostra curauit. Quae quidem omnia in passione saluatoris consummata et adimpleta sunt; sic enim salus humani generis tam apud superos quam apud inferos et redempta Zachariae supra dicti utrumque conprehendit. et hic enim £ apud superos liberati sunt a contritione inimicorum interuentu misericordiae et illic apud inferos, cum erepti sunt de tartaro. cuncti enim, qui exspectabant aduentum eius, ut deuicta morte liberarentur de inferno. unde dixit: ad faciendam misericordiam cum patribus nostris. si quis autem salutem hanc etiam in secundo aduentu contineri intellegat, in utroque
Abbreviated transcription (Latin):
ti cũ ceciderint turres:
&aritlum̃ lunae & lum̃ so¬
lis & lunrolis erit septies
tantũ in de cũs anabit con¬
tritionem populis ui: & c&er
Quidies potest intellegi quo
ꝓmisit sedñs sanare con¬
tritionẽ populisui. hoc
opinor estdies. quẽ pater
iohannis zacharias os¬
tendit dicens. Denedic¬
tus est. dr̃ isrł. qui auisita¬
uit & fecit redemptionẽ
plebisuae. Et erexit cor¬
nus alutis nostrae. indo
ab inimicis nostris. & de
manib: omniũ quioder̃
nos. Ad faciendam mise¬
ricordia cũ patrib nostris:
Etsymeon int̃ c&era. hic
positus . ẽ. inquid inruinã.¬
& in resurrectione mul¬
torũ in isrł. Haecruina
ẽ. scribarũ & farisȩorũ
& princip ũ iudeorũ quos
ꝓph& ce signi ficicuit in
turres. Hĩs ergo ꝑ incre¬
dulitateruentib alii sur¬
rexer̃ credendo. qui pri¬
us uidebantur infirmi
& egri pneclegentia ⁊ Vnde
saluator in iuditio. ait:
Ego ueni inhunc mun¬
dũ. ut qui nonuidentui¬
deant & quiuident cȩci

Expanded text:
ti, cum ceciderint turres. ti, cum ceciderint turres. et erit lumen lunae ut lumen solis; et lux solis erit septiens tantum in die, cum sanabit contritionem populi sui et cetera. qui dies potest intellegi, quo promisit se dominus sanare contritionem populi sui? hic, opinor, est dies, quem pater Iohannis Zacharias ostendit dicens: benedictus est deus Israhel, quia uisitauit et fecit redemtionem plebi suae et erexit cornu salutis nostrae in domab inimicis nostris. et de manibus omnium, qui oderunt nos, ad faciendam misericordiam cum patribus nostris. et Simeon inter cetera: hic positus est, inquit. in ruina et in resurrectione multorum in Israhel. haec .<ruina> est scribarum et Farisaeorum et principum Iudaeorum, quos profeta significauit in \'turres\'. His ergo per incredulitatem ruentibus alii surrexerunt credendo, qui prius uidebantur infirmi et aegri per neclegentiam. unde saluator: in iudicio, ait, ego ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci
Abbreviated transcription (Latin):
in passione dñi ẽ osten¬
sa quia infine cũ coepe¬
rit dñr ad uenire ut iu¬
dic&. mundũ. soluent᷑
luminaria. ab offitio
suo. dicente dño in illis
dieb: solconte nebrabi¬
tur & luna ñ dabitlu¬
mensuum. Quod quidẽ
misit ut cũ amultis sig¬
nificat᷑ si nedubi o im¬
plericredatur. Iterum
dixit : sol conuert& inte¬
nebras & luna in sangui¬
nẽ prius quã ueniat dies
dñi magnus & manifestus
hoc quantũ appar & secundo
aduentui magnis congru¬
it tuncenim ã pestũ mani¬
festabit᷑ omnib: sic dicente
scriptura : tunc uidebit
illum omnis oculi & plan¬
gent se suꝑ illũ om̃s trib:
terrae & quiillũ crucifixe¬
runt. Itaq siin utroq ad¬
uentu hoc contin& : qui a
sol contenebrabitur illis
dieb: quidies ille ẽ quo
ampliaresolẽ & lunã ce¬
cinit scriptura. ut enim
int̃c&era esaias dicens
Eritq suꝑomnẽ montẽ ex¬
celsum & in omni loco ex¬
celso a quo ꝑ ambulans in
die illa cũperierint mul¬

Expanded text:
in passione Domini est ostenin passione Domini est ostensa; quia in fine, cum coeperit Dominus advenire ut judicet mundum, solventur luminaria ab officio suo, dicente Domino, In illis diebus sol contenebrabitur, et luna non dabit lumen suum . Quod quidem rmisit, ut cum a multis significatur, sine dubio impleri credatur. Ita enim dixit: Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem, priusquam veniat dies Domini magnus et manifestus . Hoc quantum apparet, secundo adventui magis congruit; tunc enim omnibus aperte manifestabitur, sic dicente Scriptura, Tunc videbit illum omnis oculus, et plangent se super illum omnes tribus terrae, et qui illum crucifixerunt . Itaque si in utroque adventu hoc continetur, quia sol contenediebus, qui dies ille est, quo ampliari solem et lunam cecinit scriptura? ait enim inter cetera Eseias dicens: eritque super omnem montem excelsum et in omni loco excelso aqua perambulans in die illa, cum perierint mul
Abbreviated transcription (Latin):
ter& dicit pr&erra. quia
xp̃ianis iam factis occidere
non lic&. Inmisericor dia
enim positis lege luris mundo
crediti ut inon liceat aspere
Illud aut̃ quod ante euntib:
inuia dircipulis mandasse
uid&cur ut nihil tolleraNT
inuia pacis ẽ. caura& gra¬
tia uistutum & ad fabilitas.
doctrinae. Quid enimopus
erat tollere aliquid inuiã.
quib: signorũcaura om̃a of¬
ferenda erant. Adhubiau¬
tem. tempus . quos epatiꝑ
misit aduenit ꝓpt̃ quodrixa
magis bellum imminebat
armatos iub& ẽe discipulos
Non ut repugnar & quipati
uolebat. sedut dixi & presciũ
tehabere passionem suã
ostender & humiliar&au¬
temse humanes alutis cau¬
tudñi p̃dictum sit
qui a contenebrare¬
tur solinpassioneeuis.
eadem hora qua factum
ꝓbatur id est meridiȩ :¬
Ticenim scriptũ .ẽ. in a¬
Illoer godie ãsextaho¬
ra contenebratus s ol
usq: ad horã nona &
supitr dicti ꝓf&ȩ. Imago
huius rei q̃futura est
in aduentu dñi secundo

Expanded text:
teret, didicit praeterea, quia teret, didicit praeterea, quia Christianis iam factis occidere non licet in misericordia enim positis lege iuris mundo crediti uti non liceat aspere. illud autem quod ante euntibus in uia discipulis mandasse uidetur, ut nihil tollerent in uia, pacis est causa et gratia uirtutum et adfabilitas doctrinae. quid enim opus erat tollere aliquid in uia, quibus signorum causa omnia offerenda erant? adubi autem tpermisit, advenit, propter quod rixa magis quam bellum imminebat; armatos jubet esse discipulos: non ut repugnaret qui pati volebat, sed, ut dixi, ut praescium te habere passionem suam ostenderet; humiliaret autem se humanae salutis cautu Domini praedictum sit, quia contenebraretur sol in passione ejus, eadem hora qua factum probatur, id est, meridie. Sic enim scriptum est in A. Illo ergo die a sexta hora contenebratus est sol usque ad horam nonam, et supradicti prophetae. Imago hujus rei, quae futura est in adventu Domini secundo,
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ habeo ponendianima
mea. & potestatem habeo
iterum sumendieam harc
ergo caus agladios parari
non tam̃ius sitoccidi Nunc
illud suꝑ ẽ quare contuens
factum a postoli p&ri eum
quigladio usus fuerit. gla¬
dio dix̃ perire cum noniuste
ꝑcussisse uideatur. Namsi¬
cut significatur inluca. ipso
dño ꝑmittente ꝑcussit. & sit
ꝓ hibitur haec audiuit. Ideo
& enimꝑmis sum ẽ. ut &
uindicare sepos se uideren¬
tur: sed nolle &ut uistur os¬
tender& in comanere .ͦ
in quo fuerat ut in utroque
uindicare seposse ñ ambige¬
rentur : In imici uero ꝓcerto
haberent datam sibi ab eo
potestatem ut haec facere
non enimuictus appar ebat
sedtradens se uoluntatieoꝵ
Quareergo sententiadata e
ut qui accipit gladiumgla¬
diopereat nisicuinullilica
excepto iudicegladio quẽ¬
quã occidere. A postolo au¬
temp&ro usq ad hoc ꝑmis¬
sum ẽ quod dolorem face¬
r& non quodoccider&. hoc
enim audiens neiterum ꝑcu¬

Expanded text:
tatem habeo ponendi animam tatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendi eam, hac ergo causa gladios parari, non tamen iussit occidi. Nunc illud superest, quare contuens factum apostoli Petri eum, qui gladio usus fuerit, gladio dixit perire, cum non iniuste percussisse uideatur. nam sicut significatur in Luca, ipso domino permittente percussit et sic prohibitus haec audiuit. ideo etenim permissum est, ut et uindicare se posse uiderentur, sed nolle, et ut uirtus ostenderetur in eo manere, in quo fuerat, ut in utroque uindicare se posse non ambigerentur, inimici uero pro certo haberent datam sibi ab eo potestatem, ut haec facerent. non enim uictus apparebat, sed tradens se uoluntati eorum. quare ergo sententia data est, ut qui accipit gladium gladio pereat, nisi quia nulli licet excepto iudice gladio quemquam occidere ? apostolo autem Petro usque ad hoc permissum est, quod dolorem faceret, non quod occideret. hoc enim audiens, ne iterum percu
Abbreviated transcription (Latin):
rari. & caediꝓ huibuit. & pla¬
nare. Non solumenim ini¬
micorum uerũ &iã ipsorũ
discipulorũ suoꝵ causa ad
suꝑuenturum bellum. arma
ꝓcurari praecepit. Nouaenĩ
& mirabilis res futura erat
ut hicquinoua & maudita sig¬
na faciebat. sic subito humi¬
liar& ut & uerberib: subice¬
r& & morti neergo uelud
ipraȩ scius haec patiuide¬
r&ur & a quo forte uistus
recessiss&. haec om̃a sic praȩ¬
dixit ut non dubitar & dehis
sed prerciur contrahaec se
parar& ⁊ & qui auoluntate
humiliatur e: non resisti
acrius inimicis iuber&. In
tantũipsum se ẽẽ qui fuerat
ostendenrut lam d&entus aurẽ
quae abscisa fuerat restitue
r& : Vt quod gladio operante
deciderat redder&: Non
quasi carnales utiq medi¬
cus. sed quas icorporis con¬
ditor opus suum truncatũ
refinxit : Necenim porr
medici abscisacorporis
membra repparare : Vt
autẽ dĩuistus non diminu¬
ta inillo sedit. aut fuerat
inesse uider& & illud fir¬
mar& quod dixerat: potes¬

Expanded text:
rari et caedi prohibuit, explarari et caedi prohibuit, explanare. non solum enim inimicorum, uerum etiam ipsorum discipulorum suorum causa ad superuenturum bellum arma procurari praecepit. noua enim et mirabilis res futura erat, ut hic, qui noua et inaudita signa faciebat, sic subito humiliaretur, ut et uerberibus subiceretur et morti. : ne ergo uelut inpraescius haec pati uideretur et a quo forte uirtus recessisset, haec omnia sic praedixit, ut non dubitaret de his, sed praescius contra haec se pararet et, quia uoluntate humiliatus est, non resisti acrius inimicis iuberet in tantum ipsum se esse qui fuerat ostendens, ut iam detentus aurem quae abscisa fuerat restitueret, et ut quod gladio operante deciderat redderet. non quasi carnalis utique medicus, sed quasi corporis conditor opus suum truncatum refinxit. nec enim possunt medici abscisa corporis membra reparare. ut autem dei uirtus non deminuta in illo, sed ita ut fuerat inesse uideretur et illud firmaret quod dixerat: potes
Abbreviated transcription (Latin):
Icienr dñr bellumiuda¬
icum aduersurre futu¬
rum dixit dircipulis
suis ut gladior ribi para¬
rent : Quo facto concep¬
tumerr& bellum duce
srmone scariote uidens
p&rus a postolur insur¬
genstes hoster ꝓtulit gla¬
dium & amput auit auri¬
culamserui sacerdotum :
Tunc dñrdixit p&ro. ut recon¬
der& gladium inthecã sua
Emnis eniminquid̃ qui acci¬
pitgladium gladio peribit
ut quid parari iussit quiꝓhi¬
buit percut ire eum & ia mor¬
tirdesignans eum quiꝑcur¬
serit gladio cumnonutiq
trase armatum uidebat
Resistere enim debuit ingra¬
tisseruis & ad dnmnecandũ
armatir : sic ingula menbra
inspiciar causae cuius uis pati
fuerirationẽ inuenies & alia
quȩ requiras his dictir : Quid
enim opus erat ut hic quis piri¬
tali fr&us erat uirtutegladio
iuber& pararic arnaler
& qui prias inuia iusserit nec
perã ferri nec pecuniã nec
uirga nunc iuber& haberi qui
priur ꝓhuit. Incipiamus igi¬
tur curgladiorius serit pa¬

Expanded text:
Sciens dominus bellum IudaSciens dominus bellum Iudaicum aduersus se futurum dixit discipulis suis ut gladios sibi pararent. quo facto cum coeptum esset bellum duce Simone Scariote, uidens Petrus apostolus insurgentes hostes, protulit gladium et amputauit auriculam serui sacTunc Dominus jussit Petro, ut reconderet gladium in thecam suam: Omnis enim, inquit, qui accepit gladium, gladio peribit . Utquid parari jussit, qui prohibuit percutere; reum etiam mortis designans eum, qui percusserit gladio, cum non utique tra se armatum videbat. Resistere enim debuit ingratis servis, et ad Dominum necandum armatis. Si singula membra inspicias fieri rationem, inuenies et alia quae requiras his dictis. quid enim opus erat, ut hic, qui spiritali fretus erat uirtute, gladios iuberet parari carnales et, qui prius in uia iusserit nec peram ferri nec pecuniam nec uirgam, nunc iuberet haberi, quae prius prohibuit? Incipiamus igitur, cur gladios iusserit pa
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur duplici genere exꝓ¬
brantur quia & in iqui a gen¬
ter dõ audebant offerre
& quae in digneerant offe¬
rebant. Cum ini qui actus
nonsacrificiis redimant᷑
sed lam̃tatione & miseri¬
cordia :Vndedicit dauid.
cum peccars&. si uoluis ses
sacrificia de dirsemutiq
holo caustir non dilectaberi
sacrificium do sp̃s contri¬
bulatur & corcontritũ
& humiliatum dr̃ non sper¬
nit: Deniq dicit samuhel
ad raul: Quicũ contempsis¬
s& praeceptum dui sacri¬
ficio dm̃putabat porsepla¬
cari non enimin quit uult
dr̃ sacrifitium magis quã
audire uocemsuam. &
scriptura dicit misericor¬
diam uolo quã sa crificium
qui a cũ inistiessent & mise¬
ricordes obletationibus
ꝓpitium dm̃ fieri arbitra¬
bantur: sicut & nunc quidã
spernenter iustitiam obla¬
sationib: laudariseputant
Dona ẽ ergo oblatio siser¬
uecur iustitia & non nec¬
legatur misericordia quia
quod nobirp&imus & ali¬
is prestare debemur . CiIIi
DEEUUANCEHIO HUCA

Expanded text:
igitur duplici genere expigitur duplici genere exprobrantur, quia et inique agentes deo audebant offerre et quae indigna erant offerebant, cum iniqui actus non sacrificiis redimantur, sed lamentatione et misericordia. Unde dicit Dauid cum peccasset: si uoluisses, sacrificia dedissem utique; holocaustis non delectaberis. sacrificium deo spiritus contribulatus, et cor contritum et humiliatum deus non despicit. denique dicit Samuhel ad Saul, qui, cum contemsisset praeceptum domini, sacrificio deum putabat posse placari: non enim, inquit, uult deus sacrificium magis quam audiri uocem suam. et scriptura dicit: misericordiam uolo quam sacrificium, quia, cum iniusti essent et inmisericordes, oblationibus propitium deum fieri arbitrabantur, sicut et nunc quidam spernentes iustitiam oblationibus laudari se putant. bona ergo oblatio, si seruetur iustitia et non neclegatur misericordia, quia quod nobis petimus et aliis praestare debemus. CIIII. DE EUANGELIO LUCA.
Abbreviated transcription (Latin):
digna. Vn de dicit in mala¬
chiel ꝓph&a : si adducatir
aduictimam caecum aut
claudum. aut aegrum n ẽ
bonum: Offers aut̃ eaduci
aut praeposito tuo si suscipi¬
& te dicit dñr omni potens
hinc ẽ ut inesaia de adẽ re
queratur dr̃ dicenter quo
mihi ouer holocaustitui ne¬
q: ins acrificiistuis honor asti
me non enim ad hocte feci
ut laboraris inturre aut
ut mercareris mihi argen¬
tum incensum nec adipem
sacrificiorum tuorũ concu¬
piui in peccatis autẽ tuis
& iniquitatib: adstitistim
Manifestum ẽ itaq hortas
quaerella quiacum uolun¬
taria sacrificia offerent
Non in his dm̃ honorabant
offerentes indigna : Cum
hoc utique non ess& neces¬
sitatis: si enimmandata
fuissent ne cessitate uide¬
bantur quali a cumq of¬
ferre : Quando autemar¬
britrio suo haec offerebant
talia debuerant offerre
ex quib: obsequium in sedĩ
ostenderent: sed quia ani¬
mus illorum cupiditate
idolorum errabat in con¬
siderate haec agebant:

Expanded text:
indigna. unde dicit in Malaindigna. unde dicit in Malachihel profeta: si adducatis ad uictimam caecum aut claudum aut aegrum, non est bonum. offers autem ea duci aut praeposito tuo, si suscipiet te, dicit domi nus omnipotens. hinc est ut in Eseia de eadem re queratur deus dicens: quo mihi oues holocausti tui? neque in sacrificiis tuis honorasti me. non enim ad hoc te feci, ut laborares in ture aut ut mercareris mihi argento incensum, nec adipem sacrificiorum tuorum concupiui; in peccatis autem tuis et iniquitatibus adstitisti mihi. manifestum est itaque ortas querellas, quia cum uoluntaria sacrificia offerrent non in his deum honorabant offerentes indigna, cum hoc utique non esset necessitatis. si enim mandata fuissent, necessitate uidebantur qualiacumque offerre: quando autem arbitrio suo haec offerebant, talia debuerant offerre, ex quibus obsequium in se dei ostenderent. sed quia animus illorum cupiditate idolorum errabat, inconsiderate haec agebant.