comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
henduntur. y sas autem ⁊ iheremias.
sunt suiguli sius uoluminibꝰ di¬
fincti. Librum iob alii moysena
lu unũ ex ꝓpħis ñ nulli ip̃m iob
scͥpsisse credunt. Librum aũ psal¬
noꝵ daiuid edidit. Esdias aũ pꝰea
psalmos ita ut nunc sunt ordina¬
uit ⁊ tytulos addidit. Parabolasañ
ĩ ecclasten. ⁊ cantica canticoꝵ salom̃
ꝯposuit. Daniel sui libri auctor fuit.
liber esdra auctoris sui titulo p̃nota¬
tur: in cuiꝰ textu eiꝰdem esdre neemie¬
ẜ sermones parit̾ continentur. librũ¬
ester esdras creditur scͥpsisse. Liber sapĩe
apud hebreos nusqͣm est: unde ⁊ ip̃e
titulus grecam magis eloquentiam
redolet. Hunc quidam uidei filoniᷤ
eẽ affirmant. Librũ eccłiasticum cer¬
tissume iħc filius syrach iherosolimi¬
ta nepos iħ̾c sacdotis magni cuiꝰ me¬
minit ⁊acharias composuit. Hic ap̃
hebreos repperit᷑. s int̾ agyographos
habetur. Iudich uͦ ⁊ tobias. ⁊ libri ma¬
chabeoꝵ quoꝵ ut testat᷑ ieromunus

Expanded text:
. Isaias autem et Jeremias sunt singulis suis voluminibus distincti. Librum Job, alii Moysen, alii unum ex prophetis, nonnulli ipsum Job scripsisse credunt. Librum psalmorum David edidit. Esdras autem postea psalmos ita ut nunc sunt ordinavit, et titulos addidit. Parabolas autem et Ecclesiastem, et Cantica canticorum Salomon composuit. Daniel sui libri auctor fuit. Liber Esdras auctoris sui titulo praenotatur, in cujus tectu ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. LibruEsther Esdras creditur conscripsisse. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est: unde et ipse titulus graecam magis eloquentiam redolet. Hunc quidam Judaei Philonis esse affirmant. Librum Ecclesiasticum certissime filius Sirach Hierosolymita nepos Jesu sacerdotis magni, cujus meminit Zacharias, composuit. Hic apud Hebraeos reperitur: sed inter apocryphos habetur. Judith vero et Tobias, et libri Machabaeorum, quorum ut testatur Hieronymus,
Abbreviated transcription (Latin):
miur. Intentio eiꝰ est in hoc libeo tͥa
pͥncipaliter ostendere. In pͥmis dm̃ creato¬
rem. ⁊ mat̾iam creatam. ⁊ formatõem eiꝰ. ⁊ co¬
tum hoc ad laudẽ dei. ⁊ ucuitatem hominis.
cui utile ẽ. ⁊ dm̃ admuari ⁊ uenerari. In
co qd̾ cratuit .i. de nicħo fecit mundum: mi¬
ram̃ eiꝰ potentiam. In co qd̾ ordiuauit .i. pui¬
crumi fec̃ mundum: eł sapĩam iniram᷑.
In hoc enun differunt auetores ur̃i. a
nunt pͥncipia. deum: mareriam. ⁊ archeti¬
pas ideas: isti uͦ unicum ponunt pͥncipe¬
um. ⁊ hoc dmñ solum. Et cum hoc conster
apud onĩs dumi u̾bi tractatores .s. ex
crcandi magna questio ẽ. Quidam euim̃
dicunt deun sirul omia fccisse. quecũq
alii distingunt ꝑ sex dierũ oꝑatoncuii
⁊ dicunt illam distinctionẽ figuratam
ẽẽ ⁊ pp̃ misterium tm̃. nec ita fuisse ad lit¬
terani: ⁊ hec uolunt ꝓbare ista auetorita¬
te. Qui uinnt in et̾nũ creauit omnia
sunul.⁊ alia de hoc etiam eodem libro sũp¬

Expanded text:
int. Intentio ejus est in hoc libro, tria principaliter ostendere. In primis Deum Creatorem, et materiam creatam et formationem ejus, et totum hoc ad laudem Dei, et utilitatem hominis: cui utile est Deum admirari et venerari. In eo quod creavit, id est de nihilo fecit mundum, miramur ejus potentiam. In eo quod ornavit, id est pulchrum fecit mundum, ejus sapientiam miramur. In hoc enim dnunt principia: Deum, materiam, et archetypas ideas; nostri vero unicum ponunt principium, et hoc Deum solum. Et cum hoc constet apud omnes divini verbi tractatores, scilicmodo tamen creandi magna quaestio est. Quidam enim dicunt, Deum omnia simul fecisse quaecunque; alii distinguunt per sex dierum operationem, et dicunt illam distinctionem figurativam esse, et propter mysterium tantum, nec ita fuisse ad litteram. Et hoc volunt probare illa auctoritate: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Et alia e
Abbreviated transcription (Latin):
distingunt᷑. Quinariꝰ: qninq sensus.
septenariꝰ p̃sens scd̃m qd̃ septem dieb
uoluit᷑. Scd̃m exagerationẽ nũi sig̃tãt.
tum cã exigit aggrauari. ⁊ cum quadã
naggeratione his que p̃missa sunt
nponderi quale ẽ. illud in leuitico.
sodam correptões ur̃as septuplum ꝓpt̃¬
ꝓ poactã ur̃a. Ubi nicħ aliud quam mul¬
tplicitas pene signat᷑ exp̃ssa ꝑ septena¬
nuim. Ex paucis multa sapieris ꝑpondẽ

Expanded text:
senius. Septenarius praesens saeculum, quod septem diebus volvitur. Secundum exaggerationem numeri significant, cum causa exigit aggravari, et cum quadam exaggeratione iis, quae praemissa sunt, responderi, quale est illud in Levitico: Ad Adam correptiones vestras septuplum propter peccata vestra , ubi nihil aliud quam multiplicitas poenae signatur, expressa per septenarium. Ex paucis multa sapiens perpendere
Abbreviated transcription (Latin):
gentis animum ad iunctam ꝑ falsita¬
tem. ad t̾rena p̃cipitat: ita quo qd̃ in
lestia cogitanda ⁊ amanda exaltat.
quiuim. Prima expositio est hystor¬
ad res ip̃as de quib agitur. ht̃ enĩ sa¬
crum eloquium ꝓpͥetatem quãdam
ab aliis scripturis differeutem: ꝙ in co¬

Expanded text:
gentis animum per adjunctam falsitagentis animum per adjunctam falsitatem ad terrena praecipitat, ita quoque quod lestia cogitanda et amanda exaltat. loquium. Prima expositio est historiad res ipsas de quibus agitur. Habet enim sacrum eloquium proprietatem quamdam ab aliis Scripturis differentem
Abbreviated transcription (Latin):
ma gͥ oꝑa ad seruitutem fc̃a sunt ut
homini ꝑ iusticiam stanti sub eẽnt:
scd̾a utro ad saludem ut hominem per
culpam iacentem erigerent. Idcͥ̾co
maiora hec. P ropterca illa.q. modicũ
quid ⁊ exiguum urtutis diuine in
comparationem pͥoꝵ ⁊ maiorẽ uͥtutis
effcm̃ hũtia ñ nͥ sex etatib consũmari
possunt. In his ita mat̾iam diuinaꝵ
scriptunarum considã. ⁊t ⁊ in illo de
aliis eas scͥpturis distinguere possis.
Aliaꝵ eium scͥpturarum omnium ma¬
teria est in oꝑib condicionis: diuinaꝵ
scripturaꝵ materia in operib restanra¬
tionis constat. ħ gͥ est pͥma discretio
in eo de quo tractant. Item alie scͥpture
si quam ueritatem docent ñ sine conta¬
gione erroris ẽ: si qͣm bonitatem cõma¬
dare uident᷑. uł malicie mixta ẽ ut nõ
sit pura. aut sine cognitõe ⁊ dilectione
dei est ut ũ sit ꝑfecta. Propt̾ea sicut
id qd̃ ueis diumium diciputat᷑. le¬

Expanded text:
ima igitur opera ad servitutem facta sunt, ut ima igitur opera ad servitutem facta sunt, ut homini, per justitiam stanti, subessent. Secunda vero ad salutem, ut hominem, per culpam jacentem, erigerent: idcirco majora haec. Propterea illa quasi modicum quid et exiguum virtutis divinae indcomparationem priorum, et majorem virtutis effectum habentia, non nisi sex aetatibus consummari possunt. In his itaque materiam divinarum Scripturarum considera, ut et in illo de aliis eas Scripturis distinguere possis. Aliarum enim Scripturarum omnium materia est in operibus conditionis, divinarum Scripturarum materia in operibus restaurationis constat. Haec igitur est prima discretio in eo de quo tractant. Item aliae scripturae si quam veritatem docent, non sine contagione erroris est, si quam bonitatem commendare videntur, vel malitiae mixta est, ut non sit pura, vel sine cognitione et dilectione Dei est, ut non sit perfecta. Propterea sicut id quod in eis divinum dici putatur, le
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem dei illum reformans. instru¬
endo ad correptiouemi.⁊ exhortando ad di¬
lectc̃em ip̃iꝰ. In qua quicquid docet᷑ us¬
ritas. quicquid p̃cipit᷑ bonitas quicqͥd
ꝓmittit᷑ felicitas ẽ. Nam deus ueritas
est sũ fallacia. bonitas sine maucia. fe¬
licitas sñ miseria. Gius igit᷑ diuinã
scͥpturam ab aliis que hoc nom̃ nõ
merentur: recta consid̾atõe distinguere.
materiam ip̃am circa qmͣ ⁊ inqua u̾sat᷑
eiꝰ tractatio diligent̾ consid̾a: qm̃ noticia
rerum ad aꝑtionem u̾boꝵ facit. facilius
quippe intlłigis qd̃ dicit᷑: si bene notũ
conditoĩs quo fcã sunt que ñ erant.
Scd̾m est opus in stauiationis: quo re¬
parata sunt que perierant. O pus con¬
ditionis est creatio mundi. cum oñb
elem̃tis suis. Opus restauratonis est
incarnatio u̾bi cum omnib sacram̃¬
tis suis siue queañ incarnationem p̃¬
cesserunt. ab iicio scłi. siue que post̾
sub secuntur usq ad finem niundi. pͥ¬

Expanded text:
tudinem Dei illum reformans, instrutudinem Dei illum reformans, instruendo ad cognitionem, et exhortando ad dilectionem ipsius. In qua quidquid docetur, veritas; quidquid praecipitur, bonitas; quidquid promittitur felicitas est. Nam Deus veritas est sine fallacia, bonitas sine malitia, felicitas sine miseria. Si vis igitur divinam Scripturam ab aliis, quae hoc nomen non merentur, recta consideratione distinguere, materiam ipsam circa quam et in qua versatur ejus tractatio, diligenter considera, quoniam notitia rerum ad apertionem verborum facit. Facilius quippe intelliges quod dicitur; si bene notum conditionis, quo facta sunt quae non erant: secundum est opus restaurationis, quo reparata sunt quae perierant. Opus conditionis est creatio mundi cum omnibus clementis suis. Opus restaurationis est incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis; sive quae ante incarnationem praecesserunt ab initio saeculi, sive quae post subsequentur usque ad finem mundi. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
r oportet: ut scias que scripture diuim la¬
atis nomine singularit̾ digne sint ho n¬
norari. Nam quidam scd̃m sp̃m huiꝰde
mundi locuti multa scͥpserunt. legi bẽc¬
niuis carmmina poetaꝵ: in quib cum delec¬
hatione sĩ nulla etiam utilitas ẽ. sicut
ait quidam. Aut ꝓdesse uolunt aut de
la ueritatem qnͣdam docent. s ad illã
leritatem non ꝑtingunt. in qua sa¬
lus anime est sñ qua frustia est quicqͥo
est. Ethicam quo scͥpserunt gentium
philosophi in qua quasi m̃bra quedã
uirtutum de corꝑe bonitatis trucata puĩ¬
xerunt: s m̃bra uͥtutum uiua ñ possunt
sñ corꝑe caritatis dei. Omnes uͥtutes uñ
corpus faciunt: cuiꝰ corꝑis capud cari¬
tasest. Nec possunt uiuere m̃bra corꝑis:
nͥ sensificent᷑ a capite. Scͥpture gͥ ille
in quib ueritas sñ contagione erroris
ñ ꝑcipit᷑ neq ad ueram dei cognitionẽ
diuinitatis nomine censeti digne st̃.
Sola aũ illa scͥptura uire diuina appel¬
hominem diuinum facit. ad simili¬

Expanded text:
 oportet, ut sciat quae Scripturae divinitatis nomine singulariter dignae sunt honorari. Nam quidam per Spiritum hujus mundi locuti multa scripserunt. Legimus carmina poetarum, in quibus cum delectatione nonnulla etiam utilitas est; sicut ait quidam: Aut prodesse volunt, aut deca, veritatem quamdam docent, sed ad illam veritatem non pertingunt in qua salus animae est, sine qua frustra est quidquid est. Ethicam quoque scripserunt gentilium philosophi, in qua quasi membra quaedam virtutum de corpore bonitatis truncata pinxerunt; sed membra virtutum viva esse non possunt sine corpore charitatis Dei. Omnes virtutes unum corpus faciunt; cujus corporis caput charitas est. Nec possunt vivere membra corporis nisi sensificentur a capite. Scripturae igitur illae, in quibus veritas sine contagione erroris non percipitur, neque ad veram Dei cdivinitatis nomine censeri dignae sunt. Sola autem illa Scriptura jure divina appelhominem divinum facit, ad simili
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm gentileui designat. ysaac qui be
nedixit filium deuin patrem sig̾cat
Numerus quoq sig̃c̃at: ut ũbi grã
senariꝰ perfectionene. Uñ beatꝰ ait augꝰ¬
peranduui p̃elegit. S quia nũs mui¬
tifariam sig̃tatõnẽ hr̃e diguoseitur:
de eo aliquanto latiꝰ tractandum est.

Expanded text:
populum gentilem designat; Isaac, qui filium benedixit, Deum patrem figurat. Numerus quoque significat, ut, verbi gratia; senarius perfectionem. Unde ait B. Augusperandum praeelegit; sed quia numerus multifariam significationem habere dignoscitur, de eo aliquanto latius tractandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
creata est sapĩa. ñ añ mundi constitutõe
sic̃ quidam greci estimauerunt. Cui seu¬
tentie alludens ieroꝰ. dic̃. Qis nouit quot
annis aut lustris añ mundum lauda¬
uerunt creatorem suũ: Et ꝯsimile sa¬
lomon dic̃. iii quodam loco. Quis nouit
an sp̃c iiuĩtoꝵ. ferat᷑ inferiꝰ. hominũ su¬
periꝰ: Neutrum tñ ponit hoc ꝓsentantia.
mus siniul creata cẽ tempꝰ ⁊ materianr:
q tempus ñ est aliud nͥ mutabil itatis
successio. que cum mutabili matia cepit
eẽ. ubi aũ mͦ formata concesistit. ibidẽ cre¬
ditur pͥus creata. impleus eandem etiã ei
pacitatem localem qmͣ modo implet. Ere¬
aia ẽ. aũ informis ñ ex coto carens forma:
s ad ꝯparationem soquentis pulcͥtudiuis
⁊ ordinis informis pot̃ dici. Cerra autẽ
elem̃ta confusa in unũ ad modũ spis¬
se nebule ferebant᷑ suꝑ t̾ram ex omui

Expanded text:
creata est sapientia, non ante mundi constitutionem, sicut quidam Graeci existimaverunt cui sententiae alludens Hieronymus dicit: Quis novit quot annis aut lustris ante mundum angeli laudaverunt Creatorem suum? Et consimile Salomon dicit in quodam loco: Quis novit, an spiritus jumentorum feratur inferius, hominum superius? Neuter tamen ponit hoc pro sententia, mus simul creata esse tempus et materiam, quia tempus non est aliud nisi mutabilitatis successio, quae cum mutabili materia coepit esse; ubi autem formata modo consistit, ibidem creditur prius creata, implens etiam tunc eamdem capacitatem localem quam modo implet. Creata est autem informis, non ex toto carens forma; sed ad comparationem sequentis pulchritudinis et ordinis, informis potest dici. Terra autem elementa confusa in unum ad modum spissae nebulae ferebantur super terram ex omni
Abbreviated transcription (Latin):
moysen. Scd̾a fuit successio a moyse
usq ad dauid que est uidicũ. C̃ercia q̃
est regum a dauid usq ad transuugu¬
tionem babilonis. Quarta a transmi¬
grates babilonis usq ad xp̃m. ⁊ hoc suc¬
cessio sacerdotum fuit. Status ad dicũt᷑
in culpa ⁊ pena usq ad resuiroctionẽt¬

Expanded text:
Moysem. Secunda fuit a Moyse usque ad David, quae est judicum. Tertia, quae est Regum, a David usque ad transmigrationem Babylonis. Quarta a transmigratione Babylonis usque ad Christum; et haec successio sacerdotum fuit. Status dicuntur, in culpa et poena usque ad resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
trumdem intelligentia illaꝵ que spi¬
statio ꝑficit᷑. Philosõphꝰ in aliis scͥp¬
turis solam uocum nouit sig̃catõar
s in sacra pagina excellentior uasde
est rerui sig̃catiõ qmͣ uocum. qr hanc
usus instituit. illam natunt dictauit.
ħ hominuni uox ẽ: illa dei ad homĩet
Sigatio uocum ẽ. explacito hot̃um.
sig̃atio relum natuialis ẽ. ⁊ ex oꝑacoẽ
sreatoris uolentis quasdam tes ꝑ alias.
sig̃ari. Est ⁊̃ uaide multiplicior sig̃ca¬
cio rerun. qmͣ uocuni: nam paucẽ uo¬
ces plusqͣm duas aut tres sigeatoẽs ha¬
bent. rel aũ quelib tam muitipiex
pot̃ cẽ in sig̾catõe aliaꝵ rerum. quoc in
se ꝓp̾ctates uisibiles: aut inuisibises is
ꝯmunes aliis reb. hee at̃ res pͥmum
ꝑ uoces significate ⁊ res sed̾as sigͣrantes
sex circuustanciis diserete consid̾ ant᷑ q̃
Gestum. In his euĩ sex sigc̃atio rerum pͥ

Expanded text:
ligentia, quae spistatio perficitur. Philosophus in aliis scripturis solam vocum novit significationem; sed in sacra pagina excellentior valde est rerum significatio quam vocum: quia hanc usus instituit, illam natura dictavit. Haec hominum vox est, illa Dei ad homines. Significatio vocum est ex placito hominum: significatio rerum naturalis est, et ex operatione Creatoris volentis quasdam res per alias significari. Est etiam longe multiplicior significatio rerum quam vocum. Nam paucae voces plusquam duas aut tres significationes habent; res autem quaelibet tam multiplex potest esse in significatione aliarum rerum, quot in se proprietates visibiles aut invisibiles habet communes aliis rebus. Hae autem res primae per voces significatae, et res secundas significantes, sex circumstantiis discretae considerantur: quae gestum. In his e
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ sp̃m scm loq̃ntes ad cruditionẽ
nĩam p̃cepta uiuendi regulamq scͥp¬
scrunt. Pret̃ hec alia uolumina apoc̾¬
coꝵ origo occulta: uec patͥb scĩs pati a qͥ¬
b edi ta sunt. In quib ⁊ si aliqua ueri¬
tas. tũ pp̃ multa falsa. nulla est ĩ eis
emonica auctoritas. Que recte ñ iu¬
diant᷑ cẽ coꝵ quib ascribunt᷑: nam
phoꝵ a diuina auctoritate diligenti
examinatione remota sunt.

Expanded text:
um sanctum loquentes, ad eruditionem nostram praecepta vivendi regulamque conscripserunt. Praeter haec, alia volumina apocryeorum origo occulta, nec patet sanctis Patribus a quibus edita sint. In quibus etsi aliqua veritas, tamen, propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas: quod recte non judicatur esse eorum quibus ascribuntur: nam yphorum a divina auctoritate per examinationem remota sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fuissent. ẽeste namq apło qd̾ camale
est pͥus est: deiñ qd̾ spũale. Et ip̃a dei
sapiã nͥ penis corporasr cognita fuiss
nũqͣm lippientis mentis acies ad illã
spãlit᷑ contemplandam illuminari
potuiss. Noli gͥ in uerbo dei dispicere
humanitatem qr humanitate illu¬
minaris ad diuinicatẽ. Quasi lutum
forte pedib conculcas quia lutum ẽ.
gestunilictã narrat. S audi. luto
isto qd̃ podib tuis conculcat᷑: ceci och
ad uidendum illuminatur. Lege gͦ
scripturam. ⁊ disce pͥmum diligenter
que corꝑalit̃ natrat. Si enim formam
hoꝵ scd̾m seriem narrationis ꝓposite

Expanded text:
ste namque Apostolo, quod carnale est, prius est, deinde quod spirituale . Et ipsa Dei sapientia, nisi prius corporaliter cognita fuisset, nunquam lippientis mentis acies ad illam spiritualiter contemplandam illuminari potuisset. Noli igitur in verbo Dei despicere humilitatem, quia per humilitatem, illuminaris ad divinitatem. Quasi lutum forte pedibus conculcas, quia lutum est,gestum littera narrat. Sed audi: luto isto quod pedibus tuis conculcatur, caeci oculus ad videndum illuminatur Lege ergo Scripturam, et disce primum diligenter quae corporaliter narrat. Si enim formam horum secundum seriem narrationis propositae
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̃ homo suo naturali sensui relictꝰ
fuit siue ꝯmuni p̃cepttẽ. Tempꝰ scͥpte
legis dr̃. eo qd̾ tuuc lex scͥpta in ppłod̾i
states dnͣi .ui. ad similitudinẽ etatis
hoĩum. fuit enim mundus ⁊ infans
⁊ puer. ⁊ c̃. Et notandum qd̾ etati ilte
non distingunt᷑ scd̾m equaliã spias
remporum. s scd̾m ꝯmunes innouatiões
rerum: ut fuit diluuium ⁊ ciectio abra¬
he ⁊ institutio regum. ⁊ transnugratio iu
suis: qd̾ durauit usq ad moysen qui pͥ¬
mus in ppło dei pͥncipatum tenens ui¬
dec coustitutꝰ ẽ. non tĩ suꝑ filios suos¬
s suꝑ totum ppłm isrr. Licet iam multi
iges cẽnt in gentib. Uel iõ patͥarcharũ
successio uominat᷑: qr eo temꝑe successe¬
runt sibi ad inuitem pͥmum illi patres
aquib Genus humanum dissemina¬
uni ẽ. ⁊ familie deruate. ⁊ patͥe denõiate.
irab edom ydumei. Aleue leuite. a uda

Expanded text:
nsui relictus fuit sine communi praeceptione. Tempus scriptae legis dicitur, eo quod tunc lex scripta in populo Dei Aetates dicuntur sex ad similitudinem aetatis hominum. Fuit enim mundus et infans et puer, etc. Et notandum quod aetates istae non distinguuntur secundum aequalia spatia temporum, sed secundum communes innovationes rerum; ut fuit diluvium, et electio Abrahae, et institutio regum et transmigratio in suis: quod duravit usque ad Moysem, qui, primus in populo Dei principatum tenens, judex coet jam multi reges essent in gentibus. Vel ideo patriarcharum successio nominatur, quia eo tempore successerunt sibi ad invicem primitivi illi patres a quibus genus humanum disseminatum est et familiae derivatae, et patriae denominatae, ut ab Edom Edumei, a Levi Levitae, a Juda
Abbreviated transcription (Latin):
.i. dubii auccoris. In canone tũ confr¬
matus ẽ. auctoritate fidelis synagoge.
Item eccłiasticum liber sapĩe salomioĩs.
⁊ dio libri machabeoꝵ. thobia. udich
⁊ liber ih̾u filii suac. apocfi sunt: lepr̃¬
tur tũ ⁊ ad uetꝰ testamĩtum ꝑtinent. s
ñ sunt confirmati in canone. Q d̾
uinam lectionẽ accesserit: pͥmum
qualis sit fructꝰ eiꝰ agnoscat. fuch enĩ
sũ cã appeti debet. nec desid̾ium trahit
qd̃ utuitatem ñ ꝓmittit. Gẽminꝰ est
scire delectet. ⁊ ꝙ initari expediat. Qnoꝵ
allegoriam. alterum .i. instructio moꝵ
ad tropologiam magis respicit. Onĩ
diuina scͥptura refert᷑ ad hũc finan
Septem lib̾ales artes huic sententie
subseruiunt: triuium ad sig̃catõem uo¬
cum. quadruuium ad rerumi sig̃catõe
rspicit. Gramatica recte loqui ⁊ ꝯpeten¬
trr pronunciare uoces docet. Dialetica
tenores rerun nat᷑as: mathematica. ex¬
teriores figuras ⁊ nuõs docet. apcito¬

Expanded text:
quia dubii auctoris; in canone tamen confirmatus est auctoritate fidelis synagogae. Item Ecclesiasticus, liber Sapientiae Salomonis et duo libri Machabaeorum, Tobias, Judith, et liber Jesu filii Sirach apocryphi sunt; leguntur tamen et ad Vetus Testamentum pertinent, sed non sunt confirmati in canone. CAP. isquis ad divinam lectionem accesserit, primum qualis sit fructus ejus agnoscat. Nihil enim sine causa appeti debet; nec desiderium trahit, quod utilitatem non promittit. Geminus est scire delectat, et quod imitari expediat. Quoruallegoriam, alterum, id est instructio morum, ad tropologiam magis respicit. Omnis divina Scriptura refertur ad hunc finem. Septem liberales artes huic scientiae subserviunt. Trivium ad significationem vocum. Quadrivium ad rerum significationem respicit. Grammatica recte loqui et competenter pronuntiare voces docet. Dialectica teriores rerum naturas, mathematica exteriores figuras et numeros docet. C
Abbreviated transcription (Latin):
sub uno uolumine contexte. Cano¬
nice epłe. Apocalipsis. In t̾cio ordine
pͥmum locum hñt decretalia quos
augustini. ambrosii. Gregorii. ysido¬
ri. Origerus. bede. ⁊ alioꝵ doctorum:
que infinita sunt. Hoc tñ scripta
patrum in textu diuinaꝵ scriptura¬
rum ñ ꝯputantur quemadinod̾
in ueteri testamento ut diximus
quidam libri sunt qui ñ scͥbnutur
in canone.⁊ tũ legunt᷑ ut sapĩa sa¬
lomonis. ⁊ cet̾i. Textus gͥ diuinaꝵ¬

Expanded text:
sub uno volumine contextae. Canonicae Epistolae, Apocalypsis. In tertio ordine primum locum habent decretalia, quos Hieronymi, Augustini, Ambrosii, Gregorii, Isidori, Origenis, Bedae et aliorum doctorum, quae infinita sunt. Haec tamen scripta Patrum in textu divinarum Scripturarum non computantur, quemadmodum in Veteri Testamento, ut diximus, quidam libri sunt qui non scribuntur in canone, et tamen leguntur, ut Sapientia Salomonis et caeteri. Textus igitur divina
Abbreviated transcription (Latin):
cͥꝯstantie. que duͣr sig̃care: quecumq eaꝵ
sig̃ret. aut fõm sig̃rat fc̃m ⁊ est allego
litas. In his duob ad cogtutionẽ ueri¬
tatis .i. integritatem fidei. ⁊ ad amorem
instruini᷑: pp̃ que duo legenda sunt di¬
uina scͥptura.s. ut credamꝰ sincere. ⁊ bñ o¬
iteria diuinc scripture ẽ. u̾bunngin¬
incarnatum. cum omĩb saciam̃tis
suis. cani p̃cedentib apͥncipio mundi
qñi futuris usq ad finem scłi. Et scien¬
dum qr tota ista series. ⁊ porrectio tẽ¬
poris. diuidenda est in duos statꝰ uete¬
rem ⁊ nouum: ⁊ tͥa temꝑa naturał. le¬

Expanded text:
cumstantiae, quae dicuntur significare, quaecunque earum significet, aut factum significat factum et est allegorlitas. In his duobus ad cognitionem veritatis, id est integritatem fidei, et ad amorem instruimur. Propter quae duo legenda est divina Scriptura, scilicet ut credamus sincere, et bene oteria incarnatum cum omnibus sacramentis suis, tam praecedentibus a principio mundi quam futuris usque ad finem saeculi. Et sciendum quod tota ista series et porrectio temporis dividenda est in duos status: veterem, et novum, et tria tempora naturalis le
Abbreviated transcription (Latin):
uł sub̾a maĩata celestium siue terrestũ
constitutas: ut suit lapides. ligua. heste.
⁊ cet̾a huiꝰmodĩ. que in elem̃tis urexele¬
mentis sunt. Omiiis autem res que ad
sigcandum ponit᷑ in scͥptulra. sacart aũ
scd̾m excĩorem formam autescd̃m int̾io¬
rem formã naturã sig̃cat. Ses aũ largs
hic̃ accipimꝰ supdcã sex continenteñt
scd̾m int̾iorem naturam: aut sed̾m ex¬
tenorem formam sig̃cat. Sub extĩori for¬
ma figure rerum. ⁊ colores continentu:
que iisu ꝑcipimꝰ: ad intĩorem natuiam
ꝑtinent alie rerum ꝓpͥetates quas cet̾is

Expanded text:
 inanimata coelestium sive terrestrium, constitutas: ut sunt lapides, ligna, herbae, et caetera hujusmodi, quae in elementis vel ex elementis sunt. Omnis autem res quae ad significandum proponitur in Scriptura sacra, aut secundum exteriorem formam, aut secundum interiorem naturam significat. Rem autem large hic accipimus supradicta sex continentem, secundum interiorem naturam, aut secundum exteriorem formam significat. Sub exteriori forma figurae rerum et colores continentur; quae visu percipimus. Ad interiorem naturam pertinent aliae rerum proprietates, quas caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
sũ puisibilia inuisibilia capere cͦ¬
mlentib quasi quedan siniulacra
hationem figurauit. Quod suit
si dicunt alitt̾a statim ad id quod
bi alit̃ intelligendum ẽ. transiliend̃

Expanded text:
 visibilia invisibilia capere valentibus, quasi quaedam simulacra rationem figuravit. Quod si, ut isti dicunt, a littera statim ad id quod spiritualiter intelligendum est, transiliendum
Abbreviated transcription (Latin):
Gestum sig̃cat: ut in eunͣgłio patet.
uenit iħe in bethaniam. ⁊ suscitauit la¬
rarum. de ñ ꝑ montẽ oluieti uenit in
uallem iosaphat: ⁊ misit discipłos in
ciuitatẽ pp̃ asinam. ⁊ c̃. Sechania dr̃do¬
nius obedĩe. Ad obedientem tm̃ uenit

Expanded text:
patet. Venit Jesus in Bethaniam, et suscitavit Lazarum; deinde per montem Oliveti venit in vallem Josaphat, et misit discipulos in civitatem propter asinam, etc. Bethania domus obedientiae. Ad obedientem tant
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ ⁊ sig̾catur a littera ⁊ in telłigendũ
A illud p̾mum quod sig̃tat᷑ a lutta.
imquid ꝑ illud sigectur postea in¬
Aligatur. ad hunc modum loctorẽ
anionitum eẽ uolumꝰ. ne forte p̾¬

Expanded text:
icatur a littera, et intelligendum est illud primum quod significatur a littera, ut quid per illud significetur, postea intelligatur. Ad hunc modum lectorem admonitum esse volumus, ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ qui offocii dignitatem ⁊ potestatem
hũt. licet merituui hãnt ⁊ u̾tutem hꝰ
nominis habundantiꝰ illis qui ep̃i sc̃.
ita nec tunc ꝓpħe dicebant᷑. nͥ qui offi¬
cio. aut missione ꝓpħe eẽnt. Uñ dauid.
damel. iob. licet contincant ꝓphias in
libris suis inter agiographas tñ po¬
siti sunt. ⁊ eꝯtia iosue. liber iudicum.
liber samuelis ⁊ regum. qui solam y
qua. s pociꝰ .q. ex quadam indignitate
respoctu alioꝵ sicut in nouẽ ordiuib
angłoꝵ mrnimus simpłi obtinet

Expanded text:
 qui officii dignitatem et potestatem habent, licet meritum habeant et virtutem hujus nominis abundantius illis qui episcopi sunt, ita nec prophetae dicebantur, nisi qui officio aut missione prophetae essent. Unde David, Job, Daniel, licet contineant prophetias in libris suis: inter agiographos tamen positi sunt; et e contrario Josue, liber Judicum et libri Samuelis, et Regum, qui solam hipotius quasi ex quadam indignitate respectu aliorum; sicut in novem ordinibus angelorum minimus simpliciter obtinet
Abbreviated transcription (Latin):
ñdr̃ s ꝑ id ꝙ litt̾a dicit sigr̃atur. Nã
ma etiam qd̃ figuratiue dc̃m accipi¬
ni: littera suani sig̃tationem hr̃e ñ
uegatur: quia cum id quod dr̃ ñ sit
ĩm aliquo modo dc̃m eẽ affirmauiꝰ.

Expanded text:
a dicit, significatur. Nam in eo etiam quod figurative dictum accipitur, littera suam significationem habere non negatur, quia cum id quod dicitur, noipsum aliquo modo dictum esse affirmamus.
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾is testam̃ti .i. lex qmͣ hebrei thorat
bros moysi. In hoc ordine pͥmus est
bresith. qui est genesis. Scd̾̃s hellesmoh
qui est exodus. ẽ ercuis uagetra. qui ẽ
leuiticꝰ. Quartꝰ uaiedaber. qui est nũi.
Qͥnitus addabarim. qui est deut̃ouomiꝰ.

Expanded text:
Veteris Testamenti, id est, lex quam Hebraei Torath bros Moysi. In hoc ordine primus est , bresith, qui est Genesis; secundus , Hellesmoth, qui est Exodus; tertius vajetra, qui est Leviticus; quartus Vajedaber, qui est Numeri; quintus Adabarim, qui est Deuteronomius.
Abbreviated transcription (Latin):
pidiuiciis gle pat̾s eidem coequar con¬
desandit nr̃e nuserie ⁊ sedit hunuliat᷑
insterquilinio huiꝰ niundi. omnib nris
afectib preter pecc̃m ꝯmunicans.
Quid etiam ꝑ hoc fem faciendum .i. dig¬
num ficri sigcet᷑: uiquiiamꝰ. Iob quem¬
libet iustum uł ammam penitentẽ pot̾
lig̃care. que ꝯponit in menoria sua
sterquilinium ex omnib peccĩs que
insidendo ⁊ meditando flere ñ cessat. Et
boe fc̃i ad litt̃am que rep̾sentant hiꝰ spũ¬

Expanded text:
divitiis gloriae Patris eidem coaequalis, condescendit nostrae miseriae, et sedit humiliatus in sterquilinio hujus mundi, omnibus nostris defectibus, praeter peccatum, communicans. Quid etiam per hoc factum, faciendum, id est dignum fieri significetur, inquiramus. Job quemlibet justum vel animam poenitentem potest significare, quae componit in memoria sua sterquilinium ex omnibus peccatis quae sedendo et meditando flere non cessat. Et haec facta ad litteram, quae repraesentant hu
Abbreviated transcription (Latin):
dictio apertis oculis dormit: s animai
ip̃m dormit quod dictio significat. In¬
tellige igitur quia cum leo xp̃m sig¬
nificare dr̃. ñ nom̃ auimał s animal
litudiue illum figurat qui in sõp̃no
mortis suscepte dormiuit humanita¬
te. s oculos aꝑtos huĩt uigilans di¬
uinitate. Noli gͥ de intelłigentiã scͥp¬
turaꝵ głari quam diu litt̃am ignoras

Expanded text:
dictio apertis oculis dormit, sed animal dictio apertis oculis dormit, sed animal ipsum quod dictio significat. Intellige igitur quod cum leo Christum significare dicit, non nomen animalis, sed animal litudine illum figurat, qui in somno mortis susceptae dormivit humanitate, sed oculos habuit apertos vigilans divinitate. Noli itaque de intelligentia Scripturarum gloriari, quandiu litteram ignoras.
Abbreviated transcription (Latin):
um igitur mistica intelligentiã
ñ nͥ ex hiis que pͥmo loco litt̾a ꝓpo¬
nit colligatur: miror qua fronte quidã
allegoriaꝵ se doctores iactitant qui ip̃aui
ad huc pͥmam litt̾e sigcatõem ignorant.
Nos inquiunt scͥpturam legimꝰ s non
leguus litt̾am. Non curamus de litera.
s allegoriam docemꝰ. Quomodo ergo scͥp¬
turam legitis: si lut̾am ñ logitis: Si enĩ
littera tollitur. scͥptura quid est: Nos in¬
goriam. Qͥd ergo ẽ litteram aponere:
nͥ id quod sig̃cat litt̾a demonstrare: S
luta inquiunt. aliud sig̃cat scd̃m hẏsto¬
riam. aliud scd̾m allegoriam. Leo qͥp¬
ꝑe scd̾m sed̾ hystoriam bestiam sigc̃at
pondes fortassis qualit responder solt
in huiꝰmodi ꝓ conuerienientia simi¬
litudinis ad sig̃cationem ꝓposite: qi
leo aꝑtis ocuł dormit. uł aliud tale
dormit. Sic enim dixisti tu quia lco
le quam ꝓposuisti: aut uiuta cãm ꝙͣ
subiunxisti. Aut enim falsa ẽ. senten¬
tia qua dixisti. quia dictio ista leo

Expanded text:
Cum igitur mystica intelligentia non nisi ex iis quae primo loco littera proponit colligatur; miror qua fronte quidam allegoriarum se doctores jactitant, qui ipsam adhuc primam litterae significationem ignorant. Nos inquiunt, Scripturam legimus, sed non legimus litteram. Non curamus de littera; sed allegoriam docemus. Quomodo ergo Scripturam legitis, et litteram non legitis? Si enim littera tollitur, Scriptura quid est? Nos, ingoriam. Quid ergo est litteram exponere, nisi id quod significat littera demonstrare? Sed littera, inquiunt, aliud significat secundum historiam, aliud secundum allegoriam. Leo quippe secundum historiam bestiam significat, pondes fortassis, qualiter responderi solet in ejusmodi, pro convenentia similitudinis ad significationem propositae: quia leo apertis oculis dormit, vel aliud tale dormit. Sic enim dixisti tu, quod leole quam proposuisti, aut muta causam quam subjunxisti. Aut enim falsa est sententia, qua dixisti quod dictio ista, leo
Abbreviated transcription (Latin):
fecit testam̃tum incertitudinem pro¬
inisse hereditatis .s. legem que ꝑ moy¬
seu data ẽ. S quia deus ñ poterat mo¬
ri. ⁊ testam̃tum morte testatoris con¬
firmandum eiat: interfectꝰ est pro eo
agnus msticꝰ cuiꝰ sanguine resꝑsus c̃.
liber. ⁊ totꝰ ppłs in confirmatione pro¬
misse hereditatis. Codem modo dñs iħc
ñ agnus ille antĩquus occiditur: s il¬
le quia homo erat ⁊ mori potuit. mor¬
tem subiit. Quod sicut deus ad uetus
testaur̃tum dandum uocauerat testes
tes. Uetus dr̃ testam̃tum pͥnum: nelꝰ
quia pͥus datum. uel qr de reb uete
gebatur aliquis qui ĩminente bello
de dubiis consuleret dñm sũ ꝑ assũp¬
tum ephod. siue alio quolib modo. Grã
sicut ille cui dñs ꝑ int̾nam aspuati¬
onem dabat noticiam rerum. qm̃
nec natura. nec disciplina hr̃e poterat.
s sola grã. sic̃ daiid. daniel. ⁊ iob. Mis¬
sione sicut ille quem mutebat dñs ad¬

Expanded text:
fecit Testamentum in certitudinem profecit Testamentum in certitudinem promissae haereditatis scilicet legem quae per Moysen data est. Sed quia Deus non poterat mori, et testamentum morte testatoris confirmandum erat, interfectus est pro eo agnus mysticus, cujus sanguine respersus est liber et totus populus, in confirmationem promissae haereditatis. Eodem irmationem non agnus ille antiquus occiditur; sed ipse quia homo erat et mori potuit mortem subiit. Et sicut Deus ad Vetus Testamentum dandum vocaverat testes,res. Vetus dicitur Testamentum primum, vel quia prius datum, vel quia de rebus vetergebatur aliquis qui imminente bello de dubiis consuleret Dominum, sive per assumptum ephot; sive alio quolibet modo. Gratia, sicut ille cui Dominus per internam inspirationem dabat notitiam rerum, quam nec natura nec disciplina habere poterat sed sola gratia, sicut David et Daniel et Job. Missione, sicut ille quem mittebat D
Abbreviated transcription (Latin):
codex ꝑ tianslationem a caudicib arboꝵ
sñ uicium .q. candex. qd̃ ex se multitu¬
diuem libroꝵ .q. ramoꝵ contineat.
polum̃ dr̃ a uoluendo liber est int̾ior
tortex arboris in quo antiqui añ usũ
mẽbrane soltbaut scͥbe. Uñ scͥptores li¬
branos uocabant iñ dc̃s ẽ. liber uolu¬
men. Tuictatꝰ est uuiꝰ rei multiplex
expositio. ẽestamĩtum dr̃ sacia scͥpta
humana consuetudine dante ocasi¬
onem. Antiquitꝰ enim qui carebãt
liberis adoptabant sibi filios: ⁊ cum
constitucbant illos heredes. uocabant
testes. ⁊ scubebant cyrographum. non
erat tũ ita ratũ. quin poss mutari.
nͥ mortuo testatore. Sinułr deus.
uium solum filium hñs ex n᷑a.
mulcos uoluit ad optate ex grã. ⁊ pͥmi¬
tus unum elegit abraham. cui p̾ce¬
pit exire de cognatione sua: ⁊ ꝓmi¬
sit t̾ram palestinani. nec tũ ip̃e legit᷑
ide ad possedisse. Dost hec filiis is¬
rael eductis de egypto candem t̾rani
palestine reꝑmisit: ⁊ ne dubitarent

Expanded text:
arborum sive vitium, quasi caudex quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. Volumen dicitur a volvendo. Liber est interior cortex arboris, in quo antiqui, ante usum membranae, solebant scribere, unde scriptores librarios vocabant, inde dictus est liber volumen. Tractatus est unius rei multiplex expositio. Testamentum dicitur sacra Scriptura, humana consuetudine dante occasionem: antiquitus enim qui carebant liberis adoptabant sibi filios, et cum constituebant illos haeredes, vocabant testes et scribebant chirographum, non erat tamen ita ratum quin posset mutari, nisi mortuo testatore. Similiter Deus unum solum Filium habens ex natura, multos voluit adoptare ex gratia. Et primitus unum elegit Abraham; cui praecepit exire de cognatione sua, et promisit terram Palaestinam; nec tamen ipse legitur inde aliquid possedisse. Posthac filiis Israel eductis de Aegypto, eamdem terram Palaestinam repromisit, et ne dubitarent,
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ca q apd̾ ueteres nuui licebat scbere
res gestas. nͥ a se uisas. ue falsitas adin¬
ceretur ilitati peccõ scͥptoris. ꝑ lus aut mi¬
dicatur hẏstoriã seusus qui pͥmo loco ex
est allegorica. Est aũ allegorior: cum por
sig̃ratur. Que subdiuiditur in simpli¬
cem allogoriam:. ⁊ anagogen ⁊ est suplex
allegoria: cum ꝑ uibile fc̃m aliud uisi¬
bile fcm̃ sigtat᷑. A nagogen .i. sursum duc¬
tior cum ꝑ uisibile fc̃m inuisibile decla¬
uatur. huiꝰ triplicis intelligentie. unũ
ponatur exemplum. Erat uir in t̾ra huiꝰ
noĩe iob: qui pͥus diues ad tantam de¬
uenit miseriam: qd̾ sedens int̃quilimõ
itlam sanicm corꝑis sui testa radebat.
densus hẏstorie patet. Hemaniꝰ ad alle¬
goriam. ut ꝑ res a uocib sig̃cans alias

Expanded text:
 apud veteres nulli licebat scribere res gestas, nisi a se visas, ne falsitas admisceretur veritati peccato scriptoris, plus, aut midicatur historia sensus qui primo loco ex est allegorica. Est autem allegoria, cum per significatur, quae subdividitur in simplicem allegoriam et anagogen. Et est simplex allegoria, cum per visibile factum aliud invisibile factum significatur. Anagoge, id est sursum ductio, cum per visibile invisibile factum declaratur. Hujus triplicis intelligentiae unum ponatur exemplum. Erat vir in terra Hus, nomine Job, qui prius dives ad tantam devenit miseriam, quod sedens in sterquilinio etiam saniem corporis sui testa radebat. Sensus historiae patet. Veniamus ad allegoriam, ut per res a vocibus significatas, alias
Abbreviated transcription (Latin):
intorqñda suit inter p̃tatoẽm: ut sĩgła
hystoriam.allegoriam. ⁊ tropolegiam
luul ꝯtin̾e sredant᷑. Quod ⁊ si in mltis
congrue assignari possit uͥq tam̃ obser¬
uare aut difficile ẽ. ant ipossibile.
Sicut enĩ i cythara ⁊ hiꝰ oeganis nu¬
sicis. non quidem omnia que tangun¬
tur canoꝵ. aliquid resonant. s tm̃ cor
rait᷑ illa que ad cantilene suauitatem
modulaturꝰ est artifex: ita i duiͥnis
eloquiis quedam posita sunt. que ttũ

Expanded text:
interpretationem, ut singula historiam, allegoriam et tropologiam simul continere credantur. Quod et si in multis congrue assignari possit; ubique tamen observare, aut difficile est, aut impossibile. Sicut enim in cithara et hujusmodi organis musicis, non quidem omnia quae tanguntur canorum aliquid resonant, sed tantum rentur illa quae ad cantilenae suavitatem modulaturus est artifex; ita in divinis eloquiis quaedam posita sunt, quae tantum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Cecidit aũ in sortem tͥb uide. ⁊ os¬
tenditur usq hodie locꝰ desertus. in scdõ
ieuchꝰ miliario. ab illiꝰ regionis morti¬
lib. miro cultu habitꝰ. Sed ⁊ iuxtale¬
thel quidam aliam gaigalam suspican¬
tur. Gai uixta bechan ⁊ bethel. qmͣ ex¬
pugnauit iħc rege illiꝰ intfecto. Et hĩ¬
tauit illam qͦndam circa iordanema¬
morreus. nunc desertꝰ tantũ locꝰ ostendit.
Gabaon unde gabaonite supplices ue¬
nerunt ad iħ̾m. frat olim metͤpolis
et irgalis ciuitas eucoꝵ. ceciditq in sortẽ
tub beniam in. ⁊ uunc ostendit᷑ uilla eod̃
meruit oraculum. Fuit aũ ⁊ ip̃a sepa¬
rata leuitis. Gabe sortis bciuamin. ⁊ hec
ciuitas leuitis separata. Garer ui sorte
tͥb effraim. urbs separata leuitis. qͣm
np̃am expugnauit iħc rege illiꝰ int̾¬
fecto. Edificata ẽ. aũ postea a salomone

Expanded text:
fuit. Cecidit autem in sortem tribus Judae, et osfuit. Cecidit autem in sortem tribus Judae, et ostenditur usque hodie locus desertus in secundo Jerichus milliario, ab illius regionis mortalibus miro cultu habitus. Sed et juxta Bethel quidam aliam Galgalam suspicantur. Gai, juxta Bethan et Bethel, quam expugnavit Jesus, rege illius interfecto, et habitavit in illa quondam citra Jordanem Amorrhaeus, nunc desertus tantum ostenditur locus. Gabaon, unde Gabaonitae supplices venerunt ad Jesum: erat olim metropolis et regalis civitas Evaeorum, ceciditque in sortem tribus Benjamin. Et nunc ostenditur villa eodem meruit oraculum. Fuit autem et ipsa separata Levitis. Gabe, sortis Benjamin, et haec Levitis civitas separata. Gazer, in sorte tribus Ephraim, urbs separata Levitis: quam et ipsam expugnavit Jesus, rege illius interfecto. Aedificata est autem postea a Solomone
Abbreviated transcription (Latin):
iu t̾ra repeomissionis uͥ ad imꝑinm moy¬
si altare constructum ẽ. Sunt autem
uixta ihericum duo montes uiciui con¬
tra se inuicem respicientes. equib unꝰ
Garram alt̃ bebal dr̃. Porro samarita¬
ni arbitrannir. hos duos montes uxta¬
ncapolim eẽ. s uehenĩter errant. plu¬
rroirmi eniui uit se distant nec posũt
inuicem bedicentium siuie maleduentĩ
inter se audiri uoces. qd̃ scͥptura ꝯme¬
morat. Garitm mons suꝑ quem stete¬
runt hi qui maledicta resonabant. uix̃
supradcm̃ montem Gebal. Golgol que
⁊ õ ai. iuxta qͣm montes ẽẽ descubuntur
iericho. Errant gͥ samantani qui uirͣ
neapolim Garitim ⁊ gebal montes osten¬
derc uolunt cũa. illos uixta Gebal ẽ
scͥptura testatur. Gaun moab que int̾p¬
uallis moab iuxta phogor uͥ sepultus
ente manna triticeis panib usus est isis.
In ip̃o quoq loco lapides quos de alueo
iordanis tułunt statuerunt. ibr⁊ tab¬
nacłm testimonii fixum mulco tp̃re

Expanded text:
in terra repromissionis, ubi ad imperium Moysi altare constructum est. Sunt autem juxta Hiericho duo montes vicini contra se invicem respicientes, e quibus unus Garizim, alter Gebal dicitur. Porro Samaritani arbitranNeapolim esse; sed vehementer errant: plurimum enim inter se distant, nec possunt invicem benedicentium sive maledicentium inter se audiri voces quod Scriptura commemorat. Garizin, mons super quem steterunt hi qui maledicta resonabant, juxta supra dictum montem Gebal. Golgol, quae et Galgal, juxta quam montes esse scribuntur Jericho. Erran igitur Samaritani, qui juxta Neapolim Garizim e Gebal montes ostendere volunt, cum illos juxta Galgal esse Scriptura testetur. Galgal autem intallis Moab, juxta Phogor, ubi sepultus ente manna, triticeis panibus usus est Israel. In ipso loco lapides quoque, quos de alveo Jordanis tulerant, statuerunt: ubi et tabernaculum testimonii fixum multo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
abiit consentiendo. stecit defendendo.
sedit docendo. In abeunte nota lenitatẽ.
instance obstinationem. in sedente sr̃¬
biam. Abitur quatuor modis. Alii
trahuntur inuiti.Alii attrahuntur
illecti: alii seducuntur ignari. alii
sequunt᷑ sponcanei. Inuitis nectia c̃ for

Expanded text:
Abiit consentiendo, stetit defendendo, sedit docendo. In abeunte levitas, in stante pertinacia, in sedente nm itur quatuor modis. Quidam enim trahuntur inviti, alii attrahuntur illecti, alii seducuntur ignari, alii sequuntur spontanei. Istis necessar
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens est nec corrumpi potest quia in¬
stuᷤ est nec ungi potest quia omp̃c ẽ. nͨ
declinari pot̃: quia uͥq ẽ. Uidet ergonul¬
lum omnino excusatoĩ siue defensioni
locum eẽ. ⁊ iõ ad solam mĩam flagitan¬
dam se conu̾tit dicens. Miserere. O qñ
mine agnosco culpam. intelligo rea¬
tum neum scio qd̃ feci. scio qd̃ mexui.
ñ ignoro cur quo causa mͥ agit᷑ nõ
ignoro quid pro culpa mͥ debet᷑. yo¬
lo peccm̃ meum absconde̾. s tu nosti
omĩa. uolo resiste. s tu podes omĩa.
uolo effugere. s tu ꝯplet̾is omĩa. Qd̃
ergo solum restat: de te fugio ad
te. fugio irani: fugio ad mĩam. Mi¬
serere. Nolo intres in uidicim cuin
seruo tuo: q ñ iustificabit᷑ in consp̃¬
tu tuo omũ uiuens. Q nͣto magis
ego peccõr ⁊ criminis reus: Non ego
peto ut iudiceris menni: s miserearis.
Miserere mei. Tu qui es: Edicito quis
sis. Ciciꝰ fortassis ad mĩan flectar: si

Expanded text:
umpi potest, quia justus est, nec vinci potest, quia omnipotens est, nec declinari potest, quia ubique est. Videte ergo nullum omnino excusationi, sive defensioni locum esse; et idcirco ad solam misericordiam flagitandam se convertit, dicens: Miserere. O quanmine, agnosco culpam meam, intelligo reatum meum, scio quid feci, scio quid merui, non ignoro cum quo mihi causa agitur, non ignoro quid pro culpa mihi debetur. Volo peccatum meum abscondere, sed tu nosti omnia. Volo resistere, sed tu potes omnia. Volo effugere, sed tu complecteris omnia, quod ergo solum restat, de te fugio ad te. Fugio iram, fugio ad misericordiam. Miserere. Nolo ut intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens : quanto magis ego peccator, et criminis reus: Non ego peto ut judiceris mecum, sed ut miserearis mei. Miserere mei. Tu quis es? edicito qui sis. Citius fortassis ad misericordiam flectar, si
Abbreviated transcription (Latin):
amando a bono elongaui. Propt̾ca
quasi leprosus. qiͣ ei̾ectꝰ. qĩ separat᷑.
.q. immundꝰ. qͣiͣ alienus. appinquare
ge staus. ⁊ ad te uocem leuans. cum
magna deuocione. cum magua crdis
cont̾cione. clamo.⁊ dico. Misere mei
deus. Dicant qui boni sunt. dicanit
qui mundi sunt. dicant qui puri
sunt. dicant qui faureliares sunt. di¬
sant qui filii sunt. dicant qui heredes
sunt. deus meus. Ego qui iminundꝰ
sum. ego qui pollutus sũ. qui abiec
mimico me uendidi. qui in regionem
longinqͣm abii. qui h̾editatem meam
ꝑdidi. qui substantiam meani luxͣiose
iuuendo dissipaui: ego ñ dicam deus m̃s.
ñ dicam pat̾ meus. s tm̃modo miserere
meidcus. fac me sicut unum de m̾cen¬
nariig tuis: quia ñ sum dignus uo¬
cari filiꝰ tuus. M iserere ergo mei deus.
scd̃m magnam mĩam tuam. Non
dico scd̃m magnum meritum me¬
quia licet magna sit miseria mea.
Nolo paruam mĩam querere: quia
nec te decet paruam mĩam dare. Iam

Expanded text:
amando, a bono elongavi. Propterea amando, a bono elongavi. Propterea quasi leprosus, quasi ejectus, quasi separatus, quasi immundus, quasi alienus appropinquare ge stans, et ad te vocem levans, cum magna devotione, cum magna cordis contritione, clamo et dico: Miserere mei, Deus. Dicant qui boni sunt, dicant qui mundi sunt, dicant qui puri sunt, dicant qui familiares sunt, dicant qui filii sunt, qui haeredes sunt dicant: Deus meus. Ego qui immundus sum, qui pollutus sum, qui abjectinimico me vendidi, qui in regionem longinquam abii, qui haereditatem meam perdidi, qui substantiam meam luxuriose vivendo dissipavi, ego non dicam Deus meus, non dicam Pater meus, sed tantummodo: Miserere mei, Deus. Fac me sicut unum de mercenariis tuis, quia non sum dignus vocari filius tuus . Miserere ergo mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam, non secundum magnam miseriam mequia licet magna sit mea miseria, Nolo parvam misericordiam quaerere, quia nec te decet parvam misericordiam da
Abbreviated transcription (Latin):
exciti fami liarior. tanto magis nunc
confundor post culpam agnosci. Nõ
crgo dͥ dico dũe miserere dauid quẽ¬
admodum alibi dixĩ. Meniento dũe
dauid ⁊ omĩs mansuetudinis eiꝰ nec
sicut aliqñ blandiens dre consueuera
pũo tuo. ñ saltim seruo tuo. aut filio
ancille tue: quia hec omĩa nomina
familiaritatis sunt. Et iõ qnͣto mani¬
festiꝰ ꝓlata pͥoris grẽ beneficiũ ad me¬
moriam reducerent: tanto grauius
seq̃ñtis culpe reatum accusarent. Ta¬
ceo igitur hec omĩa. suco dissimulo.
abscondo: ne forte aliquid coꝵ ꝯme¬
morans. ⁊ te magis iratum redderem.
⁊ me magis reum demonstiarem. so¬
lo int̾im ego ñ agnosci. ut cicius pos¬
sim placari. Ne ergo queras dũc quiᷤ
sim ego. tm̃ miscrere tu confitenti pr¬
catum suũ. dampnanti culpam suã.
querenti mĩam tuam. Miserere mĩ
deus. Non etiam dicere audeo deus me¬
us. Deum soluminodo agnosco: me¬
um ñ p̃sumo. Ego peccando de ꝑdidi.
inimicum seqñdo a te recessi. Malũ

Expanded text:
exstiti, tanto magis nunc confundor post culpam agnosci. Non ergo dico tibi: Domine, miserere David: quemadmodum alibi dixi: Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus . Nec sicut aliquando blandiens dicere consueveram, puero tuo non saltem servo tuo, aut filio ancillae tuae, quia haec omnia nomina familiaritatis sunt, et ideo quanto manifestius prolata majoris gratiae beneficium ad memoriam reducerent, tanto gravius sequentis culpae reatum accusarent. Taceo igitur haec omnia, sileo, dissimulo, abscondo, ne forte aliquid eorum commemorans, et te magis iratum redderem, et me magi reum demonstrarem. Volo interim ego non agnosci, ut citius possis tu complicari. Ne ergo quaeras, Domine, quis sim ego; tantum miserere confitenti peccatum suum, damnanti culpam suam, quaerenti misericordiam tuam. Miserere mei, Deus. Non enim audeo dicere: Deus meus; Deum solummodo agnosco, meum non praesumo. Ego enim peccando, te perdidi; inimicum sequendo, a te recessi; malum
Abbreviated transcription (Latin):
litonem theodocionis. adiciens illi ex t̾ũs¬
latione thecdocioĩs. q̃ inuius añ hũeratt
deinde appositis dicab notis .i. asterisco:
iobelo. ouine opus .i. totam seriem e¬
uuden antiq editionis distuixit. aste¬
locis apposuit. uͥ adiectio fc̃a. quo minꝰ
añ fuerant. supplendo dilucidaueint ⁊ obe¬
lun uͦ quod uerũ dĩ. quia ca quib appo¬
nitur.q. confodienda ⁊ ꝑm̃da sig̃cat.¬

Expanded text:
lationem Theodotionis: adjiciens illi ex translationem Theodotionis: adjiciens illi ex translatione Theodotionis, quia minus ante habuerat. Deinde appositis duabus notis, id est, asterisco et obelo, omne opus, id est, totam seriem ejusdem antiquae editionis distinxit. Astelocis apposuit ubi adjectione facta, quae minus ante fuerunt, supplendo dilucidaverat. Obelum vero, quod verum dicitur, quia ea quibus apponitur quasi confodienda et perimenda sig