comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Somnus animȩ ẽ. obliuis ci łm suũ Quȩ¬
cumq anima oblita fuerit d̾m suũ. dormiuit:
Ideo dicit apłs quibuscdã. oblitis dm̃ suum et
tanquã in somno agentibus deliramenta cul¬
turȩ idolorum: Sic sunt enim qui colunt ido.¬
la. quomͦ qui uident in somnis uana Si autẽ
euigilet anima ipsorum. intelligit aquo fac¬
ta ẽ. et non colit qł ipsa fecit: Dicit gͦ quibꝰ.¬
dam apłs: Surge qui dormis et exurge a
mortuis. et illuminabit te xꝑe: Nunquid cor¬
pore dormientẽ excitabat te apłs: S excita¬
bat animã dormientẽ. quando ad hoc eam ex¬
ipsas uigilias dicit iste: Neus łs m̃s. ad te
de luce ugilo: Non enim uigilares inte. nͥ
oriretur lux tua. quȩ te de somno excitaret:
Si autem lumen suum detrahat obdormi¬
unt: Ideo dic̃itur illi in alio psalmo: Illumi¬
na oculos meos neunquã ob dormiã in mor¬
te: dut si ab illo auersi obdormiunt. presens
illis lumen ẽ. et non possunt uidere quia
dormiunt. quomͦ et corpore qui dormit inter

Expanded text:
m animae est oblivisci Deum suum. Quaecumque anima oblita fuerit Deum suum, dormit. Ideo dicit Apostolus quibusdam oblitis Deum suum, et tanquam in somno agentibus deliramenta culturae idolorum. Sic sunt enim qui colunt idola, quomodo qui vident in somnis vana: si autem evigilet anima ipsorum, intelligit a quo facta est, et non colit quod ipsa fecit. Dicit ergo quibusdam Apostolus: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis; et illuminabit te Christus . Numquid corpore dormientem excitabat Apostolus? Sed excitabat animam dormientem, quando ad hoc eam execundum ipsas vigilias dicit iste: Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Non enim vigilares in te, nisi oriretur lux tua, quae te de somno excitaret. si autem lumen suum detrahat, obdormiunt. Ideo enim illi dicitur in alio psalmo: Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in morte . Aut si ab illo aversae obdormiunt, praesens est illis lumen, et non possunt videre, quia dormiunt. Quomodo et corpore qui dormit inter
Abbreviated transcription (Latin):
mundum: Amatores mundi: Deniq addit
et exponit: Quod dico mundi tenebrarum
harum. quarũ utiq tenebrarũ. nisi infide¬
lium et impiorũ: Nam ex impiis et infideli¬
bus cum eẽnt facti pii fideles. sic eos alloqͥt᷑.
idem apłs fuistis enim aliquando tenebrȩ.
nunc autẽ lux in dño Aduersus spiritalia
inquit nequitiȩ in cȩlestibus: Aduersus di¬
abolum et eius angłos dimicatis. hotes ueᷤᷤ¬
tros non uidetis et iuncitis¬

Expanded text:
mundum? Amatores mundi. Denique addit, mundum? Amatores mundi. Denique addit, et exponit, Quod dico mundi, tenebrarum harum. Quarum utique tenebrarum, nisi infidelium et impiorum? Nam ex impiis et infidelibus cum essent facti pii et fideles, sic eos alloquitur idem apostolus, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Adversus spiritualia, inquit, nequitiae in coelestibus, adversus diabolum et ejus angelos dimicatis : hostes vestros non videtis, et vincitis
Abbreviated transcription (Latin):
ntelligendi sunt inimici ꝓquibus orandũ
sit. et contra quos orandũ sit: Inimici homi¬
nes qualescumq fuerint non sunt oclio ha¬
bendi. ne cum odit malus quẽ patitur ma¬
lum. sint duo mali: Diligit bonus et cum
patitur malũ. ut uel unus sit malus: Illi mi¬
mici sunt contra quos orandũ ẽ. diabolus
et angłi eius: Ipsi nobis inuident regnum
cȩlorum. ipsi nolunt ut nos ascendamus un¬
de illi deiecti sunt. abhis oremus erui ani¬
mã nr̃am: Nam et quando aduersũ nos homi¬
nes incitantur. uasa ipsorũ fiunt: Pro incle
apłs paulus admonens nos quã cauti esse.
contra inimicos debeamus. ait seruis dei qͥ
tribulationẽ patiebantur. utiq seditionib
improbitatibus inimicitus hominũ: Non ẽ
nobis colluctatio aduersus carnẽ et sangui¬
nẽ. id ẽ non aduersus homines. s aduersus
principes et potestates. et rectores mundi
Cuius mundis Cȩli. terrȩ: Absit: Huiꝰ mun.¬
di rector. non ẽ nisi creator S quẽ dicit

Expanded text:
ntelligendi sunt inimici, pro quibus orandum sit, et contra quos orandum sit. Inimici homines, qualescumque fuerint, non sunt odio habendi; ne cum odit malus quem patitur malum, sint duo mali. Diligat bonus et quem patitur malum, ut vel unus sit malus. Illi inimici sunt contra quos orandum est, diabolus et angeli ejus: ipsi nobis invident regnum coelorum, ipsi nolunt ut ascendamus unde illi dejecti sunt: ab his oremus erui animam nostram. Nam et quando adversum nos homines incitantur, vasa ipsorum fiunt. Proinde Paulus apostolus admonens nos quam cauti esse contra inimicos debeamus, ait servis Dei qui tribulationes patiebantur, utique seditionibus, improbitatibus, inimicitiis hominum: Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est, non adversus homines, sed adversus principes et potestates et rectores mundi . Cujus mundi? coeli et terrae? Absit. Hujus mundi rector non est nisi Creator. Sed quem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Asꝑges me inquit ysopo et mundabor:
Hẏsopum herbam nouimꝰ humilẽ s medi-¬
cinalem: Saxo herere radicitus dicitur.
inde inmisterio mundandis assumpta
petram tuam: Esto humilis in humili deo
tuo. ut sis excelsus ingłificato deo tuo:
Asꝑgeris ysopo. humilitas xꝑi te munda¬
bit. Noli herbam contempnere ium medica¬
menti attende: aliquid etiã dicã qđ a me¬
dicis solemus audire. uel exꝑiri in egrotis:
hysopum dicunt purgandis pulmonibus
aptam eẽ: In pulmone solet notari suꝑbia:
Illic enĩ inflatio. illic anhelitus Dicebatur¬
enĩ de saulo ꝑsecututore. tanquã saule suꝑ¬
gato pulmone: Audi et hic humiliatũ qͥa
hysopo purgatum: Asꝑges me hysopo
et mundabor lauabis me. id ẽ mundabis
et suꝑ niuẽ dealbabor E si fuerint in qͥt
peccata ur̃a ut fenicium tanquã niuem
dealbabo: De talibus sibi ex hibet uestem.
sine macula et ruga: ꝓ inde uestis eius in
monte. tanquã nix de al bata effulsit: Sig¬
nificabat ȩccłiam omni macula peccati

Expanded text:
ges me, inquit, hyssopo, et mundabor. Hyssopum herbam novimus humilem, sed medicinalem: saxo haerere radicibus dicitur. Inde in mysterio mundandi cordis simpetram tuam: esto humilis in humili Deo tuo, ut sis excelsus in glorificato Deo tuo: Aspergeris hyssopo, humilitas Christi te mundabit. Noli herbam contemnere, vim medicamenti attende. Aliquid etiam dicam quod a medicis solemus audire, vel experiri in aegrotis. Hyssopum dicunt purgandis pulmonibus aptum esse. In pulmone solet notari superbia: illic enim inflatio, illic anhelitus. Dicebatur de Saulo persecutore, tanquam de Saulo supgato pulmone. Audi et hic humiliatum, quia hyssopo purgatum: Asperges me hyssopo, et mundabor; lavabis me, id est, mundabis me: et super nivem dealbabor. Etsi fuerint, inquit, peccata vestra sicut phoenicium, tanquam nivem dealbabo . De talibus sibi exhibet Christus vestem sine macula et ruga . Proinde vestis ejus in monte, quae tanquam nix dealbata effulsit , significavit Ecclesiam omni macula peccati
Abbreviated transcription (Latin):
gelorũ. filius m̃s estu ego hodie genuite:
dĩes in ꝓphetia dictus uideri. qđ iħc xꝑc
scłm hominẽ natus ẽ. tamen hodie quia
p̃sentiã significat. atq in et̾nitate nec pre¬
teritum quiddã ẽ. quasi eẽ desierit nec fu.¬
turum quasi nundũ sit. s p̃sens tantũ. qͥa
quicquid ȩternũ ẽ semꝑ ẽ diuinius acci¬
pitur scđm id dictum eẽ. ego hodie ge-¬
nui te. quo sempit̾nam generationẽ uir.¬
tutis et sapientiȩ dei. qui ẽ unigenitus
filius fides sincerissima et catholica pre¬

Expanded text:
lmum: Filius meus es tu: ego hodie genui te . dies in prophetia dictus videri quo Dominus secundum hominem natus est, tamen hodie quia sentiam significat, atque in aeternitate nec praeteritum est quidquam quasi esse desierit, nec futurum quasi nondum sit, sed praesens tantum: quia quidquid aeternum est, semper est: divinius accipitur secundum id dictum, Ego hodie genui te, quo sempiternam generationem virtutis et sapientiae Dei, qui est unigenitus Filius, fides sincerissima et catholica pr
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ semen in ysaac ut ante me m̃s filius
moreret᷑: in semine tuo benedicentur
om̃s gentes: Ipse mͥ gͦ loquens ꝓmisit fi¬
liũ. et ipse exigit ut occidam: Non sibi
fecit questionẽ. quasi de contrariis et
sibi aduersantibꝰ uerbis dei ꝓmittentiᷤᷤ
filiũ nasciturũ. et postea dicentis occi¬
de mͥ filiũ tuũ: S erat incorde eiꝰ sẽꝑ
fides inconcussa. et nullomͦ deficiens:
Cretlidit enĩ abraham dm. qui dedit
ut de senibꝰ ille nasceretur qui ñ erat.
posse etiam de morte reparare: Ampliꝰ
enĩ ẽ qł iam fecerat ds. cum qui ñ erat
post tantã desꝑationẽ uidebat sibi da¬
tum filiũ : et si humanã infirmitatem
consulas impossibile Adiecit itaq ani¬
mã ad fidẽ. non credidit aliquid impos¬

Expanded text:
mihi semen in Isaac, ut ante me meus filius mihi semen in Isaac, ut ante me meus filius moreretur, In semine tuo, inquit, benedicentur omnes gentes . Ipse mihi ergo loquens promisit filium, et ipse exigit ut occidam? Non sibi fecit quaestionem quasi de contrariis et sibi adversantibus verbis Dei promittentis filium nasciturum, et postea dicentis, Occide mihi filium tuum: sed erat in corde ejus fides semper inconcussa, et nullo modo deficiens. Cogitavit enim Abraham, Deum qui dedit ut ille de senibus nasceretur qui non erat, posse etiam de morte reparare. Amplius enim est quod jam fecerat Deus, cum qui non erat post tantam desperationem videbat sibi datum filium, et si humanam infirmitatem consulas, impossibile. Adjecit itaque animum ad fidem; non credidit aliquid impos
Abbreviated transcription (Latin):
solum in cłm. s etiã in ipsũ unicũ filiũ:
Cui nichil mali eẽ credit pat̾. quic quid
de illo iusserat qui creauit: Pater enĩ filii
sui eẽ poterat abraham scđm oꝑationem
carnis Non autẽ creator. et conditor se.
eum carne non erat oꝑatꝰ. s quia de sũ¬
ma desꝑatione susceꝑat. et nisi ad eẽt
promittens d̾s. nichil iam senex de uis.¬
ceribꝰ aniculȩ conuigis sꝑare audebat
posteritatis s credidit nasciturũ. et ñ
plangit moriturũ: Eius dextera erigi¬
tur ad sacrificiũ ut moreret᷑. cuiꝰ cor
electũ ẽ adfidẽ ut nasceret᷑: Non tre¬
pidauit abraham credere quando pro¬
mittebat᷑. ñ trepidauit offerre quando
exigebat᷑. nec fuit religio credentis. con¬
traria deuotioni obtemꝑantis: Hoc di-
co. ñ sibi dixit abraham: Deus mͥ locutꝰ
ẽ. quando ꝓmisit filiũ credidi. qđ mͥ
cdaturus eet ds posteritatẽ. et qualem
posteritatẽ ut diceret mͥ In ysaac uoca¬
bit᷑ tibi semen. et ne forte sic uocaretur

Expanded text:
solum in Deum, sed etiam in ipsum unicum filium, cui nihil mali esse pater credidit, quidquid de illo jusserat qui creavit. Pater enim filii sui esse poterat Abraham, secundum operationem carnis; non autem creator et conditor, seceum carne non erat operatus, sed quia de summa desperatione susceperat; et nisi adesset promittens Deus, nihil tam senex de visceribus aniculae conjugis sperare audebat posteritatis. Sed credidit nasciturum, et non plangit moriturum. Ejus dextera eligitur ad sacrificium, ut moreretur; cujus cor electum est ad fidem, ut nasceretur. Non trepidavit Abraham credere, quando promittebatur; non trepidavit offerre, quando exigebatur: nec fuit religio credentis contraria devotioni obedientis. Hoc dico, non sibi dixit Abraham, Deus mihi locutus est: quando promisit filium, credidi quia mihi daturus esset Deus posteritatem; et qualem posteritatem? Ut diceret mihi, In Isaac vocabitur tibi semen : et ne forte sic vocaretur
Abbreviated transcription (Latin):
lunt uos circumcidi ut in ur̃a carne glo¬
rientur Tu quid apłȩ: Transfer signum
inquit quod ignorabam: Uenit testamen¬
tum nouũ. reuelatum ẽ. quod occultaba¬
tur:. Qui sedebant in umbra mortis. lumen
ortum ẽ. eis Reuelatum ẽ. qđ occultaba¬
tur. quod latebat in aꝑto ẽ Uenit ipsa
petra. omnes nos sꝑu circumcidit. & suȩ
humilitatis signum in redemptorũ fron¬
te defirit

Expanded text:
lunt vos circumcidi, ut in vestra carne glolunt vos circumcidi, ut in vestra carne glorientur . Tu quid, Apostole? Transfer signum inquit, quod ignorabam. Venit Testamentum novum, revelatum est quod occultabatur. Qui sedebant in umbra mortis, lumen ortum est eis . Revelatum est eis quod occultabatur: quod latebat, in aperto est. Venit ipsa Petra, omnes nos spiritu circumcidit, et suae humilitatis signum in redemptorum fronte defixit
Abbreviated transcription (Latin):
tem tuam. ne linguam ex pauescas alienã
in latenti carne signum noui testamen¬
ti. signum in libera fronte: Ibi enim oc-¬
cultatio ẽ. hic reuelatio Illud ẽ sub uela¬
mine. hoc infacie Quandui enim legit᷑
moyses. uelamen suꝑ cor eorũ positũ ẽ:
Quare: Quia non transierunt ad xꝑm
Cum enim transieris ad xꝑm. auferet᷑¬
omne uelamen. ut qui habebas in occul¬
to circumcisionẽ. in fronte portes crucẽ:
Nos autem reuelata faciȩ głam dñi spe-¬
culantes in eandem in quit imaginẽ tͣns.¬
formamur de gła in głam. tanquã adñĩ
Nam in eo signum xꝑi eẽ prenuntiatũ
quis ambigat: Inde cultellus petrinus:
Petra autem erat xꝑc: Inde octauus dieᷤ
circumcisionis. dñicus resurrectionis:
Ideo apłs inde transiens. inde ueniens.
transiens scilicet ad xꝑm. ut auferat᷑ ue¬
lamen. nouit unde glorietur: Michi aut̃
circumcidunt᷑ legem custodiunt. s uo.¬

Expanded text:
tem tuam, ne linguam expavescas alienam. tem tuam, ne linguam expavescas alienam. in latenti carne: signum novi Testamenti crux in libera fronte. Ibi enim occultatio est, hic revelatio: illud est sub velamine, hoc in facie. Quamdiu enim legitur Moyses, velamen super cor eorum positum est. Quare? Quia non transierunt ad Christum. Cum enim transieris ad Christum, auferetur velamen: ut qui habebas in occulto circumcisionem, in fronte portes crucem. Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem, inquit, transformamur, de gloria in gloriam, tanquam a Nam in eo signo Christum esse praenuntiatum quis ambigat? Inde cultellus petrinus: Petra autem erat Christus . Inde octavus dies circumcisionis, et dominicus resurrectionis. Ideo Apostolus inde transiens, inde veniens, transiens scilicet ad Christum, ut auferatur velamen, novit unde glorietur. Mihi autem circumcisi sunt, ii legem custodiunt; sed vo
Abbreviated transcription (Latin):
absit gloriari nisi incruce dñi nr̃i iħuxꝑi
diceret: S dixit in cruce. Ubi mundi phy¬
losophus erubuit. ibi thesaurum apłs rep
perit: Non contempnendo uile in uolucrũ.
ꝑuenit ad preciosum inuolutum: Absit mͥ
xꝑi: Bonam sarcinã sustulisti ibi totum ẽ.
quod quesisti. et quid ibi magnũ lateret
ostendisti Quale ad iutorium: Perquẽ mͥ
inquit mundus crucifirus ẽ. et ego mundo:
Quando tibi crucifigeretur mundus. nisi
prote crucifigeretur. ꝑ quem factus est
mundus: Ergo qui gloriatur. in dño głȩ¬
tur: Quo dño: Aꝑo crucifixo: Ubi humilitas.
ibi maiestas Ubi infirmitas. ibi potestas:
Ubi mors. ibi uita Siuis ad illa ꝑuenire.
in xꝑi sapientia gloriari: magnũ ẽ in xꝑi
cruce głari Unde tibi insultat impius. in¬
de glorietur pius Unde insultat suꝑbus.
inde głȩtur xꝑianus: Noli erubescere decru
ce xꝑi: Ideo in fronte tanquam in sede pu¬
doris signum istud accepisti: Recole fron¬

Expanded text:
absit gloriari, nisi in cruce Domini Jesu Christi. diceret: sed dixit, in cruce. Ubi mundi philosophus erubuit, ibi thesaurum Apostolus reperit: non contemnendo vile involucrum, pervenit ad pretiosum involutum. Absit, i. Bonam sarcinam sustulisti, ibi totum est quod quaesisti; et quid ibi magnum lateret, ostendisti. Quale adjutorium? Per quem mihi, inquit, mundus crucifixus est et ego mundo . Quando tibi crucifigeretur mundus, nisi pro te crucifigeretur per quem factus est mundus? Ergo qui gloriatur, in Domino glorietur. Quo Domino? Christo crucifixo. Ubi humilitas, ibi majestas; ubi infirmitas, ibi potestas; ubi mors, ibi vita. Si vis ad illa pervenire, in Christi sapientia gloriari: magnum est in cruce Christi gloriari: unde tibi insultat impius, inde glorietur pius; unde insultat superbus, inde glorietur christianus. Noli erusbescere de cruce Christi: ideo in fronte tanquam in sede pudoris signum ipsum accepisti. Recole fron
Abbreviated transcription (Latin):
s uultus eius abiectus. et deformis compo¬
sitio eius. hoc ẽ uultus eius despectus. et
deformis positio eius. homo in plaga positꝰ.
et sciens ferre infirmitates Deformitas xꝑi
te format: Ille enim si deformis ẽẽ noluisset.
tu formam quam ꝑdidisti non recepisses:
Pendebat gͦ incruce de formis. s deformitaᷤᷤ
illius pulcritudo nr̃a erat: In hac gͦ uita de.¬
formem xꝑm teneamus: Quid ẽ de formẽ
nr̃i iħu xꝑi. ꝑquem mͥ mundus crucifixuᷤᷤ
ẽ. et ego mundo: Hȩc ẽ deformitas xpisti
Numquid dixi me aliquid scire in uob̾ nisi
uian: hȩc ẽ uia credere incrucifixũ huiꝰ
deformitatis signum infronte portamus.
de ista deformitate.xꝑi non erubescamus:¬

Expanded text:
s abjectus, et deformis positio ejus, hoc est virtus ejus: despectus et deformis positio ejus, homo in plaga positus, et sciens ferre infirmitates . Deformitas Christi te format. Ille enim si deformis esse noluisset, tu formam quam perdidisti non recepisses. Pendebat ergo in cruce deformis: sed deformitas illius pulchritudo nostra erat. In hac ergo vita deformem Christum teneamus. Quid est, deformem risti, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . Haec est deformitas Christi. Numquid dixi me aliquid scire in vobis, nisi viam? Haec est via, credere in crucifixum. Hujus deformitatis signum in fronte portamus: de ista deformitate Christi non erubescamus
Abbreviated transcription (Latin):
e. iam transiet peregrinatio nr̃a. postea uͦ
gaudebimus gaudio angłorum: hȩc enim
uia quid ẽ: Uia fides ẽ: Propter fidẽ tuã
factus ẽ. de formis xꝑc: Manet autem speci¬
osus xꝑc: Speciosus forma prefiliis homi¬
num. uidebitur post peregrinationẽ: Mo

Expanded text:
 jam transiet peregrinatio nostra: postea vero gaudebimus gaudio Angelorum. Haec enim via, quid est? Fides est. Propter fidem tuam factus est deformis Christus, manet autem speciosus Christus. Speciosus forma prae filiis hominum videbitur post peregrinationem.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i: ut referat unusquisq scđm ea quȩ ꝑ cor-¬
pus gessit: non secundum ea quȩ si diutius ui¬
ueret gesturus fuit. siue bonum siue malum
Scimus etiam paruulos scđm ea quȩ ꝑ corpus
gesserunt. recepturos uel bonum uł malum:
Gesserunt autem non ꝑ se ipsos. sed ꝑ eos quibus
ꝓ illis respondentibꝰ et renuntiare diabolo dicun-¬
tur. et credere indeum: unde et in numero fi¬
delium computantur. ꝑtinentes ad sententi-¬
am dñi dicentis: qui crediderit et baptrza-¬
tus fuerit saluus erit Propter quod et illis
qui hoc sacramentum non accipiunt: contui.¬
git quod sequitur: Qui autem non credide-¬
rit: condempnabit᷑ Unde et ipsi sicut dixi si
in illa parua ętate moriuntur: utiq scđm ea
quȩ per corpus gesserunt. id est tempore qͦ
in corpore fuerunt. quando per corda et ora
gestantium crediderunt. uel non credideris.
quando baptizati uel non baptizati sunt. qͣn
carnem xp̃i manducauerunt. uel non mandu¬
cauerunt. quando eius sanguinem biberunt

Expanded text:
i; ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, non secundum ea quae, si diutius viveret, gestuScimus etiam paruulos secundum ea, quae per corpus gesserunt, recepturos uel bonum uel malum. gesserunt autem non per se ipsos sed per eos, quibus pro illis respondentibus ot renuntiare diabolo dicuntur et credere in deum. unde et in numero fidelium computantur pertinentes ad sententiam domini dicentis: Qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit. propter quod et illis, qui hoc sacramentum non accipiunt, contingit, quod sequitur: Qui autem non crediderit, condemnabitur. unde et ipsi, sicut dixi, si in ilia parua aetate moriuntur, utique secundum ea, quae per corpus gesserunt, id est tempore, quo in corpore fnerunt, quando per corda et ora gestantium crediderunt uel non crediderunt, quando baptizati ucarnem Christi manducaverunt vel non manducaverunt, quando et sanguinem biberunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur quot nos cognoscit ds cognitionẽ
sui nobis prestat. ut ꝑ hoc intelligamuᷤ nec
hoc quidem nobis eẽ tribuendũ quod noᷤ
cimus dm. s eam quoq scientiam illius mise¬
nunc autem cognoscentes dm correxit et
ait. immo cogniti adeo. quid aliud uolens
intelligi. nisi quod eos ipse fecerit cogni¬
tores suos: Nemo autẽ cognoscit łm nisi
qui intelligit illũ ẽẽ. summũ atq in com¬
mutabile bonũ. cuius participatione fit
bonus:¬

Expanded text:
dicitur, quod nos cognoscit deus, cognitionem sui nobis praestat, ut per hoc intellegamus ne hoc quidem nobis esse tribuendum, quod nos scimus deum, sed eam quoque scientiam illius miseNunc autem cognoscentes deum, correxit et ait: Immo cogniti a deo quid aliud uolens intellegi, nisi quod eos ipse fecerit cognitores suos? nemo autem cognoscit deum, nisi qui intellegit illud esse summum atque incommutabile bonum, cuius participatione fit bonus
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quantũ in ipso ẽ. mallet non eẽ uis¬
ticiam peccata ꝓhibentem atq punientẽ.
& utiq si mallet non eẽ iusticiã quis du
bitauerit qđ eam si posset auferret: Ac
ꝑ hoc quomͦ iustus ẽ iusticiȩ talis inimi¬
cus. ut eam si potestas detur p̃cipientẽ
auferat. ne comminantẽ uel iudicantẽ
ferat: Inimicus gͦ iusticiȩ ẽ. qui pęne ti¬
more non peccat: Amicus autẽ erit. si eiꝰ
amore non peccet: Tunc enĩ uere time¬
bit peccare: Nam qui gehennas metuit.
non peccare. metuit s ardere: Ille autẽ
peccare metuit. qui peccatũ ipsum sicut
habet et non ẽ incaritate. eumq ꝑfecta ca¬
ritas foras mittit Tantũ porro quisq pec¬
catum odit quantũ iusticiã diligit: Quod
non poterit lege terrente ꝑlitteram s spu

Expanded text:
nam quantum in ipso est, mallet non esse iusnam quantum in ipso est, mallet non esse iustitiam peccata prohibentem atque punientem et utique, si mallet non esse iustitiam, quis dubi- 5 tauerit, quod eam, si posset, auferret? ac per hoc quo modo iustus est iustitiae talis inimicus, ut eam, si potestas detur, praecipientem auferat, ne comminantem uel iudicantem ferat? inimicus ergo iustitiae est, qui poenae timore non peccat, amicus autem erit, si eius amore non peccet; tunc enim uere o timebit peccare. nam qui gehennas metuit, non peccare metuit sed ardere; ille autem peccare metuit, qui peccatum ipsum sicut habet et non est in caritate eumque perfecta s caritas foras mittit. Tantum porro quisque peccatum odit, quantum iustitiam diligit, quod non poterit lege terrente per litteram sed spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
utitur:. Utitur autẽ legittime. qui intelli¬
gens quare sit data. ꝑ eius comminatio¬
nẽ confugit ad grãm liberantẽ:. Huic gr̃e
qua iustificatur impius quis quis ingra¬
tus uelut ad legẽ implendã de suis uri¬
bus fidit. ignorans dei iusticiã et suam
uolens constituere iusticiȩ dei non est.
subiectus. ac ꝑ hoc fit ei lex non absolu¬
tionis ad iutoriũ s uinculũ criminis non
quia lex malũ ẽ s quia peccatũ sicut scͥp¬
tum ẽ. ꝑbonũ talibus oꝑatur mortẽ: Per
mandatũ enĩ grauius delinquit. qui per
mandatũ scit quã malũ sit qđ amitcit:
Inanit̃ autẽ putat uictorẽ se eẽ peccati
qui pȩne timore non peccat. quia et si ñ
impletur foris negotiũ male cupiditatis
ipsa tamen mala cupiditas intus hostis¬
ẽ. & quis coram deo innocens inuenit᷑.
qui uult fieri qđ uetatur si subtrahas qđ
timetur: Ac ꝑ hoc in ipsa uoluntate reus
ẽ. qui uult facere qđ non licet fieri s idõ
non facit. quia impune non pot̃ fieri:

Expanded text:
utitur, utitur autem legitime, qui intellegens, quare sit data, per eius comminationem confugit ad gratiam liberantem. huic gratiae, qua iustificatur impius, quisquis ingratus uelut ad legem implendam de suis uiribus fidit,\' ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere, iustitiae dei non est subiectus ac per hoc fit ei lex non absolutionis adiutorium sed uinculum criminis, non quia lex malum est, sed quia peccatum, sicut scriptum est, per bonum talibus operatur mortem; per mandatum enim grauius delinquit, qui per mandatum scit, quam malum sit, quod admittit. Inaniter autem putat uictorem se esse peccati, qui poenae timore non peccat, quia, etsi non impletur foris negotium malae cupiditatis, ipsa tamen mala cupiditas intus est hostis. et quis coram deo -innocens inuenitur, qui uult fieri, quod uetatur, si subtrahas, quod timetur? ac per hoc in ipsa uoluntate reus est, qui uult facere. quod non licet fieri, sed ideo non facit, quia impune non potest fieri.
Abbreviated transcription (Latin):
sub deo ẽ legi autẽ. qui sub lege ẽ: Suble.¬
ge autẽ uiuit in quantũ quisq peccator
ẽ id ẽ in quantũ aueteri homine non ẽ
mutatus. sua enĩ uita uiuit et ideo lex su¬
pra illũ ẽ. quia qui eam non implet in fra
imposita. ut supra illum sit: In illa ẽ enim
potius quã sub illa quia non sua uita ui-¬
uit. cui cohercendȩ lex in ponitur: Ut enĩ
sic dicam. ipsam quodam modo legẽ uiuit.
qui cum dilectione iusticiȩ uite uiuit.
non ꝓprio aut transitorio. s communi
ac stabili gaudens bono Grãs ago ei qui¬
fidelem me ex istimauit ponens inminis¬
terio. qui prius fui blasphemus et ꝑse¬
cutor. et contumeliosus¬

Expanded text:
sub Deo est; Legi autem, qui sub Lege est: sub Lege autem vivit, in quantum quisque peccator est, id est, in quantum a vetere homine non est mutatus; sua enim vita vivit, et ideo Lex supra illum est; quia qui eam non implet, infra ist imposita, ut supra illum sit: in illa est enim potius quam sub illa; quia non sua vita vivit, cui coercendae Lex imponitur. Ut enim sic dicam, ipsa quodammodo Lege vivit, qui cum dilectione justitiae juste vivit, non proprio ac transitorio, sed communi ac stabili gaudens bono. Et ideo Paufidelem me existimavit, ponens in ministerio. Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et contumeliosus
Abbreviated transcription (Latin):
on nulli enĩ attendentes uerba quȩ assi¬
duȩ dicit apł̃s. quia et mortui sumus cũ
xꝑo et resureximus cum eo. nec intelli-¬
gentes quomͦ di cat᷑. arbitrati sunt iã fac.¬
tam eẽ resurrectionẽ. nec ullã ulterius in
fine temporũ eẽ sperandam: Ex quibus
ẽ inquit hẏmeneus et phyletus qui circa
ens. de testatur. qui tamen dicit nos re¬
surrexisse cum xꝑo: Unde. nisi quia hoc
ꝑ fidem et spem et dilectionem factum
eẽ dicit in nobis. scđm pͥmitias sꝑc: Sed
quia spes quȩ uidetur non ẽ spes. et ido
nr̃i. quã expectanctes in nobis metipsis in¬
gemiscimꝰ: Unde ẽ et illud Sye gaudentes
in tribulatione patientes S firmum

Expanded text:
onnulli enim adtendentes uerba, quae assidue dicit apostolus, quia et mortui sumus cum Christo et resurreximus cum eo, nec intellegentes, quatenus dicantur, arbitrati sunt iam factam esse resurrectionem nec ullam ulterius in fine temporum esse sperandam, ex quibus est, inquit, Hymenaeus et Philetus, qui circa ens detestatur, qui tamen dicit nos resurrexisse cum Christo. unde, nisi quia hoc per fidem et spem et dilectionem factum esse dicit in nobis secundum primitias spiritus? sed quia spes, quae uidetur, non est spes et ideo, nostri, quam expectantes in nobismet ipsis ingemescimus. unde est illud: Spe gaudentes, in trib
Abbreviated transcription (Latin):
propt consuetudinẽ humane societatis
apta sunt S cum sua cuiq redduntur
et naturalem ordinem seruant. omnia
munda sunt mundis In mundis autẽ. et
in fidelibus quales p̃cipue uos estis nicħ
si cauteriatam urãm conscientiã sanari
uelletis: Sequitur enim S polluta surs
eorũ et mens et conscientia¬

Expanded text:
propter consuetudinem humanae societatis propter consuetudinem humanae societatis apta sunt; sed cum sua cuique redduntur et naturalem ordinem seruant, omnia munda sunt mundis; inmundis autem et infidelibus, quales praecipue uos estis, nihisi cauteriatam vestram conscientiam sanari velletis. Sequitur enim: Sed polluta sunt eorum et mens et conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
muncdis. naturas ipsas intelligi uoluit.
quas l̃s creauit Scłm illud qł moyses
ingenesi scripsit: Et fecit d̾s omnia. et ecce
bona ualde. ñ significationes scđm quas
ds ꝑ eundẽ moysen ab inmundis munda
reuelationis noui testamenti. ad hoc illas
umbras futurorũ ita custodiendas puta.¬
rent. ut sine his gentes salutẽ quȩ in xͦ.
dos dicit apłs qł carnalit̃ saperent: et
infideles quod tempꝰ gr̃ȩ alegis tempore
ñ discernerent Quibus ideo dicit nichil
eẽ mundũ. quia et his quȩ sumebant et
his quȩ respuebant. ñ scẽ. nec iustȩ ute¬
bantur. Sicut om̃s quidẽ infideles s uos
p̃cipuȩ manichei. quibus omnino nichil
tentiã dixit apłs: Taleme tamen dixit. qͦ
om̃s infideles et inmundos teneret. s uos
p̃cipue maximeq conunceret: Omuia
gͦ munda mundis. scdm naturã inqua cre¬
ata sunt ñ tamen omnia scđm significa¬
tionẽ munda. pͥmo popło iudeorũ. nec
nobis omĩa uel ꝓpt̾ salutẽ corporis. uel

Expanded text:
mundis, naturas ipsas intellegi uoluit, quas deus creauit, secundum illud. quod Moyses in genesi scripsit: et fecit deus omnia, et ecce bona ualde, non significationes, secundum quas deus per eundem Moysen ab inmundis munda reuelationis noui testamenti adhuc illas umbras futurorum ita custodiendas putarent, ut sine his gentes salutem, quae in Chrdos dicit apostolus, quod carnaliter saperent, et infideles, quod tempus gratiae a legis tempore non discernerent. quibus ideo dicit nihil esse mundum, quia et his, quae respuebant, et his, quae sumebant, non sancte nec iuste utebantur, sicut omnes quidem infideles, sed uos praecipue, Manichaei, quibus. omnino nihil tentiam dixit apostolus; talem tamen dixit, quae omnes infideles et inmundos teneret, sed uos praecipue maximeque conuinceret. omnia ergo munda mundis secundum naturam, in qua creata sunt, non tamen omnia secundum significationem munda primo populo Iudaeorum; nec nobis omnia uel propter salutem corporis uel
Abbreviated transcription (Latin):
tor. ingemuit. quesiuut aliquẽ qui since¬
rit᷑ diligeret gregẽ xꝑi. et circa se ineis
qui cum illo. eo tempore fuerant non in¬
uenit: Non enĩ in ȩccłia. xꝑi tunc preter
paulũ apłm et tymotheũ nemo erat qui
germane de grege sollicitus eẽt: S con¬
tigerat ut illo tempore quo tymotheũ
misit.circa se alium de filuis non hab̾et.
s soli mercennarii cum illo eeñt. sua que¬
rentes non quȩ ihu.xꝑi. et tamen ipse
germane de grege sollicitus. maluit fi.¬
lium mitere. et inter mercennarios re¬

Expanded text:
tor ingemuit: Quaesivit aliquem qui sinceriter diligeret gregem Christi, et circa se in eis qui cum illo eo tempore fuerant, non invenit. Non enim in Ecclesia Christi tunc praeter Paulum apostolum et Timotheum nemo erat qui germane de grege sollicitus esset: sed contigerat ut eo tempore quo Timotheum misit, circa se alium de filiis non haberet; sed soli mercenarii cum illo essent, sua quaerentes, non quae Jesu Christi. Et tamen ipse germane de grege sollicitus, maluit filium mittere, et inter mercenarios re
Abbreviated transcription (Latin):
oc et gr̃arum actio indicat. quod. oratio
Oratio ꝓ infidelibus gr̃arum actio ꝓfide.¬
libus: Qui enim ẽ. orandus ut faciat. illi ẽ
actio gr̃arum reddenda cum fecerit:
Inde idem dicit apłs ad ephesios: Propt̃
hoc et ego audita fide ur̃a in dño iħu et
in omnes scõs. non cesso gr̃as agere ꝓuob̾
Lo quimur autem nunc de ipsis iniciis
cum homines qui erant auersi et aduersi
conuertuntur ad dm̃ et uelle incipiunt qͦd
nolebant. et habere fidem quã non habe¬
bant: Quod ut fiat ineis oratur ꝓeis. quã.¬
uis non oretur abeis: Ipsi enĩ quomͦ inuo¬
cabunt inquẽ non crediderunt: Cum uͦ
factum fuerit quod oratur. ei qui fecit a¬
guntur gr̃ȩ. et ꝓ eis et abeis. Ut c̾s domini

Expanded text:
oc et gratiarum actio indicat, quod oratio, oratio pro infidelibus, gratiarum actio pro fidelibus. qui enim est orandus, ut faciat, illi est actio gratiarum reddenda. cum fecerit. unde idem dicit apostolus ad Ephesios: Propter hoc et ego audita fide uestra in domino Iesu et in omnes sanctos non cesso gratias agere pro uobis. Loquimur autem nunc de ipsis initiis, cum homines. qui erant auersi et aduersi, conuertuntur ad deum et uelle incipiunt. quod nolebant, et habere fidem, quam non habebant. quod ut fiat in eis, oratur pro eis, quamuis non oretur ab eis: ipsi enim quo mod inuocabunt, in quem non crediderunt ? cum uero factum fuerit, quod oratur, ei, qui fecit, aguntur gratiae et pro eis et ab eis. de orationi
Abbreviated transcription (Latin):
misteriũ de. rꝑo continet qđ cominemorat
apłs dicens. et erunt duo incarne una. sacͦ.¬
mentũ hoc magnũ ẽ Et ne quis istã mag¬
nitudinẽ sacramenti in singulis quibusq ho¬
minibus uxores habentibus intelligeret ego
autẽ inquit dico inxꝑo et in ȩccłia Quod ẽ
hoc sacramentũ magnume Erunt duo in
carne una. cum de adam et eua scriptura
geneseos loqueretur. unde uentũ ẽ. ad hȩc
uerba. ꝓpterea relinquet homo patrem et
matrem. et adherebit uxori suȩ. et erunt duo

Expanded text:
mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum hoc magnum est ? Et ne quis magnitudinem istam sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et in Ecclesia. Quod est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in carne una? Cum de Adam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori su
Abbreviated transcription (Latin):
tratus ẽ eẽ ȩqualis deo. s semetipsũ exina¬
niuit formã serui accipiens: Hoc ẽ enim re¬
liquit patrẽ. non quia deseruit et recessit
apatre. s quia non in ea forma apparuit ho¬
minibus in qua ęqualis ẽ patri Quomodo
reliquit matrem: Relinquendo synagogã
uideorum de qua scłm carnẽ natus ẽ. & in¬
herendo eccłiȩ quã ex omnibus gentibus
congregauit. et quã illuminauit ꝑ apłos:¬
Ut ostenderet nobis quid ibi quereremus in
ipsa una sententia. erunt duo incarne una.
sacramentũ magnũ in xꝑo et in eccłia Iam
licet nobis ubiq xꝑm querere. et de omni¬
bus hẏdriis uinũ potare Dormit adã ut
fiat eua. moritur xꝑc ut fiat eccłia Dormi¬
enti adȩ fit eua de latere. mortuo xꝑo lan¬
cea ꝑcutitur latus. ut ꝓfluant sacramenta
quibus formetur ȩccłia: Cui non appare.¬
at quia in illis tunc factis futura figurata
sunt. quandoquidẽ dicit apłs ipsũ adã for.¬
mã futuri eẽ. qui ẽ inquit forma futuri¬

Expanded text:
alem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Hoc est enim reliquit Patrem, quia non deseruit et recessit a Patre, sed quia non in ea forma apparuit hominibus, in qua aequalis est Patri, quomodo reliquit matrem relinquendo Synagogam Judaeorum, de qua secundum carnem natus est, et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavitut ostenderet nobis quid ibi quaereremus in ipsa una sententia, Erunt duo in carne una; sacramentum magnum in Christo et in Ecclesia; jam licet nobis ubique Christum quaerere, et de omnibus hydriis vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere : mortuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri
Abbreviated transcription (Latin):
guetlini radicis oleastro. qui tetigerit in
quit mortuũ omnis anima hominis inmũ.¬
da erit septem diebus: Hic purificabit᷑
die t̃cio. et die septimo et mundus erit: Et
hic nichil aliud intelligendũ uideo. nisi
contactum mortui ẽẽ hominis iniquita¬
tem Septẽ uͦ dierũ in mundiciam ꝓpt̃
animã et corpus dictam puto Animam
internario. corpꝰ inquaternario. qđ qͣre
tuor impietatibus ñ aduersabor Adungit
autẽ et dicit. Si autẽ ñ purificatus fu¬
erit die tercio et die septimo non erit
mundus Omnis qui tetigerit mortuũ
ab omni anima hominis et mortuus fue¬
rit. et ñ fuerit purificatus. id ẽ ante
mortuus fuerit tacto mortuo quã fuerit
purificatus tabernaculũ dñ pollut ex¬
teretur anima illa ex isrł: Notandum
ẽ qđ difficillime repperitur in his libris
aliquid euidentius de uita animȩ post mor¬
tẽ fuisse conscriptum: Hoc gͦ cum dicit
si fuerit mortuus ante purificationẽ. mane¬

Expanded text:
guedine radicis oleastro. Quem autem nguedine radicis oleastro. Quem autem nquit, morticinum, omnis anima hominis immunda erit septem diebus. Hic purificabitur die tertio, et die septimo, et immundus erit. Et hic nihil aliud intelligendum video, nisi contactum mortui, esse hominis iniquitatem. Septem vero dierum immunditiam, propter animam et corpus dictam puto: animam in ternario, corpus in quaternario. Quod quare tuor impietatibus non aversabor . » Adjungit autem et dicit: Si autem non purificatus fuerit die tertio, et in die septimo, non erit mundus; omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit et non fuerit purimortuus fuerit tacto mortuo quam fuerit purificatus — tabernaculum domini polluit: exteretur anima illa ex Israhel. notandum est quod difficillime reperitur in his libris aliquid euidentius de uita animae post mortem fuisse conscriptum. hic ergo cum dicit "si fuerit mortuus ante purificationem, mane
Abbreviated transcription (Latin):
uelut mortuꝰ ab infidelibꝰ contemꝑnebat᷑
Et tamen mundabat. quia et resurrexis.¬
se a fidelibꝰ credebatur. eł quia hȩc fama
apud eos maxime claruit. qui in cȩteris
gentibꝰ erant. et ñ erant de consortio ui¬
deorũ. ideo dictũ ẽẽ existimo. et congrega¬
bit homo mundus cinerẽ iuuence Nlun¬
dus itaq ab interfectione xꝑi. quȩ uideos
fecerat reos. et reponet in locum mundũ
id ẽ honorabilit̾ tractat. tamen extra castͣ
Quia extra cȩlebrationẽ uidaicȩ consue¬
tudinis honõr euangelicus claruit Eł erit
sinagoga filiorũ isrł in cõu̾sationẽ. aqͣ asꝑsi.¬
oniᷤᷤ purificatio ẽ: P& isto cinere fiebat aqua
asꝑsioniᷤ. unde munclabant᷑ a c̃tactu mortuoꝵ
Quod utiq significat abiniqͥtate huiꝰ moribun¬
de ł morticine uite E erit inqͥt filiis isrł ⁊ ꝓse¬
litis qui apponunt᷑ legittimũ ȩternum:
Quid aliud ostendit nisi baptis mum xꝑi

Expanded text:
velut mortuus ab infidelibus contemnebatur; velut mortuus ab infidelibus contemnebatur; et tamen mundabat, quia resurrexisse a fidelibus credebatur. Et quia haec fama apud eos maxime claruit, qui in caeteris gentibus erant, et non erant de consortio Judaeorum, ideo dictum esse existimo, et congregabit homo mundus cinerem juvencae. Mundus utique ab interfectione Christi, quae Judaeos fecerat reos. Et reponet in locum mundum, id est, honorabiliter tractet, tamen extra castra, quia citra celebrationem Judaicae consuetudinis honor evangelicus claruit. Et erit Synagogae filiorum Israel in observationem. Aqua aspersionis, purificatio est. aspersionis unde mundabuntur a contactu mortuorum, quod utique significat ab iniquitate ejus moribune perpetuo. Et erit, inquit, filiis Israel et proselytis, qui apponuntur, legitimum aeternum. Quid aliud ostendit, nisi baptismum Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
De iuuenca rufa. cuius cinerẽ ad aꝗͣ t̃cio
asꝑsionis. eorumq mundationẽ qui mor¬
tuum tetigerint. ꝓficere lex mandauit.
nec tacere ꝑmittitur. Euidentissimũ enĩ
signũ in ea noui testamenti p̃figuratur Lo¬

Expanded text:
De iuuenca rufa, cuius cinerem ad aquam aspersionis eorumque mundationem qui mortuum tetigerint proficere lex mandauit, nec tacere permittimur — euidentissimum enim signum in ea noui testamenti praefiguratur
Abbreviated transcription (Latin):
ris aliquid ꝓte offerendum ẽ: Quid gͦ ꝓ
te oblaturus es. ut munderis. si mundat᷑
poteris offerre qđ mundũ ẽ: Offerat gͦ
se ipsum muncdũ sacerdos ut mundet
hoc optulit qđ nos illi dedimus. immo hoc
optulit qđ a nobis accepit: E mundũ op¬
tulit Carnẽ enĩ a nobis accepit: hanc op.¬
tulit S unde illã accepit: De utero uir¬
ginis mariȩ ut mundũ offerret ꝓinmun¬
dis. ipse rex et ipse sacerdos Si enim san¬

Expanded text:
ris, aliquid pro te offerendum est. Quid ergo pro ris, aliquid pro te offerendum est. Quid ergo pro te oblaturus es, ut munderis? Si mundatus es, poteris offerre quod mundum est. Offerat ergo seipsum mundus sacerdos, et mundet. hoc obtulit quod nos illi dedimus: imo hoc obtulit quod a nobis accepit, et mundum obtulit. Carnem enim a nobis accepit, hanc obtulit. Sed unde illam accepit? De utero virginis Mariae, ut mundam offerret pro immundis. Ipse Rex, ipse Sacerdos; in eo la
Abbreviated transcription (Latin):
ilius dei fecit nos
Factus ẽ inter nos. et rex nr̃ regit nos.
quia creator nr̃ fecit nos Ipse ẽ tamen
ꝑ quẽ facti sumus. qui ẽ ꝑquẽ regimur:
tẽ unguebant᷑. et sacerdotes: Ille uere
unctus ẽ. et rex et sacerdos: Rex pug¬
nauit ꝓ nobis Sacerdos obtulit se ꝓno
bis: Quando ꝓnobis pugnaut quasi iuctꝰ¬
ẽ immo uere tunc uicit Crucifixus est
enĩ et de cruce sua inqua erat fixus dia¬
bolũ occidit. et inde rex nr̃ Unde autẽ
sacerdos ꝗd ꝓ nobis obtulit. date sacer¬
doti qł offerat. quid inueniret homo
qđ daret: Mundã uictimã: Quã uicti¬
mãs Quid mundũ pot̾̃ offerre peccator
Oiniquȩ. o impie: Quicquid attuleris.
inmundũ ẽ. E aliquid mundum prote
feras: Non delectatur arietibus nec hyr¬
cis. nec tauris: Omĩa ipsius sunt. et si ñ
offeras Offer gͦ illi mundũ sacrificium:
s peccator es. imyuis es. s inquinatam
conscientiã habes. poteris forte aliquid
mundũ offerre purgatus: S ut purge¬

Expanded text:
ilius Dei qui fecit nos, factus est inter nos: et Rex noster regit nos, quia Creator noster fecit nos. Ipse est tamen per quem facti sumus, qui est per quem nos regimur: tem ungebantur et sacerdotes : ille vero unctus est et Rex et Sacerdos. Rex pugnavit pro nobis, Sacerdos obtulit se pro nobis. Quando pro nobis pugnavit, quasi victus est; vere autem vicit. Crucifixus est enim, et de cruce sua, in qua erat fixus, diabolum occidit: et inde Rex noster. Unde autem Sacerdos? Quia se pro nobis obtulit. Date Sacerdoti quod offerat. Quid inveniret homo quod daret mundam victimam? Quam victimam? Quid mundum potest efferre peccator? O inique, o impie! quidquid attuleris immundum est, et aliquid mundum pro te feras; non delectatur arietibus, nec hircis, nec tauris. Omnia ipsius sunt, etsi non offeras. Offer ergo illi mundum sacrificium. Sed peccator es, impius es, sed inquinatam conscientiam habes. Poteris forte aliquid mundum offerre, purgatus; sed ut purge
Abbreviated transcription (Latin):
erat lux hominũ. i lux intenebs lucet. ⁊ tene¬
bre eã ñ cõp̃hendert̃: Adhuc d̾s ẽ: Adhuc illud dr̃
qđ in cõmutabił sẽꝑ manet: Adhuc illud dr̃.
cui uidendo corda muncdanda sunt. unde
autẽ mundent᷑ nundũ dixit Lux inquit
lucet intenebris et tenebrȩ eam ñ conp̃¬
henderunt S ut ñ sint tenebrȩ possint.

Expanded text:
tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Adhuc Deus est: adhuc illud dicitur, quod incommutabile semper manet; adhuc illud dicitur, cui videndo corda mundanda sunt: unde autem mundentur, nondum dicit. Lux, inquit, lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. Sed ut non sint tenebrae, possintque
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ. et ideo inprincipio fecit ds cęlũ
et terrã. quia erat uerbũ: Omnia ꝑ ipsũ
facta sunt: factum dicis: Si factum dicis
gr̃a. filiũ unicũ unigenitũ non adopti¬
uũ: Talẽ filiũ querimus. tam uerũ filiũ
querimus. qui cum informa dei eẽt non¬
rapinã arbitratus ẽ. eẽ ȩqualis deo: Non
rapina. quia natura Natura erat. rapina
non erat: Non rapinã arbitratus ẽ eẽ ȩqͣ¬
lis deo: Non erat ei rapina. natura erat:
Sic erat ex ȩternitate. sic erat coȩternus
gignenti. sic erat ȩqualis patri. sic erat
mittendo qđ erat. an assumendo qđ ñ
erat: Sequatur apłs audiamus: Semet¬
ipsum ex inaniuit formã serui accipiens:
Sic se ex maniuit formã serui accipiens
non formã cdei amittens: forma serui acces¬
sit. non forma dei discessit: Hoc ẽ confiteri
xꝑm in carne uenisse Arrianus autẽ qui
non confitetur ȩqualẽ. non confitet᷑ fili¬

Expanded text:
erbum. Et ideo in principio fecit Deus coelum et terram, quia erat Verbum. Omnia per ipsum facta sunt . Factum dicis. Si factum dicis,gratia; Filium unicum, unigenitum, non adoptatum. Talem Filium quaerimus, tam verum Filium quaerimusrapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Non rapina, quia natura. Natura erat, rapina non erat. Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Non erat ei rapina, natura erat: sic erat ex aeternitate, sic erat coaeternus gignenti, sic erat aequalis Patri, sic erat.mittendo quod erat, an assumendo quod non erat? Sequatur Apostolus; audiamus: Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Sic se exinanivit, formam servi accipiens, non formam Dei amittens. Forma servi accessit, non forma Dei discessit. Hoc est confiteri Christum in carne venisse. Arianus autem qui non confitetur aequalem, non confitet
Abbreviated transcription (Latin):
uera cruce. uera morte. uera resurrectio¬
ne. sincerũ lac dicit᷑ paruulorũ. cum be-¬
ne abspiritalibꝰ capitur. inuenit᷑ dñs angło¬
rum: ꝓ inde nec sic paruuli sunt lactan¬
di. ut semꝑ̃ ñ intelligant dm̃. xꝑm. nec
sic ab lactandi ut deserant hominem xꝑm
Quod alio modo id ipsum ita dici pot̃: Nec
sic lactandi sunt. ut creatorẽ nunquã intel¬
ligant. nec sic ab lactandi ut mediatorẽ
unquã deserant xꝑm In hoc quippe non
conuenit huic rei similitudo mat̾ni lactis
et solidis cibi: s potius fundamenti luia
et puer quando ablactatur ut ab alimen¬
tis infantiȩ iam recedat. int̾ solidos cibos
ñ repetit ubera quȩ sugebat Aꝑc autem
crucifixus et lac su gentibꝰ et cibus est
proficientibꝰ fundamenti uͦ. ideo ẽ aptior.
similitudo: quia ut ꝑficiat᷑ qđ struitur
additur edificiũ. ñ subtrahitur fundamen¬

Expanded text:
vera cruce, vera morte, vera resurrectiovera cruce, vera morte, vera resurrectione sincerum lac dicitur parvulorum, cum bene ab spiritualibus capitur, invenitur Dominus Angelorum. Proinde nec sic parvuli sunt lactandi, ut semper non intelligant Deum Christum; nec sic ablactandi, ut deserant hominem Christum. Quod alio modo idipsum ita dici potest: nec sic lactandi sunt, ut creatorem nunquam intelligant Christum; nec sic ablactandi, ut mediatorem unquam deserant Christum. In hoc quippe non convenit huic rei similitudo materni lactis et solidi cibi, sed potius fundamenti: quia et puer quando ablactatur, ut ab alimentis infantiae jam recedat, inter solidos cibos non repetit ubera quae sugebat; Christus autem crucifixus, et lac sugentibus, et cibus est proficientibus. Fundamenti vero ideo est aptior similitudo, quia ut perficiatur quod struitur, additur aedificium, non subtrahitur fundamen
Abbreviated transcription (Latin):
credere. s bonũ amalo ñ credendo tantũ
uerũ etiã intelligendo qđ ꝑtinet ad soli¬
dum cibum separare ñ possunt: Quod au¬
tẽ in lactis cõmemoratione posuit & doc¬
trinã: ipsa ẽ quȩ ꝑ simbolũ traditur et.
orationẽ dñicam S huic lacti absit ut
sit contrarius cibus. rerũ spiritaliũ fir¬
ma intelligentia capienda. quȩ colosen¬
sibus et thessalonicensibꝰ defuit et sup.¬
plenda fuit: Quando enĩ supplet᷑ quod
defuit. ñ imꝓbat᷑ qd fuit: Nam et in ip¬
sis quȩ sumimus alimentis. usq ad eo lacti
non ẽ contrarius solidus cibꝰ ut ipse lac¬
tescat quo possit ẽẽ aptus in fantibꝰ ad qͦs
ꝑmatris uel nutricis ꝑuenit carnẽ. sicut
fecit etiã mater ipsa sapientia Quȩ cũ
sit in excelsis angłorũ solidus cibus. dig¬
natus ẽ quodammͦ lactescere paruulis.
cum uerbũ caro factum ẽ. et habitauit in
nobis: S ipse homo x ꝑc qui uera carne.

Expanded text:
credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, verum etiam intelligendo quod pertinet ad solidum cibum separare non possunt. Quod autem in lactis commemoratione posuit et doctrinam, ipsa est quae per symbolum traditur et orationem dominicam. 6. Sed huic lacti absit ut sit contrarius cibus rerum spiritualium firma intelligentia capiendus, qui Colossensibus et Thessalonicensibus defuit, et supplendus, fuit. Quando enim suppletur quod defuit, non improbatur quod fuit. Nam et in ipsis quae sumimus alimentis, usque adeo non est lacti contrarius solidus cibus, ut ipse lactescat, quo possit esse aptus infantibus, ad quos per matris vel nutricis pervenit carnem: sicut fecit etiam mater ipsa sapientia, quae cum sit in excelsis Angelorum solidus cibus, dignata est quodammodo lactescere parvulis, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Sed ipse homo Christus, qui vera carne,