comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
antem in prices epecdhim magos adorantes : stellam fugentem desupermatrem uirginem. nutri¬
cium sedulum. pastores nocte uenientes utuiderent uerbum quod factum erat: tantune eu¬
uangelistȩ iohannis principium dedicarent: in principio erat uerbum & uerbum caro fac¬
tum ẽ. paruulos interfestos herodem seuientem ios eph& mariam fugientes in aegiptũ:
mixtis quae gladiolacrimis loquebatur. Salue b&hlem domus panis inqua natus .e. ille
panis qui decȩlo descendit. Salue effratha regio uberrima atque Rapnogͥopa cui festili¬
tas ds̃ .ẽ. Dete quondam micheas uaticinatus ẽ: Ettub&hlem domus efratha nonneminima es
inmilibus iuda exte mihi egredi&ur quisit princeps in is rael: & egressus eius ab initio adiebus
a&ernitatis. Propterea dabis eos usque ad tempus parientis pari& & reliquie fratrem eius. con¬

Expanded text:
entem in praesepe, deum magos adorantes, stellam fulgentem desuper, matrem uirginem, nutrientem in praesepe, deum magos adorantes, stellam fulgentem desuper, matrem uirginem, nutricium sedulum, pastores nocte uenien-tes, ut uiderent uerbum, quod factum erat, et iam tunc euangelistae Iohannis principium dedicarent: in principio erat uerbum et uerbum caro factum est, paruulos interfectos, Herodem saeuientem, Ioseph et Mariam fugientes in Aegyptum. mixtisque gaudio lacrimis loquebatur: \'salue, Bethlem, domus panis, in qua natus est ille panis, qui de caelo descendit. salue, Ephrata, I regio uberrima atque καρποφόρος, cuius fertilitas deus est. de te I quondam Micheas uaticinatus est: et tu, Bethleem domus Ephrata, nonne minima es in milibus Iuda ? ex te mihi egredietur, qui sit princeps in Israhel, et egressus eius ab initio, a diebus aeternis. propterea dabis eos usque ad tempus parientis. pariet et reliquiae fratrum eius con
Abbreviated transcription (Latin):
Non eas postas quas hodie cernimus in fauillamꝰ & cinerẽ dissolutas sed postas quibus infernas
non proceual& & quas credentium ad xp̃m in grediatur multitudo. ostendebatur illi columna
ecdesiae posticum sustinens infesta cruoredñi ad quam uinstus dicitur flagella tus Mons¬
conpler&ur Deindȩ ꝓfacultate sua pauperibus atque conseruis pecunia dis tributa perrexit
b&hlem: &indextr& paste itineris st&it ad sepulchrum rachel in quobeniamin non ut mater uo¬
proereauit: Atque inde specum saluatoris in troiens post quam uidit sacrum uirginis di¬
uersorum & stabulum in quo agnouit bos posses sorem suum & asinus prace sepe dñi sui: ut
impler&ur illud quod in eodem ꝓph&a scriptum ẽ. beatus qui seminat super aquas ubibos &
a sinus calcant: meau diente iurabat. cernere se fidei oculis infantem pannis in uolutum uagi¬

Expanded text:
non eas portas, quas hodie cernimus in fauillam et cinerem dissolutas, sed portas, quibus infernus non eas portas, quas hodie cernimus in fauillam et cinerem dissolutas, sed portas, quibus infernus non praeualet, per quas credentium ad Christum ingreditur multitudo. ostendebatur illic columna ecclesiae porticum sustinens, infecta cruore domini, ad quam uinctus dicitur flagellatus. monsconpleretur. Deinde pro facultatula sua pauperibus atque conseruis pecunia distributa perrexit Bethlem et in dextra parte itineris stetit ad sepulchrum Rachel, in quo Beniamin non, ut mater uoprocreauit. atque inde specum saluatoris ingrediens, postquam uidit sacrum uirginis diuersorium et stabulum, in quo agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui, ut inpleretur illud, quod in eodem propheta scriptum est: beatus, qui seminat super aquas, ubi bos et asinus calcant, me audiente iurabat cernere se fidei oculis infantem pannis inuolutum uagi
Abbreviated transcription (Latin):
rium elegit humilem cellulam & cuncta loca tanto ardore acstudio circumiuit &nisi ad reliqua
festinar& a primis nom possit abduciꝓstracta que ante crucem quasi pendentem dñm cerner& ado¬
rabat: Ingressa sepulchrum resurrestionis osculabatur lapidem quem abostio sepulchri a moue¬
rat angelus. &ipsum corporis locum in quodñs iacuerat quasi sitiens desideratas aquas fidei ore
lambebat quidibi lacrimarum quantum gemitum quid doloris effuderit. testis e cuncta hieroso¬
lima testis ipsedñs quem rogabat: unde egrediens ascenditsiom quae in artem uel inspeculam ues¬
titur hancurbem quondam expugnauit: & a edificauit dauid. unde expugnata scribitur: ue
tibi ciuitas arihel id ẽ leodi & quondam fostissima quam expugna uit dauid deca quae ae difi¬
cata ẽ Fundamenta eius inmontibus scis diligit dñs postassion super om̃a tabernacula ia cob

Expanded text:
rium, elegit humilem cellulam et cuncta loca tanto ardore ac studio circumiuit, ut, nisi ad reliqua rium, elegit humilem cellulam et cuncta loca tanto ardore ac studio circumiuit, ut, nisi ad reliqua festinaret, a primis non posset abduci, prostrataque ante crucem, quasi pendentem dominum cerneret, adorabat. ingressa sepulchrum resurrectionis osculabatur lapidem, quem ab ostio sepulchri amouerat angelus, et ipsum corporis locum, in quo dominus iacuerat, quasi sitiens desideratas aquas fidelambebat. Quid ibi lacrymarum, quantum gemituum, quid doloris effuderit, testis est cuncta Jerosolyma: testis est ipse Dominus, quem rogabat. Unde egrediens ascendit Sion, quae in arcem, vel speculam vertitur Hanc urbem quondam expugnavit et reaedificavit David. De expugnata scribitur: Vae tibi civitas Ariel, id est, leo Dei, et quondam fortissima, quam expugnavit David : et de ea, quae aedificata est: fundamenta eius in montibus sanctis; diligit dominus portas Sion super omnia tabernacula Iacob,
Abbreviated transcription (Latin):
ciscens ascendit b&horon inferiorem & superiorem urbes asalamone condi¬
tas & uaria postea bellorum tempestate del&as. addextram aspiciens hailon & ga¬
baon ubi ihs filius naue contra quinque rege s dimicans. soli imperauit & lunae & ga¬
bo onitas. ob dolum & insidias foederis inp&rati. in aquarios lignarios que damp¬
nauit ingabaa urbe usque ad solum diruta paululum substitit recor data perca¬
tieius & concubine infrust & diuisae. & tribus beniamin intrecentos. uiros ꝓpter
paulum apłm reseruatus. quid diumoror adleuam mausoleo elene derelicto q̃ agaibenorum
regina infame populum frumento iuuaer&: ingressa est hiero solimam urbem trionemam iebus. salẽ
hierusalem quae abhelio postra adriano deruinis & cineribus ciuitatis in he liam susci tata ẽ cumquȩ ꝓcon¬
sulẽ pales tinae qui familiam eius optime nouerat pritemissis apparitoribus iussiss& parari p̃to¬

Expanded text:
ciscens ascendit Bethoron inferiorem et superiorem, urbes a Salomone condiciscens ascendit Bethoron inferiorem et superiorem, urbes a Salomone conditas et uaria postea bellorum tempestate deletas, ad dextram aspiciens Aialon et Gabaon, ubi Iesus, filius Naue, contra quinque reges dimicans soli imperauit et lunae et Gabaonitas ob dolum et insidias foederis inpetrati in aquarios lignariosque damnauit, in Gabaa urbe usque ad solum diruta paululum substitit recordata peccati eius et concubinae in frusta diuisae et tribus Beniamin bis trecentos uiros propter Paulum apostolum reseruatos. Quid diu moror? ad laeuam mausoleo Helenae derelicto, quae Adiabenorum regina in fame populum frumento iuuauerat, ingressa est Hierosolymam, urbem τριώνυον: Iebus, Salem, Hieru- m salem, quae ab Aelio postea Adriano de ruinis et cineribus ciuitatis in Aeliam suscitata est. cumque proconsule Palaestinae, qui familiam eius optime nouerat, praemissis apparitoribus iussisset parari praeto
Abbreviated transcription (Latin):
ratas uinas. dor u rbis quondam potentissimȩ &uersa uice stratonis turrem abherode
rege iudae in honorem caesaris augusti caesa rea nuncupatam inqua cornelii domũ
xp̃i uidit ecclesiam &philippi ȩdiculas & cubiculum quattuor uirginum ꝓph&arum de
anti patrida semi rutum oppidulum quod patris ex nomine herodes uoca uerat & lid¬
dam uersam indies polim dorcadis atque eneae resurestionem a sintatẽ in lrtam autd
pcul abea arimat hiam uiculum ios eph quid nm sepeliuit & nouem urbem quondam sa¬
cerdotum nunc tumulos occisorum i oppem fugientis postum ione: & ut aliquid ꝑ¬
stringam defabulis po&arum. religate adsaxum androme de expectatrice repe¬
tito quae itnere nicopolim quae prius en maus uocabatur apud quam infrac¬
tione panis cognitus. dñs: cleopedomum in ecclesiam dedicauit: atque inde ꝓfi¬

Expanded text:
mirata ruinas Dor, urbis quondam potentissimae, et uersa uice Stratonis turrem ab Herode, mirata ruinas Dor, urbis quondam potentissimae, et uersa uice Stratonis turrem ab Herode, rege Iudaeae, in honorem Caesaris Augusti Caesaream nuncupatam, in qua Cornelii domum Christi uidit ecclesiam et Philippi aediculas et cubiculum quattuor uirginum prophetarum, dein Antipatridasemirutum oppidulum, quod patris ex nomine Herodes uocauerat, et Lyddam uersam in Diospolim, Dorcadis atque Aeneae res urrectione ac sanitate inclitam, haut procul ab ea Arimathiam, uiculum Ioseph, qui dominum sepeliuit, et Nob, urbem quondam sacerdotum, nunctumulos occisorum, Ioppen quoque, fugientis portum Ionae et — ut aliquid perstringam de fabulis poetarum — religatae ad saxum Andromedae spectatricem, repetitoque itinere Nicopolim, quae prius Emmaus uocabatur, apud quam in fractione panis cognitus dominus Cleopae domum in ecclesiam dedicauit. atque inde profi
Abbreviated transcription (Latin):
us regionis lustrans monas teria put habere poterat refrigeria sumptuum fratribus dereliquit
quos amor sc̃i uiri detoto illuc orbe conduxerat: inde breui cursu trans fr&auit seleutium de qua
ascendens athiociam sci confessoris que paulini modicum caritate detenta media hieme ca¬
lente ardo re fidei faemina nobilisquȩ prius eunu chorum manibus postabatur a sello sedens
ꝓfesta ẽ omitto syriȩ colles: & phoenicis iter neque enim odẽporicum eius disposui scribere
ea tantũ loca nominabo quae sacris uoluminibus continentur brĩtoromana colonia & an¬
tqua urbe sidone derelista insarepte lutore heliȩ ẽ ingressa turriculam inqua adorato
d̃o saluatore perarenas trriinquibus paulus genua fixerat peruenit adoho qua enun
ptolo mais dicitur & percam pos mageddo iosiȩ necis conscios intrauit terramphelistimmi

Expanded text:
us regionis lustrans monasteria, prout I habere poterat, refrigeria sumptuum fratribus dereliquit, us regionis lustrans monasteria, prout I habere poterat, refrigeria sumptuum fratribus dereliquit, quos amor I sancti uiri de toto illuc orbe conduxerat. inde breui cursu transfretauit Seleuciam, de qua ascendens Antiochiam sancti confessorisque Paulini modicum caritate detenta media hieme calente ardore fidei femina nobilis, quae prius eunuchorum manibus portabatur, asello sedens profecta est. Omitto Syriae Coeles et. Phoenicis iter — neque enimodoeporicum eius disposui scribere -, ea tantum loca nominabo, quae sacris i uoluminibus continentur. Beryto, Romana colonia, et antiqua urbe Sidone derelicta in Sareptae litore Heliae est ingressa turriculam, in qua adorato domino saluatore per harenas Tyri, in quibus Paulus genua fixerat, peruenit Accho, quae nunc Ptolomais dicitur, et per campos Mageddo Iosiae necis. conscios intrauit terram Phylistiim.
Abbreviated transcription (Latin):
uidere non poterat. Fateor nulla sicam auit filios quibus ante quam ꝓficiscer&ur cuncta
largita .ẽ. Exheredans sein terra ut hereditatem in uenir& incaelo el&a ad insulã : ponc¬
as quamclarissimȩ quondam faeminarum subdomitiano principe ꝓ confessione nominis
xp̃iani flauiȩ domitillae nobilitauit exilium : Videns que cellulas in quibus illa longum
mastyrium duxerat. suptis alis hiero solimam sc̃aloca uidere cupiebat. Tardicierant
uenti & omnis pigra uelocitas Inter scillam & caribdimadriatico se credens pelago quasi per
stagnum uenit m & onemibi quero focilato paululum corpusculo & salo tab entes astus inlittore
ponens permaleas & querã sparsas perequore crcladas & crebis fr&a concita terris post. rodũ
& liciam tandem uidit cyprum ubi sc̃i & uenerabilis epiphanii pedibus ꝓuoluta: Decem abeo die¬
bus r&enta ẽ non in refestionem ut ille arbitrabatur sed inopus dĩ ut rebusꝓbatum ẽ namom̃a illi¬

Expanded text:
uidere non poterat. fateor, nulla sic amauit filios, quibus, antequam proficisceretur, cuncta largita est exheredans se in terra, ut hereditatem inueniret in caelo. Delata ad insulam Pontias, quam clarissimae memoriae quondam feminarum sub Domitiano principe pro confessione nominis Christiani Flauiae Domitillae nobilitauit exilium, uidensque cellulas, in quibus illa longum martyrium duxerat, sumptis alis Hierosolymam, sancta loca uidere cupiebat. tardi ei erant uenti, omnis pigra uelocitas. inter Scyllam et Charybdim Adriatico se credens pelago quasi per stagnum uenit Methonen ibique refocilato paululum corpusculo et sale tabentis artus in litore ponens, per Maleas et Cytheram sparsasque per aequor Cycladas et crebris.... freta concita terris post Rhodum et Lyciam tandem uidit Cyprum, ubi sancti et uenerabilis Epiphanii genibus prouoluta decem ab eo diebus retenta est non in refectionem, ut ille arbitrabatur, sed in opus dei, ut rebus probatum est. nam omnia illi
Abbreviated transcription (Latin):
multo probabiliora pleros que sensis sephilo sophos magis magisque considerans atq com¬
parans iudicabam : It aq: achade micorummore sicut existimantur dubitans deomnib:
atquein te rominia fluctu ans manicheos quidem relinquendos eẽ decreui non arbitrans
eo ipsotem pore dubitationis meae in illa secta mihi ꝑmanendum esse : cuiiam non nullo s
philo sophos praeponebam : quibus tamen phylosophis quodsine s alutari nominexp̃i
essent curationem languoris animae meae committere omnino recusabam : statui
ergo tam diues secathecuminus incatholica ecclesia mihia parentibus commendata
donec aliquid certi elucer& quocursum dirigerem. EX PLI CIT LIBER

Expanded text:
multo probabiliora plerosque sensisse philosophos magis magisque considerans atque commulto probabiliora plerosque sensisse philosophos magis magisque considerans atque comparans iudicabam. itaque Academicorum more, sicut existimantur, dubitans de omnibus atque inter omnia fluctuans manichaeos quidem relinquendos esse decreui, non arbitrans eo ipso tempore dubitationis meae in illa secta mihi permanendum esse, cui iam nonnullos philosophos praeponebam: quibus tamen philosophis, quod sine salutari nomine Christi essent, curationem languoris animae meae conmittere omnino recusabam. statui ergo tamdiu esse catechumenus in catholica ecclesia mihi a parentibus conmendata, donec aliquid certi eluceret, quo cursum dirigerem. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
rum librorum locis & positisiamreprebendebam desperationem meã illam dũtaxat
qua credideram legem & ꝓph&as, detestantibus at que inridentibus resistiomnino ñ
posse Nectamen iamideo mihi catholicamuiam tenendam essesentiebam. quia & ip¬
sapoterat habere doctos assertores suos qui copiose & non absurde obiecta refellerent
necideo iamdam nandum illud quod cenebam. quia defensionis partes aequabantur
ta enim catholica non mihiuicta uidebatur ut nondum &iam uistrix a pparer& tum
uero fortiter intendi animum si quomodo possem certis aliquibus documentis manicheos
conuincere falsitatis quod si possem spiritalem substantiam cogicare : statim machina¬
menta illa omnia soluerentur & abicerentur ex animomeo: sed non poteram uerum
camen deipsomundihuius corpore omniquenatura quam sensus carnis attinger&

Expanded text:
rum librorum locis expositis iam reprehendebam desperationem meam illam dumtaxat, rum librorum locis expositis iam reprehendebam desperationem meam illam dumtaxat, qua credideram legem et prophetas detestantibus atque irridentibus resisti omnino non posse. nec tamen iam ideo mihi catholicam uiam tenendam esse sentiebam, quia et ipsa poterat habere doctos adsertores suos, qui copiose et non absurde obiecta refellerent, nec ideo iam damnandam illud, quod tenebam, quia defensionis partes aequabantur. ita enim catholica non mihi uicta uidebatur, ut nondum etiam uictrix appareret. Tunc uero fortiter intendi animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere falsitatis. quod si possem spiritalem substantiam cogitare, statim machinamenta illa omnia soluerentur et abicerentur ex animo meo: sed non poteram. uerum tamen de ipso mundi huius corpore omnique natura, quam sensus carnis attingeret,
Abbreviated transcription (Latin):
nicheas fallacias aberrabat: ille autem saluberrime docebat salutem: sed longe est
a peccatoribus salus qualis ego tunc aderam : & tamen propinquabam sensim & nesci¬
ens: cumenim non satagerem discere quaedicebat sed tantum quem am modum dicebat
audire. eamihi quippeiam desperanti ad teuiam patere homini in aniicura remanserat e
ueniebant in animum meum simulcum uerbis quae diligebã res&iam quas nede gebam
Ne que enim ea dirimere poteram : &dumcor a perirem ad excipiendum quam diserte
dicer& pariter intrabat & quam uere dicer&. gradatim quidem nam primo &iam
ipsa defendi possemihi iam coeperunt uideri : & fidem catholicam proquanihil posse
dici aduersus obpugnantes manicheos putaueram siam non in pudenter asseri existi¬
mabam maxime audito uno at que altero & saepius enigmate soluto describtis u&e¬
ribus ubicum ad litteram acciperem occidebar spiritaliter : It aque plerisque illo

Expanded text:
nichaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est nichaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est a peccatoribus salus, qualis ego tunc aderam. et tamen propinquabam sensim et nesciens. Cum enim non satagerem discere quae dicebat, sed tantum quemadmodum dicebat audire — ea mihi quippe desperanti ad te uiam patere homini inanis cura remanserat — ueniebant in animum meum simul cum uerbis, quae diligebam, res etiam, quas neglegebam. neque enim ea dirimere poteram. et dum cor aperirem ad excipiendiceret, pariter intrabat et quam vere diceret, gradatim quidem. Nam primo etiam ipsa defendi posse mihi jam coeperant videri, et fidem catholicam, pro qua nihil posse dici adversus oppugnantes Manichaeos putaveram, jam non impudenter asseri existimabam; maxime audito uno atque altero, et saepius aenigmate soluto de Scriptis veteribus: ubi, cum ad litt
Abbreviated transcription (Latin):
tunc eloquia strenueminis trabant: adipem frumentitui & laetitiamolei : & sobriam uini
ebrietatem populotuo. ad eum autem ducebar abste: nesciens ut ꝑ eum ad tesciens ducerer
suscepit me paterne illehomodĩ & pere grinationem meã satis epis copaliter dilexit . & eũ
amare coepi: Primo quidem nontam quam doctorem ueri. quod in ecdesiatua prorsusdes¬
perabam: sedtam quam hominem benignum inme. & studiosẽ audiebam disputantẽ in populo
non intentione quad ebui sed quasi explorans eius facundiam ut rum conuenir & famae suae
anma ior minorue pro fluer& quam praedicabatur & uerbis eius suspendebar intentus:
Rerum autem incuriosus & contemtor adstabam : & delectabar suauitate sermonis. quã¬
quam eruditioris minus tamen hilarescentis at quemulcentis quam faustierat quod
adtin& addicendimodum C&erum rerum ipsarum nulla conparatio : Namille ꝑ ma¬

Expanded text:
tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui et laetitiam olei et sobriam uini tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui et laetitiam olei et sobriam uini ebrietatem populo tuo. ad eum autem ducebar abs te\', nesciens, ut per eum ad te sciens ducerer. suscepit me paterne ille homo dei et peregrinationem meam satis episcopaliter dilexit. et eum amare coepi primo quidem non tamquam doctorem ueri, quod in ecclesia tua prorsus desperabam, sed tamquam hominem benignum in me. studiose audiebam disputantem in populo, non intentione, qua debui, sed quasi explorans eius facundiam, utrum conueniret famae suae an maior minorue proflueret, quam praedicabatur, et uerbis eius suspendebar intentus, rerum autem incuriosus et contemptor adstabam et delectabar sermonis suauitate, quamquam eruditioris, minus tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum ipsarum nulla conparatio: nam ille per ma
Abbreviated transcription (Latin):
&amplectendo mundum fugientem : contemnendo temanentem & reuo cantem & ig¬
noscentem redeunti adte mere trici animae humanae & nunctales odi prauos & distor¬
tos quamuis eos corrigendos diligam : ut pecuniae doctrinamipsam quam discunt prae-¬
ferant Ciue ro tedm̃ ueritatem &ubertatem certiboni & pacem castissimamised
tunc magis eos patinolebam malos propterme : quam fieri propterte bonos uolebam
Itaque postea quammis sum est a mediolano romam. ad praefectum urbis ut illiciuitati
rethoricae magister prouider&ur impertita &iam euectione publica: ego ipse ambiui
pereos ipsos manicheis uanitatibus hebrios quibus ut careremibam : sed utrique nescieba¬
mus : ut dictione proposita meprobatum praefectus tuncsimmachus mitter& : & ueni medio¬
lanum adambrosium epis copum in optimis Notum orbi terrae pium cultorem tuum : cuius

Expanded text:
et amplectendo mundum fugientem, contemnendo te manentem et reuocantem et iget amplectendo mundum fugientem, contemnendo te manentem et reuocantem et ignoscentem redeunti ad te meretrici humanae animae. et nunc tales odi prauos et distortos, quamuis eos corrigendos diligam, ut pecuniae doctrinam ipsam, quam discunt, praeferant, ei uero te deum ueritatem et ubertatem certi boni et pacem castissimam. sed tunc magis eos pati nolebam malos propter me, quam fieri propter te bonos uolebam. Itaque posteaquam missum est a Mediolanio Romam ad praefectum urbis, ut illi ciuitati rhetoricae magister prouideretur inpertita etiam euectione publica, ego ipse ambiui per eos ipsos manichaeis uanitatibus ebrios - quibus ut carerem ibam, sed utrique nesciebamus — ut dictione proposita me probatum praefectus tunc Symmachus mitteret. et ueni Mediolanium ad Ambrosium episcopum, in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
tem moles illae subquibus anhelans in aurum tuae ueritatis liquidam & simplicem respirare
non poteram: seduloergo agerecoeperam propterquoduene ram ut docerem romae artẽ
sethoricam & prius domi congregare aliquos quibus & perquos in notescere coeperam:
&ecce cognosco alia romae fieri: quae non patiebar in africa : Nam reuera illas cuersiones
aperditis adalescentibus ibi n onfieri manifestumest mihi sed subi co inquiunt nemercedem
magistro reddant: conspirant multi ad alescentes : & trans ferunt sead alium desertores
fidei & quibus praepecuniae caritate iustitiauilis est : Oderat &iamistos cormeum : quam¬
uis non ꝑfecto odio quodenim abeis passurus eram magis oderam forcasse. quam eo quod cu¬
lib& inlicita faciebant: Ceste tamen turpes sunt tales & fornicantur abste: amando uola¬
tica ludibria temporum & lucrum luteũ quodcum ad prachenditur manum in quinat:

Expanded text:
tem moles illae, sub quibus anhelans in auram tuae ueritatis liquidam et simplicem respirare tem moles illae, sub quibus anhelans in auram tuae ueritatis liquidam et simplicem respirare non poteram. Sedulo ergo agere coeperam, propter quod ueneram, ut docerem Romae artem rhetoricam, et prius domi congregare aliquos, quibus et per quos innotescere coeperam. et ecce cognosco alia Romae fieri, quae non patiebar in Africa. nam re uera illas euersiones a perditis adulescentibus ibi non fieri manifestatum est mihi: "sed subito" inquiunt "ne mercedem magistro reddant, conspirant multi adulescentes et transferunt se ad alium, desertores fidei et quibus prae pecuniae caritate iustitia uilis est." oderat etiam istos cor meum quamuis non perfecto odio. quod enim ab eis passurus eram, magis oderam fortasse quam eo, quod cuilibet inlicita faciebant. certe tamen turpes sunt tales et fornicantur abs te amando uolatica ludibria temporum et lucrum luteum, quod cum adprehenditur manum inquinat,
Abbreviated transcription (Latin):
tumi neecredere cogerer ex carne inquinatum : Num spiricales cuiblande &
amanter ridebunt mesibas confessi ones meas legerint : sed tamen taliseram : dein¬
de quae illi inscripturistuis repraehenderant. defendi posse non exfimaba sedali¬
quando sanecupiebam cumaliquo illorum librorum doctissimo conferre singula
& experiri quid inde sentira. Iamenim elpidii cuiusdam ad uersus cosdem ma¬
nicheos coram loquentis & disserentis sermones &iam apud carchaginẽ mouere
mecoeperant cumtalia de scripturis proferr& quibus resisti non facile poss&
&i becillamihires ponsio uidebatur istorum: quam quidem non facilepalam promebant sedno¬
bis secr&ius cumdicerent scripcuras noui testamenti falsatas fuisse d nescioquibus qui iuda eo¬
rum legẽ in sererexp̃i an aefidei uoluerunt at quei psi in corrupta exemplaria nulla ꝓfer¬
rent sed memaxime captum & offocatum quodam modo de primebant corporalia cogitan¬

Expanded text:
tum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande et tum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande et amanter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talis eram. Deinde quae illi in scripturis tuis reprehenderant defendi posse non existimabam, sed aliquando sane cupiebam cum aliquo illorum librorum doctissimo conferre singula et experiri, quid inde sentiret. iam enim Elpidii cuiusdam aduersus eosdem manichaeos coram loquentis et disserentis sermones etiam apud Carthaginem monere me coeperant, cum talia de scripturis proferret, quibus resisti non facile posset. et inbecilla mihi responsio uidebatur istorum; quam quidem non facile palam promebant, sed nobis secretius, cum dicerent scripturas noni testamenti falsatas fuisse a nescio quibus, qui Iudaeorum legem inserere Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exemplaria nulla proferrent. sed me maxime captum et offocatum quodam modo deprimebant corporalia cogitan
Abbreviated transcription (Latin):
uel exc&eris partibus infinitam credere quamuis exuna quatibimoles malioppone¬
batur. cogerer finitum fateri quamsi ex omnibus partibus in corporis humani for¬
ma teopinarer finiri & melius mihi uidebar credere nullummalum tecreasse quod
mihi nescienti non solum aliqua substantia. sed &iam corporea uidebatur : quia & men¬
tem cogita renon noueram nisi eam subtilecorpus esse quod tamenperlocispatia difun¬
der&ur quam credere abste esse. qualem putab amnaturam mali. Ipsum quo que
saluatorem nostrum unigenitum tuum tam quamdemassaluci dissimae molis tuae
porrectum ad nostram salutem itaput abam ut aliud deillo non crederem nisi qđ
possem uanitate imaginari talem ita quenaturam eius nasci nom posse demaria
uirgine arbitrabar nisi carni concerner&ur : concerni autem & non in quinari
nonuidebam quod mihitale figurabam: m&uebamitaque credere in carnena¬

Expanded text:
uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponeuel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponebatur, cogerer finitum fateri, quam si ex omnibus partibus in corporis humani forma te opinarer finiri. et melius mihi uidebar credere nullum malum te creasse — quod mihi nescienti non solum aliqua substantia sed etiam corporea uidebatur, quia et mentem cogitare non noueram nisi eam subtile corpus esse, quod tamen per loci spatia diffunderetur — quam credere abs te esse qualem putabam naturam mali. ipsum quoque saluatorem nostrum, unigenitum tuum, tamquam de massa lucidissimae molis tuae porrectum ad nostram salutem ita putabam, ut aliud de illo non crederem nisi quod possem uanitate imaginari. talem itaque naturam eius nasci non posse de Maria uirgine arbitrabar, nisi carni concerneretur. concerni autem et non coinquinari non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam itaque credere incarna
Abbreviated transcription (Latin):
terminari: & quoniã cum de dõmeo cogitare uellem cogita renisi moles corporum non
noueram neque enimuidebaturmihies se quid quam quod talenon ess& eamaxima & ꝓ¬
pesola causaerat in euitabilis erroris mei : Hinc enim & mali substantiã quandã crede¬
bam eẽ talem : & habere suam molem taetram & deformem siuecrassam quam terrã
dicebant siue tenuemat que subtilem sicutiestaeris corpus. quammalignam mentem
perillam terram repente imaginantur : & qui a dm̃bonum nullam malã creaturã
creas se qualiscumque mepi&as crederecogebat : Constituebam ex aduerso sibi duas
moles utramque in finitam sedmalam angustius. bonam gradiis & ex hoc initio pestilen¬
tioso mec&era sacrilegia sequebantur. Cum enim conar&ur animus meus recurre¬
re in catholi cam fidem repercutiebar quia nonerat catholica fides quam esse arbi¬
trabar & magis pius mihi uidebarsiteds̃ meus cui confitentur ex memiserationes tuae
aguar amagis pius mihi uidebar sites meus cui confitentur exmemiserationes tu&

Expanded text:
terminari. et quoniam cum de deo meo cogitare uellem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi esse -quicquam, quod tale non esset — ea maxima et prope sola causa erat ineuitabilis erroris mei. Hinc enim et mali substantiam quandam credebam esse talem et dicebant, sive tenuem atque subtilem, sicut est aeris corpus; quam malignam mentem per illam terram repentem imaginantur. Et quia Deum bonum nullam malam naturam creasse, qualiscumque pietas me credere cogebat; constituebam ex adverso sibi duas moles, utramque infinitam, sed malam angustius, bonam grandius. Et ex hoc initio pestilentioso me caetera sacrilegia sequebantur. Cum enim conaretur animus meus recurrere in catholicam fidem, repercutiebar, quia non erat catholica fides quam esse arbitrabar. Et magis pius mihi videbar, si te, Deus meus, cui confitentur ex me miserationes tuaet magis pius mihi uidebar, si te, deus meus, cui confitentur ex me miserationes tuae,
Abbreviated transcription (Latin):
&iam inderatioredder&ur subtiliter explicare posse iam non arbitrabar
quae tamen ubi consideranda & discutienda protulimodestas aneille necausus est
subire ipsam farcinam : Nouerat enim scista non nosse neceum puduit conficeri
uonerat detalibus quales multos loquaces passus eram : conantes eame doceni u
dicentes nihil: Iste uero corhabebat &si non rectum adte nec camennimis incaritum
adsc ipsum nonus que quaque inperitus erat in peritidesuas essnoluitus. ediem bun¬
pucando n estto ariere undo nec exitus orullus ner facilis eo diteneesmenanibunc¬
onbis tosuto is cepiebam restracta itaque studio quodin tenderã in maniehei lat teras

Expanded text:
etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales multos loquaces passus eram, conantes ea me docere et dicentes nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit se temere disputando in ea coartari, unde nec exitus ei ullus nec facilis esseonibus talem inveniebam. 13. Refracto itaque studio quod intenderam in Manichaei litteras
Abbreviated transcription (Latin):
quisciunt & perimpiam superbiam recedentes & deficientes alumin&uo tanto
ante solis defectum fucurum praeuident : & in praesentia sum̃ nonuident : non enim
religiosequaerunt undehabeant ingenium quo ista quaerunt . & inuenientes
quia tufecistieos non ipsise dant tibi ut serues quod fecisti & quales scipsi fecerant
ortoire setibi &nus dart ex alitationes suas sicut uolatilia & cur iositates sias a¬
cut oi seosnaris quibos erambulant seraas semitas abrsia aesixtio s t aues nost

Expanded text:
qui sciunt, et per inpiam superbiam recedentes et deficientes a lumine tuo tanto qui sciunt, et per inpiam superbiam recedentes et deficientes a lumine tuo tanto ante solis defectum futurum praeuident et in praesentia suum non uident - non enim religiose quaerunt, unde habeant ingenium, quo ista quaerunt — et inuenientes, quia tu fecisti eos, non ipsi se dant tibi, se ut serues quod fecisti, et quales se ipsi fecerant occidunt se tibi et trucidant exaltationes suas sicut uolatilia et curiositates suas sicut pisces maris, quibus perambulant secretas semitas abyssi, et luxurias suas sicut
Abbreviated transcription (Latin):
quam quameius dñm minime in uenerint : quoniã magnus esdne & humilia respicis . ex¬
celsa autem a longe cognoscis. nec propinquas nisi obtritis corde necinueniris a superbis :
Nec sullicuriosa peritia numerent stellas & harenam. & dim&iantur sidereas plagas
& uestigent uias astrorum mentesua enim quaerunt ista. &ingenio quod tude distieis
& multa in uenerunt & prenuntiauerunt antemultos annos defestus luminarium
solis & lunae quodie quahora quanta ex paste fucuriessent & non eos fefellit numerus :¬
& ita fastumest ut prenuntia uerunt & scripserunt regulas indagatas. & legunt᷑
hodie atquae exeis praenuntiatur quo anno & quomense anni & quodiemensis & qua
hora diei & quota parteluminis suidefectura sit luna uelsol &ita fi& ut praenuntiat¬
& mirantur haechomines & stupent quinesciunt ea. & exultant atque ex collunt᷑

Expanded text:
quamquam eius dominum minime inuenerint. quoniam magnus es, domine, et humilia respicis, exquamquam eius dominum minime inuenerint. quoniam magnus es, domine, et humilia respicis, excelsa autem a longe agnoscis nec propinquas nisi obtritis corde nec inueniris a superbis, nec si illi curiosa peritia numerent stellas et harenam et dimetiantur sidereas plagas et uestigent uias astrorum. Mente sua enim quaerunt ista et ingenio, quod tu dedisti eis, et multa inuenerunt et praenuntiauerunt ante multos annos, defectus luminarium solis et lunae, quo die, qua hora, quanta ex parte futuri essent, et non eos fefellit numeras. et ita factum est, ut praenuntiauerunt, et scripserunt regulas indagatas et leguntur hodie atque ex eis praenuntiatur, quo anno et quo mense anni et quo die mensis et qua hora diei et quota parte luminis sui defectura sit luna uel sol: et ita fiet, ut praenuntiatur. et mirantur haec homines et stupent qui nesciunt ea, et exultant atque extolluntur
Abbreviated transcription (Latin):
minuste proloquar in conspectudimei annumillum unde tricesimum a& atis meae
Iamuenerat casthaginem quidam manicheorum ep̃s faustus nomine magnus laqueu
diaboli: & multi in plicabantur in eo perin lecebram suauiloquentiae . quam ego iam
tam & sil audabam discernebam tamen auerita tererũ quarum discendarum aui¬
duseram nec qualiuasculo sermonis. sed quid mihi scientiae comedendum apponer &
nominatus apud eos ille faustus intuebar : fama enim deillo praelocuta mihierat :
quodess& honestarum omnium dostrinarum peritissimus & ad prime disciplinis libera¬
libus eruditus & quoniã multa phrlosophorum legerã memoriaeque mandatar& in ebã
exeis quaedam conparabam illis manicheorum longis fabulis & mihi probabiliora ista uide¬
bantur quaedixerunt illi quitantum potueruntꝰ ualere:ut possent aestimare saeculũ

Expanded text:
minus te! Proloquor in conspectu dei mei annum illum undetricensimum aetatis meae. minus te! Proloquor in conspectu dei mei annum illum undetricensimum aetatis meae. iam uenerat Carthaginem quidam manichaeorum episcopus, Faustus nomine, magnus laqueus diaboli, et multi inplicabantur in eo per inlecebram suauiloquentiae. quam ego iam tametsi laudabam, discernebam tamen a ueritate rerum, quarum discernendarum auidus eram, nec quali uasculo sermonis, sed quid mihi scientiae comedendum adponeret nominatas apud eos ille Faustus intuebar. fama enim de illo praelocuta mihi erat, quod esset honestarum omnium doctrinarum peritissimus et adprime disciplinis liberalibus eruditus. et quoniam multa philosophorum legeram memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam conparabam illis manichaeorum longis fabulis, et mihi probabiliora ista uidebantur, quae dixerunt illi, qui tantum potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum,
Abbreviated transcription (Latin):
osonima de tpscur pes sert: &quichnocuerunt tibi aut inquois periuuntiuimn desiene alin¬
uerun acd elist seque in nouis sina ustum &integrum quo enim sugerunt cumsig ret
a facidua in duit ibita nonin uenis as : sed fugerunt ut nonudereut teui d entasise aror
sonet iuasti & ustnres careneur sub trahentes selenitatitus doffendentes inf fetide
eus o cum ceiben tes mnasreri t atemsiam: Videlit nesciunt quo dubi quesis quem
mullus oar cum seribit loacaus oe solus es poracsens &oo his quis sonignt quo luibiquesis quent
creaturam tuam. Ipsi conuestantur. & ecceibies in corde eorum : in corde confitentium tibi
& proicientium seinte & plorantium insinutuo postuias suas difficiles & tufacilis tergens
lacrimas eorum & magis plorant & gaudent in fl&ibus quoniã tudnẽ non aliquis homo
caro & sanguis sed tudne qui fecistireficis & consolaris eos : & ubi ego eram quandotequȩ¬
rebam & tueras ante mee ego autem & ame discesseram : nec me inueniebam : quanto

Expanded text:
omnia et ipsi turpes sunt. et quid nocuerunt tibi? aut in quo imperium tuum dehonestauerunt a caelis usque in nouissima iustum et integrum? quo enim fugerunt, cum fugerent a facie tua.? aut ubi tu non inuenis eos? sed fugerunt, ut non uiderent te uidentem se atque rent injusti, et juste vexarentur; subtrahentes se lenitati tuae, et offendentes in rectitudinem tuam, et cadentes in asperitatem suam. Videlicet nesciunt quod ubique sis, quem nullus circumscribit locus, et solus es praesens, etiam iis qui longe fiunt a te. creaturam tuam. ipsi conuertantur, et ecce ibi es in corde eorum, in corde confitentium tibi et proicientium se in te et plorantium in sinu tuo post uias suas difficiles: et tu facilis tergens lacrimas eorum, et magis plorant et gaudent in fletibus, quoniam tu, domine, non aliquis homo, caro et sanguis, sed tu, domine, qui fecisti, reficis et consolaris eos. et ubi ego eram, quando te quaerebam? et tu eras ante me, ego autem et a me discesseram nec me inueniebam: quanto
Abbreviated transcription (Latin):
quambonus medicus qui& fortibus stabiliccicem uirtutis conserua re cupiat & infirmiss alubri¬
cuit in cordesuo firmus non habens necessi tatem. potestatem autem hab& sur uoluntatis & hoc
iudicciuit in cordesuoserua reuir ginem su ambene facit & qui non iungit melius facit: Mulier
uinccaestlegiquanco tempore uireius uiuit quod sidormierit uireius liberaitaẽ cuiuult nubat
cancumindño. Beatior autemeritsssic m anseri secundum meum cosilium puto enim & egospm̃¬
dĩ habeo hocẽ consiliumdi habere explorare diligenter om̃a & quemeliora su adere quetutiora
damarbieratur incedatdum modooccurrat: quo poss& in castris preconderebonauirginitatis
uia sed sublimis & cirduciua lidiore srequirit: bona & iamui duicacis nontam disficilis ue superir
sed confragosa & aspera cauciores exigit: bona & icamma trimonii. plana & director longio¬

Expanded text:
quam bonus medicus, qui et fortibus stabilitatem virtutis conservare cupiat, et infirmis salubriquam bonus medicus, qui et fortibus stabilitatem virtutis conservare cupiat, et infirmis salubrituit in corde suo firmus, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis; et hoc imonio iungit uirginem suam, bene facit, et qui non iungit, melius facit. mulier alligata est quanto tempore uir eius uiuit: quod si dormierit uir eius, liberata est: cui uult, nubat, tantum in domino. beatior autem erit, si sic permanserit, seDei habeo . Hoc est consilium Dei habere, explorare diligenter omnia, et quae meliora sunt, suadere; quae tutioradam arbitratur, incedat; dummodo occurrat, quo possit in castris praetendere. Bona virginitatis via, sed sublimis et ardua validiores requirit. Bona etiam viduitatis, non tam difficilis, ut superior: sed confragosa et aspera cautiores exigit. Bona etiam matrimonii, plana et directa longio
Abbreviated transcription (Latin):
in exilii locis priori martirib: t iuulo uitã excluit: Haecigit᷑ patientia in scousebio monasteru coc lut
usu &durioris obseruationis c̃su&udine heusit laborũ tolerantiã. Nc̃q bae duo incetentiore xp̃ianor deuotione presiantiora cẽ

Expanded text:
in exsilii locis priori martyribus titulo vitam exhalavit. 71. Haec igitur patientia in sancto Eusebio monasterii coaluit in exsilii locis priori martyribus titulo vitam exhalavit. 71. Haec igitur patientia in sancto Eusebio monasterii coaluit usu, et durioris observationis consuetudine hausit laborum tolerantiam. Namque haec duo in attentiore christianorum devotione praes
Abbreviated transcription (Latin):
quib locuples fides abundabat. Denique locupl&abant alios ipsi in opes ad sumptũ . opimi ad gram
teptabantur sed non mortificabant᷑. Inieiunus in laborib incustodus inuigilus euaeserunt deinfirittate
fortes non ex pettabant deliciarũ in lecebras quos seginabant fames non adurebat eos torrida aesta s qui¬
b: refrigerabat a& na spes gratiae: Non frangebant glaciales plage figida quib feruenti spũ uernebat
deuotio Non uerebant᷑ uincula hominũ quos ibs soluerat Nondesiderabant redimi a morte qui
praesumebant axp̃o resuscitari : Deniq sũs dronisius exegituotis ut in exilio uitã poner& neregressus
confusci insticutis seuusu infideliũ. studia pleb aut deri inuenir&. Meruitque hanegratiã ut pacẽdm
tranquillo effectu secũ referr&. Itaq ut eusebius sẽs prior leuauit usxllũ confessionis: ttabectꝰ dioniss

Expanded text:
quibus fides locuples abundabat. Denique locupletabant alios, ipsi inopes ad sumptum opimi ad gratiam. quibus fides locuples abundabat. Denique locupletabant alios, ipsi inopes ad sumptum opimi ad gratiam. Tentabantur, sed non mortificabantur, in jejuniis, in laboribus, in custodiis, in vigiliis. Evaserunt de infirmitate fortes . Non exspectabant deliciarum illecebras, quos saginabat fames: non adurebat eos torrida aestas, quibus refrigerabat aeternae spes gratiae: non frangebant glacialis plagae frigida, quibus ferventi spiritu vernabat devotio: non verebantur vincula hominum, quos Jesus solverat: non desiderabant redimi a morte, qui praesumebant a Christo resuscitari. 70. Denique sanctus Dionysius exegit votis, ut in exsilio vitam poneret; ne regressus confusa institutis seu usu infidelium studia plebis aut cleri inveniret: meruitque hanc gratiam; ut pacem Domini tranquillo affectu secum referret. Itaque ut Eusebius sanctus prior levavit vexillum confessionis; ita beatus Dionysius
Abbreviated transcription (Latin):
coniuncto sibi sc̃ae memoriae dionrsio qui post habuit imperatoris amit̾ium ẽxilio uolunterio
Iq memorabiles uiri circũdati armis uallati exercitu cũ raperentur de eccłs triũ febant deimperio
extorquere non potuit fidem subiger̃ besticlis animi feraatẽ . quae nocere sc̃is nequiuit: Praenim regis iralconis
ut in ꝓuerbus habes. Confessus ẽ uictũ se eẽ qui rogaba t it mutarent sententiã sed iliualidiorẽ calamũ
suũ ferreis gladus arbitrabantur: Deniq uulnerata ẽ ꝑfidia ut occider& non ẽ ualnerata scorũ fides
non desiderarunt patriũ sepulchrũ quib seruabatur caeleste domiciliũ. Errauerunt toto orbe utnhil
habentes & possidentes omnia. quocũq missi essent locus delicierũ piciabat᷑ Neqenimillis quid quã deera

Expanded text:
conjuncto sibi sanctae memoriae Dionysio, qui posthabuit imperatoris amicitiam exsilio voluntario. conjuncto sibi sanctae memoriae Dionysio, qui posthabuit imperatoris amicitiam exsilio voluntario. Itaque memorabiles viri circumdati armis, vallati exercitu, cum raperentur de Ecclesia majore, triumphabant de imperio: morum strepitus extorquere non potuit fidem, subegerunt bestialis animi feritatem, quae nocere sanctis nequivit. Ira enim regis, ira leonis, ut in Proverbiis habes . 69. Confessus est victum se esse, qui rogabat ut mutarent sententiam: sed illi validiorem calamum suum ferreis gladiis arbitrabantur. Denique vulnerata est perfidia, ut occideret, non est vulnerata sanctorum fides: non desiderarunt patrium sepulcrum, quibus reservabatur coeleste domicilium. Erraverunt toto orbe, ut nihil habentes, et possidentes omnia . Quocumque missi essent, locus deliciarum putabatur; neque enim illis quidquam deerat,
Abbreviated transcription (Latin):
instituta monachorũ tener& &ecdesicm reger& iciunu sobri&atte. Multũ &enim adium̃u accedit ad¬
tunicis &cciprinis exuiuis inditi inopes atq egemes argustis & dolorib: ad flicti in solitudinibuserrabap
int̃alta &condensa montiũ inua mipiu spluncarũ horrea fouearũ uadosa quorũ c̃uersauione dignꝰ orb
trarũ ñerc: Hic illi damiel ananias azcrics miscel qui inaula regia pascebentur ieiumio aleban
taquã indesertis ubo cispero potuq obuio mertioq regii seruuli regnis praeuduerunt. &cciptiuitatis decussou¬
go coniẽpserunt pore fiaies subiger̃ elim̃a uicerunt nacuiraignis extinserum hebitarunt flamas obta¬
der̃ auemgla di strinxer̃ lconũ ore & ubi in firmiores fieri estimabartur ib foruores repperiebantur.
Non refugiebant lidibria humana quicelestia sperabant praemia : Non orrebaont tenebras cer

Expanded text:
instituta nonachorum teneret, et Ecclesiam regerinstituta nonachorum teneret, et Ecclesiam regertunicis et caprinis exuviis induti, inopes atque egentes, angustiis et doloribus afflicti, in solitudinibus errabant, inter alta et condensa montium, invia rupium, speluncarum horrida, fovearum vadosa, quorum conversatione dignus orbis terrarum non erat. Hinc illi Daniel, Ananias, Azarias, Misael, qui in aula regia pascebantur, jejunio alebantur tamquam in desertis, cibo aspero, potuque obvio. Meritoque regii servuli regnis praevaluerunt, et captivitatem decusso jugo contempserunt, potestates subegerunt, elementa vicerunt, naturam ignis exstinxerunt, hebetarunt flammas, obtuderunt aciem gladii, strinxerunt leonum ora; et ubi infirmiores fieri aestimabantur, ibi fortiores reperiebantur: non refugiebant ludibria humana, quia coelestia sperabant praemia: non horrebant tenebras carc
Abbreviated transcription (Latin):
inter eẽt interpopulum & sacerdotem sihsdem adstringerentur legib: deb& p̃ponderare uitam
sacerdocis sicut praeponderatgratiã. Nam quialios praeceptis suis ligit deb& ipse legitim a preco¬
ta insecusto dire quã resistebam neordinarer postremo cumcogerer saltim ordinatio protelareur
sed non uduit prae scriptio praeualuit impressio: Tamenor dinationẽ meam occidemales episcopi iudiuo
nationi defuit uiscogentis ẽ sed nonde ẽ humiltias comp&ens sacerdotio. Vbiecusa noner&i uitiũ non in¬
pitiat᷑ quod sinaliis ecdesustanta sup o&it ordinandi sacerdotis c̃sideratio. quanta cura exp&iur in uer¬
cellensi ecclesia ubiduo partier exigiuidentur abepiscopo monasterii continentica. & disciplina ec desiae.
Haec enim primꝰ in occidentis partib diuersainterse eusebius scũe memariae conuxit. ut & inciunate posnis

Expanded text:
interesset inter populum et sacerdotem, si iisdem astringerentur legibus? Debet praeponderare vita interesset inter populum et sacerdotem, si iisdem astringerentur legibus? Debet praeponderare vita sacerdotis, sicut praeponderat gratia; nam qui alios praeceptis suis ligat, debet ipse legitima praecepta in se custodire. 65. Quam resistebam ne ordinarer! Postremo cum cogerer, saltem ordinatio protelaretur! Sed non valuit praescriptio, praevaluit impressio. Tamen ordinationem meam occidentales episcopi judicinationi defuit, vis cogentis est; si non deest humilitas competens sacerdotio, ubi causa non haeret, vitium non imputatur. 66. Quod si in aliis Ecclesiis tanta suppetit ordinandi sacerdotis consideratio, quanta cura expetitur in Vercellensi Ecclesia, ubi duo pariter exigi videntur ab episcopo, monasterii continentia, et disciplina Ecclesiae? Haec enim primus in occidentis partibus diversa inter se Eusebius sanctae memoriae conjunxit; ut et in civitate positus
Abbreviated transcription (Latin):
sed lex ẽ Quodlegisẽ igitur non remititur quasi culpa sed ten&ur quasi lex Ideo & apostolus legẽ posust
dicens  Siquis sinecrimine ẽ unius uxoris uir. Ergo quiasi necrimine ẽ unius uxorisuir: Ten&ur ad le
sacerdotii suscipiendi quicũt iterauerit coniugiũ culpã quidẽ non habe coinquinati. sed pracrogatiua exui¬
itur sacer dotis Diximus quid legis sit dicam̃ &ĩa quidrationis. Sed prius cognoscamus: non solu hoc aposto¬
lũ deepiscopo a pres bitero statuisse sed eiam pires in comcilio niccens tnactatos adidisse neque dericum
quẽ quã debere eẽ qui secunda coniugia soruiussit Quomodo enim potest consolari uiduã bonora re
cohortari cidcustodiendã uiduitaiẽ. seruad̃ martio fidem quiipse priori coniugio non reser uarit: cut quid

Expanded text:
sed lex est. Quod legis et igitur non remittitur, quasi culpa: sed tenetur, quasi lex. Ideo et Apostolus legem posuit, sed lex est. Quod legis et igitur non remittitur, quasi culpa: sed tenetur, quasi lex. Ideo et Apostolus legem posuit, dicens: Si quis sine crimine est, unius uxoris vir . Ergo qui sine crimine est, unius uxoris vir, tenetur ad legem sacerdotii suscipiendi: qui autem iteraverit conjugium, culpam quidem non habet coinquinati, sed praerogativa exuitur sacerdotis. 64. Diximus quid legis sit, dicamus etiam quid rationis. Sed prius cognoscamus non solum hoc Apostolum de episcopo et presbytero statuisse, sed etiam Patres in concilio Nicaeni tractatus addidisse, neque clericum quemquam debere esse, qui secunda conjugia sortitus sit. Quomodo enim potest consolari viduam, honorare, cohortari ad custodiendam viduitatem, servandam marito fidem, quam ipse priori conjugio non reservaverit? Aut quid