comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dnuĩ appellent᷑ filii mat̾cere eiꝰ marie.
qui antea non credentes postea credi¬
derũt. lic fierit pocuerit. ut unosta¬
tim credente. alii diu increduli fu̾unt
⁊ hanc esse matrem iacobi. ⁊ iosetis
dd: mariam cleophe uxorem alphei
hant dictam marian iacobi minoris.
Que si mat̾ esset dm̃: magis eam ut
in om̃ib locis̃ matrem alt̾ius uoluᷤᷤ¬
set intelligi. Ueroum ĩ hac ꝑte cõcen¬
ciosum funent ñ tͣħo au alia fu̾it ma¬
ria cleophe. alia ⁊ maria iacobi iosetis:
dsi mͦ constet sĩ eandem mariam iaco¬
hi ⁊ iosetis esse. qͣm matrem dm̃. Et
unde ais. frẽs dñi dicti funt qui non
erant fĩs: Iani nĩc doceb̾is qͣtuor mo¬
dis in scripturis diuinis fr̃s dici. Na¬
tura. gente. cognatõne. affectu. Na¬
arche andreas. ⁊ petrꝰ. iacob ⁊ ioħs.¬
bẽnte: qua onĩs uidei frẽs ĩt̾ se uocã¬
tur. ut in deuteromio. Si antẽ eme¬
ris̃ frem tuũ qui est hebreꝰ. uel que
est bebrea. seruiet tͥ sex aunis. ⁊ sep¬

Expanded text:
ni appellentur filii materterae ejus, Mariae, qui antea non credentes, postea crediderunt. Licet fieri potuerit, ut uno statim credente, alii diu increduli fuerint, et hanc fuisse matrem Jacobi et Josetis, id est, Mariam Cleophae uxorem Alphaei, et hanc dictam Mariam Jacobi minoris. Quae si esset mater Domini, magis eam, ut in omnibus locis, matrem illius set intelligi. Verum in hac parte contentiosum funem non traho, alia fuerit Maria Cleophae, alia Maria Jacobi et Josetis, dummodo constet, non eamdem Mariam Jacobi et Josetis esse, quam matrem Domini. Et unde, ais, fratres Domini dicti sunt, qui non erant fratres? Jam nunc doceberis, quatuor modis in Scripturis divinis fratres dici, natura, gente, cognatione, affectu. Naiarchae, Andreas et PetrGente, quia omnes Judaei fratres inter se vocantur, ut in Deuteronomio: Si autem emeris fratrem tuum, qui est Hebraeus, vel quae est Hebraea, serviet tibi sex annis: et sep
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ t̾cius ad distintõnem maio¬
ris appellabit᷑ minor. cum maior ⁊
minor uõ int̾ tres s int̾ duos so¬
apłs sit. paulo dicente. Deinde post
petrꝰ ⁊ iacob ⁊ ioħs qui indebantur
colũpne esse. Ne autẽ hũc iacobum¬
ꝑ iam ab herode fuerat int̾emptꝰ.
Restat cõclusio ut maria ista que
iacobi nunorio scͥbit᷑ mat̾ fu̾it¬
minat. a patre siue a gentilitate fa¬
uulie. Aut q̃cunꝙ alia causa ei no¬
men imponens. Si autem inde tͥ¬
tͥ alia. atꝙ alia uidecur d̾ alibi dica¬
tur. maria iacobi iuinoris mat̾. ⁊¬
hic maria cleophe: disce scͥpture cõ¬
suetudinem eumd̾ I hoĩem diu̾sis
nõibꝰ appellari. Ragnel socer moysy¬
⁊ ieris ieth̾to dicitur. gedeon a non
nullis cansis ĩmutati nomimo añ
p̃missis subico iheroboam legitur.
Ozias re uida. inicissim Marias uo¬
cat᷑. Moris chabor cabiriũ dr᷑ͦ. Bur¬
sum er mon phenices cognominãt
sanior. s amorre᷑ cognominat eum
sanr. Cadem celi plaga cͥb noĩbus

Expanded text:
quomodo tertius ad distinctionem majoris appellabitur minor, cum major et minor, non inter tres, sed inter duos somini Apostolus sit, Paulo dicente: Deinde post Petrus et Jacobus et Joannes, qui videbantur columnae esse . Ne autem hunc putes Jacobumstolorum. Jam ab Herode fuerat interemptus. Restat conclusio, ut Maria ista quae Jacobi minoris scribitur mater, fuminat: A patre, inquit, sive a gentilitate familiae aut quacunque alia causa ei nomen imponens. Pariter etbi alia atque alia videtur, quod alibi dicatur: Maria Jacobi minoris mater: et hic Maria Cleophae Al. Cleophe: disce Scripturae consuetudinem, eumdem hominem diversis nominibus nuncupari. Raguel socer Moysi, et Jethro dicitur. Gedeon, nullis causis immutati nominis ante praemissis, subito Jerobaal legitur. Ozias rex Juda, vicissim Azarias vocatur. Mons Thabor, Itabyrium dicitur. Rursum Hermon Phoenices cognominant Sanior, et Amorraeus cognominat eum Sanir. Eadem coeli plaga tribus nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
tias condampnenus. ip̃a quippe uͥgi¬
uitas fructꝰ est nuptiaꝵ: s qd nobis
de scĩs uiris cemiere estnuare nil li¬
ceat. possumus enĩ hac estimatõnis
possibilitate contendere. plures qͦq
ioseph habuisse uxores. quia plures
fr̃s dñi. qd pleriꝙy nõ tã pia ꝙͣ auda¬
ci temeritate confingũt. Iu dicis ma¬
gmem fuisse ꝑ mairiam. ut ex uͥ

Expanded text:
ndemnemus, ipsa quippe virginitas fructus est nuptiarum: sed quod nobis de sanctis viris temere aestimare nihil liceat. Possumus enim hac aestimatione possibilitatis contendere, plures quoque uxores habuisse Joseph, quia plures fratres Domini, quod plerique non tam pia quam audaci temeritate confingunt. Tu dicis Marginem fuisse per Mariam, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura. nõ loqͥgur. Et cum oĩa
euangłistaꝵ exempla ꝓponas. soluiᷤᷤ
tͥ ioħis u̾ba non complacent. Dicis
tͣnsicorie ad crucem dñi eam fuisse
p̃sentem. ne consulto p̃ci̾sse inderen᷑
⁊ cainẽ que cuni illa. mulieres fue¬
rint. siles. Ignoscerem uescienti. nͥ
uid̾em consulto reticentem. Audi i¬
Scabant aũ iita c̃cem iħi. mater
eiꝰ. ⁊ soror matͥs ei maria deophe. ⁊
maria magtalene. Nulli dubium÷
duos fuisse apłos. iacobi uocabuli
noncupatos. iacobũ zebedei. ⁊ iacõ¬
bũ alphei. Istum nescid quem mino¬
rem iacobum quem marie silium
nͨ cam̃ matris dñi. script᷑a connemo¬
iat. Apłm uis esse annon: Si apło ẽ¬

Expanded text:
Scriptura non loquitur. Et cum omnia Scriptura non loquitur. Et cum omnia Evangelistarum exempla proponas, solius tibi Joannis verba non placent. Dicis transitorie, ad crucem Domini eam fuisse praesentem, ne consulto praeterisse videaris: et tamen quae cum illa mulieres fuerint, siles. Ignoscerem nescienti, nisi viderem consulto reticentem. Audi, iStabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophae, et Maria Magdalene . Nulli dubium est, 219 duos fuisse Apostolos Jacobi vocabulo nuncupatos, Jacobum Zebedaei, et Jacobum Alphaei. Istum, nescio quem minorem Jacobum, quem Mariae filium, nec tamen matris Domini Scriptura commemorat, Apostolum vis esse, an non? Si Apo
Abbreviated transcription (Latin):
cam̃ ne calũpmetur. ⁊ clamicet ea
que ꝑ se faciant a nob̃ esse subcͣcta
⁊ señtenciam suam ñ cestimoniis
scriptarũ. s lubrica disputatõne cõ¬
uulsam. Fece inquit iacob ⁊ ioseph
distinctõnem maioris qui erat fili¬
us zebedei. sicut ⁊ in alio loco nũt᷑
ponit. Maria autem magdalene ⁊
maria iacobi. ⁊ iosetis. uidert̃ ubi
poneret᷑ et crausacto sałło emer̃t
aromiata. ⁊ ueuert̃ ad momim̃tũ.¬
ħoc sentire de maria ut cũ alie femi¬
ne curam sepultẽ iħu habuerint.
matreni eĩ dicamꝰ abseutem. aut al¬
matrem ioħi comnendat. Aut ñquid
euͣngłiste ⁊ fallunt᷑ ⁊ fallũt. ut eoꝵ
iariam matrem dic̾e̾nt. quos iude¬
i frẽs iħu esse dixerunt: o furor ce¬
cus. ⁊ imppͥũ exitũimens uesana. di¬
cis ad crucem dm̃. matrem eiꝰ fuis¬
se p̃sentem. dicis ioħi discipło ob uĩ¬
duutatem ⁊ solicudinem comuenda¬
cam. ꝙͣi iuxta .e nõ hab̾et qͣtuor fi¬
c. uiduam quaꝙ nominaõ. quod

Expanded text:
cavimus, ne calumnietur et clamitet, ea quae pro se faciant, a nobis esse subtracta, et sententiam suam, non testimoniis Scripturarum, sed lubrica disputatione convulsam. « Ecce, inquit, Jacobus et Joseph distinctionem majoris, 218 qui erat filius Zebedaei, sicut et in alio loco Marcus ponit: Maria autem Magdalene, et Maria Jacobi, et Josetis, viderunt ubi poneretur: et transacto sabbato, emerunt aromata, et venerhoc sentire, ut cum aliae feminae curam sepulturae Jesu habuerint, matrem ejus dicamus absentem: aut almatrem Joanni commendabat. Aut numquid Evangelistae et falluntur et fallunt, ut eorum Mariam matrem dicerent, quos Judaei fratres Jesu esse dixerunt? » 13. O furor caecus, et in proprium exitium mens vesana! Dicis ad crucem Domini matrem ejus fuisse praesentem, dicis Joanni discipulo ob viduitatem et solitudinem commendatam: quasi juxta te non haberet quatuor fiquod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑientia. difficile quidem in con¬
gregatõe. s multo difficilius fo¬
ris pot̾it optin̾e. Inito itaq omni¬
um fẽm consilio omia q̃ in eũ feci¬
sti uiditia. diligent̾ retractare ñ
dedigneris qͣtenus tua humilita
te eius cõtumatia sanet᷑: si sic ui¬
delicet adinueniri pot̾it qͦmͦ adhͤ
semeł regłarit̾ recipiat᷑. Nec tim̃¬
dum est in hac recͣctione qd displi¬
ceat iusto ac miscd̾i deo. si misd̾a
suꝑ exaltetur iuditio. Ad mona

Expanded text:
perientia difficile quidem in conperientia difficile quidem in congregatione, sed multo difficilius foris poterit obtinere. Inito itaque omnium fratrum consilio, omnia quae in eum fecisti judicia diligenter retractare non dedigneris, quatentumacia sanetur, si vel sic videlicet adinveniri poterit quomodo adhuc semel regulariter suscipiatur. Nec timendum est in hac retractatione quod displiceat justo ac misericordi Deo, si misericordia superexaltetur judicio Va
Abbreviated transcription (Latin):
uellem nõ possem nõ misereri. Po¬
test quidem ratõ uł uoluntas af¬
fectui effectum subtrahere. s nũ¬
quid ip̃m affectum euellere. Dis¬
cedant ame qui me consolantur
⁊ dicunt quia oratõ mea in sinui
meo conu̾tetur. dum iõ ꝓ quo emis
sa est conu̾titur. Nec audio illos
qͥ michi blandientes asserũt. iusti¬
cia iusti suꝑ eum erit dum impius
m̃ sua adhuc impietate remorat᷑.
Non inqͣn recipio consolatõem
ubi fr̃s uideo desolatõem. Sigͦ
dulcissime fili tua qͦ piamens
similit̾ affecta est imino quia a
aliter affecta nõ est. qͣm qͣm tibi
infelix iste cunctas sue eg̾ssionis
de monastĩo.⁊ denuo reg̾ssionis
regłaris uices infelicit̾ ꝑcurris¬
se uidetur. quia tam̃ ip̃e aliter
putat. nõ solum patient̃. s etiã
uibent̾ audiendum est. quod humi¬
liter calumpniatur. si forte tam
desꝑate salutis reꝑande rõnabi¬
lis ulla occasio inueniatur. qͣm
ut bñ mecum tua intelligit ex¬

Expanded text:
vellem, non possem non misereri. Povellem, non possem non misereri. Potest quidem ratio vel voluntas aflectui effectum subtrahere; sed nunquid ipsum affectum evellere? Discedant a me qui me consolantur, et dicunt quia oratio mea in sinu meo revertetur, dum is pro quo emissa est, nondum convertitur. Nec audio illos qui mihi blandientes afferunt, Justitia justi super eum erit, , dum impius in sua adhuc impietate remoratur. Non, inquam, recipio consolationem ubi fratris video desolationem. Si ergo, dulcissime fili, tua quoque pia mens similiter affecta est, imo quia aliter affecta non est, quanquam tibi infelix iste cunctas suae egressionis de monastario, et denuo regressionis, regulares vices infeliciter percurrisse videtur, quia tamen ipse aliter putat, non solum patienter, sed etiam libenter audiendum est quod humiliter calumniatur, si forte tam desperatae salutis reparandae rationabilis ulla occasio inveniatur, quam ut bene mecum tua intelligit ex
Abbreviated transcription (Latin):
mansisset quod fec̾at. nec factis
fatienda p̃scriberent. Nec nego
panem ⁊ uinum aqua quidem
mixcum simul debere apponi. ꝯ¬
qͥ potuia affero baut alit̾ debe̾
fieri. S alud est culpare negligẽ¬
tiam aliud negare efficatiam.
lluid inqͣm est qd̾ causamur ñ
bñ qͥꝓpiam sien ⁊ aliud qd̾ men¬
timuruet sieri. Heo interim de
hac bedixtam ⁊ senserm absq
sapieutãsd endem.lxxͣi.
onsiderans mĩsers huius
miserabilem conditõ¬
nem. misereor quidem s
upreoine frustra. Neq enim ñ
Ddẽo mͥ sudeor frustra misereri.
q̃d̾ ip̃o licẽt remanente in sua
misena. meã tam̃ uł mͥ nõ sit
infructuosa miscd̾ia. in qͣm utiq
mistd̃iam nõ ꝓpͥa utilitas incdi¬
uauit. s intimis eam iuscerib
proximi misera ⁊ stat̾nus doloꝵ
inflixit. Pautd̃ia qͥꝑpe afflictõ est
q̃ nec uoluntate cohercetur. neci
passionem dolentium necessario
cogit affectu. ita ut etiam si pec¬
catum eẽt misereri. ⁊ si multum

Expanded text:
mansisset quod fecerat  al. fuerat, nec factis mansisset quod fecerat  al. fuerat, nec factis facienda praescriberent. Nec nego panem et vinum, aqua quidem mixtum, simul debere apponi, quin potius assero haud aliter debere fieri; sed aliud est culpare negligentiam, aliud negare efficaciam. Aliud, inquam, est quod causamur non bene quidpiam fieri, et aliud quod mentimur nec fieri. Haec interim de hac re dixerim et senserim, absque saponsiderans miseri hujus miserabilem conditionem, misereor quidem, sed vereor ne frustra. Neque enim non ideo mihi videor frustra misereri, quod, ipso licet remanente in sua miseria, mea tamen vel mihi non sit infructuosa misericordia. In quam utique misericordiam non propria utilitas inclinavit, sed intimis eam visceribus proximi miseria et fraternus dolor inflixit. Misericordia quippe affectio est, quae nec voluntate coercetur, nec rpassionem dolentium necessario cogit affectu, ita ut, etiam si peccatum esset misereri, etsi multum
Abbreviated transcription (Latin):
unt tam̃ nestio quẽ alum au¬
ud sensisse scriptorẽm õ posss
uidelicet absq trib id est passe
uino ⁊ aqua: boc sacrificuim dẽ.
ita uo̾ si quodlibet dede corͥtĩg̾ĩt.
reliqua nõ scĩficent᷑. S dohuiꝰ
modi unusqͥsq in suo sesisti ha¬
bundat. Ego aut ꝓ meo fatuo i¬
sensu si mͥ ĩdem contigisset qͦd
tibi: uellem ad remedium ma¬
li unum ẽ duob egisse. aut ip̃m
sacrifitio. Neq enim dilbitaiu̾m
de corpore iam consecrato. qui u¬
utiq uixta ritum eccł̃ie didici ab
ip̃a quod ⁊ accepit ip̃a a dño. pa¬
nem scilicet ac uinum. ⁊ si muli
apponere. nõ simultam̃ ex hiis
sacra confice̾. Cum gͦ pͥus de pane
corpus qͣm de uino sanguis more
ecc̃astico confitiature si ꝑ obliuio¬
nem tardius quod post̾ius sacran¬
dum est apponatur:. nõ uideo quid
sacris p̃cẽdentib tarditas possit
p̃riꝑe consequentium. Puto enĩ
qd̾ si dño post fcm de paue suum
omit̾e nichilominus corpus

Expanded text:
unt tamen nescio quem alium alunt tamen nescio quem alium aliud sensisse scriptorem, non posse videlicet absque tribus, id est pane, vino, et aqua, hoc sacrificium esse, ita ut si quodlibet horum deesse contigerit, reliunusquisque in suo sensu abundat. 3. Ego autem pro meo fatuo sensu, si mihi idem contigisset quod tibi, vellem ad remedium mali unum e duobus egisse: aut ipsum sacrificio. Neque enim dubitaverim de Corpore jam consecrato, qui utique juxta ritum Ecclesiae didici ab ipsa quod et ipsa accepit a Domino, panem scilicet ac vinum, et simul apponere, non simul tamen ex his sacra conficere. Cum ergo prius de pane Corpus, quam de vino Sanguis more ecclesiastico conficiatur, si per oblivionem tardius quod posterius sacrandum est, apponatur, non video quid sacris praecedentibus tarditas possit praeripere consequentium. Puto enim quod si Domino post factum de pane suum omittere, nihilominus Corpus
Abbreviated transcription (Latin):
nastĩo fu̾it cõmonitõ. Pro peni¬
tentia tibi iniungimus septem
psalmos penitentiales condie us¬
q ad pascha. septies ꝓsternen¬
do te.decantare. septem discipli¬
nas acciꝑe. In hũc mõdum satif¬
fatiat ⁊ ille qui tibi ãd illam n¬
missam ministrauit. De illo qͥ
sibi ante apparuerat. ⁊ oblitus
est mrttẽ uinũ mñ calicem cuius
maiorem iñ hoc estim̃amus cũlpam.
si tam̃ ⁊ tu ita putas tuo arbitno
derelinqͥmus. Sane si sermo exut
int̾ fr̃s. ⁊ ip̃i om̃s singłi singłas
acciprant disciplinas: ut fiat quod
legit᷑. Alt̾ alt̾ius onera portate.
deinde qd̾ comperta sero licet ne¬
gligentia uinũ fudisti in calicem.
suꝑ hostie sacrate ꝑticulam. lau¬
damus. nec sub tanto articło me¬
lius fieri potuisse putamus. ar¬
bitrantes liquorem. ⁊ si nõ ex con¬
secratõe ꝓpͥa atq sollempiii in san¬
gume xp̃i mutatum. sacrum tñ
fuisse ex contactu corꝑie sacri.i¬

Expanded text:
nasterio fuerit commonitio, pro poeninasterio fuerit commonitio, pro poenitentia tibi injungimus septem psalmos poenitentiales quotidie usque ad Pascha, septies prosternendo te, decantare, septem disciplinas accipere. In hunc modum satisfaciat et ille qui tibi ad illam Missam ministravit. De illo autem qui sibi ante apparuerat, et oblitus est mittere vinum in calicem, cujus et majorem in hoc aestimamus culpam, si tamen et tu ita putas, tuo arbitrio derelinquimus. Sane si sermo exiit inter fratres, et ipsi omnes singuli singulas accipiant disciplinas, ut fiat quod legitur, Alter alterius onera portate . Deinde quod comperta, sero licet, negligentia, vinum fudisti in calicem super hostiae sacratae particulam, laudamus, nec sub tanto articulo melius fieri potuisse putamus, arbitrantes liquorem, etsi non ex consecratione propria atque solemni in Sanguinem Christi mutatum, sacrum tamen fuisse ex contactu Corporis sacri. Ai
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrosum erit: in tui qͦ exami¬
narõe cõmissi nõ tam ut arbitror
sacroꝵ est attendenda maiestas:
qͣm ꝓpͥa intentõ discutienda. Por¬
ro ego ⁊ pͥor nr̃ multum rem i¬
ip̃am.⁊ intra nos pensantes ⁊ in¬
ter nos conferentes. tuam quidẽ
ibi dep̾hendimus ignorantiam
ministrantium qͦ negligentiã
s plane nullius malitiam. Et
certe optime uosti nullum eẽ bo¬
num: nisi fu̾it spontaneũ. Malũ
uo̾ pot̾ĩt ẽẽ magnum quod cõ¬
stat uoluntariũ nõ fuisse. Alio¬
qͥn si quod fit a nõ uolente do¬
num quidem nullam grãm. ma¬
lum aut̃ multam consequit᷑ pe¬
nam. boc est si cura unã eamdẽ
causam. ⁊ malum impitatur ⁊
bonum nõ suscipitur. quisqͥs ita
sentit asserat si uult uł qd̾ nõ
sapientia malitiam. s malitia
uincit sapĩãm. Ut tñ faciamus
satis inqͥetiori conscĩe tue. ⁊ ne
forte malum hoc mali cuiꝰpiam
grauioris latentis adhuc in mõ¬

Expanded text:
tenebrosum erit , in tui quoque examitenebrosum erit , in tui quoque examinatione commissi, non tam, ut arbitror, sacrorum est attendenda majestas, quam propria intentio discutienda. Porro ego et Prior noster multum rem ipsam et intra nos pensantes, et inter nos conferentes, tuam quidem ibi deprehendimus ignorantiam, ministrantium quoque negligentiam, sed plane nullius malitiam. Et certe optime nosti nullum esse bonum, nisi fuerit spontaneum. Malum ergo poterit esse magnum, quod constat voluntarium non fuisse? Alioquin si quod fit a non volente, bonum quidem nullam gratiam, malum autem multam consequitur poenam, hoc est si circa unam eamdemque causam, et malum imputatur, et bonum non suscipitur, quisquis ita sentit, asserat, si vult, quod non sapientia malitiam, sed malitia vincit sapientiam. 2. Ut tamen faciamus satis inquietiori conscientiae tuae, et ne forte malum hoc mali cujuspiam gravioris latentis adhuc in mo
Abbreviated transcription (Latin):
nde te contristatũ cognoui¬
mus. contristatum quidem
ẽẽ laudamus: s si nõ innmis.
Contristatus enues nisi fallor qͦ
um est buiꝰmodi tristiciam tuam
conu̾ti qͣndoq in gaudium. Itacꝑ¬
dilectissime irasce̾.⁊ noli pectare.
Peccabis aut̃ nõ minꝰ nimis iras¬
cendo. qͣm omĩo nõ irascendo. Si¬
quidem nõ irasci ubi irascendum
sit. nolle emendare pcc̃m est. Plus
u̾o nasci qͣm irascendum sit: pcc̃m
pcc̃o addere est. Quod si malum
est ptc̃m nõ emendare. quomodo
malum nõ erit augmentare: Si
ex rerumeuentib reatuũ pend̾et
uiditium nõ foret culpanda tua
etiam ingens tristicia. nisi nimirũ
constitisset q̃d̾ ingens fuisset et
culpa. Tanto qͥppe culpa grauior
qͣnto res sacrior appareret. Nunc
u̾o quia rerimĩcausa. nõ mat̾ia.
nõ exttus actuũ. s intentõis ꝓpõi¬
tum culpas discernit ⁊ m̾ita. Di¬
cente dño. Si oculus tuus simplex
fu̾it: totum corpus tuũ lucidum
enti Si neqͣm: totum corpus tuũ

Expanded text:
nde te contristatum cognovimus, contristatum quidem te esse laudamus, sed si non nimis. Contristatus enim, nisi fallor, quum est hujusmodi tristitiam tuam converti quandoque in gaudium. Itaqdilectissime, irascere, et noli peccare. Peccabis autem non minus nimis irascendo, quam omnino non irascendo. Siquidem non irasci ubi irascendum sit, nolle emendare, peccatum est: plus vero irasci quam irascendum sit, peccatum peccato addere est, Quod si malum est peccatum non emendare, quomodo malum non erit augmentare? Si ex rerum eventibus reatuum penderet judicium, non foret culpanda tua etiam ingens tristitia, ubi nimirum constitisset quod ingens fuisset et culpa. Tanto quippe culpa gravior, quanto res sacrior appareret. Nunc vero quia rerum causa, non materia, nec exitus actuum, sed intentionis propositum culpas discernit et merita, dicente 71 Domino, Si oculus tuus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit; si nequam, totum corpus tuum
Abbreviated transcription (Latin):
nauit benedictionem et gentib
Loth quoq sansti noe uirtu¬
tem secutus inter tot peccan¬
tium exempla: iusticiam non re¬
liquit. Et ut illum tocius mũ¬
hic tota illa in qua. habita¬
bat regione peccaute. contra
multitudinis uitia: tenuit
situs mala eorum ⁊ oculis uer¬
sabantur ⁊ aurib. acq ideo
simili exemplo. ut ille diluui¬
o ita hic est ereptus est incen¬
dio. Quid abraham amicum
dei quid ysaac ⁊ iacob memo¬
rem ÷ quem ꝑfecte impleu̾unt
dñi uoluntatem: uel hint
possumus estimare quod fa¬
miliari quadam ⁊ precipria
dignitate eorum deum se uo¬
luit nominari. eo sum ĩqͥt
deris abraham. d̾s ysaac. ⁊ ds̃

Expanded text:
navit benedictionem, et Gentibus. navit benedictionem, et Gentibus. Loth quoque sancti Noe virtutem secutus, inter tot peccantium exempla justitiam non reliquit . Et ut illum totius munhic tota illa, in qua habitabat regione peccante, contra multitudinis vitia tenuit situs, mala eorum et oculis aversabatur et auribus: atque ideo simili exemplo, ut ille diluvio, ita hic est ereptus incendio. Quid Abraham amicum Dei, quid Isaac et Jacob memorem? Quam perfecte impleverint Domini voluntatem, vel hinc possumus aestimare, quod familiari quadam et praecipua dignitate, eorum se Deum voluit nominari: Ego sum, inquit, Deus Abraham, D
Abbreviated transcription (Latin):
one sua. et perfectus asserit᷑. cuiꝰ
sanstitas romagis est admirabił.
quo doto prorsus a iusticia deli¬
nante muudo: solus iustus ime¬
tus est. nec ab alio sanctiratis q̃si¬
uit exemplum. Q ip̃e p̾buit. ⁊ idõ
totius orbis imminente naufra
⁊ domus tua in archam quia indi¬
te iustum in generatione ista co¬
ram me. Ante deum autẽ ille iꝰ¬
stus probatur. qui ⁊ corpore san¬
ctus est ⁊ corde. Melchisedech sa c̃¬
dos dei legitur euius meritum
ex hoc facile intelligi potest quod
multo post futurum dñi sacra¬
mentum ante signauit ac sacri¬
fitio panis ⁊ uini misteriũ cor¬
poris et sanguinis exp̾ssit ac sa¬
cerdotii sui tẏpo xp̃i sacerdotiũ
figurauit. cui a patre dicitur
Tu es sacerdos met̾num secun¬
dum ordinem melchisedech. nã
et quod bñdicit abrahani pͥti¬
cipem patͥarcharum qui per cͥ¬
est per fidem genitum. illius
signantissime ostendit figuram
qui per fidem suam ⁊ iudeis do¬

Expanded text:
one sua et perfectus asseritur : cujus one sua et perfectus asseritur : cujus sanctitas eo magis est admirabilis, quo toto prorsus a justitia declinante mundo, solus justus inventus est; nec ab alio sanctitatis quaesivit exemplum, sed ipse praebuit. Et ideo totius orbis imminente naufraget domus tua in arcam, quia te vidi justum in generatione ista coram me . Ante Deum autem ille justus probatur, qui corpore sanctus est et corde. Melchisedec sacdos Dei legitur, cujus meritum facile ex hoc intelligi potest, quod multo post futurum Domini Sacramentum ante signavit, ac sacrificio panis et vini mysterium corporis et sanguinis expressit, ac sacerdotii sui typo Christi sacerdotium figuravit, cui a Patre dicitur, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Nam et quod benedixit Abraham principem patriarcharum , qui per cium, per fidem Gentium, illius signantissime ostendit figuram, qui per fidem suam Judaeis do
Abbreviated transcription (Latin):
habentes. ip̃i sibi sunt lex: qͥ ostẽ¬
dunt opus legis scͥptum in cor¬
dib suis. testimonium reedente
ers conscientia eoꝵ. ꝙ inter se in¬
uicem accusatiuum cogitationũ
aut etiam defendentium. Hac lege
usi sunt omnes quos inter adam
atq moysen sancte uixisse ⁊ pla¬
cuisse deo scriptura commemqiat.
quoꝵ tibi exempla causa aliqui ꝓ¬
ponendi sunt. ut facile intelligas
quantum sit nature bonum: cũ
cam logis uice docuisse iusticiam
gistram secutus. ita dnm prome¬
ruit. ut cum ei osferret hostram
tam grate sacrifitium eius accep¬
tum doo sit. ut frem in inuidiam
concitaret. quem iustum in en¬
angłio dñs ip̃e cõmemorans bre¬
uiter perfectionem eiꝰ exposunt.
Omnes enim uirtutum speciss
imo iusticie nomine continent᷑.
Beatum enoch ita placitisse deo
lozimus ut eumi e medro mortali¬
um raperet. et in mundo consũ¬
matum de mudi habitatione niͣ¬
sf̃rret. Noc iustus in generati¬

Expanded text:
habentes, ipsi sibi sunt lex. Qui ostenhabentes, ipsi sibi sunt lex. Qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis: testimonium reis conscientia eorum, et inter se invicem accusantium cogitationum aut etiam defendentium . Hac lege usi sunt omnes, quos inter Adam atque Moysen sancte vixisse atque placuisse Deo Scriptura commemorat. Quorum tibi exempli causa aliqui proponendi sunt, ut facile intelligas quantum sit naturae bonum, cum eam Legis vice docuisse justitiam gistram secutus ita Dominum promeruit, ut, dum ei offerret hostiam, tam grate sacrificium ejus acceptum Deo fuerit, ut fratrem in invidiam concitaret . Quem justum in Evangelio Dominus ipse commemorans , breviter perfectionem ejus exposuit: omnis enim virtutum species uno justitiae nomine continetur. Beatum Enoch ita placuisse Deo legimus, ut eum ex medio mortalium raperet, et in mundo consummatum de mundi habitatione transferret . Noe justus in generati
Abbreviated transcription (Latin):
reum secreta meritis pena per¬
sequitur. nec ullus potest cłpã
impunitatis locus. dum fit rea¬
tus ip̃e supplicium. Hinc est qd̃
e contrario innocens etiam int̾
ipsa tormenta fruitur conscien¬
tie securitate. ⁊ cum de pena me¬
tuat. de innocentia gloriat᷑ Est
enim inqmͣ in aniniis nr̃as na-¬
turalis quedam ut ita clixerim
sanctitas. que uelut in arce ani¬
mi presidens. exercet mali boni¬
q iuditium: et ut cle honestis
rectis q actibus fauet. ita sinistra¬
queq opera condempnat. atq ad
conscientie testimonium diuer¬
sas partes. domestica quadam. le¬
ge cdiiidicat: nec ullo prorsus
ingenio. aut fucato aliquo argu¬
mentoꝵ colore decipit ipsis nos
cogitationib sidelissimis. ⁊ integer¬
rimis sane testib aut arguit. aut¬
defendit. Huius legis scribens ad
lut in quibusdam cordis tabłis
scriptam esse testatur. Cum enim
inquit que gentes legem non ha¬
lent. naturaliter que legis sunt
faciunt. huiuscemodi legem nou

Expanded text:
reum secreta mentis poena perreum secreta mentis poena persequitur; nec ullus post culpam impunitati locus est, dum fit reatus ipse supplicium. Hinc est quod e contrario innocens etiam inter ipsa tormenta fruitur conscientiae securitate, et, cum de poena metuat, de innocentia gloriatur. Est enim, inquam, in animis nostris naturalis quaedam, ut ita dixerim, sanctitas, quae velut in arce animi praesidens, exercet mali bonique judicium; et ut honestis rectisque actibus favet, ita sinistra opera condemnat, atque ad conscientiae testimonium diversas partes domestica quadam lege dijudicat: nec ullo prorsus ingenio, aut fucato aliquo argumentorum colore decipit; ipsis nos cogitationibus, fidelissimis et integerrimis sane testibdefendit. Hujus legis, scribens ad lut in quibusdam tabulis cordis scriptam esse, testatur: Cum enim, inquit, gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt, faciunt: hujuscemodi legem non
Abbreviated transcription (Latin):
quorumq in melius ꝑ ip̃m¬
ad anime nr̃e secreta uenia¬
mus: serpsum umusquisq
attentius respitiat. Iaterro¬
geniuis quid de yõc sentiant
ꝓprie cogitationes. ferat sen¬
tentiam de uature borio ip̃a
conscientia: instruamur do¬
mestito magisterio animia
mentis bona non aliunde
mragis queq quam ab ip¬
sa mente cliscamus. Quid
illud obsecro ͤ qd̃ ad om̃e peo¬
catum. aut erubescimus. aut
timemus. et culꝑam sacti nc̃
rubore uultus. nũc pallore
moristiamꝰ. ac trepidante a¬
nimo etiam in minimis de¬
lictis testem effugimus. con¬
scientia remordentur ⁊ e di¬
uerso autem in omni bono
leci. constantes. intrepidi su¬
uius idq si occultum estipa¬
nisi quod testimonium est
sibi ip̃sa natura que hoc ip̃o
declarat bonum suum quo ei
malum displicet : ⁊ dum ĩ
borio tantun opere confidit
quid solum eam doceat osten¬
dit. Hinc illud est quod fre¬
ctorem sceleris conscientie tor¬
menta deseuiunt. et latentem

Expanded text:
quorum in melius per Chquorum in melius per Chad animae nostrae secreta veniamus. Seipsum unusquisque attentius respiciat: interrogemus quid de hoc sentiant propriae cogitationes; ferat sententiam de naturae bono ipsa conscientia; instruamur domestico magisterio animi, et mentis bona non aliunde magis quaeque, quam ab ipsa mente, discamus. Quid illud, obsecro, est quod ad omne peccatum aut erubescimus, aut timemus, et culpam facti nunc rubore vultus, nunc pallore monstramus, ac trepidante animo etiam in minimis delictis testem effugimus, conscientia remordemur; ex diverso autem in omni bono laeti, constantes, intrepidi sumus, idque si occultum est, panisi quod testimonio sibi est ipsa natura, quae hoc ipso declarat bonum suum, quo ei malum displicet; et dum in bono tantum opere confidit, quid solum eam deceat, ostendit? Hinc illud est, quod frectorem sceleris conscientiae tormenta desaeviunt, et latentem
Abbreviated transcription (Latin):
xit. quid me fecisti sic: Et impro¬
bissimi hominum clum simulant
bene ip̃m il administrare qd̾ fa¬
sti sunt. aliter se factos fuisse ma¬
lunt. ut qui uitam suam emẽ¬
dare uolunt. uideantur emẽda¬
re uelle naturam: cuius bonũ
ita gen̾aliter cunctis institum̃
est. ut in gentilib quoq homi¬
nibus qui sine ullo clei cultu
sunt se nõnunꝙͣ ostendat ac pro¬
ferat. Quam młtos enim phylo¬
sophoꝵ. ⁊ audiuimus ⁊ legimus
⁊ ipsi uidimus castos patientes
modestos. liberales. abstinentes be¬
delicias respuentes ⁊ amatores
iusticie non minus qmͣ scientie.
unde queso hominib alienis a dõ
ista que deo placent: Unde aũt
illis bona. nisi de nature bono:
Ecum ista que dixi uł orina in
uno. uł singła in singłis. haberi
inderͣmus. cum omniaum una¬
natura sit. exemplo suo inuicem
sibi ostendunt omnia in omnib
re posse: que uel omnia in
mines quales a deo faca st̾:
uide qd̃ xp̃iami facere posst̾

Expanded text:
xit: Quid me fecisti sic ? Et improxit: Quid me fecisti sic ? Et improbissimi hominum, dum dissimulant id ipsum bene administrare quod facti sunt, aliter se factos esse malunt; ut qui vitam suam emendare nolunt, videantur emendare velle naturam: cujus bonum ita generaliter cunctis institutum est, ut in gentilibus quoque hominibus, qui sine ullo cultu Dei sunt, se nonnunquam ostendat ac proferat. Quam multos enim philosophorum et audivimus, et legimus, et ipsi vidimus castos, patientes, modestos, liberales, abstinentes, bedelicias respuentes, et amatores justitiae non minus quam scientiae? Unde, quaeso, hominibus alienis a Deo ista, quae Deo placent? unde autem illis bona, nisi de naturae bono? Et cum ista, quae dixi, vel omnia in uno, vel singula in singulis haberi videamus, cum omnium natura una sit, exemplo suo invicem sibi ostendunt, omnia in omnibus esse posse, quae vel omnia in nt, quales a Deo facti sunt: vide quid Christiani facere possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Neq aliter spontaneum habere
malum habere potuisset. Utrũ¬
q uos posse uoluit optimus cre¬
ator. sed unum facere scilicet bo¬
num. quod & imperauit. Ma¬
liq facultatem ad hoc tantum de¬
dit: ut uoluntatem eius ex nr̃a
uoluntate saceremus. Quod cum
ita fit : hocquoq ipsum quod etiã
mala facere possimus bonum est.
Bonum inqmͣ: quia uoni partem
meliorem facit. facit enim ipsam
uoluntariam sui iuris. non necce¬
ssitate deuictam: S iudicio libãm.
Licet qruippe nobis eligere. refuta¬
re. paobare. respuere. nec est quo
magis rationabilis creatura cete¬
ris p̾feratur: nisi quod cum om¬
nia alia conclitionis tantum ac
neccessitatis bonum habeant. ħ
sola habet etiam uoluntatis. S
pleriq impie non minus quam
imꝑite. cum super statu hominiᷤ
queritur. uercor dicere quasi re¬
prehendentes opus dñi talem il
lum aiunt debuisse fieri: qui
omĩno non posset facere malum
Dicit itaq sigm̃tum ei qui se fin¬

Expanded text:
Neque enim aliter spontaneum habere Neque enim aliter spontaneum habere malum habere potuisset. Utrumque nos posse voluit optimus Creator, sed unum facere, bonum scilicet, quod et imperavit: malique facultatem ad hoc tantum dedit, ut voluntatem ejus ex nostra voluntate faceremus. Quod cum ita sit, hoc quoque ipsum quod etiam mala facere possumus, bonum est. Bonum, inquam, quia boni partem meliorem facit. Facit enim ipsam voluntariam sui juris: non necessitate devinctam, sed judicio liberam. Licet quippe nobis eligere, refutare, probare, respuere. Nec est quo magis rationabilis creatura caeteris praeferatur, nisi quod cum omnia alia conditionis tantum, ac necessitatis bonum habeant, haec sola habeat etiam voluntatis. Sed plerique impie, non minus quam imperite, cum super statu hominis quaeritur vereor dicere, quasi reprehendentes opus Dlum aiunt debuisse fieri, qui omnino facere non posset malum. Dicit itaque ei figmentum qui se fin
Abbreviated transcription (Latin):
mortem dedi ante faciem tuam.
benedictionem et maledictiõem.
illud remordeat te in quo teme¬
re imꝑitum uulgus offendit.
ut ideo non uere bonum fcm̃
hoĩem putes quia is malum fa¬
cere potest. nec ipsius nature ui¬
olentia astringitur ad imnuta
bilis boni neccessitatem. Nam
si diligenter retractes et ad sub¬
tiliorem intellectum ogas ani¬
mum hint tibi melior status ho¬
minis ac superior apparebit mi¬
de putatur inferior. In hoc enim
gemini uineris discrimine. in
hat utriusq lib̃tate partis: ra¬
tionabilis anime decus pofitum
est. Hinc inqmͣ totus nature ho¬
nor consistit. hinc dignitas. hinc de¬
niq optimi quiq laudem meren¬
tur. hinc premium nec esset om¬
erantis. si is ad malum transire
non potuisset. Uolens namq de
potestate donare utriusq partis
possibilitatem homini inserando
proprium eius fecit ẽẽ quod ue¬
lit: ut boni ac mali capax natu¬
raliter utcumꝙ posset: ⁊ ad alte¬
rutrum uolutate deflecteretur

Expanded text:
mortem dedi ante faciem tuam, mortem dedi ante faciem tuam, benedictionem et maledictionem: illud remordeat te, in quo temere imperitum vulgus offendit. Et ideo non vere bonum factum hominem putes, quia is facere malum potest: nec ipsa naturae violentia astringitur  Al. astringatur ad immutabilis boni necessitatem. Nam si diligenter retractes, et ad subtiliorem intellectum cogas animum: hinc tibi melior status hominis ac superior apparebit, unde putatur inferior. In hoc enim gemini itineris discrimine, in hac utriusque libertate partis, rationabilis animae decus positum est. Hinc, inquam, totus naturae nostrae honor consistit: hinc dignitas, hinc denique optimi quique laudem merentur, hinc praemium. Nec esset omerantis si is ad malum transire non potuisset. Volens namque Deupotestate donare: utriusque partis possibilitatem homini inserendo, proprium ejus fecit esse quod velit, ut boni ac mali capax naturaliter utrumque posset: et ad alterutrum voluntatem deflecteret.
Abbreviated transcription (Latin):
dum̃ ad ymagiem ⁊ similitu¬
dinem suam facere disponit an
ei umu̾sa anmalia. eumq e¬
tiam constituit eoꝵ cdm̃m que
uel mole corporis. uel uirium
magnitudine. uel aranis den¬
tium. multo ualentiora homine
secerit satis declarat. quantop¬
ulchrius sit ho ip̃e conditꝰ. qmͤ
uel ex hoc uoluit nature sue in¬
telligere diguitatem: dum fortio¬
ra sibi subiecta: miratur amina¬
lia. Noq enim nudum illum
ac sine p̾sidio dereliquit. nec di¬
tͥnsecus fecerat. melius intus ar¬
mauit. ratione scilicet atq pru¬
dentia: ut ꝑ intellectum uigorẽ¬
q mentis quo ceteris p̾stabat
ammalib. factorem omnibus
solus agnosceret: et inde serui¬
ret deo. unde aliis dominabatur
Quem tamen iusticie executor¬
em dñs uoluntarium ẽẽ uoluit
non coactum. et ideo reliquit e¬
um in manu consilii sui. posuit¬
q ante eum uitam ⁊ mortem. bo¬
num ⁊ malum: ⁊ quod placuer¬
it ei dabitur ei. Unde etiam in
deut̾ononno legimus. Nitam et

Expanded text:
dum ad imaginem et similitudum ad imaginem et similitudinem suam facere disponit  Aei universa animalia: eumque etiam constituit eorum dominum, quae vel mole corporis, vel virium magnitudine, vel armis dentium multo valentiora homine fecerit: satis declarat, quanto pulchrius sit homo ipse conditus, quem vel ex hoc voluit naturae suae intelligere dignitatem, dum fortia sibi subjecta miratur animalia. Neque enim nudum illum, ac sine praesidio reliquit, nec dixtrinsecus fecerat, melius intus armavit: ratione scilicet atque prudentia, ut per intellectum vigoremque mentis, quo caeteris praestabat animalibus, factorem omnium solus agnosceret: et inde serviret Deo, unde aliis dominabatur. Quem tamen justitiae exsecutorem Dominus voluntarium esse voluit, non coactum. Et ideo reliquit eum in manu consilii sui . Posuitque ante eum vitam et mortem, bonum et malum: et quod placuerit ei, dabitur illi. Unde etiam in Deuteronomio legimus: Vitam et
Abbreviated transcription (Latin):
aliis quoq opuscłis tenuerim:
num doclarari debet. quo insti¬
tuenda est ua perfectior. netã¬
to remissior sit ad uirtutem a¬
nimus ac tardior. quanto minꝰ
se posse credat. ⁊ dum quod inrẽ
sibi ignorat. id se cristimat non
habere. proferenda semper in no
natura potest. cum quicquidp
batur posse implendum est. hec
igitur prima sancte ac sanstita¬
tis uite fundamenta iatientiuz.
ut uires suas uirgo agnoscat qͣs¬
demum bene exercere pot̾it cũ
enim anini incitamenta sũt:
cum docetur aliquis posse quod
cupiat. Nam ⁊ in bello ea ex¬
hortatio maxima est. eaq plu¬
rimum auctoritatis iabet: q̃
pugnatorem de uirib admon¬
et. Primum itaq debet natu¬
re humane bonum de eius au¬
ctore metiri. tleo scilicet quicũ
uniu̾sa mundi. ⁊ que intra st̃
mundum opera bona ⁊ ualde
bona fecisse referatur. qͣnto pu¬
tas prestantiorem ipsum hoĩem
fecit ꝓpter quem omnĩa etiã in¬
telligitur illa condiclisse: Qũe

Expanded text:
aliis quoque opusculis tenuerim, aliis quoque opusculis tenuerim, um declarari debet, quo instituenda est vita perfectior; ne tanto remissior sit ad virtutem animus ac tardior, quanto minus se posse credat, et dum quod inesse sibi ignorat, id se existimat non habere. Proferenda semper in notnatura potest, cum quidquid posse probatur, implendum est. Haec igitur prima sanctae ac spiritualis vitae fundamenta jaciantur, ut vires suas virgo agnoscat, qdemum bene exercere poterit, cum enim animi incitamenta sunt, cum docetur aliquis posse quod cupiat. Nam et in bello ea exhortatio maxima est, eaque plurimum auctoritatis habet, quae pugnatorem de viribus suis admonet. Primum itaque debes naturae humanae bonum de ejus auctore metiri, Deo scilicet, qui cum universa mundi, et quae intra mundum sunt, opera bona, et valde bona fecisse referatur: quanto, putas, praestantiorem ipsum hominem fecit: propter quem omnia etiam intelligitur illa condidisse! Quem
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Nec ueremur nec temere
seribendo ad tante nobilitatis uir¬
ginem. ultro nos morsibrs trada¬
mus inuidie. Scribimus enm pe¬
tente sc̃a matre eius inimo iubẽ¬
te. idq a nobis transmarinis lite¬
ris miro cum desid̃io anum flagi¬
tante. que facile ostendit quostu¬
dio. quanta q cura. in filiam g̾¬
meri celeste plantau̾it. tlum illd̃
sollicite cupit ab aliis nrigari.
Remoti gͥ a temeritate ⁊ ab am¬
bitione tiberi. proposito insudemꝰ
operi. nec de mediocritate clisfidi¬
utione morum ⁊ sancte uite cõ¬
uersatione dicendum est soleo pͥ¬
is humane nature. uim quali¬
temq moustrare. etquid efficere
possit ostendere. ac iam inde au di¬
entis aminum. ad species incita¬
re uirtutum. ne nichil prosit ad
ea uocari que sibi forte impossibi¬
lia ẽẽ presumpserit. Noquaquã
enim uirtutum uiam̃ ualemus
ingredi. nisi spe comite clucaminz
Piquidem appetendi om̃is aperit:
consequendi desperatione. Quẽ
ero exhortationis ordinem. cum in

Expanded text:
mus. Nec veremur ne temere scribendo ad tantae nobilitatis virginem, ultro nos morsibus tradamus invidiae. Scribimus enim petente sancta matre ejus, imo jubente, idque a nobis transmarinis litteris miro cum desiderio animi flagitante: quae facile ostendit, quo studio quantaque cura in filia germen coeleste plantaverit, dum illud tam sollicite cupit ab aliis irrigari. Remoti ergo a temeritate, et ab ambitione liberi, proposito insudemus operi; nec de mediocritate diffida de institutione morum, et sanctae vitae conversatione dicendum est, soleo primo humanae naturae vim qualitatemque monstrare, et quid efficere possit ostendere; ac jam inde audientis animum ad species incitare virtutum, ne nihil prosit ad ea vocari, quae forte sibi impossibilia esse praesenserit. Nunquam enim virtutum viam valemus ingredi, nisi spe ducamur comite: siquidem appetendi omnis conatus perit consequendi desperatione. Quem ego exhortationis ordinem cum in
Abbreviated transcription (Latin):
reuallis uocatus ałbas. cõ¬
fortari in dño. Audita conu̾sione
tua exultauimꝰ. ⁊ delectati sumꝰ.
Quid ni gaudeant hommes un¬
de letantur ⁊ angłi. Iam celebris
agitur dies. iam resonat iñ excel¬
sis gr̃arũ actõ ⁊ uox laudis adoles¬
cens nõbilis delicatus uicit ma¬
lignum. spreuit mũdũ. corpus
expossuit ꝓpinquoꝵ renũtiauit af¬
fectib. Paratos delitiarũ laquesᷤᷤ
tͣnsiliuit qr pennatũ animalerat.
Unde tibi hec sapientia fili: Ne¬

Expanded text:
rae-Vallis vocatus abbas, confortari in Domino. 1. Audita conversione tua, exsultavimus et delectati sumus. Quidni gaudeant homines, unde laetantur et angeli? jam celebris agitur dies, jam resonat in excelsis gratiarum actio, et vox laudis. Adolescens nobilis, delicatus, vicit malignum, sprevit mundum, corpus exposuit, propinquorum renuntiavit affectibus, paratos divitiarum laqueos transilivit, quia pennatum animal erat. Unde tibi haec sapientia, fili? Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ugom militi xp̃i et magr̃o
milicie xp̃i : bernardus clare¬
uallis solo nomine albas. bo¬
nĩm certamen certare. Semel. & se¬
condo. et t̾rio. nisi fallor. petisti a
nuib scriberem exortatõius sermonẽ:
indem. quia lanceam non liceret. sti¬
lum uibrarem: asserens nobis non
parum fore ad iutorii. si quos armiᷤᷤ
non possum. lrĩs animarem. Distu¬
li sane aliquandiu: nõ qd̾ contepñe¬
da inderet᷑ petitio: s ne leuis pre¬
cepsq culparet᷑ assensio: si q̃d̾ meli¬
or melius implere sufficeret. p̃su¬
merem imꝑitꝰ: & ree admodum ne.¬
cessaria. per me mimis forte cõmo¬
da redd̾etur. Herum uidens me lõ¬
ga satis huꝰcemodi expoctatõne fruab ᷑¬
tum: ue iam magis nolle qũa non
posse uideror ⁊ tandẽ ego qd̾ potui fe¬
ci: lector iudicet an satis feci. Qũaqͣ
et si cui forte ant inimine placeat.
aut non sufficiat: nõ tam̃ int̾est m̃a.
qui tue pro meo sapere non defui
De lande none miliciea

Expanded text:
UGONI militi Christi, et magistro Militiae Christi, BERNARDUS Clarae-Vallis solo nomine abbas, bonum certamen certare. Semel, et secundo, et tertio, ni fallor, petiisti a nibus scriberem exhortationis sermonem; nnidem, quia lanceam non liceret, stylum vibrarem: asserens vobis non parum fore adjutorii, si quos armis non possum, litteris animarem. Distuli sane aliquandiu: non quod contemnenda videretur petitio, sed ne levis praecepsque culparetur assensio, si quod melius melior implere sufficeret, praesumerem imperitus, et res admodum necessaria per me minus forte commoda redderetur. Verum videns me longa satis hujuscemodi exspectatione frustratum, ne jam magis nolle, quam non posse viderer, tandem ego quidem quod potui feci: lector judicet, an satisfeci. Quanquam etsi cui forte aut minime placeat, aut non sufficiat; non tamen interest mea, qui tuae pro meo sapere non defui De laude novae militia
Abbreviated transcription (Latin):
singultib. Unũq tam̃ ip̃mq ex¬
tremũ quod utiq magis scribere
qͣm ꝓloqui possum. adhuc audite
uł potius legite. Si adhuc stete¬
rit ꝓtħ dolor uerendũ ne ip̃ius sta¬
tus ur̃ sit casus dũ quiqqͥd adie¬
cerit ut pote mala arbor q̃ nõ põt
nisi malos fructus fac̾e nõ isli iam
s nobis m̾ito imputetur. Ad hu¬

Expanded text:
singultibus. Unum tamen ipsumque exsingultibus. Unum tamen ipsumque extremum, quod utique magis scribere, quam proloqui possum, adhuc audite, vel potius legite. Si adhuc steterit, proh dolor! verendum, ne ipsius status sit vester casus, dum quidquid adjecerit, utpote mala arbor, quae non potest nisi malos fructus facere , non illi jam, sed vobis merito imputetur.
Abbreviated transcription (Latin):
euit frustrata am.lx.¬
bitio immo desperata ⁊¬
furit. surrit ad laq̃ũ
homo ꝑditõis. ⁊ debitam iam
olim in se sententiã dãpnatõ¬
uis accelerat. Uel nũc manife¬
sta sũt pcc̃a eiꝰ. p̃cẽdentia ad ui¬
ditiũ. Anticipat manũ suites¬
soris arbor maledicta ⁊ spinosa.
⁊ cunctantẽ securim in semet
contͣ ius. ⁊ fas molestando de¬
ietit. Et enĩ si nõ staret stantes
mi nime deiecisset. Et illi qͥdẽ in in¬
nocentia sua.⁊ ꝓ innocentia corrue¬
rũt. multo melius stantes. s san¬
gus innoxius de manu illoꝵ pro¬
cul dubio reqͥretur. qui iures fur¬
tiuas tam noxie ue statun corrue¬
ret ministrauer̃t. Clamat contra
eoꝵ capita sanguis scõꝵ de t̾ra qͦꝵ
anime in manu dei sũt. ⁊ nõ tanget
eos tormentũ malitie. Uerũptũ
uisc̾a̾ mea erant. effusa st̃. nõ re¬
cipio de u̾bis consolatõem. Et si
possent ẽẽ qualicũq solatio siue
remedio. defitiũt tñ p̃ dolore. me¬
rore cop̃clũdunt᷑. int̾rum puntur

Expanded text:
evit frustrata ambitio, imo desperata furit. Currit ad laqueum homo perditionis, et debitam jam olim in se sententiam damnationis accelerat. Vel nunc manifesta sunt peccata ejus, praecedentia ad judicium. Anticipat manum succisoris arbor maledicta et spinosa, et cunctantem securim in semet contra jus et fas male stando dejecit? Etenim si non staret, stantes minime dejecisset. Et illi quidem in innocentia sua, et pro innocentia corruerunt, multo melius stantes: sed sanguis innoxius de manu illorum procul dubio requiretur, qui vires furtivas tam noxiae arbori, ne statim corrueret, ministraverunt. Clamat contra eorum capita sanguis sanctorum de terra, quorum animae in manu Dei sunt, et non tanget eos tormentum malitiae. Verumtamen viscera mea erant: effusa sunt; non recipio de verbis consolationem. Etsi possent esse qualicumque solatio sive 250 remedio, deficiunt tamen prae dolore, moerore praecluduntur, interrumpuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tum seruiuit. ob cause inuisticiamꝰ
Si iniustum uemo nisi m̃uistꝰ cau¬
sabitur cruod de manu laica uendi¬
cailiti linmo recuperauit. sedi ep̃a¬
li mõnasteriũ tamqͣm clauam deu
manu herculis extorquens inma¬
nu foriori. Ob prauitatem iiten¬
tionio: S pium est religionem
tesormare in monastero quod
ĩlle inttẽndit. Assit dñs cordĩ dñi
mei nẽ iterũ possit er usurpi. a
monachis. nõ tam ut simulent
appetentib libertatem. qͣm fugi¬
entĩb disciplinam. uilla

Expanded text:
tum servivit. Ob causae injustitiam? tum servivit. Ob causae injustitiam? sed injustum nemo, nisi injustus, causabitur. Quod de manu laica vindicavit? imo recuperavit sedi episcopali monasterium, tanquam clavam de manu Herculis extorquens in manu fortiori. Ob pravitatem intentionis? sed pium est reformare religionem in monasterio: quod ille intendit. Adsit Dominus cordi domini mei, ne iterum possit ei subripi a monachis, non tam ut simulant appetentibus libertatem, quam fugitantibus disc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul dubio laborabits. Quicqͥd dul¬
cissimi dñi mei nomen decolorat cor
terum supplicatõ. Iterũ pces: dem.¬
⁊ decies repetite nõ desmẽt. Nõ desisti¬
mus. qr nõ diffidimꝰ. Eonã causam
habemꝰ.⁊ equũ iudicem. qͥ nõ cũcta¬
bit᷑ euacuare quod subreptũ ẽ. cũ
apparedit quod ueril est. nec poterit
inde ridere qͥ noluit uridere. S ut
scriptũ ẽ. mentita ẽ iniqͥtas sibi. Hoc
solet habere p̃cipuũ apłica sẽdes. ut
nõ pigeat reuocare quod a se forte
dep̃henderit fraude elicitũ. nõ u̾ita¬
te ꝓmeritũ. Res plena eqͥtate. et
la ude digna. ut de mendatõ nemo
lucretur. p̃sertim aput scãm ⁊ sum¬
mam sedem. Hec sciens puer ur̃ se¬
cure supplicat ꝓ treu̾e̾nsi. ⁊ sic instat
nõ qͣi in incertum. Ego qͥppe ego ho¬
minis illius noui mercta. causam.
intentõem. Propt̾ quod horũ eum
uolunt monachi lapidare: Quia
male meruit s fidelit̾ astitit. ⁊ mul¬

Expanded text:
procul dubio laborabitis. Quidquid dulprocul dubio laborabitis. Quidquid dulcissimi domini mei nomen decolorat, cor licatio, iterum preces, et decies repetitae non desinent. Non desistimus, quia non diffidimus. Bonam causam habemus, et aequum judicem, qui non cunctabitur evacuare quod subreptum est, cum apparebit quod verum est; nec poterit inde ridere, qui voluit irridere: sed, ut scriptum est, mentita est iniquitas sibi . Hoc solet habere praecipuum apostolica Sedes, ut non pigeat revocare quod a se forte deprehenderit fraude elicitum, non veritate promeritum. Res plena aequitate, et laude digna, ut de mendacio nemo lucretur, praesertim apud sanctam et summam Sedem. Haec sciens puer vester secure supplicat pro Treverensi, et sic instat non quasi in incertum. Ego quippe, ego hominis illius novi merita, causam, intentionem. Propter quod horum eum volunt monachi lapidare? Quia male meruit? sed fideliter adstitit, et mul