comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Est ergo beatitudo et indoloribus. quos plena suauitatis
urtis conprimit & coertet : Ipsa sibi domesticis opibus abundaens
uel ad constantiam uel ad gratiam : Neque enim parum beatus
morses cũ aegyptiorum uallatas populis & maridausus. ꝑflus¬
tus sibi & populo patrum: pedestremuiam pus meritis inuenis¬
set: Quando aitem fortior quamtuno cum extremis cir cum¬
uentus periculis : nondis perabat salutem sed exiebat trium¬
phum: Quid a arom quando beatiorem secredidit : quã tunc
quando medius stetit interuiuos ac mortuos. et obiectu sui sta¬
tuit mortem ne aduiuorum transiret agmina acada ueribus
mortuorum : quid depuero danibeleloquar quitam sapieis
nec uere retur ne ad pastum exemplo suiferas prouo caret.
estergo et in dolore uirtus. quae sibi bonae succ uitatem ex li¬
beat conscientiae . Et ideo indicio est quod nom minuat do¬
lor uirtutis uoluptatem: Sicut ergo nullauir tuta decessio
beatitudinis ꝑdolorem Ita &ic̃ nulla actessio ꝑ uoluptaten

Expanded text:
. Est ergo beatitudo et in doloribus, quos plena suavitatis virtus comprimit et coercet, ipsa sibi domesticis opibus abundans, vel ad conscientiam, vel ad gratiam. Neque enim parum beatus Moyses, cum Aegyptiorum vallatus populis, et mari clausus, per fluctus sibi et populo patrum pedestrem viam piis meritis invenisset . Quando autem fortior, quam tunc cum extremis circumventus periculis non desperabat salutem, sed exigebat triumphum? 11. Quid Aaron, quando se beatiorem credidit, quam tunc quando medius stetit inter vivos ac mortuos, et objectu sui statuit mortem, ne ad vivorum transiret agmina a cadaveribus mortuorum ? Quid de puero Daniele loquar, qui tam sapiens nec vereretur, ne ad pastum exemplo sui feras provocaret ? 12. Est ergo et in dolore virtus, quae sibi bonae suavitatem exhibeat conscientiae; et ideo indicio est, quod non minuat dolor virtutis voluptatem. Sicut ergo nulla virtuti decessio beatitudinis per dolorem, ita etiam nulla accessio per voluptatem
Abbreviated transcription (Latin):
it ita factum est : sit̃ nomen dñĩ benedictum : et in fra. sicut una
insipientium mulierum locuta es. Sibona sus cepimus dema¬
nu dñi quae in ala sunt non sustinebimus: Non est igitur

Expanded text:
it, ita factum est, sit nomen Domini benedictum . Et infra, Sicut una it, ita factum est, sit nomen Domini benedictum . Et infra, Sicut una insipientium mulierum locuta es: si bona suscepimus de manu Domini, quae mala sunt non sustinebimus ? 23. Non est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
lentia : ut primum animustuus bonis exercitus cogitationibur:
mundo corde quoduerum ethonestum est uideat: Beatienim
mundo corde : quia ipsi etiam dm̃ uidebunt: atque id quod honer¬
tum est solumbonum iudicet : Deinde nullis perturbetur occu¬
pationibus nullis cupiditatibus fluctuet: Neque uero id facile
quis quam facit: Quidenim tam difficile: quam dispicere tan¬
quam ex arce aliqua sapientiae. opes aliquas: omniaque quae
pleris que uidentur magna et praecelsa: Deinde ut iudiciũ
tuum stãbili ratione confirmes. Et quae iudi caueris leuita
tam quam nibil profutura contemꝰnas. Deinde ut siquid acci¬
derit aduersi : idque graue. Et acerhum putetur: Ita feras ut
nihilprȩ ternaturam accidisse putes : Cumlegeris nudus sũ
natus: nudus exibo. quae dñs dedit dñs abstulit: et utique &
filios amiserat et facultates: Seruesque in omnibus personã
sipientis et iusti sicut ille seruauit: quiait: Sicut dñõ placu¬

Expanded text:
lentia, ut primum animus tuus bonis exercitus cogitationibus, lentia, ut primum animus tuus bonis exercitus cogitationibus, mundo corde quod verum et honestum est videat: Beati enim mundo corde, quia ipsi etiam Deum videbunt : atque id quod honestum est solum bonum judicet: deinde nullis perturbetur occupationibus, nullis cupiditatibus fluctuet. 191. Neque vero id facile quisquam facile facit: quid enim tam difficile quam dispicere tamquam ex arce aliqua sapientiae, opes aliaque omnia, quae plerisque videntur magna et praecelsa? Deinde ut judicium tuum stabili ratione confirmes, et quae judicaveris levia, tamquam nihil profutura contemnas? Deinde ut si quid acciderit adversi, idque grave et acerbum putetur, ita feras, ut nihil praeter naturam accidisse putes, cum legeris: Nudus sum natus, nudus exibo: quae Dominus dedit, Dominus et abstulit ; et utique et filios amiserat et facultates: servesque in omnibus personam sapientis et justi, sicut ille servavit, qui ait: Sicut Domino placu
Abbreviated transcription (Latin):
subire tolerantiam: Hoc igitur diligentiaes test : ui quis ita se
comparet: illud ingenii : siquis potest uigore mentis praeui¬
dere quae futura sunt : et tam quam anteoculos locare quid
possit accidere : Et quid a geredebeat siita acciderit: defimni¬
re interdum duo et tria simul uoluere animo quae canitiat
aut singula aut toniuncta accidere posse: Et aut singu¬
lis aut coniunctis disponere : actur quos intelligats
futuros : Fortis ergo est uiri nondis simulare cum aliquitd
immineat sed praetendere : Et tam quam explo rare clespe¬
cula quadammentis: et obuiare cogitatione prouida rebus
futuris. neforte dicat postea. ideo ista intidii quia nomar¬
bi trabar posse euenire: Denique nisi explorentur ad uer¬
sa: cito occupant : ut inbello in prouisus hostis urȩ sustineat᷑
et simparatos inuenerit facile opprimit : Ita animum: mala in ex¬
plorata plus frangunt: In bisigitur duobus illa est animi excel¬

Expanded text:
subire tolerantiam. 188. Hoc igitur diligentiae est, ut quis ita se subire tolerantiam. 188. Hoc igitur diligentiae est, ut quis ita se comparet: illud ingenii, si quis potest vigore mentis praevidere quae futura sunt, et tamquam ante oculos locare quid possit accidere, et quid agere debeat, si ita acciderit, definire; interdum 51 duo et tria simul volvere animo, quae conjiciat aut singula aut conjuncta accidere posse, et aut singulis aut conjunctis disponere actus quos intelligat profuturos. 189. Fortis ergo est viri non dissimulare cum aliquid immineat, sed praetendere, et tamquam explorare de specula quadam mentis, et obviare cogitatione provida rebus futuris, ne forte dicat postea: Ideo ista incidi, quia non arbitrabar posse evenire. Denique nisi explorentur adversa, cito occupant. Ut in bello improvisus hostis vix sustinetur, et si imparatos inveniat, facile opprimit: ita animum mala inexplorata plus frangunt. 190. In his igitur duobus illa est animi excel
Abbreviated transcription (Latin):
officii stipendia fortitudinis: Sed quia in omnibus quae agimus
non solum quidhones tum: sed etiam quid possibilesit quaerimus
neforte ad grediamur aliquid quod nom possimus ex ẽqui : Vnde
nos tempore persecutionis deciuitate inciuitatem concedere:
immo ut uerbo ipso ut ar sugere uult dñs nȩtemere aliquis dũ
martyrii desiderat gloriam: offerat se periculis : Quae fortasse
caro infirmior aut remissior animus ferre actolerare non queat:
me tupericuli : quagratia praeparandus est animus: exertenda
mens : stabili enda ad constantiam ut nullis perturbari animus pos¬
sit erroribus nullis frangi molestus: nullis supplicus cedere:
quae difficile quidem sustinentur: Sed quia omnia supplicia: gra¬
uiorum suppliciorum uincuntur formidine : Ideo si consilio fir¬
mes animum tuum. necratione disce: dendum putes: ec praepõ¬
nas diuini iudicii metu perpetui supplicii tormenta. potes animi

Expanded text:
officii stipendia fortitudinis. Sed quia in omnibus quae agimus, officii stipendia fortitudinis. Sed quia in omnibus quae agimus, non solum quid honestum, sed etiam quid possibile sit quaerimus, ne forte aggrediamur aliquid quod non possimus exsequi. Unde nos tempore persecutionis de civitate in civitatem concedere, immo ut verbo ipso utar, fugere vult Dominus; ne temere aliquis dum martyrii desiderat gloriam, offerat se periculis, quae fortasse caro infirmior, aut remissior animus ferre ac tolerare non queat. metu periculi. Qua gratia praeparandus est animus, exercenda mens, stabilienda ad constantiam, ut nullis perturbari animus possit terroribus, nullis frangi molestiis, nullis suppliciis cedere. Quae difficile quidem sustinentur: sed quia omnia supplicia graviorum suppliciorum vincuntur formidine, ideo si consilio firmes animum tuum, nec a ratione discedendum putes, et proponas divini judicii metum, perpetui supplicii tormenta, potes animi
Abbreviated transcription (Latin):
Si quidem bonus testis est quidicit : Iuuenis fui & senui: et non uidi
ius tum derelictum. nec semen eius quaerens panem: ea est enim tran¬
quillitas animi et temperantia : quae neque studio quaerendi affi¬
citur neque aegestatis metuangitur: ea est etiam qua edicitur
uacuitas animi ab angoribus : ut neque indoloribus mollior essi¬
mus neque in prosperis elatiores: Quod sibi quiad capessendam
rempublicam adortantur aliquos. haec preceptadant : quanto
magis nos quiad ecclesiae officium uocamur: talia debemus agere
quae placeantdõ ut praetendat in nobis uirtus xp̃i. Et ita simus nos¬
tro probati imperatori: ut membra nostra armaiustitiae sint.
armanon carnalia in quibus peccatum regnet : sed arma fortia do
quibus peccatum distruatur: moriatur caro nostra . uit in ea om¬
nis culpa moriatur : Et quasi ex mortuis uiuentes. nobis resur¬
gamus operibus acmoribus : haec sunt plena hones tatis & detoris

Expanded text:
Siquidem bonus testis est qui dicit: Juvenis fui, et senui, et non vidi Siquidem bonus testis est qui dicit: Juvenis fui, et senui, et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem . Ea est enim tranquillitas animi et temperantia, quae neque studio quaerendi afficitur, neque egestatis metu angitur. vacuitas animi ab angoribus; ut neque in doloribus molliores simus, neque in prosperis elatiores. Quod si hi qui ad capescendam rempublicam adhortantur aliquos, haec praecepta dant, quanto magis nos qui ad officium Ecclesiae vocamur, talia debemus agere quae placeant Deo; ut 50 praetendat in nobis virtus Christi, et ita simus nostro probati imperatori, ut membra nostra arma justitiae sint, arma non carnalia in quibus peccatum regnet, sed arma fortia Deo quibus peccatum destruatur: moriatur caro nostra, ut in ea omnis culpa moriatur; et quasi ex mortuis viventes, novis resurgamus operibus ac moribus! 186. Haec sunt plena honesti et decori
Abbreviated transcription (Latin):
elementis huius mundi: quid adhuc uelut uiuentes deboc
Siergo consurrexistis cum xp̃o : quae sursum sunt quaerite
libus: Tibi autem fili. contemptum diuitiarum: pro fanarum
quoque et anilium fabularum suad et declinationem: Nihil
permittens nisi quodte exerteat ad pietatem: Quia corporalis
exercitatio. nullirei usui est: pietas autem : adomnia utilis: Ex
erteat ergo tepietas adiustitiam: continentiam : mansuetudine:
ut fugias iuuenilia opera : confirmatus etradicatus in gratia.:
bonum fidei sub eas certamen: nonte implices negotiis saeculari¬
bus: quõ dõ militas : Et enimsiis quiimperatori militat᷑ asus¬
ceptionibus litium acnegotiorum forensium: uenditione mertium
prohibetur humanis legibus. quantomagis quifidei exercet milit¬
am̃ ab omniusu negotiationis abstinere debet : Agelluli sui conten¬
tus fructibus sihabet: Sinon habet stipendiorum fructu suoru

Expanded text:
elementis huius mundi, quid adhuc uelut uiuentes de hoc elementis huius mundi, quid adhuc uelut uiuentes de hoc Si ergo consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite,libus: tibi autem, fili, contemptum divitiarum, profanarum quoque et anilium fabularum, suadet declinationem, nihil permittens nisi quod te exerceat ad pietatem; quia corporalis exercitatio nulli rei usui est: pietas autem ad omnia utilis. 184. Exerceat ergo te pietas ad justitiam, continentiam, mansuetudinem; ut fugias juvenilia opera, confirmatus et radicatus in gratia bonum fidei subeas certamen: non te implices negotiis saecularibus, quoniam Deo militas. Etenim si is qui imperatori militat, a susceptionibus litium, actu negotiorum forensium, venditione mercium prohibetur humanis legibus; quanto magis qui fidei exercet militiam, ab omni usu negotiationis abstinere debet, agelluli sui contentus fructibus, si habet: si non habet, stipendiorum suorum fructu!
Abbreviated transcription (Latin):
solent : aut patrimonu amissio aut honoris immi nitio. autob¬
trectatio infidelium : quasi superior nonsentias: Deinde. uite
salutis ipsius pericula : prouistitia suscepta: non moueant:
haet uera fortitudo est quam habet xp̃i athleta: quinisi legiti¬
me cer tauerit non coronatur: An mediocre tibi uidetur prae¬
ceptum fortiudinis tribulatio patientiam operatur patientia:
probationem: probatio autem spem: ui dequot certamina. er
uni corona: Quod praeceptum nondat: nisi quiest confortatus
in xp̃o ibũ cuius caro requiem non habebat aflictio undique
foris pugnae : intus timores et quamuis inpericulis in laboribus
plurimis incarceribus. in mortibus positus. animotamen non
frangebatur sed praeliabatur : Adeo ut potentior suis fieret
infirmitatibus : Itaque considera : quem ad modum eos qui
adofficia ec desiae accedunt: despicientiam rerum humana¬
rum habere debere doceat: Siergo mortiu estis cum xp̃o ab

Expanded text:
solent, aut patrimonii amissio, aut honoris immunitio, aut obsolent, aut patrimonii amissio, aut honoris immunitio, aut obtrectatio infidelium, quasi superior non sentias. Deinde ut te salutis ipsius pericula pro justitia suscepta non moveant. 182. Haec vera fortitudo est, quam habet Christi athleta, qui, nisi legitimo certamine, non coronatur. An mediocre tibi videtur praeceptum fortitudinis: Tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio autem spem ? Vide quot certamina, et una corona. Quod praeceptum non dat, nisi qui est confortatus in Christo Jesu, cujus caro requiem non habebat. Afflictio undique: foris pugnae, intus timores. Et quamvis in periculis, in laboribus plurimis, in carceribus, in mortibus positus; animo tamen non frangebatur, sed praeliabatur, adeo ut potentior suis fieret infirmitatibus. 183. Itaque considera quemadmodum eos qui ad officia Ecclesiae accedunt, despicientiam rerum humanarum habere debere doceat.
Abbreviated transcription (Latin):
tatione : Quid autem excelsius et magnificentius. quam exercero
mentem : afficere carnem et inseruitutem redigere: ut oboediat
imperio consiliis optemperet ut in ad eundis laboribus inpign
ex equatur propositum animi acuoluntatem: haec igitur primi
uis fortitudinis : quoniam in duobus generibus fortitudo expec¬
tatur animi: primo : ut externa corporis prominimis habeat:
et quasi super flua : dispicienda magis quam expetanda ducat
Secunda : ut ea quae summa sunt : Omnes que res inquibus honestas
et illud prae potens cernitur: prae clara animi intentione usque
ad effectum persequatur : Quidenim tam prae clarum: quam ut
ita animum in formes tuum ut neque diuitias. neque uoluptates.
neque honores in maximis constituas. neque in his studium omne
conteras: Quod cumita affectus animo sueris. netesse est ut illio
decorum achonestum praeponendum putes: illique mentem
ita intendas tuam ut quic quid acciderit quo frangi homines

Expanded text:
utatione. Quid autem excelsius et magnificentius, quam exercere utatione. Quid autem excelsius et magnificentius, quam exercere mentem, afficere carnem et in servitudinem redigere; ut obediat imperio, consiliis obtemperet, ut in adeundis laboribus impigre exsequatur propositum animi ac voluntatem? 181. Haec igitur prima vis fortitudinis, quoniam in duobus generibus fortitudo spectatur animi. Primo, ut externa corporis pro minimis habeat, et quasi superflua despicienda magis quam expetenda ducat. Secundo, ut ea quae summa sunt, omnes quae res in quibus honestas et illud πρέπον cernitur, praeclara animi intentione usque ad affectum persequatur. Quid enim tam praeclarum, quam ut ita animum informes tuum ut, neque divitias, neque voluptates, neque honores in maximis constituas, neque in his studium omne conteras? Quod cum ita affectus animo fueris, necesse est illud honestum ac decorum praeponendum putes, illique mentem ita intendas tuam, ut quidquid acciderit quo frangi animi
Abbreviated transcription (Latin):
deret Salomon quoque ait : Cripe eum: quiducitur ad mortem
Vndeigitur hoc uel tullius aut etiam panetius: aut ipse aris cotelis
itans pulerint: apertum est satis: Quam quam etiam his duobus anti¬
quior dixerit iob: saluum feci pauperem demanu potintis : etpupillũ
fortissimus: quitam fortiter pertulit impetus diaboli: Et uicit eũ
uirtute mentis suae : Ne que uero decius dubitandum fortitudine :
cui dicit dñs : Accinge sicut uir lumbos tuos. suscipe altitudinem
et uirtutem: omnem autem in iurio sum humiliato: Apostolus quoq
ait : habetis fortissimam consolationem: est ergo fortis: quise in do¬
lore aliquo consolatur. Etreuera iure ea fortitudo uocatur quando
unus quis que seipsum uincit. iram continet. nullis in lecebris emol¬
litur at que infletitur non aduersis perturbatur. non ex tollitur
sctundis : et quasi uento quodam uariarum rerum circum fertur m¬

Expanded text:
deret. Salomon quoque ait: Eripe eum qui ducitur ad mortem deret. Salomon quoque ait: Eripe eum qui ducitur ad mortem . 48 179. Unde igitur hoc vel Tullius, vel etiam Panaetius, aut ipse Aristoteles transtulerint, apertum est satis. Quamquam etiam his duobus antiquior dixerit Job: Salvum feci pauperem de manu potentis, et pupillum fortissimus, qui tam fortiter pertulit impetus diaboli, et vicit eum virtute mentis suae? Neque vero de ejus dubitandum fortitudine, cui dicit Dominus: Accinge sicut vir lumbos tuos, suscipe altitudinem et virtutem: omnem autem injuriosum humiliato . Apostolus quoque ait: Habetis fortissimam consolationem . Est ergo fortis qui se in dolore aliquo consolatur. 180. Et re vera jure ea fortitudo vocatur, quando unusquisque se ipsum vincit, iram continet, nullis illecebris emollitur atque inflectitur, non adversis perturbatur, non extollitur secundis, et quasi vento quodam, variarum rerum circumfertur m
Abbreviated transcription (Latin):
riae cupidus in curioss salutis. Sed nonbaet sola praetlara for¬
titudo est : Sed &icom illorum gloriosam fortitudinem accipimis:
qu persidem magnituidine amimi obstruxerunt leonumora ex¬
maerunt uirtutem ignis: effugerunt aciem gladi: Eu aluerunt
den firmitare fortis: quinon comitatu & legionibus succine commi¬
nem cumiultis uictoriam : Sednuda urtutt animis ingularem dep̃¬
sidis retulerunt triumpbum: Quam in superabilis damibel. quicir¬
alatra sua rugientes non ex pauit leones Fremebant bestiae. &
do fortitudinis gloria est : sed magis inuirtute animi: Neque in infec¬
renda: sed in depellenda iniuria lex uirturis est: Quienim non repel¬
lit a socio iniuriam si potest : tanto est inuitio quamille qui facit:
Vnde scĩmorses binc prius orsus est temptamente᷑ bellicae forti¬
tudinis : Namcum uidisset hebreum ab aegrptio in iuriam accipi¬
entem: defendit ita: ut aegyptium sterneret: atque in arena abscon¬

Expanded text:
riae cupidus, incuriosus salutis. 178. Sed non haec sola praeclara forriae cupidus, incuriosus salutis. 178. Sed non haec sola praeclara fortitudo est; sed etiam illorum gloriosam fortitudinem accipimus, qui per fidem magnitudine animi obstruxerunt leonum ora, exstinxerunt virtutem ignis, effugerunt aciem gladii, convaluerunt de infirmitate fortes : qui non comitatu et legionibus succincti communem cum multis victoriam, sed nuda virtute animi singularem de perfidis retulerunt triumphum. Quam insuperabilis Daniel, qui circa latera sua rugientes non expavit leones! Fremebant bestiae, et do fortitudinis gloria est, sed magis in virtute animi: neque in inferenda , sed in depellenda injuria lex virtutis est. Qui enim non repellit a socio injuriam, si potest, tam est in vitio, quam ille qui facit. Unde sanctus Moyses hinc prius orsus est tentamenta bellicae fortitudinis. Nam cum vidisset Hebraeum ab Aegyptio injuriam accipientem, defendit; ita ut Aegyptium sterneret, atque in arena abscon
Abbreviated transcription (Latin):
dauid summam rebus quo que bellicis retulere gloriam: Est itaq
fortitudo uelut excelsior ceteris : sed numquam in comitata uirtus: pon
emim seipsant comitatam sibis alio quin fortitudo sineius titia in¬
quitatis materia est: Quo enim ualidior est : eo promptior : ut in fir¬
orem opprimat : cumin ipsis rebus bellicis iustabella aninius ta sint
spectandum putetur : Numquam dauid nisi lacessitus bellum intulit
Itaque prudentiam: fortitudinis comitem habuit in proelio: Namet
aduersus golian in manimole corporis uirum singulari certamine
dimicaturus arma quibus oneraretur res puit: Vrtus enimisuis
lacertis magis quam alienis tegimentis nititur: Deinde eminis
quo gruuius feriret ictulapidis hostem interemit : postea nũ quã
nisi consulto dño bellum ad orsus: Ideo nomnibus uctor proclis
us que ad surimam senec titem manu promptus : bello adier sims
tiũnis sus cepto: ferocibus bellator mis cebatur agminibust gro¬

Expanded text:
David summam rebus quoque bellicis retulere gloriam. 176. Est itaque David summam rebus quoque bellicis retulere gloriam. 176. Est itaque fortitudo velut excelsior caeteris, sed numquam incomitata virtus; non enim seipsam committit sibi: alioquin fortitudo sine justitia iniquitatis materia est. Quo enim validior est, eo promptior ut inferiorem opprimat; cum in ipsis rebus bellicis justa bella an injusta sint, spectandum putetur. 177. Numquam David nisi lacessitus bellum intulit. Itaque prudentiam fortitudinis comitem habuit in praelio. Nam et adversus Goliam immani mole corporis virum singulari certamine dimicaturus, arma quibus oneraretur, respuit ; virtus enim suis lacertis magis quam alienis integumentis nititur. Deinde eminus, quo gravius feriret, ictu lapidis hostem interemit. Postea numquam nisi consulto Domino , bellum adorsus. Ideo in omnibus victor praeliis, usque ad summam senectutem manu promptus, bello adversum Titanas suscepto, ferocibus bellator miscebatur agminibus glo
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt: In quibus unis sp̃s &unasen tonta est: simil adlat tunus
etiam correptiones in amicitia gratas esse qua gaculeos babent
dolo rem non habent : Conpungimius enim censorus sermonibuso
seabeniuolentia delet tamur: seduelitate ad iũ mam. nom omnibus
Eadem sempet officia debentur.: Necpersonarum sempor sedple¬
pum que causarum et temporum praclationes sunt ut uie nuo
quis inter dum magis quam statem adiuuerit: Qiomiam et salo¬
mondicit : mdior uicinus in prexime : quam stater longehab¬
tans: Etideo plerumque am i sebeni uolentiae quis que comrit¬
in. quam fragis necessitudins: Tantumuualet benuiolectua aple¬
excelsior ceteris diuditur in resbellicas et domesticas : Sedbellican
rerum studium a nos tro officio iamalienum uidetur : quia anmi magis qua
corporis officio intendimus : Nec ad arma iamspectat usus noster: sed
ad pacis negotia: maiores autem nostri ut iesus naue. hieroba al samson

Expanded text:
fiunt, in quibus unus spiritus et una sententia est. Simul advertimus fiunt, in quibus unus spiritus et una sententia est. Simul advertimus etiam correptiones in amicitia gratas esse, quae aculeos habent, dolorem non habent. Compungimur enim censoriis sermonibus, sed benevolentiae delectamur sedulitate. 174. Ad summam, non omnibus eadem semper officia debentur, nec personarum semper, sed plerumque causarum et temporum praelationes sunt, ut vicinum quis interdum magis quam fratrem adjuverit. Quoniam et Salomon dicit: Melior vicinus in proximo, quam frater longe habitans . Et ideo plerumque amici se benevolentiae quisque committit, quam fratris necessitudini. Tantum valet benevolentia, ut pleexcelsior caeteris, dividitur in res bellicas et domesticas. Sed bellicarum rerum studium a nostro officio jam alienum 47 videtur, quia animi magis quam corporis officio intendimus: nec ad arma jam spectat usus noster, sed ad pacis negotia. Majores autem nostri, ut Jesus Nave, Hierobaal, Samson,
Abbreviated transcription (Latin):
indomopatris. esau & ia cob: sed dis¬
crepabant. Non
erat enim beni uolentia inter eos
surret alirum: sed iigis contentio qui pracriperer beneditione
Nancum altt pracdurus : ator mansuetus er fet bnteridis pares
nores u studua compugnantia beniuolentia esse non peterit adde
nuia sẽs ia cob paternae degẽmerem domus uirtuti praeserre nom po¬
erit Nitil autem tam consociabile : quam cum aequitate iustua
Quie uelut conpar et socia boniuolentiae facit u eos quos pares no¬
lis credinus dligamus : habet autem in sebeniuo lentia ẽtiam for¬
titudinem: Nam cumamicitia exbeniuolentiae funte procedat Non
dibitat proamico grauia uitae sustinere pericala: łtsimala nquit
mibi euenerint perillum. sustineo: Beni uolentia ẽ tiam gladiã¬
iracundiae extorquere consueuit. Beni uolentia facit ut amici
uulneris utiliã quamuoluntaria inimiti oscula sint: Beniuelenta
facit utinus sut expluribus : Quoniam siplures amicism inus

Expanded text:
in domo patria Esau et Jacob, sed disin domo patria Esau et Jacob, sed discrepabant . Non enim erat benevolentia inter eospraeriperet benedictionem . Nam cum alter praedurus, alter mansuetus esset, inter dispares mores, et studia compugnantia, benevolentia esse non poterat. Adde quia sanctus Jacob paternae degenerem domus virtuti praeferre non poterat. 172. Nihil autem tam consociabile, quam cum aequitate justitia: quae velut compar et socia 46 benevolentiae, facit ut eos quos pares nobis credimus, diligamus. Habet autem in se benevolentia, etiam fortitudinem; nam cum amicitia ex benevolentiae fonte procedat, non dubitat pro amico gravia vitae sustinere pericula: Et si mala mihi, inquit, evenerint per illum, sustineo . iracundiae extorquere consuevit. Benevolentia facit ut amici vulnera utilia quam voluntaria inimici oscula sint . Benevolentia facit, ut unus fiat ex pluribus; quoniam si plures amici sint, unus
Abbreviated transcription (Latin):
Denique cum inuiro etfemina beniuolentem ds̃ posuisset affectum:
dixit : Erunt ambo incarneuna : et in uno spũ: unde eua serpentier¬
didit: Quoniam quaebens uolentiam acceperat: maliuolentiam¬
sortio hitiandi societate: percipiendae gratiae necessitudine mis¬
teriorum communione: Haet enim etiam appellationes netessi tu¬
dinumꝰ reuerentiam filiorum. auctoritatem et pietatem patrumger¬
manitatem fratrum sibiuendicant:: multum igitur ad cumu landi
spectat beniuolentiam: necessitudo gratiae : adiuuant etiam pir¬
um studia uirtutum: Si quidem beniuolentia : etiam morum facit
similitudinem: Denique ionathas filius regis imitabatur scĩ dauid
mansuetudinem: propter quod diligebat eum: Vinde ec illud cun
scõ scs eris : Non solum ad conuersationem : sed etiam adbeniuoles¬
tiam diriuandum uidetur : Naon utique & filuinoe simul habi¬
tabant: Et non erat in his morum concordia Habitant etam

Expanded text:
Denique cum in viro et femina benevolentem Deus posuisset affectum, Denique cum in viro et femina benevolentem Deus posuisset affectum, dixit: Erunt ambo in una carne , et in uno spiritu. Unde se Eva serpenti credidit; quoniam quae benevolentiam acceperat, esse malevolentiamsortio, initiandi societate, percipiendae gratiae necessitudine, mysteriorum communione. Haec enim etiam appellationes necessitudinum, reverentiam filiorum, auctoritatem et pietatem patrum, germanitatem fratrum sibi vindicant. Multum igitur ad cumulandam spectat benevolentiam necessitudo gratiae. 171. Adjuvant etiam parium studia virtutum. Siquidem benevolentia etiam morum facit similitudinem. Denique Jonathas filius regis imitabatur sancti David mansuetudinem, propter quod diligebat eum . Unde et illud: Cum sancto sanctus eris , non solum ad conversationem, sed etiam ad benevolentiam derivandum videtur. Nam utique et filii Noe simul habitabant, et non erat in his morum concordia . Habitabant etiam
Abbreviated transcription (Latin):
debat iobdicens: foris autem non babitabat hospes: lanua moa
omni uenienti patebat: aquam deaqua profluenti dare: Lumen
delumine accendere.: Beniuolentia itaque inbis est omnibus
tam quam fons aqual reficiens sitientem: tam quam lumen quod
etam in aliis luceat: Nec illi desit quidesuo lumine alus lumen
accenderit. Est etiam illa beniuolentiae liberalitas.: utsi quad
habes debitoris cyrõgraphum scindens restituas: Nihil adebi¬
tore consecutus de¬
biti: Quod exemplo sui fatere nos
tuatur: qui non habet non liberat symgrafam: Quidigitur. etiamss
ipse non exigas auaris heredibus seruas : quam potest cumbeni uolen¬
tue tuae laude sine damno petuniae representare : atque ut plenus
discutiamus: Beniuolentia ad omesticis primum profecta personis
id est afiluis. parentibus fratribus perconiunctionum gradus inci¬
uitatem peruenit ambitum: et deparadiso egressa. mundum impleuit

Expanded text:
debat Job dicens : Foris autem non habitabat hospes, janua mea debat Job dicens : Foris autem non habitabat hospes, janua mea omni venienti patebat  aquam de aqua profluenti dare, lumen de lumine accendere. Benevolentia itaque in his est omnibus, tamquam fons aquae reficiens sitient em, et tamquam lumen quod etiam in aliis luceat, nec illis desit, qui de suo lumine aliis lumen accenderint. 168. Est etiam illa benevolentiae liberalitas, ut si quod habes debitoris chirographum, scindens restituas, nihil a debitore consecutus debiti. Quod exemplo sui facere nos tuatur: qui non habet, non liberat syngrapham. Quid igitur etiam si ipse non exigas, avaris haeredibus reservas, quam potes cum benevolentiae laude sine damno pecuniae repraesentare? 45 169. Atque ut plenius discutiamus; benevolentia a domesticis primum profecta personis, id est, a filiis, parentibus, fratribus, per conjunctionum gradus in civitatum pervenit ambitum, et de paradiso egressa mundum replevit.
Abbreviated transcription (Latin):
prestur beniuolentia supraipsam lberabitatem ditior h aetmori¬
bis quam illa muneribus. Plures enim sunt quundigent benefi¬
cio quamqui abundant: est autem beniuolentia e tconiunstali¬
beralitate : a qua ips aliberalitas proficis citur: Cum lar gita tis as¬
sestum sequitur largiendiusus: etseparata at quedis creta uibi
enm decst liberalitas beniuolentia manet Communis quae de
pirens omnium: quae amicinam conectit et copulat. In consilus
fidelis in prosperis laeta : intristibus mesta : utunus quis que
bencuolentis semagis quam sapientis credat consilio Vtlauid
cumesset prudentior ionathãe. Tamen iunioris consilus ad qui¬
escebat : Tolle exusu hominum beniuolentiam : tamquam solẽ
emundo tuleris. itaerit: Quia sine ea usus hominum esse nom po¬
tst : Vt peregrinanti monstrareuiam reuocare errantem de¬
fere hospitium: Nonigitur mediocris uirtus. dequa sibi plau¬

Expanded text:
praestat benevolentia supra ipsam liberalitatem. Ditior haec moripraestat benevolentia supra ipsam liberalitatem. Ditior haec moribus, quam illa muneribus; plures enim sunt qui indigent beneficio, quam qui abundant. 167. Est autem benevolentia etiam conjuncta liberalitati, a qua ipsa liberalitas proficiscitur, cum largitatis affectum sequitur largiendi usus: et separata atque discreta. Ubi enim deest liberalitas, benevolentia manet, communis quaedam parens omnium, quae amicitiam connectit et copulat: in consiliis fidelis, in prosperis laeta, in tristibus moesta; ut unusquisque benevolentis se magis quam sapientis credat consilio: ut David cum esset prudentior, Jonathae tamen junioris consiliis acquiescebat. Tolle ex usu hominum benevolentiam, tamquam solem e mundo tuleris, ita erit; quia sine ea usus hominum esse non potest ut peregrinanti monstrare viam, revocare errantem, deferre hospitium, non igitur mediocris virtus, de qua sibi plau
Abbreviated transcription (Latin):
quae accipis ad nõ dõ tuo operibus exequaris. Etto latam
integratiam. officus representes. ut pettus et paulus qui euan¬
gelizando. uicem quandam largitori muneris reddiderunt:
ut possent singuli dicere: gratia autem dĩ sumꝰ quod sum. Et gra¬
tia eius egena in menon fuit. sed abundantius illis omnibus
laboraui Alius ergo fructum accipit beneficii. ut aurum
auro. argentum argento rependat. Alius laborem. alius
haud scio anetiam locupletius solum restituat affectum.
Quidenim sireddendi nulla facultas subꝰpetit: Inbeneficuo
referendo plus animus quamcensus operatur. magis que prȩ¬
ponderat beniuolentia. quam possibilitas referendi muneris.
Gratia enim in eo ipso quod habetur refertur. Magna igi¬
tur beniuolentia. quae etiam sinibil conferat. plus ex hi¬
bet : Eitum in patrimanio nibil habeat et largitur plurib
id que facit sine ullo sti dispendio. Et lucro omnium Et ideo

Expanded text:
quae accipis a Domino Deo tuo, operibus exsequaris, et collatam quae accipis a Domino Deo tuo, operibus exsequaris, et collatam in te gratiam officiis repraesentes: ut Petrus et Paulus, qui evangelizando vicem quamdam largitori muneris reddiderunt, ut possent singuli dicere: Gratia autem Dei sum quod sum, et gratia ejus egena in me non fuit: sed abundantius illis omnibus laboravi . 166. Alius ergo fructum accepti beneficii, ut aurum auro, argentum argento rependit: alius laborem, alius, haud scio an etiam locupletius, solum restituit affectum. Quid enim si reddendi nulla facultas suppetit? In beneficio referendo plus animus quam census operatur: magisque praeponderat benevolentia, quam possibilitas referendi muneris. Gratia enim in eo ipso quod habetur, refertur. Magna igitur benevolentia, quae etiam si nihil conferat, plus exhibet: et cum in patrimonio nihil habeat, largitur pluribus; idque facit sine ullo sui dispendio, et lucro omnium. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc cibo delectantur. qui superiores delectationes mirabili inge¬
no comprehenderunt. Qui possunt scire qualis sit: munda illa
et intelligibilis mentis delectatio: Edamus ergo panes sapien¬
tae et saturemur in uerbodĩ. Qui non insolo pane. sed in amni
uerbodĩ uitaest hominis facti adimaginem dĩ: De poculo uero
satis ex presse dicit scs̃ iob. Sicut terra ex pectans pluuias. sic
et isti sermones meos: Puldrum estergo ut diuinarum scriptura
rum humes camus alloquio. Et quasi ros sic innosdi uerba des¬
cendant : Cumigitur sederis ad illam mensam potentis. Intelle¬
ge quis istesit potens. Et in paradiso delectationis positus at¬
que in conuiuio sapientiae locatus. considera quae a. ponun¬
tur tibi: Scriptura diuina conuiuium sapientiae est: Singu¬
lilibri singula sunt fercula. Intellege prius quid habeant
ferculorum dapes. Et tunc mit temanum. ut ea quaelegis ud

Expanded text:
Hoc cibo delectantur; qui superiores delectationes mirabili ingeHoc cibo delectantur; qui superiores delectationes mirabili ingenio comprehenderunt, qui possunt scire qualis sit illa munda et intelligibilis mentis delectatio. Edamus ergo panes sapientiae; et saturemur in verbo Dei; quia non in solo pane, sed in omni verbo Dei vita est hominis facti ad imaginem Dei. De poculo vero satis expresse dicit sanctus Job: Sicut terra exspectans pluviam, sic et isti sermones meos . CAPUT rum humescamus alloquio, et quasi ros sic in nos Dei verba descendant. Cum igitur sederis ad illam mensam potentis, intellige quis sit iste potens: et in paradiso delectationis positus, atque in convivio sapientiae locatus, considera quae apponuntur tibi. Scripura divina convivium sapientiae est: singuli libri singula sunt fercula. 44 Intellige prius quae habeant ferculorum dapes, et tunc mitte manum; ut ea quae legis vel
Abbreviated transcription (Latin):
plirimum redibitio istagratae apud dm̃ consueuit ualere utetũ
inderuinae inuenuat gratiam quando possunt praeponderare
pcecata Et quid alis utar exemplis cumdñs ipse remuneratio¬
nem uberiorem scõ rum meritis in euangelio polliceatur atque
hortetur utoperemur bonum opus dicens dimittite. etdimit
temini date ei dabitur uobis men surambonam commotam et
super effluentom dabunt insinum uestrum: Itaque etillad conu¬
uium silo monis non decibis seddeo peribus estbonis: Quo enim me¬
luis epalantur animi. quambonis factis: Aut quid aliud tam faci¬
le potest iustorum ex plerementes: quam boni operis conscientia :
Qui autem iocundior cibus. quam facere uoluntatem dĩ : quemcibũ
sibi solum dñs abundare memora uit. Sicut scriptum est in euan¬
gelio : eneus cibus est. ut faciam uoluntatem patris mei qui in cae¬
lis est : hoccibo delectamur. dequo ait propheta: delectare ind nõ

Expanded text:
plurimum redhibitio ista gratiae apud Deum consuevit valere, ut etiam plurimum redhibitio ista gratiae apud Deum consuevit valere, ut etiam in die ruinae inveniat gratiam quando possunt praeponderare peccata. Et quid aliis utar exemplis, cum Dominus ipse remunerationem uberiorem sanctorum meritis in Evangelio polliceatur, atque exhortetur ut operemur bonum opus, dicens: Dimittite et dimittetur vobis; date et dabitur vobis; mensuram bonam, commotam, supereffluentem dabunt in sinum vestrum ? 163. Itaque et illud convivium Salomonis non de cibis, sed de operibus est bonis. Quo enim melius epulantur animi, quam bonis factis? Aut quid aliud tam facile potest justorum explere mentes, quam boni operis conscientia? Qui autem jucundior cibus, quam facere voluntatem Dei? Quem cibum sibi solum Dominus abundare memoravit, sicut scriptum est in Evangelio: Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei qui est in coelo . 164. Hoc cibo delectemur, de quo ait Propheta: Delectare in Domino .
Abbreviated transcription (Latin):
potes conferre in opibus: Causa enim prestat. non gratia Nen
enim propterea tedño dicasti uituos diuitos facias sedut uin
tibi ae tirnam frattubonioperis ad quiras. et pretio misen¬
tionis petcata redimastua, Putant separum poscere prea¬
um tuum quaerunt uitaetuae fructum adimere contendin
et accusat quod eum diuitem non feceris. Cumte ille uelit
aeternae uitae fraudari mercede: Consilium premi simus
auctoritatem petamus primum neminem debec pudere
si ex diute pauper fiat. dum largitur paupe qui a xp̃s paup
factus est cumdiues esset Vt omnessua inopia ditaret: Dedit
regulam quam sequamur utbona ratiosit ex in aniti pretri
ques non seueris: multi plicatum quo que reddit. qued acceperia
Qegare tibipetuniam nuimeratam rorlitet. quomordo licet accep¬
tan non referre gratiam: In pro uerbus quo que habes quodita

Expanded text:
potes conferre inopibus; causa enim praestat, non gratia. Neque potes conferre inopibus; causa enim praestat, non gratia. Neque enim propterea te Domino dicasti, ut tuos divites facias: sed ut vitam tibi perpetuam fructu boni operis acquiras, et pretio miserationis peccata redimas tua. Putant se parum poscere? Pretium tuum quaerunt, vitae tuae fructum adimere contendunt, et se juste facere putant. Et accusat quod eum divitem non feceris, cum te ille velit aeternae vitae fraudare mercede. 151. Consilium prompsimus, auctoritatem petamus. Primum neminem debet pudere, si ex divite pauper fiat, dum largitur pauperi; quia Christus pauper factus est, cum dives esset, ut omnes sua inopia ditaret. Dedit regulam quam sequamur, ut bona ratio sit exinaniti patriquos non severis, multiplicatum quoque reddit quod acceperit. Negare tibi pecuniam numeratam non licet, quomodo licet acceptam non referre gratiam? In proverbiis quoque habes, quod ita
Abbreviated transcription (Latin):
est . ut plurimum quaerat. Beatus quidem quidimittit ominia
Et sequiturcum. Sed et illa beatus est. qui quod habet. ex affectu
fatis: Denique duo aera iiduae illius diuitumiumeribus prit¬
tilit quiatotum illa quodi abuit contulit: Illiautem ex abindi¬
n partom exiguam contulerunt: affectus igturdiutem cons¬
tone aut pauperem facit. Et pretium rebus in ponit. Ceterin
dns non uult simul effundi opes seddis pensari. Nis. forte uth
liscus boues suos octidit. Ec pauit pauperes exeo quod habur
ut nulla cura teneretur domestica sed relictis omnibus in dr¬
ciplimam sepro pbeticam daret est etiam illa probanda lile¬
ralias. ut proximos seministui non dei uigias si e gere cognos¬
cas onelius est enim ut ipse subueniastuis qͥuibus pudor est ab
alus sumptum deposcere aut alicui postulare subsidium
necessitati: Non tamen ut illi ditiores eofieri uelint quodu

Expanded text:
est, ut plurimum quaerat. Beatus quidem qui dimittit omnia, est, ut plurimum quaerat. Beatus quidem qui dimittit omnia, et sequitur eum: sed et ille beatus est, qui quod habet, ex affectu facit. Denique duo aera viduae illius divitum muneribus praetulit ; quia totum illa quod habuit, contulit: illi autem ex abundantia partem exiguam contulerunt. Affectus igitur divitem collationem aut pauperem facit, et pretium rebus imponit. Caeterum Dominus non vult simul effundi opes, sed dispensari : nisi forte ut Elisaeus boves suos occidit, et pavit pauperes ex eo quod habuit ; ut nulla cura teneretur domestica, sed relictis omnibus, in disciplinam se propheticam daret. 150. Est etiam illa probanda liberalitas , ut proximos seminis tui non despicias, si egere cognoscas. Melius est enim ut ipse subvenias tuis, quibus pudor est ab aliis sumptum deposcere, aut alicui postulare subsidium necessitati: non tamen ut illi ditiores eo fieri velint, quod tu
Abbreviated transcription (Latin):
uos fidei: grandis culpa sisciente tesidebis egeat: Siscias eum
snc sumpiuesse. famem tolerare. erumnam perpeti. qui per sertim
egre erubescat. Suincausam ceciderit aut captiuitats suorum
aut calumniae et non adiuues. Sisit in cartere et poenis et sippli¬
cis propter debitum aliquod. iustus ex crucietur. Nam et siom¬
nibus debetur misericordia tamen iusto amplius: Sitempore
ad flictionis suae nihilate in potret. Sitem pore periculi quora¬
pitur ad mortem plus apudte pecuniatua uileat. quam uita mortu¬
ri: Dequo pulchre iob dixit. benedictio perituri superme ueniat
Personarum quidem ds̃ acceptor non est quia nouit omnia. Nos
autem omnibus quidem debemus miseri cordiam sedquia pleri¬
que fraude eam quaerunt. Et a sigunt erumnam. Ideo ubi
causa manifestatur persona cognoscitur t pus urget lar¬
gius sedebet prosundere miseri cordia. Nomenim auarus dñs

Expanded text:
ticos fidei. Grandis culpa si, sciente te, fidelis egeat: si scias eum ticos fidei. Grandis culpa si, sciente te, fidelis egeat: si scias eum sine sumptu esse, famem tolerare, aerumnam perpeti, qui praesertim egere erubescat: si in causam ceciderit aut captivitatis suorum, aut calumniae, et non adjuves: si sit in carcere, et poenis, et suppliciis propter debitum aliquod justus excrucietur nam etsi omnibus debetur misericordia, tamen justo amplius si tempore afflictionis suae nihil a te impetret: si tempore periculi quo rapitur ad mortem, plus apud te pecunia tua valeat, quam vita morituri. De quo pulchre Job dixit: Benedictio perituri in me veniat . 149. Personarum quidem Deus acceptor non est, quia novit omnia. Nos autem omnibus quidem debemus misericordiam: sed quia plerique fraude eam quaerunt, et affingunt aerumnam; 40 ideo ubi causa manifestatur, persona cognoscitur, tempus urget, largius se debet profundere misericordia. Non enim avarus Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nus itaque iustitiae splendor quae aliis potius nata quam sibi
Communitatem et societam nos tram adiuuat. Excelsi tatem
tenet. ut suo iudicio omnia subiecta habeat. opem aluis fira
pecuniam conferat: officia non abnuat pericula sus cipiat
aliena: Quis non cuperet arcem hanc uirtutum tenere. nisipri¬
ma auaritia infirmaret. atque inflecteret tantae iuirtatis
uigorem : et enim dum augere opes. ad gregare pecuni as
iscut inquit sinis iratua. quod facit dextora tua. Nondecor pore
loquitur. sed etiam unanimus tuus frater quod facis nesciat: Nadũ
hc mercedem quaeris uctantiae. illicremunerationis fructum
mittas. Perfectaauim est liberalitas. ubisilentio quis tegit opus
sium. Et necessitatibus singulorum occulie subuenit quem laudit
os pauperum et non labia sua, Demnde perfecta liberalitas fide cau¬
s loco tempore commendatur. ut primum opereris circadomes¬

Expanded text:
nus itaque justitiae splendor, quae aliis potius nata quam sibi, nus itaque justitiae splendor, quae aliis potius nata quam sibi, communitatem et societatem nostrane adjuvat: excelsitatem tenet; ut suo judicio omnia subjecta habeat, opem aliis ferat, pecuniam conferat, officia non abnuat, pericula suscipiat aliena. 137. Quis non cuperet hanc virtutis arcem tenere, nisi prima avaritia infirmaret atque inflecteret tantae virtutis vigorem? Etenim dum augere opes, aggregare pecuniasiat, inquit, sinistra tua, quid faciat dextera tua . Non de corpore loquitur, sed etiam unanimus tuus, frater tuus quod facis nesciat; ne dum hic mercedem quaeris jactantiae, illic remunerationis fructum amittas. Perfecta autem est liberalitas, ubi silentio quis tegit opus suum, et necessitatibus singulorum occulte subvenit: quem laudat os pauperis, et non labia sua. 148. Deinde perfecta liberalitas fide, causa, loco, tempore commendatur; ut primum opereris circa domes
Abbreviated transcription (Latin):
lier formaretur. dictum est deadam. Non est inuentus adiutor
similss illi: Adiumentum enim hominis. nisi dehomine babcrenon
poterat. Exomnibus igitur animantibus. nullum animal simile
Etut ab solute dicamus nullus aduitor hominis. similis inuentus
est: Muliebris igitur sexus adiutor exspectabatur. Ergo secundi
dĩ uoluntatem. uelnaturae copulam inuicem nobis esse auxilio de¬
bemus certare officiis. uelut in medio omnes utilitates ponere. et
ut uerbo scripturae utar adiumentum ferre alter alteri. uel studo
uel officio. uel pecunia. uel operibus. uel quolibet modo. ut inter
nos societatis augeatur gratia. nec quis quam ab officio. uelpe¬
riculi terrore reuocetur. sed omnia sua ducat. uel ad uersa ul
pros pera. Deni que scs morses propapulo patriae bella sus¬
cipere gauia non reformidauit: Necregis potentissimi tre¬
pidauit arma Nec barbaricae inmanitatis ex pauit ferociam

Expanded text:
lier formaretur, dictum est de Adam: Non est inventus adjutor lier formaretur, dictum est de Adam: Non est inventus adjutor similis illi ; adjumentum enim homo nisi de homine habere non poterat. Ex omnibus igitur animantibus nullum animal simile, et ut absolute dicamus, nullus adjutor hominis inventus est: muliebris igitur sexus adjutor exspectabatur. 135. Ergo secundum Dei voluntatem, vel naturae copulam, invicem nobis esse auxilio debemus, certare officiis, velut in medio omnes utilitates ponere, et ut verbo Scripturae utar, adjumentum ferre alter alteri, vel studio, vel officio, vel pecunia, vel operibus, vel quolibet modo; ut inter nos societatis augeatur gratia. Nec quisquam ab officio vel periculi terrore revocetur: sed omnia sua ducat, vel adversa vel prospera. Denique sanctus Moyses pro populo patriae bella suscipere gravia non reformidavit, nec regis potentissimi trepidavit arma, nec barbaricae immanitatis expavit ferociam:
Abbreviated transcription (Latin):
hominum creari: Homines autem hominum causi esse genera¬
tos ut ipsi interse aliis alii prodesse possent. Vndehoc nisi descrp¬
turis nostris dicendum ad sum serunt: Morsesenim scripsit.
quia dixit ds̃ faciamus hominem adimaginem nos tram et se¬
cundum simili tudinem Ethabeat potestatem piscium maris et
uolatilium caeli Et pecorum omnium reptilium superterram
Et dauid ait. Omnia subietisti subpedibus cius oues et boues uni¬
uersa s in super et petora campi. Volucres caeli erpisces maris.
Ergo omnia sub iecta esse homini denostris didicerunt : Et ideo
censent propter hominem esse generata: Hominem quoque ho¬
minis causa generatum esse in libris morsi repperimus dicen¬
tedo. Non est bonum hominem essesolum. faciamus ei adiutoriũ
simile sibi: Ad adiumentum ergo mulier data est uiro quae
generaret. Vt homo homini adiumento foret, Denique antequã mu¬

Expanded text:
hominum creari: homines autem hominum causa esse generahominum creari: homines autem hominum causa esse generatos; ut ipsi inter se aliis alii prodesse possint. 133. Unde hoc, nisi de nostris Scripturis dicendum assumpserunt? Moyses enim scripsit, quia dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostram et secundum similitudinem, et habeat potestatem piscium maris, et volatilium coeli, et pecorum, 36 et omnium repentium super terram . Et David ait: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi: volucres coeli, et pisces maris . Ergo omnia subjecta esse homini de nostris didicerunt, et ideo censent propter hominem esse generata. 134. Hominem quoque hominis causa generatum esse in libris Moysi reperimus, dicente Domino: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile sibi . Ad adjumentum ergo mulier data est viro, quae generaret; ut homo homini adjumento foret. Denique antequam mu