comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& martrr beatis simus ciprianus. eiꝰ est mortẽ
timere. qui ad xp̃m nolit ire. Eius ÷ ad xp̃m nolle
ire : quise non credit cum xp̃o incipere regnare. Scriptũ
one securus qđ ad xp̃um uocaris amplecteris. & quod
diabolo careas gratuleris : simeon deniq ille iustus qui
uere iustus fuit. qui fide plena p̃cepta dĩ seruabat. cũ
quo sibi fuerat ante prȩdictũ. Quo uiso: suuit se cito
moriturũ. Lȩtus itaq demorte iam ꝓxima & de uicina
abcessione securus. accepit in manus puerũ: & benedic̃s
dm̃ exclamauit & dix̃. Nunc dimit te seruũ tuũ dñe :
scđm uerbũ tuũ inpace : quia uider̾ oculi mei salutare
tuũ dñe. probans scilic& atq contestans tunc essẽ ser¬
uis dĩ pacem. tunc liberã. tunc tranquillam quietem.
quando deistius mundi turbinib: extracti sedis & securita¬
tis ȩternȩ portũ petimus. quando exfuncta hac morte ad
in mortalitatẽ uenimus . Illa est eñĩ nr̃a pax illa fida¬

Expanded text:
martyr beatus Cyprianus. « Ejus est mortem timere, qui ad Christum non vult ire; ejus est ad Christum nolle ire, qui se non credit cum Christo incipere regnare. Scriptum one securus, quod ad Christum vocaris, amplecteris, et quod diabolo careas, gratularis? Simeon denique iuere iustus fuit, qui fide plena Dei praecepta seruauit, cum quo sibi fuerat ante praedictum: quo uiso sciuit se cito esse moriturum. laetus itaque de morte iam proxima et de uicina arcessitione securus accepit in manus puerum et benedicens Deum exclamauit et dixit: nunc diI:ųittis seruum tuum, Domine, secundum uerbum tuum in pace, qu . Probans scilicet atque contestans tunc esse servis Dei pacem, tunc liberam, tunc tranquillam quietem, quando de istius mundi turbinibus extracti, sedis et securitatis aeternae portum petimus, quando exfuncta vita hac, morte ad immortalitatem venimus. Illa est enim pax nostra
Abbreviated transcription (Latin):
igne mersuris una eademq supplicii qualitate dãp
in reꝓbis agit᷑ discretione pęnarũ. hoc in uistis quiꝑ ignẽ sal¬
augustinus in suis libris depoenis purgatoriis agens in tercetera
utrũ ita sit incredibile credi potest
& aut inueniri aut
latere ñ nullos fideles ꝑignẽ quendã purgatoriũ quanto ma¬
gis qui sua bona pereuntia dilexer̃ tanto tardius citiusq sal¬
uari non tam̃ tales qualib dictũ est qđ regnũ dĩ non posside¬
bunt nisi conuenient̃ pęnitentib eadẽ crimina remit tunt᷑
conuenient̃ aut̃ dix̃ ut steriles in elemosinis non sint

Expanded text:
i sunt, una eademque supplicii qualitate ardebin reprobis discretione poenarum, hoc in istis qui per ignem salAugustinus in suis libris de poenis purgatoriis agens, inter caeterutrum ita sit quaeri potest, et aut inveniri, aut latere nonnullos fidelium per ignem purgatorium quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusve salvari. Non tamen tales de quibus dictum est, quod regnum Dei non possidebunt , nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint
Abbreviated transcription (Latin):
tus ante cedit ꝑferens signa atq uexilla regalia & ambitu
p̃parationis ar̃moeniȩ ad nunciat regis introitũ. itad ño des
illud triumphale uexilli sublimibus humeris p̃ferentes.
diuinũ regis cęlestis ingressũ terris trem̃tib nunciabunt.
Itẽ idem doctor post aliqua sic repett. Sed quare crux ap¬
parebit tunc & quã ob causã in eius platu dñs adueni&. ra¬
tio ꝑ spicua est. Ut cognoscant consiliũ iniquitatis suȩ.
qui dñmmaiestatis crucifixer̃. Per hoc signũ inpudens
crucẽ ueni&. audiipsũ in euangło ꝓtestantẽ. Quia tunc
crucẽ & ipsa arguente cognoscent peccatũ suũ sero &
frustra cecabunt᷑ impia cecitate. Quid aut̃ miraris sicru¬
cẽ afferens ueni&. ubi & ipsa uulnera ostend& tunc :¬
qmuidebunt inquit inquẽ conpunxerunt: DEtERNΟN¬

Expanded text:
tus antecedit praeferens signa atque vexilla regalia et habitum tus antecedit praeferens signa atque vexilla regalia et habitum praeparationis armisonae annuntiat regis introitum, ita Domino dessignum illud triumphale crucis vexillum sublimibus humeris praeferentes, divinum regis coelestis ingressum terris trementibus nuntiabunt. » Idem doctor post aliqua sic repetit: « Sed quare crux apparebit tunc, et quam ob causam in ejus praelatu Dominus adveniet, perspicuum est: ut agnoscant consilium iniquitatis suae, qui Dominum majestatis crucifixerunt. Per hoc enim signum impudens crucem veniet, audi ipsum in Evangelio protestantem, quia tunc est, ipsam crucem; et ipsa arguente cognoscent peccatum suum sero, et frustra fatebuntur impiam caecitatem. Quid autem miraris, si crucem afferens veniet, ubi et ipsa vulnera ostendet? Tunc videbunt, inquit, in quem compunxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
pastoris aduentũ. Hoc dedit signũ. Hoc eñi fuit uoluntas eus
exiens ab oriente appar& in occidente. ita erit aduentus filu¬
ui hominis. Subito hominib apparebit. nec erit in digens quisquã int̾¬
rogare siue hic siue illic est xp̃s. Quẽ ad modũ eñĩ fulgur cũ emicu¬
erit non egemꝰ inquirere si facta sit coruscatio ita cũ reuelatio
p̃sentiȩ eius effulferit. nonindigemus int̃rogare anue nerit xp̃s
in qͥđ quando uenturus est sol obscurabit᷑ & luna ñ dabit lum̃
suũ. Tanta enĩ erit eminentia splendoris in xp̃out etiã clarissima
cȩliluminaria p̃fulgorẽ diuiniluminis abscondant᷑ Tunc stelle
cadent quando apparuerit signũ filii hominis incȩlo Consideras¬
ti quantasit uirtus signi. hoc est crucis : sol obscurabit᷑ & luna
nondabit lum̃ suũ . crux uero fulgebit & obscuratis luminib
p̃darior est quorũ splendorẽ diuino illustrata fulgore supe¬
rabit. Et quẽ ad modũ in grediente rege in ciuitatẽ exerci¬

Expanded text:
Pastoris adventum. Hoc dedit signum: haec enim fuit voluntas ejus, exiens ab oriente apparet in occidente, ita erit adventus Filii hominis . Subito omnibus apparebit, nec erit inrrogare sive hic sive illic est Christus. Quemadmodum enim cum fulgur emicuerit, non egemus inquirere si facta sit coruscatio, ita cum revelatio praesentiae ejus effulserit, non indigemus interrogare an venerit Christus. turus erit Christus sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum . Tanta enim erit eminentia splendoris in Christo, ut etiam clarissima luminaria coeli prae fulgore divini luminis abscondantur. Tunc vero stellae cadent, quando apparuerit signum Filii hominis in coelo. Considerasti quanta sit virtus signi, hoc est crucis. Sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum: crux vero fulgebit, et obscuratis luminibuspraeclarior est. Quorum splendorem divino illustrata fulgore superabit, et quemadmodum ingrediente rege in civitatem exerci
Abbreviated transcription (Latin):
est.Sinos eẽ uisuros mundana tunc corpora cȩlinoui & terrȩ
noue ut dm̃ ubiq gestamus & quẽ conspicimꝰ quaqua uersuĩ
oculos dixerimus larissima ꝑspicuitate uideamus: non sicut
nunc in uisibilia dĩ ꝑ ea quȩ facta sunt intellectit conspiciunt᷑
ꝑspeculũ in enigmate & parte ubi plus in nobis ual& quã cre¬
dimus quã rerũ corporaliũ species quas ꝑoculos cernimus
non est quod ex pressiora sint illa quȩ inferna dicunt᷑ atq: obhoc
uehementius senciant᷑ Nam qui subtractisunt sensib corporib:
minus quidẽ quã si omni modo mererent᷑. sed tam̃ amplius quã
si dormirent ex pressiora se uidisse nitrrar̃ quã si somnia
narrauissent

Expanded text:
est, sic nos esse visuros mundana tunc corpora coeli novi et terrae est, sic nos esse visuros mundana tunc corpora coeli novi et terrae ora, quae gestabimus et quae conspiciemus, quaquauersum oculos duxerimus, clarissima perspicuitate uideamus, non sicut nunc inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, per speculum in aenigmate, ex parte, ubi plus in nobis ualet fides, qua credimus, quam rerum corporalium species, quam per oculos cernimus non est, quod expressiora sint illa, quae inferna dicuntur, atque ob hoc uehementius sentiantur. nam et qui subtracti sunt sensibus corporis, minus quidem quam si omni modo morerentur, sed tamen amplius quam si dormirent, expressiora se uidisse narrarunt, quam si somnia narrauissent.
Abbreviated transcription (Latin):
usicait. Cũ ex mequeritis inquit quid acturi sunt oculiisti in illo
sunt dm̃ inisto corpore : sed utrũ ꝑ ipsum sicut ꝑ corpus uidemꝰ¬
nunc solem lunã stellas mare ac terrã & quȩ sunt̾ in ea. ñ parua
ut non possint oculos claudere atq aperire cũ uolent. durius
aut̃ ꝙ ibi dm̃ quisquis oculis clauserit ñ uidebit. Ab sit ergo ut
dicamus illos scõs in illa uitti dm̃ clausis oculis ñ uisuros: quem
spũ sẽꝑ uident. Sed utrũ ñ uidebunt dm̃ ꝑistos oculos corporis cũ
eos aꝑtos habebunt. inde questio est. Si enĩ ttintũ potuer̃ incorpo¬
re sũitali eo modo utiq etiã ipsi oculi spĩtales quantũ possunt
isti quales nunc habemꝰ ꝓculdubio ds̃ ꝑeos uideri non poterit
longe itaq alterus erunt potentiȩ si ꝑ eos uidebit᷑ in corporet
illa natura qui ñ continetur loco. sedubiq est tota. Quã obrẽ
iuxtti qđ idem doctor affirmat fieri potest. ualdeq credibile

Expanded text:
uapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo sunt deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus nunc uidemus solem, lunam, stellas, mare ac terram et quae sunt in ea, non parua ut non possint oculos claudere et aperire cum volent; durius autem, quod ibi Deum quisquis oculos clauserit, non videbit. Absit ergo ut dicamus sanctos in illa vita Deum oculis clausis non visuros, quem spiritu semper videbunt. Sed utrum videbunt Deum per istos oculos corporis cum eos apertos habuerint, inde quaestio est. Si enim tantum poterunt in corpore spiritali eo modo utique ipsi etiam oculi spiritales, quantum possunt isti, quales nunc habemus, proculdubio Deus videri per eos non poterit. Longe itaque alterius erunt potentiae, si per eos videbitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed est ubique tota. » Quamobrem, juxta quod idem doctor affirmat, « Fieri potest, valdeque credibile
Abbreviated transcription (Latin):
ante inerrorẽ uitiorũ labunt᷑. nisi prius interioris ratio¬
nis ꝑdiderint oculos sic̃ sanson. Non ante ab allo filis ad
erroris ligatus est machinã. nisi postquã ei sunt lumina
oculorũ ex tincta. Quidã uegetanti m̃tis ratione uitiorũ
superant᷑ incuri. Sicq deinde intentionẽ bonorũ operuł
ꝑdunt sicut rex babillonis in oculos sedechiȩ prius filios ipsius int̃¬
fecit & sic postea oculos eiꝰ euulsit. hac ꝑhoc post multorũ operũ
consuetudinẽ & int̾emptionẽ bonorũ perit quorundã & rati

Expanded text:
antea in errorem vitiorum labuntur, nisi prius interioris ratioantea in errorem vitiorum labuntur, nisi prius interioris rationis perdiderint oculos, sicuti Samson non antea ab Allophylis ad erroris ligatus est machinam, nisi postquam ei sunt lumina oculorum exstincta . 8. Quidam, vegetante mentis ratione, vitiorum superantur incursu, sicque deinde intentionem bonorum operum perdunt. Sicut rex Babylonis in oculis Sedeciae prius filios ipsius interfecit, et sic postea oculos ejus evulsit, ac per hoc post malorum operum consuetudinem et interemptio
Abbreviated transcription (Latin):
ECEDens adõ homo statim uitiorũ tradit᷑ potestati. u¬
ut dũ patit᷑ infesta uitia reuertendo unde cecidit resi¬
piscat. Et sĩ scĩ toto andnisu contendunt superare uitia. nec
extingunt: Quid agũnt hi qui ñsolũ non odiunt uitia sed
toto ea amore sectant᷑ : satis delicate sepalpat. qui uult sine labore
uitia superare. dũ peccati legẽ quã sibi deser uiendo uitus fecit
sine uiolentia doloris resecare ñ possit. Perfecte renuntiat uitio.
qui occasionẽ euitat in ꝑpetrando peccatũ. Namsi uelis tantun¬
dẽ ñ peccare & data occasione peccaueris. tu tibi & reus & iudex
uitiũ districte uitet᷑ & alia neglegant᷑. in anis labor est.
on enĩ potest inunius obseruationẽ uirtutis fortit̾ ꝑdurare.
cuius alic uitia domi nant᷑ in corde. Nonnũ quã hominẽ
sua uitia ꝑsequunt᷑. quia nimirũ qui prius uolendo ea sibi
fecit sõtia. postea sentit etiã nolens stimulosa. Non nulli nͥ

Expanded text:
ecedens homo a Deo statim vitiorum traditur potestati, ut dum patitur infesta vitia, revertendo, unde ceciderat resipiscat. 2. Et si sancti toto nisu contendunt superare vitia, nec exstinguunt, quid agunt hi qui non solum non odiunt vitia, sed toto ea amore sectantur? 3. Satis delicate se palpat qui vult sine labore vitia superare, dum peccati legem, quam sibi deserviendo vitiis fecit, sine violentia doloris resecare non possit. 4. Perfecte renuntiat vitio, qui occasionem evitat in perpetrando peccato. Nam si velis tantumdem non peccare, et data occasione peccaveris, tu tibi et reus, et judvitium districte vitetur, et alia negligantur, inanis labor est. Non enim potest in unius observatione virtutis fortiter perdurare, cujus alia vitia dominantur in corde. 6. Nonnunquam hominem sua vitia persequuntur, quia nimirum qui prius volendo ea sibi fecit socia, postea sentit etiam nolens stimulosa. 7. Nonnulli non
Abbreviated transcription (Latin):
uitia sp̃e uirtutũ imitant᷑ Et inde se ñnulli eẽ iustos confidĩt
unde maxime reꝓbant᷑. Aptũ exemplũ uitiorũ delatronis
specie sumit᷑. Nam sicut ex insidiis latroꝓdit seq iter agentibus
iungit fingens se sotiũ donec decipiat inꝓuisũ. & dũ subito
eruperit ad exitiũĩ latro manifestus ostendit᷑. Itase miscunt.
interdũ periculose uirtutib uitia. quousq om̃em boni oꝑis
efficatict̃ insuis usibus rapiant ut anima quȩ sibi erat placens
de uirtutib deceptã se conspiciat uiti is dãpnabilibus.
e DE APPETTO UIRTUTUM. ⁊

Expanded text:
vitia species virtutum imitantur; et inde se nonnulli esse justos confidunt, vitia species virtutum imitantur; et inde se nonnulli esse justos confidunt, unde maxime reprobantur. 4. Aptum exemplum vitiorum de latronis specie sumitur. Nam sicut ex insidiis latro prodit, seque iter agentibus jungit, fingens se socium, donec decipiat improvisum, et dum subito eruperit, ad exitium latro manifestus ostenditur: ita se miscent interdum periculose virtutibus vitia, quousque omnem boni operis efficaciam in suis usibus rapiant, et anima quae sibi erat placens de virtutibus deceptam se conspiciat vitiis damnabilibus. . De appet
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ quȩd at uitia species uirtutũ eẽ uident᷑. sed tam̃ uirtutes
ñsunt Nã int̃dũ suͥrae textu uistitiȩ crudelitas agitur.
& putat᷑ eẽ uirtus qđ nimirũ ẽ uitiũ sic̃ remissa segnites.
mansuetudo eẽ credit᷑ Et qđ ait torpens neglegentia
putat᷑ agere indulgentia pietatis. non nũꝗ etiã uirtutũ
largitatis imitat᷑ uitiuĩ ꝓdiðe effusionis & uirtutẽ parcitatis
tristis tenacitas imitat᷑ & uitiũ ꝑtinatiȩ abscondit᷑ sub uir¬
tute conscientiȩ. Itẽ timor sub uirtute obȩdientiȩ occul¬
tat᷑ Et dicit᷑ uirtus humilitatis qđ tam̃ uitiũ est timoris. Sed & ꝓca¬
citas uocis. proueritatis libertate accipit᷑. & uitiũ pigritiȩ
quiaetis uirtutẽ imitatur. Forro uitiũ inqui&adinis. uir¬
tutẽ sȩuult uocare sollicitudinis. & p̾cipitationis facilitas
feruor bonis studii credit᷑ & bene agendi tarditas consilii mo¬
ra eẽ uidet᷑ dũ tam̃ ista sit uirtus ila uitiũ. T̃aliigit᷑ exẽplo

Expanded text:
itia species virtutum esse videntur, sed tamen virtutes non sunt. Nam interdum sub praetextu justitiae crudelitas agitur, et putatur esse virtus quod nimirum est vitium, sicut et remissa segnities mansuetudo esse creditur, et quod agit torpens negligentia putatur agere indulgentia pietatis. Nonnunquam etiam virtutem largitatis imitatur vitium prodigae effusionis, et virtutem parcitatis tristis tenacitas imitatur, et vitium pertinaciae absconditur sub virtute constantiae. Item timor sub specie obedientiae occultatur, et dicitur virtus humilitatis, quod tamen vitium est timoris. Sed et procacitas vocis pro veritatis libertate accipitur, et vitium pigritiae quietis 238 virtutem imitatur. Porro vitium inquietudinis virtutem se vult vocari sollicitudinis, et praecipitationis facilitas fervor boni studii creditur, et bene agendi tarditas consilii mora esse videtur, dum tamen ista sit virtus, illa vitium. Tali igitur exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
causam inꝑtit᷑. ex uirtute uitiũ facit. Sed et is qui de sapientia
arrogantiã hab&. & qͥ ꝓiustitia p̃miũ apetit. & qͥ aliqđ donũ
dĩq meruit in suã laudẽ conũtit. aut in malos usus ad sumit.
ꝓculdubio uirtutẽ in u ito transfert: homines deuirtutib
uitia nutriunt ex quib ꝑeant. Iterũ ds̃ arte potentis sima
ex nr̃o uitio uirtutes format. quib nos ab iniquitate refor

Expanded text:
causa impertit, ex virtute vitium facit. Sed et is qui de sapientia causa impertit, ex virtute vitium facit. Sed et is qui de sapientia arrogantiam habet, et qui pro justitia praemium appetit, et qui aliquod donum Dei quod meruit in suam laudem convertit, aut in malos usus assumit, procul dubio virtutem in vitium transfert. 7. Homines de virtutibus vitia nutriunt, ex quibus pereant. Iterum Deus arte potentissima ex nostro vitio virtutes format, quibus nos ab iniquitate refor
Abbreviated transcription (Latin):
uitia gignunt . dũ aliquando ꝓtẽpore oportuno minime rela¬
xant᷑ Sicq fit utq congruo loco uirtutes sunt in congruo ui¬
tia deputent᷑: ueluti si ꝑfr̃is aduentu canonicũ ñ soluat᷑ ie¬
iunium. Virtutũ igitur discretionẽ a paulo apło sume qui
ad tẽpus aegit qđ agendo eẽ omninꝯ ꝓhibuit. Itẽ quȩdã uirtutes
dũ discre tioni ñseruiunt inuitus transeunt. Nã sẽpe iustitia
dũ suũ modũ excedit. crudelitatis seuitiã gignit & nimia pietas
dislutionẽ discipline parturit. & zelistudiũ dũ plusẽ quã opor¬
tet in iracundie uitiũ transit. & multa mansuetudo torporis
segnitiẽ gignit. Prudentis aut̃ uiri discretio sollert̾ ꝓspicit.
nebonũ intẽperant̃ agat & deuirtute inuitiũ transẽat . Itẽ
apud quosdã ex uirtute uitiũ gignit᷑ dũ quisq: decastitatis &
abstinentiȩ meritis gloria t᷑. Nã & quia elemosinã uane glȩ

Expanded text:
vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relavitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torporis segnitiem gignit. 237 5. Prudentis autem viri discretio solerter prospicit, ne bonum intemperanter agat, et de virtute in vitium transeat 6. Item apud quosdam ex virtute vitium gignitur, dum quisque de castitatis et abstinentiae meritis gloriatur. Nam et qui eleemosynam vanae gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
concipit᷑ sicut ꝑ uirtutẽ euangelicȩ p̃dicationis uirtutẽ mar¬
tirii apłi meruer̃: In cordib sȩcularit̃ uiuentiũ inuicẽ sibi
succedunt uitia. ut dũ unũ abierit succedat aliud iuixta iohel
ꝓph&ȩ testimoniũ qui ait. Residiũ erucȩ comed& locusta.
& residuũ locustȩ comed& brucus. & residuũ bruchi comed&
rubigo Per idergo ista sub uitiorũ allegoria colligunt᷑ quia
sequit᷑ exꝑgiscimini ȩbrii & flete. Aliquando utilit̾ peccator
inminimis uitus labit᷑ ut maiora utilius caueant᷑. Lege apłm
paulũ minora ꝑmittentẽ peccata ne maiora ꝑpetrentur
Ueracit̃ aut̃ sanant᷑ uitia quȩ uirtutib. ñ uitus excludunt᷑
Quorundã aut̃ quȩdã latentia uitia. tunc appurent quando¬
Nt erdĩ & male use uirtutes ex se uitia gignunt. qđ fit ꝑ im¬
moderatũ animi appitũ: non sufficit donũ qđ meruit nisi
inde aut laudes aut lucra dãpnanda quesierit . Int̾dũ uirtutes

Expanded text:
martyrii apostoli meruerunt. In cordibus saeculariter viventium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum abierit, succedat aliud, juxta Joel prophetae testimonium, qui ait: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo . Per id ergo ista sub vitiorum allegoria colliguntur, quia sequitur: Expergiscimini, ebrii, et flete. Aliquando utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum minora permittentem peccata, ne majora perpetrentur. Veraciter autem sanantur vitia quae virtutibus, non vitiis, excluduntur. Quorumdam autem qu1. Interdum et male usae virtutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
ic Giq̃nunt᷑ expeccato peccata. ut dũ ñ euitant᷑ ANTUR
parua incidant᷑ in maximis. Et dũ defendunt᷑ ad missa
nec lam̃tat᷑ ex flagitio ad suꝑbiã it᷑. Vnde fit ut duplicati sit
criminis reusqui & admittit scelera ꝑ uoluntatẽ & defendit
ea ꝑ audatiȩ tumorẽ. Sic uitio uitiũ gignit᷑ sĩcut uirtus uir¬
tute concipit᷑ . Exuitio enĩ gignit᷑ uitiũ sicuti dđ quidũ ñ eui

Expanded text:
ic gignuntur ex peccato peccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis; et dum defenduntur admissa, nec lamentantur, ex flagitio ad superbiam itur . Unde fit ut duplicati sit criminis reus, qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. Sic vitium vitio gignitur, sicut virtus virtute co
Abbreviated transcription (Latin):
uaedã uitia species uirtutũ p̃fer. Ideoq ꝑnitiosius suos
sectatores decipiunt. quia se sub uelamine uirtutũ teguns
nã uitiã quȩ statim uirtutũ contraria apparent: cito dũ in palã
uenerint em̃dant᷑. Propt̃ qđ sequaces eorũ detalib criminib
erubescunt. Carnales aut̃ plerũq ꝑ insensualitate m̃tis ñ ag

Expanded text:
 vitia species virtutum praeferunt, ideoque perniciosius suos sectatores decipiunt, quia se sub velamine virtutum tegunt. Nam vitia, quae statim virtutibus contraria apparent, cito, dum palam venerint, emendantur, propter quod sequaces eorum de talibus criminibus erubescunt. 2. Carnales au
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ facta est ꝑ hominẽ primũ ñ liberant᷑ ꝑunũ mediatorẽ dĩ & sͥ
corporũ. Si autẽ resurgent. quecũq in eis uitiosa & deformia
mebra gestar̃ in requirendo laborare qđ opus est : neq eni fatigare
nos deb& incerta eorũ habitudo uł pulchritudo. quarũ erit certa &
sempit̃na det̃pnatio . Nec moueat quomodo in eis erit corpus in cor¬
ruptibile sidolere poterit. aut quomodo corruptibile simori non
poterit. Non est enĩ ueste uita. nisi ubi feliat̾ uiuit᷑. nec ueste in cor¬
ruptio nisi ubisalus nullo dolore corrũpit᷑. Ubi aut̃ infelix homo¬
mori ñ sinit᷑. aut ita dicã mors ipsa ñ morit᷑. & ubi dolor ꝑpetuus ñ

Expanded text:
quae facta est per hominem primum non liberantur, resurgent etiam ipsi corporum resurgant, quaecumque in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat, quomodo in eis erit corpus incorruptibile, si dolere poterit; aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita, nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dol
Abbreviated transcription (Latin):
udicio tunc eẽ desinit hoc celũ & hȩc terra. quando
incipi& eẽ cęlũ nouũ & tra nouat. Mutationẽ nãq
rerũ. ñ omnimodo interitu transia hic mundus. Tunc gͦ¬
figura huius mundi mundanorũ igniũ conflagrlitione peribit
sicut factũ est mundanorũ aquarũ in undatione dilu .uii. Illutta¬
q ut dixi conflagratione mundi elem̃torũ corruptibiliũ quedi¬
tates quȩ corporib nr̃is corruptibilib: congruebant ardendo
poenitus interibunt: atq ipsci substantia eas qualitates habe¬
bunt quȩ corporib in mortalib miraebili mutatione conueni¬
ent. ut scilic& mundus in melius innouatus apte a cõmodet᷑
hominib etiã carni in melius innouatis

Expanded text:
udicio tunc esse desinet hoc caelum et haec terra, quando incipiet esse caelum novum et terra nova; mutatione namque rerum, non omnimodo interitu transibit hic mundus. Unfigura hujus mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluvium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penitus interibunt; atque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus immortalibus mirabili mutatione conveniant: ut scilicet mundus in melius hominibus etiam carne in melius innouatis.
Abbreviated transcription (Latin):
tiã corrigunt. Nam reuera peccatis eoꝵ cõmunicant. si qđ
illi diipuer̃ isti retẽptant. Cuius peccatũ quisq sequitur.
necesse est ut eiꝰ paenã sequat᷑. Neq eñĩ erit impar supplicio.

Expanded text:
tiam corrigunt. Nam re vera peccatis eorum communicant, si quod tiam corrigunt. Nam re vera peccatis eorum communicant, si quod illi diripuerunt, isti retentant. Cujus peccatum quisque sequitur, necesse est ut ejus poenam sequat
Abbreviated transcription (Latin):
corm̃ta paciunt᷑. Cui enĩ plus cõmitit᷑. plus ab eo exigit᷑ etiam
cũ usura penarũ. Reges uitã subditorũ facile exemplis sus. uł
edificant uł destruunt. Ideoq principẽ ñ oportet delinquere
ne formã peccandi faciat petcati eiꝰ in punita licentia. Nam
rex quiruit inuitiis. cito uiã ostendit erroris. sicut legit᷑ de
ieroboam qui peccauit. & peccare fecit isrł. Illi autẽ ascribit᷑.
quicquid exemplo eius a subditis ꝑpegrat᷑. Sicut ñ nulli bonoꝵ
principũ dõ placita facta sequunt᷑. ita facile multi praua
eoꝵ exempla sectant᷑. Pleriq aut̃ apud iniquos principes. ne¬
cessitate magis quã uoto mali existunt . dũ imperiis eoꝵ oboe¬
diunt. Non nulli aut̃ sicut promptis sequi reges inmalũ. sic
pigri sunt imitari illos inbonũ. Sępe unde mali reges peo¬
cant. inde boni iustificant᷑. dũ p̃cedentiũ cupiditatẽ & mali¬

Expanded text:
tormenta patiuntur. Cui enim plus committitur, plus ab eo exigitur, etiatormenta patiuntur. Cui enim plus committitur, plus ab eo exigitur, etiausura poenarum. Reges vitam subditorum facile exemplis suis vel aedificant vel subvertunt, ideo principem non oportet delinquere, ne formam peccandi faciat, peccati ejus impunita licentia. Nam rex qui ruit in vitiis cito viam ostendit erroris. Sicut legitur de Jeroboam, qui peccavit et peccare fecit Israel . Illi autem ascribitur quidquid exemplo ejus a subditis perpetratur. Sicut nonnulli bonorum principum Deo placita facta sequuntur, ita facile multi prava eorum exempla sectantur. Plerique autem apud iniquos principes, necessitate magis quam voto, mali existunt, dum imperiis eorum obediunt. Nonnulli autem sicut prompti sunt sequi reges in malum, sic pigri sunt imitari illos in bonum. Saepe unde mali reges peccant, inde boni justificantur, dum praecedentium cupiditatem et mali
Abbreviated transcription (Latin):
uł punire. Multi ad uersus principes coniurationis crimine
detegunt᷑. sed ꝓþare uolens ds̃ clem̃tiã principũ. illos male
cagitare ꝑmittit. istos ñ deserit. De illorũ malo bene istis fa¬
cit . dũ culpas quas illi agunt isti mira pacientiã indulger.
Reddere malĩ ꝓmalo : uicissitudo uistitiȩ est. Sed qui dem̃tiã
addit iustitiȩ. ñ malũ ꝓmalo culpatis reddit: sed bonũ ꝓ
si uitis fuerit inplicatus: Popłi enĩ peccantes iudicẽ
metuunt. & amalo suo legib coercent᷑. Reges aut̃ nisi solo
dĩ timore metuq gehennẽ coerceant᷑. libere inp̃ceps ꝓruunt
& ꝑ abrutũ licentiȩ in om̃e facinus uitioꝵ labuntur. Quan
to quisq insuperiori constitutus est loco. tanto in maiori
uersatur periculo & quanto splendoris honore celsior quisq
est. tanto si delinquat peccato maior est. Pocentes enĩ. potent᷑

Expanded text:
vel punire. Multi adversus principes conjurationis crimine vel punire. Multi adversus principes conjurationis crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo bene istis facit, dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. Reddere malum pro malo vicissitudo est justitiae. Sed qui clementiam addit justitiae, non malum pro malo culpatis reddit, sed bonum pro vitiis fuerit implicatus. Populi enim peccantes judicem metuunt, et a malo suo legibus coercentur. Reges autem, nisi solo Dei timore metuque gehennae coerceantur, libere in praeceps proruunt, et per abruptum licentiae in omne facinus vitiorum labuntuto quisque in superiori constitutus est loco, tanto in majori conversatur periculo, et quanto splendoris honore quisque celsior est, tanto, si delinquat, peccato major est. Potentes enim, potenter
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ principib p̃sulatũ ꝓregimine popłoꝵ. & illis eos p̃ẽẽ uoluit.
cũ quib una est nascendi eis moriendiq conditio. Prodẽe ergo
deb& popłis principatus ñ nocere. nec dominando p̾mere. sed
condescendendo consulere. ut uere sit utile hoc potestatis insig¬
ne. & dono dĩ ꝓtuitione utant᷑ menbrorũ xp̃i. Mẽbra xp̃i fide¬
les s̃popłi. Quosdũ ea potestate quã accipiunt obaime regunt.
bonã utiq uicissitudinẽ dõ largitori restituunt. Bonus rex fa¬
cilius adiustitiã adelicto regrẽdit᷑. quã de iustitia ad delictã
trans fertur. ut noueris hic eẽ casũ. illũc ꝓpositũ. In proposito
eius eẽ deb&. nũquã egredi aueritate. Quod sĩ casu titubare
leRumq princeps iustus etiã malorũ errores dissimulare
nouit. non qđ iniquitati eorũ consentiat. sed qđ aptũ tẽpus
correctionis expectet. quando eorũ uitia uł em̃dare ualeat

Expanded text:
Deus principibus praesulatum pro regimine populorum: et illis eos praeesse voluit, Deus principibus praesulatum pro regimine populorum: et illis eos praeesse voluit, cum quibus una est eis nascendi, moriendique conditio. Prodesse ergo debet populis principatus, non nocere, nec dominando premere, sed condescendendo consulere; ut vere sit utile hoc potestatis insigne, et donum Dei pro tuitione utantur membrorum Christi. Membra eniles sunt populi, quos dum ea potestate quam accipiunt, optime regunt, bonam utique vicissitudinem Deo largitori restituunt. Bonus rex facilius ad justitiam a delicto regreditur, quam de justitia ad delictum transfertur. Ut noveris hoc esse casum, illud propositum. In proposito ejus esse debet, nunquam egredi a veritate. Quod si casu titubare Plerumque princeps justus etiam malorum errores dissimulare novit, non quod iniquitati eorum consentiat, sed quod aptum tempus correctionis exspectet, quando eorum vitia vel emendare valeat,
Abbreviated transcription (Latin):
płi. Scđm enĩ meritũ plebiũ. disponit᷑ uita rectorũ testan¬
te iob. qui regnare facit hypocritã ꝓpt̃ peccata popłi. Irascente
aũt dõ talẽ rectorẽ popłi suscipiunt: qualẽ ꝓpeccato merent᷑.
Nonnũquã ꝓmalitia plebis. etiã reges mutant᷑. & qui ante ui¬
celsitudine daret. tanto sem& ipsũ m̃te humiliet. ꝓponens
sibi exemplũ humilitatis dauid quide sus meritis ñ tumuit.
sed humilit̾ sese deiciens dix̃. Gilis incȩdã. & uilis apparebo an¬
te dm̃ qui elegit me. Qui recte utit᷑ regni potestate. formã
ustitiȩ factis magis quã uerbis instituit. Iste nulla ꝓsperi¬
tate erigit᷑. nullã ud uersitate turbat᷑. Non innitit᷑ ꝓprus
uirib nec ad nõ recedit cor eiꝰ: Regru fastigio humili p̃sid&
datione alicuiꝰ. ex pauꝑe diuitẽ facit. & qđ iusta potestate
apopłis extorquere poterat. sȩpe miseri cordiȩ clem̃tia donat. Dedit

Expanded text:
puli. Secundum enim meritum plebium disponitur vita rectorum, testanpuli. Secundum enim meritum plebium disponitur vita rectorum, testante Job: Qui regnare facit hypocritam propter peccata populi . Irascente enim Deo, talem rectorem populi suscipiunt, qualem pro peccato merentur. Nonnunquam pro malitia plebium etiam reges mutantur, et qui ante vicelsitudine claret, tanto semetipsum mente humiliet, proponens sibi exemplum humilitatis David, qui de suis meritis non tumuit, sed humiliter sese dejiciens, dixit: Vilis incedam, et vilior apparebo ante Deum, qui elegit me . 2. Qui recte utitur regni potestate formam justitiae factis magis quam verbis instituit. Iste nulla prosperitate erigitur, nulla 341 adversitate turbatur; non innititur propriis viribus, nec a Domino recedit cor ejus; regni fastigio humili praesiddatione alicujus ex paupere divites facit, et quod juxta potestatem a populis extorquere poterat, saepe misericordiae clementia donat. Dedit
Abbreviated transcription (Latin):
nabile discretione componant. Recte gͦ illi reges uocant᷑.
qui tãsem& ipsos quã sub iectos bene regendõ modificare
nouer̃. Quidam ipsũ nom̃ regiminis. ad inmanitatẽ
trans uertunt crudelitatis. Dumq ad culm̃ potestatis
uenerint. in a postasiam confestim labuntur. Tantoq sẽ
tumore cordis excollunt. ut cunctos subditos in sui cõpara¬
les tam̃ se. eẽ. agnoscant. nec regni głam qua in scło subli¬
mant̾ aspiciant̃. sed opus qđ secũ ad inferos de portent intendax.¬
Siergo carebunt huiꝰ tẽporis głam. illa agunt quȩ post finẽ
sine fine possideant. Dũ apłs dicat non ẽ. potestas nisi adõ
quo modo dñs ꝑ propħam de quib dã potestatib dicit. ipsi
infurore meo : quo manifestius eluc& bonã malãq potes¬
tatẽ adõ ordinari. Sed bonã ꝓpitius. malã iratus. Reges
quando bonis̃. muneris eẽ. dĩ. Quando uͦ mali. scȩleris. ẽẽ . po¬

Expanded text:
nabili discretione componant. Recte igitur illi reges vocantur, nabili discretione componant. Recte igitur illi reges vocantur, qui tam semetipsos, quam subjectos bene regendo modificare noverunt. Quidam ipsum nomen regiminis, ad immanitatem transvertunt crudelitatis: dumque ad culmen potestatis venerint, in aptumore cordis extollunt, ut cunctos subditos in sui comparales tamen se esse agnoscant, nec regni gloriam, qua in saeculo sublimantur, aspiciant, sed opus quod secum dSi ergo carebunt hujus temporibus gloria, illa agant quae post finem sine fine possideant. Dum Apostolus dicat: Non est potestas nisi a Deo , quomodo Dominus per prophetam de quibusdam potestatibus dicit: Ipsi in furore meo . Quo manifestius elucet bonam malamque potestatem a Deo ordinari; sed bonam propitio, malam irato. 11. Reges quando boni sunt, muneris est Dei, quando vero mali, sceleris est po
Abbreviated transcription (Latin):
omne potestatis insigne. sed tunc uere est utile si bene ge¬
ratur . Tunc aut̃ bene gerit᷑. quando subiectis ꝓdẽ. quibus
t̾reni honores p̃ferunt᷑. Potestas bona est quȩ adõ donata est
ut malũ timore coerceat. ñ ut temere malũ cõmittat.
Nichil autẽ peus quã ꝑ potestatẽ peccandi libertatẽ habere.
nihilq infelicius male agendi felicitate. Qui intra scłm
bene tẽporalit̃ imperat᷑. sine fine inꝑpetuũ regnat . &
de gła scłi huius ad ȩternã transmeat głam. Qui uero pra¬
ue regnũ exercent. post uestẽ fulgentẽ & lumina lapil¬
lorũ. nudi et miseri ad inferna torquendi descendunt.
Reges arecte agendo uocati sunt. Ideoq recte faciendo
regis nom̃ tenet᷑. peccando amittit᷑. Nã & uiros scõs ꝓ¬
inde reges uocari insacris eloqui is. eo qđ recte agant. sen¬
susq ꝓprios bene regant. & modo his resistentes sibi ratio¬

Expanded text:
omne potestatis insigne, sed tunc vere est utile, si bene geomne potestatis insigne, sed tunc vere est utile, si bene geratur. Tunc autem bene geritur, quando subjectis prodest, quibus terreno honore praefertur. Potestas bona est, quae a Deo donante est, ut malum timore coerceat, non ut temere malum committat. Nihil autem pejus quam per potestatem peccandi libertatem habere; nihilque infelicius male agendi facultate. 6. Qui intra saeculum bene temporaliter imperat, sine fine in perpetuum regnat; et de gloria saeculi hujus ad aeternam transmeat gloriam. Qui vero prave regnum exercent, post vestem fulgentem et lumina lapillorum, nudi et miseri ad inferna torquendi descendunt. 7. Reges a recte agendo vocati sunt, ideoque recte faciendo regis 339 nomen tenetur, peccando amittitur. Nam et viros sanctos roinde reges vocari in sacris eloquiis, eo quod recte agant, sensusque proprios bene regant, et motus his resistentes sibi ratio
Abbreviated transcription (Latin):
cingit᷑ ñ sub illa curuat᷑ ut suꝑb tumeat. sed eã sibi
sub icit ut humilior in notescat. Probat᷑ aũtħ apostolico
exemplo. qui data sibi potestate etiã ne adhoc usus ẽ. quo
decebat. Sed dũ posset utilicitis: ab nuit seseq ut paruuilũ
in medio eoꝵ quib p̃erat ostendit. Qui in appetendis ho¬
norib scłi aut ꝓsperitatib mundi instanti desudat labore.
& hic & in futuro uacuus inuenit᷑ arequie. Tantoq sarcinis
tanto grauius curarũ ponderib ad grauat᷑. eisq magis
m̃te & cogitatione subicit᷑. quib sub limitatis gradu p̃po¬
nit̾. Nam ut quidã patrũ ait. om̃e qđ suꝑ emin& plus me¬
rorib afficit᷑. quã honorib gaud&. Quanto quisq curis
mundi maiorib: occupat᷑ : tanto faciliorib uitiis p̃mit᷑.
Si enĩ uix ual& peccata animus de uitare quietus. quanto
magis occupatione scłari de uictus: non statim utile . ẽ.

Expanded text:
cingitur, non sub illa curvatur, ut superbus tumeat, sed eam sibi cingitur, non sub illa curvatur, ut superbus tumeat, sed eam sibi subjicit, ut humilior innotescat. Probatur autem hoc apostolico exemplo, qui data sibi potestate, etiam nec ad hoc usus est quod decebat, sed, dum posset uti, licita abnuit, seseque ut parvulum in medio eorum quibus praeerat ostendit . 2. Qui in appetendis honoribus saeculi aut prosperitatibus mundi instanti desudat labore, et hic et in futuro vacuus invenitur 338 a requie; tantoque sarcinis tanto gravius curarum ponderibus aggravatur; eisque magis mente et cogitatione subjicitur, quibus sublimitatis gradu praeponitur. Nam, ut quidam Patrum ait: Omne quod supereminet plus moeroribus afficitur quam honoribus gaudet. 4. Quanto quisque curis mundi majoribus occupatur, tanto facilius vitiis premitur. Si enim vix valet peccata animus devitare quietus, quanto minus occupatione saeculari devinctus? 5. Non statim utile est
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ originis. tam̃ ȩquus ds̃ ita discreuit hominib: uitã
alios seruõs constituens alios dominos. ut licentiã male
agendi seruorũ potestate dominantiũ restringatur.
P amsi om̃s sine metu fuissent: quis. eẽt qui amalis quicquã
cohiberet : inde & ingentib roges. principesq electi sunt. ut ter¬
rore suo popłos amalo coercerent. atq ad recte uiuendũ le¬
gib subderent. Quantũ ꝑtin& ad rationẽ : ñ est ꝑsonarũ
acceptio apud dm̃ qui mundi elegit ignobilia & contẽp¬
tibilia. & quȩ non s̃ ut ea quȩ s̃ destrueret. ne głietur om̃is
caro coram illo. hoc .ẽ. carnalis potentia corã illo. Vnusenĩ
dñs. aequalit̃ & dominis ferc consultũ & seruis. Melior . ẽ.
sub iecta seruitus. quã elata libertas.
Multi enĩ
inueniunt᷑ dõ lib̾e seruientes. sub do¬
minis cons
cituti flagitiosis. Qui & si sub iecti suri
illis corpore.
IR IUS TUS aut om̃i potestate scłari exuit᷑. aut si aliqua

Expanded text:
 originis, tamen aequus Deus ita discrevit hominibus vitam, alios servos constituens, alios dominos, ut licentia male agendi servorum, potestate dominorum restringatur. Nam si omnes sine metu essent, quis esset qui a malis quempiam cohiberet? Inde et in gentibus reges principesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. Quantum attinet ad rationem, non est personarum acceptio apud Deum ; qui mundi eligit ignobilia et contemptibilia, et quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret, ne glorietur omnis caro, hoc est carnalis potentia coram illo : Unus enim Dominus aequaliter et dominis fert consilium et servis. Melior est subjecta servitus, quam elata libertas; multi enim inveniuntur Deo libere servientes, sub dominis constituti flagitiosis, qui, etsi subjecti sunt illis corpore, elatis. 1. Vir justus aut omni potestate saeculari exuitur, aut si aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
uis diuina libri nom̃ accepit . In ea quippe quodã modo legit᷑ quic quid
uangło cõmemoranda p̃dix̃. ita p̃mittens. Uenite benedicti pa¬
tris mei possidete paratũ uobis regnũ a constitutione mundi
Esuriui eñĩ & dedistis mihi manducare. hospeserã & collegistis
me Infirmus & usitastis me. Incarcere. & uenistis adme. Asinũ¬
tra parte quoq asttntib reꝓbis imputaturus est qđ ea ñ fecissent
quȩ in dexterã¬
partẽ astantes fecisse cõmemorat

Expanded text:
uis diuina libri nomen accepit. In ea quippe quodam modo legitur, quidquid uis diuina libri nomen accepit. In ea quippe quodam modo legitur, quidquid ti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi: esurivi enim, et dedistis mihi manducare; hospes eram, et collegistis me; infirmus, et visitastis me; in carcere, et venistis ad me . Ad sinistram quoque partem astantibus imputaturus est quod ea non fecissent quae in dexterapartem astantes fecisse commemorat.
Abbreviated transcription (Latin):
uolens intelligi scõs om̃s noui & ueteri testam̃ti inquorũ uita ue¬
lut in libris cognoscimus qͥd facere debeamus : In isto aut̃ libro
dequo dicit. alius liber aꝑtus est qui est uitȩ unius cuiusq ubi qd
boni quis fecissent suie ñfecissent. quasi indiuina uirtute cognos¬
quis eiꝰ magnitudinẽ aut longitudinẽ ualeat existimare : aut
quanto tẽpore ligar poterit᷑ liber in quo scriptes uniuerse uitȩ
uni uersorũ. aut tantus angłorũ numerus aderit quantus
hominũ. & uitã suã quisq ab angło adhibito audiat recitare :
ñ enĩ unus liber erit om̃iũ. sed singula singulis: scriptura uͦ
ista unũ uolens intelligi: et alius inqͥd liber aꝑtuserit. Quȩ¬
dã igit᷑ iuis est intelligenda diuina quafi& ut cuiq opera sua
uł bona uł mala cuncta in memoria reuocent᷑. & m̃tis intui¬
tu mira cȩleritate cernentẽ ut accuset uł ex cus& scientia
conscientia atq simul & om̃s & singuli udicent᷑ : quȩ nimirũ

Expanded text:
volens intelligi sanctos omnes Novi et Veteris Testamenti, in quorum vita velut in libris libris cognoscimus quid facere debeamus. In isto autem libro de quo dicitur: Alius liber apertus est, qui est vitae uniuscujusque, quid boni quis fecisset, sive non fecisset, quasi in divina virtute cognosquis eius magnitudinem aut longitudinem ualeat aestimare? Aut quanto tempore legi poterit liber, in quo scriptae sunt uniuersae uitae uniuersorum ? An tantus angelorum numerus aderit, quantus hominum erit, et uitam suam quisque ab angelo sibi adhibito audiet recitari? Non ergo unus liber erit omnium, sed singuli singulorum. Scriptura uero ista unum uolens intellegi: Et alius, inquit, liber apertus est. Quaedam igitur uis est intellegenda diuina, qua fiet, ut cuique opera sua, uel bona uel mala, cuncta in memoriam reuocentur et mentis intuitu mira celeritate cernantur, ut accuset uel excuset scientia conscientiam adque ita simul et omnes et singuli iudicentur. Quae nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
ingehenna : quorũ & m̃tẽ urit tristitia & corpus flam
corpore. simul & anima puniant᷑ & corpore. Ignem gebenne
ad aliquid lum̃ habere adaliquid ñ habere. Hoc est habere
lum̃ ad dãpnationẽ ut uideant impii unde doleant. & non
habere adsolationẽ ne uideant unde gaudea&t. Abtafit cõ¬
paratio detamino triũ puerorũ ad exemplũ ignis gehenne
Nam sicut ille ignis non arsit adtriũ puerorũ suppliciũ. &
arsit ad cõburenda ligam̃ta uinculorũ. ita ignis gehenne
& lucebit miseris adaugm̃tũ poenarũ ut uideant unde
doleant. & ñ lucebit ad consolationẽ ne uideant unde gau¬
deant: Int̃ huius uitȩ & futurȩ infelicitates miseriã multa
discretio est. Illic enĩ & miseria est ꝓpt̃ cruciationẽ dolorũ.
& tenebre ꝓpt̃ lucis auersionẽ: quorũ unũ in hac uita id est

Expanded text:
in gehenna, quorum et mentem urit tristitia, et corpus flammcorpore, simul et animo puniantur et corpore. Ignem gehennae ad aliquid lumen habere, et ad aliquid non habere, hoc est, habere lumen ad damnationem, ut videant impii unde doleant, et non habere ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Apta fit comparatio camino trium puerorum ad exemplum ignis gehennae. Nam sicut ille ignis non arsit ad trium puerorum supplicium, et arsit ad comburenda ligamina vinculorum: ita ignis gehennae, et lucebit miseris ad augmentum poenarum, ut videant unde doleant, et non lucebit ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Inter hujus vitae et futurae infelicitatis miseriam, multa discretio est. Illic enim et miseria est propter cruciationem dolorum, et tenebrae propter lucis aversionem. Quorum unum in hac vi
Abbreviated transcription (Latin):
est . Plerũq fieri sol& ut in munde corporaliũ rerũ species quas
didicimꝰ. nr̃is m̃tib opponant᷑ & nolentes eas cogitemus. Quan¬
obscenisq in nobis motib obrepunt. Sed fit hoc ꝓconditione
mortali quã meruit primꝰ homo in poenã sui peccati. Dũ unus¬
quisq diuina illuminatione p̃uenit᷑. statim molestiis turpiũ
cogitationũ pulsat᷑. Sed dĩ seruus uidicio timoris dĩ aeris tẽp¬
tamenta asem& ipso reicit. bonisq contra obiectis cogitationes
turpes a se repellit. Magna obseruantia circa cordis ẽ custo¬
dia adhibenda. quia aut bone aut malce rei ibi consistit origo.
Namsicut scriptũ est ex corde. exeunt cogitationes male. Ideoq
si prius praue cogitationi resistimꝰ. in lapsũ operis non incurri¬
mus. Non est tim̃dũ sibona malaq in cogitatione ueniant.
sed magis gloriandũ est simens malci abonis intellectu rati¬

Expanded text:
est. 6. Plerumque fieri solet ut immundae corporalium rerum species, quas est. 6. Plerumque fieri solet ut immundae corporalium rerum species, quas didicimus, nostris mentibus opponantur, et nolentes eas cogitemus; quanobscenisque in nobis motibus obrepunt. Sed fit hoc pro conditione mortali, quam meruit primus homo in poenam sui peccati. 7. Dum unusquisque divina illuminatione praevenitur, statim molestiis turpium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus judicio timoris Dei earum delectamenta a semetipso rejicit, bonisque contra objectis cogitationibus turpes a se repellit. 8. Magna observantia circa cordis est custodiam adhibenda, quia aut bonae, aut malae rei ibi consistit origo, nam, sicut scriptum est: Ex corde exeunt cogitationes malae. . Ideoque si prius pravae cogitationi resistimus, in lapsum operis non incurrimus. 9. Non est timendum si bona malaque in cogitationem veniant; sed magis gloriandu
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas dr̃ qđ oꝑe agit᷑. aliud iniustitia ꝙ cogitationẽ ad¬
mittit᷑. Prius aut̃ actio resecanda est. postea cogitatio Prius pra¬
ua opera. post modũ desideria . Vicissim aut̃ & a cogitatione oꝑa
ꝓcedunt. & ab opere. togitatio nascit᷑. Quã uis & si ab opere
cens. Vnde & dñs ꝑisaiã. Auferte in qͥd malũ cogitationũ ur̃aꝵ
uboculis meis. Non enĩ solũ factis. sed & cogitationeb delinquimꝰ
si eis illicite occurrentib delectem᷑: Sicut uipera afiliis in utero
positis lacerata ꝑ imit᷑. ita nos cogitationes nr̃ȩ intranos enutri¬
te occidunt. & concepte in terius uipereo ueneno consumunt.
animã quȩ nram crudeli uulnere ꝑimunt. Non est arbitrii¬
nr̃i cogitationis praue suggestioneb p̾uenire. iacere aũt in
animo cogitationẽ. nr̃ȩ attin& uoluntati. Illud ergo ad
culpã ñ redigit᷑. istud cuppe ꝓpriȩ inputat᷑. Nã cogitationes illi¬
citas occurrere demonũ est. cogitationib oblectare ꝑuersis. nr̃m

Expanded text:
quod opere geritur; aliud injustitia, quod cogitatione admittitur. 2. Prius autem actio resecanda est, postea cogitatio; prius prava opera, postmodum desideria. Vicissim autem et a cogitatione opera procedunt, et ab opere cogitatio nascitur, quamvis etsi ab opere cens. Unde et Dominus per Isaiam: Auferte, inquit, malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . Non enim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur. Sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritae occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli vulnere perimunt. Dum unusquiri cogitationis pravae suggestionibus praeveniri; jacere autem in animo cogitationem nostrae attinet voluntati. Illud ergo ad culpam non redigitur, istud culpae propriae 225 imputatur. Nam cogitationes illicitas occurrere, daemonum est; cogitationibus oblectari perversis, nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
Bona in malũ conuertit impius. & electo in ponit maculã.
Uȩ autẽ illi qui & suã rennuit uitã corrigere. & bonorũ ñ
desinit de tractare. Pleriq mali similes sibi inmalũ defen¬
dunt & patrocinio suo prauos contra correctorẽ bonorũ
suscipiunt. neunde displicent eñdent᷑ adicientes inse
aliena delicta. ut ñ tantũ desuis malis sed etiã & de alieno¬
rũ facinorib puniant᷑ quorũ peccata defendunt.
De CResOSTuS eccLeSIC.XXXIII.

Expanded text:
Bona in malum convertit impius, et in electis imponit maculam . Bona in malum convertit impius, et in electis imponit maculam . 321 Vae autem illi qui et suam renuit vitam corrigere, et bonorum non desinit detrectare. 12. Plerique mali similes sibi in malum defendunt, et patrocinio suo pravos contra correptionem bonorum suscipiunt, ne, unde displicent emendentur: adjicientes in se aliena delicta, ut non tantum de suis malis, sed etiam de aliorum facinoribus puniantur, quorum peccata defendunt. De praepositis E