comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et maxime. Pinde gͦ et natum
accipis xp̃m: Non ita ẽ. Neq
enĩ seqͥtur. ut si eungłium ac¬
cipio. idc̾co et natum accipiam
mĩari: in quo tamẽ ip̃e nusqͣm se natum
ex hominib dicit. At uõ genealogia adeo
ñ est euͣngłm: ut nec ip̃e eius scͥptor ausꝰ
fu̾it eam eungłm nomĩare. Qaud enim
scripsit : Liber gen̾atõnis ihũ xp̃i filii da¬
iud. Non gͦ liber euͣngłii ihũ xp̃i. s liber
gen̾atõnis: quippe ubi ⁊ stella inducitur.
que confirmat genesim: ut rectius genesi¬
dium hoc magis nuncupari possit. quam
eungłium. Ac deniq marchꝰ qͥ gen̾atõnẽ
scͥbere nõ curauit. S p̃dicatõnem tm̃ filii
d̾i qd̃ est euͣngłm. uide qͣm sit cõpetent᷑ ex¬
orsus euͣngłm inquit ihu xp̃i filii d̾i: ut
hinc satis abundeq appareat genealogiã
nõ eẽ euͣngłm. Namꝙ ⁊̃ in ip̃o matheo ptꝰ
inclusũ iohem in carc̾em. tunc legitur ihe¬
sũ cepisse predicare tungłium regni. Er¬

Expanded text:
et maxime. proinde ergo et natum accipis Christum ? non ita est. neque enim sequitur, ut, si euangelium accipio, idcirco et natum accipiam minari, in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus dicit. at uero genealogia adeo non est euangelium, ut nec ipse eius scriptor ausus fuerit eam euangelium nominare. quid enim scripsit? liber generationis Iesu Christi filii Dauid. non ergo liber euangelii Iesu Christi' sed liber generationis', quippe ubi et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte genesidium' hoc magis nuncupari possit quam euangelium. ac denique Marcus, qui generationem scribere non curauit, sed praedicationem tantum filii dei, quod est euangelium, uide quam sit conpetenter exorsus: euangelium, inquit, Iesu Christi filii dei, ut hinc satis abundeque adpareat genealogiam non esse euangelium. namque et in ipso Matthaeo post inclusum Iohannem in carcerem tunc legitur Iesum coepisse praedicare euangelium regni. er
Abbreviated transcription (Latin):
mo eoꝵ sicut cancer serpit. Ex quib ẽ hy¬
meneus et philetus: qui circa. u̾itatem
aberrauerũt. dicentes resurrestionẽ iam fa¬
ctam eẽ: ꝙ fidem quoꝵdã subu̾t̾unt. Ex q̃
uena falsitats uos manare uos cognoscite
qui dicitis nc̃ eẽ resurrectõnem tm̃m aĩaꝵ¬
lit̾ scd̾m hominẽ int̾iorem qui renouatur
iñ agnitione di potestis cogitare. cũ ꝑ uetu¬
statẽ carnis ꝙ ꝑ carnaliũ rerum ymagiẽs
quib totus error ur̃ inuoluit᷑. res corꝑeas
nõ possessione teneatis. s phantasmate sapi

Expanded text:
mo eomo eomenaeus, et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subverterunt . Ex qua vena falsitatis vos manare cognoscite, qui dicitis, nunc esse resurrectionem taliter secundum hominem interiorem, qui renouatur in agnitione dei, potestis cogitare, cum per uetustatem carnis et per carnalium rerum imagines, quinon possessione teneatis, sed phantasmate sapi
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾ib p̾bebatur: ita illoꝵ hominũ notã¬
tum lingua s et uita ꝓpħica fuit. Carna¬
lis aut̃ ppłs ꝓmissis uite p̾sentis inhere¬
bat: de quo tamen etiã ppło nichilominꝰ
significabant᷑ futura. S uos ista nõ in¬
telligitis: q sicut ꝓpħa dixit. nisi credid̾¬
tis nõ intelligetis. Non eñi estis eruditi
in regno celoꝵ ⁊ idest in eccłia xp̃i uera
catholica. Qd̾ si eẽtis: de diuitus sc̃arum
scͥpturarũ nõ solum noua s etiã uetera
ꝓferretis. Ip̃e quippe dñs dicit. Propt̾ea
om̃is scriba eruditus in regno teloꝵ: silis
est homini pat̾familias ꝓfẽnti de thesau¬
ro suo noua ⁊ uetera. Et ideo dum sola ꝑ¬
missa dei noua ten̾e uos arbitramini re¬
mansistis in uetustate carnis. et nouitatẽ
induxistis erroris. De qua nouitate apłs
dicit. Ophanas aũ u̾borum nouitares deui¬
ta. Multũ esu ꝓficiunt ad impietatẽ: et ser¬

Expanded text:
ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tanueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur futura. Sed uos ista non intellegitis. quia, sicut propheta dixit "nisi credideritis, non intellegetis." non enim estis eruditi in regno caelorum, id est in ecclesia Christi uera catholica; quod si essetis, de diuitiis sanctarum scripturarum non solum noua sed etiam uetera proferretis. ipse quippe dominus dicit: propterea omnis scriba eruditus in regno caelorum similis est homini patrifamilias proferenti de thesauro suo noua et uetera. et ideo dum sola promissa dei noua tenere uos arbitramini, remansistis in uetustate carnis et nouitatem induxistis erroris. de qua nouitate apostolus dicit: profanas autem uerborum nouitates euita; multum enim proficiunt ad inpietatem, et ser
Abbreviated transcription (Latin):
ficatõ. fidem nouo conciliat. Unde dñs pt᷑¬
ea qͣm resurrexit a mortius. seq ñ solum
intuendũ discipuloꝵ oculis E etiã conre¬
standũ manib optulit. nequid tñ cũ suis
mortalib et carnalib sensib fallacit᷑ agi
arbitrarent᷑. magis eos deuet̾um librorum
testificatõne firmauit dicens. Oportebat ĩ¬
pleri omĩa que scͥpta sunt in lege moysi
& ꝓpb̾is et psalmis de me. Non itaq spes
nr̃a in tꝑ̃alium rerũ ꝓmissione defixa ẽ.
qͣndoquidẽ nec ip̃os illius temꝑis scõs et
spiritales uiros patriarchas et ꝓphas his
t̾renis Reb fiusse deditos credimus. Intel¬
tempori congrueret. et quib modis d̾s per
illas om̃s res gestas ⁊ dicta. futura figu¬
randa ⁊ p̾nuntianda decerñet. magisq
desi dium eoꝵ de nouo testamento erato.¬
S sicut presens functio corꝑalis. ad sig¬
nificanda noua futura pollicitatõnibus

Expanded text:
ficatio fidem nouo conciliat. unde dominus posficatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; inteltempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus
Abbreviated transcription (Latin):
beatã noui testamenti pollicitatõnẽ que
celoꝵ mͥ regnum et uitam ꝑpetuã repro¬
mittit. etiã si gratis eam mͥ testator suus
ingereret fascidirem.
Ugustinus respondit. Temꝑaliũ quidẽ
rebum ꝓmissiones testamento ueteri
contineri. et ideo cestamentũ uetꝰ appella¬
ri. nemo nr̃m ambigto. et qd et̾ne uite
ꝓmissio. regniumꝙ celoꝵ. ad nouũ ꝑtu
testamentũ. S in illis temꝑalib fig̾as
fuisse futuroꝵ que implerent᷑ in nobrs
in quos finis scłoꝵ obuenit. nõ suspicio mea s
apłicus intellectus est: dicente paulo. cum de
tabulis loq̃retur. Hec omĩa figure nr̃e fue¬
runt. Et it̾m. Hec omĩa in figura contin¬
gebant illis. Scͥpta sunt aut̃ ꝓpt̾ nos: in
quos finis scłoꝵ obuenit. Non gͦ uetus
testamentũ ad consequendas illas ꝓmissi¬
ones s ad intelligendas in eis noui testam̃¬
ti p̾nuntiatõnes accipimꝰ. Uet̾is qͥppe testi¬

Expanded text:
illam noui testamenti pollicitationem, quae illam noui testamenti pollicitationem, quae caelorum mihi regnum et uitam perpetuam repromittit, etiam si gratis eam mihi testator suus ingereret, fastidissem. AUGUSTINUS respondit: Temporalium quidem rerum promissiones testamento uetere contineri et ideo uetus testamentum appellari nemo nostrum ambigit, et quod aeternae uitae promissio regnumque caelorum ad nouum pertinet testamentum: sed in illis tefuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum obvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, dicente Paulo, cum de talibus loqueretur, Haec omnia figurae nostrae fuerunt; et iterum, Haec omnia in figura contingebant illquos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testi
Abbreviated transcription (Latin):
conceptib ꝑ om̃s t̾ras et ꝑ om̃s aquas &
ꝑ om̃s horas ligari oppͥmi. couqͥnari. et nͦ
totam postea liberari posse p̃dicatis
tum uetus: Si est mͥ ui eo h̾e¬
ditas: accipio. Si nõ est. ñ acci¬
pio. Imꝓbitas eñĩ hec quidẽ
nimia est: usurpare tabulas
que testentur exh̾edatũ. An
ignoras testamentũ uetus
chanancoꝵ t̾ram repmitt̾e:
S eam tam̃ uideis. idest cipcũcisis et sacͥ¬
ficantib et abstinentib a porcina ac reli¬
quis carnib qs immundas moyses. appel¬
lat sabb̃a obseruantib ꝙͣ azimoꝵ sollẽp¬
nitatẽ ac reliqua huiꝰmodi: que eiꝰ ipse
testator eis obseruanda mandauit. Que
refutata h̾editate reddamꝰ ꝙ tabulas. H¬
gͦ pͥma causa ẽ. cur ego testamentũ uetꝰ
abiciendũ puto: nisi tu me prudentius
aliqͥd doceas: Scd̾a uo causa est. qd̾ tam
etiã misera euis & corꝑalis et longe ab
anime cõmodis h̾editas est. ut post illam

Expanded text:
conceptibus per omnes terras et per omnes aquas et conceptibus per omnes terras et per omnes aquas et per omnes auras ligari, obprimi, coinquinari et nec totam postea liberari posse praedicatitum uetus? si est mihi in eo hereditas, accipio; si non est, non accipio. inprobitas enim haec quidem nimia est usurpare tabulas. quae testentur exheredatum. an ignoras testamentum uetus Chananaeorum terram repromittere, sed eam tamen ludaeis, id est circumcisis et sacrificantibus et abstinentibus a porcina ac reliquis carnibus, quas inmundas Moyses appellat, sabbata obseruantibus et azymorum sollemnitatem ac reliqua huiusmodi, quae eius ipse testator eis obseruanda mandauit? quae refusa hereditate reddamus et tabulas. haec ergo causa est, cur ego testamentum uetus abiciendum puto, nisi tu me prudentius aliquid doceas. secunda uero causa est, quod tam etiam misera eius et corporalis ac longe ab animae commodis hereditas est, ut post beatam
Abbreviated transcription (Latin):
d̾i uerus sod̾m diuinitatẽ. ꝙ filius hom̃is
uerus scd̾m carnem. ñ exeo qd̾ est suꝑ oĩa
deus bñdictus in scła ex femina natus est.
s ex illa infirmitate qͣm suscepit ex nob̃
ut in ea moreretur ꝓ nob̾ ⁊ eam sanaret
in nobis. Non ex forma d̾i. in qua cum
eẽt ñ rapinã arbitratus est eẽ equalis do.
natus ex femina est. s ex forma serui qͣm
accipiendo semetip̃m exinaniuit. Neq
erũ ob aliud exinanisse se dictus .÷. nisi
accipiendo formã serui. ñ amittendo formã
dĩ. Illa enĩ natura qua in forma d̾i eqͣlis
est patri incõmutabilit̾ ꝑmanente. suscep̾
tantũ hominũ. s etiã canum porcorũq
uteris cõmisistis. Semel conceptã ĩ ute̾ro
uirginis xp̃i carnem nõ uultis credere.
in qua ñ solum ñ ligatus. s nec mutatꝰ
est d̾s: et ip̃am d̾i ꝑtem duunãq naturã
in omniũ hominũ ac bestiarũ masculi¬
nis seminib ex femininis ut̾is. in om̃ib

Expanded text:
dum divinitatem, et filius hominis verus secundum carnem, non ex eo quod est super omnia Deus benedictus in saecula ex femina natus est; sed ex illa infirmitate quam suscepit ex nobis, ut in ea moreretur pro nobis, et eam sanaret in nobis: non ex forma Dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, natus ex femina est; sed ex forma servi, quam accipiendo, semetipsum exinanivit . Neque enim ob aliud exinanisse se dictus est, nisi accipiendo formam servi, non amittendo formam Dei. Illa enim natura, qua in forma Dei aequalis est Patri, incommutabiliter permanente, suscepit tantum hominum, sed et canum porcorumque uteris commisistis, semel conceptam in utero uirginis Christi carnem non uultis credere, in qua non solum non ligatus, sed nec conmutatus est deus, . et ipsam dei partem diuinamque naturam in omnium hominum ac bestiarum masculinis seminibus et femininis uteris, in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ficii sui etiã ip̃is magis querentib xp̃m. cũ
añ faciem p̾iret exhibuit: donec eos usq ad
ip̃m locum ubi d̾i u̾bum infans erat. pree¬
undo ꝑduc̾et. Qui tandem astrologia it a
constituerũt hommũ nascentiũ fata sub
stellis: ut aliqm stellarum homine aliquo
nato. circuitus sui ordinẽ reliquisse. et ad e¬
um qͥ natus ẽẽt. ꝑ rexisse asseuerent : Sortẽ
quippe nascentis astroꝵ ordini colligari ar¬
bitrant᷑: nõ astroꝵ ordinẽ ad hoĩs nati di¬
em posse mutari. Quappt̾ si stella illa ex his
erat. que in celo ꝑagunt ordines suos: quõ
pot̾at decernere. qd̃ natus xp̃c acturꝰ erat.
que nato xp̃o iuissa ẽ relinq̃re qd̃ agebat:

Expanded text:
ficii sui etiam ipsis magis quaerentibus Christum, cum ficii sui etiam ipsis magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit, donec eos usque ad ipsum locum, ubi dei uerbum infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium fata sub stellis, ut aliquam stellarum homine aliquo nato circuitus sui ordinem reliquisse et ad eum, qui natus est, perrexisse, adseuerent? sortem quippe nascentis astrorum ordini conligari arbitrantur. non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse mutari. quapropter si stella illa ex his erat, quae in caelo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere, quod natus Christus acturus erat, quae nato Christo iussa est relinquere, quod agebat?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in sucis om̃ium herbarũ. et imputre¬
dine om̃ium carniũ. et incorruptõne om̃iũ
ciboꝵ. ita ligatũ pollutũq constituant. ut
ex magna ñ tamen ex tota ꝑte solui purga¬
riq ñ possit. nisi ⁊ ab hominib electis uide¬
lic manicheoꝵ etiã in porris radicibq ruc¬
tetur. Et nos quidẽ sub fato stellarũ nul¬
lius hominis genesim ponimꝰ. ut liberum
arbitͥum uoluntatis qua uł bene ul ma¬
le uiuitur. ꝓpt̾ iustum iudiciũ d̾i ab omni
nc̃citatis unculo uendicemꝰ. Qnͣtomagis
illuis tẽꝑalem gen̾atõnẽ sub astroꝵ condi¬
tõne credimus fcãm. qͥ est et̾nus uniu̾soꝵ
creator ꝙͣ dñs: Itaq ista stella qͣm uidert̃
magi. xp̃o scd̾m carnem nato nõ ad decretũ
dñabatur. s ad testimoniũ famulabatur:
nec eum subiciebat imꝑio. s indicabat ob¬
atoris lege custodiunt. s nouo uirginis ꝑ¬
tu nouũ sydus aꝑꝑuit: qd̾ ministerium of.¬

Expanded text:
et in sucis omnium herbarum et in putreet in sucis omnium herbarum et in putredine omnium carnium et corruptione omnium ciborum ita ligatum pollutumque constituant. ut ex magna. non tamen ex tota parte solui purgarique non possit. nisi et ab hominibus. electis uidelicet Manichaeorum, etiam in porris radiculisque ructetur. Et nos quidem sub fato stellarum nullius hominis genesim ponimus, ut liberum arbitrium uoluntatis, qua uel bene uel male uiuitur, propter iustum iudicium dei ab omni necessitatis uinculo uindicemus: quanto minus illius temporalem generatdimus factam, qui est aeternus uniuersorum creator et dominus. itaque illa stella, quam uiderunt magi, Christo secundum carnem nato non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur, nec eum subiciebat imperio, sed indicabat obatoris lege custodiunt, sed nouo uirginis partu nouum sidus adparuit, quod ministerium of
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o subueniri. ꝑ ur̃os dentes et uentres.
Talib eñi auxiliis eum solui atq libe¬
rari p̾dicatis. Nec saltẽ totum s adhuc
licet exiguas solidasq reliquias eius in
st̃corib reman̾e contenditis. ut in alus
atq aliis rerum corꝑaliũ formis. iterũ
atq it̾m implexe implicateq teneant᷑:
ꝙ si mundo stante solui ⁊ purgari non
potuerint. iam illo igne ultimo qͦ ipse
mundus ardebit soluant᷑ atq purgent᷑.
net tñ etiã tunc totum xp̃m dicitis pos¬
se lib̾ari. s eius bone diuineq nature
nouissimas residuasq ꝑticulas que tca
sorditate sunt ut nullo mͦ dilui ualeant
dãpnari in et̾num: confixas globo horri-¬
do tenebrar̃. Ecce qui fingunt se indigna¬
ri. qd̃ filio di fiat iniuria. qr eum natum
stella demonstrasse dicatur. tanqͣm gene¬
sis euis sub fatali constellatõne sit costi¬
tuta: cũ eum ip̃i ñ tantũ sub stellarũ
conexione. s in uinculis om̃ium t̾renoꝵ

Expanded text:
Christo subueniri per uestros dentes et uentres. Christo subueniri per uestros dentes et uentres. talibus enim auxiliis eum solui et liberari praedicatis; nec saltem totum, sed adhuc licet exiguas sordidasque reliquias eius in stercoribus remanere contenditis, ut in aliis atque aliis rerum corporalium formis iterum atque iterum inplexae inplicataeque teneantur, et si mundo stante solui et purgari non potuerint, iam illo igne ultimo, quo ipse mundus ardebit, soluantur atque purgentur. nec tamen etiam tunc totum Christum dicitis posse liberari, sed eius bonae diuinaeque naturae nouissimas residuasque particulas, quae ita sordidatae sunt, ut nullo modo dilui ualeant, damnari in aeternum confixas globo horrido tenebrarum. ecce qui se fingunt indignari, quod filio dei fiat iniuria., quia eum natum stella demonstrasse dicatur, tamquam genesis eius sub fatali constellatione sit constituta, cum eum ipsi non tantum sub stellarum conexione. sed in uinculis omnium terrenorum
Abbreviated transcription (Latin):
Anathema sit. Ergo ne paulus mendax
sit. manicheus anathema sit. Qͦd aũ ꝙ̃
infantẽ adorandũ ꝑducti sunt. ñ erubesci¬
menticii pͥmi hoĩs ur̃i. ñ sub stelle testi¬
ficatõne ponatis. s in stellis om̃ib colli¬
gatũ eẽ dicatis: qr uidelic pͥncipib tene¬
brarũ cõmixtum ẽẽ creditis. in illo bello
quo ip̃e pͥmus hõ ur̃ cum tenebrar̃ gente
pugnauio: ut de ip̃is p̾ͥncipib tenebrar̃
tali cõmixtione captis. mundus fabrica¬
retur:Unde ⁊ ista sacrilega deliramenta
uos cogunt. si solum in celo atq ĩ om̃ib
stellis. s etiã in t̾ra atq in om̃ib q̃ nascũ¬
tur in ea confixum atꝙ colligatũ atq cõ¬
cretum xp̃m dic̾e. nõ iam saluatorẽ ur̃m
s a uobis saluandũ. cum ea manducatis
atꝙ rustatis. Nam ⁊ ista mipia uanita¬
te sedusti. seducitis auditores ur̃os. ut uo¬
bis tybos afferant: quo possit ligato ĩ eis

Expanded text:
anathema sit. Ergo ne Paulus mendax anathema sit. Ergo ne Paulus mendax sit, Manichaeus anathema sit. CAPUT V. Quinfantem adorandum perducti sunt, non erubescimenticii primi hominis uestri, non sub stellae testificatione ponatis, sed in stellis omnibus conligatum esse dicatis ? quia uidelicet principibus tenebrarum commixtum esse creditis in illo bello, quo ipse primus homo uester cum tenebrarum gente pugnauit. ut de ipsis principibus tenebrarum tali commixtum captis mundus fabricaretur. unde ista sacrilega deliramenta uos cogunt non solum in caelo atque in omnibus stellis, sed etiam in terra atque in omnibus, quae nascuntur in ea, confixum et conligatum atque concretum Christum dicere, non iam saluatorem uestrum sed a uobis saluandum, cum ea manducatis atque ructatis. Nam et ista inpia uanitate seducti seducitis auditores uestros, ut uobis cibos adferant. quo possit ligato in eis
Abbreviated transcription (Latin):
lis t̾renus. tales ⁊ t̾reni. Qualis celestis:
tales ⁊ celestes. Sicut portauimꝰ ymagi¬
nẽ t̾reni: portemus ⁊ imaginẽ eius qͥ de
celo est. Primus itaꝙ hõ de t̾ra t̾renus. ille
adam de limo formatus. sid̃s aut̃ homo
uenit ad carnem. qua suscepta et homo
ext̾ius fieret. ꝙͣ d̃s int̾ius ꝑmaneret: ut ⁊¬
d̾i filius uerus ẽẽt ꝑ quẽ facti sumꝰ. ꝙ ho¬
minis filius uerus fieret. ꝑ quẽ refecti su¬
mus. Cur gͦ pͥmũ hoĩem ur̃m cõmen¬
ticium nescio unde ꝓducitis: ⁊ p̾mum
horẽm quẽ doctͥna apłica docet. ñ uul¬
tis agnosce:An ut ꝯpleatur in uobis.
qd̾ ip̃e apłs ait: a uitate quidẽ auditũ suũ
au̾tentes. ad fabulas aut̃ conu̾tentur. Pau¬
lus annuntiat pͥmũ hoĩem de t̾ra t̾renũ:
manicheus annũtiat pͥmũ hoĩem nont̾¬
renũ nescio quib fallacib elementis qͥnq
uestitũ: & paulus dicto siqͥs nob̾ annun¬
tiau̾it pret̾ qͣm qͥd annũtiauimꝰ uobis

Expanded text:
ualis coelestis, tales et coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Primus itaque homo de terra terrenus, ille Adam de limo formatus; secundus autem huia Filius Dei venit ad carnem, qua suscepta et homo exterius fieret, et Deus interius permaneret; ut dei filius uerus esset, per quem facti sumus, et hominis filius uerus fieret, per quem refecti sumus. cur ergo primum hominem uestrum commenticium nescio unde producitis et primum hominem, quem doctrina apostolica docet, non uultis agnoscere? an ut compleatur in uobis, quod ipse apostolus ait: a ueritate quidem auditum suum auertentes, ad fabulas autem conuertentur? Paulus adnuntiat primum hominem de terra terrenum, Manichaeus adnuntiat primum hominem non terrenum, nescio quvestitum. Et Paulus dicit, Si quis vobis annuntiaverit praeterquam quod annuntiavimus vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
tius eungłm est : Certe om̃s qui grece uel
tenuiter nouerunt euͣngłm bonũ nunti¬
um aut bonam annũtiatoẽm int̾pretant᷑
Quomͦ gͦ est iste bonus nuntiꝰ. qͣndoquidẽ
ip̃e d̾s uobis uelo sibi opposito lug̾e nunti¬
atus est. donec sua membra ab illa uasta¬
tione ꝙ contaminatõne reꝑentur atq p᷑¬
gentur: Qui si aliqͣndo lactum finierit:
crudelis erit. Quid eñi de illo male meru¬
it ꝑs illa eius que in illo globo ligabto᷑:
q̃ utiq in et̾num lugenda ẽ. qr in et̾nũ
dãpnabitur: S euasimꝰ: qd̾ istũ nũtiun¬

Expanded text:
tius euangelium est? certe omnes, qui graece uel tius euangelium est? certe omnes, qui graece uel tenuiter nouerunt, euangelium bonum nuntium aut bonam adnuntiationem interpretantur. quomodo est autem iste bonus nuntius, quandoquidem ipse deus uobis uelo sibi obposito lugere nuntiatus est, donec sua membra ab illa uastatione et contaminatione reparentur atque purgentur ? qui si aliquando luctum finierit, crudelis erit. quid enim de illo male meruit pars illa eius, quae in globo ligabitur? quae utique in aeternum lugenda est, quia in aeternum damnabitur. sed euasimus, q
Abbreviated transcription (Latin):
auit: ea potestate deposuit ⁊ recepit. qͣ etã
ista gen̾atione narratur: cum tam bona
s liber gen̾atõnis ihu xp̃i: Hoc mͦ nec iohã¬
nes euͣngłium scͥpsisse dicatur: qr nec ipse
ait iniciũ euͣngłu ihũ xp̃i. aut liber euͣnͣ¬
głii. s ĩ pͥncipio erat u̾bum : nͥ forte tam
elegans uocabuloꝵ fabricator faustꝰ fuit.
ut et hoc ioħis exordium. u̾bidiũ nomĩa¬
u̾it ꝓpt̾ u̾bum. sicut illud ꝓpt̾ genesim ge¬
nesidiũ ausus est appellare. S cur n̾o po¬
tius cogitatis qͣnta impudentia ꝓlixas
illas et impias fabulas ur̃as eungłm no¬
minetis: Quid eñĩ illic boni adnũtiatur.
ubi dicit᷑ d̾s adu̾sus rebellem nescio qͣm qͣ¬
riam alienamq naturã. nõ alit̾ regno
suo potuisse ꝓspicere. atq consulere: nisi
ꝑtem sue nature in illiũ auidas fauces ad¬
deuorandũ mitt̾et. atq ita polluendã. ut
post tantos labores atq cruciatus nõ posset
saltem tota purgari: Itane tam malus nũ¬

Expanded text:
a potestate deposuit et recepit, qua etiam ista generatione narratur, cum tam bona sed liber generationis Iesu Christi'? hoc modo nec Iohannes euangelium scripsisse dicatur, quia nec ipse ait initium euangelii' aut liber euangelii' sed in principio erat uerbum'. nisi forte tam elegans uocabulorum fabricator Faustus fuit, ut et hoc Iohannis exordium uerbidium' nominauerit propter uerbum sicut illud propter genesim genesidium' ausus est appellare. sed cur non potius cogitatis, quanta inpudentia prolixas illas et inpias fabulas uestras euangelium nominetis ? quid enim illic boni adnuntiatur, ubi dicitur deus aduersus rebellem nescio quam contrariam alienamque naturam non aliter regno suo potuisse prospicere atque consulere, nisi partem suae naturae in illius auidas fauces deuorandam mitteret atque ita polluendam, ut post tantos labores atque cruciatus non posset saltem tota purgari? itane tam malus nun
Abbreviated transcription (Latin):
iubet. Quis ferat tantam fallaciam:
tantamq suꝑbiam:. Quid si nõ solum
incerta. s etiam falsa ẽẽ que dicit. deo
et dño nr̃o mͥ opitulante monstrauo:
Quid infelitius ista suꝑstitõne inueni¬
ri potest. que nõ mͦ non echibet scien¬
tiam qͣm ꝓmittit atq u̾itatem. s ea di¬
cit que uehement̾ sunt scientie iu̾itatiq
contraria: Qd̃ in seq̃ntib manifestiꝰ ap̃¬
parebit. Ita eñi dicit. Incta unam uͦ par¬
tem ac latus illustris illuis ac scẽ terre.
erat tenebraꝵ terra ꝓfunda. et ĩmensa
magnitudinẽ: in qua habitant ignea
corꝑa. gen̾a scilicet pestifera. Hinc infi¬
nite tẽnebre ex eadem manantes na¬
tura inestimabiles: cum ꝓpriis fetib
Ultra quas erant aque cenose ac tur

Expanded text:
iubet. quis ferat tantam fallaciam iubet. quis ferat tantam fallaciam tantamque superbiam? Quid? si non solum incerta, sed etiam falsa esse. quae dicit. deo et domino nostro mihi opitulante monstrauero. quid infelicius ista superstitione inueniri potest., quae non modo non exhibet scientiam, quam promittit, atque ueritatem, sed ea dicit, quae uehementer sunt scientiae ueritatique contraria? qm uero partem ac latus inlustris illius ae sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitudine. in qua habitabant ignea corpora. genera scilicet pestifera. hic infinitae tenebrae ex eadem manantes natura inaestimabiles cum propriis fetibus; ultra quas erant
Abbreviated transcription (Latin):
sed cdulitatem suadet. Cui quisqͥs te¬
mere consensit. manicheus efficituꝵ.
nõ certa cognoscendo. s incerta creden¬
do: quales nos imꝑitos adolescentulos ali¬
qͣndo decepit. Debuit gͦ non nobis polli¬
ceri scientiam neq manifestam cognitio¬
nem. neq ad id qd̃ querit᷑ sine ulla am¬
biguitate ꝑuentionem: s dicere potius
sibi ẽẽ istã monstrata. illos aut̃ quibus
narrantur. credere sibi debere que nesci¬
unt. S si hoc diceret. quis nõ ei respon-¬
deret. si gͦ incognita crediturus sũ. cur
non ca potius credam que iam consen¬
sione doctoꝵ indoctoꝵ q celebrantur
et ꝑ om̃s ppłos grauissima auctorita¬
te firmata sunt:Hoc ille metuens
ne sibi diceretur: offudit nebulas imꝑ¬
tis. pͥmum pollicens rerũ certarũ cog̃¬
nitionem. et postea incertarũ imꝑans
fidem. Cui tamen si hoc dieatur. ut
saltem uel sibi hõc doceat eẽ monstrata.
similit̾ deficit: et hoc quoq ut credamꝰ

Expanded text:
sed credulitatem suadet. cui quisquis tesed credulitatem suadet. cui quisquis temere consenserit, Manichaeus efficitur, non certa cognoscendo, sed incerta credendo, quales nos inperitos adulescentulos aliquando decepit. debuit ergo non nobis polliceri scientiam neque manifestam cognitionem neque ad id. quod quaeritur, sine ulla ambiguitate peruentionem, sed dicere potius sibi esse ista monstrata, illos autem, quibus narrantur, credere sibi debere, quae nesciunt. sed si hoc diceret, quis non ei responderet: si ergo incognita crediturus sum, cur non ea potius credam, quae iam consensione doctorum indoctorumque celebrantur et per omnes populos grauissima auctoritate firmata sunt? hoc ille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas inperitis, primum pollicens rerum certarum cognitionem, postea et incertarum imperans fidem. cui tamen si hoc dicatur, ut saltem uel sibi haec doceat esse monstrata, similiter deficit et hoc quoque ut credamus
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil aliud delegisti. nisi laudare
qd̾ credis: et irridere qd̃ credo. Cum gͥ
etiam ego uicissim laudauero qd̃ cre¬
do. et quid credis irrisero: quid putas
nobis eẽ iudicandũ. quidue faciendũ.
nisi ut eos relinquamus qui nos inui¬
tant certa cognoscere. et postea imꝑant
ut incerta credamus. et eos sequamur
qui nos inuitant prius credere qd̾ nõ¬
dum ualemus intueri. ut ip̃a fide ua¬
lentiores facti qd̃ credidimꝰ intelligere
meamur: nõ iam hominib s ip̃o do
intͥnsecus mentem nr̃am illuminante
atq firmante: Et qm̃ quesiui unde mͥ
ꝓbet: nunc q̃ro unde ip̃e cognou̾it Si
dicit sibi ẽẽ spũ scõ reuelatũ suamq
mentẽ duunitꝰ illustratã. ut ea que
dicit certa et manifesta cognosceret:
ip̃e significat quid int̾sit int̾ cogno¬
scere ⁊ cred̾e. Ip̃e eni cognoscit: cui aꝑ¬
tissime ista demonstrant᷑. Eis aut̃ qͥb
hec narrat. non cognitõnem infinuar.

Expanded text:
nihil aliud elegisti nisi laudare, nihil aliud elegisti nisi laudare, quod credis, et inridere, quod credo. cum igitur etiam ego uicissim laudauero, quod credo et quod credis, inrisero, quid putas nobis esse iudicandum quidue faciendum, nisi ut eos relinquamus, qui nos inuitant certa cognoscere et postea imperant, ut incerta credamus et eos sequamur, qui nos inuitant prius credere, quod nondum ualemus intueri, ut ipsa fide ualentiores facti, quod credimus, intellegere mereamur, non iam hominibus, sed ipso deo intrinsecus mentem nostram inluminante atque firmante ? Et quoniam quaesiui, unde mihi probet, nunc quaero, unde ipse cognouerit. si dicit sibi esse spiritu sancto reuelatum suamque mentem diuinitus inlustratam, ut ea, quae dicit, certa et manifesta cognosceret, ipse significat, quid intersit inter cognoscere et credere. ipse enim cognoscit, cui apertissime ista monstrantur; eis autem, quibus haec narrat, non cognitionem insinuat,
Abbreviated transcription (Latin):
uos eñi nostis temere credentib qͣm
uehement̾ insultare soleatis. Presertĩ.
cum ip̃e qui iam cepit incerta narra¬
re: plenam ac firmam scientiã pau¬
loante ꝓmiserit. Seude qm̃ si michi
fides imꝑanda est: magis me terreret
illa scͥptura. ubi lego uenisse sp̃m̃ scm̃
nussurum eẽ ꝓmiserat. Quappter aut
ea que dicit. ꝓba michi uera eẽ ut os¬
tendas que non possum credere: aut
credam q̃ ñ potest ostendere. Ego nãq
catholicam fidem ꝓfiteor: et ꝑ illã me
scientiam trade si potes. ut id qd̃ credi¬
di tem̾e me credidisse conuincas. Duo
sunt que mͥ ꝓfers. Unum cum dicis spi¬
ritũ sc̃m ẽẽ qui loquit᷑. et alt̾m cũ dicis
manifesta eẽ que loquit᷑. Utrumq abs
te sine ulla dubitatõne cognoscere de¬
bui. S non sum auarus. unũ horum
spm̃ scm̃ eẽ etiã si nesciam. Ilunqͥd eq̾us
aut beniuolentiꝰ tecum agi potest: Q
tu nec hoc nec illud uales ostendere.

Expanded text:
uos enim nostis, temere credentibus quam uos enim nostis, temere credentibus quam uehementer insultare soleatis, praesertim cum ipse, qui iam coepit incerta narrare, plenam ac firmam scientiam paulo ante promiserit Deinde quoniam, si mihi fides imperanda est, magis me terret illa scriptura, ubi lego uenisse spiritum samissurum esse promiserat. quapropter aut ea, quae dicit, proba mihi uera esse, ut ostendas, quae non possum credere, aut credam, quae non potes ostendere. ego namque catholicam fidem profiteor et per illam me scientiam trade, si potes, ut id, quod credidi, temere me credidisse conuincas. duo sunt, quae mihi profers: unum, cum dicis spiritum sanctum esse, qui loquitur, et alterum, cum dicis manifesta esse, quae loquitur. utrumque abs te sine ulla dubitatione cognoscere debui; sed non sum auarus, unum horum sse, etiamsi nesciam. numquid aequius aut beniuolentius tecum agi potest? sed tu nec hoc nec illud uales ostendere.
Abbreviated transcription (Latin):
tura ip̃a uerus. etͥnitate ꝓpria semper
exultans. continens apud se sapientia
et sensus uitales ꝑ quos etiã duodeã
membra luminis sui comp̾hendit : re¬
gni uidebit ꝓprii diuitras affluentes
In uno quoq aut̃ membroꝵ eius st̃
recondita milia ĩnumerabiliũ et un¬
mensoꝵ thesauroꝵ. Ipe u̾o pater in
sua laude p̃cipius. magnitudĩe ĩcõ¬
p̃hensibilis: copulata sibi ht̃ beata
et głosa secula. neq numero neq ꝓ¬
lixitate eftimanda. Cum quib ĩde̾m
sc̃s atq illustris. pat̾. ⁊ genitor de¬
git: nullo in regnis euis insignib aut
indigente. aut infimo constituto. Ita ã
fundata sunt eiusdem splendidissima
regna supralucidam et beatã terram:
ut a nullo uiqͣm aut mou̾i aut cõ¬
cuti possint. Hec mͥ unde ꝓbaturꝰ est:
Aut hec ip̃e unde cognouis: Noli me
t̾rere ꝑ aclyti in nomĩe. Primo. qr nõ
credere incognita. s certa cognoscere
accessi: A uobis ip̃is factus timidior.

Expanded text:
tura ipsa uerus, aeternitate propria semper tura ipsa uerus, aeternitate propria semper exultans, continens apud se sapientiam et sensus uitales. per quos etiam duodecim membra luminis sui conprehendit; regni uidelicet proprii diuitias adfluentes. in unoquoque autem membrorum eius sunt recondita milia innumerabilium et inmensorum thesaurorum. ipse uero pater in sua laude praecipuus, magnitudine inconprehensibilis copulata sibi habet beata et gloriosa saecula neque numero neque prolixitate aestimanda, cum-quibus idem sanctus atque inlustris pater et ge-nitor degit nullo in regnis eius insignibus aut indigente aut in\'fimo constituto. ita autem fundata sunt- eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram. ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. Haec mihi unde probaturus est, aut haec ipse unde cognouit? noli me terrere paracleti nomine. primo quia non credere incognita, sed certa cognoscere accessi a uobis ipsis factus timidior.
Abbreviated transcription (Latin):
credibilia om̃ino falsa ꝓposuit. Quis
eñi credat ante constitutõnem mũdi
ullum p̃lium fuisse cõmissum : Et
tamen si est credibile: mͦ nos nõ cred̾e.
s tognoscere uenimus. Nam qͥ dicro
psas ⁊ scytas ante multos annos
secum bellasse. rem dicit tredibilẽ. eã
tamen qͣm uel auditam uel lectam
possunuis credere. nõ exxꝑtam cõprehẽ¬
samq cognoscere. Cum gͦ istum repu¬
diarem. si tale aliquid diceret. nõ eñi
eam ꝓmisit que cogeret credere. s que
possem sine ulla ambiguitate cogno¬
scere: quomͦ eum nõ repudiabo. qͣndo
non mͦ incerta dicit. s etiam incredi¬
bilia: S quid si aliquib rõnib ea per¬
sꝑitua et cognita facietꝰ Audiamus
gͦ si possumus. cum tota patientia & le¬
nitate qd̾ sequitur. Hec qͥppe inquit
in exordio fuerunt. due substantie a
sese diuise. Et luminis quidẽ imꝑiũ
tenebat d̾s pater. in sua sc̃a stirpẽ ꝑ¬
petuus. in nirtute magnificus. na¬

Expanded text:
credibilia et omnino falsa proposuit. quis credibilia et omnino falsa proposuit. quis enim credat ante constitutionem mundi ullum proelium fuisse commissum? et tamen si esset credibile, modo nos non credere. sed cognoscere uelimus. nam qui dicit Persas et Scythas ante multos annos secum bellasse, rem dicit credibilem, eam tamen, quam uel auditam uel lectam possumus credere, non expertam conprehensamque cognoscere. cum ergo istum repudiarem, si tale aliquid diceret — non enim ea promisit, quae cogerer credere, sed quae possem sine ulla ambiguitate cognoscere —, quomodo eum non repudiabo, quando non modo incerta dicit, sed etiam incredibilia ? sed quid? si aliquibus rationibus ea perspicua et cognita faciet? audiamus ergo, si possumus, cum tota patientia et lenitate. quod sequitur. -! Haec quippe, inquit, in exordio fuerunt duae \'Śubstantiae a se diuisae. et luminis quidem impe rium tenebat deus pater in sua sancta stirpe perpetuus, in uirtute magnificus, na
Abbreviated transcription (Latin):
Si eñi illis suꝑ ade ⁊ eue gen̾atõne
ꝑuenisset manifesto cognoscere enũ¬
qm corruptioni et morti subiacerent.
Manifestam gͦ cognitionẽ huiꝰ rei. no¬
bis pollicetur: ne corruptoni ⁊ mor¬
ti subiciamur. Et adhuc parumm e slci
Uide quid sequatur. Necessario e ĩqͥt
plura sunt ante cõmemoranda uit
ad istud myst̾ium sine ulla possit am¬
bigutate ꝑueniri. Hoc est qd̾ dicebã
sic mͥ demonstrari debere i̾itatem:
ut ad eam sine ulla ambiguitate ꝑue¬
niam. Qd̃ si ip̃e non polliceret᷑. me tam̃
hoc exigere et flagitare oportebat: ut
tanta mercede cognitõnis nudentissi¬
me atq certissime. ex catholico xp̃ra¬
no quib libet contradicentib maniche¬
um me fieri nõ puduerit. Iam gͥ audi¬
amus qͥd afferat. Unde si tibi uidetur
inquid ausculta prius que fu̾int añ
constitutõnem mundi. et quo pacto sit¬
p̃lium agitatum. ut possis luminis se¬
uingere naturã. ac tenebraꝵ. Iam in¬

Expanded text:
si enim illis super Adae et Euae generatione si enim illis super Adae et Euae generatione prouenisset manifesto cognoscere. numquam corruptioni et morti subiacerent. manifestam ergo cognitionem huius rei nobis pollicetur, ne corruptioni ac morti subiciamur. et si adhuc parum est, uide, quid sequatur. necessario ergo, inquit, plura sunt ante commemoranda ut ad istud mysterium sine ulla possit ambiguitate perueniri. hoc est, quod dicebam, sic mihi demonstrari debere ueritatem, ut ad eandem sine ulla ambiguitate perueniam. quod si ipse non polliceretur, me tamen hoc exigere et flagitare oportebat, ut tanta mercede cognitionis euidentissimae atque certissimae ex catholico christiano quibuslibet contradicentibus Manichaeum me fieri non puderet. iam igitur audiamus, quid adferat. Unde si tibi uidetur, inquit, ausculta prius, quae fuerint ante constitutionem mundi et quo pacto proelium sit agitatum, ut possis luminis seiungere naturam ac tenebrarum. iam in
Abbreviated transcription (Latin):
nimus hec. et a bonis doctorib ⁊ a dece¬
ꝑtorib posse dici. Itaq si nulla nisi ta¬
lia diceret. om̃ib legendũ et amplectẽ¬
tera luminis tueatur. et eripiat uos
ab om̃i incursione maligna. et a laq̃is
mundi. Om̃ino quicqͥd in huiꝰ epłe pͥnci¬
pio scͥptum est. donec ueniatur ad causã.
nolo rep̾hend̾e: ne in reb minorib mł¬
tum oꝑe consumamus. Iam gͦ euiden¬
tissimãm pollicitationẽ hominis uideamꝰ
De eo gͥ inquit fr̃ dilectissime audisti. de¬
eo mͥ significasti dicens. nosse te cupere
ciuꝰmodi natiuitas ade et eue utrum
u̾bo sint idem ꝓlati an ꝓgeniti ex cor¬
ꝑe: respondebitur tibi ut congriut.Nã¬
q de his aplerisq in uariis scͥpturi sre¬
sationibq dissimili mͦ insertum atꝙ
cõmemoratum est. Quappter ueritas
istius rei ut sese ht̃ ad uniu̾sis fere
gentib ignoratur. et ab om̃ib qui
etiã de hoc dui multumq disputart̃.

Expanded text:
nerimus haec et a bonis doctoribus et a decenerimus haec et a bonis doctoribus et a deceptoribus posse dici. itaque si nulla nisi talia diceret, omnibus legendum et amplectentera luminis tueatur et eripiat uos ab omni incursione maligna et a laqueis mundi. et omnino quicquid in huius epistulae principio scriptum est, donec ueniatur ad causam, nolo reprehendere, ne in rebus minoribus multum operis consumatur. iam ergo euidentissimam pollicitationem hominis uideamus. De eo igitur, inquit, frater dilectissime Pattici, quod mihi significasti dicens nosse te cupere, cuiusmodi sit natiuitas Adae et Euae, utrum uerbo sint idem prolati, an progeniti ei corpore, respondebitur tibi, ut congruit. namque de his a plerisque in uariis scripturis reuela tionibus que dissimili modo insertum atque commemoratum est. quapropter ueritas istius rei ut sese habet. ab uniuersis fere gentibus ignoratur et ab omnibus. qui etiam de hoc diu multumque disputarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
testis. uto uelamine quolib errores
fucari posse. ut imꝑttoꝵ animis ꝑ
ornatam ianuam lãtent᷑ irrepet. Si
eñi diceret hec sunt pestifera uerbã ex
uenenoso fonte. que qui audierit. et
hisdem pͥmum credid̾it deĩde que in¬
sinuãt custodierit. nunqͣm erit uite resti¬
tuendus. uerum penali et erumpnosa
morte afficietur. Nam profecto miser ÷
udicandus. qui inferna implicatus. ĩꝑiti¬
a fu̾it ꝑ qͣm dimersus in sempit̾nis cru¬
ciatib ꝑmanebit. si gͦ hec diceret. uerũ
diceret: & libro huic nõ solum nullũ
conciliaret lectorem. s om̃s quoꝵ ĩ ma¬
nus incidiss. in maxima odia concita¬
ret. Qmobrem ad conseq̃ntia tnseamꝰ
nec nos ista decipiant que possunt eẽ
bonis et malis. doctis et indoctis u̾ba
cõmunia. Quid gͦ sequitur: Pax inqͥt
d̾i inuisibilis. et u̾itatis noticia sit cũ
Ita sit ut dicit. Nam ⁊ ista benigna ⁊
acceptissima optatio est. tantũ memi¬

Expanded text:
testis isto uelamine quoslibet errores testis isto uelamine quoslibet errores fucari posse, ut inperitorum animis per ornatam ianuam latenter inrepant. si enim diceret: haec sunt pestifera uerba ex uenenoso fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde. quae insinuant, custodierit, numquam erit uitae restituendus, uerum poenali et aerumnosa morte adficietur — nam profecto miser est iudicandus, qui hac inferna inplicatus inperitia fuerit. per quam demersus in sempiternis cruciatibus permanebit —: si ergo hoc diceret, uerum diceret, sed libro huic nom solum nullum conciliaret lectorem, sed omnes, quorum in manus incidisset, in maxima odia concitaret. quamobrem ad consequentia transeamus nec nos ista decipiant, quae possunt esse bonis et malis, doctis et indoctis uerba communia. quid ergo sequitur? Pax. inquit, dei inuisibilis et ueritatis notitia sit cum ita sit, ut dicit. nam et ista benigna et acceptissima optatio est. tantum memi
Abbreviated transcription (Latin):
me credere si ꝓhibetis. ne credam tem̾e
qd̃ nescio sic eñi soletis mon̾e: multo
minus urĩs litt̾is credam. Quare aud
om̃s libros auferte de medio. et dispu¬
tando pandite u̾itatem de qua dubita¬
re nõ possim: aut tales ꝓferte libros. qͥ¬
b nõ mͥ cum arrogant᷑ia imponatur
qd̃ credam. s exhibeatur sine fraude
qd̃ discam. fortasse inquis. et hec epła
talis est. Nolo gͦ in eius lumine ult̾tꝰ
ĩmorari: int̾iora uideamus. Hec sunt
inquit salubria u̾ba. ex ꝑhenni fonte
uiuo. que qui audierit. ⁊ hisdem pri¬
mũ crediderit. deinde que insinuant
custodierit. nunqͣm erit morti obnoxꝰ
uerum etiam et̾na et głosa uita fruet᷑.
Nam ꝓfecto beatus est iudicandꝰ. qͥ hec
duun̾a instructus cognitione fuerit:
ꝑ qͣm liberatus in sempit̾na uita per¬
manebit. Et hec ut uidetis pollicita¬
tio est: nondũ exhibitio u̾tatis. Et
uos quoꝙ animadu̾tere facillime po¬

Expanded text:
me credere si prohibetis, ne temere credam me credere si prohibetis, ne temere credam quod nescio — sic enim soletis monere —, multo minus uestris litteris credam. quare aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem, de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros, quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam, sed exhibeatur sine fraude. quod discam. fortasse. inquis, et haec epistula talis est. nolo ergo in eius limine ulterius inmorari: interiora uideamus. Haec sunt, inquit, salubria uerba ex perenni ac uiuo fonte; quae qui audierit mum crediderit, deinde quae insinuata sunt custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina instructus cognitione fuerit, per quam liberatus in sempitmanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime po
Abbreviated transcription (Latin):
rificatio enĩ dñi nr̃i apud homines : re¬
surrestio est a mortius. et in celum as¬
censio. Scͥptum est aut̃ in ip̃o eungłio
Si gͦ ꝓpterea nundũ erat datus. quia nõ¬
dumi ihc erat clarificatus: clarificato
iħ̃u necessario statim datus est. Et ꝓꝑter
ipãm geminã clarificatõnem scd̃m ho¬
minẽ. et scd̃m d̾m: bis datus est. etiã sp̃c
sc̃s̃. Semel postqͣm resurrexit a mortu¬
is. cum insufflauit in faciem discipłoꝵ
Qui numerus ꝑfectionẽ significat. cum
septenario numero quo condita unilisa
consistunt. additur tͥnitas conditoris:
de quib reb int̾ spũ ales iuros pie cau¬
teq multa tractantur. S ego a ꝓposito
nõ recedam. Suscepi enĩ prius uobiscũ
sic agere. is non ego uos doceam qd̃ suꝑꝑ¬
bum fortasse arbitramin: S tanq̃m
ip̃e auobis discere studeam qd̾ nouem
annis non potui. Quaꝓpter habeo. qͥb
litt̾is credam de aduentu sp̃c scĩ. Quib

Expanded text:
rificatio enim domini nostri apud homines rerificatio enim domini nostri apud homines resurrectio est a mortuis et in caelum ascensio. scriptum est autem in ipso euangelio si ergo propterea nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus, clarificato Iesu necessario statim datus est. et propter ipsam geminam clarificationem, secundum hominem et secundum deum, bis datus est etiam spiritus sanctus: semel, postquam resurrexit a mortuis, cum insufflauit in faciem discipulorqui numerus perfectionem significat, cum septenario numero. quo condita uniuersa consistunt, additur trinitas conditoris. de quibus rebus inter spiritales uiros pie cauteque multa tractantur. sed ego a proposito non recedam; suscepi enim prius uobiscum sic agere, ut non uos ego doceam, quod superbum fortasse arbitramini. sed tamquam ipse a uobis discere studeam, quod nouem annis non potui. quapropter habeo, quibus litteris credam de aduentu spiritus sancti: quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tionis sunt galilee: Et quom agnos¬
cimus in illis sermonẽ in quo nati su¬
mus: Parthi. et medi. elamite. et qui
inhabitant mesopotamiã armeniam.
et capadociam. pontum asiam. et phryg¬
am. et pamphyliam egyptum ⁊ regi¬
onem affrice que est ad cyrenen: et qui
aduenerant romani et iudei. et incole
et cretenses ⁊ arabes:Audiebant loq̃n¬
tes illos suis linguis magnalia d̾i. Stu¬
pebant aut̃ et hesitabant ob id qd̾ fa¬
ctum est dicentes. Quid nam uult hoc
ẽẽ : Alii aut̃ irridebant dicentes. Hi mꝰ¬
to omẽs onerati sund. Ecce ubi uenit
sp̃c sc̃s. Quid uult amplius: Si scͥptu¬
ris credendum ẽ. cur nõ his potius
credam. que robustissima auctoritate
firmate sunt. que cum ip̃o eungłio
ĩnofescere ppłis. et cõmendari posteris
predicariq meruerunt: Hos gͦ actus
apłoꝵ eungłio pari austoritate con¬
uinctos. cum lego: inuenio nõ ẽẽ pro¬
de hac re locus relinqueret᷑ errorib. Cla¬

Expanded text:
tione sunt Galilaei? et quomodo agnostione sunt Galilaei? et quomodo agnoscimus in illis sermonem, in quo nati sumus? Parthi, Medi, Elamitae et qui inhabitant Mesopotamiam. Armeniam et Cappadociam, Pontum. Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Aegyptum et regiones Africae, quae est ad Cyrenen; et qui aduenerant Romani et Iudaei incolae et Cretenses et Arabes audiebant loquentes illos suis linguis magnalia dei. stupebant autem et haesitabant ob id. quod factum est, dicentes: quidnam hoc uult esse? alii autem inridebant dicentes: hi musto omnes onerati sunt. ecce, ubi uenit spiritus sanctus. quid uultis amplius? si scripturis credendum est, cur non his potius credam, quae robustissima auctoritate firmatae sunt, quae cum ipso euangelioinnotescere populis et commendari posteris praedicarique meruerunt? hos ergo actus apostolorum euangelio pari auctoritate coniunctos cum lego, inuenio non solum esse prode hac re locus relinqueretur erroribus. Cla
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i uidea. et samaria. et usq in totã
terram. Ecde habes uͥ cõmemorauit
discipulos pollicitatõnis pat̾ne qͣm ex ore
eius audierant de uenturo spũ scõ. Nũc
uideamus qͣndo sit missus. Paulopost .N
sequitur et dicit In illo tempore quo su¬
ppletus est dies pentecostes. fuerũt om̃es
eadem anunatõne simul in unũ. Et fa¬
ctus est subito de celo sonus. qͣi ferretur
flatus uehemens: et impleuit totum
illum locum in quo erant sedentes. Et
uise sunt illis lingue diuise quasi ig¬
nis. qui et insedit suꝑ unũquẽq illoꝵ.
et impleti sunt omẽs spũ sco: et᷑ ceꝑunt
tiare. Hierosolimis aut̃ fuerunt᷑ habi¬
tantes iudei. homines ex om̃i natione
que est lub celo. Et cum facta ẽẽt uox
collecta est turba. et confusa est: qñi
audiebat unusquisq suo sermone.⁊
suis linguis loq̃ntes eos. Stupebant
aut̃ om̃s ⁊ admirabantur adinuicẽ
dicentes. Nõne om̃s qui loquunt᷑ na¬

Expanded text:
tota Iudaea et Samaria et usque in totam tota Iudaea et Samaria et usque in totam terram. ecce habes, ubi commemorauit discipulos pollicitationis paternae, quam ex ore eius audierant de uenturo spiritu sancto. nunc uideamus, quando sit missus. paulo post enim sequitur et dicit: in illo tempore, quo subpletus est dies pentecostes, fuerunt omnes eadem animatione simul in unum; et factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et inpleuit totum illum locum, in quo erant sedentes; et uisae sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui et insedit super unumquemque illorum. et inpleti sunt omnes spiritu sancto et coeperunt s pronuntiare. Hierosolymis autem fuerunt habitantes Iudaei, homines ex omni natione, quae est sub caelo. et cum facta esset uox, conlecta est turba et confusa est, quoniam audiebat unusquisque suo sermone et suis linguis loquentes eos. stupebant autem et admirabantur ad inuicem dicentes: nonne omnes, qui loquuntur, na