comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta decipiat. nec quia cubitalis uisentib orbiᷤᷤ
suus putat᷑ esse: re uera talis haberi putan¬
dus est. Semꝑ enĩ coherere solet interualloꝵ
tractui rerũ ꝓlixitas spectatarũ: aciesq
oculoꝵ. interiecti spatii longitudinẽ. ñ asse¬
qͥtua intuendo. s tãquã deficiens expendi¬
tue & magis estimatioẽ. quã uisu. ea quȩ cer¬
nuntur attingit. & ideo ꝓ sua tenuitate res
paruas existimat. esse quȩ magnȩ sunt. imbe¬
cillitatẽ uidelicet suã his quȩ conspicit ascri¬
bendo. ꝓfecto ergo falluntur obtutus. & iudici¬
um fidele non habent. Recordare nãq imfir¬
mitatẽ ꝓpriam: &e ex te ipso capies eoꝵ quȩ
dicta sunt argum̃tum. Itaq si quando ex al¬
to montis uertice. subiectam campoꝵ plani¬
tiem respexisti. nonne iuga boum tam gran¬
dia. uel aratores eoꝵ. formicis similes iudicas¬
ti: Nichilominus ętiã dũ in excelsa specula

Expanded text:
ta decipiat, nec quia cubitalis visentibus orbis ta decipiat, nec quia cubitalis visentibus orbis suus putatur esse, revera talis haberi putandus est. Semper enim cohaerere solet intervallorum tractui rerum prolixitas spectatarum; aciesque oculorum interjecti spatii longitudinem non assequitur intuendo, sed tanquam deficiens expenditur, et magis aestimatione quam visu, ea quae cernuntur attingit: et ideo pro sua tenuitate res parvas existimat esse quae magnae sunt, imbecillitatem videlicet suam his quae conspicit ascribendo Profecto ergo falluntur obtutus, et judicium fidele non habent. Recordare namque infirmitatem propriam, et ex te ipso capies eorum quae dicta sunt argumentum. Itaque si quando ex alto montis vertice subjectam camporum planitiem respexisti, nonne juga boum tam grandia, vel aratores eorum, formicis similes judicasti? Nihilominus etiam dum in excelsa specula
Abbreviated transcription (Latin):
in qualibet poli parte. uel oriendo. uel occi¬
dendo constiterit. cunctoꝵ mortaliũ usib eqͣlit̾
apparescit. Cuius magnitudo. certissimũ ht̃
docum̃tum. quia nec ipsoꝵ luminarioꝵ col¬
latioẽ. latitudo terre. quanta sit assignatur:
nt ꝑ hoc sol. & luna. uel minores esse comp̾¬
hendi ualeant. uel maiores. Nam semꝑ ea q̃
cminus posita sunt. exigua nrĩs putant᷑ ob¬
tutib: cũ uero iuxta uenerimus. magnitudi¬
nem eoꝵ quanta sit. facilius reperimus. Sol
aut̃ nulli umqͣm. uel longius asserit᷑ esse. uł
ꝓpius. ita ex omni parte quȩ subiecta sunt.
equa lance respectat: quẽ indi. atq britan¬
ni similiter intuentur. Neq enĩ uergens in
occasũ. habitantib orientẽ. de sua quippiam
magnitudine sentit᷑ amutere. nec in occiden¬
te positis. minor apparet exoriens. nec quando
mediũ celi tenet axẽ utriusq lateris inmutat
aspectũ. Non te ergo breuitas eius contempla¬

Expanded text:
in qualibet poli parte, vel oriendo vel occiin qualibet poli parte, vel oriendo vel occidendo constiterit, cunctorum mortalium visibus aequaliter apparescit. Cujus magnitudo certissimum habet documentum: quia nec ipsorum luminariorum collatione latitudo terrae, quanta sit assignatur; ut per hoc sol et luna vel minores esse comprehendi valeant, vel majores. Nam semper ea quae eminus posita sunt, exigua nostris putantur obtutibus: cum vero juxta venerimus, magnitudinem eorum quanta sit facilius reperimus. Sol autem nulli unquam, vel longius asseritur esse, vel propius, ita ex omni parte quae subjecta sunt, aequa lance respectat: quem Indi atque Britanni similiter intuentur. Neque enim vergens in occasum, habitantibus Orientem, de sua quippiam magnitudine sentitur amittere; nec in Occidente positis, minor apparet exoriens, nec quando medium coeli tenet axem, utriusque lateris immutat aspectum. Non te ergo brevitas ejus contempla
Abbreviated transcription (Latin):
deus duo luminaria magna. Nuncupatio gͥ
magnoꝵ duplex est quoꝵ una intellectum
habet absolutũ. alia uero est. quȩ respectu
minoris. illud qđ est maius assignat: ut puta
magnus equus. aut magnus bos. Non enĩ
ex nimia imm̃sitate suoꝵ corpoꝵ. s ex com¬
ꝑatione alterius: testimoniũ sortiunt᷑ eius¬
modi. Quomͦ ergo nunc sensũ. suꝑ magnoꝵ
appellatioẽ ducamus : S priorẽ sine dubio
sensũ. tãquã minora maiorib conferentes.
uelut formicã. aut aliud quod animal natu¬
ra paruũ maximoꝵ collatioẽ postpositũ.
an potius quia ꝓ ingenti forma sua. meri¬
to luminaria magna dicuntur: Et magiᷤᷤ
opinor ita debere intelligi. Non enĩ quia
maiora sunt aliis stellis. magna nuncu¬
pantur: s quia tanta amplitudo est or¬
bis illoꝵ. ut fulgor qui ex ipsis eradiat. ac¬
rem totũ sufficientee illuminet ubiq porrec¬
tus. terras om̃s. mariaq contingat. Qui cũ

Expanded text:
Deus duo luminaria magna. Nuncupatio igitur Deus duo luminaria magna. Nuncupatio igitur magnorum duplex est, quorum una intellectum habet absolutum, alia vero est quae respectu minoris illud quod est majus assignat: ut puta magnus equus, aut magnus bos. Non enim ex nimia immensitate suorum corporum, sed ex comparatione alterius, testimonium sortiuntur ejusmodi. Quomodo ergo nunc sensum super magnorum appellationem ducamus? Sed priorem sine dubio sensum, tanquam minora majoribus conferentes, velut formicam, aut aliud quoddam animal natura parvum maximorum collatione postpositum; an potius quia pro ingenti forma sua merito luminaria magna dicuntur? Et magis opinor ita debere intelligi. Non enim quia majora sunt aliis stellis magna nuncupantur, sed quia tanta amplitudo est orbis illorum, ut fulgor qui ex ipsis eradiat, aerem totum sufficienter illuminet, et ubique porrectus, terras omnes mariaque contingat. Qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
luminaria crearent᷑. effectȩ sunt. qđ ddeclarat
& psalmus dicens. posuit solẽ in potestatẽ di¬
ei: lunã. & stellas in potestatẽ noctis. Quo¬
modo igit᷑ sol habet diei potestatẽ: Q uialu¬
cem in se ipse circũferens. cũ ad orbem quẽ
nos babitamus accesserit. solutis tenebris. di¬
em prestat. Non ergo fallit᷑. quisqͥs diem uoci¬
tauerit aerem istũ. solis radiis illustratũ. &
hanc diurni temporis esse mensurã. qđ in he¬
misperio. ut opinantur. qđ supra terrã est.
cõmoratur. S & in annis inquit signa ista
disposita sunt. Cũ duodecies igit᷑ spatia sui
cursus luna ꝑegerit. annũ facit: unũ tam̃
inseri sibi flagitat mensem. ut diligentius
horarũ possit colligi ꝑfecta ꝯcursio. sicut
hebrei annũ antiquitus obseruabant. &
grecoꝵ uetustissimi. Annus aut̃ solanus uo¬
catur ordinatio solis. de certo signo. in eodẽ
rursus ꝑ sua se uestigia reuoluentis. Et fecit

Expanded text:
luminaria crearentur, effectae sunt, quod declarat luminaria crearentur, effectae sunt, quod declarat et psalmus dicens: Posuit solem in potestatem diei, lunam, et stellas, in potestatem noctis . Quomodo igitur sol habet diei potestatem? quia lucem in se ipse circumferens, cum ad orbem quem nos habitamus accesserit, solutis tenebris, diem praestat. Non ergo fallitur quisquis diem vocitaverit aerem istum, solis radiis illustratum, et hanc diurni temporis esse mensuram, quod in hemisphaerio, ut opinantur, quod supra terram est, commoratur. Sed et in annis, inquit, signa ista disposita sunt. Cum duodecies igitur spatia sui cursus luna peregerit, annum facit: unum tamen inseri sibi flagitat mensem, ut diligentius horarum possit colligi perfecta concursio: sicut Hebraei annum antiquitus observabant, et Graecorum vetustissimi. Annus autem solanus vocatur ordinatio solis, de certo signo in eodem rursus per sua se vestigia revolventis. 9. Et fecit
Abbreviated transcription (Latin):
am ascios. idẽ exumbres appellant. Iui aut̃ qͥ
itra terras odoriferas habitant: in uttamq
fartẽ mutant umbras. Nam soli qui nr̃am
udentur incolere regionem. aduersus aus¬
ũ semꝑ. idẽ ad meridiem. umbras credun¬
ra emitere: unde etiã a quibdã amfiscii
Nẽ umbras nominantur. Uerũ hȩc omĩa.
Ae ad partes boreales cõmeante ꝓueniunt.
Ex his considerandũ est. quantus radiorum
itruor habeat᷑: & quantos hominib casus
esficiat. Post hȩc igit᷑ tempus autũnale suc¬
cedit. qđ frigoris. & caloris. equatas obtinens por¬
tiones. sine molestia nos tradit aduentui se¬
quentis hibernii. denuo uidelicet. sole ad
australem regionẽ. de aquilonis partib re¬
meante. Heȩ sunt uicissitudines temporũ. que
solis discursib famulantes: uitã nr̃am dispen¬
sare creduntur. Et sint inquit. in signis. & in
diebus: non ut diem faceret sol. s ut diei
moderaret᷑. Nam olim nox & dies. antequã

Expanded text:
am ascios, id est, exumbres appellant. Illi autem qui am ascios, id est, exumbres appellant. Illi autem qui extra terras odoriferas habitant, in utramque partem mutant umbras. Nam soli qui nostram videntur incolere regionem, adversus austrum semper, id est, ad meridiem umbras creduntur emittere: unde etiam a quibusdam amphiscii, id est biumbres nominantur. Verum haec omnia sole ad partes boreales commeante proveniunt. Ex his considerandum est, quantus radiorum fervor habeatur, et quantos hominibus casus efficiat. Post haec igitur tempus autumnale succedit, quod frigoris et caloris aequatas obtinens portiones, sine molestia nos tradit adventui sequentis hibernii, denuo videlicet sole ad australem regionem de aquilonis partibus remeante. Hae sunt vicissitudines temporum, quae solis discursibus famulantes, vitam nostram dispensare creduntur. Et sint, inquit, in signis et in diebus: non ut diem faceret sol, sed ut diei moderaretur. Nam olim nox et dies, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
ngiores efficiens: duituisq cõmoratus
m aere. ipsũ quidẽ flagrantẽ reddit. ac tor¬
ridũ. tellurẽ uero ꝑficit sicciorẽ. unde matu¬
tandis seminib. atq pomis. facultas opta
prestat᷑. Eoq tempore habet᷑ ardentior.
umbras meridianas facit breuiores. qm̃
de alto nimis loco. nr̃ãm respicit regionem.
esq maiores habentur. tunc quando bre¬
es sunt umbre. sicut e contra dies parui st̃.
tũ fuerint umbrȩ longiores: qđ apud nos qͥ
ctberoscii nominamur. idẽ alias umbras ha¬
entes. & partes habitamus arctoas. ita con¬
angit. Nlam sunt quidã. qui ꝑ integrũ bidu¬
m. singłis annis omnimodo sine umbra
unt. cũ sub meridiano sole constiterit: qͦs
uia sol contra ipsũ uerticẽ positus. equali¬
us undiq spatus illuminat. in nullã penitꝰ
partẽ flectere sinit umbras. Nam & putealiᷤ
apud eos aqua. uix tenuissimũ potest in al¬
dum de sole lumen excipere: ꝓpter qđ eos qͥ¬

Expanded text:
longiores efficiens, diutiusque commoratus longiores efficiens, diutiusque commoratus in aere, ipsum quidem flagrantem reddit ac torridum, tellurem vero perficit sicciorem, unde maturandis seminibus, atque pomis, facultas optata praestatur. Eoque tempore habetur ardentior, et umbras meridianas facit breviores, quoniam de alto nimis loco nostram respicit regionem, diesque majores habentur, tunc quando breves sunt umbrae: sicut e contra dies parvi sunt, cum fuerint umbrae longiores: quod apud nos qui eteroscii nominamur, id est, alias umbras habentes, et partes habitamus arctoas, ita contingit. Nam sunt quidam qui per integrum biduum singulis annis omnimodo sine umbra sunt cum sub meridiano sole constiterint, quos, quia sol contra ipsum verticem positus aequalibus undique spatiis illuminat, in nullam penitus partem flectere sinit umbras. Nam et putealis apud eos aqua, vix tenuissimum potest in alveum de sole lumen excipere, propter quod eos quid
Abbreviated transcription (Latin):
anni. uertentis. idẽ uer. estatem. atitumnĩ
atq hiemem. Hec sibimet succedendo ui¬
cissim ꝓ luminarioꝵ dispositis cũrsib
temꝑantur. Hiems enĩ fit i australib
sole regionib cõmorante. nocturnãq
opacitatem. cura clima qđ habitamu
spatio longiore ducente. Unde fit ut aer ter¬
re ꝓximus frigidus efficiatur. omnesq ne¬
bulosi uapores conglomerati. pluuias. & ni-¬
ues. glaciesq ꝑficiunt. Cũ aut̃ de meridiana
plaga. rediens sol. mediũ orbem cęli tenue¬
rit. tunc dieb. ac noctib. tempus equale diˢ¬
tribuit. Quantoq altius a terra subuehitua.
tancomagis paulatim componit temꝑiem.
ꝑ quã uer ꝓcedit. cuiꝰ bñficio fructices. arbo¬
resq frondescunt. & animalia cuncta terre¬
na. uel aquaria. genitali calore stimulata.
ꝓpaginationẽ generis. successioẽ ꝓlis exten¬
Sunt. Inde sol mox ad estiuã liieam deflec¬
endo ꝑ confinia transit arctoa. dies nobis

Expanded text:
anni vertentis, id est, ver, aestatem, autumnum, anni vertentis, id est, ver, aestatem, autumnum, atque hiemem. Haec sibimet succedendo vicissim pro luminariorum dispositis cursibus temperantur. Hiems enim fit in australibus sole regionibus commorante, nocturnamque opacitatem, circa clima, quod nos habitamus, spatio longiore ducente. Unde fit ut aer terrae proximus frigidus efficiatur, omnesque nebulosi vapores conglomerati, pluvias et nives, glaciesque perficiant. Cum autem de meridiana plaga rediens sol, medium orbem coeli tenuerit; tunc diebus ac noctibus tempus aequale distribuit. Quantoque altius a terra subvehitur, tanto magis paulatim componit temperiem, per quam ver procedit, cujus beneficio frutices arboresque frondescunt, et animalia cuncta terrena, vel aquaria, genitali calore stimulata propagationem generis, successione prolis extendunt. Inde sol mox ad aestivam lineam deflectendo, per confinia transit arctoa, dies nobis
Abbreviated transcription (Latin):
fices estimandi sunt. uite subsidia manuĩ
labore querentes. Suꝑuacaneus. porro sude
agricolarũ. quib copie fructuũ possint
etiã non oꝑantib abundare. Mercator
etiã diues efficeret᷑ in ocio. cui uel nolenti
pecuniã genesis apportasset. Xp̃ianoꝵ uero
spes. que magna est. sublata penitus in¬
derisset. qm̃ frustra uel iusticia colitur.
uel dãpnatur iniquitas: si omnino i¬
chil ex sententia facere ꝑmutim᷑. Et enĩ
quando genesiaca uis. & decretio fatalis
incumbit. nullũ locũ prorsus inuenit.
examinatio iusti iudicii. Hec quidẽ ad¬
u̾sus illos disseruisse sufficiet. Neq enim
aut uos ꝓlixiorib sermonib indigetis ut
pote mentis sanitate pollentes. aut tempꝰ
patit᷑ ulterius limitẽ disputationis extendi
s sermonẽ magis ad reliqua torqueamuᷤ
Sint inquit in signis. & in temporib. & in
dieb. & in annis. Diximus iam de signis le¬
pora sane intelligimus esse partes quatue

Expanded text:
fices aestimandi sunt, vitae subsidia manuum fices aestimandi sunt, vitae subsidia manuum labore quaerentes. Supervacaneus porro sudor agricolarum, quibus copiae fructuum possint etiam non operantibus abundare. Mercator etiam dives efficeretur in otio, cui vel nolenti pecuniam genesis apportasset. Christianorum vero spes, quae magna est, sublata penitus interisset, quoniam frustra vel justitia colitur, vel damnatur iniquitas; si omnino nihil ex sententia facere permittimur. Etenim quando genesiaca vis, et decretio fatalis incumbit, nullum locum prorsus invenit examinatio justi judicii. Haec quidem adversus illos disseruisse sufficiat. Neque enim aut vos prolixioribus sermonibus indigetis, ut pote mentis sanitate pollentes, aut tempus patitur ulterius limitem disputationis extendi. 8. Sed sermonem magis ad reliqua retorqueamus. Sint, inquit, in signis et in temporibus, et in diebus, et in annis. Diximus jam de signis: tempora sane intelligimus esse partes quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
regiorũ decreta formari putanta sunt. cur
ergo non singłis dieb principes ꝓcreant᷑:
Aut quare apud illos. successio semꝑ pater¬
ni custodit᷑ imꝑii: Qm̃ nemo uidelicet euen¬
tus suoꝵ liberoꝵ refert ad scͥema stellarũ.
quippe quib regnũ non genesis fato. s ge¬
neris iure defertur. Nonne igit᷑ ioatham
generauit orias. & de ioatham natus acham
est : Et tam̃ nullus illoꝵ. seruilis horã con¬
ditionis incurrit. Deinde si uirtutũ. uitioꝵq
principia. non ex arbitrio nr̃o. s ex gene¬
sis suꝑ necessitate sortimur. suꝑflui sunt
ut uideo latores legũ. sequenda nobis uel
fugienda mandantes. suꝑflui quoq iudi¬
ces. honestos laudib exornantes. imꝓbos
suppliciis pumientes. insons etiã censenda
est homicide. uel furis audatia. qui &e cosico¬
hibere manus ꝓprias a facinore maluissen
minime potuissent. ꝓpter indeclinabilẽ
necessitatis impulsum. Uani omnes arti¬

Expanded text:
regiorum decreta formari putanda sunt. Cur regiorum decreta formari putanda sunt. Cur ergo non singulis diebus principes procreantur? Aut quare apud illos successio semper paterni custoditur imperii? Quoniam nemo videlicet eventus suorum liberorum refert ad schema stellarum; quippe quibus regnum non genesis fato, sed generis jure defertur. Nonne igitur Joatham generavit Ozias, et de Joatham natus Acham est? Et tamen nullus illorum servilis horam conditionis incurrit. Deinde si virtutum vitiorumque principia non ex arbitrio nostro, sed ex genesis necessitate sortimur, superflui sunt, ut video, latores legum, sequenda nobis vel fugienda mandantes: superflui quoque judices honestos laudibus exornantes, improbos suppliciis punientes: insons etiam censenda est homicidae, vel furis audacia, qui etsi cohibere manus proprias a facinore maluissent, minime potuissent, propter indeclinabilem necessitatis impulsum. Vani omnes arti
Abbreviated transcription (Latin):
niores stellȩ. causas nequitiȩ ꝓprie. in suũ tͣns¬
ferunt conditorẽ: quib si ex natura subesset
imꝓbitas. condicor ꝓfecto malignitatis actor extite¬
rit. Sin aut̃ ꝓposito faciente sunt pessime. pri¬
mo quidẽ. animalia quecła putando arbitrio
suo famulantia. absolutoq & libero impetu.
ad hoc qd sibi libuerit incitata. siquidẽ totiꝰ
modũ furoris excedit. insimulare res exani¬
mes. deinde quanta in racionabilitas est bo¬
nũ. malũ ue non ꝓ sua cuiusq dignitate diᷤ¬
tingciere. s ex loci qualitate: aut respectu
alterius. uel optimũ fieri definire. uel pes¬
simum: Et cũ paulisꝑ de schemate stella diu̾¬
terit: sue ꝓpree dicit᷑ malignitatis oblita. S
hȩc quidẽ hactenus sane ꝑ singła mom̃ta
temporis. ut dicunt. in aliud. atq aliud sche¬
ma se transferunt. In his itaq tot tantarũq
mutationũ milib. quanta cottidie nataliũ

Expanded text:
niores stellae causas nequitiae propriae in suum transniores stellae causas nequitiae propriae in suum transferunt conditorem: quibus si ex natura subesset improbitas, conditor profecto malignitatis auctor exstiterit. Sin autem proposito faciente sunt pessimae, primo quidem animalia quaedam putanda sunt arbitrio suo famulantia, absolutoque et libero impetu, ad hoc quod sibi libuerit incitata, siquidem totius modum furoris excedit insimulare res exanimes. Deinde quanta irrationabilitas est, bonum, malumve, non pro sua cujusque dignitate distinguere, sed ex loci qualitate, aut respectu alterius, vel optimum fieri definire, vel pessimum? Et cum paulisper de schemate stella diverterit, suae propriae dicitur malignitatis oblita. Sed haec quidem hactenus sane per singula momenta temporis, ut dicunt, in aliud atque aliud schema se transferunt. In his itaque tot tantarumque mutationum millibus, quanta quotidie natalium
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis risibile sit: tam̃ quia plures hac seduc¬
tione ꝓlapsi sunt. congruũ mͥ uidetira non
transire silentio. A quib illud principii loco
postulamus agnoscere: si non dieb singłis
milies schemata mutantur astroꝵ. Semꝑ
enĩ mouent᷑. atq discurrunt. stelle. quȩ pla¬
netȩ uocant᷑. quarũ alie celerib se uestigiis
consequunt᷑. non nullȩ tarduis discurrenteᷤᷤ.
sub eadẽ hora sepius. & aspiciunt se. & abscon¬
dunt᷑. Maxima sane uis habetirr in genesi.
ut illi dicunt. si aut bona stella respexerit.
aut maligna nascentem. fit aut̃ plerũq ut
eo tempore. quo bona stella prefuerit. mathe¬
maticus non inueniens tempus. edicere ꝓpter
ignorationẽ unius. minutissimarũ quas su¬
pra retulimus portionum sub cacodemone
illũ iacere describat. ut ipsoꝵ sermonib co¬
gas uti. in quib est quide magna demen¬
tia. s maior habetur impietas. Nam malig¬

Expanded text:
quamvis risibile sit, tamen quia plures hac seducquamvis risibile sit, tamen quia plures hac seductione prolapsi sunt, congruum mihi videtur non transire silentio. A quibus illud principe in loco postulamus agnoscere: si non diebus singulis millies schemata mutantur astrorum. Semper enim moventur atque discurrunt eae stellae quae planetae vocantur, quarum aliae celeribus se vestigiis consequuntur, nonnullae tardius discurrentes, sub eadem hora saepius, et aspiciunt se, et absconduntur. Maxima sane vis habetur in genesi, ut illi dicunt, si aut bona stella respexerit, aut maligna nascentem. Fit autem plerumque ut eo tempore, quo bona stella praefuerit, mathematicus non inveniens tempus edicere propter ignorationem unius minutissimarum, quas supra retulimus portionum, sub cacodaemone illum jacere describat, ut ipsorum sermonibus cogar uti, in quibus est quidem magna dementia, sed major habetur impietas. Nam malig
Abbreviated transcription (Latin):
Hortaris ergo nos prelata dignitate. stella¬
rum. aut potius suadere conaris: ꝑ bes¬
tias mutas accõmodare tibi consensum.
Q uod si de animalib assũptas moꝵ ꝓprie¬
tates. babet polus. ipse quoq subiacet
necessitatib alienis: quippe qui nactꝰ est
ex quadrupedib. causarum dducta prin¬
cipia. Si aut̃ dicis ineptũ esse. multo illud
ꝓnuntiabit ineptius. ut auderes de his
reb assertiones afferre. quȩ nicbil nobisẽ
uident᷑ habere cõmune. Uerũ hec iloꝵ
argum̃ta. similia cassib aranearũ: in qͥb
si culex aut musca considerit tenet᷑ in¬
nexa. cũ aut̃ de fortiorib aliquid inci¬
derit. ipsũ quidẽ mox penetrat. textus
uero prumpit inualidos. Tam̃ his quȩ
quaq ũ ꝯtenti sunt. s longniquius ꝓgrediun¬
tur errantes. Nam res que in arbitrii nr̃i liber-¬
tate sunt positȩ idest uirtutes. aut uitia celes¬
tium necessitatib applicant. Quib contradic̾e

Expanded text:
Hortaris ergo nos praelata dignitate stellaHortaris ergo nos praelata dignitate stellarum, aut potius suadere conaris, per bestias mutas accommodare tibi consensum. Quod si de animalibus assumptas morum proprietates habet polus, ipse quoque subjacet necessitatibus alienis; quippe quia nactus est ex quadrupedibus causarum ducta principia. Si autem hoc dicis ineptum esse, multo illud pronuntiabis ineptius, ut auderes de his rebus assertiones afferre, quae nihil nobiscum videntur habere commune. Verum haec illorum argumenta similia sunt cassibus aranearum, in quibus si culex, aut musca consederit, tenetur innexa; cum autem de fortioribus aliquid inciderit, ipsum quidem mox penetrat, textus vero perrumpit invalidos. 7. Tamen his non usquequaque contenti sunt, sed longinquius progrediuntur errantes. Nam res quae in arbitrii nostri libertate sunt positae, id est, virtutes aut vitia, coelestium necessitatibus applicant. Quibus contradicere
Abbreviated transcription (Latin):
tuosum. qm̃ pecus istud sine molestia. de¬
positã lanã facile resumit ministrante na¬
tura. Qui aut̃ sub tauro treatus est tirannicꝰ
erit. & laboriosus. idemq seruilis: taurus cm̃
iugo submutere colla consueuit. Qui uero
signo scorpii nascitur. uulnificus habebi¬
tur. ut pote similis illi. Qui aut̃ sub hora
librȩ fuerit editus. iustus efficit᷑. ꝓpter eqͥ¬
tatem quȩ seruat᷑ in trutina. Quid his risibi¬
lius fieri poterit: Aries igit᷑ ex quo gene¬
sim mutuaris homituib. duodecima pars
celi habet᷑. in quo si sol constiterit. ȩterea sig¬
na contingit.Libra quoq uel taurus. duode¬
cima portio est signiferi circuli. Quom ergo
principales inde causas asserendo uitȩ mor¬
taliũ. de terrenis pecudib nascentiũ formaᷤᷤ
mentes. & dicis munificũ fore arietinũ ho¬
minẽ. non quia morũ eiusmodi pars illa cȩ¬
li ꝑfectrix est. s quia natura talis est oui.:

Expanded text:
tuosum, quoniam pecus istud sine molestia detuosum, quoniam pecus istud sine molestia depositam lanam facile resumit ministrante natura. Qui autem sub tauro creatus est tyrannicus erit, et laboriosus, idemque servilis, taurus enim jugo submittere colla consuevit. Qui vero signo scorpii nascitur, vulnificus habebitur, ut pote similis illi; qui autem sub hora librae fuerit editus, justus efficitur; propter aequitatem quae servatur in trutina. Quod his risibilius fieri poterit? Aries igitur ex quo genesim mutuaris hominibus, duodecima pars coeli habetur; in quo si sol constiterit, aetherea signa contingit; libra quoque vel taurus duodecima portio est signiferi circuli. Quomodo ergo principales inde causas asserendo vitae mortalium, de terrenis pecudibus nascentium formas mentes, et dicis munificum fore arietinum hominem: non quia morum ejusmodi pars illa coeli perfectrix est, sed quia natura talis est ovis?
Abbreviated transcription (Latin):
gestmis reparata. Uerũ istã sic enucle¬
itam. & in cõprebensibilẽ temporis inuen¬
tionem. in singłis quibq planetis. fieri
necessariũ esse confirmant: ut agnosca¬
tur. qualem habitũ gesserit. aduersus
trraticas stellas. uel quale inter se sebe¬
na tenuerint. cũ nasceret᷑ infantulus:
Nam si hora sollitite non fuerit custodi¬
ta contigeritq uel modicũ quid de illa
subtilissima ratiocinatio ẽ mutari: pror¬
sus obseruatio tota confundit᷑. Sunt quidem
risu digni. qui huius iexplicabilis discipli¬
ne studiis uacauerunt. s multomagis illi.
qui auidius in eos inhiant. tãquam sciente ᷤᷤ
aliquid. Itaq solent euentus. & effigies qͦq
predicere singłoꝵ. declarantes illũ crispo
capillo futurũ. & alacrem. qm̃in arieto po¬
sita ẽ eius hora. talis enĩ speties est eius ani¬
malis. eritq magnȩ potentiȩ. qm̃ principa¬
lis est aries Prȩsidalem quoq futurũ. & qͣs¬

Expanded text:
gesimis reparata. Verum istam sic enuclegesimis reparata. Verum istam sic enucleatam, et incomprehensibilem temporis inventionem, in singulis quibusque planetis fieri, necessarium esse confirmant: ut agnoscatur qualem habitum gesserit adversus erraticas stellas, vel quale inter se schema tenuerint, cum nasceretur infantulus. Nam si hora sollicite non fuerit custodita, contigeritque vel modicum quid de illa subtilissima ratione mutari: prorsus observatio tota confunditur. Sunt quidem risu digni qui hujus inexplicabilis disciplinae studiis vacaverunt: sed multo magis illi qui avidius in eos inhiant, tanquam scientes aliquid. 6. Itaque solent eventus, et effigies quoque praedicere singulorum, declarantes illum crispo capillo futurum et alacrem; quoniam in ariete posita est ejus hora, talis enim species est ejus animalis; eritque magnae potentiae, quoniam principalis est aries. Praesidalem quoque futurum, et quaes
Abbreviated transcription (Latin):
uentis inditiũ. Quanta uis dũ hȩc agunt᷑
sexagies dicas transisse mom̃ta: Itaq ma
nifestat᷑ editus puer mathematico. Quan.¬
ta dicimus elapsa esse puncta. dũ medice
responsa redduntun: Quod & si contige¬
rit extra fores cubiculi stare eũ qui nas¬
centis horã colligit: oportet uisitari later¬
culũ. ut diligenter. & sine ulla intermiᷤᷤ¬
sione calculari possit cursus borarũ. si¬
ue diurni fuerint. siue nocturni. Quan¬
torũ igit᷑ sexagesimoꝵ numerus. eo ipso
tempore preterisse putabitua: Nlecesse ẽ
enĩ ut inueniat᷑ stella. quȩ non solũ in
quota parte duodecimi spatii. s ȩtiã in qͦ¬
to puncto duodeties diuisȩ portionis assĩ¬
tit. uel pocius in quoto momento sexage¬
simoꝵ reperit᷑. in quib diximus decre.¬
torũ sortem fuisse diuisam: aut ut omni¬
no ueritas inquirat᷑. in quoto eoꝵ sexage¬
simorũ ostento. quȩ a primis sunt sexa¬

Expanded text:
ventis indicium. Quanta vis dum haec aguntur, ventis indicium. Quanta vis dum haec aguntur, sexagies dicas transisse momenta. Itaque dum manifestatur editus puer mathematico, quanta dicimus elapsa esse puncta, dum media responsa redduntur. Quod etsi contigerit extra fores cubiculi stare eum qui nascentis horam colligit, oportet visitari laterculum, ut diligenter, et sine ulla intermissione calculari possit cursus horarum, sive diurni fuerint, sive nocturni. Quantorum igitur sexagesimorum numerus, eo ipso tempore praeteriisse putabitur? Necesse est enim ut inveniatur stella, quae non solum in quota parte duodecimi spatii, sed etiam in quoto puncto duodecies divisae portionis assistit, vel potius in quoto momento sexagesimorum reperitur, in quibus diximus decretorum sortem fuisse divisam, aut ut omnino veritas inquiratur, in quoto eorum sexagesimorum ostento, quae a primis sunt sexa
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. princepsq popłoꝵ. maximã
potentiã. multasq diuitias sortiturus: eũ
aut̃ qui in illo mom̃to creatus est. m̃di¬
cum. & uagũ fore. cotidianiq uictus cau¬
sa. diuersoꝵ ianuas obiturũ. Ideo nãꝙ
circulũ. qui signifer appellat᷑ in duodecumn
partib diuidunt. qm̃ sol ꝑ triginta dies
egredit᷑ duodecimũ locũ fere eius quȩ apla¬
nes. idẽ inerrabilis uocitaturr. Et rursus
unũ qdq menbrũ partiũ tritenarũ ꝑ spa¬
tia duodena deducunt: quoꝵ singłas ite¬
rũ portiones in alia sexaginta distribuunt.
eoꝵq sexaginta sexagies portiones enume¬
rant. Huiusmodi ergo nascentiũ genesim
disponentes: uideamus si possunt hanc
subtilitatẽ. sub temporis dimensione serua¬
re. Mox enĩ ut infans ꝓcesserit ex utero:
speculari necesse est obstetricẽ. quȩ dicat
puer sit an puella qd natũ est: & expec-¬
tat inditiũagitũ quo capiat paruuli ui¬

Expanded text:
gentium princepsque populorum, maximam gentium princepsque populorum, maximam potentiam multasque divitias sortiturus; eum autem qui in illo momento creatus est, mendicum, et vagum fore, quotidianique victus causa, diversorum januas obiturum. Ideo namque circulum qui signifer appellatur in duodecim partibus dividunt; quoniam sol per triginta dies egreditur duodecimum locum sphaerae, ejus quae ἀπλανὴς, id est, inerrabilis vocitatur. Et rursus unumquodque membrum partium tricenarum per spatia duodena deducunt: quorum singulas iterum portiones in alia sexaginta distribuunt, eorumque sexaginta sexagies portiones enumerant. Hujusmodi ergo nascentium genesim disponentes, videamus si possunt hanc subtilitatem, sub temporis dimensione servare. Mox enim ut infans processerit ex utero, speculari necesse est obstetricem quae dicat puer sit an puella quod natum est, et exspectat vagitum quo capiat parvuli vi
Abbreviated transcription (Latin):
centes quorũda discurrentiũ siderũ com¬
plexionẽ. cũ ad illas stellas quȩ in zodiaco
coierint. certã genesim solere ꝑficere. rutẜq
si alter habitus illarũ fuerit. contraria de¬
creta componit. De quib ñ erit fortassis in¬
utile: si aperiende questionis gr̃a. paulo su¬
perius. repetita serie narrationis exordiar.
Dico aut̃ non meũ quid ꝓprium. s confuta¬
tionis illoꝵ causa. suis utar elogiis: ut & hii
qui errore preuenti sunt. remedia concep¬
tȩ lesionis accipiant. & cȩteri munim̃ ali¬
quod. ne similia patiantur inueniant.
Reꝑtores igit᷑ genesiace rationis. diurnica¬
te temporis exꝑti. qđ eos de schematib
multa diffugiant: in angustũ penitus
temporis redegere m̃suram. ut etiã minu¬
tissimo interuallo. sicut dicit apłs in mo¬
mento. & in puncto. magna sit inter ge¬
sim. genesimq distantia. asserentes. qd
ille qui natus est in hoc puncto. rex erit

Expanded text:
centes quorumdam discurrentium siderum comcentes quorumdam discurrentium siderum complexionem, cum ad illas stellas quae in zodiaco coierint, certam genesin solere perficere; rursusque si alter habitus illarum fuerit, contraria decreta componit. De quibus non erit fortassis inutile, si aperiendae quaestionis gratia, paulo superius repetita serie narrationis exordiar. Dico autem non meum quid proprium, sed confutationis illorum causa, suis utar elogiis: ut et ii qui errore praeventi sunt, remedia conceptae laesionis accipiant, et caeteri munimen aliquod, ne similia patiantur, inveniant. Repertores igitur genesiacae rationis diuturnitate temporis experti, quod eos de schematibus multa diffugiant, in angustum penitus temporis redegere mensuram, ut etiam minutissimo intervallo, sicut dicit Apostolus: In momento, et in puncto , magna sit inter genesim genesimque distantia, asserentes quod ille qui natus est in hoc puncto rex erit
Abbreviated transcription (Latin):
ex celi tristicia. tranquillitatis tempus expec¬
tat. agricultores quoq seminib. & plantis.
sollicitã diligentiã cõmodantes. ex memoratiᷤᷤ
instructi signis. oportunitatẽ congruã presto¬
lant᷑. Quid qđ solutionis ȩtiã rerũ omniũ in
sole. lunaq &e stellis. uisenda ꝓdigia dñs pre¬
dicauit dicens. sol uertetur in sanguinẽ. &
luna ñ dabit lucc̃ suã. Uerũ hȩc. inditia st̃
mundane cõsummationis ut diximus. S illi
qui ultra fossam. saltus suos conantur exten¬
dere: ad rationẽ genesis. cursũ ꝓpositi sermo¬
nis inflectunt. ferunt enĩ uitã nr̃am de mo¬
tu pendere cȩlestiũ. ꝓpterea chaldei notatiõe ᷤᷤ
astrorũ ad casus bumanos asserunt ꝑtinere:
simplexq dictũ scripturȩ qđ ait insignis.
non ad mutatioẽm uidelicet aeris. uel tem¬
poꝵ qualitatẽ. s ad sortẽ uite transferen¬
tes bumanȩ. ꝓut sibi uidet᷑ exponunt.: di¬

Expanded text:
ex coeli tristitia, tranquillitatis tempus exspecex coeli tristitia, tranquillitatis tempus exspectat; agricultores quoque seminibus et plantis sollicitam diligentiam commodantes, ex memoratis instructi signis opportunitatem congruam praestolantur. Quid, quod solutionis etiam rerum omnium in sole, lunaque et stellis, visenda prodigia Dominus praedicavit dicens: Sol vertetur in sanguinem, et luna non dabit lucem suam . Verum haec indicia sunt mundanae consummationis, ut diximus. 5. Sed illi qui ultra fossam saltus suos conantur extendere, ad rationem genesis cursum propositi sermonis inflectunt. Ferunt enim vitam nostram de motu pendere coelestium; propterea Chaldaei notationes astrorum ad casus humanos asserunt pertinere, simplexque dictum Scripturae quod ait in signis, non ad mutationem videlicet aeris vel temporum qualitatem, sed ad sortem vitae transferentes humanae, prout sibi videtur, exponunt; di
Abbreviated transcription (Latin):
rii nominant᷑ : ꝓfecto casus aliquos. ȩterei tͣctuᷤᷤ
imminere portendunt. Sicut &e uirgt ille que
in yridis colore sub matutinis nubib osten¬
duntur uehem̃tes pluuias. & ꝓcellas. aut a¬
liquã omnimodo celi ꝑturbationẽ significant.
plurima ȩtiã inditia crescente. uel senescen¬
te luna. qui huic scientię studuerunt notas¬
se dicuntur: asserentes quod aer terre ꝓxi¬
mus. necessario ꝓ lunȩ schematib. qualita¬
tibq uertatus. Nam cũ fuerit tercia: si graciliᷤᷤ
& minime cornib obtunsis appareat: serenita¬
tem stabilem. firmãq declarat. Sin aut̃ rubi¬
cunda. pinguisq cornib habeatur: imbres
nimios. australemq uiolentiã imitatur. Hoꝵ
igit᷑ obseruatio. quantũ cõmoditatis impendat
hominib quis ignorat: Posunt enĩ nauiga¬
turi intra portũ retinere reeclassem. futura peri¬
cula preuidentes: uiator item cautus effectꝰ.

Expanded text:
rii nominantur: profecto casus aliquos aetherei tractus rii nominantur: profecto casus aliquos aetherei tractus imminere portendunt. Sicut et virgae illae quae in iridis colore sub matutinis nubibus ostenduntur, vehementes pluvias et procellas, aut aliquam omnimodo coeli perturbationem significant. Plurima etiam indicia crescente vel senescente luna, qui huic scientiae studuerunt notasse dicuntur: asserentes quod aer terrae proximus, necessario pro lunae schematibus qualitatibusque vertatur. Nam cum fuerit tertia, si gracilis et minime cornibus obtusis appareat, serenitatem stabilem firmamque declarat. Sin autem rubicunda, pinguisque cornibus habeatur, imbres nimios, australemque violentiam minatur. Horum igitur observatio quantum commoditatis impendat hominibus, quis ignorat? Possunt enim navigaturi intra portum retinere classem, futura pericula praevidentes; viator item cautus effectus
Abbreviated transcription (Latin):
rib terrarũ. motibq uentoꝵ. seu ꝑ partes
uenientiũ. seu generaliter ubiq spirantiũ.
&̾ utrũ uolenter. an placide sint uenturi.
Unũ itaq ex demonstratiolub habet᷑ solis. qđ
ostendit nobis dñs: dicens fucurã tempesta¬
tem. cũ celũ ceperit igneo rubore tristari.
Nebulis enĩ subenntib. obfuscati radii. rutilo
sanguineoq colore cernunt᷑: aeris uidelicet
densitate. talem spetiem nr̃is obtutib exhiben¬
te. qui necdũ ui caloris expressus. ꝓpter exaltan¬
tes subinde uapores. & augm̃tis aquarũ. ma¬
gis. magisq crassatus : certissimã tempesta¬
tẽ. regionib in quib fuerit glomeratus inten¬
tat. Similiter etiã fit. quando habetur luna cir¬
cũ flua. uel cũ solem circũdederit area quȩ uo¬
catur. nimirũ aquarũ multitudinẽ. aut uen¬
toꝵ fremitus. futuros annuntiat. uel cũ uisi cir¬
ca eũ futrint discurrentes. hii qui solis contra¬

Expanded text:
ribus terrarum, motibusque ventorum, seu per partes ribus terrarum, motibusque ventorum, seu per partes venientium, seu generaliter ubique spirantium, et utrum violenter, an placide sint venturi. Unum itaque ex demonstrationibus habetur solum, quod ostendit nobis Dominus, dicens futuram tempestatem cum coelum coeperit igneo rubore tristari . Nebulis enim subeuntibus, obfuscati radii rutilo sanguineoque colore cernuntur; aeris videlicet densitate talem speciem nostris obtutibus exhibente, qui necdum vi caloris expressus, propter exhalantes subinde vapores, et augmentis aquarum magis magisque crassatus; certissimam tempestatem regionibus in quibus fuerit glomeratus intentat. Similiter etiam fit quando habetur luna circumflua, vel cum solem circumdederit area quae vocatur, nimirum aquarum multitudinem, aut ventorum fremitus futuros annuntiat, vel cum visi circa eum fuerint discurrentes, ii qui soles contra
Abbreviated transcription (Latin):
spatia diurna ꝑagere. lunã uero eũ orbẽ
suũ compleuerit. moderatticẽ nostus statu¬
it. ꝓ certaq dim̃sione inuicẽ sibi lumua¬
ria ista succedunt. Nam sole ꝓcedente. iuna
su plena est. statim ducit᷑ ad occasũ. &mna¬
sus aut̃ cũ sol cursui suo metas posutut.
hec ineipit cporiri.s: si scõm alia le hemata
minime spatio noctis lunare lumen equiperat:
non inter est ꝓpositȩ quęstionis. solũ nobis il¬
lud asserentib. quia quando ꝑfecta est luna.
noctis optinet principatũ. ꝓprio suꝑans astra
fulgore. terrãq ꝑlustrans. temporis aut̃ men¬
surã equaliter cũ sole partit᷑. Et sint inquit
in signis. & in temporib. & in dieb. & in anni ᷤᷤ
Necessarias igit᷑ humanȩ uite. sicut longior
usus docet. signoꝵ nocationes. & obseruatioẽs
inuenies: si tam̃ non amplius eas quã opor¬
tet inquiras. Multa enĩ suꝑ futuris imbrib
possumus discere: plurima quoq de uapo¬

Expanded text:
ro cum orbem suum compleverit, moderatricem noctis statuit: pro certaque dimensione invicem sibi luminaria ista succedunt. Nam sole procedente, luna si plena est, statim ducitur ad occasum. Rursus autem cum sol cursui suo metas posuerit, haec incipit exoriri. Sed si secundum alia schemata minime spatio noctis lunare lumen aequiparat, non interest propositae quaestionis, solum nobis illud asserentibus, quia quando perfecta est luna, noctis obtinet principatum, proprio superans astra fulgore, terramque perlustrans; temporis autem mensuram aequaliter cum sole partitur. 4. Et sint, inquit, in signis, et in temporibus, et in diebus, et in annis. Necessarias igitur humanae vitae, sicut longior usus docet, signorum notationes et observationes invenies, si tamen non amplius eas quam oportet inquiras. Multa enim super futuris imbribus possumus discere; plurima quoque de vapo
Abbreviated transcription (Latin):
ritas habetur in nocte. Et sic̃ omnis umbra
de corporib lumini subiectis emittit᷑. mane q̃ͥ¬
dem tendens ad occasum. uesꝑe uergens ad
orientem. meridianis horis ad partem septẽ¬
trcos is melinans. nox quoq ipsa: retrorsũ
lucis radiis reꝑcussa secedit. Cuius quioa
brid intelligenda natura est. quã mundi obũ¬
bratios Sicut enĩ lucido die. stantẽ quẽpiã
sio aurora solis mox umbra comitat sic
obumbrato aere. qui terrȩ ꝓrimus est. nox
esficit᷑. & hoc est qđ dicit. sẽꝑauit as intee
lucẽ & tenebras. Nam fere semꝑ obseurita
resugit iucis aduentũ: quippe quibꝰ ex o¬
ma generatioẽ. alienatio incer se est natu

Expanded text:
ritas habetur in nocte. Et sic ut omnis umbra ritas habetur in nocte. Et sic ut omnis umbra de corporibus lumini subjectis emit titur, mane quidem tendens ad occasum, vespere vergens ad Orientem, meridianis se horis ad partem Septentrionis inclinans, nox quoque ipsa, retrorsum lucis radiis repercussa secedit. Cujus quid aliud intelligenda natura est, quam mundi obumbratio? Sicut enim lucido die stantem quempiam sub aurora solis mox umbra comitatur, sic obumbrato aere qui terrae proximus est, nox efficitur, et hoc est quod dicit, Separavit Deus inter lucem et tenebras. Nam fere semper obscuritas refugit lucis adventum, quippe quibus ex prima generatione alienatio inter se natu
Abbreviated transcription (Latin):
luce plena est. Quẽ euidenter incegrũ ꝑfectũqꝙ
conspiciens. ea manifestatũ parte qua fulgetꝰ.
non mͥ dicas. quia lux eius aduenticia est. qm̃
miuit᷑ quidem quando contra solem uertit᷑. ert̃¬
cit aut̃ cũ ab eo discesserit. slam nec nobis boc
modo discucere propositũ est. s qiia aliud e
eius corpus. aliud causa luminis. Tale quiodã et¬
go aliuo mͥ. &e de natura solis intellige qui ob
hoc tantũ discrepare uidet᷑ a luna. qt hio qui¬
dem susceptã semel. insitamq sibi lucem mi¬
nime deponit. Iua uͦ sepius exuta. itecũ mn¬
duta lumensacile poterit ex st etiã quȩ de so¬
le dicta sunt confirmare. hec ergo luminaria
statuta sunt diuid̾e int̾ dic̃ ⁊ noctem quorũ
natura. tunc ab alterna contrarietate aesti¬
tit. ut erga se in reptehensibilites haberent᷑.
nullaq commmunitas. tenebris possit esse cũ
luce. Quod enĩ est umbra interdii. hoc obscu¬

Expanded text:
luce plena est. Quem evidenter integrum perfectumque luce plena est. Quem evidenter integrum perfectumque conspiciens, ea manifestatum parte qua fulget. Et non mihi dicas quia lux ejus adventitia est, quoniam minuitur quidem quando contra solem vertitur, crescit autem cum ab eo discesserit. Nam nec nobis hoc modo discutere propositum est, sed quia aliud est ejus corpus, aliud causa luminis. Tale quiddam ergo mihi, et de natura solis intellige, qui ob hoc tantum discrepare videtur a luna; quod hic quidem susceptam semel insitamque sibi lucem minime deponit, illa vero saepius exuta, iterumque induta lumen, facile poterit ex se etiam quae de sole dicta sunt confirmare. Haec ergo luminaria statuta sunt dividere inter diem et noctem, quorum naturam tunc ab alterna contrarietate destituit, ut erga se irreprehensibiliter haberentur, nullaque communitas tenebris esse possit cum luce. Quod enim est umbra interdiu, hoc obscu
Abbreviated transcription (Latin):
slbauimã. ut solam uimclaritudintꝰ eius. de¬
posita torriditate. monstraret. Sicuc & ꝓsal¬
mus testatua dicens. uox dñi intercidenteᷤ
fiamiã ignis. Unde ętiã in retributio¬
nib delictorum. quȩ in uita contraxi¬
mus. ratio quȩdã nos secrtior aocet.
partiendã ignis esse nacutã: cuius sux
ad uluminandos ddeputabitu ustos
ardor auc̃ ad concremandos ꝓficiet pec¬
catores. licet & de lunȩ quoq passionib fa¬
cue queamus fidem capere que sa foronder fa¬
cens eñ. non eoco corpore ꝓrius expe nocre
s inscrtam sibi luce modo epos erpse moto
quasdã nobis exhibet fantasias. Nam quia se¬
uescente ea minime totũ corpus eius expen¬
dicur. testimonio sunt quȩ uident᷑. licet enĩ
tibi aere libero. nebulosisq carente uaporib.
spectare lunã deficientt̃ quando rotunda. seo
schema est. quando globus eus. ex eo latere qt
tenebrosũ est. tali orbe cireũscribitur. quali cũ

Expanded text:
flammam, ut solam vim claritudinis ejus, deflammam, ut solam vim claritudinis ejus, deposita torriditate, monstraret. Sicut et psalmus testatur dicens: Vox Domini intercidentis flammam ignis . Unde etiam in retributionibus delictorum quae in vita contraximus, ratio quaedam nos secretior docet partiendam ignis esse naturam: cujus lux ad illuminandos deputabitur justos, ardor autem ad concremandos proficiet peccatores. Licet et de lunae quoque passionibus facile queamus fidem capere quaesitorum, decrescens enim, non toto corpore prorsus expenditur; sed insertam sibi lucem modo deponens, modo priae quasdam nobis exhibet fantasias. Nam quia senescente ea minime totum corpus ejus expenditur, testimonio sunt quae videntur: licet enim tibi aere libero nebulosisque carente vaporibus, spectare lunam deficientem, quando rotunda secundum schema est, quando globus ejus, ex eo latere quod tenebrosum est, tali orbe circumscribitur, quali cum
Abbreviated transcription (Latin):
lis. illo principali fulgore flammatus elu¬
cet. Et nulli uideat᷑ incredibile. qđ diximꝰ
aliud esse luminis splendorẽ. aliud subiec¬
tum lumini corpus. Primo: quia quȩ õ¬
posita sunt. in duas partes diuiduntire .i.
in materiã receptricẽ. & in eã quȩ sibi eue¬
nerit qualitatẽ.Sicut ergo aliud est natie¬
ralis candor. & aliud qđ candescit. sic illa
que dicda sunt distare. a se quidẽ natura
uidentus s creatoris uitute coniuncta sc̃
Et ñ mͥ dicas impossibile est. hec abaltẽ¬
rutũ separari. Nleq enĩ ego separationẽ
leminis a solano corpore comprebensibi¬
leme hołq confirmo s quia nobis opina¬
tione sola adiuisibilis estimaturo planre na¬
ta conditoris. possunt hȩc a natuta tua
facile seuingi. Deniq nobis impossibile
penitus est. ardorẽ solis a splendore dis¬
cernere. s deus uolens famulũ suũ mi¬
risira uisione conu̾cere. sic apposuit rubo

Expanded text:
lis illo principali fulgore flammatus elulis illo principali fulgore flammatus elucet. 3. Et nulli videatur incredibile, quod diximus aliud esse luminis splendorem, aliud subjectum lumini corpus, primo quia quae composita sunt, in duas partes dividuntur id est, in materiam receptricem, et in eam quae sibi evenerit qualitatem. Sicut ergo aliud est naturalis candor, et aliud quod candescit: sic illa quae dicta sunt distare a se quidem natura videntur, sed Creatoris virtute conjuncta sunt. Et non mihi dicas impossibile est haec ab alterutrum separari; neque enim ego separationem luminis a solano corpore comprehensibilem mihi tibique confirmo, sed quia nobis opinatione sola divisibilis aestimatur. Plane nutu Conditoris possunt haec a natura sua facile sejungi. Denique nobis impossibile penitus est ardorem solis a splendore discernere, sed Deus volens famulum suum mirifica visione convertere, sic apposuit rubo
Abbreviated transcription (Latin):
eufoniã ꝓnuntiationis excolere: s honeᷤ¬
tam significatiõem nominũ. ubiq ducimꝰ
preponendã. Aduerte itaq quomͦ ꝑ natu¬
ram sufficienter qđ uoluit declarauit. ꝓ
illuminatione enĩ luminaria nominat᷑:
qđ utiq non repugnat his quȩ de luce
predicta sunt. Tunc enĩ natura luminiᷤ
est ꝓducta: nunc aut̃ solanũ corpus effectũ e
quo suꝑfertua illud primogenitũ lumen.Si¬
cut enĩ. aliud est ignis. aliud lucerna. quoꝵ
unũ illustrandi uim possidet. aliud minis¬
trandi causa luminis. his qui euis indigent
est formatũ : sic & mundissimȩ illi ce since¬
rissime luci. ꝓ uehiculis quibdã lumina¬
ria usta subiecta sunt. licet apłs quoscła lu¬
minaria mundi nominet. S alia est uera
lux mundi. ex cuius transfusione. lustra¬
ti furt scĩ. luminaria fiebant animab hiᷤ
quas ueritatem docentes. de tenebris eas
ignorantie liberabant. Sic & sol iste uisibi¬

Expanded text:
euphoniam pronuntiationis excolere; sed honeseuphoniam pronuntiationis excolere; sed honestam significationem nominum ubique ducimus praeponendam. Adverte itaque quomodo per naturam sufficienter quod voluit, declaravit: pro illuminatione enim luminaria nominat, quod utique non repugnat his quae de luce praedicta sunt. Tunc enim natura luminis est producta; nunc autem solanum corpus effectum est, quo superfertur illud primogenitum lumen. Sicut enim aliud est ignis, aliud lucerna, quorum unum illustrandi vim possidet, aliud ministrandi causa luminis, his qui ejus indigent est formatum; sic et mundissimae illi et sincerissimae luci pro vehiculis quibusdam luminaria ista subjecta sunt, licet Apostolus quosdam luminaria mundi nominat. Sed alia est vera lux mundi, ex cujus transfusione lustrati sancti, luminaria fiebant animabus his, quas veritatem docentes, de tenebris eas ignorantiae liberabant. Sic et sol iste visibi