comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas. ĩ elligamꝰ nonuãto mentacõ. qua
speñ iiquitatis significare uoluit. aut
si aliquid nnt̾esse arbitrat᷑. tanco peius
aliquãto micius ut eũ nõ ꝑdat. quẽ uo̾
ꝑdit. tanco uehemẽcius odit. ꝙͣto seuiꝰ¬
us punit. O dit aũt omẽs qui opantur
ñquitatẽ. ac omẽs qui loquũ cur ienda¬
ciũ eciã ꝑdet. Quo cõstituco quis eoꝵ q
ħ asserũt cõmouebit̃ illis exemplis. cũ
dicit᷑. ꝗd si ad te hõ cõfugiat qui mẽdacõ
tuo possit a morte libari. Illa enĩ mors
quã stulte timẽt honiẽs qui pcc̃are nõ
timẽt. nõ aiam̃. s corpus occidit. sicus
dñs in eiingłio docet. Unde p̃cepit ne
ista timeatur. Os aut̃ qd̾ mẽtit nõ cor¬
pus. S aiam occidit. hiis enĩ u̾bis aꝑ¬
tissime scriptũ est. Os aũt qd̾ mẽtitur
occidit aiãm. Quomo gͦ nõ ꝑuersissiẽ
dicit᷑. ut alt̾ corpalit̾ uiuat. debe̾ altin̾
spũalit̾ mori. Na et ip̃a dilcĩo ꝓximi ex

Expanded text:
nato mendacio tamquam speciem iniquitatis significare uoluerit, aut, si aliquid interesse arbitrantur, tanto peius aliquanto mitius, ut eum non perdat; quem uero perdit, tanto uehementius odit, quanto seuerius punit. odit autem omnes, qui operantur iniquitatem; at omnes, qui loquuntur mendacium, etiam perdit. quo constituto quommovebitur illis exemplis, cum dicitur: Quid si ad te homo confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari? Illa enim mors quam stulte timent homines, qui peccare non timent, non animam, sed corpus occidit, sicut Dominus in Evangelio docet; unde praecipit ne ipsa timeatur : os autem quod mentitur, non corpus, sed animam occidit. His enim verbis apertissnon peruersissime dicitur, ut alter corporaliter uiuat, debere alterum spiritaliter mori? nam et ipsa dilectio proximi ex
Abbreviated transcription (Latin):
ecia mẽtiretur ut tantã ilła turpitu¬
dinẽ deuitaret. Ipam̃ enĩ cõsencoẽ
qua stuprũ paci mallet. quã churifi¬
care ydolis. nõ passionẽ dicũt eẽ. s
fcm̃. qd̾ ne facet᷑. eligit thurificare.
Quãto ig̾ mẽtaciũ ꝓcliuius elegiss.¬

Expanded text:
etiam mentiretur, ut tantam illam turpituetiam mentiretur, ut tantam illam turpitudinem deuitaret. ipsam enim consensionem, qua se stuprum pati mallet quam turificare idolis, non passionem dicunt esse, sed factum: quod ne faceret, elegit turificare. qua
Abbreviated transcription (Latin):
ti. si mẽdacio uelud officõso aliude pe¬
necrãdi aꝑitur locus. Auc enĩ tẽꝑa¬
lia cõmoda uł ꝓpria uł aliena uerica¬
ti p̃ponit. quicũq mẽcitur. quo quid
fieri põt ꝑuersus. aut cũ ueritati ⁊¬
adipisceride opitulante mẽdacio.t
uult face ydoneũ. int̾cludit aditu
ui̾tatis. uolẽs enĩ cũ mẽtit᷑ ẽẽ aptus
fit cũ uerũ dicit incertus. Quã obr̃e
aut nõ est credend̾ bonis. aut credẽ¬
traq ꝑte cõsidata atq tractata. Mon
tamẽ facile ferenda sentẽcia est. S ed
adhuc diligent̾ audiendi qui dicũt
uullũ ẽẽ tam malũ fcm̃ qd̾ nõ in ma¬
ious deuitacõe faciendũ sit. ꝑtine̾
aũt ad fcã hom̃n nõ solũ quitꝗd faci¬
ut. S quitꝗd eciã cũ cõsencõe paciũ¬
tur. Unde si exticit cã ut eliget uir¬
xp̃ianus thurificare ydolis ne cõsen¬
ciret stupro. qd̾ ꝑsecutor ei insi face̾t
minabat᷑. recte uident᷑ quer̾e̾ cur nõ

Expanded text:
ti, si mendacio uelut officioso alicunde peti, si mendacio uelut officioso alicunde penetrandi aperitur locus. aut enim temporalia commoda, uel propria uel aliena, ueritati praeponit, quicumque mentitur — quo quid fieri potest peruersius? — aut cum ueritati adipiscendae opitulante mendacio uult facere idoneum, intercludit aditum ueritati; nolens enim, cum mentitur, esse aptus fit, cum uerum dicit, incertus. quamobrem aut non est credendum bonis aut credentraque parte considerata atque tractata non tamen facile ferenda sententia est; sed adhuc diligenter audiendi, qui dicunt nullum esse tam malum factum, quod non in peioris deuitatione faciendum sit; pertinere autem ad facta hominum non solum quidquid faciunt, sed quidquid etiam cum consensione patiuntur. unde, si extitit causa, ut eligeret Christianus turificare idolis, ne consentiret stupro, quod persecutor ei, nisi faceret, minabatur, recte uidentur quaerere, cur non
Abbreviated transcription (Latin):
doctrine auttͣem int̾cipi et penitus ĩ¬
tire si ei quos ad illa ꝑduce conamur
mẽtucõ nr̃o ꝑsuademꝰ aliquãdo esse
mĩcient̾. Cũ enĩ doctrina salutaris p¬
cim credẽdis ꝑtim intlłigendis reb
constet. nec ad ea que intlłigenda st̾.
puẽm possit uͥ prius credenda credan¬
tur. quomõ credendũ est ei qui putat
aliqũ eẽ mẽciendũ ne forte tut mẽciat᷑¬
cũ p̃cipit ut credamꝰ Uñ enĩ sciri pot̃
utrũ et cũt habeat aliquã cam̃ sicut
ip̃e putat officiosi mendacii existimãs
falsa narracõe homiem̃ t̾ritũ posse a
libidĩe cohiberi. atq hoc modo ecia
ad spiritalia se cõsule̾mẽciendo arbi¬
tretur. Quo gen̾e̾ admisso atq ꝓba¬
to. omĩs omĩo fidei disciplina sb̾u̾ti¬
tur. Qua sb̃uersa nec ad inclłigenciã
ꝑuenit̃. cui capiende i sta puules nu¬
trit. atq ita onũs doctrina ueritatis
aufertur. cedẽs lucẽciossime falsica¬

Expanded text:
doctrinae auctoritatem intercipi et penitus indoctrinae auctoritatem intercipi et penitus interire, si eis, quos ad illam perducere conamur, mendacio nostro persuademus aliquando esse mentiendum. cum enim doctrina salutaris partim credendis, partim intellegendis rebus constet nec ad ea, quae intellegenda sunt, perueniri possit, nisi prius credenda credantur, quomodo credendum est ei, qui putat aliquando esse mentiendum, ne forte et tcum praecipit ut credamus? unde enim sciri potest, utrum et tunc habeat aliquam causam, sicut ipse putat, officiosi mendacii, existimans falsa narratione hominem territum posse a libidine cohiberi atque hoc modo etiam ad spiritalia se consulere mentiendo arbitretur? quo genere admisso atque adprobato omnis omnino fidei disciplina subuel-titur: qua subuersa nec ad intellegentiam peruenitur, cui capiendae ista paruulos nutrit. atque ita omnis doctrina ueritatis aufertur, cedens licentiosissimae falsita
Abbreviated transcription (Latin):
erit. Ut aũt aĩmꝰ corpi.ita ui̾tas ecia
ip̃i aĩo p̃ponẽda est. ut nõ solũ magis
ꝙͣ corpus. S eciã magis ꝙͣ seipm̃ appe¬
tat am̃iꝰ. Ita quippe erit integrior et ca¬
stioi cũ eusꝰ pocius minutabłitate ꝙͣ
sua mutibłitate pfruetur.Siaũt loch
cũ ita nstus̃ eẽt ut angłos eciã hospitẽ
suscipe mer̾etur stuprandas filias sodo¬
mitis optulit. ut femiaꝵ pocius ab erꝰ
corꝑa ꝙͣ uiroꝵ corrũpentur. quato di¬
ligecius atq cõstancius aĩ castitas in
ueritate seruanda est. cũ uerius ip̃e cor¬
pisuo ꝙͣ corpus uirile femineo corpi
ꝓferatur. Quod si quisꝙ putat idco
ternũ nuat. aut in hiis̃ reb quas mł¬
tũ diligit nõ offendat᷑ quo possit at
ctna u̾eritatẽ ꝓuenire discendo. nõ ĩ¬
tlligit pͥmo nullũ ẽẽ fligiciũ. qd̃ non
eade co̾dicõe suscipe cogatur.sicut iã
supius demõstratũ est. oem de ip̃us

Expanded text:
as as ipsi animo praeponenda est; ut eam non solum magis quam corpus, sed etiam magis quam se ipsum appetat animus. Ita quippe erit integrior et castior, cum ejus potius immutabilitate, quam sua mutabilitate perfruetur. Si autem Loth cum ita justus esset, ut angelos etiam hospites suscipere mereretur, stuprandas filias Sodomitis obtulit, ut feminarum potius ab eis corpora quam uirorum corrumperentur, quanto diligentius atque constantius animi castitas in ueritate seruanda est, cum uerius ipse corpori suo quam corpus uirile femineo corpori praeferatur I Quodsi quisquam putat ideo nterim uiuat aut in his rebus, quas multum diligit, non offendatur, quo possit ad aeternam ueritatem peruenire discendo, non intellegit primo nullum esse flagitium, quod non eadem condicione suscipere cogatur, sicut iam superius demonstratum est, deinde ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
simiꝰ corꝑe tanto scelacius coripitur
tolũtaria põt ẽẽ corrupcõ. Certe emiꝰ si
stpetor corpus inuaserit qui nec in
contrariuã possit. nec ullo cõsilio uł mẽ¬
dacõ denitari. nccͣt est fateami aliena si¬
bidse pudiciciã nõ posse uiolari. Qua
corpe. ntegritati corpis. integritas aĩ
p̃ponenda est. que met̾nũ seruan põt.
Qui aut̃ dixit integrũ aĩm ẽẽ mẽcien¬
tis. Eteñ libido quoq ip̃a recte diffim¬
tur. appetitus añni quo et̾nis bonis t¬
quelib tẽpalia p̃ponũtur. Nemo itaq põi
cõiuĩce̾ aliqñ ẽẽ mẽciendũ insi qui potĩt
ostende̾ et̾nũ aliqd̾ bonũ optiniꝰ mẽda¬
cõ posse. S cũ tanto quisq ab et̾ntate
aũt mentit᷑ a ui̾tate discedit. ab surdis¬
simũ est dice̾ discedendo in de posseat
aliqd alique ꝓuẽĩre. Aut si ħ aliquod
bonũ et̾nũ qd̾ nõ cõplectat᷑ ui̾tas. nõ
erit ueꝵ. et ideo nec bonũ erit. qr falsic̃¬

Expanded text:
corrumpitur. uoluntaria potest esse corruptio. certe enim si stuprator corpus inuaserit, qui nec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuitari, necesse est fateamur aliena libidine pudicitiam non posse uiolari. quapcorpore, integritati corporis integritas animi praeponenda est, quae in aeternum seruari potest. quis autem dixerit integrum animum esse metis? Etenim libido quoque ipsa recte definitur, Appetitus animi quo aeternis bonis quaelibet temporalia praeponuntur. Nemo itaque potest convincere aliquando esse mentiendum, nisi qui potuerit ostendere aeternum aliquod bonum obtine. Sed cum tanto quisque ab aeternitate a veritate discedit; absurdissimum est dicere, discedendo inde posse ad boni aliquid aliquem pervenire. Aut si est aliquod bonum aeternum quod non complectatur veritas, non erit
Abbreviated transcription (Latin):
cognosce̾. Nõ gͦ id agit̾ quo aĩo cõsulẽ¬
di aut nocendi. uł ille falsũ dixit ne fal¬
let. uł iste ueꝵ dixic ut falle̾t. S ex¬
ceptis cõmodis aut ĩcõmodis eoꝵ qui¬
b locuti sũt quãtũ ad ipãm ueri tatem¬

Expanded text:
cognoscere. non ergo id agitur, quo animo consulencognoscere. non ergo id agitur, quo animo consulendi aut nocendi uel ille falsum dixit, ne falleret, uel iste uerum dixit. ut falleret; sed exceptis commodis aut incommodis eorum. quibus locuti sunt, qua
Abbreviated transcription (Latin):
qr uoluit falłe. An pocuis neut̾ eoꝵ mẽ¬
titus est. ille qr uoluntatẽ hũt nõ fal¬
lendi. et ille qr uoluntat̃e huit uerum
dicẽdi. Nõ enĩ nũc agit̾ quis eoꝵ pcc̃auit.
S quis mentitus sit. cito enĩ iudet᷑ ille
pcc̃asse. qui ueꝵ dicẽdo egit ut hõ incid¬
rec in latrones. Ille aũt nõ pccãsse. sed
eciã benefecisse qui falsũ dicendo. egit ut
homo ꝑiuciẽ deuicaret. S possũt ista¬
exempla cõuerti. ut et ille aliquid gra¬
uius eũ pati uelit quẽ falli nõ uult. Mł¬
ti em̃ quedã uera cognoscendo sibi in¬
culerũt pniciẽ. si talia fuerũc ut eos
lat̾e̾ debuerĩt. et iste aliquid cõmodi ue¬
lit adipisa eũ quẽ uult falli. nõ nulli
enĩ qui sibi morte intulisset̃. si aliquid
mali qd̾ u̾e̾ cõtigat de caris sius cogno¬
uissent. falsũ pucando sibi peꝑcerũt. atq
ita falli eis ꝑfuit. sicut aliis offuit uera

Expanded text:
quia uoluit fallere. an potius neuter eorum menquia uoluit fallere. an potius neuter eorum mentitus est? ille, quia uoluntatem habuit non fallendi, et ille, quia uoluntatem habuit uerum dicendi. non enim nunc agitur, quis eorum peccauerit, sed quis mentitus sit. cito enim uidetur ille peccasse, qui uerum dicendo egit, ut homo incideret in latrones, ille autem non peccasse uel etiam bene fecisse, qui falsum dicendo egit, ut homo perniciem deuitaret. sed possunt exempla ista conuerti, ut et ille aliquid grauius eum pati uelit, quem falli non uult — multi enim quaedam uera cognoscendo sibi intulerunt perniciem, si talia fuerunt, ut eos latere debuerint — et iste II aliquid commodi uelit adipisci eum, quem uult falli. nonnulli enim, qui sibi mortem intulissent, si aliquid mali, quod uere contigerat, de caris suis cognouissent, falsum putando sibi pepercerunt; atque ita falli eis profuit, sicut aliis offuit uera
Abbreviated transcription (Latin):
lat. uelut si aliquã uiã nouit obsideri
a lacronib et timẽs neꝑ illa ꝑgat hõ
cuiꝰ saluti ꝓspicit. et eũ sat nõ ibi crede̾.
dicat eaz uiam nõ here latrones. ad ħ
ut illac nõ eat. dũ ideo credit latrones
ibi ẽẽ. qr ille dixit nõ ibi eẽ. cui nõ crece̾
statuit. mendacẽ putãs.altm̾ aut̃ qui t¬
sciẽs aut putãs uerũ eẽ qd̾ dicit ad hoc
tamẽ dicit. ut fallat. tamꝙͣ si homĩ nõ
sibi credenci dicat latrones milla uia
eẽ. ubi reua eos ẽẽ cognouit. ut ille cui
dicit. ꝑ illa uiã mag̾is ꝑgat. atq ita in
latrones̃ incidat. dũ putat falsũ ẽẽ qd̾¬
dicit ille. Quis gͦ istoꝵ mencit̃ ille qui
eligit falsũ dice̾ ne falsũ dicas fallat. an
ille qui eligit ueꝵ dic̾e̾ ut fallat. Ille qui
falsũ dicẽdo egit ut uerũ sequeret᷑. cui
dixit aniste. qui uer dicendo. egit ut
falsũ sequeret᷑ cui dreit. an forte ambo
mentiti sũt. ille qr uoluit falsũ dice̾. iste

Expanded text:
lat — uelut si aliquam uiam nouerit obsideri a latronibus et timens, ne per illam pergat homo, cuius saluti prospicit et eum scit sibi non credere, dicat eam uiam non habere latrones ad hoc, ut iliac non eat, dum ideo credit latrones ibi esse, quia ille dixit non ibi esse, cui non credere statuit mendacem putans alterum autem, qui sciens aut putans uerum esse quod dicit, ad hoc tamen dicit, ut fallat; tamquam si homini non sibi credenti dicat latrones in illa uia esse, ubi reuera eos esse cognouit, ut ille, cui dicit, per illam uiam magis pergat atque ita in latrones incidat, dum putat falsum esse quod ille dixerit. quis ergo istorum mentitur: ille, qui elegit falsum dicere, ne fallat, an ille, qui elegit uerum dicere, ut fallat? ille, qui falsum dicendo egit, ut uerum sequeretur cui dixit, an iste, qui uerum dicendo egit, ut falsum sequeretur cui dixit? an forte ambo mentiti sunt? ille, quia uoluit falsum dicere, iste,
Abbreviated transcription (Latin):
euis cõsencio. nulla aꝓꝓbac̃o tenere t᷑
quecũq ab eis passis eẽt illi deputare¬
tͣ ĩ iuriaꝵ accepcõ. illis cõmissio pct̃oꝵ
Debuit ne igit᷑ ait quispiã stuprũ ppe¬
ti pocius ꝙͣ thurificare. Si queris quid
debuerit neutrũ debuit. Si enĩ dixõ
aliquid hoꝵ debusse. aliquit hoꝵ app

Expanded text:
eius consensio, nulla adprobatio teneretur; quaecumque ab eis passus esset, illi deputaretur iniuriarum acceptio, illis commissio peccatorum. debuitne igitur, ait quispiam, stuprum perpeti potius quam turificare? si quaeris, quid debuerit, neutrum debuit. si enim dixero aliquid horum debuisse, aliquid horum adp
Abbreviated transcription (Latin):
pedm̃ eẽt ꝙͣ qd̾ alienũ. Nec ideo et i¬
d euis fie̾t qr in eũ comitretur et qr
id posset eui tare si suũ uellet admit¬
te̾. Tocus itaq huiꝰ qõnis nodus ad
tur. si leuiori tuo pcc̃o id possis eui¬
tare nec facias. an excepta omi ĩmũ¬
dicia corꝑali. nenio enĩ aliꝙ̃ imui¬
dũ fieri dicit. si ocuidat᷑. auc mittatur
ĩ cartem̾. aut ĩnnicus hẽatur. aut fla¬
gelletur. ceti̾sq tormẽtis et crucia¬
tib affligatur. aut ꝓscribat᷑. dãpns¬
q afficiatur gͣuissimis utiq adulti¬
mã nuditate aut expoliet᷑ honorib.
atq ingẽtes accipiat cõtumelias ꝑ q̃
cũq ꝯuicia. Quitqd hoꝵ quisq ĩiiste
passus fuit. nemo est cã demẽs qui
eũ ĩniũdũ fieri dicat. ac si fimo ꝑfũ¬
dat᷑. aut si tale aliꝗd ꝑ omẽs in funca¬
t̃ uł inculcet᷑. paciat᷑ uemuliebria.
om̃i fere sensus exhorret. et cõspur ca¬
tũ atq mũdũ uocant. Ita ig̾ cõcludẽ¬

Expanded text:
et, quam quod alienum. nec ideo et illud eius fieret, quia in eum committeretur et quia id posset euitare, si suum uellet admittere. Totus itaque huius quaestionis nodus ad tur, si leuiore tuo peccato id possis euitare nec facis, an excepta est omnis inmunditia corporalis. nemo enim aliquem inmundum fieri dicit, si occidatur aut mittatur in carcerem aut in uinculis habeatur aut flagelletur ceterisque tormentis et cruciatibus adfligatur aut proscribatur damnisque afficiatur grauissimis usque ad ultimam nuditatem aut spolietur honoribus atconuicia: quidquid horum quisque iniuste passus fuerit, nemo est tam demens, qui eum inmundum fieri dicat. at si fimo perfundatur aut si tale aliquid ei per os infundatur uel inculcetur patiaturue muliebria, omnium fere sensus abhorret, et constupratum atque inmundum uocant. ita igitur concluden
Abbreviated transcription (Latin):
cile Rnder põt nulla ẽẽ pudiciciã corpe
ris.insi ab integritate aĩmi pendeat. qͣ
disrupta. cadat ncce est. eci ã simtacta
uedeitur. et ideo nõ i reb tẽpalibus
ẽẽ nuumerand̾a.qi que ĩuitis possit anfer

Expanded text:
ccris, nisi ab integritate animi pendeat; qua disrupta cadat necesse est, etiamsi intacta videatur; et ideo non in rebus temporalibus esse numerandam, quasi quae invitis
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat in corpe cũ si suũ corpus ꝓpte̾a
corrũpendũ daret oñ uidicõ nepha¬
rie turpitudĩs d apnaret. ꝓide nõ est
m ista questione attendent̾. isi utru
liquitas sit nsedaciũ. Quod cũ supra
memoratis documẽtis asseratur. uidẽ¬
dũ est ita quen utrũ ꝓ alterius salute
mentiri aliquis debeat. Ac si queretur
utrũ ꝓ alterius salute ĩiquus aliquis¬
ẽẽ debeat. Quod si respuit a se saluten
quenõ põt nͥ equi tate seruari. et se ut
p̃ponaniꝰ nõ solũ alterius. s eciã nr̃e sa¬
luti temꝑali iubet. quid restat ĩquiunt
qd̾ dubitare debeamꝰ nũꝙͣ omĩo est ñ¬
ciendũ. Nõ enĩ dici põt ẽẽ aliquid ĩ tem¬
palib cõmodis salute. ac uita corpali
maius aut carius. Uñ si nec ip̃a ip̃a est¬
corpis qr młtu honorabli ꝓsonauidet᷑
occure et ꝓ se flagitare mẽdatiũ. ut si
stuprator incũbat qui possit mẽdacio de¬
uitar sine dubitacõe mencientũ sit. Fa¬

Expanded text:
corpus propterea corrumpendum daret, omnium judicio nefariae turpitudinis damnaretur? Proinde non est in ista quaestione attendendum, nisi utrum iniquitas sit mendacium. Quod cum supra commemoratis documentis asseratur, videndum est ita quaeri utrum pro alterius salute mentiri aliquis debeat, ac si quaereretur utrum pro alterius salute iniquus esse aliquis debeat. Quod si respuit animae salus, quae non potest nisi aequitate servari, et se ut praeponamus non solum alterius, sed etiam nostrae saluti temporali jubet; quid restat, inquiunt, quo dubitare debeamus numquam omnino esse mentiendum? non enim dici potest esse aliquid in temporalibus commodis salute ac uita corporali maius aut carius. unde si nec ipsa praecorporis quia multum honorabili persona uidetur occurrere et pro se flagitare mendacium, ut, si stuprator inruat, qui possit mendacio deuitari, sine dubitatione mentiendum sit, fa
Abbreviated transcription (Latin):
uł existimat ꝓpt̾ea falsũ putari posse qd̾
dicit᷑. qñ ab ipo dicit᷑. Quãobrẽ cũ ideo ue¬
rũ dicit ut falsũ putet᷑. ideo ueꝵ dicit t
ut fallat. Querẽdũ gͦ est quis pocius
mẽciat᷑. utrũ ille qui falsũ dicit ne fallat.
an ille qui uerũ dicit ut fallat. cũ et ille
scit uł putet se falsũ dice̾. et iste sciat uł
putet uerũ se dic̾e̾. Iam enĩ diximꝰ eum
qui uescit falsũ ẽẽ qd̾ enũciat nõ mẽtir
sib̾ putat ueꝵ. ħ eũq pocius mẽtiri qui
eciã ueꝵ enũciat cũ falsũ putat. quia ex
ai sui siña iudicandi sũt. De illis itaq nõ
aur putat se falsũ dic̾e. et ido dicit ne fal

Expanded text:
uel existimat propterea falsum putari posse quod uel existimat propterea falsum putari posse quod dicitur, quoniam ab ipso dicitur. quamobrem cum ideo uerum dicit, ut falsum putetur, -ideo uerum dicit, ut fallat. quaerendum ergo est, quis potius mentiatur: utrum ille, qui falsum dicit, ne fallat, an ille, qui uerum dicit, ut fallat, cum et ille sciat uel putet falsum se dicere et iste sciat uel putet uerum se dicere. iam enim diximus eum, qui nescit falsum esse quod enuntiat, non mentiri, si hoc putat uerum, eumque potius mentiri, qui etiam uerum enuntiat, cum faanimi sui sententia judicandi sunt. De illis itaque nonum qui scit aut putat se falsum dicere, et ideo dicit ne fal
Abbreviated transcription (Latin):
quauis falle̾ uolui̾t. nͥ hactenꝰ fallit qua¬
tenꝰ putatur. ita eciã nosse uł putareut
enũciat. Quãꝙͣ sb̃̾tilissĩe querat̃ utrũ cũ
abest uoluntas fallendi absit omĩo mẽ¬
daciũ. Quid enĩ si quisq falsum loquẽs
qd̾ falsũ ẽẽ existimat. ideo tam̃e faciat qr
putat sibi nõ credi ut comus falsa fide
absterrẽt eũ cui loquit̃ quẽ sentit sibit
uolle cred̾e̾. Hoc enĩ studio nõ fallendi
mentit᷑. Simendaciũ est enũciare aliꝙͥ
alit̾ ꝙͣ scis ẽẽ uł putas. si aũt m̃etaciũ
nõ est uͥ eũ aliquid enũciat uolintatet
fallendi. nõ mentit᷑ iste. qui ꝓptea falsũ
qd̾ loquit᷑. ut ille cui loqui t̃ nõ ei credẽ¬
donõ fallat᷑ qr eũ sibi nõ crediturũ ułno
uit uł putat. Uñ si appareat fieri posseut
aliquis ꝓpteã falsũ dicat ne fallatur ille
cui dicit᷑. existit aliquid econtrario gñs
ꝓpt̾ea uerũ dicentis ut fallat. Qui eñ

Expanded text:
quamuis fallere uoluerit: nisi hactenus fallit, quaquamuis fallere uoluerit: nisi hactenus fallit, quatenus putatur ita etiam nosse uel putare ut enuntiat. Quamquam subtilissime quaeratur, utrum, cum abest uoluntas fallendi, absit omnino mendacium. Quid enim? si quisque falsum loquens, quod falsum esse existimat, ideo tamen facit, quia putat sibi non credi, ut eo modo falsa fide absterreat eum, cui loquitur, quem sentit sibi nolle credere? hic enim studio non fallendi mentitur, si mendacium est enuntiare aliquid aliter quam scis esse uel putas; si autem mendacium non est nisi cum alfallendi, non mentitur iste, qui propterea falsum quod loquitur, ut ille cui loquitur non ei credendo non fallatur, quia eum sibi non crediturum vel scit vel putat. Unde si appareat fieri posse ut aliquis propterea falsum dicat, ne fallatur ille cui dicitur; existit aliud e contrario genus, propterea verum dicentis ut fallat. Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
uł putat et nõ ꝓfert. altã eius re qua
ꝓ ista ꝓfert sciẽs falsam ẽẽ uł putans
Ex quo fit ut possit falsũ dice nõ mẽci¬
es. Si putatista ẽẽ ut dicit. quãus nõ
ita sit. et possit ueꝵ dic̾e mẽciẽs. si pu¬
tat falsũ ẽẽ et ꝓuero enũcias. ꝙͣuis re¬
uera ita sit ut enũciat. Ex ãnm enĩ sui
sentẽcia. nõ exreꝵ ip̃aꝵ uarietate uł fal¬
sitate mẽciẽs. auc nõ menciẽs indicandꝰ
est. Põt itaq ille qui falsũ ꝓ uo̾ enũciat
qd̾ tamẽ uerũ ẽẽ opmatur errãs dici et
temerarius. Menciens aũt nõ rt̃e dicit᷑.
quia cor duplex cũ enũciat nõ h nec fal¬
l̾e cupit si fallit᷑. Culpa u̾o mẽciẽtis est
in enũçiando aĩo suo fallendi cupiditas.
siue fallat cũ ei credit̾ falsũ enũcianti.
siue nõ fallat cũ ei nõ credit᷑. uł cũ ueꝵ
enũciat uoluntate fallendi qd̾ putatno.
uerũ. Quod cũ ei credit᷑. nõ utiq fallit.

Expanded text:
uel putat et non profert; altera eius rei, quam pro ista profert sciens falsam esse uel putans. ex quo fit, ut possit falsum dicere non mentiens, -si putat ita esse, ut dicit, quamuis non ita sit; et ut possit uerum dicere mentiens. si putat falsum esse et pro uero enuntiat, quamuis reuera ita sit, ut enuntiat. ex animi enim sui sententia, non ex rerum ipsarum ueritate uel falsitate mentiens aut non mentiens iudicandus est. potest itaque ille, qui falsum pro uero enuntiat, quod tamen uerum esse opinatur, errans dici et temerarius; mentiens autem non recte dicitur, quia cor duplex cum enuntiat non habet nec fallere cupit, sed fallitur. culpa uero mentientis est in enuntiando animo suo fallendi cupiditas; siue fallat, cum ei creditur falsum enuntianti; siue non fallat, uel cum ei non creditur uel cum uerum enuntiat uoluntate fallendi quod non putat uerum. quod cum ei creditur, non utique fallit,
Abbreviated transcription (Latin):
tit se ignorare qd̾ credit. quauis dere.
quã se ĩgnorare credit nouit onũo nõ
dubitet. si eam firmissĩe credit. Quod
aut opinat̃ putat se scire qd̾ nescit. Qͥs¬
quis aũt hoc enũtiat qd̃ uł creditũ aĩo
uł opinatũ tenet. eciã si falsũ sit̃. non
mencit᷑. hoc em̃ debet enũciacõis sue
fidei. ut illd̾ ꝑ cã ꝓferat. qd aĩo tenet
et sic hẽat ut ꝓfert. Nec ideo tamẽ int¬
nullo uicio est. ꝙͣuis nõ mẽciat᷑. si auc
nõ credenda credit. aut qd̾ ignorat nos¬
se se putat. eciã si ueꝵ sit. In cognicũ eĩ
h ꝓ cognito. Quappille mentit᷑ qui a¬
liud h in aĩo et aluid uerbis uł quib¬
lib significacoĩb enũciat. Uñ eciã cor¬

Expanded text:
tit se ignorare quod credit, quamuis de re, tit se ignorare quod credit, quamuis de re, quam se ignorare nouit, omnino non dubitet, si eam firmissime credit; qui autem opinatur, putat se scire quod nescit. Quisquis autem hoc enuntiat quod vel creditum animo, uel opinatum tenet, etiamsi falsum sit, non mentitur. hoc enim debet enuntiationis suae fidei, ut illud per eam proferat, quod animo tenet, et sic habet, ut profert. nec ideo tamen sine uitio est, quamuis non mentiatur, si. aut non credenda credit aut quod ignorat nosse se putat, etiamsi uerum sit; incognitum enim habet pro cognito. quapropter ille mentitur, qui aliud habet in animo et aliud uerbis uel quibuslibet significationibus enuntiat. unde
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃handas nisi cũ totũ ꝑlegis. atq ita¬
forte minus rep̃hendes. eloquiũ noli q̃¬
re̾ młtum enĩ de reb laborauimꝰ. et t
de celeritate absoluendi tã nccͣia. coti¬
diane uite operi unde hactenꝰ ac ꝓpe nul¬
la fuit nob̾ cura uerboꝵ ¶ Exceptis gͥ
iocis que nũꝙͣ sũt putanda mẽdacia. ha¬
bent enĩ eui dentissinã ex ꝓnũciacõne.
atq ip̃o iocantis effcũ significacõe aĩ.
nequaꝙͣ falsitatis. et si nõ uera enũciã¬
tis. Quo gen̾e utrũ sit utendũ ꝑfcĩs aĩ¬
mis. alia questio est ꝙͣ mõ enodandam
nõ suscepimiꝰ. Exceptis gͦ iocis. prius
agendũ est. ne mentiri existimet᷑. qui
nõ mẽtit᷑. Quaꝓpt̾ uidend̾ est quid sic
mendaciũ. Nõ enĩ omĩs qui falsũ dicit.
mentit᷑. si credit aut opinat᷑ uerũ esse
qd̾ dicit. Int̾ cresd̾e̾ aũt et opinari. hoc
distat. qd̾ aliquãdo ille qui credit. sen¬

Expanded text:
reprehendas, nisi cum totum legeris; atque itareprehendas, nisi cum totum legeris; atque ita minus reprehendes. eloquium noli quaerere; multum enim de rebus laborauimus et de celeritate absoluendi tam necessarii cotidianae uitae operis: unde tenuis, ac prope nulla fuit nobis cura uerborum. Exceptis igitur iocis, quae numquam sunt putata mendacia — habent enim euidentissimam ex pronuntiatione atque ipso iocantis affectu significationem animi nequaquam fallentis, etsi non uera enuntiantis: quo genere utrum sit utendum perfectis animis, alia quaestio est, quam modo enodandam non suscepimus — exceptis ergo iocis prius agendum est, ne mentiri existimetur qui non mentitur. Quapropter uidendum est, quid sit mendacium. non enim omnis, qui falsum dicit, mentitur, si credit aut opinatur uerum esse quod dicit. inter credere autem atque opinari hoc distat, quod aliquando ille, qui credit, sen
Abbreviated transcription (Latin):
Agna questio est de men¬
dacio. que nos ĩ ipĩs cotidi¬
anis actib nr̃is sepe con¬
turbat. ne aut teme̾ ac
honesto quodã et officõso ac misericor¬
di mẽdacio. quã qõne tã sollicite ꝑcͥt¬
tabmiꝰ. ut queramꝰ cũ querentib utͣ
aucẽ aliquid ĩueniamꝰ nichil nobis te¬
mẽ affurmantib lectori bene attendẽ¬
ti sacis indicabit ip̃a tractacõ. latebrosa
est enĩ minis. et quibdaz .q. cauerno¬
sis anfractib. sepe intẽcoem̃ queren¬
tis eludit. ut mõ uelut elabatur de maĩ¬
b qd̾ iuẽtum erat mõrursus appareat
et rursus absorbeat̃. ad extremũ tamẽ
sentẽciã nrañĩ uelud cercõi indago cõ¬
prehendat. ni qua siullꝰ error est. cum
ab omĩ errore ueritas liberet. atq in
omĩ errore falsitas inplicet. nũꝙͣ exra¬
n cucius existimo. ꝙͣ in amore ninuo
ueritatis et reieccõe ninna falsitacis
ẽẽ. Ip̃a aut uĩtas fortasse adhuc dicat.
nõdũ est satis. Sane quisas legis inch̾

Expanded text:
agna quaestio est de mendacio, quae nos in ipsis quotidianis actibus nostris saepe conturbat: ne aut temere achonesto quodam et officioso ac misericordi mendacio. Quam quaestionem tam sollicite pertractabimus, ut quaeramus cum quaerentibus; utrum autem aliquantum inueniamus, nihil nobis temere adfirmantibus lectori bene adtendenti satis indicabit ipsa tractatio. latebrosa est enim nimis et quibusdam quasi cauernosis anfractibus saepe intentionem quaerentis eludit, ut modo uelut elabatur e manibus quod inuentum erat, modo rursus adpareat et rursus absorbeatur. ad extremum tamen sententiam nostram uelut certior indago conprehendet. in qua si ullus error est, cum ab omni errore ueritas liberet atque in omni errore falsitas inplicet, numquam errari tutius existimo, quam cum in amore nimio ueritatis et reiectione nimia falsitatisesse; ipsa autem ueritas fortasse adhuc dicat: nondum est satis. sane quisquis legis, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ detestacõe dãpnantes. Quomo
inquit nõ cũ eis facit. qñ illi hoc non
facen̾t si ip̃e illud face̾t. Hoc mõ fran¬
gnnꝰ ianuã cũ effractorib. qr si nõ eã
claud̾emꝰ illi nõ frangen̾t. et occidin
nõ occident. aut si fateam᷑ nob̾ aliqs
parricidiũ se fcũrũ nos cũ eo facimꝯ
si cũ possumꝰ eũ prius ꝙͣ faciat nõ int̾¬
ficimiꝰ qñ alit̾ eũ uł cohibe̾ uł ĩpedire
nõ possimꝰ. Totide u̾bis enĩ dici põt fe¬
cisti cũ eo. quia ħ ille nõ feciset si tu
illud fecisses. Ego utrũq malũ fieri
nollem s id tantũ caue̾ potui ne fie̾t
qd̾ erat ĩ mea pot̃ate. Alteꝵ aut̃ alienũ
qd meo p̃cepto extingu̾e nõ potui me¬
o malefcõ impedire nõ debiu. nõ gͥ pec¬
cante aꝓpbat quiꝓ alio nõ pectat et
neutrũ placet ilsi qui ntrũq nollet ad¬
mitti. S illud qd̾ se ꝑtinet eciã pot̾a¬
te nõ ꝑpecrat. Quod aũt ad alteꝵ so¬

Expanded text:
mus detestatione damnantes. Quomodo, mus detestatione damnantes. Quomodo, inquis, non cum eis facit, quando illi hoc non facerent, si ipse illud faceret? hoc modo frangimus ianuam cum effractoribus, quia, si non eam clauderemus, ilnon occiderent alios. Aut si fateatur nobis aliquis parricidium se facturum, nos cum eo facimus, si cum possumus eum priusquam faciat, non intrficimus. quando aliter eum uel cohibere uel inpedire non possumus. totidem uerbis enim dici potest: fecisti cum eo, quia hoc ille non fecisset, si tu illud fecisses. ego utrumque malum fieri nollem; sed id tantum cauere potui, ne fieret, quod erat in mea potestate; alterum autem alienum, quod meo praecepto extinguere non potui, meo malefacto inpedire non debui. non ergo peccantem adprobat, qui pro alio non peccat; et neutrum placet ei, qui utrumque nollet admitti, sed illud, quod ad se pertinet, etiam potestate non perpetrat, quod autem ad alterum, so
Abbreviated transcription (Latin):
eius occiden̾t. nõ illũ parricidã. Sic̃
gͦ huiꝰ canti sceliꝰ ꝑticeps iste nõ eẽt ci
elegisset. prẽm suũ pocius ab illis int̾¬
fici eciã sacrilegũ cuiꝰ aĩa rapetur ad pe¬
nas. ꝙͣ fidẽ sua falso cestĩonio uiolan.
Sic talis ille cõsensus nõ eũ face̾t tan¬
ti flagicii ꝑticipẽ si male face̾ ille nol¬
let. quitꝗd alii ꝓptẽa fecissent qr ip̃e t¬
nõ facet. Quid enĩ tales ꝑ secutores
dicũt nͥ fac male ne nos faciamꝰ. qui
si u̾e nob̾ faciẽtib nõ fecissent. nec sic
eis nr̃o scele̾ suffragari deberemꝰ.Nũ¬
uo qñ ĩa faciũt cũ ĩsta dicũt. cur no¬
bcũ pocius. ꝙͣ soli tupes atq ĩnocen¬
tes sũt. Nõ enĩ cõsensus ille dicẽdus
est. qr nõ aꝓpbamꝰ qd̾ faciũs semꝑ op¬
tantes. et ꝙͣtũ in nobis est ꝓhibẽtes
ne faciant. fcm̃q ipoꝵ nõ solũ non
ꝯmittẽtes cũ eis. S eciã quãta possiu¬

Expanded text:
ejus occiderent, non illum etiam parricidam? Sicut ejus occiderent, non illum etiam parricidam? Sicut ergo hujus tanti sceleris particeps iste non esset, cum elegisset patrem suum potius ab aliis interfici, etiam sacrilegum, cujus anima raperetur ad poenas, quam fidem suam falso testimonio violare: sic talis ille consensus non eum faceret tanti flagitii participem, si male facere ipse nollet, quidquid alii propterea fecissent, quia ipse non faceret. Quid enim tales persecutores dicunt, nisi, Fac male, ne nos faciamus? Qui si vere, nobis facientibus, non fecissent, nec sic eis nostro scelere suffragari deberemuiam faciunt, cum ista non dicunt, cur nobiscum potius quam soli turpes atque nocentes sint? non enim consensus ille dicendus est, quia non adprobamus quod faciunt, semper optantes et, quantum in nobis est, prohibentes, ne faciant, factumque ipsorum non solum non committentes cum eis, sed etiam quanta possu
Abbreviated transcription (Latin):
h aꝓpbacoem̃. auc utrũ aꝓpbac̾o sit cũ
dicit. expedit ħ paci pocius ꝙͣ illud fa¬
ce̾. Erutrũ recte ille feci̾t churificare
ꝙͣ stuprũ pati. et utrũ menciẽdũ eẽt
pocius. si ea condicõ daret̃ ꝙͣ churifi¬
cand̾. S si talis cõsenco ꝓfco henda
est. homcide sũt eciã qui occidi malu¬
erũt. ꝙͣ falsũ cestĩoniũ dic̾e̾. et qd̾ est
homicidiũ grauuis in se ip̃os. Cur eĩz
hoc pacto nõ dicatur ꝙ ip̃i se occideñt.
qr hoc elegerũt in se fieri ne facen̾t qd̾
cogebantur. Aut si grauiꝰ putabat᷑ ali¬
qñ occide̾ ꝙͣ se ipm̃. quid si hec cõdicõ
martiri ꝓpon̾etur. ut si nollet de xp̃o
falsũ testiõniũ dic̾e̾. atq ĩmolare de¬
moĩb. ante ocłos ipĩus. alus nõ qb
homo. S pat̾ euis ocide̾tur rogãs
eciã filiũ neid ꝑseuerancia sua fieri ꝑ¬
mittẽt. Nõne maĩfestũ est illo in testi¬
monii ficelissimi sentẽcia ꝑuiẽte solo
homicidas futuros fuisse qui patrez

Expanded text:
 approbationem; aut utrum approbatio sit, cum dicitur, Expedit hoc pati potius quam illud facere; et utrum recte ille fecerit thurificare quam stuprum pati; et utrum mentiendum esset potius, si ea conditio daretur, quam thurificandum. Sed si talis consensio pro facto habenda est, homicidae sunt etiam qui occidi maluerunt quam falsum testimonium dicere; et quod est homicidium gravius, in se ipsos. Cur enim hoc pacto non dicatur, quod ipsi se occiderint; quia elegerunt hoc in se fieri, ne facerent quod cogebantur? Aut si gravius putatur alium occidere quam se ipsum, quid si haec conditio martyri proponeretur, ut si nollet de Christo falsum testimonium dicere atque immolare daemonibus, ante oculos ipsius alius non quilibet homo, sed pater ejus occideretur, rogans etiam filium ne id perseverantia sua fieri permitteret? Nonne manifestum est, illo in testimonii fidelissimi sententia permanente, solos homicidas futuros fuisse, qui patrem
Abbreviated transcription (Latin):
ncͣt̾ie. nec iam cuiꝙͣ hom̃i salutares. Qd̾¬
si auctas mẽciendi nec de autiquis lib¬
ris ꝓferri põt. uł quia nõ est mẽdaciu
datur. nec de noui testamẽti libris qui¬
a correctio pocius ꝙͣ simulacõ. sicut la¬
crime pocius ꝙͣ negacõ petri est initã¬
ca. Iaz illis exempus que de cõmuni ui

Expanded text:
necessariae nec iam cuiquam hominum salutares. Quonecessariae nec iam cuiquam hominum salutares. Quodsi auctoritas mentiendi nec de antiquis libris proferri potest, uel quia non est mendacium, datur, nec de noui testamenti libris, quia correctio potius quam simulatio, sicut lacrimae potius quam negatio Petri est imitanda. Iam illis exemplis, quae de c
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ lib̾tate paulus pat̾nas obseruacõ¬
nes seruauit. hoc unil cauẽs et p̃dicãs
ne sine hiis salus xp̃iana nulla pate̾tur.
Pecrus aũt siła cõe sua tamꝙͣ inuidaisi¬
no salus eẽt cogebat gentes uidaiza̾e.
qd̃ uerba pauli ostendũt dicentis. Quo¬
mõ gentes cogis uidaizare. Nõ enĩ co¬
gentur nisi uiderent eũ sic eas obser¬
uare qiͣ pret̾ illas saluus eẽ nõ possẽt.
Petri igͥ simulacõ libertati pauli nõ ẽ
cõpanda. et idco petrũ amare debeniꝰ
libentꝰ correctũ. nõ aũt astrue̾. eciã de
pauli autͣte mendatiũ. qui et pecrum
corã omĩb ĩ rtam̃ mã reuocauit. ne gẽ¬
tes ꝑ cũ iudaizare cogerent̃. et ip̃e sue
predicacõi attestatus est. qui cũ puta¬
retur hostis pat̾naꝵ tradiconũ eo qd̾
nolebat impori̾e gentib. nõ asꝑnatus
eas ip̃e niore pr̃ino celebrare. sacis oñ¬
dit hoc ĩ eis xp̃o aduẽiente remansisse
ut nec uideis eeñt ꝓuncõse nec gentib

Expanded text:
igitur libertate Paulus paternas obseruationes obseruauit, hoc unum cauens et praedicans, ne sine his salus christiana nulla putaretur. Petrus autem simulatione sua, tamquam in iudaismo salus esset, cogebat gentes iudaeizare, quod uerba Pauli ostendunt dicentis: quomodo gentes cogis iudaeizare? non enim cogerentur, nisi uiderent eum sic eas obseruare, quasi praeter illas salus esse non posset. Petri ergo simulatio libertati Pauli non est conparanda. et ideo Petrum amare debemus libenter correctum, non autem astruere etiam de auctoritate Pauli mendacium, quia et Petrum coram omnibus in rectam uiam reuocauit, ne gentes per eum iudaeizare cogerentur, et ipse suae praedicationi adtestatus est, qui cum putaretur hostis paternarum traditionum eo quod nolebat eas inponere gentibus, non aspernatus eas ipse more patrio celebrare satis ostendit hoc in eis Christo adueniente remansisse, ut nec iudaeis essent perniciosae nec gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cͥcuit q̃ ht̃ aur̃. ⁊ carbuncłm ⁊ lapidẽ prassi¬
nũ. id est disciplinã uiuẽdi que ab oĩb t̾re¬
is sordibꝰ ^ ecocta enitestir sic̃ aur̃ optim̃
⁊ u̾itatẽ qmͣ nulla fł̾itas uincit sicut carbun¬
ditate lapidis prassum sigͥficat᷑ p̃p ingorẽ
qui nõ arescit. ffluuius aũ ille qui cͥcuit tͥrã
echiopiã. młtũ calitam at feruentẽ ÷ sigͥrat
forcicudinẽ calore accõnis. alacrem acz im¬
pigͣm. dertius aũt tigris qui uadit cõtra as¬
siuos: ⁊ sigͥcat tẽpanciam q̃ resistit libidini.
młtũ adi̾isanti cõsiliis prutencic. Uñ plerũ¬
q inscͥpturis assirii adu̾sarioꝵ loco ponĩt᷑. Quar

Expanded text:
aurum et carbunculum et lapidem prasinum, id est, disciplinam vivendi, quae ab omnibus terrenis sordibus quasi decocta enitescit sicut aurum optimum; et veritatem, quam nulla falsitas vincit, sicut carbunditate lapidis prasini significatur, propter virorem qui non arescit: fluvius autem ille, qui circuit terram Aethiopiam, multum calidam atque ferventem, significat fortitudinem calore actionis alacrem atque impigram. Tertius autem Tigris vadit contra Assyrios, et significat temperantiam, quae resistit libidini, multum adversanti consiliis prudentiae. Unde plerumque in Scripturis Assyrii adversariorum loco ponitur. Q
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ credimꝰ quid mir si corpꝰ ꝙ delimo quati cũ:
fcm̃ est potuit ab õĩpotẽt accifice tale fĩ in
ulła molestia ulła indigencia teuciaret hõi¬
uemi añ pcãn. ⁊ nuilla corrupcõne tabescͥet.

Expanded text:
cem credimus; quid mirum si corpus, quod de limo qualicumque cem credimus; quid mirum si corpus, quod de limo qualicumque factum est, potuit ab omnipotenti artifice tale fieri, ut nulla molestia, nulla indigentia cruciaret hominem ante peccatum, et nulla corruptione tabesceret?
Abbreviated transcription (Latin):
sibilẽ caturã quid dehoĩe sp̃ałr intimetur:
limꝰ fu̾it t̃ q̃ mat̾ia noĩs limi sigͥficata sit
Illi aũt ĩ nuici uet̾ũ libroꝵ oĩa carnalit̾ ĩtu
solẽt ꝙ deluo õs hoiẽ finxit. Dñt eĩ qr̃ deluno
fecit deꝰ hõmẽ: ante suerat ei melior ⁊ telestis
mat̾ia. unte hoĩnẽ facͥet ut de labe t̾ͥre na rã
fragiłe mortalẽ q formaret. Nõ ĩ tlłigẽtespͥ¬
scͥpturis ponat᷑. Limꝰ enĩ: aque at t̾re cõmix¬
tio ẽ. Ditimꝰ eni tabioũ ⁊ fbagile ⁊morti des¬
tinatũ corpꝰ humanũ post pcc̃m ẽẽ cepisse.
Non eĩ inriro corpre isti exhorescũt: nͥ morta¬
litatẽ qmͣ damꝑnacone merumꝰ. Quid em̃
mirũ aut difficile deo ⁊̃ si de limo hiꝰ t̾re hõi¬
nẽ fecit tale tñ corpꝰ eiꝰ effice ꝙ corrupc̃oi nõ
sb̃ iac̾ec. si hõ pceptũ dĩ custodiẽs pͤcare uolu¬
iss. Sieñ spẽm celi ip̃iꝰ deiicħo. uł de ĩ formi
mat̾ia dicimus factã. Qua õipotentẽ artisi¬

Expanded text:
sibilem creaturam, quid de homine specialiter intimetur, limus fuerit, vel quae materia nomine limi significata sit. Illi autem inimici veterum Librorum, omnia carnaliter intlimo Deus hominem finxit. Dicunt enim: Quare de limo fecit Deus hominem? an defuerat ei melior et coelestis materia unde hominem faceret, ut de labe terrae naturam fragilem mortalemque formaret? Non intelligentes prScripturis ponatur. Limus enim aquae et terrae commistio est. Diximus enim tabidum et fragile, et morti destinatum, corpus humanum, post peccatum, esse coepisse. Non enim in nostro corpore isti exhorrescunt, nisi mortalitatem quam damnatione meruimus. Quid autem mirum aut difficile Deo, etiam si de limo istius terrae hominem fecit; tale tamen corpus ejus efficere, quod corruptioni non subjaceret, si homo praeceptum Domini custodiens peccare noluisset? Si enim speciem coeli ipsius de nihilo, vel de informi materia dicimus factam, quia omnipotentem artifi
Abbreviated transcription (Latin):
ut pͥus ium discãt uolũtatis humane quiuo¬
lũtatẽ d̾ĩ nosce tescd̾ant causas ei uolũtates
dĩ discͥe scire quer̃: cuĩ uolũtas d̾ĩ om̃i q̃ st̃
ip̃a sit causa. Si em̃ ht̃ causã uolũtas dĩẽ a¬
liquid ꝙ añcedat uolũtatẽ d̾i. ꝙ nefas ẽ ciccẽ.

Expanded text:
ut prius vim discant voluntatis humanae, qui voluntatem Dei nosse desiderant. Causas enim voluntatis Dei scire quaerunt, cum voluntas Dei omnium quae sunt ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas Dei, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei? Quod nefas est credere.
Abbreviated transcription (Latin):
udet semeliorem. Au t̾ce sibi ĩputet
quicũ potuit nõ dedit aꝑa. ut iuelioraret
sebonis. Si aut hõ pt̃ati sue. sue nõ eẽt
sb̾iectus filat ncitati. uon boi opis hrẽt
głiam. n mali penã. s fuisset unsi eꝓ pe¬

Expanded text:
ere suo uidet se meliorem, aut certe sibi inputet, qui cum potuit, non dedit operam ut melioraret se bonis. si autem homo potestatis suae non esset, subiectus fuerat necessitati, ut neque boni operis haberet gloriam neque mali poen
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sunꝰ uegligẽtes ꝙ ꝯstet ex int̾uallo c̾a
n. qr uõ sumꝰ ꝙ deus ẽ: Sic aut̃ male au¬
dimꝰ. sỹ audientes ycola dõs eẽ a senciamꝰ
aut si t᷑pia cantantibꝰ. aurẽ ꝯmodems. Gũc
oĩ bñ audiꝰ. si audientes de dõ ꝙ unus sit

Expanded text:
a non sumus quod Deus est. Sic autem male audimus, si audientes idola deos esse, consentiamus, aut si turpia cantantibus aurem accommodemus. Tunc autem bene audimus, si audientes de Deo quod unus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
net creatoris. ꝯuuiũs. ut ꝙ illi soli debitũ ẽ
deputer᷑ cͥature:: Alppe cũ abeo ꝓhĩtũ sit
ꝑ legẽ. aut cũ corꝑa bñ ꝯpoĩta ⁊ decora uide
cimus ꝙͣ mandat lex. tũc sit pccm̃ pcc̃ni
sum debuit sĩ. ne noc pctatemꝰ. ut tutela nt̃a
ex alioꝵ defortate ꝯftaret Nec fr̾ũ eẽt ne¬
de eofient hoĩcidia. sieq luc̾na ĩ usu eẽt
nefures lisle eiꝰ ad esfngend̾ ut̾ent. ut qd̾

Expanded text:
soli debitum est deputetur creaturae, quippe cum ab eo prohibitum sit per legem. aut cum corpora bene conposita et decora uidemcimus, sum debuit fieri, ne nos peccaremus, ut tutela nostra ex aliorum deformitate constaret. Qude eo fierent homicidia. Neque lucerna in usu esset, ne fures lumine ejus ad effringendum uterentur, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
Nã utiq reqͥ ẽ dãt pꝰ laborẽ. Ig ͭ oĩs qͥ col¬
luctat᷑ ĩ mũdo sit eniti o nt̃ ĩ reasꝑamua᷑.
abscedat ⁊ fiat reꝰ iux aut tarde rẽ reꝑimi᷑
Et forte int̾ ħ ꝓueĩat exitus. ⁊ exeat pĩt cã
pad̃. Qͥ .n. oĩ uirtute uititur si elysus for¬
S hortatu quodã aĩmũ eius reꝑat. Uidi
eni eũ ꝓpõitũ hũisseuĩtendi ⁊ sꝑat talem
posse ꝓtic̾e ad uictoriani. ꝙ̃ ñ sũ fatigatõ¬
ue sui hostis elỹsit. Qͥ. in. facile isicitur

Expanded text:
nam utique requiem dant post laborem. Igitur omnis qui conluctatur in mundo sic eniti abscedat, et fiat reus, vix aut tarde se reparans, et forte inter haec proveniat exitus, et exeat hinc cum peccato. Qui enim omni virtute renititur, si elisus forsed hortatu quodam animum ejus reparat. Videt enim eum propositum habuisse vincendi, et sperat talem posse proficere ad victoriam, quem non sine fatigatione sui hostis elisit. Qui enim facile vincitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cit̃. ut doc̾et ab uuo eẽ oĩa. ac ꝑ ħ unĩ eẽ deũ.
ut st̾ior c̾atura ad ꝯfusionẽ suam ĩ hoĩne
disc̾et. qͥ ẽ t̾raꝯditus ilitatẽ ex eo duiꝰ s̃imitꝰ¬
exstitit hoĩs. Preucoit .n. qͣr ad actusatõ.¬
nẽ eiꝰ ft̃s ẽ hõ. uñ sb̃cilitate sua id egit. ut

Expanded text:
cit, ut doceret ab uno esse omnia ac per hoc unum esse deum, ut superior creatura ad confusionem suam in homine disceexstitit hominis. Praevidit enim quia ad accusationem ejus factus est homo: unde subtilitate sua id egit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dacia. nõ ẽẽ imuitanda m̃ostrent᷑. et si qua
nobis ut alia pcc̾a subrepserit nõ eis tri¬
buendã uistĩam. s ueĩam postulandam.
ħ quid̾ michi uidetur. et ad istam siñã
me suꝑius disputata cõpellũt. ueru¬

Expanded text:
dacia, non esse imitanda monstrentur, et si qua nobis ut alia peccata subrepserint, non eis tribuendam justitiam, sed veniam postulandam. Hoc quidem mihi videtur; et ad istam sententiam me superius disputata compellunt. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
de qua deo cantat᷑. Beati qui hĩtãt
in domo tua i secła secłoꝵ laudabũt
te. Multũ aũt facẽdũ est ꝓpm̃quare
iustie. et quãius de ip̃a nõ dũ iam ta¬
mẽ spe atq indole añ eẽ laudandũ
qui nũꝙͣ nisi hac ntẽcõe mencitur
qua uult ꝓdeẽ alicui. noc̾e aũt nenũ.
S nos cũ querimiꝰ sit ne bonĩ hoĩs
aliquãdo mentiri. nõ de homẽ que¬
rimꝰ ad huc. ad egyptũ uł ad ierice
uł ad babylomã ꝑtmnẽte uł adhuc.

Expanded text:
de qua Deo cantatur, Beati qui habitant de qua Deo cantatur, Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te ? Multum autem fatendum est propinquare uis re ipsa nondum, iam tamen spe atque indole animum esse laudandum, qui numquam nisi hac intentione mentitur, qua uult prodesse alicui, nocere autem nemini. sed nos cum quaerimus, sitne boni hominis aliquando mentiri, non de homine quaerimus adhuc ad Aegyptum uel ad Iericho uel ad Babyloniam pertinente uel adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
assuetaꝵ excedebat modũ. Itaq hãc
eoꝵ ignoranciã sicut aliaꝵ reꝵ quas
ꝑit̾ nesciebãt. S sciende sũt a filiis
nõ huiꝰ seclĩ. s futuri dei paciencia
sustinebat. quia tamĩe eis ꝓ benigni
tate hũana quã famulis eius ĩpẽce¬
rant ꝙͣuis celeste aliquid significã¬
cia. p̾mia t̾rena reddebat. Et raab ꝙ¬
dem ex ierico libata in dei ppłm tra¬
sitũ fecit. ubi ꝓficiẽs posset ad et̾na
et inmortalia muna ꝑuenire que nul¬
lo sũt querendamendacio. Tũt tam̃
qñ illud bonũ opus. et ꝓ sue uite cõ¬
dicõne laudabile israhelicis explora¬
torib presticit. nd̃dũ erat talis ut ab
ea exigetur. sit in ore ur̃o est est. nõnõ.
Obstecrices aut̃ ille quãus hebree
si scdm̃ carnrẽ tancũmõ sapuerũt quid
aut quãtũ est qd̾ eis ꝓfuit remun̾a¬
cõ tẽꝑalis. quia fecerũt sibi domos
nͥ ꝓficiendo ꝑuenirẽt ad eã domu

Expanded text:
adsuetarum excedebat modum. itaque hanc adsuetarum excedebat modum. itaque hanc earum ignorantiam, sicut aliarum rerum, quas pariter nesciebant, sed sciendae sunt a filiis non huius saeculi, sed futuri, dei patientia sustinebat, qui tamen eis pro humana benignitate, quam famulis eius inpenderant, quamuis caeleste aliquid significantia praemia terrena reddebat. et Raab quidem ex Iericho liberata in dei populum transitum fecit, ubi proficiens posset ad aeterna et inmortalia munera peruenire, quae nullo sunt quaerenda mendacio. Tunc tamen, quando illud opus bonum et pro suae uitae condicione laudabile Israhelitis exploratoribus praestitit, nondum erat talis, ut ab ea exigeretur: sit in ore uestro est est, non non. obstetrices autem illae quamuis Hebraeae si secundum carnem tantummodo sapuerunt, quid aut quantutio temporalis, quia fecerunt sibi domos, nisi proficiendo pertinuerint ad eam domum
Abbreviated transcription (Latin):
Gr̃auiꝰ est enĩ pccm̃ qd̾ aĩo nocentis.¬
peccet et cõconutante cũ pccãt. Ita
quidẽ uideri pot̃. uertamẽ aliud est
dic̾e. pccãre quid̾ nõ debui. S oꝑa mi¬
sericordie facia quib deleam qd̾ añ
pcc̃aui. et aliud est dice pcc̃are debeo
quia nõ possũ alit̾ misereri. Aliut est
inquã dic̾e̾ qr iã pcc̃̾auimꝰ benefaci¬
amiꝰ. Et aliud est dic̾e pectenꝰ ut be¬
ne faciamꝰ. Ibi dicit᷑ faciamꝰ bona qr
feciꝰ mala. hic aũt facimꝰ mala ut
ueniant bona. ac ꝑ hoc ibi ex hauri¬
enda est sentina pct̃i. hic caueda est
doctrina pccãndi. Restat itaq ut ĩ¬
tlłigamꝰ illis mulierib uł in egypto
uł in ierico ꝓhũanitate et misericor¬
dia redditam. fuisse mercedẽ utiq
tẽꝑalem que quid̃ et ip̃a met̾nũ ali¬
quid eciã illis nescientib ꝓphita sigͥ¬
in qua dissoluenda eciã doctissimi fa¬
tigant̾. ualde illaꝵ muliercłaꝵ ĩ illis
populis constitucaꝵ. et illis morib

Expanded text:
grauius est enim peccatum, quod animo nocentispeccet, et comitante, cum peccat? ita quidem uideri potest. uerum tamen aliud est dicere: "peccare quidem non debui; sed opera misericordiae faciam, quibus deleam quod ante peccaui"; et aliud est dicere: "peccare debeo, quia non possum aliter misereri". aliud est, inquam, dicere: "quia iam peccauimus, bene faciamus, et aliud est dicere: peccemus, ut benefaciamus. ibi dicitur: faciamus bona, quia fecimus mala, hic autem: faciamus mala, ut ueniant bona. ac per hoc ibi exhaurienda est sentina peccati, hic cauenda est doctrina peccandi. Restat itaque, ut intellegamus illis mulieribus, uel in Aegypto uel in Iericho, pro humanitate et misericordia redditam fuisse mercedem utique temporalem, quae quidem et ipsa aeternum aliquid etiam illis nescientibus prophetica signin qua dissoluenda etiam doctissimi fatigantur, ualde illarum muliercularum in illis populis constitutarum et illis moribus