comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ prudent̃ legerit intellig&. Tercia regula est delit tera
& spu id est delege & grã. Lege ꝑquã p̃ceptt facienda admone
etiã sp̃italit̃ senciendasit. Nãq & hr̃storice oportte fidẽ tene¬
re & spitalit᷑ legẽ intelligere. Quarta regula est despecie
siuni popłouł ciuitat loquatꝰ ds. & tam̃ intelligat᷑ omnẽ
contingere mundũ: Nã licet aduersus unã ciuitatẽ babilo¬
niã ꝑisaiã ꝓphetã dñs conminet᷑ : tam̃dũ conit᷑ eã loquit᷑
transit adgenus despsciȩ. & conuertit cont᷑ totũ mundũ
sermonẽ Certe sinon diceret aduersus orbẽ. ñ adderet᷑
infra generalit̃ & disꝑdam omnẽ terrã & uisitabo super
arbes malat & c&era quȩ sequit᷑ ad int̃r donẽ mundi
ne t̾rã & hȩc est manꝰ extenta suꝑ om̃s gentes. Item post¬
quã sub ꝑsona babiloniȩ arguit uniuersũ mundũ : run¬
sus ad eandẽ quasi degenere udspeciẽ reuertit᷑ dice.as. quȩ

Expanded text:
qui prudenter legerit discet. Tertia regula est de littera qui prudenter legerit discet. Tertia regula est de littera et spiritu, id est de lege et gratia; lege per quam praecepta facienda admovenetiam spiritualiter sentienda sit. Namque et historice oportet fidem tenere, et spiritualiter legem intelligere. Quarta regula est de speciesi uni populo vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundum. Nam licet adversus unam civitatem Babyloniam per Isaiam prophetam Dominus comminetur; tamen dum contra eam loquitur, transit ad genus de specie, et convertit contra totum mundum sermonem. Certe si non diceret adversus universum orbem, non adderet infra generaliter, ut disperdat omnem, terram et visitabo super orbis mala , et caetera quae sequuntur ad intentionem mundi omnem terram, et haec manus extensa super omnes gentes . Item postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae
Abbreviated transcription (Latin):
sua intercetera quȩ deresurrectione nr̃a narrauit qđ qui non
fuerint inuenti in libro uitȩ conscripti. mittant᷑ insitignũ ignis.
& hȩc quidem dicens. ñ ait ds̃ obliuionẽ pati ut quasi libri huius
recitatione possit nescitto cognoscere. Sed liber iste iuxta qđ sc̃s
augustinus ait . p̃destinationẽ significat eorũ quib: ȩterna uitit
donabit᷑. Neq eñĩ nescit eos ds̃ & in libro hoc legit ut sciat. sed po
scripti id est ante p̃cognia¬

Expanded text:
 inter caetera quae de resurrectione narravit, quod qui non fuerint inventi in libro vitae conscripti, mittantur in stagnum ignis. Et haec quidem dicens, non ait Deum pati oblivionem, et quasi libri hujus revolutione nescita cognoscere; « Sed liber iste, » juxta quod sanctus Augustinus ait , « praedestinationem significat eorum quibus aeterna vita donabitur. Neque enim nescit Deus eos, et in hoc libro legit, ut sciat; sed ipsscripti, id est, ante praecogni
Abbreviated transcription (Latin):
prisco aliud agat᷑ innouo. ñ intelligentes ꝙ ds̃ qd cuiq: con¬
gruerit tẽpori magna quadã distributione concessit. sicut
oculũ ꝓoculo auferri. in euangłio alteram p̃bere ꝑcuti¬
enti maxillam. Sed illa ꝓtẽpore fragili popło: ista uero ꝑ
potius inde ad mirabilis p̃dicandus est qa manens in cõmu¬
tabilis q̃d cuiq ut diximꝰ tp̃ri cõmodũ fuit magna cũ dis¬
tribiaone concess̃t. Sub ueteri testam̃to minorisculpe
erant peccata : qͥa in eo ñipsa ueritas sed umbra ueritatis ad¬
erat Nã intestam̃to nouo p̃ceptis altiorib manifesta facta
quȩdã quȩ in illo popło umbrȩ ueritatis deseruierant de¬
serendi nobis p̃cipiunt᷑ Illuc eñĩ fornicatio & retributio

Expanded text:
prisco, aliud agatur in novo. Non intelligentes quod Deus quid cuique congruerit tempori magna quadam distributione concesserit: sicut oculum pro oculo auferre , in Evangelio alternam praebere percutienti maxillam . 2. Sed illa pro tempore fragili populo, ista vero ppotius inde admirabilis praedicandus est, quia manens incommutabilis, quid cuique ut diximus tempori commodum fuit, magna cum distributione concessit. 3. Sub Veteri Testamento minoris culpae erant peccata, quia in eo non ipsa veritas, sed umbra veritatis aderat. Nam in Testamento Novo praeceptis altioribus manifesta facta quaedam, quae in illo populo umbrae veritatis deservierant, deserenda nobis praecipiuntur. Illic enim for
Abbreviated transcription (Latin):
etiã post baptismũ quo peccata delent᷑ cotidie quãdiu in isto
scło sumꝰ addm̃ nos debere conuerti : qđ quãuis sine int̾mis¬
sione sit cotidie agendũ. nũquã tam̃ fecisse suffici&
Qui in maternis uteris ĩdeo cũ matre baptizari ñ possunt.
Qui scȩlerate uiuunt in eccłã & cõmunicare ñ desinunt. pu¬
tantef sẽ tali cõmunione mundari discant nihil ademun¬
dationẽ ꝓficere sibi dicente ꝓpheta: quid est qđ dilectus m̃s
indomo mea facit scȩlera multa : nũquid carnes sc̃ȩ aufe¬
rent
ate malitias tuas: & apłs. Prob& inquit

Expanded text:
etiam post baptismum quo peccata delentur, quotidie, quandiu in isto etiam post baptismum quo peccata delentur, quotidie, quandiu in isto saeculo sumus, ad Deum nos debere converti. Quod quamvis sine intermissione sit quotidie agendum, nunquam tamen fecisse sufficiet. 5. Qui in maternis uteris sunt ideo cum Qui scelerate vivunt in Ecclesia et communicare non desinunt, putantes se tali communicatione mundari, dicant nihil ad emundationem proficere sibi dicente Propheta, quid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Nunquid carnes sanctae auferent a te malitias tu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i eccła est inqua manat fons in ablutione peccatoris
heretici aut̃ idsolũ imagina ostentatione faciunt: Ideoque
illis baptismũ ñ ad nemissionẽ peccatorũ sed ad supplicu
testimoniũ dat᷑. Prosolo reatu originali luunt in inferno
nuꝑnati infantuli poenas si renouati ꝑ lauacrũ ñfuerint.
ꝓinde cũ caust originalisculpȩ nuꝑnatus dannat᷑ infans
si ñ regenerat᷑: quia originis noxietate ꝑimit᷑ : Cur paruuli
peccato originalȩ carentes ꝑbaptismũ & necdũ ꝓpriũ haben¬
tes delictũ abestus poenisq ceteris laniant᷑ hȩc igit᷑ causa est
B̾aptismũ eñi apoena cet̾na ñ ap̃sentis uitȩ supplicio liberat.
Quodsi apena p̃senti homines libaerarent᷑ ꝑbaptismũ. ipsũ puta¬
rent baptismũ p̃miũ ñ illud aet̾nũ. Ergo soluto reatu pecca¬
ti man& tam̃ quȩdã tẽporalis poena : ut illa uita feruentius
requirat᷑ quȩ erit apęnis om̃ib aliena : Nullus negat fideliũ

Expanded text:
i Ecclesia est in qua manat fons in ablutionem peccatorum Haeretici autem id solum imaginaria ostentatione faciunt; ideoque illis baptismus non ad remissionem peccatorum, sed ad supplicii testimonium datur. 2. Pro solo originali reatu Inunt in inferno nuper nati infantuli 176 poenas, si renovati per lavacrum non fuerint. Proinde cum causa nuper natus damnatur infans, si non regeneratur, quia originis noxietate perimitur. 3. Cur parvuli peccato originali carentes per baptismum, et necdum proprium habentes delictum, a bestiis poenisque caeteris laniantur? Haec igitur causa est: baptismus enim a poena aeterna, non a praesentis vitae supplicio liberat. Quod si a poena praesenti homines liberarentur per baptismum, ipsum putarent baptimi praemium, non illud aeternum. Ergo, soluto reatu peccati, manet tamen quaedam temporalis poena, ut illa vita ferventius requiratur quae erit a poenis omnibus aliena. 4. Nullus negat fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
liũ animarũ quã desiderauer̃ accipiant. Illud quoque dico
qđ celeberrima sit in hac re consuetudo fideliũ. cũ se mori¬
turos cõm̃dant & memores eos sui eẽ p̃optant. Sic martr̃¬
rib: cũ moriunt᷑ suꝑstitũ carorũ se familiaritas cõm̃dauit
Si cotidie piorũ turba fideliũ euocandis ab hoc scło elec¬
tis animab se cõmittunt . & ut sui semꝑ sint memores
poscit
Nec enĩ fide s uiuentiũ id a transeuntib poscer&
si apud se incertũ haber& quod innullo eos
possent iuuare post mortẽ. Sed quia tan
auctoritatis sollicitudo ñ p̃teruit. sequens
simul totiens effectus ꝓbauit. cũ ea ple
dentes amorientib sibi fieri pȩtunt. &¬
sine dilationis. dã pno ꝑcipiunt. Hȩc ergo om̃is credit᷑
dehac obiecta questiuncula ratio. quam & supsis uerbis
ut est amaiorib: euoluta ñ inuenio ipso tam̃ sensu definitã

Expanded text:
lium animarum, quam desiderium earum accipiatur. Illud quoque dico, lium animarum, quam desiderium earum accipiatur. Illud quoque dico, quod celeberrima sit in hac re Ecclesiae consuetudo, cum se morituris commendat, et memores eos sui esse praeoptat. Sic martyribus, cum morerentur, superstitum charorum se familiaritas commendavit: sic se quotidie piorum turba fidelium evocandis ab hoc saeculo electis animabus committit, et ut semper sui sint memores, poscit. Nec enim fides viventium id a morientibus posceret, si apud se certum haberet, quod in nullo eos juvare possent post mortem. Sed quia tantae auctoritatis sollicitudo non praeterit, sequens rei multoties effectus probavit, cum ea quae viventes a morientibus sibi fieri petunt, sine dilationis damno consequuntur. Haec ergo mihi videtur de hac objecta quaestiuncula ratio, quam etsi ipsis verbis, ut est a majoribus evoluta, non invenio, ipso tamen sensu definitam
Abbreviated transcription (Latin):
iser VTIUS diues in inferno abraham ꝓfratribus orat ut
admoneant᷑ ne & ipsi inima torm̃torũ deueniant. quo¬
modo piorũ animȩ & maximer lin requie consticatȩ
carorũ suꝑ stitũ credunt᷑ sollicitũdinẽ ammisis se : orarȩ ergo
possunt ꝓsalute uiuentiũ in quantũ. ad ño ꝑmittunt᷑. Nã utiq
recordari ueracit̃ possunt quos in hoc scło positi dilexer̃. Sen¬
sũ enĩ quo uiuentes cũ uiuentib ad fuer̃ non ammis sisse sed
liberionẽ illic habere credendis ubi onere corporali gra¬
uari ñ pos s̃. Nam iuxta diuinã sententiã corpus corrupti¬
bile ad grauat animã. ergo anima quȩ nunc corpore gra¬
uat᷑ liberior corpore absoluta efficit᷑. Est igit᷑ animȩ post
mortẽ & sensus integer. & memoria plena. ergo animã
quȩ illic certe recordationis officio utit᷑ ꝓximorũ dulce¬
dinis recordat᷑. Recordans gͦ quos amauit in scło com¬
m̃dari eos potest p̃cib xp̃o quã quã nihil iliud orationes fide¬

Expanded text:
sepultus dives in inferno, Abraham pro fratribus orat, ut admoneantur, ne et ipsi in iniqua tormenta deveniant , quomodo piorum animae, et maxime in requie constitutae, charorum superstitum creduntur sollicitudinem amisisse? Orare ergo possunt pro salute viventium, in quantum a Domino permittuntur: nam utique recordari veraciter possunt, quos in hoc saeculo positi dilexerunt: sensum enim, quo viventes cum viventibus adfuerunt, non amisisse, sed liberiorem illic habere credendae sunt, ubi onere corporali gravari non possunt. Nam juxta divinam sententiam, corpus corruptibile aggravat animam : ergo anima quae nunc corpore gravatur, liberior corpore absoluta efficitur. Est igitur animae post mortem et sensus integer, et memoria plena. Ergo anima quae illic certo recordationis officio utitur, proximorum dulcedinis recordatur. Recordans ergo quos amavit in saeculo, commendare eos potest precibus Christo: quamquam nihil aliud orationes fide
Abbreviated transcription (Latin):
dũ modo non consentiant. Unde & nouerint seruidi se etiã apec¬
catis iã eẽ mundatos. sed tam̃ cogitationũ turpiũ adhuc int̾pel¬
latione pulsari. Ante conuersionẽ p̃cȩdit turba peccatorum.
post conuersionẽ sequit᷑ turba tẽptationũ. Illa se obiciunt ne
addm̃ conuertam᷑ ista inger̃ se ne liberis cordis oculis dm̃ cer¬
namus. Utriusq tumultus in solentiã nobis gignunt. intenti¬
onemq nr̃am sepe fraude multi moda int̃ concludunt. Vti¬
leest dĩ seruo post conũsionẽ tẽptari. quatinus a torpore ne¬
gligentiȩ sollicitantib uitiis ad uirtutes animũ ꝑ exercitiũ
p̃paret uitiorũ¬

Expanded text:
dummodo non consentiant. Unde et noverint servi Dei se etiam a pecdummodo non consentiant. Unde et noverint servi Dei se etiam a peccatis jam esse mundatos, sed tamen cogitationum turpium adhuc interpellatione pulsari. 5. Ante conversionem praecedit turba peccatorum, post conversionem sequitur turba tentationum. Illa se objiciunt, ne ad Deum convertamur; ista se ingerunt, ne liberis cordis oculis Deum cernamus: utriusque tumultus insolentiam nobis gignit, intentionemque nostram saepe fraude multimoda intercludit. 6. Utile est Dei servo post conversionem tentari, quatenus a torpore negligentiae, sollicitantibus vitiis, ad virtutes animum per exercitium praeparet vitioru
Abbreviated transcription (Latin):
simox om̃s carnales stimulos calcare cupiat & sũma
uirtutũ subire contendat. si forte adhuc aliqua aduersã de
carnis molestiis tolerat ñ frangat᷑ qͥa dispeniator bonorũ no¬
uit aduersitatis reprimere uitiũ successione uirtutũ:
Tunc magis grauari se quisq inpulsu uitiorũ agnoscit dũ
ad cognitionẽ dĩ accesserit. sic̃ popłs usrł grauiore onere
ab ȩgrptio p̃mit᷑ dũ ꝑmor̃sen diuina illi cognitio apperit᷑
Uitia enĩ ante conuersionẽ quasi pacẽ in homine habent quan¬
do aut̃ expellunt᷑. acriori uirtute consurgunt. Fuint aut̃
inimica conuerso quȩ peccatori ꝓspere blandiebant
Atq itẽ fuint blanda conuerso quȩ peccatori aduersa
extiter̃. Multos haba& conflictus dĩ seruus. ex recordati¬
one operũ p̃teritorũ multiq post conũsionẽ eta nolentes motum
libidinis sustinent. qđ tam̃ addãpnationẽ ñ tolerant sed ad ꝓbationẽ
cilicet ut sẽꝑ habeant ꝓexcutienda inertia hostem cui resistant.

Expanded text:
si mox omnes carnis stimulos calcare cupiat, et summa virtutum subire contendat, si forte adhuc aliqua adversa de carnis molestiis tolerat, non frangatur, quia dispensator bonorum novit adversitates reprimere vitiorum successione virtutum. 2. Tunc magis gravari se quisque impulsu vitiorum agnoscit, dum ad cognitionem Dei accesserit, sicut populus Israel graviori onere ab Aegyptiis premitur, dum per Moysen divina illi cognitio aperitur . 3. Vitia enim ante conversionem quasi pacem in homine habent, quando autem expelluntur, acriori virtute consurgunt. Fiunt autem inimica converso, quae peccatori prospere blandiebantur; atque item fiunt blanda converso, quae peccatori adversa exstiterunt. 4. Multos habet conflictus Dei servus ex recordatione operum praeteritorum; multique post conversionem etiam nolentes motum libidinis sustinent, quod tamen ad damnationem non tolerant, sed ad probationem, scilicet ut semper habeant pro excutienda inertia hostem, cui resistant,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia de monstrat᷑. Acne ea quȩcreata s̃ sine dõ essent. ds intra
om̃ia ẽ. Uerũ neextra dm̃essent. ds̃ exterior. ẽ. ut om̃ia con
id qđ in effabile ẽ ut cũq dici possit. qm̃ dedõ nihil digne hu¬
manus sermo dicit: dũ localis non sit ds̃. localit tam̃ insius¬
ambulat scĩs d inuisibilis. Ede loco in loco p̃dicat᷑ ab eis. Nam
ds̃ qui nec loco mouet᷑ nec tẽpore. in seruis tam̃ suis & tẽpore
nec scđm sitũ nec scđm qualitatẽ nec scđm abitũ aut motũ aliquid
digne dicat᷑: in est tam̃ ei quodã modo latitudo caritatis quanos &
aberrore colligit & contin& inueritate In est ei & laaitudo ꝑquã¬
omnẽ sensũ suȩ scientie inm̃sitate exsuperat in est ei & ꝓfundũ
quo dãpnandos inferius iuista ȩquitate disponens p̃ordinat

Expanded text:
omnia dinoscitur. Ac ne ea, que creata sunt, sine deo essent, deus intra omnia dinoscitur. Ac ne ea, que creata sunt, sine deo essent, deus intra omnia est; verum ne extra deum essent, deus exterior est, ut omnia conid quod ineffabile est utcumque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit, ambulat sanctis, dum de loco in locum praedicatur ab eis. Nam Deus, qui nec loco movetur, nec tempore, in servis tamen suis et tempore nec secundum situm, nec secundum habitum aut motum aliquid digne dicatur, inest tamen ei quodammodo latitudo charitatis, qua nos et ab errore colligit, et continet in veritate. Inest ei et longitudo, quaomnem sensum suae scientiae immensitate exsuperat. Inest ei et profundum, quo damnandos inferius justa aequitate disponens praeordinat
Abbreviated transcription (Latin):
ut contineant eũ. sed ut ipsa potus contineant᷑ ab eo: nec par¬
ticulatim ds̃ impl& om̃ia. sed cũ sit idem unus. ubiq tam̃ est totus
Non ita putandus est eẽ in om̃ib. ds̃ ut una quȩquȩ res ꝓmagnitu¬
dine portionis suȩ capiat. id est maxima mauis. & minima minꝰ.
dũsit ipse potius totus in om̃ib siue om̃ia in ipso: om̃ũpotentiȩ
diuinȩ maiestas cuncta potestatis suȩ inm̃sitate condudit.
nec euadendi potentias eiꝰ quis aditũ poterit inuenire. quia ille
om̃ia circũquaq constringit. Cuncta eni intra diuini uidicu
om̃ipotentiã coartant᷑. suie quȩ ctinendas̃ ut salua sint. siue
quȩ amputanda s̃ ut pereant. Nullatenꝰ gͦ posse effugi dm̃quẽ
piam. Qui enĩ non hab& placatũ. nequaquã euad& iratũ
Inm̃sitas diuinȩ magnitudinis istaest ut intelligas eũ intra om̃ia
sed non inclusũ. Extra omĩa. sed non exclusũ. & id eo interiorẽ
ut omia contineat: id eo exteriorẽ. ut circũ scripte magnitu¬

Expanded text:
ut contineant eum; sed ut ipsa potius contineantur ab eo. Nec particulatim Deus 118 implet omnia, sed cum sit idem unus, ubique tamen est totus. Non ita putandus est esse in omnibus Deus, ut unaquaeque res pro magnitudine portionis suae capiat eum, id est, maxima majus, et minima minus, dum sit potius ipse totus in omnibus, sive omnia in ipso 2. Omnipotentiae divinae majestas cuncta potestatis suae immensitate concludit nec evadendi potentiam ejus quisquam aditum invenire poterit, quia ille omnia circumquaque constringit. Cuncta enim intra divini judicii omnipotentiam coarctantur, sive quae continenda sunt, ut salva sint, sive quae ampuit; qui enim eum non habet placatum, nequaquam evadet iratum. Immensitas divinae magnitudinis ista est, ut intelligamus eum intra omnia, sed non inclusum; extra omut omnia contineat, ideo exteriorem, ut incircumscripta magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
quilla. tam̃ inferni loca tenebant. Post mediatoris aut̃ ad¬
uentũ in hoc mundo uenientis ut beatus ait gregorius ad reg¬
nũ ducim᷑ mox ut de corpore eximus. Et illud sine mora ꝑci¬
pimus. quod antiqui patres cũ magna ꝑcipere dilatione me¬
ruerunt

Expanded text:
quilla, tamen inferni claustra tenebant. Post mediatoris autem adventum in hoc mundo viventes, ut ait beatus Gregorius, ad regnum ducimur mox ut de corpore eximus, et illud sine mora percipimus, quod antiqui patres cum maxima percipere dilatione meruerunt
Abbreviated transcription (Latin):
umanci conditio dũ diuersis uitiositatib mentẽ conturbat
etiã ante poenas gehennȩ ꝑ inconditũ animȩ appetitũ
iã poenas conscientiae patit᷑. Omia fugere poterit homo p̃t̃
cor suũ. non enĩ potest ase quisq recedere. Vbicũq: enĩ abcerit
reatus sui conscientia illũ non derelinquit. Quã uis humana
iuditia subt̃ fugiat om̃is quimale agit. uditiũ tam̃ conscientiȩ
suȩ effugere non potest. Nam & si aliis cȩlat qđ egit. sibi tam̃
cȩlare ñ potest qui plene nouit malũ eẽ qđ gessit. Duplex fit
gͦ in eo uiditiũ. quia & hic suȩ conscientiȩ reatu punit᷑. & illuc

Expanded text:
umana conditio, dum diversis vitiositatibus mentem conturbat, etiam ante poenas gehennae per incognitum animae appetitum jam poenas conscientiae patitur. 2. Omnia fugere poterit homo praeter cor suum. Non enim potest a se quisque recedere. Ubicunque enim abierit, reatus sui conscientia illum non derelinquit. 3. Quamvis humana judicia subterfugiat omnis qui male agit, 226 judicium tamen conscientiae suae effugere non potest. Nam etsi aliis celat quod egit, sibi tamen celare non potest, qui plene novit malum esse quod gessit. Duplex fit ergo in eo judicium, quia et hic suae conscientiae reatu punitur, et illic
Abbreviated transcription (Latin):
multis & uarus exemplũ generib: agens id ꝓcerto as seuerasse
dinoscit᷑ qđ impiorũ corpora absq sui consũptione : ȩt̃ne sempit̃nis
ignib ardent. & ea ipsa corpos& cõbusta ignis ñ ad sumat. quia
& sempit̾no igni ardebunt & mori omnino ñ poter̃. Quid ait¬
idem doctor ostendã unde conuincant᷑ increduli posse huma¬
na corpora animata atq uiuentia non solũ nũquã morte dis¬
solui. sed in ȩternorũ quoq igniũ durare torm̃tis itẽ post aliqͣ
dicit. Animꝰ cuius p̾sentia corpus uiuit & regit᷑. & dolorẽ pati
potest & mori ñ potest. Ecce inuenta res. ẽ. quȩ cũ sensũ doloris
habeat in mortalis ẽ. Hoc igit᷑ erit tunc etiã incorporib dãpna¬
torũ qđ nunc eẽ. scimꝰ in animis om̃iũ. Quod cũ itasit. qͥd adhuc
nobis ait rerũ poscunt᷑ exempla quib doceamur ñ ẽe in credi¬
bile ut hominũ corpora sempit̾no supplicio punitura & igne
animã ñ amittant : & sine de trim̃to ardeant. & sine interitu

Expanded text:
multis et variis exemplorum generibus agens , id pro certo asseverasse dignoscitur, quod impiorum corpora absque sui consumptione et sempiterno igne ardeant, et ea ipsa corpora combustio ignium non absumat; quia et sempiterno igne ardebunt, et mori omnino non poterunt. « Quid igid igitur ostendam, unde conuincantur increduli, posse humana corpora animata atque uiuentia non solum numquam morte dissolui, sed in aeternorum quoque ignium durare tormentis? nolunt enim uippe animus, cuius praesentia corpus uiuit et regitur, et dolorem pati potest et mori non potest. Ecce inuenta res est, quae, cum sensum dohabeat, immortalis est. Hoc igitur erit tunc in corporibus damnatorum, quod nunc esse scimus in animis omnium. Quod cum ita sit, quid adhuc nobis, ait , rerum poscuntur exempla, quibus doceamur non esse incredibile ut hominum corpora sempiterno igne damnata, et in igne animam non amittant, et sine detrimento ardeant, et sine interitu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia contẽplant᷑ Nã & beatus gregorius in libris moraliũ¬
in loco illo quo testimoniũ illud de uerbis iob tractare uidet᷑
ubi ait. siue nobiles fuerint filui eius siue ignobiles non
in tellegent. ita difiens dicit. Sicut enĩ qui adhuc uiuen¬
tes s̃ mortuorũ animas quoloco habeant᷑ ignorant. ita
mortui uita in carne uiuentiũ post eos qualit̃ disponant᷑
nesciunt quia & uita sp̃s longe ẽ: uita carnis. Et sicut
corporea atq incorporea diuersa sunt genera. ita etiã dis¬
tincta cogitatione. Quod tam̃ de animab scĩs sciendũ ñ
credendũ est ut sit foris aliqͥd qđ ignorent. Sed carnales
quicũq quia maiorẽ precipue filiis inpendunt. hoc eos
beatus iob nescire post modũ asserit qđ hic uehem̃t᷑ aina¬
uer̃ ut siue nobiles siue ignobiles sint filii nesciant quorũ
eos semꝑ cura fatigabat.
los. aspicere ualeaũ aut bomi malos ixdolorib

Expanded text:
a contemplantur. Nam et beatus Gregorius in libris Moralium, loco illo quo testimonium illud de verbis Job tractare coepit, ubi ait: Sive nobiles fuerint filii ejus, sive ignobiles, non intelligit , ita definiens, ait: « Sicut enim hi qui adhuc vivunt mortuorum animas quo loco habeantur ignorant, ita mortui vita in carne viventium nesciunt, quia vita spiritus longe est a vita carnis. Et sicut corporea atque incorporea diversa sunt genere, ita etiam distincta cogitatione. Quod tamen de animabus sanctis sentiendum non credendum est quia sit aliquid quod ignorent. Sed carnales quique quia amorem praecipue filiis impendunt, hoc eos beatus Job nescire post mortem asserit, quod hic vehementer amaverunt, ut sive nobiles, sive ignobiles sint filii, nesciant, quorum eos semper cura fatigabat »los, aspicere valeant aut boni malos in dolor
Abbreviated transcription (Latin):
NL dando dm̃nonerit tunc ascĩs laborioset ipset laudatiol uiii.¬
qr iuxtit qđ ꝓph&e a deillis cit. ñ laborle bunt neq fatigtibuntur
Acternitatis eñibeatitudine ꝑfruent᷑. ut hoc illis sit in remunerati¬
onẽ beatitudinis qđ indefesso uisi fuerint iubilo laudis. ꝑsalmus
dabunt te . Proemiũ ergo uirtutis erit ipse qui uirtutẽ dedit.

Expanded text:
one ipsa laudatio: quia juxta quod propheta de illis dicit, non laborabunt neque fatigabuntur . Aeternitatis enim beatitudine perfruentur: ut hoc illis sit in remuneratione beatitudinis, quod indefesso usi fuerint jubilo laudis. Psalmus ulorum laudabunt te . Praemium ergo virtutis erit ipse qui virtutem dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
iratus es ut deterius peccaremꝰ. Quid eñĩ sit irã di mereri quid uͦ
camus quando scimus bonũ facere nec uolumus: Nunc irã dĩdum
uiuimꝰ uitare possumus: Timeamus ergo ne ueniente illo t̾rore
iudicii sentiri possit. uitari non possit. de manitestisc
de manttestis occul

Expanded text:
iratus es, ut deterius peccaremus. 7. Quid enim sit iram Dei mereri, quid vero iratus es, ut deterius peccaremus. 7. Quid enim sit iram Dei mereri, quid vero camus, quando scimus bonum facere, nec volumus. 8. Nunc iram Dei, dum vivimus, vitare possumus. Timeamus ergo ne, veniente illo terrore judicii, sentiri possit, vitari non possit. CAPUT XX. De manifestis occuquando scimus bonum facere, nec volumus. 8. Nunc iram Dei, dum
Abbreviated transcription (Latin):
causa. ut illa que sequunt᷑ sint p̃cȩdentiũ paena. precȩdentiũ
peccatorũ poena ipsa uocat᷑ induratio ueniens dediuina
iustitia: Hinc ẽ qđ ait ꝓpheta. Indurasti cor nr̃m netimeremꝰ¬
te. Neq enĩ dũ quicũq usti s̃ acdõ inpellunt᷑ ut malifiant.
sed dũ mali iã sunt indurant᷑ ut deteriores existant. sicut¬
& apłs dicit. Qm̃ ueritatẽ dĩ ñ receper̃ ut salui fierent. in¬
misit illis dĩ spm erroris. Facit ergo ds̃ quosdã peccare. sed
in quib: iã alia peccata p̃cesserint ut iusto iudicio eiꝰ merean¬
t᷑ indeterius ire. Ialia quippe peccata p̃cedentib aliis peccatis
plabunt᷑ inpoenã : Poenã. peccata merent᷑. Quȩdã deira dĩ
ueniunt peccata. quȩ ꝓmerito aliorũ cõpensant᷑ peccatorũ
Vnde & ꝓpheta Ecce inqͥd tu iratus es & nos peccauimus.
in ipsĩs suimꝰ semꝑ: Tamquã s̃ diceret. Quid semꝑ in peccatis fuimus

Expanded text:
causa, ut illa quae sequuntur sint praecedentium poena. Praecedentium causa, ut illa quae sequuntur sint praecedentium poena. Praecedentium peccatorum poena ipsa vocatur induratio veniens de divina justitia; hinc est quod ait propheta: Indurasti cor nostrum, ne timeremus ; neque enim dum quicunque justi sunt a Deo impelluntur ut mali fiant, sed dum mali jam sunt indurantur ut deteriores existant. Huniam charitatem veritatis Dei non receperunt, ut salvi fierent, immisit illis Deus spiritum erroris . Facit ergo Deus quosdam peccare, sed in quibus talia jam peccata praecesserint, ut justo judicio ejus mereantur in deterius ire. Talia quippe peccata praecedentibus aliis peccatis prolabuntur in poenam quam peccata merentur. 6. Quaedam de ira Dei veniunt peccata, quae pro merito aliorum compensantur peccatorum. Unde et propheta: Ecce, inquit, tu iratus es, et nos peccavimus, in ipsis fuimus semper ; tanquam si diceret: Quia semper in peccatis fuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
loca nons aut unde inferi appellant᷑ si sub terris nons¬
ut ait sc̃siugustinus merito querit᷑. Vnde sic idẽ doc¬
tor dicit: Idõ subterris dicunt᷑ inferi uł credunt᷑ quia con¬
quo ipsa carne sic demonstrant᷑ : Ut qm̃ de functorũ animȩ
rerũ similitudines exhibeant᷑ qđ ipsi carni mortuȩ solesit :

Expanded text:
loca non sint, aut unde inferi appellentur, si sub terris non sunt merito quaeritur. » Unde sic idem doctor ait: « Ideo sub terris inferi dicuntur, vel creduntur, quia consic demonstrantur, ut quoniam defunctorum animae poralium similitudines exhibeatur, quod ipsi carni mortuae solet,
Abbreviated transcription (Latin):
EHIS IN TERROGANTE
petro beatũ gregoriũ : ita legimꝰ respondisse. hoc neque de
omnib iustis fateri passumus. neq de om̃ib negare Nam sum
quorundã iustorũ animȩ. que cȩlesti regno quibusdã adh
mansionib differunt᷑. In quodilationis dampno:¬

Expanded text:
his interroganti Petro beatum Gregorium ita legimus respondisse: « Hoc neque de omnibus justis fateri possumus, neque de omnibus negare. Nam sunt quorumdam justorum animae, quae a coelesti regno quibusdam adhuc mansionibus differuntur: in quo dilationis damno
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝑ arrogantiã eos qui intra eccłam sunt contẽpnunt
Aduersarios quidẽ fidei confutant ꝓ infidelitatẽ: sed fideles
tam̃ qui priuant᷑ a caritate fr̃nȩ dilectionis nullum
habent increm̃tũ uirtutis . Nam sic̃ ait apłs sitra didero
corpus meũ ita ut ardeãtcaritatẽ aut̃ ñ habuero nihil mͥ¬
ꝓdest. Sine amore caritatis quãuis quisq recte credat.
adbeatitudinẽ ꝑuenire non potest. quia tanta est caritatis
uirtus ut etiã ꝓphetiȩ & martrriũ sine illa nihil eẽ cre¬

Expanded text:
sed per arrogantiam eos qui intra Ecclesiam sunt contemnunt. sed per arrogantiam eos qui intra Ecclesiam sunt contemnunt. Adversarios quidem fidei confutant pro infidelitate, sed fideles tamen, quia privantur charitate fraternae dilectionis, 194 nullum habent incrementum virtutis. Nam sicut ait Apostolus: Si tradidero corpus meum, ut ardeam, charitatem non habueroprodest . » Sine amore charitatis, quamvis quisque recte credat, ad beatitudinem tamen pervenire non potest; quia tanta est charitatis virtus, ut etiam prophetia et martyrium sine illa nihil esse cre
Abbreviated transcription (Latin):
pietate requir. quã recte quererent sĩ ab accione praua.
cessarent:. Metuendũ ualdeest ut neq ꝑspẽ ueniȩ quã ꝓ¬
mittit ds̃ ꝑseuerant̃ peccemꝰ. neq quia iustȩ peccata distringit
ueniã desperemꝰ. sed utroq periculo euitato & amalo decline¬
mus & depietate dĩ ueniã speremꝰ . Om̃is quippe iustus spe
& formidine nitet. quia nunc illũ ad gaudiũ spes erigit
nunc ad formidinẽ t̾ror gehenne addicit .u.
DE GRA

Expanded text:
pietate requirunt; quam recte quaererent, si ab actione prava pietate requirunt; quam recte quaererent, si ab actione prava cessarent. 2. Metuendum valde est ut neque per spem veniae, quam promittit Deus, perseveranter peccemus; neque quia juste peccata distringit, veniam desperemus; sed utroque periculo evitato, et a malo declinemus, et de pietate Dei veniam speremus. Omnis quippe justus spe et formidine nitet, quia nunc illum ad gaudium spes erigit, nunc ad formidinem terror gehennae addicit. CAPUT V. De gra
Abbreviated transcription (Latin):
talia illa lumina corporũ nr̃orũ circũ feremꝰ in corporeti dm̃
om̃ia regentẽ etiã ꝑcorporea contuebimur. Aut gͦ sic ꝑ illos ui¬
debit᷑ ds̃ ut aliquid habeant intantti excellentia m̃tis simile quo
& incorporea natura cernat᷑ qđ nullis exemplis siue scripturarũ
testimoniis diuinarũ uel difficile est uł in possibile ostende se
aut qđ intelligendũ facilius itt ds̃ nobis erit totus atq conspi¬
cuus ut uideat᷑ spũ a singulis nobis. Insingulis nobis uideatur.
atq in om̃i quȩ tunc fuerat creatti. uideat᷑ & corpora in om̃i
corpore quicũq fuerint sp̃ĩtales corporis oculi acie ꝑueniente
directi. Patebunt etiã cogitationes nr̃e inuicẽ nobis tunc.

Expanded text:
talia illa lumina corporum nostrorum circumferemus, incorporeum Deum talia illa lumina corporum nostrorum circumferemus, incorporeum Deum omnia regentem etiam per corpora contuebimur. Aut ergo sic per illos oculos uidebitur Deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incOl-porea natura cernatur, quod ullis exemplis siue scripturarum testimoniis diuinarum uel difficile est uel inpossibile ostenderest ad intellegendum facilius, ita nobis deus erit notus atque conspicuus, ut uideatur spiritu a singulis nobis in singulis nobis, uideatur atque in omni quae tunc fuerit creatura, uideatur et per corpora in omni corpore, quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perueniente directi. patebunt etiam cogitationes nostrae inuicem nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
addm̃ hiqui ut est in telligunt eã. Scãrũ scripturarũ altitu¬
do quasi montes pascue sunt ad quos dũquisq uistorũ cons¬
cendit. pascuȩ indeficientiͥs refectionẽ inuenisse congaud&
Inscripturis scĩs quasi in montib excelsis & uiri ꝑfecti habent
sublimia intelligentiȩ inquib gressus contẽplationis quasi
ceriu erigant &̃ simplices quasi parua animalia inueniunt
modicos intellectus ad quos humiles ipsi refugiant scriptu¬
ra sacra infirmis & sensu paruulis scđm historiã humilis ui¬
det᷑ in uerbis. Cũ excellentiorib aut̃ uiris altius incedit . dũ
eis sua misteria pandit. Ac ꝑ hoc utrisq manet cõmunis &
cor porales: sed sicut homines int̾quos uiuentes motusq uitales
exercentes uiuimis mox ut aspicimus ñ credimꝰ uiuere sed uidemꝰ
cũ eorũ uitã sine corporib uidere nequeamꝰ . que tam̃ in eis cor¬
pora remota om̃i ambi. guitate conspicimus. Itt quacũq sp̃i-¬

Expanded text:
m hi qui ut est intelligunt eam. 2. Sanctarum Scripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt , ad quos dum quisque justorum conscendit, pascuae indeficientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis sanctis, quasi in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugiant. 4. Scriptura sacra infirmis et sensu parvulis, secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis sua mysteria pandit, ac per hoc utrisque, manet communis, corporales. Sed sicut homines, inter quos uiuentes motusque uitales exserentes uiuimus, mox ut adspicimus, non credimus uiuere, sed uidemus, cum eorum uitam sine corporibus uidere nequeamus, quam tamen in eis per corpora remota omni ambiguitate conspicimus: ita quacumque spiri
Abbreviated transcription (Latin):
tur. multi electi qui in corpore s̃ inueni endi dño adiudi¬
ciũ ueniente metu concutiendi sunt. uidentes tali sententia
impiũ eẽ punitũ quo t̾rore purgandis quia siquid eis excor¬
pore adhuc peccati remitnserit. metu ipso quodiabolum
dãpnari conspiciunt purgabunt᷑. Hinc est qđ ait iob: Cum
sublatus fuerit timebunt angłi. & exterriti purgabunt᷑
Multos posse perire exeis indie iudicii: quinc̃ electi eẽ uiden¬
t᷑ & seĩ. docente ꝓpheta. Vocabit dñs uidiciũ adignẽ. &
deuorabit abr̃ssũ multã & comedet partẽ domus. Parsqͥp¬
pe domus deuorabit᷑ qr etiã illos infernus cibsorbebit qui nc̃¬

Expanded text:
tur, multi electi, qui in corpore sunt inveniendi, Domino ad juditur, multi electi, qui in corpore sunt inveniendi, Domino ad judicium veniente, metu concutiendi sunt, videntes tali sententia impium esse punitum: quo terrore purgandi sunt, quia, si quid eis ex corpore adhuc peccati remanserit, metu ipso quo diabolum damnari conspicium purgabuntur. Hinc est quod ait Job: Cum sublatus fuerit, timebunt angeli, et exterriti purgabuntur . 7. Multos posse perire ex eis in die judicii, qui nunc electi esse videntur, et sancti, dicente propheta: Vocabit Dominus judicium ad ignem, et devorabit abyssum multam, et comedet partem domus. Pars quippe domus devorabitur, quia illos etiam infernus absorbebit, qui n
Abbreviated transcription (Latin):
Dad conbustionẽ desimilib conligant᷑ ita in uidicii diem
similis culpȩ reos sus similib iungere. ut ex dequo poena cons¬
tringat quasi infasciculũ. quosactio similes fecit in malũ.
Sicut unusquisq scs infuturo iudicio ꝓquantitate uirtutũ
glorificabit᷑. ita & unus quisq impius ꝓquantitate facinoꝵ &
condẽpnabit᷑. Nec deerit insupplicio futurus dãpnationis
ordo. sed iuxtasqualitatẽ criminũ discrecio erit poenarũ
ꝓpheta firmante. Decarorũ quoq suorũ sub plicus
addet᷑ etiã paena defunctis. sicut aput inferos diuiti
sermo p̃dicat euangelicus. & sic̃ ꝓaugenda uidȩ suppli¬
Impii ex hoc durius inuidicio puniendis m̃tis dolore ex quo
uisuris uistos głam beatitudinis meruisse. Cunctis itaq ui¬
dentib est p̃cipitandus diabolus. quando sub abspectu om̃iũ
bonorũ angłoꝵ & hominũ cũ eis quide parte eiꝰ er̃. in ignẽ
ȩt̃nũ mittendus ẽ. Dũ sublatus fuerit diabolus ut dãpne¬

Expanded text:
ad combustionem de similibus colligantur; ita in judicii die similis culpae reos suis similibus jungere, ut ex aequo poena constringat quasi in fasciculum, quos actio similes fecit in malum. Sicut unusquisque sanctus in futuro judicio pro quantitate virtutum glorificabitur, ita et unusquisque impius pro quantitate facinorum condemnabitur. Nec deerit in supplicio futurus damnationis ordo. Sed juxta qualitatem criminum discretio erit poenarum, propheta firmante: De charorum quoque suorum suppliciis, additur etiam poena defunctis. Sicut apud inferos diviti sermo praedicat evangelicus: sic pro augendo Judae supplit. Impii ex hoc durius in judicio puniendi sunt mentis dolore, ex quo visuri sunt justos gloriae beatitudinem meruisse. Cunctis videntibus est praecipitandus diabobonorum angelorum et hominum cum eis qui de parte ejus erunt in ignem aeternum mittendus est. 6. Dum sublatus fuerit diabolus, ut damne
Abbreviated transcription (Latin):
aliud dm̃ putare. aliud pulchritudinẽ eiꝰ atq aliud magnitu
dinẽ ipsius. sicut aliud est homo aliud pulchritudo. quia desis¬
tente pulchritudine homo man& acꝑ hoc qui ita intelligit
dm̃ corporeũ eẽ credit. dũ pulchritudo dĩ ipse ds̃ sit. Idõ ds̃
ipse & aliud qđ in ipso. ẽ. In ordinate dici seu conferri uituis
ꝓstultitia & ñ est. apud dm̃ uero sũma simplicitas.ẽ. luxta hanc
regulam & cetera astimanda sunt

Expanded text:
aliud Deum putare, aliud pulchritudinem ejus, atque aliud magnitudinem ipsius debemus sicut aliud est homo, aliud pulchritudo; quia, desistente pulchritudine, homo manet. Ac per hoc, qui ita intelligit Deum, corporeum esse credit, dum pulchritudo et magnitudo Dei est ipse, et aliud quod in ipso est. Inordinate dici seu conferri vitiis pro stultitia, et non est. Apud Deum vero summa simplicitas est. Juxta hanc regulam, et caetera aestimanda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
infernorũ in beati augustini tractatibus legisse mȩ me¬
mini ubi duo eẽ inferna manifestius dicit. ut unus
ex inferno inferiori Nam ꝓpt̃ ista duo inferna : missus est filiusdi un¬
diq liberans. Ad hoc infernũ missus est nascendo : ad illud moriendo
Et hoc quidem dicens infernũ ait . Fr̃s nec ego exꝑtus sũ ad huc nec
uos & si fortassis aliqua uia erit & ñ ꝑ infernũ erit : Incerta sunt hȩc
Uerũ quia dicit scriptura cui contradici ñ potest : eruisti animam
meã ex inferno inferiori : intellagimꝰ tã quã duo inferna eẽ. superi¬
us & inferius. Namunde infernũ inferius. nisi quia est infernus
superior : itẽ aliã oppinionẽ idem doctor scĩssimus ponit: eo quod
apud ipsos inferossit aliqua pars inferior. ubi diues ille inmanit̃

Expanded text:
infernorum in beati Augustini tractatibus legisse me memini: ubi duo inferna esse manifestius dicit, ut unus ex inferno inferiori . Nam propter duo ista inferna missus est Filius Dei, undique liberans. Ad hunc infernum missus est nascendo, ad illum moriendo. Et haec quidem dicens: « Infernum, ait, fratres, nec ego expertus sum uos. et fortassis alia uia erit et non per infernum erit. incerta sunt haec. uerum quia dicit scrmeam ex inferno inferiori, intelligimus tanquam duo inferna esse, superius et inferius. Nam unde infernus inferior, nisi quia est et superior . » Item aliam opinionem idem doctor sanctissimus ponit, dicens quod apud ipsos inferos sit aliqua pars inferior, ubi dives ille immanit
Abbreviated transcription (Latin):
riq scĩ doctores ꝓmali ꝑtinatia qua iniquos em̃dare neque¬
unt. his tacere disponunt. sed calore sp̃s quo agunt̾ ferre
ñsustinentes iterũ inincrepationẽ ꝓsiliunt impioꝵ¬

Expanded text:
rique sancti doctores pro mali pertinacia, quia iniquos emendare nequerique sancti doctores pro mali pertinacia, quia iniquos emendare nequeunt, his tacere disponunt: sed calorem spiritus quo aguntur, ferre non sustinentes, iterum in increpationem prosiliunt impio
Abbreviated transcription (Latin):
Probono merito audientis. tribuit̃ sermo doctoris.
Inpotestate diuina consistit. cui uelit ds̃ doctrinȩ uerbũ
dare uł cui auferre. & hoc aut ꝓdocentis aut ꝓ audientis
fit merito. ut modo ꝓculpa plebis auferat᷑ sermo doctoris.¬
modo uero ꝓutilib meritis tribuat᷑. nam & bonꝰ doo& bonũ. &
malus malũ. & bonus malũ. & malus bonũ. Quod tam̃ fit uita¬
di. Non quidem ꝑtimorẽ. sed ꝑ discretionẽ ꝓpt̃ malorũ in cor¬
ruptibilem iniquitatẽ. Non nũquã electos oportet ad ocori¬
na cessare. Int̾dũ doctores ȩcđȩ calore caritatis ardentes
conticescunt ad ocendo. qr non est qui audiat testante ꝓp̃a.
uutates austri clauses̃. & non ẽ. qui aperiat. Qui docendi acci¬
pit officium. int̾dũ a tẽpus facta ꝓximi taceat quȩ statm
corrigere nequaquã existimat. Nam si corrigere potet &
dissim̃ulat. uerũ est qđ consensu erroris alieni habeat. Ple¬

Expanded text:
Pro bono merito audientis tribuitur sermo doctori. 2. Pro bono merito audientis tribuitur sermo doctori. 2. In potestate divina consistit cui velit Deus doctrinae verbum dare vel cui auferre: et hoc aut pro dicentis aut pro audientis fit merito, ut modo pro culpa plebis auferatur sermo doctoris,modo vero pro utilibus meritis tribuatur. Nam et bonus docet bonum, et malus maludi . Non quidem per timorem, sed per discretionem, propter malorum incorrigibilem iniquitatem, nonnunquam electos oportet a doctrina cessare. Interdum doctores Ecclesiae calore charitatis ardentes, conticescunt a docendo, quia non est qui audiat, testante propheta: Civitates Austri clausae sunt, et non est qui aperiat . Qui docendi accipit officium, interdum ad tempus facta proxime taceat, quae statim corrigere nequaquam existimat. Nam si corrigere potest et dissimulat, verum est quod consensum erroris alieni habeat. Ple
Abbreviated transcription (Latin):
pote adhuc ex teriorib hoc est carnalib ñ apperit in telli¬
gentiȩ spĩtalis ꝓfundiora misteria nedũ audita ñ capi¬
unt. prius incipiant contẽpnere quã uenerari mandata
cȩlestia. Alit̃ est agendũ erga eos qui nr̃o cõmittuntur
regimini si offendant: atq alit̃ cumhis qui nobis cõmissi
non sunt. Qui si iusti sunt. uenerandi sunt. Siuero delinquur.
ꝓsola caritate ut locus est corripiendi sunt : ñ tam̃ cũ seue¬
ritate ut hi qui nobis regendi cõmissi sunt. Prus docendis
seniores plebis. ut ꝑ eos infra posiai faciluis doceantur.
alios docere. Ingeniũ boni doctoris est. incipientes alau¬
dib eorũ quos salubrit̃ ob iurgatos corrigere cupiunt.
sicuti apłs ad chorinthios facit quos alaudib inchoat.
& increpationib probat. Sederant apud chorintios qui
De suentio doc torum. al iuii.¬
Romalo merito plebis. aufertur doctrina p̃dicationis

Expanded text:
pote adhuc exterioribus, hoc est carnalibus, non aperit intellipote adhuc exterioribus, hoc est carnalibus, non aperit intelligentiae spiritalis profundiora mysteria: ne, dum audita non capiunt, prius incipiant contemnere quam venerari mandata coelestia. Aliter est agendum circa eos qui nostro committuntur regimini, si sed offendunt, atque aliter cum his qui nobis commissi non sunt. Qui si justi sunt, venerandi sunt; si vero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi sunt commissi. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doceantur. , qui idonei sunt et alios docere . Ingenium boni doctoris est incipere a laudibus eorum quos salubriter objurgatos corripere cupit, sicut Apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios qui De silentio doctorum. 1. Pro malo merito plebis aufertur doctrina praedicationis.
Abbreviated transcription (Latin):
dentiȩ uirtus ẽ : eã quã docerẽ oporteat existimare ꝑsonã.
Rudib popłis seu carnalib: plana atq cõmunia. ñ sũma
atq ardua p̃dicandas̃. ne inm̃sitate doctrinȩ oppriman¬
t̃ potius quã erudiant᷑. Unde & paulus apłs ait. Non po
tui uobis loqui quasi spĩtalib sed quasi carnalib Tam quã
paruulis in xp̃o. lac uobis potũ dedi non ȩscam. Carnalib
qͥppe animis nec alta nimis de cęlestib nec t̾rena conuenit
p̾dicare. sed mediocrit̃ ut initia eoꝵ moresq desiderent e¬
docere. Coruus dũ suos pullos uiderit albi coloris. nullis cibis
eos alit. sed tantundẽ attendit donec pat̾no colore nigres¬
cant. & sic illos frequenti cibo reficit. Ita & ȩccłȩ doccor
strenuus. nisi eos quos doc& uiderit ad suã similitudinẽ
puenitentiȩ confessione nigrescere. & nitore scłari deposito
lam̃tationis habitũ de peccati recordatione induere. ut

Expanded text:
dentiae virtus est eam quam docere oporteat aestimare personam. dentiae virtus est eam quam docere oporteat aestimare personam. Rudibus populis seu carnalibus plana atque communia, non summa atque ardua praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potiustui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare: sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edoceri. Corvus dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit: sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit. Ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tis nõs oportet animo eẽ. humliores. qm̃ facta subditorũ
iudicant᷑ anobis . nĩie uero ds̃ iudicat. Agnoscat ep̃s ser¬
uũ se. eẽ. plebis: non dominũ. Verũ hȩo caritas ñ conditio
exigit. XLiii. De doctripe
DIS CReTIOne
son oobus una eademq doctrina adhibenda ẽ: sed
ꝓqualitate morũ diuersu exortatio erit doctorũ.
nã quosdã increpatio dura. quosdã uero exortatio corri¬
git blanda. Sicut periti medici ad uarios corporis morbos
diuerso medicamine seruiunt. ita ut uixta uulnerũ ua¬
rietatẽs medicina diuersa sit. Sic & doctor ȩcđȩ singulis
quibusq congruũ doctrinȩ remediũ adhibebit. & quid
cuiq oporteat petate. ꝓsexu. ac ꝓfessione annunciabit.
N on om̃ib ea quȩs̃ clausã: aperiendas. Multi sunt enĩ qui
capere non possunt. Quib si indiscrete manifestant᷑. sta¬
tm aut detrahunt aut neglegunt. Prima quippe pru¬

Expanded text:
tis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum tis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus judicat. 3. Agnoscat episcopus servum se esse plebis, non dominum; verum hoc charitas, non conditio exigit. CAPUT XLIII. De doctrinae discretione. 1. Non omnibus una eademque doctrina est adhibenda, sed pro qualitate morum diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam 330 increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blanda. 2. Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates medicina diversa sit, sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat, pNon omnibus ea quae sunt clausa, aperienda sunt. Sunt enim multi, qui capere non possunt. Quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detrahunt aut negligunt. Prima quippe pru
Abbreviated transcription (Latin):
da uitia suscipit. qui ħ ex cordis dilectione & humili cons¬
cientia facit : Ceterũ qui delinquentẽ suꝑbo uel odioso ani
mo corripit. non em̃dat sed ꝑcutit. Quid quid eñĩ ꝓter¬
uus uł indignatus animus ꝓtulerit. obiurgantis furor¬
est non dilectio corrigentis. de noniriate ererosi¬
subditorũ p̃stare sẽ deb&. ut non solũ auctoritate uerũ etiã
humilitate larescat. Sed tam̃ itaerit in eo uirtus humilita¬
tis. ne dissoluat᷑ uita subditorũ in uitis. atq: ita auctoritas
aderit potestatis. ne ꝑ tumorẽ cordis seueritas existat in¬
moderationis. Hȩcest indĩ sacerdotib uera discretio. qua
nec ꝑ libertatẽ suꝑbi. nec ꝑhumilitatẽ remissĩ sunt. Hinc ẽ.
qđ sc̃ĩ cũ multa constantia redarguerent etiã principũ ui¬
tia. in quib cũ sũma eã humilitãs. loco tam̃ necessario libe
trans gressores iustitiȩ increpabant. Aliquando etiã subdi¬

Expanded text:
da vitia suscipit, qui hoc ex cordis dilectione et humili consda vitia suscipit, qui hoc ex cordis dilectione et humili consciemo corripit, non emendat, sed percutit. Quidquid enim protervus vel indignatus animus protulerit furor est objurgantis; non dilectio corrigentis. DIVISIO. Nosubditorum praestare se debet, ut non solum auctoritate, verum etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo virtus humilitatis, ne dissolvatur vita subditorum in vitiis; atque ita auctoritas aderit potestatis, ne per tumorem cordis severitas existat immoderationis. Haec est enim in Dei sacerdotibus vera discretio, qua nec per libertatem superbi, nec per humilitatem remissi sunt. Hinc est quod sancti cum multa constantia redarguerunt etiam principum vitia, in quibus cum summa esset humilitas, loco tamen necessario libere transgressores justitiae increpabant. 2. Aliquando etiam subdi