comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riq discernitur: et erit alterum quod
est. alterum in quo est. Sirursum quod
a semetipso sit accipias: nemo sibi ipse &
munerator et munus est.Si quod immor¬
tale est: ergo est aliquid non ab eo cui
alter non fiat obnoxius. nec solum id est.
quod ꝑenuntiationẽ uerbi huius uindi¬
catur ab altero. Si quid ergo incompre¬
hensibile est: nusquam gͦ erit quod nega¬
tur attingi. Si quid in uisibile est: caret
se ipso. quicquid non extat ad uisũ. Defi¬
cit ergo in nuncupatione confessio. Et qͥc¬
quid illud sermonum aptabitur: dm̃ ut
est.quantusq est. non loquetur. Perfecta
scientia est sic dm̃ scire: ut licet non igno
rabilem. tamen incomprehensibilem scias.
Credendus est. intelligendus ẽ. adorandus
importuosis locis in altum turbato mari
sumus: et nec regredi. nec ꝓgredi sine ꝑicło
licet. Plus tamen difficultatis inemetien¬
dis est: quam emensis. Est pater ut est.: et
ut est. esse credendus est. Filium mens con¬

Expanded text:
rique discernitur, et erit alterum quod rique discernitur, et erit alterum quod est, alterum in quo est. Si rursum quod a semetipso sit accipias; nemo sibi ipse et munerator et munus est. Si quod immortalis est; ergo est aliquid non ab eo, cui alter non fiat obnoxius: nec solum id est, quod per enuntiationem verbi hujus vindicatur ab altero. Si quod incomprehensibilis est: nusquam ergo erit, quod negatur attingi. Si quod invisibilis est, caret se ipso quidquid non exstat ad visum. Deficit ergo in nuncupatione confessio, ex quidquid illud sermonum aptabitur, Dest, quantusque est, non loquetur. Perfecta scientia est, sic Drabilem, tamen inenarrabilem scias. Credendus est, intelligendus est, adorandus importuosis locis in altum turbato mari sumus, et nec regredi, nec progredi sine periculo licet: plus tamen difficultatis in emetiendis est, quam emensis. Est Pater ut est, et ut est esse credendus est. 32 Filium mens con
Abbreviated transcription (Latin):
tantum est. Non eñi humano modo. ha¬
bet aliunde quod pater est. Ipse ingenitus
eternus. habens in se semꝑut semꝑsit. Soli
filio notus: quia patrem nemo nouit nisi
filius. & cui uoluerit filius reuelare.
Neq filium: nisi pater. Illis scientia mu¬
tua est: illis uicissim cognitio ꝑfecta. Et
quia patrem nemo nouit nisi filius: de
patre una cum filio. reuelante filio. qui
serim potius de patre quam dixerim. Nam
me non fugit. quod ad ea quȩ eius sunt elo¬
quenda. serme omnis infirmus sit. Senti¬
endus est itaq in uisibilis. incomprehensi¬
bilis. ȩternus. Ceterum ipsum quod ase
met ipso sit. et ipse ꝑse sit. quod in uisibilis¬
est. et in comprehensibilis. et etermis: in his
quidem honoris confessio est. & sensus signi¬
ficatio. & quedam circumscriptio opinan¬
di: sed naturȩ sermo succumbit. et rem
ut est uerba non explicant. Namq qđ
in se ipso sit cum audias: ratio humanȩ
absolutionis occurrit. Habere enim habe¬

Expanded text:
tantum est. Non enim humano modo hatantum est. Non enim humano modo habet aliunde quod pater est. Ipse ingenitus, aeternus, habens in se semper ut semper sit. Soli Filio notus: quia Patrem nemo novit nisi Filius, et 31 cui voluerit Filius revelare; neque Filium nisi Pater: illis scientia mutua est, illis vicissim cognitio perfecta. Et quia Patrem nemo novit nisi Filius, de Patre una cum revelante Filio, qui serim potius de Patre, quam dixerim: nam me non fugit, quod ad ea quae ejus sunt eloquenda, sermo omnis infirmus sit. Sentiendus est invisibilis, incomprehensibilis, aeternus. Caeterum ipsum quod in semetipso et a semetipso sit, et ipse per se sit; quod invisibilis, et incomprehensibilis, et immortalis: in his quidem honoris confessio est, et sensus significatio, et quaedam circumscriptio opinandi, sed naturae sermo succumbit, et rem ut est verba non explicant. Namque quod in semetipso sit cum audias, rationi humanae absolutio non occurrit; habere enim habe
Abbreviated transcription (Latin):
tendas. Semꝑ autem locum eius intendere:
ita tibi est. ut ei esse sine fine est. Sermo
in eo deficiet: non natura claudetur. Iterũ
reuolue tempora: esse semꝑ in uenies. Et
rit: deo tamen semꝑ esse non deficit. In¬
telligentiam commoue. et totum mente
complectere. Nichil tenes. Totum hoc:
habet reliquum. Reliquum autem hoc:
semꝑ intoto est. Ergo neq totum cui re¬
liquum est: neq reliquum ẽ. cui est om¬
ne quod totum est. Reliquũ enim portio
est: omne uero quod totum est. Deus
autem & ubiq est. et totus ubiq est. Ita
regionẽ intelligentiȩ excedit extra quẽ
nichil est: et cui est semꝑ ut semꝑsit. Hec
ueritas est sacramenti dei. hoc imꝑspicabi¬
lis naturȩ nomen inpatre. deus inuisibi¬
lis. in effabilis. infinitus. ad quem et eloq̃n
dum sermo sileat. & in uestigandum sensꝰ
hebetetur. et complectendum intelligen¬
tia coartetur. Habet tamen ut diximus
naturȩ suȩ nomen inpatre. Sed pater

Expanded text:
tendas. Semper autem locum ejus intendere 584 tendas. Semper autem locum ejus intendere 584 ita tibi est, ut ei esse sine fine est. Sermo in eo deficiet, non natura claudetur. Iterum revolve tempora, esse semper invenies: et rit, Deo tamen semper esse non deficit. Intelligentiam commove, et totum mente complectere; nihil tenes. Totum hoc habet reliquum, reliquum autem hoc semper in toto est. Ergo neque totum est, cui reliquum est; neque reliquum est, cui est omne quod totum est. Reliquum enim, portio est; omne vero, quod totum est. Deus autem et ubique est, et totus ubique est. Ita regionem intelligentiae excedit, extra quem nihil est, et cujus est semper ut semper sit. Haec veritas est sacramenti Dei, hoc imperspicabilis naturae nomen in Patre. Deus invisibilis, inefdum sermo sileat, et investigandum sensus hebetetur, et complectendum intelligentia coartetur. Habet tamen, ut diximus, naturae suae nomen in patre: sed pater
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Posuit naturȩ nomina: patrẽ filium
sp̃m̃ scm̃. Extra significantiam sermonis
est. extra sensus intentionem extra intelli¬
gentiȩ conceptionẽ. Quicqͥd ultra queri¬
tur: non enuntiatur. non attingitur. ñ
tenetur. Uerborum significantiã rei ip¬
sius natura consumit. sensus contempla¬
tionem inꝑspicabile lumen obcecat. in¬
telligentiȩ capacitatem quiquid fine nul¬
lo continetur excedit. Sed nos necessita¬
tis huius ab eo qui hec omnia ẽ ueniã
deprecantes. audebimus. queremus. loq̃re¬
mur.et quod solum intanta rerum q̃sti¬
one ꝓmittimus: ea que erunt significata
sumens. sed id quod ẽ exse atq inse obtinens.
Infinitus: quia non ipse in aliquo. sed intra
eum omnia. Semꝑ extra locum: quia non
continetur in loco. Semꝑ ante euum: quia
tempus ab eo est. Curre sensu. si quid ei
putas ultimum esse: eum semꝑ in uenies.
quia cum semꝑ intendas. semꝑ est quo in¬

Expanded text:
sit. Posuit naturae nomina, Patrem, Filium, sit. Posuit naturae nomina, Patrem, Filium, Spiritum sanctum. Extra significantiam sermonis est, extra sensus intentionem, extra intelligentiae conceptionem, quidquid ultra quaeritur, non enuntiatur, non attingitur, non tenetur. Verborum significantiam rei ipsius natura consumit, sensus contemplationem imperspicabile lumen obcaecat, intelligentiae 30 capacitatem quidquid fine nullo continetur excedit. Sed nos necessitatis hujus ab eo, qui haec omnia est, veniam deprecantes, audebimus, quaeremus, loquemur: et, quod solum in tanta rerum quaestione promittimus, ea quae erunt significata sumens, sed id quod est, ex se atque in se obtinens. Infinitus, quia non ipse in aliquo, sed intra eum omnia; sempecontinetur in loco; semper ante aevum, quia tempus ab eo est. Curre sensu si quid ei putas ultimum esse, eum semper invenies: quia cum semper intendas, semper est quod in
Abbreviated transcription (Latin):
nos naturas nominum ꝓferamus. et editis
ꝓut in uerbis habebimus dignitate atq offi¬
cio patris. filii sp̃s sancti: non frustentur
naturȩ ꝓprietatibus nomina. s intra na¬
turȩ significationem nominibꝰ coartentur.
Et nescio quid de his rebus aliter sentien¬
tibus animi sit. ueritatẽ corrumpentibꝰ
tenebras lumini inferentib. insecabilia de¬
secantibus. incorrupta scindentibus: indiui¬
sa partientibus. Quibus si factu facile est.
ꝑfecta concerpere. ius ponere potestati.
modum circum. scribere infinito: mͥ certe
his respondenti incuris estus est. in sensu
labes est: in intelligentia stupor ẽ. in ser¬
mone autem non iam infirmitatem. sed
silentium conficebor. Et certe michi extor¬
quetur hoc uelle dum et audatiȩ resisti¬
tur. et errori consulitur. et ignorantiȩ ꝓ¬
uidetur. In mensum est autem quod exigi¬
tur: in comprehensibile est quod audetur.
ut ultra prefinitionem dei sermo de deo

Expanded text:
nos naturam nominum proferamus; et editis, nos naturam nominum proferamus; et editis, prout in verbis habebimus, dignitate atque officio Patris, Filii, Spiritus sancti, non frustrentur naturae proprietatibus nomina, sed intra naturae significationem nominibus coartentur. Et nescio quid de his rebus aliter sentientibus animi sit, veritatem corrumpentibus, tenebras luci inferentibus, insecabilia desecantibus, incorrupta scindentibus, indivisa partientibus. Quibus si tantum factu facile est perfecta concerpere, jus ponere potestati, modum circumscribere infinito: mihi certe his respondenti in curis aestus est, in sensu labes est, in intelligentia stupor est; in sermone autem non jam infirmitatem, sed silentium confitebor. Et certe mihi extorquetur hoc velle, dum et audaciae resistitur, et errori consulitur, et ignorantiae providetur. Immensum est autem quod exigitur, incomprehensibile est quod audetur; ut ultra praefinitionem Dei, sermo de Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ignorant: Ita et imꝑitos ꝑdunt. dũ ratio¬
nẽ p̾dicationis huiꝰ affirmant: & audienteᷤᷤ
fallunt. dũ nat᷑ã noĩbꝰ adimunt. qͥa noĩa ñ posst̃
auferre nat᷑e. Pret̾micto reliqͣ humani ꝑiculi
nomina. ualentinos. martionitas.
manicheos. pestesq ceteras quȩ in-¬
terdum imꝑitoꝵ mentes occuꝑant. & ipso
contagio conuersationis inficiunt. fitq
omnium lues una. dum in audientium
sensũ. predicantiũ morbꝰ infunditur. Hoꝵs
ꝓtrahit. ut necesse sit de tantis ac tam rec̃¬
ditis rebus aliquid ultra prescriptũ cȩle¬
ste ꝓferre. Dixerat dñs baptirandas gen¬
tes. in nomine patris. & filii. ac sp̃s sancti.
forma fidei certa est: sed quantum ad
hereticos om̃s sensus incertus est. Ergo ñ
preceptis aliquid addendum est: s modꝰ
est constituendus audaciȩ. ut quia malignitaᷤ
instinctu diabolicȩ fraudulentiȩ excitata. ue¬
ritatem rerum ꝑnaturȩ nomina eludit :

Expanded text:
ignorant. Ita et imperitos perdunt, dum ratioignorant. Ita et imperitos perdunt, dum rationem praedicationis hujus affirmant; et audientes fallunt, dum naturam nominibus adimunt, quia nomina non possunt auferre naturae. Praetermitto reliqua humani periculi nomina, Valentinos, Marcionitas, Manichaeos pestesque caeteras, quae interdum imperitorum mentes occupant, et ipso contagio conversationis 29 inficiunt: fitque omnium lues una, dum in audientium sensum praedicantium morbus infunditur. 5. protrahit, ut necesse sit de tantis ac tam reconditis rebus aliquid ultra praescriptum coeleste proferre. Dixerat Dominus baptizandas gentes, In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Forma fidei certa est: sed quantum ad haereticos omnis sensus incertus est. Ergo non praeceptis aliquid addendum est, sed modus est constituendus audaciae: ut quia malignitas instinctu diabolicae fraudulentiae excitata veritatem rerum per naturae nomina eludit,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum uirgo susceꝑit. sed carnem genuerit
puerbum. quia in uerbo antea non exsistentiᷤ
unigeniti di naturam dicat esse sed sonum
uocis elatum. Ut aliqui huius nc̃ temporis
predicatores. qui ex nichilo. atq atempore
formam. et sapientiam. & uirtutem dei pro¬
uehunt. ne si ex patre sit filius. ds sit im¬
minutus infilium. solliciti nimium ne pa¬
trem filius ab eo natus euacuet. atq iccir¬
co d̾o infilii creatione subueniant. eũ ex ñ
exstantibus comparando. ut intra nature
suȩ ꝑfectionem pater quia nichil ex eo sit
genitum ꝑseueret. Iam uero quid mirum
ut de spu scõ diuersa sentiant. qui in lar¬
gitore eius creando et demutando et abo¬
lendo tam temerarii sint auctores. atq ita
dissoluant ꝑfecti huius sacramenti uerita¬
tem. dum sub stantias diuersitatũ in rebus
tam communbus moliuntur. patrem ne¬
gando. dum filio quod est filius adimunt.
sp̃m scm nesciendo. dũ & usũ et auctorẽ eiꝰ

Expanded text:
Verbum virgo susceperit, sed carnem genuerit Verbum virgo susceperit, sed carnem genuerit per verbum; quia in Verbo antea, non existentis unigeniti Dei naturam dicat, sed sonum vocis elatum: ut aliqui hujus nunc temporis praedicatores, qui ex nihilo atque a tempore formam et sapientiam et virtutem Dei provehunt; ne si ex Patre sit Filius, Deus sit imminutus in Filium; solliciti nimium, ne Patrem Filius ab eo natus evacuet: atque idcirco Deo in filii creatione subveniant, eum ex non exstantibus comparando, ut intra naturae suae perfectionem Pater, quia nihil ex eo sit genitum, perseveret. Jam vero quid mirum, ut de Spiritu sancto diversa sentiant, qui in largitore ejus creando, et demutando, et abolendo tam temerarii sint auctores? atque ita dissolvant perfecti hujus sacramenti veritatem, dum substantias diversitatum in rebus tam communibus moliuntur: Patrem negando, dum Filio quod est filius adimunt; Spiritum sanctum negando, dum et usum et auctorem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
quod pater est. neq in filio deesse. quod
filius est. neq in spiritu sancto ñ extare
quod sumitur. Sed homines mente ꝑuer-¬
si omĩa confundunt et implicant. & usq
ad naturȩ demutationem. sensus sui ꝑuer¬
sitate contendunt: ut quod pater est patͥ
adimant. dum uolunt filio auferre quod
filius est. Adimunt autem: quando cum
his non denatura fit filius. Non exnatura
autem est: quando non eadem in se ha¬
bet natus. et generans. Neq enim filius ẽ.
cui alia. ac dissimilis erit apatre substan
tia. Pater autem quomodo erit. si non qͦd
in se substantiȩ atq naturȩ est genuerit
sint nullomodo possint: afferunt tamen
doctrinas nouas. & humana commenta.
ut sabellius patrem extendat infilium. idq
nominibus potius confitendum putet esse
quam rebus. cum ipsum sibi filium. ipsũ
ꝓponat. et patrem. Ut hebion omne initiũ
sed ex homine dm̃ ꝓferat. neq subsistens
antea quod inprincipio apud dm̃ erat deus.

Expanded text:
quod pater est, neque in Filio deesse quod quod pater est, neque in Filio deesse quod filius est, neque in Spiritu sancto non exstare quod sumitur. Sed homines mente perversi omnia confundunt et implicant, et usque ad naturae demutationem sensus sui perversitate contendunt; ut quod Pater est Patri adimant, dum volunt Filio auferre quod fiquod non de natura sit Filius. Non ex natura autem est, quando non eadem in se habet natus et generans. Neque enim Filius est, cui alia ac dissitia. Pater autem quomodo erit, si non quod in se substantiae atque naturae est, genuerit sint nullo modo possint, afferunt tamen doctrinas 28 novas et humana commenta: ut Sabellius Patrem extendat in Filium, idque nominibus potius confitendum putet esse quam rebus, cum ipsum sibi Filium, ipsum proponat et Patrem: ut Hebion omne initium sed ex homine Deum proferat; neque subsistens antea quod in principio apud Deum erat Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sit inpatre. et filio. & sp̃u scõ. infinitas in et̃¬
compellimur hereticoꝵ. & blasphemantiũ
uitiis illicita agere. ardua scandere. in effa¬
bilia eloqͥ inconcessa p̃sumere.Et cum sola
fide expleri quȩ precepta sunt oporteret.¬
& uenerari cum eo filium. spu sancto habun-¬
dare: cogimur sermonis nostri humilitatem.
ad ea quȩ mnenarrabilia st̃ extendere. & in
uitium uitio coartamur alieno. ut quȩ c̃ti¬
neri religione mentium oportuisset: nc̃
terunt enim plures. qui celestium uerboꝵ
simplicitatem ꝓuoluntatis suȩ sensu. non
ueritatis ipsius absolutione susciperent.
aliter interp̃tantes quam dictoꝵ uirtus
postularet. De intelligentia enim heresis
non de scriptura est: et sensus non sermo
fit crimen. Numquid corrumpi ueritas
potest cum patris nomen auditur: Num¬
quid natura filii non continetur innoĩes
Numquid sp̃s sanctus non erit qui nun¬
cupatur: Neq enim in patre potest non eẽ.

Expanded text:
sit, in Patre et Filio et Spiritu sancto, infinitas in aetersit, in Patre et Filio et Spiritu sancto, infinitas in aetercompellimur haereticorum et blasphemantium 27 vitiis, illicita agere, ardua scandere, ineffabilia eloqui, inconcessa praesumere. Et cum sola fide expleri quae praecepta sunt oporteret,et venerari cum eo Filium, sancto Spiritu abundare; cogimur sermonis nostri humilitatem ad ea quae inenarrabilia sunt extendere, et in vitium vitio coartamur alieno: ut quae contineri religione mentium oportuissent, nunc terunt enim plures, qui coelestium verborum simplicitatem pro voluntatis suae sensu, non pro veritatis ipsius absolutione susciperent, aliter interpretantes quam dictorum virtus postularet. De intelligentia enim haeresis, non de Scriptura est: et sensus, non sermo fit crimen. Numquid corrumpi veritas potest? Cum patris nomen auditur, numquid natura filii non continetur in nomine? Numquid Spiritus Sanctus non erit, qui nuncupatur? Neque enim in Patre potest non esse
Abbreviated transcription (Latin):
dentibus dei sermo. qui
in aures nr̃as eugłistȩ
testimonio cum ipsa
ueritatis suȩ uirtute
cransfusus est. cum
dicit dñs. euntes nc̃
docete om̃s gentes.
baptizantes eos inno¬
mine patris. et filii. &
spiritus scĩ. docentes eos seruare omnia
quecumq mando uobis. et ecce ego uobis¬
cum sum omnibus diebus usq ad consum¬
mationem seculi. Quid enim in eodẽ sacra¬
mento salutis humanȩ non continetur:
Aut quid est quod sit reliquum. aut ob¬
scurum: Plena sunt omnia ut apleno. &
ꝑfecto ꝓfecta. Nam et uerborum significa¬
tionem. & efficientiam rerum. & negotiorũ
ordinem. & naturȩ intelligentiam cõpre¬
hendunt. Baptitare iussit innomine pa¬
tris. & filiĩ. & spiritus sancti. id est in confes¬
sione auctoris & unigeniti. & doni. Auctor
unus est omnium. Unus est enim deus pat̾.
ac meritis ordinata. Una potestas exqua
omnia. un a ꝓgenies ꝑ quam omĩa. ꝑ fectȩ
spei munus unum. Nec de ẽẽ quicquam
consummationi tante reꝑietur. intra quã

Expanded text:
dentibus Dei sermo, qui in aures nostras Evangelistae testimonio cum ipsa veritatis suae virtute transfusus est, cum dicit Dominus: Euntes nunc docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, docentes eos servare omnia quaecumque mando vobis: et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque in consummationem saeculi . Quid enim in eo de sacramento salutis humanae non continetur? aut quid est, quod sit reliquum aut obscurum? Plena sunt omnia ut a pleno, et a perfecto perfecta. Nam et verborum significationem, et efficientiam rerum, et negotiorum ordinem, et naturae intelligentiam comprehendunt. Baptizare jussit in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, id est, in confessione et auctoris, et unigeniti, et doni. Auctor unus est omnium. Unus est enim Deus Pater,ac meritis ordinata: una potestas ex qua omnia, una progenies per quam omnia, perfectae spei munus unum. Nec deesse quidquam consummationi tantae reperietur, intra quam
Abbreviated transcription (Latin):
bis ipsius dñi audiamus. Ait enim. Ad huc
habeo multa que dicam uobis: sednon
potestis illa modo portare. Erpedit enim
uobis ut ego eam. Si iero: mittam uobis
ad uocatum. Et rursum. Ego rogabo pa¬
trem. & alium ad uocatum mittet uobis

Expanded text:
bis ipsius Domini audiamus. Ait enim: Adhuc bis ipsius Domini audiamus. Ait enim: Adhuc multa habeo quae dicam vobis, sed non potestis illa modo portare . Expedit enim vobis ut ego eam; si iero, mittam vobis Advocatum . Et rursum: Ego rogabo Patrem, et alium Advocatum mittet vobis
Abbreviated transcription (Latin):
prehensibilia sunt adorandum atq ita na¬
tura & muneris & honoris significata est: cũ
tem. ac scientiam adorantium. & ad orandũ
ostendens. Simile huic etiam illud apłi ẽ:
quia dñs sp̃s est. Ubi autem spiritus dñi
ibi libertas est. Discreuit ad intelligentiȩ
significationem eum qui est. ab eo cu ius ẽ.
Non enim habere haberiq unum est:
neq eadem significatio continet eum atq
eius. Ita cum dicit dñs spiritus est: naturã
in finitatis eius ostendit. Cum uero adiecit
ubi spiritus dñi ibi libertas est: eum qui
eius est significat. quia et spiritus dñs ẽ.
et ubi sp̃s est dñi. ibi libertas est. Hec non
quod causa postulet dicta sunt: sed neqͥd
in his obcuritatis hereret. Et enim spiritus
sc̃s unus ubiq omnes partriarchas. ꝓpħas.
et omnem choꝵ legis illuminans. Iohan¬
nem etiã in utero matris inspirans. datus
deinde apłis ceterisq credentibus adcog¬

Expanded text:
prehensibilia sunt adorandum. Atque ita naprehensibilia sunt adorandum. Atque ita natura et muneris et honoris significata est, cum tem ac scientiam adorantium, et adorandi ostendens. 32. Simile huic etiam illud Apostoli est: Quia Dominus Spiritus est, ubi autem Spiritus Domini est, ibi libertas est . Discrevit ad intelligentiae significationem eum qui est, ab eo cujus est. Non enim habere haberique unum est, neque eadem significatio continet eum atque ejus. Ita cum dicit, Dominus Spiritus est, naturam infinitatis ejus ostendit; cum vero adjecit, Ubi Spiritus Domini ibi libertas est, eum qui ejus est significat; quia et Spiritus Dominus est, et ubi Spiritus est Domini, ibi libertas est. Haec non quod causa postulet dicta sunt, sed ne quid in his obscuritatis haereret. Est enim 47 Spiritus sanctus unus ubique, omnes patriarchas, prophetas, et omnem chorum legis illuminans, Joannem etiam in utero matris inspirans: datus deinde apostolis caeterisque credentibus, ad ag
Abbreviated transcription (Latin):
mabãt. Quoꝵs utroꝵq presumptio. aut
collis edito. aut exstructe domus concauo.
dm̃ intra quem omnia et ext̾ra quem nichil
eius capax. continebat. Ergo quia deus in¬
comprehensibilis. in uisibilis. inmensus est:
ait dñs. uenisse tempus ut non inmonte uł
templo ds sit adorandus. quia sp̃s ds̃ est. et
spiritus nec circum scribitur. nec tenetur.
qui ꝑnaturȩ suȩ uirtutem ubiq est. neq
usquam abest in omnibus om̃s exuberans.
Hos igitur ueros ẽẽ adoratores qui inspiri¬
tu et ueritate sint adoraturi. Adoraturis
autem in spiritu. deum. sp̃m. alter in officio.
alter in honore est: quia discretum ẽ in qͦ
quis sit adorandus. Non enim tollit scĩ sp̃s
& nomen et donum: quia dictum est. ds est
spiritus. Responsum est autem mulieri dñi
templo. et monte claudenti. esse omnia indo.
dm̃ insemetipso et inuisibilem atq incom¬
prehensibilem in his que inuisibilia et incõ¬

Expanded text:
mabant: quorum utrorumque praesumptio, aut mabant: quorum utrorumque praesumptio, aut collis edito, aut exstructae domus concavo, Deum intra quem omnia et extra quem nihil ejus capax est, continebat. Ergo quia Deus invisibilis, incomprehensibilis, immensus 46 est; ait Dominus venisse tempus, ut non in monte vel templo Deus sit adorandus: quia spiritus Deus est, et spiritus nec circumscribitur, nec tenetur, qui per naturae suae virtutem ubique est, neque usquam abest, in omnibus omnis exuberans: hos igitur veros esse adoratores, qui in Spiritu et veritate sint adoraturi. Adoraturis autem in Spiritu Deum Spiritum, alter in officio, alter in honore est; quia discretum est in quo quisque sit adorandus. Non enim tollit sancti Spiritus et nomen et donum, quia dictum est, Deus Spiritus est. Responsum autem est mulieri Deum templo et monte claudenti, esse omnia in Deo, Deum in semetipso, et invisibilem atque incomprehensibilem in iis quae invisibilia et incom
Abbreviated transcription (Latin):
Henerat enim in redemtio uniuersoꝵ. cui
post multum sermonem aquȩ uiuȩ et
quinq uirorum. et nunc eius qui esset
alieni: mulier respondit. Dñe animaduer¬
to quod ꝓpheta es. patres nr̃i in hoc mon¬
te adorauerunt. et uos dicitis quod iniero¬
solimis est locus ubi adorare oporteat.
Dñs respondit. Crede michi mulier: qm
uenit hora quando neq in isto monte.
neq inhierosolimis adorabitis patrem. Uos
adoratis quod nescitis. nos adoramꝰ quod
scimus: quia salus exiudeis est. sed uenit
hora et nunc est: cum ueri adoratores ad¬
orabunt patrem. in spiritu et ueritate. Et¬
enim pater tales querit. qui adorent eum.
est. Mulier igitur tradicionum memor
pat̾narũ ł tanꝗͣ samaria in monte. ł tanqͣm
ierłm intẽplo ad orandũ dm̃ existimabat. eo ꝙ
samaria ad adorandũ dm̃ ꝑtͣnsg̾ssionẽ legiꝰ locũ
montis elegerat. Iudei uero templum a
salomone conditum religionis sedem existi¬

Expanded text:
venerat enim redemptio universorum. Cui venerat enim redemptio universorum. Cui post multum sermonem aquae vivae, et quinque virorum, et nunc ejus qui esset alienus , mulier respondit: Domine, animadverto quod propheta es. Patres nostri in monte hoc adoraverunt; et vos dicitis quoniam in Jerosolymis est locus ubi adorare oportet. Dominus respondit: Crede mihi, mulier, quoniam venit hora, quando neque in isto monte, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus, quoniam salhora, et nunc est, cum veri adoratores adorabunt Patrem, in spiritu et veritate. Etenim Pater tales quaerit, qui adorent eum  Deus spiritus est . Mulier igitur traditionum memor paternarum, vel tamquam Samaria in monte, vel tamquam Jerusalem in templo adorandum Deum existimabat: quod Samaria ad adorandum Deum per transgressionem legis locum montis elegerat, Judaei vero templum a Salomone conditum religionis sedem existi
Abbreviated transcription (Latin):
iħm amortius habitat in uobis. qui suscita¬
uit xꝑm amortuis uiuificabit et mortalia
corpora uestra ꝓpter sp̃m suum qui habitat
in uobis. Unde quia est. et donatur. et ha¬
betur. et dĩ est: cesset hinc sermo calum¬
niantium. Cum dicunt ꝑquem sit. et obqͥd
sit. uł qualis sit: si responsio nr̃a displicet
displiceant et apłi et ꝓphetȩ: hoc tantum
de eo quod esset loquentes. et post hec pa¬
ter et filius displicebit.M anere autem¬
hinc quosdam in ignorantia atq ambigu¬
itate existimo. quod hoc tercium idest qͦd
nominatur spiritꝰ sc̃s uideant ꝓpatre et
filio frequenter intelligi. In quo nichil
scrupuli est. Siue eñi pater siue filius¬
genter est contuendum. quomodo et qua
ratione sit dictum. Omne eñi dictum ut
dicatur ex causa est. & dicti ratio ex sensu
erit intelligenda dicentis: ne quia respon¬
sum a dño est. spiritus ds̃ est: iccirco cũ scĩ
spiritus nomine et usus negetur et donũ.
Cum samaritana eũi eum dño erat sermo.

Expanded text:
qui suscitavit Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra propter Spiritum suum qui habitat in vobis . Unde quia est, et donatur, et habetur, et Dei est; cesset hinc sermo calumniantium. Cum dicunt per quem sit, et ob quid sit, vel qualis sit: si responsio nostra displicedispliceant et Apostoli et Prophetae, hoc tantum de eo quod esset loquentes; et post haec Pater et Filius displicebit. hinc quosdam in ignorantia atque ambiguitate existimo, quod hoc tertium, id est, quod nominatur Spiritus sanctus, videant pro Patre et lio frequenter intelligi. In quo nihil scrupuli est: sive enim Pater, sive Filiugenter est contuendum quomodo et qua ratione sit dictum. Omne enim dictum ut dicatur ex causa est, et dicti ratio ex sensu erit intelligenda dicendi; ne quia responsum a Domino est, Spiritus Deus est, idcirco cum sancti Spiritus nomine et usus negetur et donum. Cum Samaritana Domino erat sermo:
Abbreviated transcription (Latin):
Accipitur ergo obscientiam. Ut eñi nat̾a
bumani corporis cessantibus officii sui
causis erit ociosa. nam oculis nisi lumen.
ac. dies sit. nullus ministerii erit usus. ut¬
nisi aures nisi uox. sonus ue reddatur. mu¬
nus suum non recognoscent. ut nares.
nisi odor fraglauerit inquo officio erunt
uescient. non quod his deficiet natura per
causam. sed unus habetur excausa: ita et
amiinus humanus nisi ꝑfidem donum
sp̃s hauserit. habebit quidem naturam
dm̃ intelligendi: sed lumen scientiȩ non ha¬
bebit. Ilunus autem quod in xp̃o est omẽ
omnibus patet unum. Et quod ubiq ñ
de est: intantum datur inquantum quis
uolet sumere. Intantum residet: in quan¬
tum quis uolet ꝓmereri. Hoc usq in con¬
summationẽ seculi nobiscum: hoc expe¬
ctationis nr̃ȩ solatium. hoc indonorum
oꝑationibus future spei pignus est. hoc
mentium lumen. hic splendor animoꝵ est.

Expanded text:
Accipitur ergo ob scientiam. Ut enim natura Accipitur ergo ob scientiam. Ut enim natura humani corporis cessantibus officii sui causis erit otiosa; nam oculis, nisi lumen aut dies sit, nullus ministerii erit usus; ut aures, nisi vox sonusve reddatur, munus suum non recognoscent; ut nares, nisi odor fragraverit, in quo officio erunt nescient; non quod his deficiet natura per causam, sed usus habetur ex causa: ita et animus humanus nisi per fidem donum Spiritus hauserit, habebit quidem naturam Deum intelligendi, sed lumen scientiae non habebit. Munus autem quod in Christo est, omne omnibus patet unum: et quod ubique non deest, in tantum datur in quantum quis volet sumere; in tantum residet, in quantum quis volet promereri. Hoc usque in consummationem saeculi nobiscum, hoc exspectationis nostrae solatium, hoc, in donorum operationibus futurae spei pignus est hoc mentium lumen, hic splendor animorum est.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c̃. et diuisiones ministrationũ sunt: idẽ
autem dñs. et diuisiones oꝑationum sunt:
sed idem ds̃. quioꝑatur omnia inomnib.
Unicuiq autẽ donatur illuminatio sp̃s
ad utilitatem. Alii autem datur ꝑspiritũ
sermo sapientiȩ. alii sermo scientiȩ scd̃m
eundem sp̃m. Alii fides in eodem sp̃u. Alii
dona sanitatum inuno sp̃u. Alii oꝑatio
uirtutum. Alii ꝓphetia. alii separatio spi¬
rituum. alii genera linguarum. alii inter¬
pretatio sermonum. Omnia autem hec
oꝑatur unus atq idem spiritus. Habemꝰ
igitur doni istius causam. hebemus effectꝰ
& nescio quid de eo ambiguitatis sit. cuius
in absoluto sit et causa. et ratio. et pote¬
stas. Utamur ergo tam liberalibus donis.
& usum maxime necessarii muneris expe¬
ctamus Ait enĩ ut etiam superius osten¬
dunus. apłs. Nos autem non sp̃m huius
mundi accepimus. sed sp̃m qui exdeo est:
ut sciamus quȩ adeo donata sunt nobis.

Expanded text:
Spiritus; et divisiones ministeriorum sunt, idem Spiritus; et divisiones ministeriorum sunt, idem autem Dominus; et divisiones operationum sunt, sed idem Deus, qui operatur omnia in omnibus. Unicuique autem donatur illuminatio 48 Spiritus ad utilitatem. Alii autem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alii fides in eodem Spiritu, alii dona sanitatum in uno Spiritu, alii operatio virtutum, alii prophetia, alii separatio spirituum: alii genera linguarum, alii interpretatio linguarum. Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus . Habemus igitur doni istius causam, habemus effectus, et nescio quid de eo ambiguitatis sit, cujus in absoluto sit et causa, et ratio, et potestaet usum maxime necessarii muneris expetamus. Ait enim, ut jam superius ostendimus, Apostolus: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis .
Abbreviated transcription (Latin):
Iille uos diriget in omnem ueritatem. Non eñi
loquetur ase. sed quȩcumq audierit loq̃t᷑:
& uentura adnuntiabit uobis. Ille me hono¬
rificabit: quia de meo sumet. Hȩc de plu-¬
ribus ad intelligentiȩ uiam dicta sunt. qui¬
bus et uoluntas munerantis. et ratio et con¬
ditio muneris continetur. ut quia infir¬
mitas nr̃a neq patriᷤᷤ neq filii capar ẽẽt:
fidem nr̃am de dei incarnatione difficilẽ.
sancti spiritus donum quodam interces¬
sionis suȩ federe illuminaret. Est autem
nunc consequens. ut apłm explicantem
doni huius uirtutem atq officium au¬
diamus. Ait enim. Quotquot eñĩ sp̃u dĩ
aguntur: hii filii st̃ dei. Non eñi accepi¬
stis sp̃m seruitutis iterũ intimore: sed ac¬
cepistis spm̃ ad optionis in quo clamamus
abba pater. Et rursum. Quia nemo inspũ
dei dicit anatheina iħ̃u. & nemo potest di¬
cere dñm ch̃m: nisi in spu sancto. Et rursũ.
Diuisiones autem donorum sunt. idem aũ

Expanded text:
e vos diriget in omnem veritatem: non enim loquetur a se, sed quaecumque audierit, loquetur, et ventura annuntiabit vobis. Ille me honorificabit, quia de meo sumet . Haec de pluribus ad intelligentiae viam dicta sunt, quibus et voluntas munerantis, et ratio et conditio muneris continetur: ut quia infirmitas nostra neque Patris neque Filii capax esset, fidem nostram de Dei incarnatione difficilem, sancti Spiritus donum quodam intercessionis suae foedere luminaret. 34. Est autem nunc consequens, ut et apostolum explicantem doni hujus virtutem atque officium audiamus; ait enim: Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timorem, sed accepistis Spiritum adoptionis, in quo clamamus: Abba pater . Et rursum: Quia nemo in Spiritu Dei dicit anathema Jesu, et nemo potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto . Et rursum: Divisiones autem donorum sunt, idem autem
Abbreviated transcription (Latin):
a idriertenda nunciasset. inchabrasuo corꝑe
Quod utiq totum d̾s laudabileffectrat pu¬
Andum ur landumq sensissent. quia nisi p̃is¬
se sacinꝰ. quod inobedientia ẽ au̾sa cõmittere
no sequeret᷑ dedecus quod uerecundia uellet
Indere Clarem est gͥ hoc non esse nuptiis
etandum qͦd et sinon eẽt. nuptie tamen
u marum bonum ñ aufertur isto malo.
sed ab U t hoc malum musum uertitur bo¬
I. Ueru m quia iam ista conditione mor¬
taa.  nẽ siiul aguntur concubitus et libi
U̾ scernere ista uł nesciunt. Nec

Expanded text:
imaduertenda nuntiasset, nihil in suo corpore, imaduertenda nuntiasset, nihil in suo corpore, quod utique totum deus laudabile fecerat, pudendum uelandumque sensissent, quia nisi praeisset facinus, quod inoboedientia est ausa committere, non sequeretur dedecus, quod uerecundia uellet abscondere. Clarum est igitur hoc non esse nuptiis inputandum, quod etsi non esset, nuptiae tamen essent, quarum bonum non aufertur isto malo, sed ab eis et hoc malum in usum uertitur bonum. uerum quia iam ista conditione mortalium nunc simul aguntur concubitus et libid qui nolunt discernere ista uel nesciunt. nec
Abbreviated transcription (Latin):
e  Adibus l quim̃. qͥ noue
re horas an fuctum eiq de suo latere comu-
dir passione tran̾qͥllitas. & motus genita-¬
lm sicut aliorum membrorum. non ad effre¬
natixaloris incitam̃tum sed ad uoluntatis
arhitriun quales nuptię ꝑseuerassent si pec¬
cati non interuenisset obprobrium: nc̃ osten¬
di non potest. sed exhis quȩ diuina aucto-¬
ritate conscripta sunt non in merito credi
potest. Si eñ modo non inuenio sine puri¬
ente libidine concumbentem: sicut ñ inue-¬
mo sine dolore & gemitu parturientẽ. sine
fucura morte nascentem. Et tamen scđm
scriptitrarũ sc̃arum. ueritatem gemitꝰ par¬
cur lentis. & mors hominis non fuissent si pec¬
catum non precesset. Sic nec illud unde eru-¬
buerunt. qui membra illa texuerunt quia
& hoc meisdem scĩs litteris precedente pecca¬
to scͥptum ẽ consecutũ. Menbra quippe illa
misi indecepis motus oculis eoꝵ ñ uriq clau-¬
sis st hec non aꝑtis. hoc est nouaccẽ̾ntis am-¬

Expanded text:
delibus loquimur, qui nouerre hominem factum eique de suo latere coniugbidinis passione tranquillitas et motus genitalium sicut aliorum membrorum non ad effrenati caloris incitamentum, sed ad uoluntatis arbitrium — quales nuptiae perseuerassent, si peccati non interuenisset obprobrium — nunc ostendi non potest, sed ex his quae diuina auctoritate conscripta sunt non immerito credi potest. sic enim modo non inuenio sine pruriente libidine concumbentem; sicut non inuenio sine dolore et gemitu parturientem, sine futura morte nascentem, et tamen secundum scripturarum sanctarum ueritatem gemitus parturientis et mors hominis non fuissent, si peccatum non praecessisset; sic nec illud unde erubuerunt, qui membra illa texerunt, quia et hoc in eisdem sanctis litteris praecedente peccato scriptum est consecutum. membra quippe illa nisi indecens motus oculis eorum non utique clausis, sed in hoc non apertis, hoc est non attentis, an
Abbreviated transcription (Latin):
de baptismo paruuloꝵ. non quod ipse ta
ꝓposuit. ut possit suȩ ꝓpositioni quasi ad¬
uersantis obiectioni. scđ̃m sua dogmata res¬
pondere. Deniq qͦmͦ respondeat ad uertite.
& uidete latebras ambiguitatis falsitatip̃-¬
parare refugia. obfundendo caliginẽ ueri-¬
tati ita ut etiam nos cũ primũ ea lecomis

Expanded text:
de baptismo paruulorum, non quod ipse ita de baptismo paruulorum, non quod ipse ita proposuit, ut possit suae propositioni quasi aduersantis obiectioni secundum sua dogmata respondere. Denique quomodo respondeat aduertite et uidete latebras ambiguitatis falsitati praeparare refugia offundendo caliginem ueritati, ita ut etiam nos cum primum ea legimus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt atq ad nos inde directe. dicit se abo¬
minib infamari. qͦd neget paruulis bap¬
tismi sacram̃tũ & absq redemptione xp̃i ali-¬
quib cȩloꝵ regna ꝓmittat. S ñ sic illis hoc
obitiunt᷑ ut posuit. Nam neq paruulis ne-¬
gant baptismi sacram̃tũ. nec absq redẽptio¬
ne xͥ aliquib cȩlorũ regna ꝓmittunt. Itaq
unde se queritur infamari: eo mͦ ꝓposuit.
ut posset facile posset crimini obiecto saluo
suo dogmate respondere. Obicitur autẽ ilł
qͦd non baptiratos paruulos nolunt dãna¬
tioni primi hominis obnoxios conficeri: et
ineos transsisse originale peccatum regene-¬
ratione purgandum. Qm̃ ꝓpt̾ accipiendum
regnum cȩloꝵ tantũ mͦ eos baptizandos esse
contendunt qͣsi preter regnum çeloꝵ hab̃e
nisi ȩternã mortem possint. qͥ sine participa¬
tione corporis & sanguinis dñi ȩternã uitã
habere non possunt. Ecce qd eis obicitur

Expanded text:
sunt atque ad nos inde directae, dicit se ab hosunt atque ad nos inde directae, dicit se ab hominibus infamari, quod neget paruulis baptismi sacramentum et absque redemptione Christi aliquibus caelorum regna promittat. sed non sic illis haec obiciuntur, ut posuit. nam neque paruulis negant baptismi sacramentum nec absque redemptione Christi aliquibus caelorum regna promittunt. itaque unde se queritur infamari eo modo proposuit, ut facile posset crimini obiecto saluo suo dogmate respondere. Obicitur autem illis, quod non baptizatos paruulos nolunt damnationi primi hominis obnoxios confiteri et in eos transisse originale peccatum regeneratione purgandum, quoniam propter accipiendum regnum caelorum tantummodo eos baptizandos esse contendunt: quasi praeter regnum caelorum habere nisi aeternam mortem possint qui sine participatione corporis et sanguinis domini aeternam uitam habere non possunt. ecce quod eis obicitur
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Non gͦ tu absolutus es qͥ damnanda te-¬
nuisti: sed illud absolutum est. qͦd debere uo¬
luisti. Ut autem tu absolutus putareris credi¬
tus es sentire laudanda. cũ te iudices non in¬
telligerent occultare dãnanda. Recte celestii
sociꝰ iudicatus es. cuius manifestas te esse par¬
ticipem. Et si in iudicio tuos cooꝑisti libros:
tamen post iudiciũ eos edidisti. Quȩ cũ ita
sint: ꝓfecto sentitis. in tam nefandi erroris
autores episcopalia concilia ce aplicam sedẽ¬
citer falsitatẽ. Quo qͦmͦ autẽ se habere isti
uelint. multis tam̃ miscdĩa dñi ẽẽ consul-¬
tum. qͥ eos ꝓpt̾ea sectabant᷑. qͥa catholice cõ-¬
muni uidebant ẽẽ sociatos dubitare non pos-¬
sumus. Quomͦ autem pelagius temptauerit
obreꝑe ad fallendum etiã apłice sedis epis-¬
copale iudicium. in hac ipsa questione de
baptismate paruuloꝵ diligent̾ attendite.
In litteris eñi quas romã misit ad beate me-

Expanded text:
fuit. non ergo tu absolutus es, qui damnanda tefuit. non ergo tu absolutus es, qui damnanda tenuisti, sed illud absolutum est, quod tenere debuisti. ut autem tu absolutus putareris, creditus es sentire laudanda, cum te iudices non intellegerent occultare damnanda. recte Caelestii socius iudicatus es, cuius manifestas te esse participem; etsi in indicio tuos cooperuisti libros, tamen post iudicium eos edidisti. Quae cum ita sint, profecto sentitis in tam nefandi erroris auctores episcopalia concilia et apostolicam sedebilem falsitatem? quoquo modo autem se habere isti uelint, multis tamen misericordia domini esse consultum, qui eos propterea sectabantur, quia catholicae communioni uidebant esse sociatos, dubitare non possumus. Quomodo autem Pelagius temptarit obrepere ad fallendum etiam apostolicae sedis episcopale iudicium in hac ipsa quaestione de baptismate paruulorum diligenter attendite. in litteris enim quas Romam misit ad beatae mem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter primi peccatoris exemplum. s quȩ
nascendo traxerunt ꝓpter originis uitium.
& quando audiebant anathematiz antem
eos qui dicunt infantes qui nascuntur in
eo statu eẽ inquo adam fuit ante preuari¬
cationem⁊ nichil eum aliud dicere crede-¬
bant nisi eos qui paruulos putant nullũ
exadam traxisse peccatum: & scdm hoc in
eo stactu ẽẽ. in quo fuit ille ante peecatum.
Et eñi hoc illi obiceretur. non aliud. unde
questio uersabatur. Proinde cum hoc iste
sic exponit ut dicat infantes ideo non ineo
statu eẽ in quo adam fuit ante peccatum.
quia non dum sunt in eadem firmitate m̃tis
aut corporis. non quod in eos transierit ul¬
la culpa ꝓpaginis: respondeatur ei. Quando
tibi illa damnanda obiciebãtur non ea cathi¬
lici ep̃i sic intelligebant. ideo cũ illa damna¬
res catholicum: esse credebant. Propterea gͦ
quod te illi sapere estimabant. absoluendum
fuit: quod uero tu sapiebas damnandum

Expanded text:
propter primi peccatoris exemplum, sed quae propter primi peccatoris exemplum, sed quae nascendo traxerunt propter originis uitium. et quando audiebant anathematizantem eos qui dicunt infantes qui nascuntur in eo statu esse, in quo Adam fuit ante praeuaricationem, nihil eum aliud dicere credebant nisi eos qui paruulos putant nullum ex Adam traxisse peccatum et secundum hoc in eo statu esse, in quo fuit ille ante peccatum. etenim hoc illi obiceretur, non aliud, unde quaestio uersabatur. proinde cum hoc iste sic exponit, ut dicat infantes ideo non in eo statu esse, in quo Adam fuit ante peccatum, quia nondum sunt in eadem firmitate mentis aut corporis, non quod in eos transierit ulla culpa propaginis, respondeatur ei: quando tibi illa damnanda obiciebantur, non ea catholici episcopi sic intellegebant; ideo cum illa damnares, catholicum te esse credebant. propterea ergo. quod te illi sapere existimabant, absoluendum fuit; quod uero tu sapiebas, damnandum
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. nondumq utuntur rationalis uo¬
luntatis arbitrio. quo ille nisi uteretur ñ
ei preceptum daretur: Quid hoc ad rem
ꝑtinet quia uerba sibi obiecta sic exponen-¬
do recte se putat damnasse quod dicitur
peccatum ade ipsi soli obfuisse & generi
humano & infantes qui nascuntur ineosta¬
tu. esse in quo adam fuit ante peccatũ & tñ
his damnatis non mendaciter tenere quod
in eiꝰ postea conscͥptis opusculis inuenitur
sine ullo malo. sine ullo uitio. paruulos
nasci. & hoc solum in eis ẽẽ qͦd d̃s condidit.
on uulnus quod inimicus inflixit:
tunquid hec dicendo uerba ꝓpter aliud
quando exponit ista uersutius. Ep̃i quippe
catholici quando audiebant hominẽ ana-¬
thematirantem eos qui dicunt ade peccatũ
ipsi soli obfuisse non generi humano: nich
aliud eum saꝑe estimabant. quam id quod
catholica ȩccłia predicare consueuit. unde
ueraciter paruulos inpeccatorum remissio¬
nem baptizat non quȩ imitando fecerur.

Expanded text:
potuit, nondumque utuntur rationalis uopotuit, nondumque utuntur rationalis uoluntatis arbitrio, quo ille nisi uteretur, non ei praeceptum daretur? quid hoc ad rem pertinet, quia uerba sibi obiecta sic exponendo recte se putat damnasse quod dicitur peccatum Adae ipsi soli obfuisse et non generi humano et infantes qui nascuntur in eo statu esse, in quo Adam fuit ante peccatum, et tamen his damnatis non mendaciter tenere, quod in eius postea conscriptis opusculis inuenitur, sine ullo malo, sine ullo uitio paruulos nasci et hoc solum in eis esse, quod deus condidit, non uulnus quod inimicus inflixit? Numquid haec dicendo uerba propter aliudquanto exponit ista uersutius. episcopi quippe catholici quando audiebant hominem anathematizantem eos qui dicunt Adae peccatum ipsi soli obfuisse, non generi humano, nihil aliud eum sapere existimabant quam id quod catholica ecclesia praedicare consueuit, unde ueraciter paruulos in peccatorum remissionem baptizat, non quae imitando fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
aliis preiudicare potuisse & ideo ñ fuisse
mentitum. quia postea de prehensus est sic
tenere. Sed non hoc dicit. non solum quia
ridiculum est:sed quia uerum ẽẽ ñ potest.
Ineisdem quippe libris & contra peccatiex
adam in paruulos transitum loquitur. &
de gestis palestine sinodi głatur ubi eos qͥ
sic tenent ueraciter damnasse putatus est:
& absolutionem suam fallendo furatus est.
Quid enim adrem dequa nc̃ agimus ꝑtinet.
quod discipulis respondet ideo se illa obiecꝰ¬
ta damnasse. quia et ipse dicit non tantum
primo homini. s etiam humano generi pͥ-¬
mũ illud obfuisse peccatum. non ꝓpagine
s exemplo. id est non qͦd exillo traxerint
aliquod uicium qui ex illo ꝓpagati sunt:
sed qͦd eum primum peccantem nmitatist̃
omnes qui postea peccauerunt. aut quia
dicit ideo infantes non in eo statu ẽe in quo
fuit adam ante preuaricationem: quia isti
preceptum caꝑe nondum possunt ille atitẽ

Expanded text:
aliis praeiudicare potuisse et ideo non fuisse aliis praeiudicare potuisse et ideo non fuisse mentitum, quia postea deprehensus est sic tenere. sed non hoc dicit, non solum quia ridiculum est, sed quia uerum esse non potest. in eisdem quippe libris et contra peccati ex Adam in paruulos transitum loquitur et de gestis Palaestinae synodi gloriatur, ubi eos qui sic tenent ueraciter damnasse putatus est et absolutionem suam fallendo furatus est.. Quid enim ad rem, de qua nunc agimus, pertinet, quod discipulis suis respondet ideo se illa obiecta damnasse, quia et ipse dicit non tantum primo homini, sed etiam humano generi primum illud obfuisse peccatum non propagine, sed exemplo, id est non quod ex illo traxerint aliquod uitium, qui ex illo propagati sunt, sed quod eum primum peccantem imitati sunt omnes, qui postea peccauerunt? aut quia dicit ideo infantes non in eo statu esse, in quo fuit Adam ante praeuaricationem, quia isti praeceptum capere nondum possunt, ille autem
Abbreviated transcription (Latin):
erat natum. merito ẽ in preuaricatrice ra¬
dice damnatum. Inqua stirpe damnata.
tenet hominem generatio carnalis: unde
sola liberat regeneratio sp̃ualis. Ideo regene¬
ratis parentibus si tamen in eadem gratia
nocebit. nͥ cum ea male utuntur. non solum
in omnibus illicitis corruptelis. uerum etiã
impsis conugibus quando non ꝓpagandi
uoluntate oꝑam creandis filiis impendunt:
s lasciuiendi uoluptate ex saturande cupi-¬
diinseruiunt. Quod ꝓpter uitandas form¬
cationes maritis et uroribus ne fraudent
inuicem nͥ ex consensu ad tempus ut oratio¬
nibus uacent scd̃m ueniam non secundum
imꝑium concedit apł̃s. Euident̾ quippe
dum tribint ueniam denotat culpam.
Nitptialis autem concubitus quẽ matrimo-¬
scripserat: quomͦ sedixit eos anathematitare
qͥui si aliquando tenuerunt: Si autem p̾ea
illud optis pollicitus est. qͣm anathematita¬
idẽ. eis qui sic fuerant retenturi. nec sibi nec

Expanded text:
erat natum mento est in praeuaricatrice raerat natum mento est in praeuaricatrice radice damnatum, in qua stirpe damnata tenet hominem generatio carnalis, unde sola liberat regeneratio spiritalis. ideo regeneratis parentibus, si tamen in eadem gratia nocebit, nisi cum ea male utuntur non solum in omnibus inlicitis corruptelis, uerum etiam in ipsis coniugibus, quando non propagandi uoluntate operam creandis filiis inpendunt, sed lasciuiendi uoluptate exsaturandae cupidini inseruiunt. quod propter uitandas fornicationes maritis et uxoribus ne fraudent inuicem nisi ex consensu ad tempus, ut orationibus uacent, secundum ueniam, non secundum imperium concedit apostolus. euidenter quippe dum tribuit ueniam, denotat culpam. nuptialis autem concubitus, quem matrimoscripserat, quomodo se dixit eos anathematizare, qui sic aliquando tenuerunt? si autem postea illud opus pollicitus est, quomodo anathematizaid est eis qui sic fuerant retenturi, nec sibi nec