comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consrutor iun abirmigitur quoda duerterat inuirum deriuare nondebut nc que ten¬
iugempprium snaẽ uarica torem diuini faceremandati. Sciensigitur prudens que
poceduiart oosti exsuirum in suũ traxit errorem Alio quin inueni&ur falsus ct̃ de ligno
sciertia ebomot inal sermo sictiam postẽa quamde ca arbore manducciuit scientia mali
babe niu n enpotuit: dd siuerus ẽ sermocupiditaitis utiquetiu sam habere non potuit Lica
plonamio si ce  cusindum putent: quod diligens uirum ab eotimuerit separari & hanc
causam cupidittitis pra&endant qđ ẽẽ uoluerit cummarito Iterumalia quaestio
subripit : Vndemors acciderit ad ae utrum anatura ligni eiusmodi anuero ado: sinacure
hocligni adseribimus uid&ur lignihuius fructus uiuficanti in sufflationedi praestare:
siquidem uiuificauerat insufflatio fructus huius ligni traxit ad mostem at sidm̃ ope¬

Expanded text:
consecuta. malum igitur quod aduerterat in uirum deriuare non debuit neque conconsecuta. malum igitur quod aduerterat in uirum deriuare non debuit neque coniugem proprium praeuaricatorem diuini facere mandati. sciens igitur prudensque peccauit, sciens uirum in suum traxit errorem, alioquin inuenietur falsus esse de ligno scientiae boni et mali sermo, si etiam, posteaquam de ea arbore manducauit, scientiam mali habere non potuit. quodsi uerus est sermo, cupiditatis utique causam habere non potuit, licet plerique sic excusandum putent, quod diligens uirum ab eo timuerit separari et hanc causam cupiditatis praetendant, quod esse uoluerit cum marito. Iterum alia quaestio subripit, unde mors accident Adae, utrum a natura ligni eiusmodi an uero a deo. si naturae hoc ligni adscribimus, uidetur ligni huius fructus uiuificanti insufflationi dei praestare, siquidem quem uiuificauerat insufflatio fructus huius ligni traxit ad mortem. aut si deum ope
Abbreviated transcription (Latin):
qui quod malum. eẽ nouit operatur: Incentiuum autem adoperandum qđ malum est
aut iracundia. aut cupidittis. eẽ consueuit Nec statim necesse ut habens scientiam ma¬
lifaciat qđ in ꝓbum nouit. Nisi aut iracundia aut cupiditate uincatur. Unde quod diximꝰ
incentiuum peccandi uelira uel cupidittis. ẽ uł plerumq: formido. lic& ex formidine ori¬
a tur cupiditcis. dumunus quisque uult uitare quod m&uit. &ideo recte iracundiã &cu¬
piditatem duorum aliquorum posuimus incentiua uitiorũ : Consideremus igitur utrũ
euahic aduitium stimulis incitata sit: sed neque irascebatur merito : neque cupiditate
uicta ẽ in secundodum taxat eratut edendum uirodar& quodiam ipsa gusta uerat:
Pu ode fuerat nuapiditts auctos erroris ut ipsa eder& sequens usque fuit causa peccati:
Quodenim iamgustaiuerat desi derare non poterat : ea gust tindamalifuerat scientiã

Expanded text:
qui quod malum esse nouit operatur. incentiuum autem ad operandum quod malum est qui quod malum esse nouit operatur. incentiuum autem ad operandum quod malum est aut iracundia aut cupiditas esse consueuit. nec statim necesse, ut habens scientiam mali faciat quod inprobum nouit, nisi aut iracundia aut cupiditate uincatur. unde quod diximus incentiuum peccandi uel ira uel cupiditas est uel plerumque formido, licet ex formidine oriatur cupiditas, dum unusquisque uult uitare quod metuit. et ideo recte iracundiam et cupiditatem duo reliquorum posuimus incentiua uitiorum. consideremus igitur utrum Eua his ad uitium stimulis incitata sit. sed neque irascebatur marito neque cupiditate uicta est; in secundo dumtaxat errat, ut edendum uiro daret quod iam ipsa gustauerat. primo fuerat cupiditas auctor erroris, ut ipsa ederet, sequentisque fuit causa peccati. quod enim iam gustauerat desiderare non poterat et gustando mali fuerat scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt oculieorum & cognouerunt quod nudieent : Hoc ẽ aꝑti sunt oculi cordis & cogno¬
uerunt turpeesse nudos sȩdegere sine dubio ubigustauit mulier deligno scientiae
peccati communionẽ inuitare non debuit: Inliciendo autem uirum. &dando ei quod
auit. sed iterauit peccatum : Nonutiq: siuererationem spectes:
cum quem diligebat nonstrahere ad consortium poene : sed magis ab eo quod cognouerat
ipsa eẽ peccatum uel inscientem reuocare debuerat: quamuis uideatur haec mulier
sciens quod post culpam in paradiso. eẽ non poss& metuisse nesola depara diso eiceret
Denique absconderunt se ambo postculpã: excludendam igitur se. eẽ cognoscens: consor¬
tio uiri quem diligebat. noluit defraudari. Iterum accipe : Non cognitiomali malum. ẽ:
sedcũ astus in pl& malitiam : Non enim statim qui nouit malum. qđ malum est facit: Sed

Expanded text:
sunt oculi eorum et cognouerunt quod nudi essent, hoc est aperti sunt oculi cordis et cognosunt oculi eorum et cognouerunt quod nudi essent, hoc est aperti sunt oculi cordis et cognouerunt turpe esse nudos se degere, sine dubio ubi gustauit mulier de ligno scientiaepeccati communionem inuitare non debuit. inliciendo autem uirum et dando ei quod ipsa gustauerat non uitauit, sed iterauit peccatum. nam utique si uere rationem spectes, eum quem diligebat non trahere ad consortium poenae, sed magis ab eo quod cognouerat ipsa esse peccatum uel inscientem reuocare debuerat, quamuis uideatur haec mulier sciens quod post culpam in paradiso esse non posset metuisse ne sola de paradiso eiceretur. denique absconderunt se ambo post culpam. excludendam igitur se esse cognoscens consortio uiri quem diligebat noluit defraudari. iterum accipe: non cognitio mali malum est, sed cum actus inplet malitiam. non enim statim qui nouit malum quod malum est facit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Intellegebat utiquedimñ omnibus praeminere: ꝑsonam iubentis spectare debuerat
& si non intellegebatuim qualitatem que iussorum : sciebat tamen praeceptori defe¬
rendam eẽ reuerentiam. Habebat innaturã hancopinionem : & si non habebat iu¬
dicium boni & mali Deniq & mulier serpentidicit: Exomniligno paradisi manducabi
mus: defructu autem ligni quod ẽ in medio para diso dixit ds̃: non manducabitis exeo
Ita ergo sciebat oboediendum eẽ mandato : ut dicer& ex omni fructu manducabimus
dum nemorte morirent᷑. Ergosciuit deferendum eẽ mandato sifut utique malum ẽẽ
praeuaricari : &ideo iuste praeuaricea damnatur. Accipealiud Si ad sumptio de
lignoscientiae boni & mali it a operatoria erat. ut & bonum & malũ agnoscer&ur
quoduider&ur scriptura ostendere dumdicit. quia ubimanducauerunt ambo aꝑti

Expanded text:
intellegebat utique deum omnibus praeminere; <ergo> personam iubentis spectare debuerat. intellegebat utique deum omnibus praeminere; <ergo> personam iubentis spectare debuerat. etsi non intellegebat uim qualitatemque iussorum, sciebat tamen praeceptori deferendam esse reuerentiam. habebat in natura hanc opinionem, etsi non habebat iudicium boni et mali. denique et mulier serpenti dicit: ex omni ligno paradisi manducabimus, de fructu autem ligni quod est in medio paradiso, dixit deus, non manducabita ergo sciebat oboediendum esse mandato ut diceret: ex omni fructu manducabimus, dum, ne morte morerentur. ergo quae sciuit deferendum esse mandato sciuit utique malum esse praeuaricari et ideo iuste praeuaricata damnatur. Accipe aliud: si adsumptio de ligno scientiae boni et mali ita operatoria erat, ut et bonum et malum agnosceretur, quod uidetur scriptura ostendere, dum dicit quia ubi manducauerunt ambo, aperti
Abbreviated transcription (Latin):
fectum facit nonstatim autem paruulus quiadaltam & ꝓfundam scientiam ꝑuenire
non potuit rectesicut non paruulus condempnatur. Iterum qua estiones serunt: quines¬
cit inquid bonum & malum. ne et ipsum quidem nouit malum eẽ non seruare mandatũ
necipsum bonum nouit : quod ẽ oboe dire mandato & id eoqui a non nouerat : Veniam
inquid dignus fuit quin on oboediuit non condem pnatione : quae quidem quaestio dehis
absolutionẽ hab& quae ante memorauimus Considerare enim potuit homo &his quae
ds ante ei conculerat quo dinsufflationem dĩ accepit quoderat in para diso uolupititis
locatus summam auctori oboedientiã deferendam : Etideo siuim nesciebat boni & mali
tamenquia tantorum auctor dixerat delignoscientiae boni & mali non ẽe gustandũ
fidem praeceptori sir uare debuerat : Nonenim ab eo peritia sed fides exigebatur:

Expanded text:
fectum facit, ....... non statim autem paruulus, qui ad altam et profundam scientiam peruenire fectum facit, ....... non statim autem paruulus, qui ad altam et profundam scientiam peruenire non potuit, recte sicut non paruulus condemnatur. - Iterum quaestiones serunt. qui nescit, inquit, bonum et malum, ne et ipsum quidem nouit malum esse non seruare mandatum nec ipsum bonum nouit quod est oboedire mandato. et ideo quia non nouerat, uenia, inquit, dignus fuit qui non oboediuit, non condemnatione. quae quidem quaestio de his absolutionem habet quae ante memorauimus. considerare enim potuit homo ex iis quae deus ante ei contulerat, quod insufflationem dei accepit, quod erat in paradiso uoluptatis locatus, summam auctori oboedientiam deferendam. et ideo si uim nesciebat boni et mali, tamen quia tantorum auctor dixerat de ligno scientiae boni et mali non esse gustandum, fidem praeceptori seruare debuerat; non enim ab eo peritia, sed fides exigebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ore & mat dem decipi& uirtutem damasci & spolia samariae Perfeccus ergo qui
operatur bonum &iam siboni & maliscientiam non adeptus sit᷑ ut multi prius quã
sciant legem iosisibilex suit : Qquod a postolus prius qua discer &: non concupis ces malũ
eẽ concupiscentiã nesciebit Deniq pseait peccatum non cognoui nis plegem
Nam concupiscentiã nesciebam nisi lex dicer& non concupisces Ad quam partem
& iamipues po est et̃ ꝑfecius iurenaturae prius quam sciat concupiscentia crimen
ẽe uel concupiscentiae crinen admittat: Ergo secundum ꝑfunctoriã scientiã uo¬
luit ds hominem scire quod nalum .ẽ. ne quasi in ꝑfectus uittire nom poss& Nonoboe¬
diendo autem mandato in currimus inculpam : Er go culpam fatemur Rursus autẽ
sialtam & ꝓfundam scientian dicimus boni & mali quac quidem pfunda scientia per¬

Expanded text:
trem et matrem, accipiet uirtutem Damasci et spolia Samariae. perfectus ergo qui trem et matrem, accipiet uirtutem Damasci et spolia Samariae. perfectus ergo qui operatur bonum, etiamsi boni et mali scientiam non adeptus sit, ut multi priusquam sciant legem ipsi sibi lex sunt. <quid?> quod apostolus priusquam disceret: non concupisces, malum esse concupiscentiam nesciebat? denique ipse ait: peccatum non cognoui nisi per legem; nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. ad quam partem etiam puer potest esse perfectus iure naturae, priusquam sciat concupiscentiam crimen esse uel concupiscentiae crimen admittat. ergo secundum perfunctoriam scientiam uoluit deus hominem scire quod malum est, ne quasi iuperfectus uitare non posset. non oboediendo autem mandato incurrimus in culpam; ergo culpam fatemur. rursus autem si altam et profundam scientiam dicimus boni et mali, quae quidem profunda scientia per
Abbreviated transcription (Latin):
e Verum &iã si ex tenuare uelint uim cognitionis ut ꝑ funccoriã scientiã boni &
mali interdictamputent : In eo quoq praeuaricationis ẽ. culpa non oboeditum esse
mandato qui &i am tumultuariam scientiã boni & mali dñs dsputauit in hibendã
Alia quaestio : qui non cognoscit bonum & malum nihila paruuli distat. Paruuli aũ¬
tem apudiudicem iustumꝰ nulla culpa Iustus autẽ opera torriundi numquã paruu¬
u uocais ser inenl pam. ꝓpe quod noncognouerat bonum & malum quia paruulus
Iuguleo eeuminne tuaulcan cationis & culpae: Verum cumin superioribus dixerimꝰ
ona arinonoena quipeccatum uitare non potuit. Potest &iam ficri ut Qua qui sus¬
entia inonbabe boni & mali paruulus nonsit . Qñ quiprius qua sciuit puerbonũ
xmalum noneredidit malitiae. &iterũ habes quia pnius qua suat souet pues honu¬

Expanded text:
est. uerum etiamsi extenuari uelint uim cognitionis, ut perfunctoriam scientiam boni et est. uerum etiamsi extenuari uelint uim cognitionis, ut perfunctoriam scientiam boni et mali interdictam putent, in eo quoque praeuaricationis est culpa non oboeditum esse mandato, quia etiam tumultuariam scientiam boni et mali dominus deus putauit inhibendam. Alia quaestio: qui non cognoscit bonum et malum nihil a paruulo distat, paruuli autem apud iudicem iustum nulla culpa. iustus autem operator mundi numquam paruulum uocasset in culpam, propter quod non cognouerat bonum et malum, quia paruulus sine ullo est crimine praeuaricationis ..et culpae. uerum cum in superioribus dixerimus inuenitur poena qui peccatum uitare non potuit. potest etiam fieri ut etiam qui scientiam non habet boni et mali paruulus non sit, quoniam priusquam sciuit puer bonum et malum, non credidit malitiae. et iterum habes: quia priusquam sciat puer uocare pa
Abbreviated transcription (Latin):
praecepto: sed bono praecepto non oboedire in pbum .ẽ. Bonum autem .ẽ. operatorium
cognitionis boni & malilignum: quando quidem & ds̃ bonum & malum nouit: Deniq: ait
ecceadam factus ẽ tamquam unus nr̃m. Sugitur bonun ẽ scientiã habere boni & mali
bona autemẽ quam &iam ds hab& uid &er quae interdicit eam hominibus non recte
interdicere idquae ꝓponunt: Sed suntellegant quid sit cognoscere . quamuim habeat
hoc uerbum sisic intellegant quem admodum opost& : Cognouit enim dñs quisur ipsius
Cognouit utiq eos qui unum expluribus factisunt inquibus in habitat. & in quibus am¬
bulat : Cognoscere utiq non insola & ꝑ functoria scientia sit sed in eorum operationẽ
quae o porteat fieri. Opostuit autem hominem oboediremandato: ⁊on oboediendo
autem praeuaricatus .ẽ. Igicur quinon obȩdiuit. errauit : quia p̃iariccitio peccatũ

Expanded text:
praecepto, sed bono praecepto non oboedire inprobum est. bonum autem est operatorium praecepto, sed bono praecepto non oboedire inprobum est. bonum autem est operatorium cognitionis boni et mali lignum, quandoquidem et deus bonum et malum nouit. denique ait: ecce Adam factus est tamquam unus nostrum. si igitur bonum est scientiam habere boni et mali, bona autem est quam etiam deus habet, uidetur qui interdicit eam hominibus non recte interdicere, idque proponunt. sed si intellegant quid sit cognoscere, quam uim habeat hoc uerbum, si sic intellegant quemadmodum oportet: cognouit enim dominus qui sunt ipsius - cognouit utique eos qui unum ex pluribus facti sunt, in quibus inhabitat et in quibus ambulat —, cognoscere utique non in sola et perfunctiora scientia sit, sed in eorum operatione quae oporteat fieri. oportuit autem hominem oboedire mandato, non oboediendo autem praeuaricatus est. igitur qui non oboediuit errauit, quia praeuaricatio peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositum e quia quimortem nongusttiuerat mortem timere non poterat. Facile ex
communis natura eusu. absolutionem hab&. E enimnatura insitum omnibus animan¬
tibus ut &iam quae rondum sibi nocere ex ꝑcti sunt. quasi noxia reformident: Vnde enĩ
columbae in ipso ortus sui uiso terror accipitris undelupiouibus formidabiles. pullis
milui : quod si in his quae in rationabilia sunt animantia quidam deaduerso gene¬
re animantiũ naturalis e terror ut &iam in rationabilia: sensum fugiendae mortis
accipiant . quanto magis in primo homine rationis utique pienissimo. naturalis quaedã
opinio mortis debuit. ee uitandae : Rursus faciunt alias quaestiones hoc modo. Nonse ꝑ
malum .ẽ non oboe dire praecepta. Sienimbonum .ẽ. praeceptum. honesta ẽ oboeditio
Quodsi in probum pceptum. non oboedire utile: Ergo non semꝑmalum .ẽ. non oboedire

Expanded text:
propositum est, quia qui mortem non gustauerat mortem timere non poterat, facile ex propositum est, quia qui mortem non gustauerat mortem timere non poterat, facile ex communis naturae usu absolutionem habet. est enim natura insitum omnibus animantibus, ut etiam quae nondum sibi nocere experta sunt quasi noxia reformident. unde enim columbae in ipso ortu sui uisu terror accipitris? unde lupi ouibus formidabiles, pullis milui? quod si in his quae inrationabilia sunt animantia quidam de aduerso genere animantium naturalis est terror, ut etiam inrationabilia sensum fugiendae mortis accipiant, quanto magis in primo homine rationis utique plenissimo naturalis quaedam opinio mortis debuit esse uitandae! Rursus faciunt alias quaestiones hoc modo: non semper malum est non oboedire praecepto. si enim bonum est praeceptum, honesta est oboeditio; quodsi inprobum praeceptum, non oboedire utile. ergo non semper malum est non oboedire
Abbreviated transcription (Latin):
si ueioquod ampignore uita: rat quia habebat insufflationem dĩ. Habebat ergo pig¬
nus in mortalicatis. sed inumbra ui epositus abscondicam uitã cumxpõ indõ Vul¬
gariquodamas pectu cactu& aspestũ uidere & capere non poterat: & si nondũ pec¬
cator nont ami in corrupte in uio labilisque na rae ut pote qui postea peccato lap¬
sus ẽ ne quaquã aitem adhuc peccitor deniq inumbra ae erat: qui autẽ peccato¬
ressunt inumbra mirtis sunt. Peccatorum autem populus q uit esaias doc& sedebit
inumbra mortis. cui lux orta ꝑdi gratiam non ꝑsua euirtutis .ẽ meritum. Ergo inter insuf¬
flationem di & escam ligniuitae. nulla discr&io: nec hominem quis potest dicere plus sibi
posse adquirere quam diuina ei largitate conlatum ẽ : utinam acceptum tenere posse¬
mus: Labor & enim noster eo ꝑficit : ut quae tributa sunt resumamus. Testium illud qđ

Expanded text:
siue in quodam pignore uitae erat, quia habebat insufflationem dei, habebat ergo pigsiue in quodam pignore uitae erat, quia habebat insufflationem dei, habebat ergo pignus inmortalitatis, sed in umbra uitae positus absconditam uitam cum Christo in deo uulgari quodam tactu et aspectu uidere et capere non poterat etsi nondum peccator, non tamen incorruptae inuiolabilisque naturae, utpote qui postea peccato lapsus est, nequaquam autem adhuc peccator. denique in umbra uitae erat; qui autem peccatores sunt in umbra mortis sunt. peccatorum enim populus, sicut Esaias docet, sedebat in umbra mortis, cui lux orta per dei gratiam, non per suae uirtutis est meritum. ergo inter insufflationem dei et escam ligni uitae nulla discretio, nec hominem quia potest dicere plus sibi posse adquirere quam diuina ei largitate conlatum est. utinam acceptum tenere possemus! labor etenim noster eo proficit, ut quae tributa sunt resumamus. tertium illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
si hominem non ꝑfectum fecit ds̃ unus quisque autem ꝑ industriã propriam ꝑfecti¬
onem sibi uirtutis ad scis at : Non ne uid&ur plus sibi homo adquirere quameids contulit.
testium obiciunt : & si hon o nongustauerat mortem : utiquequam nongustauerat
scire non poterat : Ergosi noncustauerat nesciebat: sinesciebat timere non poterat Frustra
igitur ds mortem proterroreobiecit. quam homines timebant. Discamus igitur ubilig¬
num uitae ubi&iam lignum saentia eboni &mali ꝓduxerit ds̃. Habes enim quia pdup̃
in medo ꝓduxerit Ergo in medio paradiso & uita erat: & causa mortis intellege quia
noi nomo fecituita sed uel operando uel custodiendo mandatadĩ potuit inuenire : E¬
uin autem uita sicut a postolus dixit. abscondita cumxp̃o indño Hom oergo siue inum¬
bra uitae erat ꝓpterfigurã futuram quia umbra ẽ. haec quaenunc nra .ẽ. uita in terra

Expanded text:
si hominem non perfectum fecit deus, unusquisque autem per industriam propriam perfectisi hominem non perfectum fecit deus, unusquisque autem per industriam propriam perfectionem sibi uirtutis adsciscit, nonne uidetur plus sibi homo adquirere quam ei deus contulit? tertium obiciunt: et si homo non gustauerat mortem, utique quam non gustauerat scire non poterat. ergo si non gustauerat, nesciebat: si nesciebat, timere non poterat. frustra igitur deus mortem J  pro terrore obiecit, quam homines non timebant. discamus igitur quia ubi lignum uitae ibi etiam lignum scientiae boni et mali produxerit deus. habes enim quia produxin medio produxerit. ergo in medio paradiso et uita erat et causa mortis. intellege quia non homo fecit uitam, sed uel operando uel custodiendo mandata dei potuit inuenire. erat autem uita, sicut apostolus dixit, abscondita cum Christo in deo. homo ergo siue in umbra uitae erat propter figuram, quia umbra est haec quae nunc nostra est uita in terra,
Abbreviated transcription (Latin):
renon potuit : &sialiquotiens in sermone &aquila & ipse confessisint : nec quis quã deco
quod preuaricaturum populum diuina mandata singulariter ad loquitur p̃ut&
superiori nr̃o obuium eẽ serpioni quia populus iudaeorum &iam singulariterdata
praescripta uiolauit : Lexenimspiritilis .ẽ. &ideo alterum in sermone : alterum in prae¬
destinatione diuino populumds̃ ad loquebatur oraculo. Deniqueait : Non quoques
ouem in lacte macrissuae : F acilius ab hinc praeceptorum caelestium series uide¬
r&ur : nisi questionem plurimi commouerent: quibus responderi oport& a nobis.
ne simplices mentes malitosa interp̃tatione transducant: plerique enim quorum
auctor appelles. sicut habes intricesimo & octauo tomo eius. hasqua estiones ꝓponuNt
quomodo lignum uitae plus operari uid&ur aduittm quam insufflatio dĩ : Deinde

Expanded text:
re non potuit, etsi aliquotiens in sermone et Acylas et ipse confessi sint. nec quisquam de eo re non potuit, etsi aliquotiens in sermone et Acylas et ipse confessi sint. nec quisquam de eo quod praeuaricaturum populum diuina mandata singulariter adloquitur putet superiori nostro obuium esse sermoni quia populus Iudaeorum etiam singulariter data praescripta uiolauit. lex enim spiritalis est, et ideo alterum in sermone, alterum in praedestinatione diuino populum deus adloquebatur oraculo. denique ait: non quoques ouem in lacte matris suae. Facilis abhinc praeceptorum caelestium series uideretur, nisi quaestionem plurimi commouerent, quibus responderi oportet a nobis, na simplices mentes malitiosa interpretatione transducant. plerique enim, quorum auctor Apelles, sicut habes; in tricesimo et octauo tomo eius, has quaestiones proponunt: quomodo lignum uitae plus operari uidetur ad uitam quam insufflatio dei ? deinde:.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ad plures dicit non ed&is : quodenim ꝓhibitorium ẽ ttimquam pluribusim¬
peratur : Egottimen aliud puto & quid futurum sit in ipsonmdĩ sermone repperio:
Deomnilignogustandum adesoli praecepit : quem ser aturum sciebat : Deligno autẽ
scientia eboni & mali non . ee. gustandũ. iamn singulariter sed pluraliter dicit
Sciebat enim praeuaricaturam muliȩ &ideo ꝑplurali tatem ostendit non ser¬
uaturos quia plurium discr&a sntentia est: & quantũ a septua gita uirorum
sententiã spectat. solu t .e quod mouebat : sed quia symmachuutrumq singula¬
riterdixit intellegimus id secutum quia in lege quoq cum pedulũ ad loquitur ds̃
singulariter loquitur sicut habes. Audiis rahel : dñs dstuus dñs unus ẽ & diliges dñm dm̃
tuum Nec mihi praeiudicat symmachi interp̃tatio : quiunitatem patris & filii uide¬

Expanded text:
quasi ad plures dicit: non edetis; quod enim prohibitorium est tamquam pluribus imquasi ad plures dicit: non edetis; quod enim prohibitorium est tamquam pluribus imperatur. ego tamen aliud puto et quid futurum sit in ipso. iam dei sermone repperio. de omni ligno gustandum Adae soli praecepit, quem seruaturum sciebat, de ligno autem scientiae boni et mali non esse gustandum iam non singulariter, sed pluraliter dicit; sciebat enim praeuaricaturam mulierem et ideo per pluralitatem ostendit non seruaturos, quia plurium discreta sententia est. et quantum ad septuaginta uirorum sententiam spectat, solutum est quod mouebat. sed quia Symmachus utrumque singulariter dixit, intellegimus id secutum, quia in lege quoque cum populum adloquitur deus, singulariter loquitur, sicut habes : audi, Istrahel, dominus deus tuus dominus unus est et diliges dominum deum tuum. nec mihi praeiudicat Symmachi interpretatio, qui unitatem patris et fili uide
Abbreviated transcription (Latin):
dissonans in compositum at quedis cr&um ẽ Et ideo dñs unitatem sempintendens :¬
secundum unittitem praecepit : Denique untatem operatur : quifecit ut raque unum
Nec solum utraque : sed &iã omnes unum fecit: Omnes enimuiumcorpus & unum spm̃
eẽ nos iussit : ꝑ omã autem primogenitus cum sit in unittiecum patre : coniunceissimꝰ
patrisemꝑ ẽ quia uerbumerat apud dm̃ : Deniq ait : Ego & pater unum sumus utun¬
tatem sibi maiesititis & diuinittitis cumpatre eẽ monstrar&. Sed & nos unumesse
praecepit & suae naturae unittitis que simili tudinem in nos gratiae adoptione trans¬
fudit dicens. Pater sicut ego & tuunum sumus ita &isti in nobis unum sint: ergo u¬
bibonum praecipit : tamquã adunum praecipit dicens: Non edes Vnitti s enĩ praeua¬
ricari non potest: ubi uero delignoscientiae boni& mali dicit non. eẽ gustandum

Expanded text:
dissonans, inconpositum atque discretum est. et ideo dominus unitatem semper intendens dissonans, inconpositum atque discretum est. et ideo dominus unitatem semper intendens secundum unitatem praecepit. denique unitatem operatur qui fecit utraque unum, nec solum utraque, sed etiam omnes unum fecit; omnes enim unum corpus et unum spiritum esse nos iussit. per omnia autem primogenitus, cum sit in unitate cum patre, coniunctissimus patri semper est, quia uerbum erat apud deum. denique ait: ego et pater unum sumus, ut unitatem sibi maiestatis et diuinitatis cum patre esse monstraret. sed et nos unum esse praecepit et suae naturae unitatisque similitudinem in nos gratiae adoptione transfudit dicens: pater, sicut ego et tu unum sumus, ita et isti in nobis unum sint. ergo ubi bonum praecipit, tamquam ad unum praecipit dicens: edes; unitas enim praeuaricari non potest. ubi uero de ligno scientiae boni et mali dicit non esse gustandum,
Abbreviated transcription (Latin):
Videsillos laborare quim operis sunt aedificationisque ꝓcessu: istosuero uigilare qui
gibace in quidieorate tieiner &is intemptationom. Docens prectae naturaemunis
& plenae uirtutis gratiam et̃ seruandam nec quemquam &iam ꝑfectiorem nun¬
uigilauerit sui debere ee securum & praecepit chñs ds̃ ad aedicens : Ex omniligno
quod ẽ in para diso adescam edes deligno autem quod ẽ scientiae boni & malinone¬
d&is quadie autem manduca ueritis exeo : mortemoriemini : quaratione ubi
p̃cepit e xomniligno edendum singulariter dixerit edes ubicuutem delignoscien¬
tiae boniamali pluraliter edetis dixerit xonotiosa quaestio : Verum sidiligeet
meendas seripturarum auctorictite ab solui potest: qued enim bonum bbi & facien¬
dum quod autem bonum & faciendum consonans & adherens : quoduerotur pe hoc

Expanded text:
uides illos laborare qui in operis sunt aedificationisque processu, istos uero uigilare qui uides illos laborare qui in operis sunt aedificationisque processu, istos uero uigilare qui igilate, inquit, et orate, ne intretis in tentationem ; docens perfectae naturae munus, et plenae virtutis gratiam esse servandam, nec quemquam etiam uigilauerit sui debere esse securum. Et praecepit dominus deus Adae dicens: ex omni ligno quod est in paradiso ad escam edes, de ligno autem quod est scientiae boni et mali non edetis. qua die autem manducaueritis ex eo morte moriemini. qua ratione, ubi praecepit ex omni ligno edendum, singulariter dixerit: edes, ubi autem de ligno scientiae boni et mali, pluraliter non edetis dixerit, non otiosa quaestio. uerum si diligenter intendas, scripturarum auctoritate absolui potest. quod enim bonum hoc et faciendum, quod autem bonum et faciendum consonans et adhaerens, quod uero turpe hoc
Abbreviated transcription (Latin):
incustodia quaedam consummatio operis dep̃henditur. eo quod quasi consumma¬
ta custodiat: Haec duo ab homine requiruntur ut & operibus noua quaerat. &¬
parta custodiat qđ ẽ generale, Filon autẽ qm̃spiritalia iudaico non capiebat
affectu : inframoralia setenuit ut dicer&. haec duo quaeriopera in agro custo¬
diam domus & quamuis para disus operibus inquid ruralibus none ger& : tamen
quia primus omo lex posteritatis futurus erat. ideo legitimi &iam in paradiso
speciem suscepit laboris tnos adoperationem &custodiam debiti officii. &
hereditariae successionis munus adstringer&: Haec duo ergo ate exiguntur:
siue moraliter siue spfsialit̃: Quod &iam psalmus tepfeticus doc& . quia scrip¬
tum .ẽ: Nisi dñs ȩdificauerit domums inuanum laborauerunt qui edificar¬
aisidñs custo dierit ciuitatem: inuanum laborauerunt. quicustodiunt ea

Expanded text:
in custodia quaedam consummatio operis deprehenditur, eo quod quasi consummain custodia quaedam consummatio operis deprehenditur, eo quod quasi consummata custodiat. haec duo ab homine requiruntur, ut et operibus noua quaerat et parta custodiat, quod est generale. Philon autem, quoniam spiritalia Iudaico non capiebat affectu, intra moralia se tenuit, ut diceret haec duo quaeri, opera in agro, custodiam domus. et quamuis paradisus operibus, inquit, ruralibus non egeret, tamen quia primus homo lex posteritatis futurus erat, ideo legitimi etiam in paradiso speciem suscepit laboris, ut nos ad operationem et custodiam debiti officii et hereditariae successionis munus adstringeret. haec duo ergo a te exiguntur siue moraliter siue spiritaliter. quod etiam psalmus te propheticus docet, quia scriptum est: nisi dominus aedificauerit domum, in uanum laborauerunt qui aedificainus custodierit ciuitatem, in uanum uigilauerunt qui custodiunt eam.
Abbreviated transcription (Latin):
facile alteri sẽcredere. nisi cuius uirtutem probarit : Nec adrogaresibi quisȩ pauxilio
putarit adscitum : sed magis siin uenerit fortiorem cui seputabat. eẽ praesidio ab ip
sogratiam mutueturi sicut & uiros mulieribus honorem in ꝑtire. a postolus praeci
pit p&rus dicens : Virisimilit̃ cohabitantes secundum scientiã : tam quã infirmio¬
riuas mulieri inꝑtientes honoremtam quã coheredi gratiae uitȩ ut ne in pediant᷑
orationes urae Ergo positus ẽ in para disouir. facta est in para disomulier: sed &iã
tunc prius quam a serpente mulier deciper&ur. habuit uiri gratiã qm̃ de uiro sũpta est
lic& hoc sacramentum magnum sit sicut a postolus dixit: &ideo causamuitae exeo
raxit : Ideoque deuiro tantum scriptura dixit : quia posuit eum in paradiso operari
&custo dire : Nonidem .e. operari &custodire : In opereenim quidamuistutis ꝓcessus ẽ

Expanded text:
facile alteri se credere nisi cuius uirtutem probarit nec adrogare sibi qui se pro auxilio facile alteri se credere nisi cuius uirtutem probarit nec adrogare sibi qui se pro auxilio putarit adscitum, sed magis si inuenerit fso gratiam mutuetur, sicut et viros mulieribus honorem impertire apostolus Petrus praecipit dicens: Viri similiter cohabitantes secundum scientiam tamquam infirmiori vasi muliebri impartientes honorem, tamquam orationes uestrae. ergo positus est in paradiso uir, facta est in paradiso mulier, sed etiam tunc priusquam a serpente mulier deciperetur, habuit uiri gratiam, quoniam de uiro sumpta est, licet hoc sacramentum magnum sit, sicut apostolus dixit, et ideo causam uitae ex eo traxit. ideoque de uiro tantum scriptura dixit quia posuit eum in paradiso operari et custodire. non idem est operari et custodire; in opere enim quidam uirtutis processus est,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute : quo lo cͦillud aduertei quia extraparadisum uirfactus .ẽ. & mulier intrapa¬
radisum ut aduertus quod non loci non generis nobilitate seduis tute unus quis que
gratiam sibi conparat: Deniq extrapara disum factus hoc ẽ in inferiore loco uirmelior
inuenitur & illa quae in melioreloco hoc ẽ in para diso facta ẽ inferior repperitur:
Mulier enimprior deceptai ẽ : & uirum ipsa decepit : Vnde a postolus p&rus subiec¬
ttis fortioriuas ⁊mulieres scãis uirissuis uelut dominis oboedire memorauit :¬
& paulus ait: quia ad am non ẽ seductus: mulier autem seducta in preuaricatione fuit:
Deinde contuendum : quianemodeb & sibi facile praesumerae : Nam ecceilla quaein ad¬
iumentum facta ẽ uiro praesi dio uirili indig& : quia uircaput ẽ mulieris : Ille autẽ ÷
adiumentum uxoris habiturum se eẽ credebat : lapsus ẽ ꝑ uxorem : Vndenemodeb&

Expanded text:
uirtute. quo loci illud aduerte quia extra paradisum uir factus est et mulier intra pauirtute. quo loci illud aduerte quia extra paradisum uir factus est et mulier intra paradisum, ut aduertas quod non loci, non generis nobilitate, sed uirtute unusquisque gratiam sibi conparat. denique extra paradisum factus, hoc est in inferiore loco uir melior inuenitur et illa quae in meliore loco hoc est in paradiso facta est inferior repperitur; mulier enim prior decepta est et uirum ipsa decepit. unde apostolus Petrus subiectas fortiori uaso mulieres sanctas uiris suis uelut dominis oboedire memorauit. et Paulus ait quia Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuit. deinde contuendum quia nemo debet sibi facile praesumere. nam ecce illa quae in adiumentum facta est uiro praesidio uirili indiget, quia uir caput est mulieris, ille autem qui adiumentum uxoris habiturum se esse credebat lapsus est per uxorem. unde nemo debet
Abbreviated transcription (Latin):
e lapis boniodoris quem operibus suis scs enoch dõ d&ulit gratiam quandam factis
& moribus spirans: Noe uero tam quã prasinus lapis uittilem colorem pra&ulit
si quidem diluuii tempore solus uelut ac futurae constitutionisi uit alis semen in illa ar¬
ca ẽ reseruatus: Ergobene para drsus qui pluribus fluminibus inrigatur. secundũ
orientem non contra orientem. hoc ẽ secundum illum orientem i cui nomen .ẽ oriens
dẽ secundum xp̃m qui iubar quoddamaet̃ nae lucis effudit & ein aeden. hoc ẽ
in uoluptate : & ad phendit ds hominemquem fecit: & posuit eum inpara diso o¬
perari & custodire : Vides qm̃ quierat ad phenditur : erat autem interra plasma¬
tionis suae : adphendit ergo eum uirtus dĩi inspirans ꝓcessus & incrementa uirtutis
Denique in paradiso eum conlocauit ⁊itscias ad p̃hensum quasi ad flatum diuina eẽ

Expanded text:
est lapis boni odoris, quem operibus suis sanctus Enoch deo detulit gratiam quandam factis est lapis boni odoris, quem operibus suis sanctus Enoch deo detulit gratiam quandam factis et moribus spirans. Noe uero tamquam prasinus lapis uitalem colorem praetulit, siquidem diluuii tempore solus uelut ad futurae constitutionis uitale semen in illa arca est reseruatus. ergo bene paradisus, qui pluribus fluminibus inrigatur, secundum orientem, non contra orientem, hoc est secundum illum orientem, cui nomen est oriens, id est secundum Christum, qui iubar quoddam aeternae lucis effudit, et est in Edem, hoc est in uoluptate. : Et adprehendit deus hominem, quem fecit, et posuit eum in paradiso operari et custodire. uides quoniam qui erat adprehenditur; erat autem in terra plasmationis suae. adprehendit ergo eum uirtus dei inspirans processus et incrementa uirtutis. denique in paradiso eum conlocauit, ut scias adprehensum quasi adflatum diuina esse
Abbreviated transcription (Latin):
t: Denique ipsedñsait: Sinenos implere omnem iustitiã: quae quidem parens c&era¬
rum .e. fecunda uirtutum : quadamuis in quo aliqua harum quas diximus. principa¬
lis e uirtus in eo &iam c&ere prȩsto sint quia ipsae sibi sunt conexae concretaeque uistu¬
tes: Namutique abel iustus & fortissimus acpatientissimus abraham & prudentissi¬
miprofetae & morses eruditus in omnis apientia aegyptiorum. maiorem honestatẽ
aestimauit: Aegyptithesauris obꝓbrium xp̃i : & quissapientior quamdanihel
salomon quoque sapientiam poposcit & meruit : Diccum ẽ ergo dequattuor uir¬
tutum fluminibus : quorum potus e utilis & quia fison aurum bonum terrae. & car¬
bunculum & lapidem prasinum haberedictus e hoc quoq qu
Vid&ur enim nobis tamquam aurum bonum enos: qui prudenterdĩ nomen scire de¬
siderauit : Enoch autem quitrans latus ẽ & mortem non uidit: carbunculus quidã

Expanded text:
ti. denique ipse dominus ait: sine nos implere omnem iustitiam, quae quidem parens ceterati. denique ipse dominus ait: sine nos implere omnem iustitiam, quae quidem parens ceterarum est fecunda uirtutum, quamuis in quo aliqua harum quas diximus principalis est uirtus, in eo etiam ceterae praesto sint, quia ipsae sibi sunt conexae concretaeque uirtutes. nam utique Abel iustus et fortissimus ac patientissimus Abraham et prudentissimi prophetae et Moyses eruditus in omni sapientia Aegyptiorum maiorem honestatem aestimauit Aegypti thensauris obprobrium Christi. et quis sapientior quam Danihel? Solomon quoque sapientiam poposcit et meruit. dictum est ergo de quattuor uirtutum fluminibus, quorum potus est utilis. et quia Phison aurum bonum terrae et carbunculum et lapidem prasinum habere dictus est, hoc quoque quale sit consideremus. uidetur enim nobis tamquam aurum bonum Enos, qui prudenter dei nomen scire desiderauit. Enoch autem, qui translatus est et mortem non uidit, carbunculus quidam
Abbreviated transcription (Latin):
me tempus enarrando : degedeon barac. sampso. salomone dauid. & samuel. & c&eris
ꝓph&is. anania azaria misael. daniel. elia. eliseo quiꝑfidem deuicerunt regna
perati sunt iustitiam ꝑfecerunt rȩꝓmissiones: Obstruxerunt oraleonum : extin¬
xerunt uirtutemignis effugerunt aties gladu: eualuerunt. deinfirmitate. fortes
fuer in bello castra ceperunt exterorum. Non in merito igitur in hisspecies fosti¬
tudinis ẽ: Secci enim sunt sicut infrahabes. temptati inmastatione gladumortui
Circumierunt incaprinis pellibus. egentes. angustati. & doloribus ad flicti. quorũ
meritis nonerat dignus orbis: Insolitudinibus errantes: in montibus & inspeluncis
& in foueis terrae: Recceigitur in hisspeciem fortitudinis conlocamus: secundum
euangelium autem digna ẽ figura iustitiae : qui auirtus ẽ insalutem omnicreden¬

Expanded text:
me tempus enarrando de Gedeon Barac Sampso, Salomone Dauid et Samuel et ceteris me tempus enarrando de Gedeon Barac Sampso, Salomone Dauid et Samuel et ceteris prophetis, Anania Azaria Misael Daniel Helia Helisaeo, qui per fidem deuicerunt regna, operati sunt iustitiam, perfecerunt repromissiones, obstruxerunt ora leonum, extinxerunt uirtutem ignis, effugerunt acies gladii, eualuerunt de infirmitate, fortes fuerunt in bello, castra ceperunt exterorum. non inmerito igitur in his species fortitudinis est. secti enim sunt, sicut infra habes, temptati, in mactatione gladii mortui. circumierunt in caprinis pellibus, egentes, angustati et doloribus adflicti, quorum meritis non erat dignus orbis, in solitudinibus errantes, in montibus et in speluncis et in foueis terrae. recte igitur in his speciem fortitudinis conlocamus. Secundum euangelium autem digna est figura iustitiae, quia uirtus est in salutem omni creden
Abbreviated transcription (Latin):
locis qua fluit hocest non expaste cognoscitur: Non enim ꝑsese iustitici  sed quasima¬
ter ẽ omnium : In his ergo fluminibus quattuor uirtutes principales quattuor
exprimuntur qua eueluti mundi istius inluserunt tempora: Primum igitur tẽpus
dñidi. Et e noch quidicitur latine digratia raptus ad caelum: & noe qui & ipseiustus
& quaedam requi&is directio: secundum tempus Et abraham &isa ac &ia cob. rela¬
quorumq numerus patriarcharum. inquibus casta & pura qua edam temperantia
religionis effulsit: Inmaculatus enim isaac: prȩꝓmissionem abrahae datusifilius. non
tam corporalis pastus quam diuinaemunus praeferens indulgentiae : In quouere in¬
maculati figura praecessit: ut a postolus doc& dicens: Quia abrahae dicte sunt repro¬
nissiones & semini eius. Nondicit seminibus tamquã inmultis. sed sicut in uno & semi

Expanded text:
locis qua fluit, hoc est non ex parte cognoscitur; non enim pars est iustitia, sed quasi malocis qua fluit, hoc est non ex parte cognoscitur; non enim pars est iustitia, sed quasi mater est omnium. in his ergo fluminibus quattuor uirtutes principales quattuor exprimuntur, quae ueluti mundi istius incluserunt tempora. ! Primum igitur tempus dei, et Enoch, qui dicitur latine \'dei gratia\', raptus ad caelum, et Noe, qui et ipse Iustus et quaedam requietis directio. secundum tempus est Abraham et Isaac et Iacob reliquorumque numerus patriarcharum, in quibus casta et pura quaedam temperantia religionis effulsit. inmaculatus enim Isaac per repromissionem Abrahae datus filius, non tam corporalis partus quam diuinae munus praeferens indulgentiae, in quo uere inmaculati figura praecessit, ut apostolus docet dicens quia Abrahae dictae sunt repromissiones et semini eius. non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed sicut in uno: et sem
Abbreviated transcription (Latin):
rans uerberat in et aliquibus cursus eius impedimen corũ haer& obseticulis Quart
oraeferes sad&d daminsiqne ustitiae quac omnem paset animantiliti nuin cun aoun¬
alus qua es siudoto sesucutis habere uurtus qͥuam aequtas atqur ansticialaenm abin
Lus quansibi prodest utlittites sucis neglegit cͥommuni aemolumenta praeponens
bominungenus nullomagis quam iustitia & aequitate la&etur: Causam autem cur
c&sege qua comineant fluuii describantur regiones locorum qua eufrates commeat
nondeseribantur illam accipimus quia a qua eius uitalis adiseritur & quae fouamieat
at que augeat unde auxen. eum hebreorum & assyriorum prudentes dixerunt con¬
tra autem festur eẽ aqua aliorum fluminum : Deinde quia ubi prudentia ibi &
malitia ubi fortitudo ibura cundia ubi temperantia. Ibi in temperantia : plerũq
eẽ alia uitia ubi autem iustitia : ibi concordia uirtutum ẽ c&erarum: Ideo non ex

Expanded text:
transuerberat nec aliquibus cursus eius impedimentorum haeret obstaculis. quarttransuerberat nec aliquibus cursus eius impedimentorum haeret obstaculis. quartinsigne iustitiae, quae omnem pascit animam. nulla enim abundantiores uidetur fructus habere uirtus quam aequitas atque iustitia, quae magis aliis quam sibi prodest et utilitates suas neglegit communia emolumenta praeponens.hominum genus nullo magis quam iustitia et aequitate laetetur. causam autem cur ceteri qua commeant fluuii describantur, regiones locorum qua Euphrates commeat non de- . scribantur, illam accipimus, quia aqua eius uitalis adseritur et quae foueat atque augeat. unde Auxen eum Hebraeorum et Assyriorum prudentes dixerunt, contra autem fertur esse aqua aliorum fluminum, deinde quia ubi prudentia ibi et malitia, ubi fortitudo ibi iracundia, ubi temperantia ibi intemperantia plerumque est et alia uitia, ubi autem iustitia ibi concordia uirtutum est ceterarum. ideo non ex
Abbreviated transcription (Latin):
carnale peccatum: Beergo geon in quo figura ẽ castitatis circumire terra aethi¬
opiam dicitur ut abluat corpus abiectum & carnis uilissimȩ restinguat incendiũ
Aahiopia enim abiecta & uilisalatina interp̃tatione signatur. Quid autẽ abiec¬
ius nostro corpore : quidtã a et hiopiae simile quod &iam nigrũ. est quibusdam tene¬
bris peccatorum : Tertius est fluuius tigris quiuadit contra assyrios ad quẽ pre¬
uaricacor israhel captus est ductus : Hic̃ fluuius ducitur uelocior eẽ omnibus quẽ
neolunt ussrruihoc ẽ dirigentes Hoc enim significat interptatio: Ergoquicuque
fortitudine animu pra euaricantia corporis uitia captiuauerint ⁊ dirigens ad su¬
ꝑna istebuius fluminis similis aestimatur &ideo &iam fortitudo deillo qui ẽ.
inparadiso fonteemanat fostitudo autem quodamcursu rapido obstantia quaeq

Expanded text:
carnale peccatum. bene ergo Geon, in quo figura est castitatis, circumire terram Aethicarnale peccatum. bene ergo Geon, in quo figura est castitatis, circumire terram Aethiopiam dicitur, ut abluat corpus abiectum et carnis uilissimae restinguat incendium; Aethiopia enim abiecta et uilis Latina interpretatione signatur. quid autem abiectius nostro corpore, quid tam Aethiopiae simile, quod etiam nigrum est quibusdam tenebris peccatorum ? tertius est fluuius Tigris, qui uadit contra Assyrios, ad quem praeuaricator Istrahel captiuus est ductus. hic fluuius dicitur uelocior esse omnibus, quem incolunt Assyrii, hoc est dirigentes; hoc enim significat interpretatio. ergo quicumque fortitudine animi praeuaricantia corporis uitia captiuauerit dirigens ad superna, iste huius fluminis similis aestimatur. et ideo etiam fortitudo de illo qui est in paradiso fonte emanat. fortitudo autem quodam cursu rapido obstantia quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
inspeciehuius accipitur. quae plurimos fructus adtulit indñisaluttris aduentu: atq in ex¬
trema terrarum fluit quia ꝑsapientiam omnes homines sunt redempti : unde & dic¬
tum ẽ : Inomnem tentem exiuit sonus eorum : & in fines orbis terrae uerba eorum: Se¬
cundus ẽ fluuius geon iuxtaquem lex lataest i srahelitis cum eent in aegrpto cons¬
tituti: ut ex aegypto recederent & succinstilumbos ederent agnum quod insigne est
temperantiae. Castosenim & scĩficatos oport& dñi pascha celebrare : &ideo iux¬
ta istum fluuium legitima primo obseruantia constituta est : quia significat no¬
men hoc quendam terae hiatum: Sicut igitur terra & quaecumq uel purgam̃ta
uel frondes in eosunt hiatus ab sorb& ita castitas omnes corporis passiones abolere con¬
sueuit: Merito que ibi primum obseruantiae constitutio quia ꝑlegem absorb&ur

Expanded text:
in specie huius accipitur, quae plurimos fructus adtulit in domini salutaris aduentu. atque in exin specie huius accipitur, quae plurimos fructus adtulit in domini salutaris aduentu. atque in extrema terrarum fluit, quia per sapientiam omnes homines sunt redempti. unde et dictum est: in omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. secundus est fluuius Geon, iuxta quem lex lata est Istrahelitis, cum essent in Aegypto constituti, ut ex Aegypto recederent et succincti lumbos ederent agnum, quod insigne est temperantiae; castos enim et sanctificatos oportet domini pascha celebrare. et ideo iuxta istum fluuium legitima primo obseruantia constituta est, quia significat nomen hoc quendam terrae hiatum. sicut igitur terram et quaecumque uel purgamenta uel sordes in ea sunt hiatus absorbet, ita castitas omnes corporis passiones abolere consueuit meritoque ibi primum obseruantiae constitutio, quia per legem absorbetur
Abbreviated transcription (Latin):
bonum aurum dicer& monetale : quod corruptibile acterrenum .ẽ: hab& &iã
splendidum inqui dcarbunculum: inquoquidam animaenrãe uiuit igniculis.
hab& & prassinum lapidem quiuiride quiddam ad queuitale coloris sui specie
ostentare uideatus: Virent enim arbusta quaeiuiuunt: a rescunt contra. quaecum que
moriuntur : Vir& terradum flor& : uirent & semina dumprumpunt: & bene primolo
qm̃ unam gentem circum fluit. sed &iam ꝑlydiam fluit: Non enim angusta quaedã
sed diues utilitatum prudentia ẽ quae pluribus prosit : id eo prima : utsiquis deparadiso
fuerit egressus. uelut quoddam eum prudentiae flumen excipiat: hecita possit a resce¬
re sed ꝑhanc ad para disum facilere uestatur: Hic fluuius multis hominibus frequentat᷑.
pulchritudinemque & ferailitatem maximam habere ꝑhib&ur. & ideo prudentia

Expanded text:
bonum aurum dicere <licet>, non monetale, quod corruptibile ac terrenum est. habet etiam bonum aurum dicere <licet>, non monetale, quod corruptibile ac terrenum est. habet etiam splendidum, inquit, carbunculum, in quo quidam animae nostrae uiuit igniculus. habet et prasinum lapidem, qui uiride quiddam atque uitale coloris sui specie ostentare uideatur. uirent enim arbusta quae uiuunt, arescunt contra quaecumque moriuntur; uiret terra, dum floret, uirent et semina, dum prorumpunt. et bene primo lon unam gentem circumfluit, sed etiam per Lydiam fluit. non enim angusta quaedam, sed diues utilitatum prudentia est, quae pluribus prosit. ideo prima, ut si quis de paradiso fuerit egressus, uelut quoddam eum prudentiae flumen excipiat, ne cito possit arescere, sed per hanc ad paradisum facile reuertatur. hic fluuius multis hominibus frequentatur pulchritudinemque et fertilitatem maximam habere perhibetur. et ideo prudentia