comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ tenebre mortalitatis hiuiꝰ corruptioniꝰ¬
que. tr anserant. Tine ert mane irñt¬
dequo mpsalmo dicitur. Mane ad stabo
tibi & cõtẽplabor. Dehac cõtemplacione
ntellego dictũ. cũ tradiderit regnũ.
dõ ⁊ patri. Id est cũ ꝑduxerit iustos qͥbꝰ
niic exside uiuentibꝰ regnat. media
corrigatine qͥ melius sapit. Michi ali¬
uo nõ uidetur. Neque  aliuo queremus.
cũ ad illius contemplationẽ ꝑueneriũ
que nunc nõ est quã dui gaudiũ nr̃m
in spe est. Spes aut̃ que uidetur. nõ est
spes. Quod enĩ uide quis. quio sꝑat. Si
aut̃ qd nõ uidem̾ sꝑam̾. ꝑ pacienciã ex pec¬
tamus. quo adusq rex in recubitu suo
est. Tunc erit quoo seriptũ est. Ad im¬
plebis me leticia. cũ uultu tuo. Illa leti¬
cia nichil amplius reqͥretur. quia nec
erit quid amplius requiratur. Hosten¬
detur enĩ nob̾ pat̾. ⁊ sufficia nob. Iuoo
bene ottellexerat phillippus. ut dicera.
Dnẽ ostenoe nobiꝰ tr. &e sufficit nob̾. Seo

Expanded text:
enebrae mortalitatis huius corruptionisque transierint. tunc erit mane node quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi et contemplabor. de hac contemplatione intellego dictum: cum tradiderit regnum deo et patri, id est cum perduxerit iustos, quibus nunc ex fide uiuentibus regnat mediatocorrigat me qui melius sapit; mihi aliud non uidetur. neque enim quaeremus aliud, cum ad illius contemplationem peruenerimus, quae nunc ndetur non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus, quoadusque rex in recubitu suo est. Tunc erit quod scriptum est: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo. Illa laetitia nihil amplius requiritur, quia nec erit quod amplius requiratur. Ostendetur enim nobis Pater, et sufficiet nobis, quod bene intellexerat Philippus ut diceret: Domine, ostende nobis Patrem et sufficit nobis: sed
Abbreviated transcription (Latin):
uacuat. Nec sic arbitremur xp̃m.
traditurũ regnũ deo ł ut adiiat
sibi. Nã &e hoc quidã. uani loqui ere¬
diderunt. Cũ enĩ dicitur tradide¬
rit regnũ dõ & patri. nõ separatur
ipse quia simul cũpatre. unus deuᷤ ẽ.
S ed diumnarũ scripturarũ incuriosoᷤᷤ
ae cõtencionũ studiosos. fallit uerbũ
qđ positũ est: donec. Ita nãq sequit᷑.
Oporta illũ regnare. donec ponat om̃s¬
inimicos suos sub pedib̾ suis. Iã quam
cũ posuerit. nõ sit regnaturus. Hec

Expanded text:
m traditurum regnum Deo et Patri, ut adimat sibi. Nam et hoc quidam vaniloqui crediderunt. Cum enim dicitur, Tradiderit regnum Deo et Patri, non separatur ipse, quia simul cum Patre unus Deus est. Sed divinarum Scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit verbum quod positum est, Donec. Ita namque sequitur: Oportet enim illum regnare, donec ponat inimicos suos sub pedibus suis; tanquam cum p
Abbreviated transcription (Latin):
te ten&. ex quibꝰ gignitur uerbũ
uerũ. quando quod seimus loqui¬
mur. S& uerbũ ante omnẽ sonũ.
ante omnẽ cogitttionẽ soni: Tunc
enĩ est uerbũ simillimũ rei note. de
qua gignitur. & imago eiꝰ. Qm̃
de uisione scientie. uisio cogitatio¬
nis exoritur. Quod ẽ uerbũ lin¬
gue nullius uerbũ. Uerã de reue¬
ra. nichil de suo habens. sa totũ
de illa scientia. dequa naseit᷑. Nec
inter est quando id clidicerit. qui qd
scit loquitur. Aliquando enĩ. statĩ
ut dicit. hoc diẽ. Dum tcm̃ uer¬
bũ sit uerũ. idest de notis exhor

Expanded text:
tur verbum verum, quando quod scimus loquimur, sed verbum ante omnem sonum, ante omnem cogitationem soni. Tunc enim est verbum simillimum rei notae, de qua gignitur et imago ejus, quoniam de visione scientiae visio cogitationis exoritur, quod est verbum linguae nullius; verbum verum de re vera, nihil de suo habens, sed totum de illa scientia de qua nascitur. Nec interest quando id didicerit; qui quod scit loquitur; aliquando enim statim ut discit, hoc dicit; dum tamen verbum sit verum, id est, de notis r
Abbreviated transcription (Latin):
nifestetur sensibꝰ hominũ. Q
sic̃ uerbũ nrm̃ fit uox. nec mu¬
tatur inuocẽ. itt uerbũ dĩ caro
quidẽ factũ ẽ.s& absit ut mutit¬
retur incarnẽ. Assum̃do quippe
illã. nõ meã se cõsumendo. ⁊ hoc
multit dissiomilẽ ꝑuenire. nõ in¬
tueatur uerbũ nr̃m. quod sonat
ma uribꝰ. nec quando uoce ꝓfert᷑
nec quando silentio cogitatur.
mĩum namq sonantiũ uerba
linguarũ. &iã insilentio cogi¬
tantur. Q carmina ꝑcuirun¬
tur animo. tacente hore corpo¬
ris. Nec soli numeri sillabarũ.
uerũ &iã modi cantilenarum.
cum sint corporales. ⁊ adeum qͥ
uocantur auditus. sensũ corporis
pertinentes. per incorporeas quasdã
imagies suas. prestosunt cogatattibꝰ
itette euncti iste uolentibus..
S& transeunda sunt hec. ut adillud
ꝑueniatur h ominis uerbũ. ꝑ cuius
qualem cumq similitudinẽ. sic̃ me
nigmate uideatur. ut cumq dei
uerbũ. Non illud quod factũ est
ad illũ. uł illũ ꝓpħam. Lde quo die¬

Expanded text:
nifestaretur sensibus hominum. Et sicut verbum nostrum fit vox, nec mutatur in vocem; ita Verbum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe illam, non in eam se consumendo, et hoc multa dissimilem, pervenire, non intueatur verbum nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo, tacente ore corporis: nec solum numeri syllabarum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vocatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud perveniatur hominis verbum, per cujus qualemcumque similitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum prophetam, et de quo dic
Abbreviated transcription (Latin):
plum recte uiueremus. Hoc ẽ
nullũ habentes inuerbi nr̃i.
uł contemplatione. uł oꝑacione
mendacium. Uerum hec huius
imaginis est. quandoq futura
ꝑfeccio. Ad hanc cõsequendã nos
erudit magister bonus. fide
xpiana pietatisq doctrimna. ut
reuelatti facie a legis uł anime
quod est umbra futurorũ. głam
dñi speculantes. ꝑspeculũ scilica
intuentes. ineandem imaginem
cionẽ. Cum ergo hac trans for
matione. ad ꝑfectũ fuerit hec
inago renouatri. similes deo
erpnus. Qm̃ uidebimus eũ nõ
ꝑspeculum. soe sicuti est. quod
dicit apłs p᷑ulus facie ad fa¬

Expanded text:
mus, hoc est, nullum habentes in verbi nostri vel contemplatione vel operatione mendacium. Verum haec hujus imaginis est quandoque futura perfectio. Ad hanc consequendam nos erudit magister bonus fide christiana pietatisque doctrina, ut revelata facie a Legis velamine quod est umbra futurorum, gloriam Domini speculantes, per speculum scilicet intuentes, in eamdem imaginem tionem. matione, ad perfectum fuerit haec imago renovata, similes Deo erimus, quoniam videbimus eum non per speculum, sed sicuti est, quod dicit Paulus apostolus, facie ad fa
Abbreviated transcription (Latin):
cum accepissetis a nobis uerbũ. au¬
ditus dei. accepistis nõ ut uerbũ
hominum. so siẽ est uere uerbũ
dei.unumerabilia similiter
inseripturis dicuitur de̾ dei uerbo.
Quod in sonis multtrũ diuersarũq
linguarũ. ꝑ corda ⁊ hora dissemi¬
natur humana. Ideo aut̃ uerbũ
dĩ dr̃. qr doctrina diuia tradit᷑
nõ humana. S& illud uerbũ dei
querimus. qualiter cumq ꝑ hanc

Expanded text:
is a nobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicuti est vere verbum Dei . Et innumerabilia similiter in Scripturis dicuntur de Dei verbo, quod in sonis multarum diversarumque linguarum per corda et ora disseminatur humana. Ideo autem verbum Dei dicitur, quia doctrina divina traditur, non humana. Sed illud Verbum Dei quaerimus qualitercu
Abbreviated transcription (Latin):
RO INDE UERRU EUOD
foris sonat. signum ẽ uerbi
quod intus luc&. cui magis uerbi
compoeit nom̃. Nam illud quod
a quo ut foris apparer& ad sump¬
tum ẽ. Ittt enĩ uerbũ nr̃m. uex
quod amodo corporas fit. ad sum̃do
eã. in qua manifestetur sensibꝰ

Expanded text:
roinde verbum quod foris sonat, signum est verbi quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen. Nam illud quod a quo ut foris appareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis fit, assumendo eam in qua ma
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ uerititis argum̃ta multa inuen¬
ta sunt ꝑmouebunt. Cum enĩ duo
mus. alterũ earũ que ꝑipsũ multi
illti philophi gitrieruit contracor¬
poris sensus. animi aut̃ quasdã fir¬
missimas ꝑse ipsũ ꝑceptiones rerũ
uerarum. quale illud est quo dixi
sciome uiuere. nequa quã indubiũ
uocari potuer̃. S& absit anob̾ ut
ea quẽ ꝑsensus corporis didicimus.
uera ẽe dubitemus. Per eos quippe
didicimus celũ & t̾rã. uea que in
eis nota sunt nobis. quantũ ille qͥ
& nosiupsa condidit in notescere
nobis uoluit. Absit &iam ut serre
nos negemꝰ. que testimonio didici¬
mus aliorũ. Alio quin eẽ nescimuᷤ
oceanũ. nescinus eẽ t̾ras atq ur¬
bes. quas celebenima fama com¬
mendat. Nescimus fuisse homines
& oꝑa eorũ que storica errt̃ leccio¬
ne didicimus. Nescimus que coti¬
die unde cumq nunciantur. &
indicus consonis. consttattibus ꝙ
firmatur : Postremo neseimus
inquibbus locisue lex. quibus

Expanded text:
nem veritatis argumenta multa invennem veritatis argumenta multa inventa sunt, permovebunt. Cum enim duo mus, alterum earum quae per se ipsum: multa illi philosophi garrierunt contra corporis sensus; animi autem quasdam firmissimas per se ipsum perceptiones rerum verarum, quale illud est quod dixi, Scio me vivere, nequaquam in dubium vocare potuerunt. Sed absit a nobis ut ea quae per sensus corporis didicimus, vera esse dubitemus: per eos quippe didicimus coelum et terram, et ea qui in eis nota sunt nobis, quantum ille qui et nos et ipsa condidit, innotescere nobis voluit. Absit etiam ut scire nos negemus, quae testimonio didicimus aliorum: alioquin esse nescimus Oceanum; nescimus esse terras atque urbes, quas celeberrima fama commendat; nescimus fuisse homines et opera eorum, quae historica lectione didicimus; nescimus quae quotidie undecumque nuntiantur, et indiciis consonis contestantibusque firmantur; postremo nescimus in quibus locis, vel ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
beatus eẽ : Ꝙ s̃ dicat sciome hoc
uelle. ⁊ hoc me seire scio. iamꝰduobꝰ
⁊ terciũ potest addere. quo hec duo
sciat. ⁊ quartũ ⁊ similit̾ quo hec
eirare nolo. nõne siue eir&. siue nõ
eir&. eirare ttm̃ eũ nolle uerũ ẽ:
ius est qͥhuic nõ inpudentissime di¬
cat. Forsitan falleris: Cũ ꝓfecto
ubi cumq fallatur. falisse ttanen
nolle. nõ fallitur. Ꝙ si hoc scire se
dicat. addit quantũ uult rerũ
numerũ cognittarũ. anumerũ
eẽ ꝑspicit infinitũ. Qui enĩ diẽ
nolo me falli. ⁊ hoc me nolle scio. ⁊
hoc me scire scio. iã. isi nõ comoda
elocutione. potest hinc finitũ nu¬
merũ hostendere. M tlia reperi¬
untur. que uersus ac ademicos
ualeant. qui nichil habomine serre
hoc suscepimus. ⁊ sunt inde libri
tres nr̃i. primo nr̃e cõuersionis tp̃re
scripti. quos qͥ potuerit & uoluerit
legere. lectosq intellexerit. nichil
eũ ꝓfecto que habeis contra ꝑcepcio¬

Expanded text:
beatus esse? Et si dicat, Scio me hoc beatus esse? Et si dicat, Scio me hoc velle, et hoc me scire scio; jam his duobus et tertium potest addere, quod haec duo sciat; et quartum, quod haec Errare nolo; nonne sive erret sive non erret, errare tamen eum nolle verum erit? Quis est qui huic non impudentissime dicat, Forsitan falleris? cum profecto ubicumque fallatur, falli se tamen nolle non fallitur. Et si hoc scire se dicat, addit quantum vult rerum numerum cognitarum, et numerum esse perspicit infinitum. Qui enim dicit, Nolo me falli et hoc me nolle scio, et hoc me scire scio; jam et si non commoda elocutione, potest hinc infinitum numerum ostendere: et alia reperiuntur, quae adversus Academicos valeant, qui nihil ab homine sciri hoc suscepimus. Sunt inde libri tres nostri, primo nostrae conversionis tempore conscripti, quos qui potuerit et voluerit legere lectosque intellexerit, nihil eum profecto quae ab eis contra perceptio
Abbreviated transcription (Latin):
sciome uiuere. nichil horũ timebit.
quando & qui fallitur uiuit. S&
si tała sola ꝑtinent ad humanam
scientiam ꝑ pauca sunt. Nisi quia
in uno quoq genere ita multipli¬
cantur. ut nõsolũ pauca non sint.
uerũ &iã reperiantur ꝑ insini¬
tum numerũ tendere. Qui enim
dic̃ sciome uiuere. unũ aliquid
scire sediẽ. Pro inde si dicat scio
me scire me uiuere. duo sunt. Iam
hoc uero quod seit hec duo. terciũ
scur est Si potest addere. iquartũ.
& quintũ. &. innumerabilia si sufi¬
ciat. S& qr innumerabilem nume¬
rum. uł conp̃hendere singula. ad¬
dendo. uł dicere innumerabiliter
ñ potest. hoc ipsum certissime conpre¬
hendit. hac dicit. Ꝙ uerũ hoc ẽẽ
⁊tam innumerabile. ut uerbi eiꝰ
infinitũ numerũ nõpossit conpre¬
hendere. Lac dicere. Hoc & muolũ¬
I tate certa similit̾ ad uerti pocest.
Luisẽ enĩ cui nõ impudenter respõ¬
deatur. forte falleris dicenti uolo

Expanded text:
Scio me vivere; nihil horum timebit, Scio me vivere; nihil horum timebit, quando et qui fallitur vivit. Sed si talia sola pertinent ad humanam scientiam, perpauca sunt; nisi quia in unoquoque genere ita multiplicantur, ut non solum pauca non sint, verum etiam reperiantur per infinitum numerum tendere. Qui enim dicit, Scio me vivere, unum aliquid scire se dicit: proinde si dicat, Scio me scire me vivere; duo hoc vero quod scit haec duo, tertium scire est: sic potest addere et quartum, et quintum, et innumerabilia, si sufficiat. Sed quia innumerabilem numerum vel comprehendere singula addendo, vel dicere innumerabiliter non potest, hoc ipsum certissime comprehendit ac dicit, et verum hoc esse, et tam innumerabile, ut vere ejus infinitum numerum non possit comprehendere ac dicere. Hoc et in voluntate certa similiter adverti potest. Quis est enim cui non impudenter respondeatur, Forte falleris, dicenti, Volo
Abbreviated transcription (Latin):
modũ fallitur. cum iaqua. iemꝰ.
uidetur infractus.: inauigtaitibꝰ
tuires moueri. ⁊ alia sexcentti.
que aliter sunt quã uidentur. qu
nec ꝑ ocłm carnis hoc cernitur.
ntima scientia est. qua nosiuuere
scimus. ubi ne illud quidem. ac ade¬
micus diceie potest. Fortassis dormis
me̾cis. & insõ ins uides. Uisa quppe
sompniantium. simillaͥma eẽ uisisui¬
gilantiũ quis ignorat : S& qͥcerta
scio me uigilare. s& scio me uiuere.
Siue gͦ dormiat siue uigilas uiuit.
N et in ea scientia ꝑsom nia falli po¬
test. Quia ⁊dormire &inso̾ nis
udere uiuentis est. Nec illud potest
ac ademicus aduersus istã scientiã
dicere. Fdris fortassis. ⁊ nescis.Ix
som norũ uisis simillmna sunt & iã
uisa furentiũ. So& qui furit. uiuit.
Iec contra ac ademicus dic̃. scio
me nõ futere: s& scio me uiuere. Nũ¬
quã gͦ falli nec m̃tiri potest. qͥse
uiuere dixerit scire. Mille itaq
fallaciũ iusorũ
genera obicitoitur ei qui dicit.

Expanded text:
modum fallitur cum in aqua remus modum fallitur cum in aqua remus videtur infractus, et navigantibus turres moveri, et alia sexcenta quae aliter sunt quam videntur; quia nec per oculum carnis hoc cernitur. Intima scientia est qua nos vivere scimus, ubi ne illud quidem Academicus dicere potest: Fortasse dormis, et nescis, et in somnis vides. Visa quippe somniantium simillima esse visis vigilantium quis ignorat? Sed qui certus Scio me vigilare; sed, Scio me vivere: sive ergo dormiat, sive vigilet, vivit. Nec in ea scientia per somnia falli potest; quia et dormire et in somnis videre, viventis est. Nec illud potest Academicus adversus istam scientiam dicere, Furis fortassis et nescis; quia sanorum visis simillima sunt etiam visa furentium: sed qui furit vivit. Nec contra Academicos dicit, Scio me non furere; sed, Scio me vivere. Nunquam ergo falli nec mentiri potest, qui se vivere dixerit scire. Mille itaque fallacium visorum genera objiciantur ei qui dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
UNe uero IN hoc specu¬
lo. in hoc enigmate. inhac
qualicumq similitudine. quantu
sit & iã dissimilitudo. quis potest ex¬
plicare : Attinguã ttoñ aliqua¬
N ut ualeo. quibꝰ id possit aduerti.
q̃ seimus loquimur. qualis au qͣn¬
ta potest homini prouenire. quã¬
lib& peritissimo atq doctissimo.
Exceptis enĩ que manimũ uenunt.
a sensibꝰ corporis. in quibꝰ to mul¬
ti aliter sunt quã uidentur. ut
eorum ueri similitudine. nimiũ
constipatus. sanus sibi uideatur eẽ¬
qui insanit. Unde ac ademica
philophia sic inualuit. ut de om̃i¬
bus d̾ubitans. multo miserius insa¬
nir&. His gͦ exceptis que acorpo¬
ris sensibus in animũ ueniunt. qͣn¬
tum rerũ remaner&. quod ita scra¬
mus. siouti nos uiuere seimus. In qͦ
prorsus nõmetuimꝰ. ne aliqͣ ueri¬
similitu dine forte fallamur. qm̃
certum ẽ. &iam eũ qui fallitur
iuuere. Nec meis uisis habent᷑¬
hec. que obiciuntur extrinsecus.
Ut meis sic fallatur ocłs. quem ad¬

Expanded text:
unc vero in hoc speculo, in hoc aenigmate, in hac qualicumque similitudine, quanta sit etiam dissimilitudo, quis potest explicare? Attingam tamen aliqua, ut valeo, quibus id possit adverti. quae scimus loquimur, qualis aut quanta potest homini provenire, quamlibet peritissimo atque doctissimo? Exceptis enim quae in animum veniunt a sensibus corporis, in quibus tam multa aliter sunt quam videntur, ut eorum verisimilitudine nimium constipatus, sanus sibi esse videatur qui insanit; unde Academica philosophia sic invaluit, ut de omnibus dubitans multo miserius insaniret: his ergo exceptis quae a corporis sensibus in animum veniunt, quantum rerum remanet quod ita sciamus, sicut nos vivere scimus? in quo prorsus non metuimus, ne aliqua verisimilitudine forte fallamur, quoniam certum est etiam eum qui fallitur vivere; nec in eis visis hoc habetur , quae objiciuntur extrinsecus, ut in eo sic fallatur oculus, quemad
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc enigmate. &iã istti uerbidĩ
similitudo. Quod sic̃ de illo uerbo
dictum ẽ. omĩa ꝑ ipsum facta sunt
ubi ds̃ ꝑ unigenitũ uerbũ suũ
p̃dicatur uniuersa fecisse. it ti¬
om̃is oꝑa nulla sunt. que nõ prius
dicantur in corde. Unde serip
oꝑantis gignitur. Ut &iã ibi ser¬
uetur. est. est.noͣ. non. ut si ẽ mea
scientia qua uiuendum est. sit &
inuerbo ꝑ quod oꝑandũ est. Si non.
non. Alio quin m̃daciũ erit. tale¬
dine uerbi nr̃i. similitudo uerbis
Quia potest eẽ uerbũ nrm̃. quos
nõ sequatur opus. Opus autẽ
eẽ nõpotest. nisi p̃cedat uerbũ.
Sic̃ uerbum dei potuit eẽ. nulla
existente ciratura. Creatura uͦ
nulla er̃ poss&. nisi ꝑ ipsũ fãcta s¬

Expanded text:
in hoc aenigmate etiam ista Verbi Dei in hoc aenigmate etiam ista Verbi Dei similitudo, quod sicut de illo Verbo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt, ubi Deus per unigenitum Verbum suum praedicatur universa fecisse; ita hominis opera nulla sunt, quae non prius dicantur in corde: unde scriptoperandi gignitur, ut etiam ibi servetur, Est, est; Non, non: ut si est in ea scientia qua vivendum est, sit et in verbo per quod operandum est; si non, non: alioquin mendacium erit dine verbi nostri similitudo Verbi Dei, quia potest esse verbum nostrum quod non sequatur opus; opus autem esse non potest, nisi praecedat verbum: sicut Verbum Dei potuit esse nulla existente creatura; creatura vero nulla esse posset, nisi per ipsum per
Abbreviated transcription (Latin):
pientie. uerbũ dei uexcelsis. ꝑ¬
ueniendũ est gͦ. ad illud uerbum
hominis. ad uerbũ rationalis ani¬
mantis. ad uerbũ nõ de dõ nate.
so adeo facte mmagiis dei. Quod
neq ꝓlatiuũ est insono. neq cogi¬
tatiuum insimilitudine soni. quod
alicuius lingue ex̃ necessit. S &
quod omĩa quibꝰ significatur signa
precedit. ⁊gignitur descientia
que man& in amimo. quando eadem
scientia intus dr̃ sicuti est. Simil¬
lima est enĩ uisio cogitationis uisio
nõ dr̃ sicuti est. s&esic̃ potest uide¬
ri audiriue ꝑ corpus. Quando gͦ
quod est in noticia hoc est inuerbo.
tunc est uerũ uerbũ. ⁊ uerittis
qualis expectatur ab liomine. Ut
quod est mistt. hoc sit & millo. ⁊ qd
nõ est mistti. nõsit & in illo. Hic ag¬
noscitur. est. est. non. non. Sic ac¬
cedit quantũ potest istt similitudo
imaginis facte. ad illã similitudi¬
nem imagns facͣte. Quia dĩ filiꝰ
patri ꝑ omĩa substantialiter simi¬
lis predicatur. Anim aduertenda ẽ

Expanded text:
pientiae Verbum Dei in excelsis . Perveniendum est ergo ad illud verbum hominis, ad verbum rationalis animantis, ad verbum non de Deo natae, sed a Deo factae imaginis Dei, quod neque prolativum est in sono, neque cogitativum in similitudine soni, quod alicujus linguae esse necesse sit, sed quod omnia quibus significatur signa praecedit, et gignitur de scientia quae manet in animo, quando eadem scientia intus dicitur, sicuti est. Simillima est enim visio cogitationis, visionnon dicitur sicuti est, sed sicut potest videri audirive per corpus. Quando ergo quod in notitia est, hoc est in verbo, tunc est verum verbum, et veritas, qualis exspectatur ab homine, ut quod est in ista, hoc sit et in illo; quod non est in ista, non sit et in illo; hic agnoscitur, Est, est; Non, non . Sic accedit, quantum potest, ista similitudo imaginis factae ad illam similitudinem imaginis natae, qua Deus Filius Patri per omnia substantialiter similis praedicatur. Animadvertenda est
Abbreviated transcription (Latin):
UN AUTEM QUIDAM QUsepu¬
tdnt ad eõtẽplandũ clm̃ & inherendũ deo
uir tute propria posse purgari. Quos
ipsa suꝑbra maximae maculat. Nullum
enĩ uiciũ ẽ. cui magis diuma lege res¬
sistitur.  in quod magis accipiad dñan¬
di ius. ille suꝑbissimus sp̃s adi̾ma media¬
tor. ad sũma interclusor. Nisi occulte
insidians. alia uia deuitetur. Aud per
ppłm de ficientẽ quod int̾pretatur hama¬
lec aꝑte seuiens & adtrã promissionis re
pugnando transitũ negans ꝑcrucẽ dñi
que morsi manibus extensis p̃figurata ẽ
suꝑetur. Hinc enĩ sibi purgacionẽ isti
uirtute ꝓpria pollicentur. quia nõnulli
eorũ potuer̃ aciem m̃tis ultra omẽm ere¬
aturã transmitere & lucẽ incomutabilis
ueritatis quantula cũq exparte cõtinge¬
re. Quod xp̃ĩanos multos exfide interim
sola iuuentes nõdum potuisse derrident.
Sed quid ꝓdest suꝑbienti & obhoc erubescẽ¬
ti lignũ cõscendere de longin quo ꝓp̾ice¬
re patriã trans marmã : Aud quid obẽ

Expanded text:
unt autem qui se putant ad contemplandum deum et inhaerendum deo uirtute propria posse purgari; quos ipsa superbia maxime maculat. nullum enim uitium est, cui magis diuina lege resistitur et in quod magis accipiat dominandi ius ille superbissimus spiritus, ad ima mediator, ad summa interclusor, nisi occulte insidians alia uia deuitetur aut per populum deficientem, quod interpretatur Amalech, aperte saeuiens et ad terram repromisspugnando transitum negans, per crucem Domini quae Moysi manibus extensis est praefigurata, superetur . Hinc enim purgationem sibi isti virtute propria pollicentur, quia nonnulli eorum potuerunt aciem mentis ultra omnem creaturam transmittere, et lucem incommutabilis veritatis quantulacumque ex parte contingere: quod christianos multos ex fide interim sola viventes, nondum potuisse derident. Sed quid prodest superbienti, et ob hoc erubescenti lignum conscendere, de longinquo prospicere patriam transmarinam? Aut quid obest
Abbreviated transcription (Latin):
tate dixerimus. & intellegentia
quippe & uoluntts ad aliquid dr̃
Uitti est autẽ una queq ad se ipsã
& mens ⁊ essentia. Quo circa tria
hec eo sunt unũ. quo una uitti
una mens una essentia. & qrucqͥd
aliud ad se ipsa singula dicuntur
&iã simul nõpluraliter. sos sin¬
gulariter dicuntur. Co uero
tria quo a se inuicẽ referunt᷑.
Que si equalia nõ essent nosolum
singula singulis s& &iã om̃ibus
singula nõutiq se inuicẽ cape
untur. Memini enĩ me habere
memoriam &intellegentiã. &
uoluntatẽ. Q intellego me intel¬
ligere. & uelle atq meminisse.
Et uolo me uelle & meminisse. &
intellegere. Tottmq meã me¬
moriã. & intellegentiã. ⁊ uolũ
tatẽ. simul memini. Quod enĩ
tam inmemoria quã ipsa meit¬
moria est. lotton igitur memi¬
ni ltem quicquid intellego.
uitelligere me scio. & seio me
uelle quidquid uolo. Quod aut̃
scio memini. Totton igitur in¬
tellegentiã. tottanq uoluntit¬
tem meã memini. Similiter

Expanded text:
 intelligentia quippe et voluntas ad aliquid dicuntur. Vita est autem unaquaeque ad se ipsam, et mens, et essentia. Quocirca tria haec eo sunt unum, quo una vita, una mens, una essentia: et quidquid aliud ad se ipsa singula dicuntur, etiam simul, non pluraliter, sed singulariter dicuntur. Eo vero tria, quo ad se invicem referuntur: quae si aequalia non essent, non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula; non utique se invicem caperomnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velle, et meminisse, et intelligere, totamque meam memoriatatem simul memini. Quod enim tam in memoria est, quam ipsa memoria est. Totam igitur memini. Item quidquid intelligo intelligere me scio; et scio me velle, quidquid volo. Quidquid autem scio, memini. Totam igitur intelligentiam totamque voluntatem memini. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
tia. quo studiosa uoluntate ꝑue¬
nerit. Lã uero usus tertius iuo¬
lunttite est. ꝑtr aͦittente illa que
memoria & intellegentia continẽ¬
tur. Siue ad aliquid ea referat
siue corũ fine delectata conqui¬
escat. Uti est enĩ assumere aliqͥd
in facultate uoluntatis. Prui est
autẽ uti cũ gaudio nõ adhuc
sper s& iam rei. Proide om̃is qui
fruitur utitur. Assumit enim
ali quid infacultatẽ uoluntittis
cũ fine delectationis. Nõ autẽ
om̃is qui utitur fruitur si id
quod in facultatẽ uoluntatis as¬
sumit. Non ꝓpter illud ipsum que¬
legitur tria memoria intellegẽ¬
tia uoluntis. qm̃ nõ sunt tresiu¬
te s& una uitti. nec tres menteᷤ
s& una mens. consequenter utiq
ad se ipsã dicitur. Q uoduero mems¬

Expanded text:
tia, quo studiosa voluntate pervetia, quo studiosa voluntate pervenerit. Jam vero usus tertius in voluntate est, pertractante illa quae in memoria et intelligentia continentur, sive ad aliquid ea referat, sive eorum fine delectata conquiescat. Uti enim, est assumere aliquid in facultatem voluntatis: frui est autem, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei. Proinde omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur; si id quod in facultatem voluntatis assumit, non propter illud ipsum, seigitur tria, memoria, intelligentia, voluntas, quoniam non sunt tres vitae, sed una vita; nec tres mentes, sed una mens: conseqad seipsam dicitur: quod vero mem
Abbreviated transcription (Latin):
EMOTIS IGHUR Paulisꝑ
ceteris. qͥuorum mens de
ipsa certa est. tria hec potissimũ
considerata tractemus. Memoriã.
intellegentiã. uoluntatẽ. In his
enĩ tribus inspici solent &iã inge¬
nia par uulorũ cuius modi p̃ferãt
indolem. Iuato quippe tenatius
lioris ingenii. Cum uero deciuusq
doctrina queritur nõ quanta fir¬
mitate hac facilitate mimine¬
rit. uł quanto a cumine intel¬
legut. s& quid meminerit & quid
intellegit queritur. & quia nõ
tantum qu̾a doctus sit. cõside¬
ratur laudabilis animus s& & iã
quã bonus. nõtantũ quidmimi¬
nerit & quid intellegut uerũ
xiã ⁊ quid uelit atrenditur
Non quanta flagrantia uelit. S&
quid uelit prus. de inde quan¬
tũ uelit. Tunc enĩ laudandus ẽ¬
id quod amad uehementer amans.
tria ingeniũ doctrina usus pri¬
mũ horũ consideratur inillis tri¬
bus quid possit quisq memoria
intellegentia uoluntate. Scdõ
edrũ consideratur quid habeat
quisq in memoria. & intellegen¬

Expanded text:
emotis igitur paulisper caeteris, quorum mens de se ipsa certa est, tria haec potissimum considerata tractemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem. In his enim tribus inspici solent etiam ingenia parvulorum cujusmodi praeferant indolem. Quanto quippe tenacius lioris ingenii. Cum vero de cujusque doctrina quaeritur, non quanta firmitate ac facilitate meminerit, vel quanto acumine intelligat; sed quid meminerit, et quid intelligat quaeritur. Et quia non tantum quam doctus sit, consideratur laudabilis animus, sed etiam quam bonus: non tantum quid meminerit et quid intelligat, verum etiam quid velit attenditur; non quanta flagrantia velit, sed quid velit prius, deinde quantum velit. Tunc enim laudandus eimus vehementer amans, haec tria, ingenium, doctrina, usus, primum horum consideratur in illis tribus, quid possit quisque memoria, intelligentia, et voluntate. Secundum eorum consideratur, quid habeat quisque in memoria, et intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
quenter intellego. Colunttis
&iã mea tottr̃ intellegentiã. to¬
tamq memoriã meã capit. Dũ
toto utor. quod intellego & memi¬
ni. Qua ꝓpter quando in uicẽ sin¬
gulis ⁊ totit & omĩa capiuntur.
omibus totis. Ahec tria unum.
una uita. una mens. una essentia:

Expanded text:
quenter intelligo. Voluntas etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam meam capit, dum toto utor quod intelligo et memini. Quapropter quando invicem a singulis et tota omnia capiuntur, omnibus totis; et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia.
Abbreviated transcription (Latin):
corporis idebatur Nõ utiq
s& ꝓrsus alia. Nam preter
quod illa erat extrinseeus. illã
sentis corporis. hanc imago pre¬
teriti. Sicut & in hac re deqͣ
nunc agimus. & ꝓpter quã pu¬
titiumus. adibendum illud exen
tenetur. aspicitur. amatur.
quandã eficit trinitutẽ. S&
nõ ipsa erit quando fides hec
ianrno. sicut corpus illud in
loco. ua nõ erit. Que uero
tunc erit. quando eã recor¬
dabimur. in nobis fuisse nõ eẽ
alia ꝓfecto erit. Hanc enim
que nunc est. facit res ipsa p̃¬
sens. & animo credentis aficxa.
At illam que erit facras rei
p̃terite imagmatio. mrecordan¬
tis memoria derelicta. Nec illa
igitur trinitis que nunc nõ est.
imago dei erit. Nẽc iste ima¬
go dei ẽ que tunc nõ erit. S& ea
est inuenienda in anima hommis
idest rationali. siue intellectua¬
li imago ereate ereatoris que
in mortaliter inmortalite euis.

Expanded text:
corporis videbatur? Non utique, corporis videbatur? Non utique, sed prorsus alia: nam praeter quod illa erat extrinsecus, haec isentis corporis; hanc, imago praeteriti. Sic et in hac re, de qua nunc agimus, et propter quam putavimus adhibendum illud exemptenetur, aspicitur, amatur, quamdam efficit trinitatem: sed non ipsa erit, quando fides haec in animo, sicut corpus illud in loco jam non erit. Quae vero tunc erit, quando eam recordabimur in nobis fuisse, non esse, alia profecto erit. Hanc enim quae nunc est, facit res ipsa praesens et animo credentis affixa: at illam quae tunc erit, faciet rei praeteritae imaginatio in recordantis memoria derelicta. CAigitur trinitas, quae nunc non est, imago Dei erit; nec ista imago Dei est, quae tunc non erit: sed ea est invenienda in anima hominis, id est rationali, sive intellectuali, imago Creatoris, quae immortaliter immortalitati ejus
Abbreviated transcription (Latin):
constituamꝰ. que fides que nunc
mest nob̾. ttmquã corpusillud
m loco. tta innr̃a memoria. consti¬
tutt est. De qua informatur.
cogitutio recordationis. sic̃ exillo
corpor e acies intuentis. Q uibꝰ
duobus ut trinitiis impleatur
adnumeratur tercia uolunttiᷤ
que fidem in memoria in memoria¬
constitutit. ⁊ quandã eius esigi¬
iem. incontuitu recordationis in¬
pressã conectis. & ungit. Siclit
milla corporis trmittitis uisionis.¬
u̾sionis formã corporis quod uidet᷑.
& confirmationẽ que fit incernen¬
tis aspectu. cõ ungit intentio uo¬
lunttitis. Paciamus gͦ corpus illud
quod cernebatur interisse di lap¬
sum. nec eius remansisse aliquid
millo loco. ad quod indendũ re¬
cuirat aspectus. Num quid ĩmnago
Eĩ corporalis iam trans hacte
atq preterite reman& inme¬
moria unde informetur cogitã¬
tis obtutus. atq utrumq ter¬
cia uoluntate ningatur. eadẽ
trinittis eẽ dicenda est. que fue¬
rat quando species in loco positi

Expanded text:
tituamus, cum fides quae nunc inest nobis, tanquam corpus illud in loco, ita in nostra memoria constituta est, de qua informatur cogitatio recordantis, sicut ex illo corpore acies intuentis: quibus duobus, ut trinitas impleatur, annumeratur tertia voluntas, quae fidem in memoria constitutam et quamdam ejus effigiem in contuitu recordationis impressam connectit et conjungit; sicut in illa corporalis trinitate visionis, formam corporis quod videtur, et conformationem quae fit in cernentis aspectu, conjungit intentio voluntatis. Faciamus ergo corpus illud quod cernebatur, interisse dilapsum, nec ejus remansisse aliquid in ullo loco, ad quod videndum recurrat aspectus: numquid quia imago rei corporalis jam transactae atque praeteritae remanet in memoria, unde informetur recordantis obtutus, atque id utrumque tertia voluntate jungatur, eadem trinitas esse dicenda est, quae fuerat quando species in loco positi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sicut alia pror sus nesciunt.
Quod autẽ aliud sit nonse nosse.
aliud nõse cogititre. iã meodẽ
uolumine hostendimus. S& hanc
etutẽ omititius. que nec inter¬
rogari potest. quid inse agitͥ.
& nos ipsi eius. ualde obliti fumꝰ.
Hinc tantũ nos certos. nos eẽ suffe¬
cerit. quod cum homo de animi
sui natura cogititre potuerit.
atq inuenire qͦd uerum ẽ. alibi
nõ oueni &. quã penes se ipsum.
In uenit autẽ nõ quod nesciebat.
s& unde nõ eogittibat. Quid enĩ scimꝰ
si qͦd est innr̃a m̃te nescimꝰ: Cũ omĩa¬

Expanded text:
quae sicut alia prorsus nesciunt. quae sicut alia prorsus nesciunt. Quod autem aliud sit non se nosse, aliud non se cogitare, jam in eodem volumine ostendimus . 8. Sed hanc aetatem omittamus, quae nec interrogari potest quid in se agatur, et nos ipsi ejus valde obliti sumus. Hinc tantum certos nos esse suffecerit, quod cum homo de animi sui natura cogitare potuerit, atque invenire quod verum est, alibi non inveniet, quam penes se ipsum. Inveniet autem, non quod nesciebat, sed unde non cogitabat. Quid enim scimus, si quod est in
Abbreviated transcription (Latin):
s& cogititre se nõ potest. Quan¬
ta porro intencione mista que
foris sunt. sensibilia feratur.
uł hinc solũ coniei potest. Qͦs
lucis huius aurienda sic auida
est. ut si quis quã minus cautus.
aud nesciens quid inde possit.
accidere. nocturnũ lumen po¬
suerit. ubi iac& infans. inea
parte. ad quã iacentis occuli.
possint retorqueri. nec ceriux
possit inflecti. sic inde eius nõ
remouetur aspectus. ut non¬
nullos. ex hoc &lã. stabones
fieri nouerimus. eã formã de¬
nentibus ocłis quã teneris. &
mollibus consuetudo quod amodo
infixit. Itt ⁊ in alios corporissen¬
sus. quantũ siit illa ettis. inten¬
cione se quasi co artitnt anime
par uulor ũ. Ut quic quid ꝑcar¬
nẽ offendat. aud mliett. hoc solũ
ab orreant ue ementer aud appe¬
tant. Sua uero interiora nõ
cogitent. nec possint ad moneri
ut hoc faciant. quia nõdũ ad¬
monentis signa nouerunt. Ubi
precipuũ locũ uerba obtinent.

Expanded text:
sed cogitare se non potest? Quansed cogitare se non potest? Quanta porro intentione in ista quae foris sunt sensibilia feratur, vel hinc solum conjici potest, quod lucis hujus hauriendae sic avida est, ut si quisquam minus cautus aut nesciens quid inde possit accidere, nocturnum lumen posuerit ubi jacet infans, in ea parte ad quam jacentis oculi possint retorqueri, nec cervix possit inflecti, sic ejus inde non removeatur aspectus, ut nonnullos ex hoc etiam strabones fieri noverimus, eam formam tenentibus oculis, quam teneris et mollibus consuetudo quodam modo infixit. Ita et in alios corporis sensus, quantum sinit illa aetas, intentione se quasi coarctant animae parvulorum, ut quidquid per carnem offendit aut allicit, hoc solum abhorreant vehementer aut appetant: sua vero interiora non cogitent, nec possint admoneri ut hoc faciant; quia nondum admonentis signa noverunt, ubi praecipuum locum verba obtinent,
Abbreviated transcription (Latin):
nire. S& ea que insuperioribꝰ
libris. oe maxime in de cimo¬
libro de anima humana. uł
mente diximus. si lectoris. uł
memoria teneantur. atq re¬
colantur. uł diligentia. meiꝰ¬
dem locis. in quibus conscriptus
recenseatur. nõ hic desidera¬
bat. ꝓlixiorem derci tante in¬
quisicione sermonẽ. Inter cete¬
ra gͦ in libro decimo dixximus.
hominis mentẽ nosse semedipsã.
Nichil enĩ ttm nouit mens. quã
id quod sibi presto est. Nec mẽ¬
ti magis quic quã p̃sto est. qua
ipstisibr.&alia quantũ satis
uisum est adibuimꝰ docum̃tti.
quibus hoc certissime. proba¬
UID Namoe Dicerduẽ
De uifantis mente: Itti
ad huc paruuli. & intã magna
dimersi rerũ ignorantia. ut
illius mentis tenebras mens
hominis. que aliquid nouit ex¬
orreat. An çerã ipsa senosse.
credenda est. S& oitente ni¬
mis mea res. quas ꝑ corporis
sensus. tunto maiore quanto
iouilore coepit delectatione sen¬
tire. nõ ignorare se pot est.

Expanded text:
nire: sed ea quae in superioribus nire: sed ea quae in superioribus libris, et maxime in decimo, de anima humana vel mente diximus, si lectoris vel memoria teneantur atque recolantur, vel diligentia in eisdem locis in quibus conscripta sunt, recenseantur, non hic desiderabit prolixiorem de rei tantae inquisitione sermonem. 7. Inter caetera ergo in libro decimo diximus, hominis mentem nosse semetipsam . Nihil enim tam novit mens, quam id quod sibi praesto est: nec menti magis quidquam praesto est, quam ipsa sibi. Et alia, quantum satis visum est, adhibuimus documenta, quibus hoc certissime probauid itaque dicendum est de infantis mente, ita adhuc parvuli et in tam magna demersi rerum ignorantia, ut illius mentis tenebras mens hominis quae aliquid novit exhorreat? An etiam ipsa se nosse credenda est, sed intenta nimis in eas res quas per corporis sensus tanto majore, quanto noviore coepit delectatione sentire, non ignorare se potest,
Abbreviated transcription (Latin):
qua in quid umagine ꝑambu¬
lat homo. tamen uane contur¬
batur . Tesaurizat. & nescit
uanitatẽ imagmi dei tribuer&
nifi deformẽ cerner& factam.
Iec tantũ ualere illã de for¬
mittitẽ. ut auferat quod ima¬
go eius. satis hostendit dicendo
quã quã mimaginẽ ꝑ ambulat
homo. Qua ꝓpter exutraq
parte ueraciter ꝓnun ciari
potest istti sententia. Et quẽ¬
admodũ dictum est. quã quam
mimagoiẽ ꝑ ambulat homo.
tranen uane conturbatur hõo
itti dicatur quã quã uane cõ¬
turbatur homo. titmen mima¬
gine ambulat. Quã quã enim
magna natura sit. ttamen iuicia¬
ri potuit. quia sũma nõ est.
Q quã quã uiciari potuerit qc
sũma nõ est. ttonen quia sũme
nature capax est. & eẽ par¬
ticebs potest magna naturaẽ.
Queramus igitur in hac imagi¬
ne dei. quandã sui generis
trinitutẽ. ad uiuante ipso qͥ
nos fecit adimaginẽ suã. Non
enĩ alit̃ possumus. hec salubri¬
ter uestigare. & scđm sapien¬
ciã que ab illo est aliquid inue¬

Expanded text:
 in imagine deambulat homo, tamen vane conturbatur. Thesaurizat, et nescit vanitatem imagini Dei tribueret, nisi deformem cerneret factam. Nec tantum valere illam deformitatem, ut auferat quod imago est, satis ostendit, dicendo, Quanquam in imagine ambulat homo. Quapropter ex utraque parte veraciter pronuntiari potest ista sententia, ut quemadmodum dictum est, Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur; ita dicatur, Quanquam vane conturbatur homo, tamen in imagine ambulat. Quanquam enim magna natura sit, tamen vitiari potuit, quia summa non est: et quanquam vitiari potuerit, quia summa non est, tamen quia summae naturae capax est, et esse particeps potest, magna natura est. Quaeramus igitur in hac imagine Dei quamdam sui generis trinitatem, adjuvante ipso qui nos fecit ad imaginem suam. Non enim aliter possumus haec salubriter investigare, et secundum sapientiam quae ab illo est aliquid inve
Abbreviated transcription (Latin):
amsicut iꝑsa INMor¬
iaurtas aNore scđm quendam
modũ dr̃. hab& quippe anima
mortẽ suã. cum uitt beatt ca¬
r&. que uera anime uitu di¬
cenda est. S& in mortalis ideo
nuncupatur qm̃ qualicum q
uita &iã cũ misseirima est. nũ¬
qua de sin& iuuere. Itti quauis
racio uł intellectus. nunc inea
sit sopittis. nunc paruus. nunc
magnus appareat. nunquam
nisi rationalis. & intellectua¬
lis est conma humana. Hac ꝑ
hoc si secł̃m hoc ftictti est. adim̾a¬
ginẽ dei. quod uti ratione. atq
intellectu ad intellegendũ. &
conspiciendũ dm̃ potest ꝓfecto
abmicio quo eẽ cepit. istr tton
magna & mira natura. siue
ita. siue itti obsoletti sit hec
imago ut pene nulla sit. siue
obseura atq de formis. siue cla¬
ra. ⁊ pulera sit semꝑ est. Denq
de formittitẽ dignitatis eius.

Expanded text:
am sicut ipsa immortalitas animae secundum quemdam modum dicitur; habet quippe et anima mortem suam, cum vita beata caret, quae vera animae vita dicenda est; sed immortalis ideo nuncupatur, quoniam qualicumque vita, etiam cum miserrima est, nunquam desinit vivere: ita quamvis ratio vel intellectus nunc in ea sit sopitus, nunc parvus, nunc magnus appareat, nunquam nisi rationalis et intellectualis est anima humana; ac per hoc si secundum hoc facta est ad imaginem Dei quod uti ratione atque intellectu ad intelligendum et conspiciendum Deum potest, profecto ab initio quo esse coepit ista tam magna et mira natura, sive ita obsoleta sit haec imago, ut pene nulla sit, sive obscura atque deformis, sive clara et pulchra sit, semper est. Denique deformitatem dignitatis
Abbreviated transcription (Latin):
eam preteritt recordantes :
atq ad utrumq intententione
tereia copulantes. & quod
erat scilie& inmemoria. nõinde
cogitantibus nob̾. & quod inde
cogitatione formatur. S& qͥ
hoc dicit. nõ discernit aliã nũc
eẽ trutaitẽ. quando p̃sentem
fidẽ tenemus uidemus amamꝰ
in nob̾ aliã nunc eẽ futurã quã¬
do nõ ipsã s& eiis. uł ut imagi¬
narium uestigiũ in memoria
reconditũ recor datione cõtue¬
bimur. & duo hec idest quod
erat mmemaii ł repientis¬
recordantis. tercia uoluntate
iungemus. Quod ut possit
intelligi. sumamus exemplũ.
de corpor alibus rebus. de quibus
in libro undecimo. satis locuti
suonus. Nempe ab inferioribus
ad superiora ascendentes. uł
ab exterioribus ad interiora in¬
gredientes. primã reperieba¬
mus trmitatẽ in corpore quod
uidetur. & acie uidentis. que cũ

Expanded text:
eam praeteritam recordantes, eam praeteritam recordantes, atque id utrumque intentione tertia copulantes, et quod erat scilicet in memoria, non inde cogitantibus nobis, et quod inde cogitatione formatur. Sed qui hoc dicit, non discernit aliam nunc esse trinitatem, quando praesentem fidem tenemus, videmus, amamus in nobis; aliam tunc futuram, quando non ipsam, sed ejus velut imaginarium vestigium in memoria reconditum, recordatione contuebimur, et duo haec, id est, quod erat in memoria retinentisrecordantis, tertia voluntate jungemus. Quod ut possit intelligi, sumamus exemplum de corporalibus rebus, de quibus in libro undecimo satis locuti sumus . Nempe ab inferioribus ad superiora ascendentes, vel ab exterioribus ad interiora ingredientes, primam reperimus trinitatem in corpore quod videtur, et acie videntis quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
Boiz aureo.utcuoi
anime natura sit inmor¬
talis. nec abinicio quo ereatii ẽ
umquã de icebs eẽ de sistat. id
quod nichil melius hab&. nõcũ
est eius inmortalitate ꝑdur&.
Quid uero melius meius natura
creatum est. quod quã ad sui
creatoris onaginẽ facta est: Hõ
igitur infidei retencione. con¬
templatione dileccione. que nõ
erit semper. se mea quod sẽꝑ
erit inuinienda est. quã diei
oporteat imaginẽ dei. An ad¬
huc utrũ se res habeat aliquan¬
to diligentius atq obstrusius.
ꝑ scrutabimur. Dici enĩ potest.
nõ perire istt̃ trmnitatem anã
cum fides ipsa transierit. Quia
sic̃ nunc eam & memoria tenemꝰ
& cogiatione cernimus. & uo¬
luntate diligimus. itt &iam
tunc. cũ eam nos habuisse me¬
moria tenebimus. & recolemꝰ.
& hoc utrumq tercia uoluntate
iungemus eadem trinitas ꝑmane¬
bit. Qm̃ si nullũ in nob̃. quasi
uestigiũ transiens reliquerit
ꝓfecto nec inmemoria nr̃a. eius
aliquid habebimus. quo recuiramꝰ

Expanded text:
bsit autem ut cum animae natura sit immortalis, nec ab initio quo creata est, unquam deinceps esse desistat, id quo nihil melius habet, non cum ejus immortalitate perduret. Quid vero melius in ejus natura creatum est, quam quod ad sui Creatoris imaginem facta est ? Non igitur in fidei retentione, contemplatione, dilectione, quae non erit semper, sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteat imaginem Dei. 5. An adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enim potest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus; ita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam si nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ibꝰ literiẜ meis nõsolũ pĩe
lectorem. s atiã liberũ corregto¬
rem de siderem. multo matene
uihis ubi ipsa magnitudo questio¬
nis. ut inã tũ multos iuento¬
res habere poss&. quã multos
contradictoreᷤ hab&. Uerũptam̃
sic̃ lectorem. meũ nobo eẽ michi
deditũ. itti correctorem noli sibi
lle me nõ amae amplius. quã ha¬
tholicã fidem. Ille se nõ ama am¬
plius quã hatolicã uerititem.
Sic̃ illi dico noli mĩs literis. quasi
scripturis canonicis inseriure s
millis. & quod nõ credebas cũ in¬
ueneris iouncdant̃. crede. Inistiᷤᷤ
aut̃ quod certũ nõ abebas. nisi
certũ intellexeris. noli firme
retoere. ttti illi dico noli mãs
literas. ex tua opinione uł con¬
tencione. sed exdiuma leccione
uł inconcussa racione corrigere:
Si quid meis ueri cõp̃ enderis ex¬
istendo nõ est meũ. Ad intelle¬
genelo. & amando. ⁊ tuũ sit & meũ.
Si quid aut̃ falsi cõuiceris errãdo
fuerit meũ. Sed iam cauendo.

Expanded text:
in omnibus litteris meis, non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desiderem, multo maxime in his ubi ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos inventores habere posset quam multos contradictores habet. Verumtamen sicut lectorem meum nolo esse mihi deditum, ita correctorem nolo sibi. Ille me non amet amplius quam catholicam fidem, iste se non amet amplius quam catholicam veritatem. Sicut illi dico, Noli meis litteris quasi Scripturis canonicis inservire; sed in illis et quod non credebas, cum inveneris, incunctanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere: ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentione, sed ex divina lectione vel inconcussa ratione corrigere. Si quid in eis veri comprehenderis, existendo non est meum, at intelligendo et amando et tuum sit et meum: si quid autem falsi conviceris, errando fuerit meum, sed jam cavendo
Abbreviated transcription (Latin):
Mallems leg̾erdo.
Quã legenda diclan¬
do laborare. Qui aut̃
hoc nolunt credere. experiri uͦ
& possunt & uolunt. dent oꝑani
qua uł meis inquisicionibus respõ¬
deatur. uł interrogacionibus alioꝵ
quas pro mea ꝑsona. quas inserui¬
cio xp̃i gero. & ꝓstudio quo fidẽ
nr̃am aduersuᷤ errorem carnaliũ.
& animaliũ hominũ. mimiri mar¬
desco. necesse est me pati. & tude¬
ant qũã facile abisto labore me
temperem. & qranto aetiã gaudio
stilũ possim habere feriatũ. Quod
si ea quelegimus de is rebus suffi¬
cient̃ editti in latoio sermone. aud
non sunt. aud nõ inueniuntur. aud
certe dificile a nob inueniri que¬
unt. Grece aut̃ lingire nonsit
nobis tantus habitus ut talium
rerũ libris legendis & intellegẽ¬
dis ullo mͦ repericour idonei.
eis seruus factus sũ flagitantibꝰ
ut eorũ in xp̃o laudabilibꝰ stu¬
diis lingua hac stilo mõ qusbiguiᷤᷤ
inme lrarittiᷤ agitat maxime ser¬
uiã. ego que ipse multa que ne ᷤ¬

Expanded text:
malle me legendo quam legenda dictando laborare. Qui autem hoc nolunt credere, experiri autem et possunt et volunt, dent quae legendo vel meis inquisitionibus respondeantur vel interrogationibus aliorum, quas pro mea persona quam in servitio Christi gero, et pro studio quo fidem nostram adversum errorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quam facile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobis tantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, eis servus factus sum flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nes