comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t manentibus itaq angelis & hominib: reprobis in
a&erna poenan : tunc scĩ scient plenius quid boni
eis contulerit gratia: tuncrebus ipsis euudentibus
a parebit. quod in psalmo scriptũ est: misericor¬
diam & iudiciũ cantabo tibidnẽ: quia nisi ꝑ in¬
debitam misericordiã. nemoliberatur: & nisi
ꝑdebitũ uidiciũ nemodamnatur: Tunclatebit
quod nunc lat&. cũrde duob: paruulis unus ess&
as sumendus ꝑmiseri cordiam alius ꝑ iudicium
relinquendus in quohisquias sumer&ur agnos¬
cer& Quid sibi ꝑ iudiciũ deberet᷑ nisimisericor¬
dia subueniret . curille potius quam istefuerit
assumptus. cum causa una sit ambobus: curapud
quosdam non factȩ sunt uir tutes. quasi factȩfuis¬
sent egissent illihomines paenitentiam & factȩ
sant apudcos qui non fueront credituri aꝑtissime
namq dnsdicit : uactibi coro zam. ua&ibb& sa
ida : quia sunt yro. &sidone factȩ issent uirtutes
quae factȩsunt in uobis: Olim incilicio &cinere

Expanded text:
manentibus itaque angelis et hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius quid boni eis contulerit gratia. Tunc rebus ipsis evidentius apparebit quod in Psalmo scriptum est, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine ; quia nisi per indebitam misericordiam nemo liberatur, et nisi per debitum judicium nemo damnatur. CAPUTquod nunc latet, cum de duobus parvulis unus esset assumendus per misericordiam, alius per judicium relinquendus, in quo, is qui assumeretur, agnosceret quid sibi per judicium deberetur, nisi misericordia subveniret; cur ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobus: cur apud quosdam non factae sint virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam, et factae sint apud eos qui non fuerant credituri. Apertissime namque Dominus dicit: Vae tibi, Corozain; vaida! quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere
Abbreviated transcription (Latin):
ubia ũt infelixmori nonsinitur : ut itadicã mors
ipsa nonmoritur : Et ubidolor perp&uus. non in¬
terimit sed affligit. ipsa corruptio nonfinĩtur
prima tamenqua suũ corpus anima relinquere
cogitur. nec secunda qua penale corpus. anima
relinquere non ꝑmittiturhomini accidiss&¬
sinemo peccass& :Mitissima sane omniũ poena
crit eorũ. quipreerpeccatũ quodoriginale
tra xerunt. nullũ insuꝑ addiderunt: & inc&eris
qui ad diderunt. tantoquisq ibitolerab iliorem
habebit damnationem quantõ hicminorem

Expanded text:
Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finitur. prima tamen qua suum corpus anima relinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permittitur, homini accidissnemo peccasset. Mitissima sane omnium poena erit eorum qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt: et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque tolerabiliorem ibi habebit damnationem, quanto hic minorem
Abbreviated transcription (Latin):
spĩtale: Qm̃ tantaerit tunccordia carnis &
sps. uiuificantespũ si nesus tenta culi alicuius indi¬
gentia subditã carnẽ. ut nihil nobis repugn&
& nõbis : sed sicut foris neminem. ita nec intus
nos ipsos patiamur inimicos.ET QUINON
uicumq uero ab illa perditionis massa quae facta
est per hominem primũ non liberantur per
unum mediatorem dĩ & hominom. resurgent
quidem &iam ipsi unusquisq cum sua carne. sed
ut cumdiabolo & eius angelis puniantur : Vtrum
sane ipsi cemutiis & deformita tibus suorũ corporũ
resurgant: quicũq in eis uitiosa & deformiamem¬
bra gesta suint in quirendo laborare quid opus est :
ueq enimfatigare nos deb& incerta eorũ habitudo
ul pulchritudo quorumerit certa & sempitna
damnatio: necmoueat quomodo erit in eis corpus
incorrup tibile sidolerepoterit. aut quomodocor¬
ruptibile simori non poterit. Nonest enim
uera uitanisiubi feliciter uiuitur: Nec uera incor¬
ruptio : nisi ubis alus nullodolore corrumpitur:

Expanded text:
iam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nos ipsos patiamur inimicos. CAPUT XCI Quicumque vero ab illa perditionis massa, quae facta est per hominem primum, non liberantur per unum Mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat, quomodo in eis erit corpus incorruptibile, si dolere poterit; aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita, nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur.
Abbreviated transcription (Latin):
isti: non quod intrat inõs co inquinat hominẽ :
sed quod procedit exore hoc co inquinat hominẽ.
Audiant illi escauentri. &uenter escis. ds̃ autem
& hunc & haec destru& etrursum. nonincom¬
messationib & ebri&atibus. &rursũ. esca nos
non commendat dõ Audiant isti. quia omã
munda mundis. quo inquinatifaut̃. & in fidelibus

Expanded text:
isti: Non quod intrat in os, coinquinat hominem, sed quod procedit ex ore, coinquinat hominem . Audiant illi: Esca ventri, et venter escis; Deus autem et hunc et has destruet . Et rursum: Non in commessationibus et ebrietatibus . Et rursum: Esca nos non commendat Deo . Audiant isti, quia omnia munda mundis; coinquinatis autem et infidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
prur decisterna suabib& cum ad coriuu redieni
porius auedit aipse quod dicit  Bib& sui Nu enta prstei
sisui irgadione infunditur uerbi Obibene sub¬
iungitarꝰ diriuentur fontestui foris. &mpene ful
aquaes diude Rectũ quippe est ut prius ipsbibat:

Expanded text:
cator de cisterna sua bibit, cum ad cor suum rediens prius audit ipse quod dicit: Bibit sui fluenta putei, si sui irrigatione infunditur verbi. Ubi bene subjungitur: Deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas divide
Abbreviated transcription (Latin):
ut propterea recte dictũ intellegatur. nonuolentis
neq currentis sedniserentis est dĩ . Vt totũ deturdõ
qui hominis uoluntatẽ bonã & prȩparatadiuuandut̃
rae cedit enimbona uoluntas hominis multadidona
sed ponomnia. quae aut̃ non praecedit ipsa in eis est
uelit: Volentẽ subsequitur nefrustraue lit¬
curenim admo unemur orare ꝓinimicis nostris
nisi ut ab illo fiat quod uolum aquo factũ est ut uellom
oramus ergo ꝓinimicis prĩs. ut miscricordiadi prȩue¬
uiateos Sicut pra&uenit & nos. oram̃ aũ propobis
ut miseri cordia eius subsequatur nos. Os TENSIT
enebatur itaq iusta damnatione genus humanum
sicutaranea meditabuntur. Dequa ira dicit &iã
iob: homo enimnatus & muliere. breuis uitae &plenͣ
a postolus. Fuimenim & nos natura filiura esicut&
tanto grauius & ꝑniciosius quanto maiora uel plura
in supadderunt. necessarius eratmediator hoc est
reconciliatar. Quihanc iram sacrificii singularis cuiuserant

Expanded text:
ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominiraecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis estvelit, volentem subsequitur, ne frustraCur enim admonemur orare pro inimicis nostris, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos. + Huic enebatur itaque justa damnatione genus humanum, sicut aranea meditabuJob: Homo natus ex muliere, brevis vitae et plenus Apostolus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderunt: Necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus erant
Abbreviated transcription (Latin):
dere. sperare. diligere. nisiue lit. Nec ꝑuenire ad
palmã suꝑnȩ uocationis dĩ. nisiuolunta te cucur:¬
prȩparatur: Alio quin si proptersadictũ est: nn
uolentis neq currentis sed miserentis estdĩ.
quia &utro que fit id est & uoluntate hominis &
miscricordiadi ut sic dictũ accipiam. nonuolentis
peq currentis sed miserentis ẽ dĩ: Tamquã dicer&
ponsufficit sola uoluntas hominis sinonsit &iam
misericor diadĩ: nonergosufficit sola misericor¬
diadĩ si non sit &iam uoluntas hominis: ac ꝑ hoc
si rec te dictũ est non uolentis hominis sed misegnencun¬
rentis est dĩ. quia id uoluntas hominis solañimpl&.
curnon e contrario recte dicitur. non miseren¬
tis est dĩ sed uolentis est hominis: Quia id miseri¬
cordia dĩ sola nonim pl&: porronullus dicere
xpĩ anus audebit. non miserentis đi sed uolentis est
nominis. nea postolo aꝑtissime contradicat. restat

Expanded text:
dere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad dere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurpraeparatur ? Alioquin si propterea dictum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est, et voluntate hominis, et misericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola volmisericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet, quare non et e contrario recte dicitur: Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat
Abbreviated transcription (Latin):
Et neputarentur fidelib bona
operadefutura rursus ab iecit ipsius enisumꝰ figimntũ
creati it xpõ ibũ in operibbonis quȩ p̃parauit ds̃
ut in illis ambulemꝰ Tuncergo efficimur uere
libeoneudis uos fingit idest format or ereat Non
ut homines quodiamfecit sed ut boni homines tunus.
quod nunc gratia sua facit utsimus in xpo ihũ poua
creatura. secundũ quod dictũ est. Cor mundum
crea in meds̃. Neq enĩ coreius quantũ attiri&
ad naturã cordis humani. poniã creauerat ds̃¬
tem ne quis quã si non deo perib: de ipso glori&. libero
Quoluntatis arbitrio. tamquã ab ipso incipiat meritũ.
cui tam quã debitum reddatur premiũ bene operan¬
di ipsa libertas. audiat eundẽ gratͥȩ p̃conẽ dicentẽ:
ds̃ est enim quio peratur in uobis. & uelle & operari.
probona uoluntate. etalio locoigitur non uolentis
neq currentis. sed miserentis estdi : Dũ ꝓcul dubio sihom
eius agatis est utratione iã utatur. non possitcre¬

Expanded text:
Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura, rursus adjecit: Ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est, format et creat, non ut homines, quod jam fecit; sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit: ut simus in Christo Jesu nova creatura , secundum quod dictum est, Cor mundum crea in me, Deus . Neque enim cor ejus, quantum pertinet ad naturam cordis humani, non jam creaverat Dtem ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero arbitrio voluntatis, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit cre
Abbreviated transcription (Latin):
Iam& ipsa penitentia quando dignacausa est scđm morẽ
secdesiae ut agatur : Plerũq infirmitate non
agitur. quia & pudortimorẽ displicendi dũplus
delectat hominum ȩstimatio quam iustitia
qua semisq humiliat penitendo : Vnde nonsolum
Qumagitur penitentiã uerum &iam ut agatur
dimiscricordia nec essa riaest : Alioquin nondiceret
de nintm peccata noncredens contempnet taenta
dnem inuneris largitatem: Et in hacobstiati¬
onem mentis diem daudit &xtremũ reus estille
dimittit: Dequa questigne difficili in quodam
propter hocsoltim᷑ scrip᷑ libello enudeatis sime
am uero deresurrectione carnis non sicut quidã
reuixerunt. Iterũ que sunt mortui. sed in a&ernã
uitam sicut xp̃i ipsius resurrexit. quemad modũ

Expanded text:
 ipsa poenitentia quando digna causa est secundum morem Ecclesiae ut agatur, plerumque infirmitate non agitur. Quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum aestimatio quam justitia, qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur Dei misericordia necessaria est. Alioquin non diceret remitti peccata non credens, contemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo istus peccata dimittit. De qua quaestione difficili in quodam propter hoc solum conscripto libello enucleatissime, Jam vero de resurrectione carnis, non sicut quidam revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeternam vitam, sicut Christi ipsius caro resurrexit, quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
quod deberefieri iãuideus: Quorum duorum
illudignorantiae malum est hoc infirmitatis
conta que quidem pugnare nos conuenit : sed ꝑfecto
uincimur nisi diuinitus adiuuemur: Vtnoniude¬
amus quid faciendum sit. sed &iam accedentesani¬
tate delectatio iustitiae uincat in nobis Earũrerũ
del ec tationes quasuel haberecupiendo. uela mutere
m& uendo Scientes uidentesque peccam: iamnon
solum peccatores quodera mus &iam cum ꝑignorantiã
peccabamus: uerum &iam legis prȩuaricatorescũid
non facimus quod faciendumaeuel fac̃im quod non
ut iꝯnoscat propter quod dicimus. dimi tenobdebita
pr̃a sicut & nos dimittimus debitorib pr̃is. Uerũ
nenios inferas intemptationem: Illero gandus est
cuidicitur in psalmo: dñs illuminatiomea & salus
meaqul it illuminatio d&raat ignorantiã salus ortimebo¬

Expanded text:
quod debere fieri jam videmus. Quorum duorum quod debere fieri jam videmus. Quorum duorum illud ignorantiae malum est, hoc infirmitatis. Contra quae quidem pugnare nos convenit, sed profecto vincimur, nisi divinitus adjuvemur, ut non solum videamus quid faciendum sit, sed etiam accedente sanitate delectatio justitia vincat in nobis earum rerum delectationes, quas vel habere cupiendo, vel amittere metuendo, scientes videntesque peccamus; jam non solum peccatores, quod eramus etiam cum per ignorantiam peccabamus, verum etiam legis praevaricatores, cum id non facimus quod faciendum esse jam novimus, velut ignoscat, propter quod dicimus: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris : verum Ne nos inferas in tentationem . Ille rogandus est, cui dicitur in psalmo: Dominus illuminatio mea, et salus mea : ut illuminatio detrahat ignorantiam, salus i
Abbreviated transcription (Latin):
slꝯoitia ueniuorã publice uelut legesrequentabant᷑
sic nostristem porib is tamulta mala &eqnentalar
inaptam consu&udinem iam uenerunt ut prohis
noinolu extommunicare aliquem laicũ non audem
Sed necdericũ de gradare: undecũ &ponere udei
ali quot annos epis tolã ad galatas in eo ipsoloco ubi
an apłs timeo uos neforte sinecausa labora uerim
in uobis xclamare compulsus sũ: Vlaepeccatis homi¬
num. quia sola inusitata & orrescim: usitata uero
proquib: abluendis filidĩ sanguis effusus est : quãuis
tammagna sint ut omnino claudi contrasefaciant
regnũ dĩ sepeuidendo ont̃a tolerare. saepe tole¬
rando non nulla &iam facere cogimur: atq
utinam odnẽ: nonomnia quȩ nom potuerimꝓhibe
incaute aliquĩ cõmpulerit dicere : NIHILPOSST EER
ocnuncdicam : quod quidem &aliis opus cblorũ meorũ
locissae pe iam dixi duab: excausis peccam: aut nondu
uidendo quid facere debeam. aut non faciendo

Expanded text:
flagitia, verum etiam publice velut lege frequentabantur. Sic nostris temporibus ita multa mala, etsi non talia in apertam consuetudinem jam venerunt ut pro his non solum excommunicare aliquem laicum non audeamus, sed nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis , exclamare compulsus sum: « Vae peccatis hominum! quae sola inusitata exhorrescimus, usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint, ut omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe vivendo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur; atque utinam, o Domine, non omnia quae non potuerimus proincaute aliquid compulerit dicere. » CAP. 134. - QuHoc nunc dicam, quod quidem et in aliis opusculorum meorum locis saepe jam dixi. Duabus ex causis peccamus, aut nondum videndo quid facere debeamus, aut non faciendo
Abbreviated transcription (Latin):
diffamanda uide antur quando sicut scriptũ est
Laudatur peccator indesideriis animae suae:
sipuiiua geritbenedicitur : talis indiuinis
ibris iniquitas clamor uocatur: sicut habesa puo
esaiam proph&am deuintamala: pectauunquit
tia facera uadicium: fecita ut iniquitatem & noniuiti

Expanded text:
diffamanda videantur, quando, sicut scriptum est, diffamanda videantur, quando, sicut scriptum est, Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit benedicitur . Talis in divinis Libris iniquitas clamor vocatur. Sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judicium, fecit autem iniquitatem, et non justi
Abbreviated transcription (Latin):
untaut quȩdam quael euissima putarentur. nisi
inscripturis de monstrarentur opinione grauiora:
Qui s enimdicentem fratrisuo fatue reũ gehennȩ
putar& pisi ueritas dicer&: cuitam̃ uulnert
subiecit continuo medicinã preceptũ fraternȩ
reconciliationis adiungens: Mox quippeait:
siergo offeres munustuũ ad olta re&ibire condat᷑
fueris quia fra tertuus hab& alquid aduersumte.
etc& era : aut quis aestimar & quam magnũ peccatũ
sit obseruaredies & menses & annos & tempora.
sicut obseruantꝰ quicertis dieb siuemensib siue annis
uolunt uel nolunt aliquid inchoare. eo quod
secundum uanas doctrinas hominũ fausta uel in¬
fausta &istiment tempora. nisihuius malimagni¬
tudinem &timore aplipensa rem quitalib ait.
timeo ne forte sine causa laborauerim in uob.¬
huc accedit. quod peccata quam uis magna &or deperinndico¬
renda. cum in consu&udinem uenerint. aut parua
aut nulla esse credintur: usq ad eo ut non solum
nonoccultanda. uerum &iam prȩdicanda ac

Expanded text:
unt autem quaedam quae levissima putarentur, nisi in Scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo, Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens: mox quippe ait, Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adversum te, etc. . Aut quis aestimaret quam magnum peccatum sit, dies observare et menses et annos et tempora, sicut observant qui certis diebus sive mensibus sive annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora; nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobHuc accedit quod peccata, quamvis magna renda, cum in consuetudinem venerint, aut parva aut nulla esse creduntur; usque adeo ut non solum non occultanda, verum etiam praedicanda ac
Abbreviated transcription (Latin):
omnino dedictũ est quia iudicia habetis uobiscum
etnecquisquam hocita xcusar& uet siceriscuitũ
sehubere negotium seđ iniquita tem sẽpatiquã
uell& a se iudicium sententiam remouerio
continuo talibus cogitationib uel ecusationib
occurritatq. ait : Quare non magis iniquitatẽ
patimini  qua re non potius fraudamini
Vtillud redeatur quod dñs ait: Siquis uoluerit
conicamtuã tollere & iudicio tecũ contendere
dimitte illi & palliũ: et alioloco: qui abstulerit
inquittua nioli repetere : Prohibuit itaq suos
talia iudicia finire interfr̃s fratribus iudicantib
& tra ecclesiãuero terribiliter u&at: Manifestũ
est &iamhic quidsecundum ueniam concedat᷑
infirmis: propter haec atq. huius modi peccata.
& alialic& hisminora quaefiunt uerborũ & cogi¬
tationum offensionibus. apło ia cobo confitente
acdicente. Inmultis enim offendimus omnes.
Oport & cotidie ut crebro queoremus h̃m atq

Expanded text:
omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum . Et ne quisquam hoc ita excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium ; et alio loco, Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos talia judicia finiri inter fratres fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero terribiliter vetat; manifestum est etiam hic quid secundum veniam concedatur infirmis. Propter haec atque hujusmodi peccata, et alia, licet iis minora, quae fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo Jacobo confitente ac dicente, In multis enim offendimus omnes ; oportet ut quotidie crebroque oremus Dominum, atque
Abbreviated transcription (Latin):
dño obseruandi Ex coniuguis quippe terrenȩ solli¬
citudinis prodeunt. et idcircomagister gentiũ audito¬
ressuos ad meliora ꝑsuasit. nesollicitudine terrenaliga¬
rentur: quemigitur celilem curarđ saeculariũ impe¬
dimento prȩpedit. & coniugiose nequaquã subdidit.
& tamen coniugii onera non euasit: Ammonendi sunt
celibes nesine damnationis iudicio mis ceri. sefeminis
uacantibus putent. Cũ enim paulus fornicationis

Expanded text:
Domino observiendi . Ex conjugiis quippe terrenae solliDomino observiendi . Ex conjugiis quippe terrenae sollicitudines prodeunt; et idcirco magister gentium auditores suos ad meliora persuasit, ne sollicitudine terrena ligarentur. Quem igitur caelibem curarum saecularium impedimentum praepedit, et conjugio se nequaquam subdidit, et tamen conjugii onera non evasit. Admonendi sunt caelibes, ne sine damnationis judicio misceri se feminis vacantibus putent. Cum enim Paulus fornicationis
Abbreviated transcription (Latin):
urbem proqua locutus es quia uidelic& cumdõ dep̃¬
catio funditur. nequaquam talis coniugum uita
damnatur. Dequa de precatione paulus quoq ammo¬
n& dicens. Nolite fraudare inuicem nisi forte & con¬
sensu ad tempus ut uac&is orationi. At contra amonen¬
dis quiligati coniugiis nons. ut p̃ceptis cȩlestib. eorectius
seruiant quo eos ad curasnundi nequaquã iugũ co puip
carnalis indĩnat. Vt quos onus licitũ coniugiiñgrauat
nequaquã pondus in licitũ terreni sollicitudinis p̃mat
Sed tanto eos paratiores dies ultimͦi. quanto & peditiores
inueniat. Nequomeliora agere uacantes possunt
sed tam̃ neglegunt. eo supplicia d&eriõra mereantur
Audiant quod paulus cum quosdam adcelibatus gratiam
instruer& non coniugiũ sp̃uit. sed cũras mundinascentes.
&coniugio reppulit dicens. Hoc adutilitatem uram
dico non ut laqueũ uobis iniciã. sed ad id quod hones¬
tum est: & quod facultatem prebeat. sine inpedim̃to

Expanded text:
urbem pro qua locutus es ; quia videlicet cum Deo depreurbem pro qua locutus es ; quia videlicet cum Deo deprecatio funditur, neqdamnatur. De qua deprecatione Paulus quoque admonet, dicens: Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi . At contra admonendi sunt qui ligati conjugiis non sunt, ut praeceptis coelestibus eo rectius serviant, quo eos ad curas mundi nequaquam jugum copulae carnalis inclinat; ut quos onus licitum conjugii non gravat, nequaquam pondus illicitum terrenae sollicitudinis premat; sed tanto eos paratiores dies ultimus, quanto et expeditiores inveniat; ne quo meliora agere vacantes possunt, sed tamen negligunt, eo supplicia deteriora mereantur. Audiant quod Apostolus cum quosdam ad caelibatus gratiam instrueret, non conjugium sprevit, sed curas mundi nascentes ex conjugio repulit, dicens: Hoc ad utilitatem vestram dico, non ut laqueum vobis injiciam; sed ad id quod honestum est, et quod facultatem praebeat sine impedimento
Abbreviated transcription (Latin):
uentia subtiliter non ten&ur. est uero in medium
segor ciuitas. que fugi eritem salu& infirmum
Quia uidelic& cumsibi ꝑincontinentiã miscent coniuges
& lapids scelerũ fugiunt. & tamen uenia saluantur
Quasi paruam quippeciuitatem inueniunt. inqua ab ig¬
nibus defendantur. Quia coniugales haec uita non
quidem inuirtutibus mira est. sed tamen asupplicus
secũra Vnde hisdem loth ad angelum dicit: Est ciuitas
haec iuxta adquam possum fugire parua & saluabor
in ea. Numquid non modica est. & uiuet in ea anima
mea Iuxta igitur dicitur. & tamen ad salutẽ td̾ta
perhibetur. quia coniugalis uita. nec in mundo longe
diuisa est. Nec tamen a gaudio salutis aliena. Sedtunc
in actione hac uitam suam coniug es quasi in parua
ciuitate custodiunt. quando prose assiduis dep̃cationib
intercedunt Unde & recte ꝑangelũ ad eundẽ lothdicitꝰ
Ecce &iam in hoc suscepi precestuas. Ut non sub uertam

Expanded text:
nentiae subtiliter non tenetur. Est vero in medio nentiae subtiliter non tenetur. Est vero in medio Segor civitas, quae fugientem salvet infirmum, quia videlicet cum sibi per incontinentiam miscentur conjuges, et lapsus scelerum fugiunt, tamen per veniam salvantur. Quasi parvam quippe civitatem inveniunt, in qua ab ignibus defendantur, quia conjugalis haec vita non quidem in virtusecura. Unde idem Loth ad angelum dicit: Est civitas hic juxta, ad quam possum fugere, parva, et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et vivet in ea anima mea Ibidem. Juxta igitur dicitur, et tamen ad salutem tuta perhibetur, quia conjugalis vita nec a mundo longe divisa est, nec tamen a gaudio salutis aliena. Sed tunc in actione hac vitam suam conjuges, quasi in parva civitate custodiunt: quando pro se assiduis deprecationibus intercedunt. Unde recte per angelum ad eumdem Loth dicitur: Ecce etiam in hoc suscepi preces tuas, ut non subvertam
Abbreviated transcription (Latin):
quanto nan ꝑhanc in licitu quid agiꝰtur. sed hoc
quod est licitum submoderamine Non ten&ur.
Quod bene loth in sem&ipso & primit. qui ardentẽ
sodomam fugit. Sed tamen segor inueniens ne qua¬
quã mox montãna conscendit. Ardentem quippe
sodomam fugere est. inlicita carnis incendia decli¬
nare. Atitudo uero est montiũ. munditia conti¬
nentium Velcerte quasi inmontesunt. qui &iã car¬
nali copule inherentes. sed tamen & trasuscipiendȩ
prolis admixtionem debitam. nulla carnis uolup¬
tate soluuntur Inmonte quippe
stare est.
fructũ propaginis in carne Non quȩ rere:
Inmonte stare est: carni. carnaliter non adhȩrere
Sed quia multi sunt quiscelera quidem carnis desernt.
uec tamen in con iugio positi. usu solum modo debiti
iura conseruent. Exut quidem loth sodomã. sed tam̃
mox admontãna non ꝑuenit: quia iam damnabilis
uita relinqu&. sed ad huc celsitudo coniugalis conti¬

Expanded text:
quanto non per hanc illicitum quid agitur, sed hoc quanto non per hanc illicitum quid agitur, sed hoc quod est licitum, sub moderamine non tenetur. Quod bene Loth in semetipso exprimit, qui ardentem Sodomam fugit; sed tamen Segor inveniens, nequaquam mox montana conscendit . Ardentem quippe Sodomam fugere, est illicita carnis incendia declinare. Altitudo vero montium, est munditia continentium. Vel certe quasi in monte sunt qui etiam carnali copulae inhaerent, sed tamen extra suscipiendae prolis admistionem debitam, nulla carnis voluptate solvuntur. In monte quippe stare est, nisi fructum propaginis in carne non quaerere. In monte stare, est carni carnaliter non adhaerere. Sed quia multi sunt qui scelera quidem carnis deserunt, nec tamen in conjugio positi usus solummedo debiti jura conservant, exiit quidem Loth Sodomam, sed tamen mox ad montana non pervenit, quia jam damnabilis vita relinquitur, sed adhuc celsitudo conjugalis conti
Abbreviated transcription (Latin):
coniugiã : con iugu iurã trascendunt. Unde nec es¬
se est ut ecrebis exorationibus deleant. quod pulcrã
copule. speciem admixtis uoluptatibus foedant
inc est enim quod peritus medicinę caclestis a pos
tolus. nontam sanis instituit. quan infirmis
medicamenta monstrauit dicens De quibus scrip¬
si stis mihi. bonum est homine mulierẽ non tangere.
propter fornicationem autem unus quisq suã uxorẽ
habeat. & unaquȩq suũ uirũ habeat Quienim
fornicationes m&ũ pręmisit. profecto nonstan¬
tib prȩceptũ contulit. Sednefortasse interrani
ruerint. delictũ cadentibus ostendit Vndeaalhuc
infirmantibus subdit: Uxori. uir debitũ reddat
similiter aũt & uxor uiro Quib
Quibus dum in magna
honestate coniugii aliquid de uoluptate largir&ur.
paulo post subdidit hoc aũt dico secundũ indulgentiã
non secundum imperiũ Culpa quippe esse innubsur.¬
quod indulgere ꝑhib&ur. sedque tanto citius relax&.

Expanded text:
conjugio conjugii jura transcendunt. Unde necesconjugio conjugii jura transcendunt. Unde necesse est ut crebris exorationibus deleant quod pulchram copulae speciem admistis voluptatibus foedant. Hinc est enim quod peritus medicinae coelestis Apotolus, non tam sana instituit, quam infirmis medicamenta monstravit dicens: De quibus scripsistis mihi, bonum est homini mulierem non tangere: propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat, et unaquaeque suum virum habeat . Qui enim fornicationis metum praemisit, profecto non stantibus praecepta contulit; sed ne fortasse in terram ruerent, lectum cadentibus extendit. Unde adhuc infirmantibus subdit: Uxori vir debitum reddat, similiter autem et uxor viro . Quibus dum in magna honestate conjugii aliquid de voluptate largiretur, adjunxit: Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium. Culpa quippe esse innuquod indulgeri perhibetur; sed quae tanto citius relaxetur,
Abbreviated transcription (Latin):
non potest quẽ diligitisstare. Incassumcor quasi
manentes figitis. dumfugit ipse quem amãtis
Aenmonendi sunt coniuges. ut ea in quib sibi aliquando
displicent. & patientes inuicem tolerent. & exo¬
rantes inuicẽ saluent. Scriptũ namq est. Inuicem
onera urã portate : sic ad implebitis legem xpĩ
& quippe xpi caritas est. quȩ exilla nobis & largiter
suabona contulit. & e quanimiter mala nostra
portabit: Tunc ergo legem xp̃i imitando com¬
plemus quando & nostra bona benignȩ conferimꝰ
nrorũ mala piȩ sustinemus: Ammonendiquoq
sunt. Vt eorũ quisq non tam que ab altero tolerat
quamq ab ipso tolerantur attendat: Sienim suaquȩ
portantur considerat. eaquȩ ab altero sustin&
leuius portat Ammonendi sunt coniuges. ut
suscipiendi prolisse meminerint causa coniunctas
eicum inmoderate admixtione seruientes. propa¬
gationis articulũ inusum trans ferunt uoluptatis.
ꝑpendant quod lic&nextra exeunt in ipso tam

Expanded text:
non potest, quem diligitis, stare. Incassum cor quasi non potest, quem diligitis, stare. Incassum cor quasi manentes figitis, dum fugit ipse quem amatis. Admonendi sunt conjuges, ut ea in quibus sibi aliquando displicent, et patientes invicem tolerent, et exhortantes invicem salvent. Scriptum namque est: Invicem onera quippe Christi charitas est; quia ex illo nobis et largiter sua bona contulit, et aequanimiter mala nostra portavit. Tunc ergo legem Christi imitando complemus, quando et nostra bona benigne conferimus, et nostrorum mala pie sustinemus. Admonendi quoque sunt, ut eorum quisque non tam quae ab altero tolerat, quam quae ab ipso tolerantur attendat. 80 Si enim sua quae portantur considerat, ea quae ab altero sustinet, levius portat. Admonendi sunt conjuges, ut suscipiendae prolis se meminerint causa conjunctos, et cum immoderatae admistioni servientes, propagationis articulum in usum transferunt voluptatis, perpendant quod licet extra non exeant, in ipso tamen
Abbreviated transcription (Latin):
conferat. Ne abeo quod robuste sperare debuit funditus
cadatꝰ Quodbene ac breuiter paulus exprimit dicens
Quihabent uxores tamquã non habentes sint. & quiflent
tamquã nonflentes. & qui gaudent tamquã nongau¬
dentes Vxorem quippe quasi non habendo hab&.
qui sic ꝑ illam carnali consolatione utitur. Vttamen
num quam ad prauaopera amelioris intentionis
rectitudine eius amortꝰ flectatur. Uxorem quasi non
habendo hab&. qui transitaria esse cuncta conspiciens
curam carnis & necessitate tolerat. sed a& nagaudia.
sp̃s & desiderio expectat Nonflendo aũt flere est.
sic exteriora aduersa plangere. Ut tamen nouerit.
a cernȩ spẽi consolatione gaudẽre. etrursum
Nongaudendo gaudere est. sic de infimis animum
attollire ut tamen num quam desinat summa for¬
midare Vbi apte quoq paulo post subdidit
Prectrit enim figũra huius mundi: Acsiaꝑte dicer&
Nolite constanter mundũ diligere. quando & ipse

Expanded text:
conferat, ne ab eo quod robuste sperare debuit funditus conferat, ne ab eo quod robuste sperare debuit funditus cadat. Quod bene ac breviter Paulus exprimit, dicens: Qui habent uxores, tanquam non habentes sint; et qui flent, tanquam non flentes; et qui gaudent, tanquam non gaudentes . Uxorem quippe quasi non habendo habet, qui sic per illam carnali consolatione utitur, ut tamen nunquam ad prava opera a melioris intentionis rectitudine ejus amore flectatur. Uxorem quasi non habendo habet, qui transitoria esse cuncta conspiciens, curam carnis ex necessitate tolerat, sed aeterna gaudia spiritus ex desiderio exspectat. Non flendo autem flere, est sic exteriora adversa plangere, ut tamen noverit aeternae spei consolatione gaudere. Et rursum, non gaudendo gaudere, est sic de infimis animum attollere, ut tamen nunquam desinat summa formidare. Ubi apte quoque paulo post subdit: Praeterit enim figura hujus mundi . Ac si aperte diceret: Nolite constanter mundum diligere, quando et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
quisq placere studeat coniugi. ut non displiceat
conditori: Sic ea quae huius mundi sunt agant.
uitamen appeere quȩ dĩ sunt non omittant
Sic debonis presentibus gaudeant. ut ramen intentione
sollicita. mala acerna ꝑtimescant : Sicdemalis
tem poralibus lugeant. ut tamen consolatione in¬
tegralmbonis ꝑ ennibus figant Quatinus dum
intransitu cognoscunt esse quod agunt in mansione quod
app&unt. nec mala mundi cor frangant. cumspes
bonorũ caelestiũ roborat: Necbona prę̧sentis uitae
decipiiant. cum suspecta subsequentis iudici mala
contristant: Itaq animus xp̃ianorũ coniugumꝰ. in¬
firmus & fidelis Qui & plenę cuncta temporalia despi¬
cere non ual&. & tamen a&ernis se coniungere per
desideriũ ual&. Quamuis in delectatione carnis
interim iaceat. suꝑnȩ spei refectione conualescat
Etsihab& quȩ mundi sunt in usu itineris. sper&queh sun
infructus
ꝑuentionis. Nec totũ se ad hoc qđ agit

Expanded text:
quisque placere studeat conjugi, ut non displiceat quisque placere studeat conjugi, ut non displiceat Conditori; sic ea quae hujus mundi sunt agant, ut tamen appetere quae Dei sunt non omittant; sic de bonis praesentibus gaudeant, ut tamen sollicita intentione mala aeterna pertimescant; sic de malis temporalibus lugeant, ut tamen consolatione integra spem in bonis perennibus figant; quatenus dum in transitu cognoscunt esse quod agunt, in mansione quod appetunt; nec mala mundi cor frangant, cum spes bonorum coelestium roborat; nec bona praesentis vitae decipiant, cum suspecta subsequentis judicii mala contristant. Itaque animus Christianorum conjugum et infirmus et fidelis, qui et plene cuncta temporalia despicere non valet, et tamen aeternis se conjungere per desiderium valet; quamvis in delectatione carnis interim jaceat, supernae spei refectione convalescat. Et si habet quae mundi sunt in usu itineris, sperat quae Dei sunt in fructu perventionis; nec totum se ad hoc quod agit
Abbreviated transcription (Latin):
ad regnum. Seruus namq amore iustitiae. dep̃¬
hensum aduersarium ferire timuit. Rexautem
ꝑsuasione luxuriae deuotũ militem &iam substu¬
dio fraudis extinxit. Quis ergo opes. quis potestatẽ.
quis gloriam quęrat innoxiae. si & illieti terunt
noxi&. qui haechabuit non quȩsita: quis inter
haec sine magni discriminis labõres aluabitur.
si ille inhis culpa interueniente turbatus est. quiad
baec fuerat dõ eligente prȩparatus: Am monendis
ut considerent quod salomon qui posttantã sapientiã
usq adidolatriã cecidisse describit᷑. Nihil in hoc mundo
prius quam cader& aduersitatis habuis se memoratur
Ded concessa sapientia funditus cor deseruit quod
nulla uel minima tribulationis disciplina custodiuit
ALITER AMMONENDI SUNT CONINUGUS OBLIGATI
ATC ALITER A CONIUGII NEXIBUS LIBERI.LI
Ammonendiramq sunt coniugiis obligati. Vt cum
Quicis sim quaesunt alterius cogitant: siceorum

Expanded text:
ad regnum . Servus namque amore justitiae, deprad regnum . Servus namque amore justitiae, deprehensum adversarium ferire timuit; rex autem persuasione luxuriae devotum militem etiam sub studio fraudis exstinxit . Quis ergo opes, quis potestatem, quis gloriam quaerat innoxie, si et illi exstiterunt noxia, qui haec habuit non quaesita? Quis inter haec sine magni discriminis labore salvabitur, si ille in his culpa interveniente turbatus est, qui ad haec fuerat Deo eligente praeparatus? Admonendi sunt ut considerent quia Salomon qui post tantam sapientiam usque ad idololatriam cecidisse describitur, nihil in hoc mundo priusquam caderet, adversitatis habuisse memoratur; sed concessa sapientia funditus cor deseruit, quod nulla vel minima tribulationis disciplina custodivitAliter admonendi sunt conjugiis obligati, atque aliter a conjugii nexibus liberi. Admonendi namque sunt conjugiis obligati, ut cum vicissim quae sunt alterius cogitant, sic eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cita consideratione ꝑpendant creator dispositorq
cunctorũ quanta suꝑ eos gratia uigilat. quos insua
deuderia non relaxat. Ae gro quippe quẽ medicus
dsperat. concedit ut cunctaquȩ concupiscit accipiat¬
Nam quis anare posse creditur. amultis quae appelit
prohibecur et pueris nummos subtrahimꝰ quibus
tota simul patrimonia heredibus reseruamus
Sinc ergo despe a&ernȩ hereditatis gaudium sumant.
quos aduersitas uitae temporalis humiliat Quia
nisi saluandos in ꝑp&uũ cerner&. erudiendos sub
disciplinȩ regimine. diuina dispensatio non fre¬
nar&. Ammonendi itaq sunt qui in his quȩ tem¬
poraliter concupiscunt aduersitatis labore fati¬
gantur. ut sollicite considerent quod plerumq &iam
iustas cum temporalis potentia sustollit. uelut in
laqueũ culpa deprehendit. Namsicut inpriori
huius uoluminis parte iam diximus. dauid dõ
amabilis. rectior fuerit inseruitium: quã cumꝑuenit

Expanded text:
cita consideratione perpendant, Creator dispositorque cita consideratione perpendant, Creator dispositorque cunctorum quanta super eos gratia vigilat, quos in sua desideria non relaxat. Aegro quippe quem medicus desperat, concedit ut cuncta quae concupiscit accipiatNam qui sanari posse creditur, a multis quae appetit prohibetur: et pueris nummos subtrahimus, quibus tota simul patrimonia haeredibus reservamus. Hinc ergo de spe aeternae haereditatis gaudium sumant, quos adversitas vitae temporalis humiliat; quia nisi salvandos in perpetuum cerneret, erudiendos sub disciplinae regimine divina dispensatio non frenaret. Admonendi itaque sunt qui in his quae temporaliter concupiscunt, adversitatis labore fatigantujustos cum temporalis potentia sustollit, velut in laqueo culpa comprehendit. Nam sicut in priori hujus voluminis parte jam diximus , David Deo amabilis rectior fuit in servitio, quam cum pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
robor&ur nequaquã solum modo sp̃e adres. sedreb: q
ad spemtrabitur: quod liquido psalmista testater
dicens ÷ dedit eis regiones gentiun & laboreipo¬
puloru posseder. Vt custo diant iustificatisners
quis & legemeius &quirant: sed cum largipente
a burta amens bonioperis responsione nor equn¬
Huc enim posalmistam rursun dictide daminat
cos cum alleuarentur: quia uidelic& reprobi
cumu recta opera diuinis munerib inion rependunt:
cuus dne hine deserunt & affluentibus prosperti¬
tibus dimittunt. unde &terius proficiunt. inde
abintimis cadunt. Hinc est quod in inferna cruciato
diuitidicitur. Recepistibona inuitatua :. Iacirco enim
bona hic recepit eimalus. ut illic plenius mala recipers
quia hic fuerat neebona conuersus: At contra ammo¬
nendi sunt quiea quidem quȩ mundi sunt concupiscunt
sed tamen aduersitatis labore fatigantur: Vt solli¬

Expanded text:
roboretur, nequaquam solummodo spe ad res, sed rebus quoque roboretur, nequaquam solummodo spe ad res, sed rebus quoque ad spem trahitur. Quod liquido Psalmista testatur, dicens: Dedit eis regiones gentium, et labores populorum possederunt: ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant . Sed cum largientem Deum humana mens boni operis responsione non sequiHinc enim per Psalmistam rursum dicitur: Dejecisti eos, dum allevarentur . Quia videlicet reprobi cum recta opera divinis muneribus non rependunt, cum totos se hic deserunt, et affluentibus prosperitatibus dimittunt, unde exterius proficiunt, inde ab intimis cadunt. Hinc est quod in inferno cruciato diviti dicitur: Recepisti bona in vita tua . Idcirco enim bona hic recepit et malus, ut illic plenius mala reciperet, quia hic fuerat nec per bona conversus. At contra admonendi sunt, qui ea quidem quae mundi sunt concupiscunt, sed tamen adversitatis labore fatigantur, ut solli
Abbreviated transcription (Latin):
& gloria qualitersint habenda docuit. quȩ posita
insinixtra memorauit. hinc psalmista ait saluũ
ut uidelic& cũ dexteram dicer&. quia a&ernã salutẽ
quȩrer& indicar&: Hincrursum scriptũ est: dextera
manustuae dñe confregit inimicos. Hostss enimdĩ.
&si insinis tra eius proficiunt. detera franguntur:
Quia plerũq prauos uita prȩsens eleuat. sed aduentus
a&ernae beatitudinis damnat. Ammonendi sunt
qui in hocmundo prosperant᷑ ut solerter considerent
quod prȩsentisuitae prosperitas aliquando id circo
datur ut admeliorem uitam prouoc&: Aliquando
uero ut in a&ernũ plenius damn&: Hinc est enim
quod plebi is raheliticȩ chanaan terra promittitur.
utquandoq: ad a cerna speranda prouoc&ur
neq enim rudis illepopulus promissi omibus dĩ in lon¬
ginquum creder&si a promissoresuo non &iã euic ini
aliquid ꝑcepiss&. Vt ergo ad a cernorũ fidẽ certius

Expanded text:
et gloria qualiter sint habenda docuit, quae posita et gloria qualiter sint habenda docuit, quae posita in sinistra memoravit. Hinc Psalmista ait: Salvum ut videlicet cum dexteram diceret, quia aeternam salutem quaereret, indicaret. Hinc rursum scriptum est: Dextera manus tua, Domine, confregit inimicos . Hostes enim Dei etsi in sinistra ejus proficiunt, dextera franguntur quia plerumque pravos vita praesens elevat, sed adventus aeternae beatitudinis damnat. Admonendi sunt qui in hoc mundo prosperantur, ut solerter considerent quia praesentis vitae prosperitas aliquando idcirco datur ut ad meliorem 78 vitam provocet, aliquando vero ut in aeternum plenius damnet. Hinc est enim quod plebi Israeliticae Chanaan terra promittitur, ut quandoque ad aeterna speranda provocetur. Neque enim rudis ille populus promissionibus Dei in longinquum crederet, si a promissore suo non etiam e vicino aliquid percepisset. Ut ergo ad aeternorum fidem certius
Abbreviated transcription (Latin):
cianumosQuib uerbis ꝑpenditur quo d non solum
Hinc salomonaitui Auersio paruulorũ interfici&eos
& prosperitas stultorũ ꝑd& illos s hinc paulus am¬
mon& dicens: Qui emunt tamquã non possidentes
& qui utunt᷑ hoc mundo tamquam nonutantur:
Ut uidelic& sie nolis quae supp&unt &x terius seruiant:
quateñ asuꝑnȩ dilectationis studiũ animum ñ
inflectant: Neluctũ nobis internę peregrinatio¬
praebent: & quasi felices nos in transitariis gaudeamus.
qui ab adernis nos interim miseros cernimꝰ. Hincnã¬
ꝙ̃ est quod electorũ uocedicit ecclesia. Leua eius
sub capitemeo: & dextera illius amplexabitur me
Sinistrã dĩ prosperitatẽ uidelic& uitae prȩsentis quasi
subcapite posuit. quam intentione summi amoris
premit :Detera uerodĩ eam amplectit᷑. quia
sub Rna eiꝰ. beatitudine totadeuotione contin&: Hincrur
sũ ꝑsalomonẽ dicit᷑ : Longitudo dierũ indextera eius.
Insinixtra uero illius diuitiae & gloria diuitiȩ itaq

Expanded text:
animo . Quibus verbis perpenditur, quod non solum Hinc Salomon ait: Aversio parvulorum interficiet eos, et prosperitas stultorum perdet illos . Hinc Paulus admonet dicens: Qui emunt, tanquam non possidentes, et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur . Ut videlicet sic nobis quae suppetunt, exterius serviant, quatenus a supernae delectationis studio animum non inflectant, ne luctum nobis internae peregrinatiopraebent; et quasi felices in transitoriis nos gaudeamus, qui ab aeternis nos interim miseros cernimus. Hinc namque est quod electorum voce dicit Ecclesia: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me . Sinistram Dei, prosperitatem videlicet vitae praesentis, quasi sub capite posuit, quam intentione summi amoris premit. Dextera vero Dei eam amplectitur; quia sub aeterna ejus beatitper Salomonem dicitur: Longitudo dierum in dextera ejus, in sinistra vero illius divitiae et gloria . Divitiae itaque
Abbreviated transcription (Latin):
sedentem in medio doctorũ. audientẽ illos & inter ro¬
gantem Vigilante itaq consideratione pensandũ est.
quod cum iħs annõrũ duodecim dicit᷑ in medio doc¬
torũ sedens nondocens sed interrogans inuenĩtur:
quõ xemplo scilic& ostenditur. Ne infirmos docere
quis audeat. si ille puer docere int̃rogando uoluit :
qui ꝑ diuinitates potentiam uerbũ scientiae. ipsis
suis doctoribus minis trauit Cum uero ꝑpaulum
discipulo dicitur: praecipe haec. & doce. pemo
adulescentiamtuã contempnat. sciendũ nobis est
Quia insacro eloquio. aliquando adulescentia iiuentꝰ
uocatur : Quod citius ostendit᷑. sisalo monis ad mediũ
uerba deducant᷑ quiait: La&are iuenis in adules¬
centiatua : Sienim unũ esse utraq non discernersti
quem monebat in ad ulescentiam uuenẽ nĩuocan&¬

Expanded text:
sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrosedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem . Vigilanti itaque consideratione pensandum est, quod cum Jesus annorum duodecim dicitur in medio doctorum sedens, non docens, sed interrogans invenitur. Quo exemplo scilicet ostenditur ne infirmus docere quis audeat, si ille puer doceri interrogando voluit, qui per divinitatis potentiam verbum scientiae ipsis suis doctoribus ministravit. Cum vero per Paulum discipulo dicitur: Praecipe haec et doce: nemo adolescentiam tuam contemnat ; sciendum nobis est quia in sacro eloquio aliquando adolescentia juventus vocatur. Quod citius ostenditur, si Salomonis ad medium verba proferantur, qui ait: Laetare juvenis in adolescentia tua . Si enim utraque unum esse non decerneret, quem monebat in adolescentia, juvenem non
Abbreviated transcription (Latin):
usqi induamini uirtute & alto. Inciuta tt quippe
consedimus si intramentium nrarũuos claustro
constringimus Nelo quendo &terius culagentr
teũ uirtute diuĩna ꝑfecta indiu mur. tunc quasia nob¬
me ipiis foras &iam alios instruentes x eamus
Hie ꝑquendam sapientem dicitur: Adulesceris
lo quere incauia tuti uix & sibis interrogatus fueris
rabeat initium responsio tua : Hinc est quod udem
redemptor noster cum incaeli sit conditor & osten¬
sionem suae potentiae semꝑ doctor angelorũ ante
tricenalem tempus. interramagister fieri noluit homi¬
nũ. Vtiuidelic& prȩcipitationes uim sa luberrime
dprore si infunder& cum ipsa &iam quilabi p̃possit
ꝑfecte uitae gratiam non nisi ꝑfecta &ate p̃dicar&
Scriptum quippe est: cumfactus ess& annorum xii.
remansit puer iñs in hierusalem. de quo a parentibus
requisito paulopost subditur. Inuener̃ illũ intemplo

Expanded text:
usque induamini virtute ex alto . In civitate quippe usque induamini virtute ex alto . In civitate quippe considemus, si intra mentium nostrarum nos claustra constringimus, ne loquendo exterius evagemur; ut cum virtute divina perfecte induimur, tunc quasi a nobismetipsis foras etiam alios instruentes exeamus. Hinc per quemdam sapientem dicitur: Adolescens loquere in causa tua vix; et si bis interrogatus fueris, habeat initium responsio tua . Hinc est quod idem Redempter noster, cum in coelis sit conditor, et ostensione suae potentiae semper doctor angelorum, ante tricennale tempus in terra magister noluit fieri hominum; ut videlicet praecipitatis vim saluberrimi timoris infunderet, cum ipse etiam, qui labi non posset, perfectae vitae gratiam non nisi perfecta aetate praedicaret. Scriptum quippe est: Cum factus esset annorum duodecim, remansit puer Jesus in Jerusalem . De quo a parentibus requisito, paulo post subditur: Invenerunt illum in templo