comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głificabit sc̃õs suos. ipse cum illis głosus et głificatus
apparens. claritate potentie sue clarificans eos. sicut
et idem patti dñs ait. & claritatiui quam dedisti mͥ
dedi eis. & alib. fulgebunt inquit iusti. sicut solĩ
regno patris mei. Quia głosa ⁊ ꝑpetua gła głifi¬
cati inuidicio cum xp̃o: apparebunt electi. ueniet
gͦ uemiet iniudicio apparere cum sc̃is sins głifi¬
catus. qui iniquis appariit in passione sua
despectus. ⁊ qui ante pilatum ⁊ pontifices udeoꝵ
in primo aduentu apparuit humilis. ⁊ pusillꝰ.
ni socło głosus. magnus et excelsus apparebit
ds. ⁊aminirabilis in omnib qui crediderunt.
one. ammirabilis in natiuitate. aminirabilis
in resurrectione. ammirabił in ascensione. ip
ut credendum ẽ crediderunt. inultimi uidiciz
reuelatione. ut ab illo mirabili. mirabiles fac¬
ti uuant cum illo inec̃num glorificati. Ip̃e
ẽ enim mirabilis ds̃. de quo ysaias ait. & uo¬

Expanded text:
ificabit sanctos suos, ipse cum illis gloriosus, et glorificatus apparens, a claritate potentiae suae clarificans illos: sicut et idem Patri Dominus ait: Et claritatem quam dedisti mihi, dedi eis . Et alibi: Fulgebunt inquit justi sicut sol, in regno Patris mei . Qua gloriosa et perpetua gloria glorificati, in judicio cum Christo apparebunt electi. Veniet ergo, veniet in judicio apparere in sanctis suis glorificatus, qui iniquis apparuit in passione sua despectus. Et qui ante Pilatum et pontifices Judaeorum in primo adventu apparuit humilis et pusillus, in secundo gloriosus, magnus et excelsus apparebit Deus, et admirabilis fieri in omnibus qui crediderunt. one, admirabilis in nativitate, admirabilis in resurrectione, admirabilis et in ascensione. Ipsut credendum est crediderunt, in ultimi judicii revelatione, ut ab illo mirabili mirabiles facti, vivant cum illo in aeternum glorificati. Ipse est enim mirabilis Deus, de quo et Isaias ait: Et vo
Abbreviated transcription (Latin):
maxime tamen nocturnis horis. Et ideo omni
tempore siue ieuinii siie prandii: si tempus
fuetit prandii. mox ut surtexerure a cena sede¬
ant omnes in unum: & legat unus collationes
uł uitas patrum. aut ccite ałiquid quod edifi¬
cet andientes. Non autem eptaticum aut regũ:
quia infirmis intellectib non ecre utile illa hora
banc scripturam audire: auis uero horis legantꝰ.
Si autem ieiumꝰ dies fuetit: dicca uespeta partuo
interuallo mox accedant ad lectionem collatõ¬
numut iliximus: &e lectis quatuor aut quinq
foliis. uł qͣntiur hora ꝑmittit: om̃ib in unum
occurrentib per hanc moram lectionis. Si qͥs
force in assignato sibi commisso fuerit occupatꝰ:
eccutrat. Omnes ergo in unum positi cõpleant
Et exeuntes a completoriis: nulla sit licentia de¬
mo ciniquam oqui aliquid. Quod si iuentꝰ
fuerie quisptam hanc preuaricati taciturnita¬
tis regulam. grauiuindicte subiaceat: excepto

Expanded text:
maxime tamen nocturnis horis. Et ideo omni maxime tamen nocturnis horis. Et ideo omni tempore sive jejunii, sive prandii, si tempus fuerit prandii, mox ut surrexerint a coena, sedeant omnes in unum, et legat unus Collationes vel Vitas Patrum, aut certe aliquid quod aedificet audientes; non autem Eptaticum, aut Regum quia infirmis intellectibus non erit utile illa hora hanc scripturam audire: aliis vero horis legantur. Si autem jejunii dies fuerit, dicta vespera, parvo intervallo mox accedant ad lectionem Collationum, ut diximus, et lectis quatuor aut quinque foliis, vel quantum hora permittit, omnibus in unum occurrentibus per hanc moram flectionis. Si quis forte in assignato sibi commisso fuerit occupatus, occurrat. Omnes ergo in unum positi compleant. Et exeuntes a completoriis nulla sit licentia denuo cuiquam loqui aliquid. Quod si inventus fuerit quisquam praevaricari hanc taciturnitatis Regulam, graviori vindictae subjaceat: excepto
Abbreviated transcription (Latin):
mirmurent. Hoc ante omĩa admonentes: ut
ten ad sextam reficiant frẽs. ee ad scram
cenent. a pentecosten autem cota estate si la¬
bores agrorum noti bũdent monachi: aut nimue¬
trs estatis non ꝑturbat quarta ⁊ sexta fena
ieuinent usq ad nonam. Reliquis uero dieb
ad sextam prandeant. Que prandii sexta si oꝑa
in agris rabueruit iant estatis fetuor minuis
faerit continuanda etit: &e in abbatis sit ꝓuidẽ¬
tia. Et sic omĩa temperet atq disponat: qualit̾¬
&e anime saluentur. ce quod faciunt stĩs. absq
ulla murmmutatione facrant. ab idib autem sep¬
tembris usq ad caput quadragesime: ad nonam
semꝑ teficiant. In quadragesima uero usꝙ ad pa¬
cha: ad uesꝑam reficiant. Ipsa tamen uespera
sic agatur ut lumine lucerae non indigeant
teficientes: sed luce adhuc diei omĩa consũmen¬
tur Sed ce om̃i tempore siue cene siue tefectio¬
is pora: sic tempecitur ut cum luce fiant oĩa¬

Expanded text:
murmurent. Hoc ante omnia admonentes ut murmurent. Hoc ante omnia admonentes ut ten ad sextam reficiant fratres et sera coenent. A Pentecoste autem tota aestate, si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat, quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam. Reliquis vero diebus ad sextam prandeant. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint, aut aestatis fervor nimius fuerit, continuanda erit, et in abbatis sit providentia. Et sic omnia temperet atque disponat, qualiter animae salventur, et quod faciunt fratres, absque justa murmuratione faciant. Ab idibus autem Septembris usque ad caput quadragesimae ad nonam semper reficiant. In quadragesima usque ad Pascha ad vesperam reficiant. Ipsa tamen vespera sic agatur, ut lumine lucernae non indigeant reficientes, sed luce adhuc diei omnia consummentur. Sed et omni tempore sive coenae, sive refectionis, hora sic temperetur, ut cum luce fiant o
Abbreviated transcription (Latin):
uero quadrupedum om̃imodo ab omnib absti¬
neatur comestio: preter omnino debiles oe egro¬
alius sic: alius uero sio Edideo cum aliqua
sccupulesitate: a nob̾ mensura uictus aliorum
constituitur. ẽ amen infirmorũ contuentes un¬
becillitatem: credimꝰ eminã tum ꝑ singulos suf¬
ficere ꝑ diem. Q uib aucem donat ds̃ toleran¬
tiam abstiuentie: ꝓptiam se habituros merte¬
dem sciant. Q uod si aut loci necessitas. uł la¬
bor aut arddor estatis amplius poposcerit. in
arbitrio puoris consistat: considerans in om̃i¬
bus ne subripiat sacietas aut ebriecas. Licet
legamus uinum monachorũ omnino non eẽ:
potest: saltm uł hoc consentiamus. ut non usꝙ
ad facietatem bibamus sed parcius: quia uinũ
apostatare facit etiam sapientes. ubi autem
necessitas loci exposcit ut nec suprascripta men¬
suta inueniri possie. s multominus aut ex toto
nichil: benedicant dm̃ qui ibi habitant oe nõ

Expanded text:
vero quadrupedum omnino ab omnibus abstivero quadrupedum omnino ab omnibus abstineatur comestio, praeter omnino debiles et aegroalius sic, alius vero sic . Et ideo cum aliqua scrupulositate a nobis mensura victus aliorum constituitur. Tamen infirmorum contuentes imbecillitatem, credimus eminam vini per singulos sufficere per diem. Quibus autem donat Deus tolerantiam abstinentiae, propriam se habituros merceper diem. Quod si aut loci necessitas, vel labor, aut ardor aestatis amplius poposcerit in arbitrio prioris consistat. Considerans in ombus ne subrepat satietas aut ebrietas, licet legamus vinum omnino monachorum non esse. potest, saltem et hoc consentiamus ut non usque ad satietatem bibant, sed parcius, quia vinum apostatare facit etiam sapientes. Ubi autem necessitas loci exposcit, ut nec suprascripta mensura inveniri posset, sed multo minus, aut ex toto nihil; benedicant Deum qui ibi habitant, et non
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. sentenciam dampnationis incurrant. secl
pocius de fideli amministratione. ab ip̃o cuius mi¬
nistri eẽ noscuntur. ineffabilit̾ remunerari me¬
reantur ⁊ xlii. Quib hons oporcet solitarios

Expanded text:
fuerat, sententiam damnationis incurrant; sed fuerat, sententiam damnationis incurrant; sed potius de fideli administratione ab ipso, cujus ministri esse noscuntur, ineffabiliter remunerari mereantur CAPUT XLII. Quibus horis oporteat solitarios
Abbreviated transcription (Latin):
enda non eos haberoi ducit cupiditas. s cogit
uiuendi neorssitas. Porro si tales fuerint. qui
nec suas nec eccłie ualeant habere possessiones.
hoꝵ necessitatib prouidentissima gub̾natione
de facultatib eccłie p̃lati debent subuenire. il¬
lud prosꝑi attendentis. quod habet inqͥt eccłia.
cum omnib nichil habentib cominune ha¬
beat. S et eorum curam nicħominus gere¬
re debent. quos aut infirmitas aut senectꝰ
ad grauat. Post hec aut̃ memorari oportet
hoc quod in actib apłoꝵ legitur. Afferentes
inquit p̃cia predioꝵ suorum: ⁊ ponebant ante
pedes apłocum: Distribuebatur aut̃ singulis ꝓ¬
ut uniciuꝙ opuserat. Item. Neq egens quisquã
eẽ aliquid dicebat. sed erant illis omnia cõmu¬
nia. Ita gͦ et solitarii. nec suum quicqͣm dicant
s sint fideles dispensatores. et ea que pauꝑibus
dare debent. non minis in suos usus reflectant. ne
quod absit cum uida quiloculos domini furatus

Expanded text:
enda non eos habendi ducit cupiditas, sed cogit enda non eos habendi ducit cupiditas, sed cogit vivendi necessitas. Porro si tales fuerint qui nec suas nec Ecclesiae velint habere possessiones, horum necessitatibus providentissima gubernatione de facultatibus Ecclesiae praelati debent subvenire, illud Prosperi attendentes: Quod habet, inquit, Ecclesia, cum omnibus nihil habentibus commune habeat. Sed et eorum curam nihilominus gerere debent, quos aut infirmitas aut senectus aggravat. Post haec autem memorari oportet hoc, quod in Actibus apostolorum legitur: Afferentes, inquit, pretia praediorum suorum: et ponebant ante pedes apostolorum. Distribuebantur autem singuli, prout unicuique opus erat . Item: Neque egens quisquam esse aliquid dicebat; sed erant illis omnia communia . Ita ergo et solitarii nec suum quidquam dicant, sed sint fideles dispensatores, et ea quae pauperibus dare debent, non nimis in suos usus reflectant: ne quod absit, cum Juda, qui loculos Domini furatus
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate. s etiam cum laude pietatis accipit a
popło dispensanta. et fidelit̾ dispensata. quia om̃ia
sua aut reliquit. aut eccłe reb iuxit. et se in
numero pauꝑum panꝑtatis amore constituit. ita
ut unde pauꝑib subministrat. inde etiã tanqͣm
pauꝑ uoluntarius uiuat. De eatem re etiã in
regula canonicoꝵ legitur ita. Monachi namꝙ
siue solitarii qui euangłicum p̃ceptum sequẽ¬
tes. distractis atꝙ renuinciatis omnib patri¬
monia sua xp̃o dederunt. merito de facultatib
eccłie subsidium temporale accipiunt. ut quia
toto mentis desidetio celestia appetunt. sic in
hac ꝑegrinationis uia sumꝑtib dominicis sus¬
tententur. quatinꝰ ad ea que contempserunt
minime redire qualibet necessitatis catisa com¬
pellantur. Item ibi clericos quos uoluntas aut
natiuitas pauꝑes fecit in congrogatione uinen¬
tes necessaria uite accipiant. quia ad ea accipi¬

Expanded text:
cupiditate, sed etiam cum laude pietatis accipit a cupiditate, sed etiam cum laude pietatis accipit a populo dispensanda, et fideliter dispensat accepta; quia omnia sua aut reliquit aut Ecclesiae rebus junxit, et se in numero pauperum paupertatis amore constituit, ita ut unde pauperibus subministrat, inde etiam tanquam pauper voluntarius vivat. De eadem re etiam in Regula canonicorum legitur ita: Monachi namque sive solitarii, qui evangelicum praeceptum sequentes distractis atque renuntiatis omnibus patrimonia sua Christo dederunt, merito de facultatibus Ecclesiae subsidium temporale accipiunt; ut quia toto mentis desiderio coelestia appetunt, sic in hac peregrinationis via sumptibus Dominicis sustententur, quatenus ad ea quae contempserunt minime redire qualibet necessitatis causa compellantur. Item ibi: Clericos, quos voluntas aut nativitas pauperes fecit, in congregatione viventes, necessaria vitae accipiant; quia ad ea accipi
Abbreviated transcription (Latin):
rius omnia sua aut parentib reliquerunt. aut
uendita pauꝑib erogauerunt. Scl postea cũ
facti siussent ep̃. non contempsetunt cicħ̃e fi
cultates. s fidelissime dispensauerunt. Istigͦ
tam scĩ uiri atꝙ ꝑfecti. tanquam pontifices fac¬
tis euidentib clamant. posse et debere fien qd̵
fecerunt. Qui utiq homines tam scłarium. ꝗͣ
diuinarum litterarum sine ambiguitate doctis.¬
simi si scirent res eccłie debere contempni. nunꝗͣ
eas haberent. qui omnia sua reliquerant. Unde da¬
tur intelligi. quod tanti ac tales uiri. qui uolentes
fieri discipłi xp̃i renunciauerunt ominib que habe¬
bant: non ut possessores sed ut procuratores eccłie fa¬
cultates possidebant. E iccuro res eccłie nichil ali¬
ud scientes ec̃ nisi uota fidelium. precra peccatorũ.
et patrocina ponꝑum. non eas iudicauerunt in
usus suos. ut propͥass ut commendatas pauꝑibus
diuiserunt. Item ib sacerdos inquit non solũ sine

Expanded text:
rius omnia sua aut parentibus reliquerunt, aut rius omnia sua aut parentibus reliquerunt, aut vendita pauperibus erogaverunt. Sed postea cum facti fuissent episcopi, non contempscultates, sed fidelissime dispensaverunt. Isti ergo tam sancti viri tamque perfecti pontifices factis evidentibus clamant posse et debere fieri quod fecerunt. Qui utique homines, tam saecularium quam divinarum litterarum sine ambiguitate doctissimi, si scirent res Ecclesiae debere contemni, nunquam eas haberent, qui omnia sua reliquerant. Unde datur intelligi quod tanti ac tales viri qui, volentes fieri discipuli Christi, renuntiaverunt omnibus quae habebant, non ut possessores, sed ut procuratores Ecclesiae facultates possidebant. Et ideo res Ecclesiae nihil aliud scientes esse nisi vota fidelium, pretia peccatorum et patrimonia pauperum, non eas vindicaverunt in usus suos ut proprias, sed ut commendatas pauperibus diviserunt. Item ibi: Sacerdos, inquit, non solum sine
Abbreviated transcription (Latin):
ichil gͦ proptiũ solitarii habeant. preter
utensilia. et uilia supelloctilia. sine quib
stem simplicem. aut de propͥo labore. aut de
fidelium oblatione habeant. Quicquid aut̃
his suꝑfuerit. pauꝑib tribuant. Na i sicut
in suꝑiori capitulo continetur. licium ẽ eis
a populo oblata susciꝑe. ad suam et pauꝑum
indigentiam sustentandam. Unde in libro pros¬
peri ita legitur. Propt̾ea inquit ds̃ uoluit cul¬
tores suos omnib que habentur in mundo renũ¬
ciare. ut exclusa mundi cupiditate. diuina
in eis caritas possit augeri. uel perfici. & ideo
offerri. sacerdotibus ac ministris distribui de¬
bere constituit. ut deuotissimo ppło uite ne¬
cessaria ministrante. ipsi creatori ac pastiri suo
lib̾is mentbus ministrent. atꝙ in enis cultu
sine ulla sollicitudine corporali proficerent.
ne t̾renis occupationib implicati. officio suo
dignas excubias strenue curare non possent.
Item ibi. Demiq sc̃s paulinus. etbeatus hyla¬

Expanded text:
ihil ergo proprium solitarii habeant praeter utensilia et vilia supellectilia sine quibus stem simplicem, aut de proprio labore, aut de fidelium oblatione habeant. Quidquid autem his superfuerit, pauperibus tribuant. Nam, sicut in superiori capitulo continetur, licitum est eis a populo oblata suscipere, ad suam et pauperum indigentiam sustentandam. Unde in libro Prosperi ita legitur: Propterea, inquit, Deus voluit cultores suos omnibus quae habentur in mundo renuntiare, ut exclusa mundi cupiditate, divina in eis charitas possit augeri vel perfici. Et ideo ominus jussit offerri, sacerdotibus ac ministris distribui debere constituit, ut devotissimo populo vitae necessaria ministrante, ipsi Creatori ac pastori suo liberis mentibus ministrarent, atque in ejus cultu sine ulla sollicitudine corporali proficerent; ne terrenis occupationibus implicati, officio suo dignas excubias strenue curare non possent. Item ibi: Denique sanctus Paulinus, et beatus Hila
Abbreviated transcription (Latin):
tus. agnoscitur. Siue enĩ ille qui in pri-¬
ma mundi est conditione formatus. si¬
ue hic qui post consũmationẽ dius mun¬
di futurus est. equalitea in se diuinã prefer¬
re probatur imaginẽ. idcirco unus homo
uiuersitas appellata est: quia diuinę
potentiȩ. nec preteritũ est aliquid. nec
ad nouissimos. eque transcurrens. una
quedã est imago substantie: differentia
deinceps ob hanc ut arbitror causãm.
pondere eis. qͥ ambientes inqͥrunt. si peccatũ

Expanded text:
tus agnoscitur. Sive enim ille qui pritus agnoscitur. Sive enim ille qui prima mundi est conditione formatus, sive hic qui post consummationem totius mundi futurus est, aequaliter in se divinam praeferre probatur imaginem. Idcirco unus homo universitas appellata est, quia divinae potentiae nec praeteritum aliquid nec fad novissimos transcurrens, una quaedam est imago substantiae: differentia deinceps ob hanc, ut arbitror, causam inpondere eis qui ambigentes inquirunt an peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
esse modũ certissimũ: creatoris sapientia ter¬
minatũ. Sicut enĩ quilibet hic homo quanti¬
tate corporis terminatus. modusq substantiȩ
eius est qualitas. quȩ simul cũ suꝑficie cor¬
poris explicatur: sic arbitror uelud in uno
quodã orpore totã plenitudinẽ humanita¬
tis ab i auersitatis auctore prescientiȩ uirtu¬
te cõplexam: & hoc scripturã insinuare cũ
dicit. Et fecit deus hominẽ: ad imaginẽ dĩ
fecit illũ. Non enĩ imago hȩc in parte na¬
ture est: nec in uno aliquo. qui in singula¬
ritate ꝓpria cernitus. ista grã terminat᷑.
s in omne genus equalitte. hec talis ac tan¬
ta pocentia uirtucis excurrit. Huius autẽ
rei signũ est qđ mens equaliter omnib
inserta est. uniuersis etiã cogitandi &e re¬
cogicandi constat int̾e rationẽ. cȩteraq om¬
nia. quib diuine naturȩ similitudo de¬
claratux in eo qui est ad imaginẽ dei fac¬

Expanded text:
esse modum certissimum Creatoris sapientia teresse modum certissimum Creatoris sapientia terminatum. Sicut enim quilibet hic homo quantitate corporis terminatur, modusque substantiae ejus est qualitas, quae simul cum superficie corporis explicatur, sic arbitror velut in uno quodam corpore, totam plenitudinem humanitatis ab universitatis auctore praescientiae virtute complexam: et hoc Scripturam insinuare, cum dicit: Et fecit Deus hominem; ad imaginem Dei fecit illum. Non enim imago haec in parte naturae est, nec in uno aliquo qui in singularitate propria cernitur ista gratia terminatur, sed in omne genus aequaliter haec talis et tanta potentia virtutis excurrit. Hujus autem rei signum est, quod mens aequaliter omnibus inserta est: universis autem cogitandi et recogitandi constat inesse rationem, caetera omnia quibus divinae naturae similitudo declaratur, in eo quod ad imaginem Dei fac
Abbreviated transcription (Latin):
detus. Causam uero tanti huius artificis.
soli quidẽ intelligunt. qui ueritatẽ ꝓpriiᷤ
oculis intuentur. & uerbi ministri sunt.
nos autẽ sicuti est possibile. comiecturis qͥ¬
busdã. atq inditus ueritatis uestigia ꝑse¬
quentes: qd incidit animo ñ enuntian¬
di modo ꝓferimus. sed exertitii loco deuo¬
tis auditorib intimamus. Quid est ergo
qł de his excogitare potuimus: Dicens
significantia. omne hominũ genus osten¬
dit. Non enĩ nunc adã in conditione nomi¬
natus est sicut in consequentib declarat
historia: s nomen homini creatĩ cuilibet
homini generale est. Hinc ergo ex hac
generali naturȩ appellationẽ tale quid
exxogitart cõpellimua: qđ diuina uirtus atꝙ
precientia. omne humanã naturã in prima
condicione cõplexa esse uideatur. Oportet
enĩ deo nichil indefinitũ in his quȩ ab eo cre¬
ata sunt estimari. s singulis corũ quȩ sunt.

Expanded text:
deretur. Causam vero tanti hujus artificis deretur. Causam vero tanti hujus artificis soli quidem illi intelligunt, qui veritatem propriis oculis intuentur, et verbi ministri sunt; nos autem, sicut est possibile, conjecturis quibusdam atque indiciis veritatis vestigia prosequentes, quod incidit animo, non enuntiativo modo proferimus, sed exercitii loco devotis auditoribus intimamus. Quid est ergo quod de his excogitare potuimus? Dicens significantia omne hominum genus ostendit. Non enim nunc Adam in conditione nominatus est, sicut et in consequentibus declarat historia: sed nomen homini creato, non cuilibet homini generale est. Hinc ergo ex hac generali naturae appellatione, tale quid excogitare compellimur, quod divina virtus atque praescientia omnem humanam naturam in prima conditione complexa esse videatur. Oportet enim Deo nihil indefinitum in his quae ab eo creata sunt aestimare, sed singulis eorum quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
istens ad essentiã diuino consilio transiu¬
iatur. Et sicut inpressam in aere figuram.
scm̃ enuangeliũ cesaris appellat imaginẽ.
ꝑ qd addistimus qđ iuxta figurã quedã
simlitudo sit cesaris. in subiecto autẽ dif¬
ferentia eius appareat: ita & in presenti
ratione pro figuris ea quȩ sunt in con¬
templatione diuine naturȩ humanȩq
cernentes. eoꝵ quib eadẽ similitudo est in
subiecto prorsus differentiã repperimus.
quã incuitu mentis in increata creataq
conspicimus. S m̃ igit᷑ diuinitas eadem
semꝑ est. homo uero ꝑ creationẽ factus.
ir mutatione cepit existere. cognationẽq
quandã udetur habere. cũ natura uerti¬
bili: id circo qui nouit omnia ante quã fi
humani motus arbitrii. quia id qđ futu¬
rũ erat inspexit. tribuit imagini differen¬
tiam maris &e feminȩ: que iam ñ ad diui¬
nã formã. principalemq respiceret. s uti
dictũ est. in rationali nature ꝓpinquare ui¬

Expanded text:
istens ad essentiam divino consilio transmuistens ad essentiam divino consilio transmutatur. Et sicut impressam in aere figuram sanctum Evangelium Caesaris appellat imaginem, per quod addiscimus quod juxta figuram quidem similitudo Caesaris, in subjecto autem differentia ejus appareat, ita et in praedictis ratione pro figuris sunt ea quae in contemplatione divinae naturae humanaeque cernuntur; eorum quibus eadem similitudo est, in subjecto prorsus differentiam reperimus, quam intuitu mentis increata natura creataque conspicimus. Quoniam igitur Divinitas ipsa semper est, homo vero per creationem factus ex mutatione coepit existere, cognationemque quamdam videtur habere cum natura vertibili: idcirco qui novit omnia antequam fianhumani motus arbitrii, id quod futurum erat inspexit, tribuens imagini differentiam maris et feminae, quae jam non ad divinam formam principalemque respiceret, sed, uti dictum est, irrationabili naturae propinquare vi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ spontanea quȩdã res est. & nullius sub¬
iecta dominio. Quod autẽ quadã necessi¬
tate coactũ est. uirtus esse iam ñ potest.
Cum ergo pene in oranib primeue forme pul¬
chritudinem. figurãq imago demonstret.
nisi in aliquo differat.iam ñ erit similitu¬
do. s ip̃m atq equale illi ꝑ omĩa demoni¬
trabituꝵ. qđ in omnib inmutabile cõpro¬
babitur. In quo ergo diuinitatis & simi¬
litudinis eius distantiã ꝑuidemus. In
hoc ꝓculoubio qđ diuin̾itas increata est
hec autẽ creatione subsistit: quȩ ꝓptietatis
differentia. rursus aliarũ ꝓprietatũ conse¬
quentiã ꝓtulit. Occurrit enĩ cunctis in dubi¬
tata ꝓfessio: q increata natura in cõmu¬
tabilis sit. & semꝑ eodem modo ꝑmaneat.
sreatã uero ñ posse sine mutatione ꝑsistere.
Ipse deniq ex nichilo ad existentiã transitꝰ.
motus quidã erat atq conuersio: cũ ñ ex¬

Expanded text:
enim spontanea quaedam res est, et nullius subenim spontanea quaedam res est, et nullius subjecta dominio. Quod autem quadam necessitate coactum est, virtus esse jam non potest. Cum ergo pene in omnibus primaevae formae pulchritudinem formamque imago demonstret, nisi in aliquo differat, jam non erit similitudo, sed ipsum atque aequale illi per omnia demonstrabitur, quod in omnibus immutabile comprobatur. In quo ergo Divinitatis et similitudinis ejus distantiam pervidemus? In hoc procul dubio, quod Divinitas increata est, haec autem creationi subsistit, quae proprietatis differentia rursus aliarum proprietatum consequentiam protulit. Occurrit enim cunctis indubitata professio, quod increata natura incommutabilis sit et semper eodem modo permaneat, creatura vero non possit sine mutatione persistere. Ipse denique ex nihilo ad existentiam transitus, motus quidam erat atque conversio, cum non ex
Abbreviated transcription (Latin):
que ei suppetunt daret. aliquid uero iui¬
dia cogente subtraheret. S perfecte boni¬
tatis speties in eo est. ut hominẽ qui ñ
erat. in generatioẽm ꝓduceret. bonorũ ꝙ
ñ possit numero facile cõprebendi: idat¬
co genaerali quadã uoce uniuersa simul
scriptura cõplectens. significare curauit.
cũ ad imaginẽ di factũ hominẽ retulit.
E quale est enĩ hoc. ac si diceret bumanã
naturã omnis boni factam esse parti¬
cipẽ. Si enĩ bonitatis est plenitudo dun¬
nitatis. & huius homo imago est. ꝓfec¬
to ut in plenitudine sit omnis boni.
hec imago iuxta primeuã formã similitu¬
uinẽ possidet. Est igit᷑ in nobis boni condi¬
tio. totiusq uirtutis ac sapientis & quio¬
quid illuo est. qđ optimum possit intel¬
ligi. Pre omĩb uero qd̾ ab omni necessi¬
tate siberi sumus. nec subiugati quada
naturali potentia. s arbitrio ꝓprio con¬
suiũ quo placuerit inclinamus. uirtus

Expanded text:
quae ei suppetunt daret, aliquid vero inviquae ei suppetunt daret, aliquid vero invidia cogente subtraheret, sed perfectae bonitatis species in eo est, ut hominem qui non erat in generationem produceret, bonorumque non possit numero facile comprehendi, idcirco generali quadam voce universa simul Scriptura complectens significare curavit, cum ad imaginem Dei factum hominem retulit. Aequale enim est hoc, ac si diceret, humanam naturam omnis boni factam esse participem: si enim bonitatis est plenitudo divinitas, et hujus homo imago est, profecto et in plenitudine sit omnis boni haec imago, juxta primaevam formam similitudinem possidet. Est igitur in nobis totius boni conditio, totiusque virtutis et sapientiae, et quidquid illud est quod optimum possit intelligi, prae omnibus vero quod ab omni necessitate liberi sumus, nec subjugati quadam naturali potentia, sed arbitrio proprio ad consilium quod placuerit inclinamus; virtus
Abbreviated transcription (Latin):
In his enĩ utrisq uersantur uniuersa. quib¬
quib continetus humana substantia: s
prelatũ c̾e̾ id qd in nobis intellectuale ẽ.
ei rei quã humane ꝓpagationi seruire
uidemus. ordine ipso conditionis exequen¬
te didicimus. No affectũ quippe generatio¬
nis. quȩda est hominis cũ in rationabili¬
bus innata coniunctio. Primũ igit᷑ ait quia
fecit deus hominẽ. ad imaginẽ ati fecit
cum: ostendit ꝑ hoc id qd supta diximus apłm
definisse. quia in xp̃o iħu. neq masculus est neq
femina. Debinc intulit qđ humanę nature
ꝓprietates exprimeret. masculũ & feminã si¬
Nec me quispiam culpet. qd ꝓposite rationis
intelligentiã uideas ex alto deducere. Deus
naturaliter existens quiquid boni cogitatiõe
complectimu. immo potius omni bono qđ
aut intelligi potest. aut cõprehendi prestan¬
tior: non ob aliud creat hominẽ. nisi quia
bonus est. Talis ergo cũ sit. & ꝓpterea nar

Expanded text:
in his enim utrisque versantur universa quibin his enim utrisque versantur universa quibus continetur humana substantia; sed praelatum esse id quod in nobis intellectuale est ei rei quae humanae propagationi servire videmus, ordine ipso conditionis exsequente didicimus. Ad effectum quippe generationis quaedam est hominis cum irrationabilibus innata conjunctio. Primum igitur ait quia fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum: ostendit per hoc id quod supra diximus Apostolum definisse, quia in Christo Jesu neque masculus neque femina. Deinde intulit quod humanae naturae proprietates exprimeret, masculum et feminam feNec me quispiam culpet quod propositae rationis intelligentiam videar ex alto deducere; Deus enim naturaliter existens quidquid boni cogitatione complectimur, imo potius omni bono quod aut intelligi potest aut comprehendi praestantior, non ob aliam causam creavit hominem nisi quia bonus est. Talis ergo cum sit, et propterea n
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ sermo dinus: duplex quędã ꝓba¬
tus nature nr̃e formatio. & ea que diuinã
reftrt similitudinẽ & ea quȩ ab isto differ¬
re monstratus. Aliqͥd enĩ tale contestatio
relationis insinuat: primũ quidẽ dicens
quia fecit deus hominẽ ad imaginẽ dei fecit
cũ. itemq subitiens. quia masculũ & feminã
fecit eos. Hoc autẽ in his que de deo sentiuntus:
ꝓbatur extraneũ. S arbitror ego ꝑ hec que a
scriptura scã dicuntur. magnũ atq sublime
dogna declarari. qđ tale esse ꝑuidro. Duab
reł scđm summitates ab inuicem separatis.
mediam esse humanã substantiã: intea di¬
uinã scilicet in corporeãq. & in rationabilem
brutamq naturã. Nam utriusq rei portio:
in hominis conformatiõe conspicitus. diui¬
na quidẽ hoc qđ rationalis. & intellectualiꝰ
est. qł etiã masculi & femine differentiã re¬
fugit: inrationalis hoc qđ corporeã constituti¬
onẽ. in masculũ diuisam gestat & feminã.

Expanded text:
plex quaedam probatur naturae nostrae formatio, et ea quae divinam refert similitudinem, et ea quae ab ista differre monstratur. Aliquid enim tale contestatio relationis insinuat, primum quidem dicens, quia fecit Deus hominem; ad imaginem Dei fecit eum. Itemque subjiciens, quia masculum et feminam fecit eos. Hoc autem in his quae de Deo sentiuntur probatur extraneum, sed arbitror ego per haec quae a Scriptura sancta dicuntur magnum atque sublime dogma declarare, quod tale esse pervideo: duabus rebus secundum summitates ab invicem separatis mediam humanam esse substantiam, inter divinam scilicet incorporeamque et irrationabilem brutamque naturam. Nam utriusque rei ratio in hominis conformatione conspicitur: divina quidem, hoc quod rationalis et intellectualis est, quod etiam masculi ac feminae differentiam refugit; irrationalis, hoc quod corpoream constitutionem in masculum divisam gestat et feminam
Abbreviated transcription (Latin):
qui peccato laberentur. multiplicationis
ꝓuidentiã format. ꝓ angłica sublimitate
imentoꝵ atq inrationabiliũ modũ quo
ex se ipsis sibi succedunt. inserens hama¬
nȩ substantiȩ. Hinc michi uidetua. & mas¬
nus ille dauid compatiens bumanȩ miseriȩ.
talib uerbis eius deflere naturã: qđ homo
cũ in bonore esset ñ intellexit. honorem
dicens. quo scĩs angelis consimilis fuerat:
ꝓpterea comparatus est iumentis insipientib
& similis factus est eis. Uere nãq iumentõ
similis factus est: qui hanc animalem ge¬
nerationẽ in sua natura suscepit. ꝓpte con¬
uersionis casum. qui ei ex conformatione
tation abiles ex cognatiõe ipsius naturȩ inta¬

Expanded text:
qui in peccato laberentur multiplicationis qui in peccato laberentur multiplicationis providentiam format, pro angelica sublimitate, jumentorum atque irrationabilium modum, quo exisse sibi succedunt, inserens humanae substantiae. Hinc mihi videtur et magnus ille David compatiens humanae miseriae talibus verbis ejus deflere naturam, quod homo cum in honore esset, non intellexit, honorem dicens quod sanctis angelis consimilis fuerat; propterea comparatus est jumentis insipientibus et similis factus est illis. Vere namque jumento similis factus est, qui hanc animalem generationem in sua natura suscepit, propter conversionis casum qui ei ex conformatione rationabiles ex cognatione ipsius naturae probentu
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpositam questionẽ recurrat oratio. quotͦ
sciicet post conditionẽ imaginis. differentũ
maris & feminȩ. ds suo dignatus sit excog¬
tare figmento. fd hoc enĩ fateor utilem essi
suꝑiorem hanc inspectionẽ: quȩ a nobis e¬
prompta est. Nã qui cuncta ut essent ꝓdu¬
xit. totũq hominẽ sua dispositione ad diui¬
nã formauit imaginẽ: nequaqͣm pͣruisac is
adiectionib ꝑtulit. animarũ numerũ in su
plenitudine munus uidere ꝑfecdum: s simnl
uniuersam plenitudinẽ humanȩ nature.
effectu prescientiȩ contulit. Qũã etiã subli¬
missimo atq angeloꝵ ñ dissimili fine con¬
decorans. quia sciuit omĩpotenti ꝓuidentia.
qđ non recte moueretur humanȩ uolunta¬
tis arbitriũ: & ꝓpter hoc ab illa angłica con¬
uersatione recideret. ne ꝑ hoc humanarũ
multitudo minueretur animarũ. cadens ab
eo modo. quo multiplicati sunt angłi ꝓpte¬
terea nature nr̃e congruã &e dignam his

Expanded text:
ad propositam quaestionem recurrat oratio, cum ad propositam quaestionem recurrat oratio, cum si post conditionem imaginis, differentiam maris et feminae Deus suo dignatus sit excogitare firmamento. Ad hoc enim utilem fateor esse superiorem hanc inspectionem quae a nobis exprompta est. Nam qui cuncta ut essent produxit, totumque hominem sua dispositione ad divinam formavit imaginem, nequaquam parvis ac modicis adjectionibus pertulit animarum numerum in sua plenitudine minus videri perfectum. Sed simul universam plenitudinem humanae naturae effectu praescientiae contulit, quam etiam sublimissimo atque angelorum non dissimili fine condecorans, quia scivit omnipotente providentia quod non recte moveretur humanae voluntatis arbitrium, et propter hoc ab illa angelica conversatione recederet, ne per hoc humanarum multitudo minueretur animarum, cadens ab eo modo quo multiplicati sunt angeli, propterea naturae nostrae congruam et dignam his
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicantur. ꝑfectissimus quidã licet con¬
iecturis humanis excogitari nequeat. ue¬
rũtam̃ qui prorsus existat. hic ꝓfecto moduᷤ
& in his qui paulo minus quã angłi mino¬
rati sunt. effectũ suȩ oꝑationis ostenderet.
usq ad predestinatũ numerũ. genus buma¬
nũ creatoris uoluntate multiplicans. Si uͦ
quispiã nos forte coartet. in quirens modũ
ipsũ. quo potuissent animȩ fieri. si homo
nuptiarũ opera ñ quesisset: interrogemus
&e̾ nos. qui modus sit institutionis angeliq
quomͦ in infinitis milib & in una ꝓbẽntua
subsistere essentia. in multo nimium nume¬
ro constituti. Hoc quppe conpetentius res¬
pondemus ei qui ꝓponit. quomͦ possit sine
nuptiis homo ꝑsistere. dicentes. eo modo qͦ
angłi sine nuptiis esse noscuntus. Nlam qđ
similis eis ante transgressiõem fuerit ho¬
mo: rursus eiusdẽ similitudinis reforma¬
tio manifestat. His igit᷑ hoc modo patefactis

Expanded text:
tiplicantur, perfectissimus quidem, licet contiplicantur, perfectissimus quidem, licet conjecturis humanis excogitari nequeat. Verumtamen qui profecto existat hic modus, et in his qui paulo minus quam angeli honorati sunt, effectum suae operationis ostenderit, usque ad praedestinatum numerum genus humanum Creatoris voluntate multiplicans. Si vero quispiam nos forte coarctet, inquirens modum ipsum quo potuissent animae fieri, si homo nuptiarum opera non quaesisset, interrogemus et nos, qui modus sit institutionis angelicae, quomodo in infinitis millibus et in una subsistere probentur essentia, in multo nimirum numero constituti. Hoc quippe competentius respondemus ei qui proponit, quomodo possit sine nuptiis homo persistere, dicentes, eo modo quo angeli sine nuptiis esse noscuntur. Nam quod similis eis ante transgressionem fuerit homo, rursus ejusdem similitudinem reformatio manifestat. His igitur hoc modo patefactis,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sint filii resurrectionis. Grã uero resur¬
rectionis. nicħ nob̾ aliud pollicetura: quã ut¬
in antiquũ statũ ex nr̃is laꝑsib innouem᷑
Quidã namq tegressus ad pristinã uitã. grã
quã prestolamur existit: que pulsũ de pa¬
radiso hominẽ: illuc iterũ feliciter introdu¬
cat. Si igit᷑ reparatorũ conuersatio. famili¬
aritati &e numero sociabitur angłoꝵ: cla¬
rũ est qđ homo ante ruinã quidã angłs
habebatur. Idcirco & cũ priorẽ statũ uita
nr̃a receperit: angelis indubitanteꝵ e¬
quabituꝵ. S quãuis ut dicdũ est. cũ intex
eos nuptiȩ nullȩ sint. tam̃ in infinitis mi¬
lib exertitus angłoꝵ sunt. ita damele ꝓ¬
pheta in suis uisionib intimante. Ergo
iuxta eundẽ modũ. si peceati nullus ex¬
cessus. ab illa nos angłica dignitate
distraberet: nec nobis utiq ad multiplicationẽ
generis. nuptiȩ necessatie ꝓbarentur. S q¬
cũq ille nature modus est quo angłi mul¬

Expanded text:
cum sint filii Dei resurrectionis. Gratia vero resurrectionis nihil nobis aliud pollicetur quam ut antiquum in statum ex nostris lapsibus innovemur. Quidam namque regressus ad pristinam vitam, gratia quam praestolamur existit, quae pulsum de paradiso hominem illuc iterum feliciter introducit. Si igitur reparatorum conversatio familiaritate ac numero sociabitur angelorum, clarum est quod homo ante ruinam quidam angelus habebatur. Idcirco et cum priorem statum vita nostra receperit, angelis indubitanter aequabitur. Sed quamvis, ut dictum est, inter illos nuptiae nullae sint, tamen in infinitis millibus exercitus angelorum sunt, ita Daniele propheta in suis visionibus intimante. Ergo juxta eumdem modum si peccati nullus excessus ab illa nos angelica dignitate distraheret, nec nobis utique ad multiplicationem generis nuptiae necessariae probarentur. Sed quicunque ille naturae motus est, quo angeli mul
Abbreviated transcription (Latin):
agis autẽ priusquã pro¬
opinor absolutionẽ ques¬
tionis quȩ ab emulis
nr̃is profertur inqui¬
xere. dicunt enĩ ante
parturitionis dãpnata supplitio: tunc adã
conuenisse ut suã coniugem iute cognosce¬
ret. & sic effectũ esse ꝓcreationis exordiũ. Si
eigo nuptiȩ in paradiso ñ erant. neq gemi¬
tus ibidem neq partus: necesse est auint ex
consequentib estimare. qđ nequaquã mul¬
tiplicarentur homines: nisi ad mortalitatẽ
banc immortalitas recidisset: & naturã nuꝑ¬
tiarũ conuentions seruaret. pro defundis cos
qui nascuntur ex eis continua successione
genus bumanũ: cũ ad successionẽ nullo
mortis metu natura moueretur. S in hig
iterũ uera quidẽ ratio. quȩtũq illa esti soliᷤ
est nota. qui iuxta ꝑaulũ felicis paradisi uer¬
bis ineffabilib probantur instruto. Nrã uł
talis esse monstratur assertio.Resistentib
quondã saduceis ueritati resurrectionis.
& illã multinubã mulierẽ quȩ septẽ fres

Expanded text:
s autem priusquam proopinor absolutionem quaestionis quae ab aemulis nostris profertur inquirere. Dicunt enim ante parturitionis damnata supplicio, tunc Adam convenisse ut suam conjugem jure cognosceret, et sic effectum esse procreationis exordium. Si ergo nuptiae in paradiso non erant, neque gemitus ibidem, neque partus, necesse esse aiunt ex consequentibus aestimare, quod nequaquam multiplicarentur homines, nisi ad mortalitatem hanc immortalitas recidisset, et naturam nuptiis sua conventione servarent, pro defunctis eos qui nascuntur ex eis continua successione , cum ad successionem nullo mortis metu natura moveretur. Sed in his iterum vera quidem ratio, quaecunque illa est, solis est nota qui juxta Paulum felicis paradisi verbis ineffabilibus probantur instructi; nostra vero talis esse monstratur assertio. Resistentibus quondam Sadducaeis veritati resurrectionis, et illam multinubam mulierem quae septem fratres
Abbreviated transcription (Latin):
Dei.ut nulla relatione. diuinitatẽ patris &e filii
uiscernere moliam᷑. cũ equalites. diuina scrup¬
tura ddni utrũq fateatur. & eũ qui fecit homi¬
nem. & eũ ad enius imaginẽ factus est.S de liᷤ
nunc omittatur assertio: uertamus autẽ acd
ꝓpositam questionẽ. quomͦ diuina natura que¬
dam beata sit. & eam quȩ similis ei est. miserã
scriptura cõmemoret. Igitua uerba ipsa diligen¬
tius exploremus. & inueniemus aliud quidoã
esse qđ ad imaginẽ cłi factus est: aliud uero
deus hominẽ: ad imaginẽ dei fecit eũ. fini¬
ta est eius qui factus est ad imaginẽ di con¬
uitio: deinde adiungit᷑ uelut de eadẽ conditi¬
one sermo cũ dicitus. masculũ & feminã fe¬
cit eos. Cunctis autẽ reor esse notissimũ: qđ
io ip̃m ab illa primeua forma intelligitus

Expanded text:
Dei, ut nulla ratione divinitatem Patris et Filii Dei, ut nulla ratione divinitatem Patris et Filii discernere moliamur, cum aequaliter divina Scriptura Deum utrumque fateatur, et eum qui fecit hominem, et eum ad cujusssertio. Vertamur autem ad propositam quaestionem, quomodo divina quidem natura beata sit, et eam quae similis ei est miseram Scriptura commemoret. Igitur verba ipsa diligentius exploremus, et inveniemus aliud quiddam esse quod ad imaginem Dei factum est, aliud vero imaginem Dei fecit illum; finita est ejus qui factus est ad imaginem Dei conditio. Deinde adjungitur velut de eadem conditione sermo, cum dicitur: Masculum et feminam fecit eos. Cunctis autem reor esse notissimum, quod idipsum ab illa primaeva forma intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
queritus. De quo nos nec diuina fallit ora¬
tio. que ad imaginẽ di factũ hominẽ retu¬
lit: nec humane nature deflenda miseria
est quia beate illius & impassibilis uite si¬
militudinẽ gerit. Necesse autẽ ẽ duob al¬
terũttũ confiteri: ut si quis comparet deo
S i uero neq duminitas in passione est. neq
nra passionib ꝓbatua excepta. putas quȩ
altera relinquitua ratio. scd̃m quã diuinã
uocẽ ueracem esse dicamus. quȩ imaginẽ
dei hominẽ esse testata est Igitua eandem
scripturã sumamus uniuersam: si quomodo
ꝑ eam nobis aliqua declaratio. ad id qđ que¬
ritur elucescat. Postea quã dixit faciamus
hominẽ. & ad quã rem factus est indicauit.
fecit eũ. masculũ & feminã fecit eos. Iam qͥ¬
dem &e in suꝑioribus dictũ est. qđ ad destruc¬
tionẽ impiet᷑atis hereticȩ. sententia ista pro¬
cesserit: qua competenter instruimua. qđ fe¬
cerit bominẽ unigenitus deus ad imaginẽ

Expanded text:
quaeritur, de quo nos nec divina fallit oraquaeritur, de quo nos nec divina fallit oratio, quae ad imaginem Dei factum hominem retulit, nec humanae naturae deflenda miseria est, quia beatae illius et impassibilis vitae similitudinem gerit. Necesse est autem e duobus alterum confiteri, ut si quis comparet Deo Si vero neque Divinitas in passione est, neque nostra passionibus probantur excepta, putas quae altera relinquitur ratio secundum quam divinam vocem veracem esse dicamus, quae imaginem Dei hominem esse testata est? Igitur eamdem scripturam sumamus universam, si quomodo per eam nobis aliqua declaratio ad id quod quaeritur elucescat. Posteaquam dixit: Faciamus hominem, et ad quam rem factus est indicavit, fecit eos. Jam vero in superioribus dictum est quod ad destructionem impietatis haereticae sententia ista processerit, qua competenter instruimur, quod fecerit hominem unigenitus Deus ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
siasticam rationem. hominis magnitudo. ñ in
eo q ad similitudinẽ mundi est conditus: s¬
ꝗł ad imagurem factus est conditoris. fortas¬
sis ergo que sit imaginis ratio queras: quomͦ
in corporeo. corporale sit simile. qđ temporale
est sempiterno. & incõmutabili. id qđ conti¬
nuis motib immutatur. impassibili ȩtiam
& incorruptibili qđ passioni &e corruptio¬
ni subiectum est. &e ei qui sine ulla mali¬
in malitia &e defectione uersatur. Multũ nãq
distat inter primeuã formã c̾ eã que ad si¬
militudinẽ eius effecta est. Imago quiope
tua. Quomͦ ergo mortalis homo. purissimȩ
illius & immortalis nature. semꝑq subsisten¬
tis imago esse ꝓbabitur: De his itaq solam
uerã rationẽ: ĩpã ueritas euidenter agnoscit.
Nos autẽ quantũ capere possumus: quibdã
comecturis atq suspitionib ueritatẽ ip̃am
sedulo uestigantes. hoc arbitram᷑ esse quod

Expanded text:
siasticam rationem hominis magnitudo, non in siasticam rationem hominis magnitudo, non in eo quod ad similitudinem mundi est conditus, sed ad imaginem factus est Creatoris. Fortassis enim quae sit imaginis ratio quaeras, quomodo incorporeo corporale sit simile, quod temporale est sempiterno, et incommutabili id quod continuis motibus immutatur, impassibili etiam et incorruptibili quod passioni et corruptioni subjectum est, et ei qui sine maliin malitia et defectione versatur. Multum namque distat inter primaevam formam, et eam quae ad similitudinem ejus facta est. Imago quippe,atur. Quomodo ergo mortalis homo purissimae illius et immortalis naturae semperque subsistentis imago esse probabitur? De his itaque solam veram rationem ipsa veritas evidenter agnoscit. Nos autem, quantum capere possumus, quibusdam conjecturis atque conjectationibus veritatem ipsam sedulo investigantes, hoc arbitramur esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
oraculũ. faciamus hominẽ ad i¬
maginẽ & similitudinẽ nr̃am.
Quã parua atq indigna. ñ nul¬
u extettioꝵ ae magnificentia hominis sus¬
picati sunt. qui eũ collatione mundi huius
extollere putauerunt. Dixerunt enĩ paruũ
mundũ esse hominẽ. de ipsis exstantem uni¬
uersalib elementis. S enĩ quid tanta iac¬
tantia nominis huiuscemodi. laudẽ huma¬
ne substantie contulerunt: Sui prorsus ob¬
liti sunt: dum ex ꝓprietatib muris & culi¬
cis preconia hominis iepta finxerunt. Nã
& illis ex quatuor elementis natura compac¬
ta est: & circa om̃s animantes. horũ elemen¬
torũ plus minus ue quȩdã portio cerniturr:
sine qua subsistere ea quȩ utuntur sensib
omnino ñ poterunt. Quio igit᷑ amplum
si mundi figurã uł similitudinẽ putetur
homo prefetreᷤ sęli scilicet qđ transit.:
terrȩ uero quȩ mutatur. & omniũ que hi ᷤᷤ
continentur. continentiũ transitu pari¬
conditione labentium. S in quo sit iuxta eccle¬

Expanded text:
us hominem ad imaginem et similitudinem nostram, quam parva atque indigna nonnulli externorum de magnificentia hominis suspicati sunt, qui eum collatione mundi hujus extollere putaverunt. Dixerunt enim parvum mundum esse hominem, de ipsis exstantem universalibus elementis. Sed enim quid tanta jactantia nominis hujuscemodi humanae substantiae contulerunt, sui prorsus obliti sunt, dum ex proprietatibus muris et culicis praeconia hominis inepta finxerunt. Nam et illis ex quatuor elementis natura compacta est, et circa omnes animantes horum elementorum plus minusve quaedam portio cernitur, sine qua subsistere ea quae utuntur sensibus omnino non poterunt. Quid igitur amplum, si ad mundi figuram vel similitudinem putetur homo praeferri, ferri, coeli quod transit, terrae vero quae mutatur, et omnium quae in his continentur continentium transitu, parconditione labentium? Sed in quo sit juxta eccle
Abbreviated transcription (Latin):
postea quicquam cybi aut potus aliquid su¬
mere. Sed ce sicui offertura priore aliquid &e ac¬
cipere renuerit: hora qua desiderauerit hoc qd̾
prius recu sauit. aut aliud onmino non acci¬
piat: usq ad emendationem congruam. De his¬
ab oratorio &e a mensa excõ modo satisfa¬
municatur: hora qua opus dei in oratociant.¬
rio ꝑcelebratur. ante fores oratorii ꝓstratus
iacebat nichil dicens. nisi tantum posito in t̾rã
capite prostratus ꝓnus omniũ de oratorio exe¬
abbas iudicauerit satisfactum esse. Qui dum
iussus ab abbate uenerit: uoluat se ipsius ab¬
batis pedib deinde omniũ uestigiis fratrũ:
ut orent pro ip̃o. Et cunc si uisserit abbas re¬
cipiatur in choro uł ordine quo abbas decre¬
uerit. Ita sane ut psalmum aut lecrionem
uł aliud quĩ noti presumat in oratorio impo¬
nere: nisi iterum abbas iubeat. Et omib horis
dum completur opus dei: ꝓiciat se in tertam

Expanded text:
postea quidquam cibi, aut potus praesupostea quidquam cibi, aut potus praesumere. Sed et si cui offertur aliquid a priore, et accipere renuerit, hora, qua desideravit hoc, qprius recusavit, aut aliud omnino nihil accipiat, usque ad emendationem congruam, quoniab oratorio et a mensa excommunicatur, hora, qua opus Dei in oratorio percelebratur, ante fores oratorii prostratus jaceat, nihil dicens nisi tantum posito in terra capite stratus pronus omnium de oratorio peabbas judicaverit satisfactum esse. Qui dum jussus ante abbatem venerit, provolvat se pedibus ipsius abbatis, deinde omnium vestigiis fratrum, ut orent pro eo. Et tunc, si jusserit abbas, recipiatur in choro, vel quo abbas decreverit; ita sane ut psalmum vel lectionem, vel aliud quid, non praesumat in oratorio imponere, nisi iterum abbas jubeat. Et omnibus horis, dum completur opus Dei, projiciat se in terra,