comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ qm̃ sciebat corpore ĩfirmũ sic̃ ostendit: monẽs eũ ne aꝗͣ
bib̾et s modico uino ut̾et᷑ ꝑꝑ stomachũ et frequentes suas ĩfir¬
mitates qr ĩ oꝑe corꝑali laborari ñ poterat. ne forte cũ indig̾e
uellet uictu qͥtidiano ab eis qͥb euangłium ministbat aliqua
s̃ negocia querer&e qͥb animi eiꝰ implicaret᷑ ĩtentio. Aliuid enĩ
corpore lib̾are animo lib̃o sic̃ opifex p̾. s ñ sit fraudulentꝰ et
auarꝰ et p̾uate rei auidꝰ. aliud aut̃ ipsũ animũ occupare curis
oꝑant᷑. Ideoq ipsũ animũ suũ occupant habendi sollicitudine.
Ti motheũ gͦ ne in talia incidet qr ꝑ infirmitatẽ corporis ma¬
nib oꝑari ñ poterat: sic exortat᷑ et monet & ꝯsolat. Labora
inqͥt sic̃ bonꝰ miles xͥ iħu. Nemo militans dõ implicat se nego¬
cus scłaribꝰ ut placeat cui se ꝓbauit. Nam qͥ in agone ⁊tẽdit
ñ coronat᷑ nͥ legitime certau̾it. Hinc ne. ille angustias pat̾etur¬

Expanded text:
filium, quoniam sciebat corpore infirmum, sicut ostendit monens eum, ne aquam biberet, sed modico uino uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates, quia in opere corporali laborare non poterat, ne forte, cum indigere nollet uictu cotidiano, ab eis, quibus euangelium ministrabat, aliqua sibi negotia quaereret, quibus animi eius inplicaretur intentio — aliud est enim corpore laborare animo libero, sicut opifex, si non sit fraudulentus et auarus et priuatae rei auidus; aliud autem ipsum animum occupare curis operantur ideoque ipsum animum suum occupant habendi sollicitudine —: Timotheum ergo, ne in talia incideret, quia per infirmitatem corporis manibus operari non poterat, sic exhortatur et monet et consolatur. labora, inquit, sicut bonus miles Christi Iesu. nemo militans deo inplicat se negotiis saecularibus, ut placeat cui se probauit. nam qui in agone contendit, non coronatur nisi legitime certauerit. hic ne ille angustias pate
Abbreviated transcription (Latin):
rũ apłs ĩcelligendus : isto nomine genus significasse ꝑ speciem
id ÷ ꝑ amorẽ peccunȩ. unuiersalẽ generalemq auaritiam: quȩ
decepti et deiecti ñ fuissent: ñ plusqͣm acceꝑant hab̾e & plusꝗͣ¬
facti fuerant ẽẽ. uoluissent. Hic quippo ꝓmiserat dicens. Pritis
sicut dis. Gͦ ista pleoneria subuersi s. Plus enĩ uolentes haħe

Expanded text:
rum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem, rum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem, id est, per amorem pecuniae universalem generalemque avaritiam, quae decepti et dejecti non fuissent, nisi plus quam acceperant, habere voluissent. Hic quippe promiserat: Eritis sicut dii . Ergo ista pleonexia subversi sunt. Hieronymus in E
Abbreviated transcription (Latin):
enquillus. alt turbulentꝰ. alt̾ pacificus. alt̃ sediciosus. alter
ueritatẽ laudib errantiũ preferens. alt̾ qͦ quomͦ laudis auidꝰ
alt̾ amicał. alt inuidus. alt̃ hoc uolens ꝓximo qđ sibi. alter
diftincerunt. ꝯditas ingenere humano ciuitates duas. sub
admirabili et ieffabili ꝓudentia dĩ cunc ta quȩ creat ad¬
ministñtis & ordinantis. alt̾am iustoꝵ alterã iniquorũ. Iuarũ
etũ quadã tꝑali ꝯmixtione ꝑagitur scłm: donec ultimo uidi¬
tio separentur. & alt̾a conuneta angłis bonis ĩ rege suo. uitam
ꝯsequat᷑ et̾nam: altera ꝯuincta angłis mał. in ignẽ cũ rege suo
mauaritiam. Auarieia rado om̃iũ malorũ. tali u̾bo greco ħ
appellatur. a qͦ possit indelligi generał auaritia. q̃ plus appetit
quisq qͣm sat est. łleoti latine plus est. Exia habitus ẽ. ab eo
int̾pretes. in hoc loco ñ nulli int̾pretati sunt emolumentum.

Expanded text:
tranquillus, alter turbulentus, alter pacificus, alter seditiosus, alter tranquillus, alter turbulentus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus errantium praeferens, alter quoquo modo laudis auidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens proximo quod sibi, alter distinxerunt conditas in genere humano ciuitates duas sub admirabili et ineffabili prouidentia dei cuncta, quae creat, administrantis et ordinantis, alteram iustorum, alteram iniquorum. quarum etiam quadam . temporali conmixtione peragitur saeculum, donec ultimo iudicio separentur, et altera coniuncta angelis bonis in rege suo uitam consequatur aeternam, altera coniuncta angelis malis in ignem cum rege suo impedit avaritia radix omnium malorum. Tali verbo graeco hic appellat, a quo possit intelligi generalis avaritia, qua plus appetit quisque quam sat est: πλέον enim latine plus est; ἔξις habitus est, ab eointerpretes in hoc loco nonnulli interpretati sunt «emolumentum,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ꝑspeciem genus significans. unuersalẽ auaritiã uolebat
ĩtelligi dicendo. radix om̃ium malorũ est auaritia. Ha c enim
et diabolus cecidit qͥ utiq ñ amauit peccuniã. s ꝓpriam po¬
testatem. Prxinde ꝑuersus sui amor. priuat scã societate tͣgidũ
Hinc alio loco cũ dixiss erunt enĩ homines se ipsos amantes: cõ¬
tiuo subrecit. Amatores peccunȩ. Ab illa generali auaritu cuiꝰ
suꝑbia caput est ad hane specialem descendens quȩ ꝓpͥa homi¬
num ẽ. Neq enĩ essent. etiã homines amatores peccuie: nisi
eo se putarent excellentiores qͦ ditiores. Cui morbo ꝯt̾ria caritas
ñ querit que sua sut̃ id ÷ ñ priuata excellentia letat᷑. Merito
g et ñ inflatur. Hu duo amores quoꝵ alter sc̃s ẽ alt̃ ĩmundus
societatem alt̃ eciã rem ꝯmunẽ in potestatem ꝓpͥam redigens
ꝑꝑ arrogantem dñationẽ. alt̾̃ subditus. alt̃ emulus dõ. alter

Expanded text:
apostolus per speciem genus significans uniuersalem auaritiam uolebat apostolus per speciem genus significans uniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cedidit, qui utique non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiores. cui morbo contraria caritas non quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quorum alter sanctus est, alter inmundus, societatem, alter etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter adrogantem dominationem, alter subditus, alter aemulus deo, alter
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑdicionem.Uidete quid diuitib dic tum sit non
suꝑbe saꝑe. neq sꝑare mĩcerto diuitiarũ suarũ bona oꝑa¬
ri.tͥbuere thesaurizare fundamentũ bonũ in fut̾m. Pauꝑi¬
bus aut̃ quid dictum est: Iui uolut̃ diuites fieri. incidũt
ĩ temꝑtacionem N dixit. qͥ diuites st̃: s qͥ uolunt diuites
fieri. Nam si iam diuites essent: alt̾m canticũ audirent. Diues
audit ut eroget : pauꝑ audit ne desiderae. Badix enim¬
serunt. Doles qr hoc dimiserunt: uide quo se inseruerunt.
lorum ÷ auaritia : si auaritiã generalẽ intelligamus qͣ quisq
appetit aliquid ampliꝰ qͣm oportet ꝓpt̾ eccellentiã suã. & quen
dã ꝓpͥę rei amorem. Cui sapient̾ nom̃ latina lingua indidit
cun appellauit pͥuatũ qđ potius a detrimento qͣm ab inere¬
mento dic tũ elucet. Om̃is enim pͥuatio minuit. Unde itaq
uult eminere suꝑbia. inde mangustias egestatemq ꝯtruditur:
cũ a ꝯmuni add ppͥum dampnoso sui amore redigit᷑. Specialis

Expanded text:
a. Videte quid divitibus dictum sit: «Non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum», bona operari, tribuere, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum. Pauperibus autem quid dictum est? «Qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem.» Non dixit, qui divites sunt; sed, «Qui volunt divites fieri.» Nam si jam divites essent, alterum canticum audirent: dives audit ut eroget, pauper audit ne desideret. 15. serunt. Doles quia hoc dimiserunt: vide quo se inseruerunt. lorum est auaritia, si auaritiam generalem intellegamus, qua quisque appetit aliquid amplius quam oportet propter excellentiam suam dam propriae rei amorem: cui sapienter nomen latina lingua indidit, cum appellavit privatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet. Omnis enim privatio minuit. Unde itaque vult eminere superbia inde in angustias egestatemque contruditur, cum ex communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. Specialis
Abbreviated transcription (Latin):
loco eiꝰ reqͥescit añs eiꝰ s in aliqͦ utiq secretiore honoraei¬
ori loco: sic ds ñ in om̃ib qͥ in domo eiꝰ sunt habitat. Non
enim habitat ĩ uasis ꝯtumeliȩ. s locus sc̃s eius sunt quos
habitare facit uniꝰ modi uł uniꝰ moris in domo. He uasis¬
aureis et argentis in domo magna ꝯstitutis: sensũ ci pͥa¬
ni secutus sum qͥ ħ accipit in bonis. In mał aut̃ lignea
et fictilia. Ad illa referens qđ dic tum ẽ. alia qͥdem in
honorẽ. ad ħ aut̃ qđ dictum ⁊ alia uͦ ĩ ꝯtumeliãs magis¬
scilicet aurea et argentea. & rursũ inut̾sq quȩdã ĩ ꝯtu¬
meliam. ñ itiq sola lignea et fictilia. Stultas autẽ¬

Expanded text:
escit dominus ejus, sed in aliquo utique secretiore et honoratiore loco: sic Deus non in omnibus qui in domo ejus sunt habitat non enim habitat in vasis contumeliae; sed locus sanctus ejus sunt quos habitare facit unius modi, vel unius moris in domo. aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis, in malis autem lignea et fictilia, ad illa referens quod dictum est: alia quidem in honorem, ad haec autem quod dictum est: alia uero in contumeliamscilicet aurea et argentea; et rursus in utrisque quaedam in contumeliam, non utique sola lignea et fictilia. Hoc op
Abbreviated transcription (Latin):
hominis homo: qͣmius ñ om̃is homo filiꝰ hominis possit in¬
telligi. adam qͥppe homo. s ñ filiꝰ hõis. Iua ꝑꝑ hinc etiam
licet attende atq discern̾e. quid ħ loco int̾ hominẽ & filiũ
hominis distet: ut qͥ portant imaginẽ t̾reni hominis qͥ nõ ÷
filiꝰ hominis. hominum nomine significentur: qͥ aut̃ poitãt
imnaginem cȩlestis hominis. filii hominũ potiꝰ appellentur:¬
t̾renus est. filius aut̃ hominis cȩlestis. & ille longe seauc̃tꝰ
a dõ: hic aut̃ presens dõ. Et ꝑꝑea illiꝰ memor ẽ. tamqͣm in
longinquo positi: hunc uͦ uisitat. quem presens illustt᷑ uul¬
tu suo. Longe ÷ enim a peccatorib salus. Et signatum ẽ. in
nob̾ lum̃ uultus tui dñe. Sic in alio psalmo homines iu-¬
mentis associatos. ñ ꝑ presentem interiorem illuminatio
fima intenditur: saluos fieri dic̃ cum ipsis umentis. Qm̃
carnalium hominũ salus carnał tamꝗͣ pecorum: filios
aut̃ hominũ se uingens ab eis quos homines pecorib dix̃.

Expanded text:
hominis homo, quamvis non omnis homo filius hominis possit intelligi: Adam quippe homo, sed non filius hominis. Quapropter hinc jam licet attendere atque discernere, quid hoc in loco inter hominem et filium hominis distet: ut qui portant imaginem tefilius hominis, hominum nomine designantur. Qui autem portant imaginem caelestis hominis, filii hominum appellanturest terrenus, filius autem hominis coelestis: et ille longe sejunctus a Deo, hic autem praesens Deo: et propterea illius memor est, tanquam in longinquo positi; hunc vero visitat, quem praesens illustrat vultu suo: Longeest enim a peccatoribus salus , et, Signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine . Sic in alio psalmo homines jumentis associatos, non per praesentem interiorem illuminationfima intenditur, salvos fieri dicit cum ipsis jumentis; quoniam carnalium hominum salus carnalis est, tanquam pecorum. Filios autem hominum sejungens ab eis quos homines pecudibus junxit,
Abbreviated transcription (Latin):
inte. et eum us coram om̃ib arguere : ñ es correc tor s
proditor: Attende quẽ admodum iustus ioseph tanto fla¬
gitio qđ de uxore fuerat suspicatus. tanta benignitate
peꝑcit anteqͣm sciret unde illa conceꝑat: qr gͣuidã sen¬
serat. et se ad illam ñ accessisse nouerat. Restabat igit᷑
certa adulterii suspicio. et tam̃ qr ipse solus senserat ipse
solussciebat: quid de illo ait euangłium: Ioseph autem
cũ esset iustus. & nollet eam diuulgare: uoluit eam¬

Expanded text:
te, et eum vis coram omnibus arguere; non es correptor, sed proditor. Attende quemadmodum vir justus, Joseph, tanto flagitio quod de uxore fuerat suspicatus, tanta benignitate pepercit, antequam sciret unde illa conceperat: quia gravidam senserat, et se ad illam non accessisse noverat. Restabat itaque certa adulterii suspicio: et tamen quia ipse solus senserat, ipse solus sciebat, quid de illo ait Evangelium? Joseph autem cum esset vir justus, et nollet eam divulgare. Marit
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. Int̾ hos qui fide sunt diuites. sunt qͥdã diuites
huius mundi. ꝑ recipe illis qr et ipsi membͣ illius pauꝑis
facti sunt. Precipe ilł quid illis timeas an diuitus. N suꝑbę
dent᷑ atcendet. numꝗͣ suꝑbiret s semꝑ tim̾et. Iuanto e̾e̾t
ditior: tanto fierae sollicitior scdm hanc uitã. ñ solũ
scdm illam. Alulti eium ĩ istis scłi ꝑturbacionib securi

Expanded text:
mundi non mundi non hujus mundi. Praecipe illis, quia et ipsi membra illius pauperis facti sunt. Praecipe illis quid in illis timeas a divitiis. Non superdenter attenderet, nunquam superbiret, sed semper timeret: quanto esset ditior, tanto fieret sollicitior, et secundum hanc vitam, non solum secundum illam. Multi enim in istis saeculi perturbationibus secu
Abbreviated transcription (Latin):
ad xp̃m ꝑtinere scd̾m eius diuinitatem accipiatur ꝗ non
uider̃ iudei. qͥ tam̃ carnem uidunt et crucifixerunt. Uidĩ
aut̃ diumitas humano uisu nullo mͦ potest. s eo uisu uidet᷑
qͦ iam qͥ uidint ñ homines s ultͣ homines sũt. Rec te gͦ
ds̃ ipsa trinitas intelligitur beatus et solus potens. osten
dens aduentum dñi nr̃i iħu xͥ tꝑib ꝓpruis. Sic enĩ dic tũ
ẽ solus ht̃ ĩmortalitatem: quomͦ dictum ⁊ qͥ fac̃ mirabilia¬
magna solus. Qd̾ uelim scire de quo dictum accipiant. Si
de patre tantum. quomͦ gͦ uerum ẽ. qđ ipse filius dicit
quęcumq enim pat̾ facit hȩc &e filius facit similit̾: An
quicqͣm ÷ int̾ mirabilia mirabilus qͣm resuscitare & ui
uificare mortuos: Dicit aut̃ idem filius. Sicut pat̾ susci¬
tat mortuos et iuiuficat: sic et filius qͦs uult uiuisicat.
uom᷑ gͦ solus pat̾ facit mirabilia. cum hȩc u̾ba nec patrẽ
tantũ nec filium tantũ ꝑmittant ĩtelligi. s utiq dm̃

Expanded text:
 pertinere secundum eius diuinitatem accipiatur, quam non uiderunt Iudaei, qui tamen carnem uiderunt et crucifixerunt. uideri autem diuinitas humano uisu nullo modo potest, sed eo uisu uidetur, quo iam qui uident, non homines, sed ultra homines sunt. recte ergo ipse deus trinitas intellegitur beatupriis. sic enim dictum est: solus habet immortalitatem, quomodo dictum est: qui facit mirabilia solus. quod uelim scire, de quo dictum accipiunt; si de patre tantum, quomodo ergo uerum est quod ipse filius dicit: quaecumque enim pater facit, haec eadem et filius facit similiter? an qupater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. quomodo ergo solus pater facit mirabilia, cum haec uerba nec patrem tantum nec filium tantum permittant intellegi, sed utique deum
Abbreviated transcription (Latin):
iã factam ẽẽ.et fidem quorundã subuertunt. Iam factam
ẽẽ resurrectionem dicebat᷑ s eo mͦ ut alia ñ sꝑaret᷑. Et rep̃¬
hendebant hõies qͥ sꝑabant resurrõem cari is: ułiit um
resurrectio quȩ ꝓmissa erat credendo impleret᷑ inmente.
R eprehendit eos apłs. Cur eos rep̃hendit: N õne ħ dicebant

Expanded text:
quorumdam subvertunt . Jam factam esse resurrectionem dicebant, sed eo modo ut alia non speraretur: et reprehendebant homines qui sperabant resurrectionem carnis, velut jam resurrectio quae promissa erat, credendo impleretur in mente. Reprehendit eos Apostolus. Cur eos reprehendit? Nonne hoc dicebant
Abbreviated transcription (Latin):
sectȩ quȩ se aliqͣm religionẽ hominib inserere p̾sũpsert̃:
ñ negauer᷑ istam m̃tium resurrõem. nec dic̾et᷑ eis. Si ñ resur¬
git anima qͣre mͥ loqueris: qͥd ĩ me fac̾e uis: si ñ facis ex de¬
ex impio pium: ex stulto sapientẽ: fateris resurg̾e animã
meã. si tͥ obtemꝑauero si tͥ credido. Uolentes gͦ credi s om̃s
qͥ instituer̃ alicuiꝰ etiã false religiõis sec tã negare istam
multi carnis resurrectionem negauer̃. dixer̃ in fide iã fac¬

Expanded text:
religionem hominibus inserere praesumpserunt, non negaverunt istam mentium resurrectionem, ne diceretur eis: Si non resurgit anima, quare mihi loqueris? Quid in me facere vis! Si non facis ex deex impio pium, ex stulto sapientem, fateris resurgere animam meam, si tibi obtemperavero, si tibi credidero. Volentes ergo credi sibi omnes qui instituerunt alicujus etiam falsae religionis sectam, negare istam multi carnis resurrectionem negaverunt. Dixerunt in fide jam fac
Abbreviated transcription (Latin):
immortalitas: ñ ÷ nͥ in dĩtate trinitatis: cui qd̃ est esse. ꝑ¬
petuum est: qr natura initio carens. inerem̃to ñ indigens.
sicut nullũ finẽ. ita nullã recipit mutabilitatẽ. Creaturȩ
aut̃ etiã ille quib ds̃ et̾nitatem dedit uł daturus est: ñ
penitꝰ om̃is finis aliene sunt qͣm ñ sunt eitͣ ꝯmutacionẽ:
Om̃e quippe qđ ocłis corporis conspici potest: in loco
aliqͣ sit necesse ẽ. nec ubiq sit totum s minore sui parce
minorẽ locum occupet et maiore maiorẽ. N ita ÷ ds iui¬
sibił et ĩ corruptibił qͥ solus ht̃ ĩmortalitatẽ. et lucem
habitat ĩ accessibilem. quẽ nemo hominũ uidit nec uid̾e¬

Expanded text:
immutabilitas non est nisi in deitate Trinitatis, cui quod est esse, perpetuum est: quia natura initio carens, incremento non indigens, sicut nullum finem, ita nullam recipit mutabilitatem. Creaturae autem illae, quibus Deus aeternitatem dedit, vel daturus est, non penitus omnis finis alienae sunt; quia non sunt extra commutationem, omne quippe, quod oculis corporis conspici potest. in loco aliquo sit necesse est nec ubique sit totum, sed minore sui parte minorem locum occupet et maiore maiorem. non ita est deus inuisibilis et incorruptibilis, qui solus habet inmortalitatem et lucem habitat i
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nemo potest si de se quisq p̾sumpserit.s si ei ipse
donauerit. Immortalitatẽ aut̃ ds̃ hab̾e dr̃ solus. qr est
ĩmutabił solus. In om̃i enĩ mutabili natura ñ nulla
mors : ipsa mutatio.qr fac̾ aliquid ĩ ea non eẽt. quod
erat P inde et ipsa anima humana quȩ ꝑꝑea dr̃ ĩmor¬
tał. qm̃ qualit̾xumq scd̾m modũ suũ numꝗͣ desinit
iuuebat et peccat. morit̾ iusticiȩ. si peceatͥx erat et
iustificatur morit᷑ peccato: ut alias eiꝰ mutaciones
taceã de quib longum ÷ disputare. Et creaturarum
natura cȩlestiũ mori potuit.qr peccare potuit. Nam
et angłi peccauerunt. et demones facti sunt. quorũ:
diabolus pͥnceps. Et qͥ ñ peccauerunt. peccare potuer᷑.
& quiõq creaturȩ racionali prestatur ut peccare ñ possit.
pͣ aliqͣ ꝯuersione mutari. Nec potuit nec poterit aliqͣ
inutacione peccare. Iuẽ scdm nat̾am qua ds est: nemo
hominũ uidit nec uid̾e potest: s poterit aliqͣn. si

Expanded text:
ipse donaverit? Immortalitatem autem Deus habere dicitur solus, quia est immutabilis solus. In omni enim mutabili natura nonnulla mors est ipsa mutatio, quia facit aliquid in ea non esse quod erat. Proinde et ipsa anima humana, quae produm modum suum nunquam desinit vivebat et peccat, moritur justitiae; si peccatrix erat et justificatur, moritur peccato: ut alias ejus mutationes taceam, de quibus longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicumque creaturae rationali praestatur ut peccare non possit,potest aliqua conversione mutari, nec potuit nec poterit aliqua mutatione peccare. Quem secundum naturam qua Deus est, nemo hominum vidit, nec videre potest: sed poter
Abbreviated transcription (Latin):
mortales efficimur. s alud ÷ ipsa cuiꝰ participes effici¬
mur uita et̾na. aluid nos qui eius participacione uiua¬
inus ĩ et̾rum. Si enĩ dixiss quẽ tꝑib ꝓpriis ostendet¬
pat̾ bonus & solus potens. rex regũ & dñs dñantium
qͥ solus ht̃ immortalitatem : nec sic inde separatum
filium oporteret t̾telligi. Neq enim qr ipse filius
alibi loquens uoce sapientię. ipsa enĩ sapientia dei
ait. gyrum celi circuiui sola. separauit ase patrẽ. Iuã
tomagis gͦ ñ ⁊ necesse ut tantũmͦ de patre p̃ t̃ filiũ
ĩtelligatur qđ dictum ÷ qͥ solus ht̃ imortalitatem.
cũ ita dictum sit. ut serues inquit mandatum sirie
macła irreprehensibile usq ĩ aduentũ dñi nr̃i iħu¬

Expanded text:
mortales efficimur. sed aliud est ipsa cuius participes efficimur uita aeterna, aliud nos qui eius participatione uiuimus in aeternum. si enim dixisset: "quem temporiPater, beatus et solus potens, rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem; nec sic inde separatum Filium oporteret intelligi. Neque enim quia ipse Filius alibi loquens voce Sapientiae, ipse est enim sapientia Dei, ait, Gyrum coeli cirto magis ergo non est necesse, ut tantummodo de patre praeter filium intellegatur quod dictum est: solus habet immortalitatem, cum ita dictum sit: ut serues, inquit, mandatum sine macula, inreprehensibile, usque in aduentum domini
Abbreviated transcription (Latin):
rex regum & dñs dñantiũ. Numqͥd enĩ uł uos dicere
audetis filium ñ. ẽẽ. regem regum. & dñm dñantium :
De qͦ int̾ cetera sc̃ptum ÷ in apocalipsi ioħis. Et ipse calcat
torcular umi potentis. & intimica ce ĩfemore ht̃ nom̃
scͥptum rex regũ & dñs dñantiũ.S ne forte dicatis qđ
nom̃ pat̾s. filiꝰ hãt sc̃ptum ĩueste. et in femore: alio loco
tum ait apłs beatꝰ & solus potẽs rex regũ. & dñs dñan¬
tium. Uerum aut̃ scd̾m fidẽ rectam ipsa trinitas unꝰ᷑¬

Expanded text:
Rex regum et Dominus dominantium. Numquid enim vel vos dicere audetis Filium non esse Regem regum et Dominum dominantium? De quo inter caetera scriptum est in Apocalypsi Joannis: Et ipse calcat torcular vini potentis, et in tunica et in femore habet nomen scriptum, Rex regum et Dominus dominantium . Sed ne forte dicatis quod nomen Patris Filius habet scriptum in veste et in femore; alio loco tum ait Apostolus, Beatus et solus potens, Rex regum et Dominus domintium. Verum autem secundum rectam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
pecierit qͣm ei debetur & qd̾ ei debebat᷑ amittat. Om̃is aut̃
a nob̾ c̾̃cumeidit᷑ auaritia: si gratis colatur ds̃. Ad qđ sc̃m
iob ĩ agone ꝯtencionis ipse ꝓuocat mimicus: cũ de illo dic̃.
N umqͥd gratis colit iob dm̃: Putabat enĩ diabolus qđ in dõ
colendo uir iustus cor melinatũ hab̾et ĩ auaritiam: et causa
emolum̃ti uł utilitatis rerũ tꝑalium. qͥb eũ ditauerat dñs
ułut mercenarius ei ꝓ tali mercede seruiret. S qͣm gͣtis dm̃
coleret: temptatꝰ apuit.Si gͦ cor ñ hm̃s inelinatũ ĩ aua
ces. Ipsum diligamus. & in se ipso. ipsũ diligamus in nobis.
Ipsum in ꝓximis nr̃is. quos diligimus sicut nof met ipsos. siue
hant cum. siue ut hãnt eum qd̾ nob̾ qm̃ ipso donante con¬
fertur. Ido illi dr̃. Inclina cor meũ ĩ testimonia tua: & noti

Expanded text:
petierit quam ei debetur, et quod ei debebatur amittat. Omnis autem a nobis circumciditur avaritia, si gratis colatur Deus. Ad quod sanctum Job in agone tentationis ipse provocat inimicus, cum de illo dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haberet in avaritiam, et causa emolumenti vel utilitatis rerum temporalium quibus eum ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro tali mercede serviret: sed quam gratis Deum coleret, tentatus apparuit. Si ergo cor non habeamus inclinatum in ces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive habeant eum, sive ut habeant eum. Quod nobis quoniam ipso donante confertur, ideo illi dicitur. «Inclina cor meum in testimonia tua, et non
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ fut̾m ut app̾hendant uerã uitã. Cũ app̾henđint. tc̃ erũt
diuites. En aut̃ ñ eã adhuc hñt: nouerint se pauperes:
Ita fit ut om̃s humiles scõ corde. & in caritate germana
ꝯstitutos. quicqͥd habuerint in hoc scło int̾ pauꝑes suos
nuineret ds quos saturet panibus. Otimotheȩ deposi¬

Expanded text:
um, ut apprehendant veram vitam» . Cum apprehenderint, tunc erunt divites; quando autem non eam adhuc habent, noverint se pauperes. Ita fit ut omnes humiles corde, et in charitate gemina constitutos, quidquid habuerint in hoc saeculo, inter pauperes suos numeret Deus, quos saturat panibus. 27. «vers
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ sine filio uuificat om̃a: Emde qđ addidit. et xp̃o
iłiu qͥ testioniũ reddidit sub pontio pelato bonã ꝯfessi¬
onem de filio ꝓpriȩ dic̃e uoluit. qr filius qͥdem sicut pat̃
uiuficat om̃ia: s sub pontio pylato ĩforma serui filium
noiumus passum fuisse ñ patrem. Dende subungitur.
ut serues mandatum sine macła ĩ reprehensibile usq ad

Expanded text:
lio vivificat omnia? Proinde quod addidit, Et Christo Jesu qui testimonium reddidit sub Pontio Pilato bonam confessionem; de Filio proprie dicere voluit: quia Filius quidem sicut Pater vivificat omnia; sed sub Pontio Pilato in forma servi Filium novimus passum fuisse, non Patrem. Deinde subjungitur, Ut serves mandatum sine macula, irreprehensibile, usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
sic esse quisq debet ociosus. ut in eodem ocio utilitatem
non cogitet ꝓxini. Nec si ac tuosus: ut contẽplationem non
requirat di. In ocio non iners uacatio delectari deb&. s aut
inquisitio aut ĩuentio ueritatis. ut in ea quisq ꝓficiat. & qd
inuenerit ne alteri iniudeat. In actione uͦ ñ amandus est
honor ĩ hac uita siue potentia. qͣm om̃ia uana sub sole s opꝰ
ipsum qd̾ ꝑ cimdẽ honorẽ uł potentiã fit. si recte atq utilit̃
fit: idẽ. ut ualeat ad eam salutem subditoꝵ quȩ scđm dm̃¬

Expanded text:
sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam salutem subditorum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħatum ꝑ os pis matͥs agnoseit. Confirmatum: cor meũ
ĩ dño exastatũ ẽ. cornu meũ ui dõ mõ. Uere ꝯfirmatum ⁊ cor
et cornu uere exaltatũ: qr ñ inse s ĩ dño dõ suo. Dilatatum
÷ suꝑ mimicos mos os meũ: qr et ĩ angustus p̾ssurarũ sermo
dĩ ñ ⁊ alligatus. nec in p̾conib alligatis. Si ñ eredimꝰ ille¬

Expanded text:
s piae matris agnoscit: Confirmatum est cor meum in Domino, exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum cor et cornu uere exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum; quia et in angustiis pressurarum sermo Dei non est adligatus nec in praeconibus adligatis. Laetata sum, i
Abbreviated transcription (Latin):
ea dic̃. de quib clarum ÷ q animo fiant ħ p̃cedunt ad
uidicum. id ÷ qr si fuerit ista subsecutum uidiciũ. non est
temerarium. Subsecunt᷑ aut̃ illa quȩ occulta sunt: qr
nec ipsa latebunt in tp̃r suo. Sic & de bonis factis in¬
telligendum ẽ. Nam ita subumgit. Simłr & facta bo¬
na: manifesta sunt. X quȩcumq alit̃ se hñt. abscondi ñ
possunt. de manifestis g uidicemus. de occultis uͦ dõ u¬
dicium relinqͣmus. Ir et ipsa abscondi ñ possunt sue
mala sue bona. cũ tp̃s aduenerit qͦ manifestent᷑. U uic̃¬

Expanded text:
ea dicit, de quibus clarum est quo animo fiant: haec praecedunt ad judicium; id est, quia si fuerit ista subsecutum judicium, non est temerarium. Subsequuntur autem illa quae occulta sunt; quia nec ipsa latebunt tempore suo. Sic et de bonis factis intelligendum est. Nam ita subjungit: Similiter et facta bona manifesta sunt; et quaecumque aliter se ssunt. De manifestis ergo judicemus, de occultis vero Deo judicium relinquamus, quia et ipsa abscondi non possunt, sive mala, sive bona, cum tempus advenerit quo manifestentur. Du
Abbreviated transcription (Latin):
tio ÷ audiendum ÷ faciendum ẽ. S nͥ dñs adiuuet: rema¬
nemus. Conamur qͥdem facere uoluntatẽ. et nitit᷑ aliqͥs
uoluntas: ñ presumat potestas. nͥ ad uiuet᷑ ĩfirmitas.
Certe. enĩ uissum est: ꝯtinete ipsum. Audi alium locum
scripturȩ. U̾cum scirem inquit qr nemo esse pocest con¬
tinens nͥ ds̃ det: et hoc ipsum erat sapientie scire cuiꝰ
esset hoc donum. Et qͥd inquit feci. adii dñm et dep̃¬
catus sum. Iuid opus est multa ꝑcurrere fr̃s mei : Ꝙ eqͥd
nob̾ iubet᷑. orandum ÷ ut impleatur s ñ sic ut dimittam
nos. De nobis aliqͥd & nos agere debemus. studẽ debemꝰ¬
conari debemus. et ĩ eo gr̃as agere in qͦ potuerimꝰ. in eo
qd̾ ñ potuerimus orare. qnͣ gr̃as agis: caues ne dãpneris
ingratus. Iuando aut̃ qd ñ dum habes petis: caues ne re

Expanded text:
t; audiendum est, faciendum est. sed nisi deus adiuuet, remanemus. conamur quidem facere uoluntate et nititur aliquid uoluntas; non praesumat potestas, nisi adiuuetur infirmitas. certe enim iussum est: contine te ipsum. audi alium locum scripturae: et cum scirem, inquit, quia nemo potest esse continens, nisi deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum. et quid, inquit, feci? adii dominum et deprecatus sum. quid opus est multa percurrere, fratres mei ? quidquid nobis iubetur, orandum est, ut impleatur: sed non sic, ut dimittamus nos econari debemus et in eo gratias agere in quo potuerimus, in eo quod non potuerimus orare. quando gratias agis, canes, ne damneris ingratus; quando autem quod nondum habes petis, caues, ne re
Abbreviated transcription (Latin):
occulte dimittere. Ergo ipsa corripienda sunt coram õib:
quȩ peccantur corã om̃ibꝰ Ipsa corripiantur secretius quȩ
agamus. et sic agendum ⁊ ñ solum qñ in nos peccatur: s
cidam nouit ep̃s. & alius illũ nemo nouit. Ego uolo publi¬
ce corriꝑe. et tu queris inscrib̾e: Prorsus nec prodo. nec
negligo. Corripio in secreto. pono ante ocłos dĩ iuditum.
Terreo cruentam ꝯscientiam ꝑsuadeo penitentiã. Hac ca¬
ritate prediti ẽe. debemus. Unde aliqͣn homines rep̃hen¬
dunt nos qd̾ qͣsi ñ corripiamꝰ aut putant nos scire qđ
nescimꝰ. aut putant nos tacere si scimus. Forte qd̾ scis et
etto seio: ñ coram te corripio.qr curare uolo ñ accusare.
St̃ homines adulteri in domib suis. in secreto peccant. ali¬
quando nob̾ ꝓduntur ab uxorib sius. Plerumq zelanti¬
b aliqͣn maritoꝵ salutem quęrentib ñ ꝓdimus. s ita¬
secreto arguimus. Ubi ꝯtigit malum: ibi moriat᷑. Non

Expanded text:
ccantes. Ergo ipsa corripienda sunt coram omnibus, quae peccantur coram omnibus; ipsa corripienda sunt secretius, quae agamus, et sic agendum est, non solum quando in nos peccatur, sedcidam episcopus, et alius illum nemo novit. Ego volo publice corripere, at tu quaeris inscribere. Prorsus nec prodo, nec negligo: corripio in secreto; pono ante oculos Dei judicium; terreo cruentam conscientiam; persuadeo poenitentiam. Hac charitate praediti esse debemus. Unde aliquando homines reprehendunt nos, quod quasi non corripiamus: aut putant nos scire quod nescimus, aut putant nos tacere quod scimus. Sed forte quod scis, et ego scio: sed non coram te corripio; quia curare volo, non accusare. Sunt homines adulteri in domibus suis, in secreto peccant; aliquando nobis produntur ab uxoribus suis plerumque zelantibus, aliquando maritorum salutem quaerentibus: nos
Abbreviated transcription (Latin):
humiliat se dõ. facit inde bene. Ita cor ipsius erigitur ad
dm̃. ut nouerit qr ñ solum nichil illi prosunt diuitiȩ ipse
s impediãt pedes ipsiꝰ nisi ille erigat et ille subueniat.
et numerat᷑ int̾ pauꝑes qͥ saturant᷑ panibꝰ. Inuenis aliũ
medicũ inflatum aut ideo ñ inflatũ qr nicħ ht̃: querentẽ
tñ unde infixt᷑. Ñ attendit ds̃ facultatẽ: s cupiditatem.

Expanded text:
umendum, humiliat se Deo, facit inde bene; ita cor ipsius erigitur ad umendum, humiliat se Deo, facit inde bene; ita cor ipsius erigitur ad Deum, ut noverit quia non solum nihil illi prosunt divitiae ipsae, sed et impediunt pedes ipsius, nisi ille regat et ille subveniat: et numeratur inter pauperes qui saturantur panibus. Invenis alium mendicum inflatum, aut ideo non inflatum, quia nihil habet, quaerentem tamen unde infletur. Non attendit Deus facultatem, sed cupiditatem:
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑ alia et̾̃na.S magis ad fruendũ et̃na. Ad utendũ tꝑalia
niur. G ħ faciat᷑ diuites. ñ suꝑbȩ sapiat neq sꝑent inĩcerto
diuitiarũ: s in dõ uiuo qͥ prestat nob̾ om̃ia abundant᷑ ad
fruendũ. Hoc faciat᷑. Ex eo aut̃ qđ hñit quid faciant: audi qͥd.
Diuites s̃ in oꝑib bonis facile tbuant. Hñt enĩ unde. quare
ñ faciunt: Pauꝑtas difficultaᷤ ÷ facile tͥbuant: hñit unde.
C õmunicent idest. pares suos mortales agnoscat. Cõmunioẽt
thesaurizent sibi fundam̃tũ bonũ in fut᷑m. ħ enĩ qr dico ĩqͥt¬
uolo. in anes relinquere uolo. Doceo luchrũ cũ ostendo thes¬
falsa uita ÷: apprehendat̃ uerã uitã Wanitas .i. uanitatum
et om̃ia uanitas. Iuȩ abundantia tanta hoĩs in om̃i labore
suo qͦ ipse laborat sub sole. App̃hendenda: gͦ uera uita.
mignde sunt facultates nr̃e ad locũ uere uite. ut hoc ibi
Procedit aliqͣn homo hñs plenã domũ ubes t̾ras. multa pre¬

Expanded text:
t aeterna. Sed magis ad fruendum, aeterna; ad utendum temporamur. Ergo hoc faciant divites: non superbe sapiant, neque sperent in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum: hoc faciant. Ex eo autem quod habent quid faciant? Audi quid: Divites sint in operibus bonis, facile tribuant. Habent enim unde. Quare non faciunt? Paupertas difficultas est. Facile tribuant, habent unde. Communicent, id est, pares suos mortales agnoscant. Communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum. Non enim quia dico, inqo et inanes relinquere. Non doceo lucrum, cum dico ut thesfalsa vita est: apprehendant veram vitam. Vanitas enim vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia tanta hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole ? Apprehendenda est ergo vera vita, migrandae sunt facultates nostrae ad locum verae vitae; ut hoc ibi Procedit aliquande homo habens plenam domum, uberes terras, multa prae
Abbreviated transcription (Latin):
sufficienter tribuat eis ut ñ grauetur eccłia qͥ ueris iuidius
trina. ¶ꝑaru enĩ sumus. ad huc in uinea laboramus. Fim¬
to die. finito oꝑe. merces restituet᷑. S qͥs oꝑariꝰ ꝑdurat
ad accipiendã mercedẽ. nͥ qui pascitur dũ laborat: Non
enim et cu opario cuo mercedẽ solam daturus es ñ etiã
afferes illi unde uires reparet in labore. Pascis utiq cu
tis acciꝑe ÷ caritatis preb̾e. non tamꝗͣ uenale sit euangłi¬
um ut illud sit precipiũ eiꝰ. qđ sumant qͥ annunciant
unde uiuant. Si eium sic uendunt : magnã rem uili
uendunt. Accipiant sustentacionem necessitatis a ppło
mercedẽ dispensationis a dño. Non enim idoneus ẽ. ppłs
reddẽ mercedẽ illis qͥ sibi in caritate euangłu seruiunt.

Expanded text:
sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis rii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui tis est accipere, charitatis est praebere: non tanquam venale sit Evangelium, ut illud sit pretium ejus, quod sumunt qui annuntiant unde vivant. Si enim sic vendunt, magnam rem vili vendunt. Accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino. Non enim est idoneus populus reddere mercedem illis, qui sibi in char
Abbreviated transcription (Latin):
retro post sathanan. Nuptiarum bonum auctoritate apłica¬
bonum capunt tamqͣm ad obsequelam legis imponit. deniq
cur hoc direrit. pandit cũ adungit et dicit. Nullã occasionẽ
dare aduersirio. maledic ti grã.Iam eium quȩdã ꝯuerse sunt retͦ
melius potuisse ꝯtinere qͣm nubere: s meluis nub̃e qͣm retro ire
post sathanan id⁊ ab ercellenti illo uirginalis uł uduał ꝓposito¬
duȩ sunt sufficiat. Habebat & dñs loculos et afidelib obla Eͤ¬
ta conseruans & suorũ necessitatib et aliis indigentib tbuebat᷑.
Tunc prinum eccłiastioę peccunie forma ÷ instituta. ubi ĩtellige¬
remus qd̾ precipit ñ cogitandum e̾e. de crastino ñ ad hoc fuisse
preceptum ut nichil peccuniȩ seruetur a sc̃ĩs s ne dõ ꝑꝑ ista
seruiatur. et ꝓpt̾ mopie timorem iusticia deseratur. Nam et
apłł in posterum ꝓuidens ait. Siquis fidelis habens uiduas

Expanded text:
retro post Satanam retro post Satanam bonum capiunt, tanquam ad obsequelam legis imponit. Denique cur hoc dixerit, pandit, cum adjungit et dicit, Nullam occasionem dare adversario maledicti gratia; jam enim quaedam conversae sumelius potuisse continere quam nubere, sed melius nubere quam retro ire post satanan, id est ab excellenti illo uirginalis uel uidualis aliquid daret. Habebat ergo Dominus loculos, et a fidelibus oblata conservans et suorum necessitatibus, et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiasticae pecuniae forma est instituta, ubi intelligeremus quod praecipit non cogitandum esse de crastino , non ad hoc fuisse preceptum, ut nichil peccunie servetur a sanctis, sed ne deo propter ista serviatur et propter inopie timorem iusticia dApostolus in posterum providens ait: Si quis fidelis habet viduas,
Abbreviated transcription (Latin):
& paulum seruum eiꝰ audiamus. Iuid dicis dñe: Si pec¬
cauerit in te fr tuus. corripe illum inter te & ipsum
solum. Quid dicis apłe: p̃eccantes coram om̃ib arguę. ut
cȩceri timorẽ habeant: Iuid facimus: c̃ont̾uersiam istã
uelut iudices audimus : ab sit. Immo sub udice ꝯstituti
pulsemus. ut nodis aꝑiri impetremꝰ fugiamus sub alas
ipse est locutꝰ sicut dic̃. An uultis ex ꝑimentum eiꝰ acciꝑe

Expanded text:
um servum ejus audiamus. Quid dicis, Domine? Si peccaverit in te frater tuus, corripe illum inter te et ipsum solum. Quid dicis, Apostole? Peccantes coram omnibus argue, ut et caeteri timorem habeant. Quid facimus? Controversiam istam velut judices audimus? Absit. Imo sub judice constituti pulsemus, uti nobis aperiri impetremus: fugiamus sub alas ipse locutus est, sicut dicit: An vultis experimentum ejus accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑauit. Duo gͦ ista p̾cepta fr̃s sic audiamus ut nos ĩtel¬
ligamus nos mutroq precepto pacati ꝯstituamur. cum
illud eẽ faciendum. Aliquando corripiendũ fr̃ẽm int̃
te et ipsum solum. aliquando corripiendũ coram om̃ib¬
ꝯcordiam scͥpturarum tenebimus & in faciendo atq obtẽ¬
ꝑando ñ errabimus. S dicit mͥ aliquis. Iuando facio illã
qͣn illud. ne tunc corripiam int̾ me & ipsum solum. qͣn
debeo corã om̃ib corriꝑe : aut tunc coram om̃ib corri
piam. quando debeo in secreto corriꝑe: cito uidebit ca

Expanded text:
t. Duo ergo ista praecepta, fratres, sic audiamus, ut intelligamus, et inter utraque praecepta pacati constituamur. Cum illud esse faciendum; aliquando corripiendum fratrem inter te et ipsum solum, aliquando corripiendum fratremncordiam Scripturarum tenebimus, et in faciendo atque obtemperando non errabimus. Sed dicit mihi aliquis: Quando facio illud, quando illud: ne tunc corripiam inter me et ipsum solum, quando debeo coram omnibus corripere; aut tunc corripiam coram omnibus, quando debeo
Abbreviated transcription (Latin):
demonstbas tamꝗͣ filius inuisibił non sit. cũ eũ ĩusibiliũ
creatorem seriptura testetur. Uerũ cu restat. ut dicas.
cior pat̾ filio: ut auc torib & doctorib uob̾ potuerit
potentẽ potens. ne potuerit om̃ipotentẽ gignere om̃ps.
Ae ꝑ hoc si lt̃ pat᷑ om̃ipotentiã qͣm ñ ht̃ filius: falsum ÷ qđ
at filius. Om̃ia quȩ ht̃ pat̾ m̃a sunt. Deinde si aliquid fac̃
pat᷑ qd fac̃e ñ potest filius: merteo dr̃ potencior pat̾ qͣm
filius. Cum uͦ dicat quȩcũq pat̾ fac̃ hȩc & similit̃ filiꝰ facit
ñne meliꝰ auditur ipse qͣm uos. meliusq ipsi credit᷑ docenti
qͣm decipientib uob̾s S potentiã pat̾ inquis a nemune.
filius uꝰ accepit a patre. fatemur & nos filiũ ab illo accepis¬
se potentiã de q̃ natus ẽ potens. Patͥ uͦ potentiã nullꝰ dedit
qr nullus eum genuit. Gignendo enĩ dedit potentiã pat̃
filio. sic̃ om̃ia quȩ ht̃ ĩ substantia sua. gignendo dedit ei

Expanded text:
tanquam Filius invisibilis non sit, cum eum et invisibilium creatorem Scriptura testetur. Verumtamen restat ut dicas, tior Pater Filio: ut auctoribus et doctoribus vobis potuerit potentem potens, nec potuerit omnipotentem gignere omnipotens. Ac per hoc si habet Pater omnipotentiam quam non habet Filius, falsum est quod ait Filius, Omnia quae habet Pater, mea sunt. Deinde si aliquid facit Pater, quod facere non potest Filius, merito dicitur potentior Pater quam Filius: cum vero dicat, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit ; nonne melius auditur ipse quam vos, meliusque ipsi creditur docenti quam decipientibus vobis? Sed potentiam Pater, inquis, a nemine, Filius vero accepit a Patre. Fatemur et nos Filium ab illo accepisse potentiam, de quo natus est potens: Patri vero potentiam nullus dedit, quia nullus eum genuit. Gignendo enim dedit potentiam Pater Filio, sicut omnia quae habet in substantia sua, gignendo dedit ei
Abbreviated transcription (Latin):
humilit̾ fecit excelsus. Alagna ẽ. ꝯmendacio humilitatis.
et faciunt hoc sibi inuicem fr̃s etiam oꝑe ipso uisibili: cũ
se inuicem hospicio suscipiunt. Est enĩ apud plerosq con¬
suetudo huiꝰ humilitatis. usq ad factum qd̾ cernatur
daret: si hospicio inquit recepit. si scõꝵ pedes lauit. Et apd̃
scõs ubicumq ħ ꝯsuecudo non est: qđ manu ñ faciunt
corde facuit. si in illorum numero sunt quib dr in
homno beatorũ trium uirorũ. Benedicite scĩ & humilos
corde dñm. Multo ⁊ aut̃ melius. et sine ꝯtrouersia ueruis.
ut etiam manib fiat. Nec dedignetur qđ fecit xp̃s facere
xp̃ianus. Cum enim ad pedes fr̃is melinat᷑ corpus: etiã iti
corde ipso uł excitatur. uł si iam merat ꝯfirmatur ipsiuss
humilitatis affectus. Adolescentiores aut̃ uiduas de uita.

Expanded text:
humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur daret, Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum nhymno beatorum trium virorum: Benedicite, sancti et humiles corde, Dominum . Multo autem melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus faciat; nec dedignetur quod fecit Christus, facere Christianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilit
Abbreviated transcription (Latin):
fidem negat: et ẽifideli deterior. Iuid aut̃ cuiq tã do¬
mesticum qͣm parentes filiis aut parentib filii: Huiꝰ teaq
saluberrimi precepti. ipse magister scõrum de se ipso ꝯsti¬
tuebat exemplum. qͣn non ut famulȩ dĩ qͣm creauerat et
regebat: s ut matri homo de qua creatꝰ fuerat & qͣm relm¬
quebat. alt̾m ꝓ se quodammͦ filium ꝓuidebat. Ham cur
hoc fecerit: qd̾ sequitur indicat. ait enĩ euangłista. Et
ex illa hora accepit eã discipłs in suã. Siquid sane¬
peccunȩ res tua familiaris ht̃. cuiꝰ te implicari negocio nec
oportet nec decae: reuera tribuendum ÷ matͥ & domesticis
tius. Horum quippe indigentia si pauꝑib ut sis ꝑfectus
instituti distribuere talia tua. primũ apud te locum ob¬
tinere debes. Siqͥs enĩ sus et maxime domesticis ut apłs¬
ait ñ prouidet: fidẽ negat. et. ẽ. infideli deterior. Si
humilitatem ab excelso. faciamus inuicem humiles quod

Expanded text:
fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam cuique dofidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam cuique domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti ipse magister sanctorum de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat: ait enim Evangelista, Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua, pecuniae res tua familiaris habet, cuius te implicari negotio nec oportet nec decet, re uera tribuendum est matri et domesticis tuis. horum quippe indigentia, si pauperibus, ut sis perfectus, instituisti distribuere talia tua. primum apud te locum obtinere debent; si quis enim suis et maxime domesticis, ait apostolus, non prouidet, fidem negauit et est inhumilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod
Abbreviated transcription (Latin):
er ecce filiꝰ tiuis. Deinde dic̃ discipulo: ecce mat̾ tua. ł ex
illa hora accepit eã discipłs in suãHec ÷ nimirum
illa hora. de qͣ iłis aqͣm conuersurus in uinum dixerat
matri. Quid mnichi et tͥ est nuilier: Non dũ uenit hora
mea. Hanc itaq horam p̃dixerat. quȩ tunc ñ dũ uenerat.¬
natus. Tunc gͦ diuma facturus. ñ diuinitatis s infirmita¬
tis matrẽ uelut ĩ cognitã repellebat. Nunc aut̃ humana
ĩ paciens ex qͣ fuerat factus homo: affectu ꝯmendabat
humano. Tunc enĩ qui mariã creauerat in notescebat uir¬
tute: nunc uͦ qd̾ maria peꝑerat pendebat ĩ cruce. Moralis
igit᷑ insinuat᷑ locus. fac̃ qd faciendũ ãmonet. Exemiplo suo
suos instruit p̃ceptor bonus. ut a filus. piis impendatur
cura parentibꝰ. T̃amꝗͣ lignum illud ubi erat fixa membra
morientis. etiã cathedra fuerit magistri docentis. Er hac
doctrina sana didicerat paulus apłs qđ docebat. quando
dicebat. Siquis aut̃ suis et maxime domesticis ñ ꝓuidet̃.

Expanded text:
s: deinde dicit discipulo, Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. » Haec nimirum est illa hora de qua Jesus aquam conversurus in vinum, dixerat matri, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat quae tunc nondum veneratnatus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem velut incognitam repellebat: nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute: nunc vero quod Maria pepererat, pendebat in cruce. 2. Moralis igitur insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex hac sana doctrina didicerat Paulus apostolus quod docebat, quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet,
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil inquit intulimus ĩ hunc mundum. S forte qr nicħ
acculisti. et ħ multa inuenisti: aliquid hinc tecũ ablaturꝰ
es. Et hoc fortasse amore diuitiarum trepidas cõfiteri. au
mundum. utiq qnͣ nati sumus: s nec auferre aliqͥd possu¬
mus utiq qn de mundo eximus. Hichil atculisti. nicħ hine
auferes. quid te inflas tͣ pauꝑem: Ecce. diues nicħ atculis¬
Qđ diri de natis: hoc dico de mortus. Certe qͣn aliqͥ casu
uetera sepulc̾ franguntur ossa diuitis agnoscant᷑. Ergo
diues audi apłm. Nicħ intulimus ĩ hunc mundũ. agnosce¬

Expanded text:
Nihil, inquit, intulimus in hunc mundum. Sed forte quia nihil attulisti, et hic multa invenisti, aliquid hinc tecum ablaturus es? Et hoc fortasse amore divitiarum trepidas confiteri: audmundum, utique quando nati sumus; sed nec auferre aliquid possumus, utique quando de mundo exiemus. Nihil attulisti, nihil hinc auferes: quid te inflas contra pauperem? Quando nascu dixi de natis, hoc dico de mortuis. Certe quando aliquo casu vetera sepulcra franguntur, ossa divitis agnoscantur. Ergo dives audi Apostolum: Nihil intulimus in hunc mundum. Agnosc
Abbreviated transcription (Latin):
hoe÷ dilectionem dĩ. et dilectionẽ ꝓrimi. docet magister
ds̃. in quib tria inuenit homo quȩ diligat dm̃. se ipsum.
iubetur sicut se ipsum diligere. Sic et uxori. sic filiis. sic
domesticis. sic cet̾is quib potuerit hominib & ad hoc sibi
a ꝓrimo si forte indiget ꝯsuli uelit. Ac ꝑ hoc erit paccatꝰ
qͣntum ĩ ipso : om̃i honuni pace hominũ id⁊ ordinata cõ¬
cordia. Cuius ħ ordo est. Primum ut nulli noceat. demnde
ut etiĩ ꝓsit cui potuerit. Primitus gͦ iest. ei suoꝵ cura. ad
eos quippe ht̃ oportuniorẽ facilioremq ad itum ꝯsulendi.
uł naturȩ ordine uł ipsius societatis humanȩ. Unde apłs
dic̃. Qiuisqͥs aut̃ sius & marime domesticis ñ ꝓuidet. fidẽ
negat. et ẽ. infideli deterior. Cum uidiss gͦ iħs matrẽ¬

Expanded text:
hoc est dilectionem dei et dilectionem proximi, docet magister deus, in quibus tria invenit homo que diligat, deum, seipsum iubetur sicut seipsum diligere; sic uxori, sic filiis, sic doma proximo, si forte indiget, consuli uelit; ac per hoc erit pacatus, quantum in ipso est, omni homini pace hominum, id est ordinata concordia, cuius hic ordo est, primum ut nulli noceat, deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest ei suorum cura; ad eos quippe habet opportuniorem facilioremque aditum consulendi, uel naturae ordine uel ipsius societatis humanae. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non prouidet, fidem denegat et e