comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desertiboni in peccato testis ÷ uoluntatis malȩ :¬
ita dolor amissi boni in supplicio testis ÷ naturȩ
bonȩ. Qͥ enĩ amissã naturȩ suȩ pacẽ : ex aliqͥbus
reliqͥis pacis. id dolet qͥb fit ut sibi amica natura
sit. Hoc aut̃ in ex tremo supplicio recte fit: ut in¬
iqͥ & impii naturaliũ bonoꝵ dãna incruciatibus
defleant: sentientes eorũ ablatorẽ iustissimũ
dm̃. quẽ contẽpser̾ benignissimũ largitorẽ.
Os̃ gͦ naturarũ om̃iũ sapientis simꝰ conditor. &
ustissimꝰ ordinator. qͥ t̾renoꝵ ornam̃toꝵ maximũ
quȩdã bona huic uitȩ congrua. id ÷ pacẽ tẽporalẽ
ꝓmodulo mortalis uitȩ. in ipsa salute & in colu¬
mitate ac societate suigeneris & qͥeq hiuic paci
uel tuendȩ uel recuꝑandȩ necessaria st̃. sic̃ ea
quȩ apte & conuenient̃ ad iacent sensib. lux.
uox. aurȩ spirabiles. aquȩ potabiles. & qͥcquid

Expanded text:
deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium saimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci uel tuendae uel recuperandae necessaria sunt sicut ea, quae apte et conuenienter adiacent sensibus, lux uox, aurae spirabiles aquae potabiles, et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
sitas eã malã fecit. Itaq inueritate ñsteait: s ue¬
ritatis uidiciũ ñ euasit. In ordinis tranqͥllitate non
mansit : nec idõ tam̃ a potestate ordinatoris effugit.
Bonũ dĩ qđ illi. ẽ innatura ñ eũ subtrahit iustĩtiȩ
auit: sed malũ qͦd ille cõmisit. Neq enĩ totũ aufero
qͦd naturȩ dedit: s aliqͥd ad imit aliqͥd reliquit.
ut sit qͥ doleat qͦd ad imit : & ipse dolor testimoniũ
.ẽ. boni adempti. & boni relicti. Nisi enĩ bonũ relieꝰ¬
tũ. eẽt: bonũ amissũ dolere ñ posset. Nã qͥ peccat
peior .ẽ. si letat᷑ indãno ȩqͥtatis: qͥuͦ cruciatur
si nichil inde ad tͥrat boni. dolet dãnũ salutis.
Et qm̃ ȩqͥtas ac salus utrũq bonũ ÷ boniq amis¬
sione dolendũ ÷ potiꝰ quã lȩtandũ: si tam̃ ñ sit cõ¬
pensatio melioris: melior ÷ aut̃ animi ȩqͥtas quã
corporis sanitas: ꝓfecto conuenientiꝰ inuistꝰ dolet
in supplicio qͥm letatꝰ ÷ indelicto. Sic̃ gͦ lȩtitia

Expanded text:
sitas eam malam facit. Itaque in ueritate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae auit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse dolor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia
Abbreviated transcription (Latin):
ritati. & ñ sibi putarent in ista mortalitate. fine
sũmi boni. eẽ gaudendũ. ubi uirtutes ipsȩ qͥbus
hic certe nichil meliꝰ atq utilius in homine reꝑit.
qͣnto maiora st̃ ad iutoria contͣ uim ꝑiculorũ :¬
laborũ dolorũ. tanto. fideliora testimonia mi¬
seriarũ. Sienĩ uere uirtutes st̃ qͦȩ nisi in eis qͥb
uera in .ẽ. pietas. eẽ ñ posst̃: ñ se ꝓfitent᷑ hoc pos¬
se ut nullas miserias patiant᷑ homines in qͥb: suNs
Neq enĩ m̃daces st̃ uere uirtutes ut hoc ꝓfiteantur.
sed ut uita humana qͦȩ tot & tantis huiꝰ scłi malis
.eẽ cogit̾ misera: spe futuri scłi sit beata. sic̃ & sal¬
paulꝰ ñ de hominib imprudentib impatientib

Expanded text:
ritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine ritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homines, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uirtutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salPaulus non de hominibus inprude
Abbreviated transcription (Latin):
appetat᷑. & si ñ potuerit aliunde contingere : ab
homine ipso sibimet inferat᷑. Magnauis. ẽ. in eis
malis qͦȩ fortitudinẽ faciunt homicidã. si tam̃ ad¬
huc dicenda ẽ. fortitudo qͦȩ ita his malis uincit᷑
ut hominẽ quẽ sic̃ uirtꝰ regendũ tuendũq sus¬
cepit. ñ mͦ ñ possit ꝑ pacientiã custodire s ipsa
insuꝑ cogat occide. Debet qͥdẽ etiã mortẽ sapiers
ferre pacient᷑ : s qͦe accidit aliunde. Scđm istos
aut̃ si eã sibi in ferre cõpellit᷑: ꝓfecto fatendũ ÷
eis ñ solũ mala s intolerabilia mala etiã. eẽ qͦȩ hoc
eũ ꝑpetrare cõpellunt. Uita gͥ qͦe istoꝵ cam mag¬
noꝵ tãq grauiũ malorũ. aut p̃mit᷑ ꝯnerib aut sũb¬
iacet casib nullo mͦ beata diceret᷑. si homines hoc
dicunt. sicuti uicti malis in grauescentib cũ sibi
inger̾ mortẽ. cedunt infelicitati: ita uicti certis
rationib: qͦã qͥȩr̃ beatã uitã dignarent᷑ cȩłe ue¬

Expanded text:
liunde contingere, ab homine ipso sibimet inferatur. Magna uis est in eis malis, quae fortitudinem faciunt homicidam; si tamen adhuc dicenda est fortitudo, quae ita his malis uincitur, ut hominem, quem sicut uirtus regendum tuendumque suscepit, non modo non possit per patientiam custodire, sed ipsa insuper cogatur occidere. Debet quidem etiam mortem sapiens ferre patienter, sed quae accidit aliunde. Secundum istos autem si eam sibi ipse inferre conpellitur, profecto fatendum est eis non solum mala, sed intolerabilia etiam mala esse. quae hoc eum perpetrare conpellunt. Vita igitur, quae istorum tam magnorum tamque grauium malorum aut premitur oneribus aut subiacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti certis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ue
Abbreviated transcription (Latin):
ria debet uiđi. aut qͦd ÷ ab surdius qͥ a breuis mise¬
ria . ẽ. idõ etiã beatitudo appellari magnauis . ẽ. in
eis malis qͦȩ cogunt hominẽ scđm ipsos etiã sapien¬
tẽ sibi met auferre qͦd homo.ẽ. cũ dicant & uerũ
dicant hanc. eẽ. naturã pͥmã qͦdã mͦ & maximã no¬
cẽ. ut homo conciliet᷑ sibi. & ꝓpt̾ mortẽ naturalit̃
fugiat ita sibi amicꝰ ut. eẽ. se animal & in hac con¬
iunctione corporis atq animȩ uiuere uelit uehem̃t̃
atq appetat. alagnauis in eis malis. ẽ qͥb iste natu¬
rȩ iuncit᷑ sensus qͦ mors om̃i mͦ om̃ib uirib conati

Expanded text:
ria debet uideri aut, quod est absurdius, quia breuis miseria debet uideri aut, quod est absurdius, quia breuis miseria est, ideo etiam beatitudo appellari. Magna uis est in eis malis, quae cogunt hominem secundum ipsos etiam sapientem sibimet auferre quod homo est; cum dicant et uerum dicant, hanc esse naturae primam quodam modo et maximam uocem, ut homo concilietur sibi et propterea mortem naturaliter fugiat, ita sibi amicus, ut esse se animal et in hac coniunctione corporis adque animae uiuere uelit uehementer adque adpetat. Magna uis est in eis malis, quibus iste naturae uincitur sensus, quo mors omni modo omni
Abbreviated transcription (Latin):
lerabiliꝰ qͥdẽ loquunt᷑. s eoꝵ qͦq mirꝰ . ẽ. error qͦd in
his malis & sitam grauia sint ut morte fugienda sin
abipso sibimet illata qͥ hȩc patit᷑. uitã beatã tam̃
.eẽ. contendunt. Mala s̃ in qͦit torm̃ta atq cruciatꝰ
corporis: & tanto s̃ peiora qͣntũ potuerint. eẽ ma¬
iora. Qͥb ut careas eax hac uita fugiendũ. ẽ. Qua
uita obsecro : Hac in qͦit qͦȩ tantis aggrauat᷑ malis.
Certe gͦ beata .ẽ. in eisdẽ ipsis malis ꝓpt̃ qͦȩ dicis. eẽ
fugiendã : anidõ beatã dicis. qͥa tͥ licet ab his mał
morte discede : Qid gͦ si in eis aliqͦ diuino iudicio
tenereris. nec ꝑmit tereris mori. nec umqͦã sine ilł
.ẽẽ. sinereris : nẽpe tunc saltm miserã talẽ diceres
uitã. Ñ gͥ ꝓpt̃ ea miseratio ñ. ẽ : qͥ a cito relinqͦitur
qͣndo qͥdẽ si sempit̃na sit. etiã abste ipso misera

Expanded text:
lerabilius quidem lequuntur: sed eorum quoque mirus est error, quod in lerabilius quidem lequuntur: sed eorum quoque mirus est error, quod in his malis, etsi tam gravia sint, ut morte fugienda sint, ab ipso sibimet illata, qui haec patitur, vitam beatam tamen esse contendunt. Mala sunt, inquit, tormenta atque cruciatus corporis, et tanto sunt peiora, quanto potuerint esse maiora; quibus ut careas, ex hac uita fugiendum est.\' Qua uita, obsecro? Hac, inquit, quae tantis adgrauatur malis.\' Certe ergo beata est in eisdem ipsis malis, propter quae dicis esse fugiendam? An ideo beatam dicis, quia licet tibi ab his malis morte discedere? Quid si ergo in eis aliquo diuino iudicio tenereris nec permittereris mori nec umquam sine illis esse sinereris? Nempe tunc saltem miseram talem diceres uitam. Non igitur propterea misera non est, quia cito relinquitur. Quando quidem si sempiterna sit, etiam abs te ipso misera
Abbreviated transcription (Latin):
uincunt fortitudinis bonũ. eandẽq fortitudinẽ
ñ solũ sibi cede. uerũ etiã delibare cõpellunt u
eandẽ uitã & dicat beatã. & ꝑsuadeat. ẽe. fugiendã:
eius usq ad eo cȩcus. ẽ. ut ñ uideat qͦd si beata eẽt fugi¬
enda ñ. ẽẽt : S aꝑta infirmitatis uoce fugiendã fatent᷑.
Qͥd gͥ causȩ .ẽ. cur ñ etiã miserã fracta suꝑbiȩ ceruice
fateant᷑ : Utrũ obsecro cato ille pacientia an potiꝰ im¬
pacientia se ꝑemit : Ñ enĩ hoc fecis set nisi uictoriam
cesaris impatient̃ culis set . Ubi . ẽ. fortitudo: Nempe
cessit: nempe succubuit: nempe usq ad eo suꝑata. ẽ.
ut uitã beatã derelinqueret. fugeret. desereret. An
non erat iã beata : misera gͦ erat. Qͦ mͦ gͥ mala ñ eratĩ
qͦe uitã miserã fugiendãq faciebant: Q a ꝓpt̃ etiã
ipsi qͥ ista mala. ẽẽ confessi st̃. sic̃ ꝑr̾patetici. sicut
ueteres achademiciqͦorũ sectã uarro defendit: to¬

Expanded text:
s bonum eandemque fortitudinem non solum sibi cedere, uerum etiam delirare conpellunt, ut eandem uitam et dicat beatam et persuadeat esse fugiendam? Quis usque adeo caecus est, ut non uideat, quod, si beata esset, fugienda non esset? Sed aperta infirmitatis uoce fugiendam fatentur. Quid igitur causae est, quur non etiam miseram fracta superbiae ceruice fateantur? Utrum, obsecro, Cato ille patientia an potius inpatientia se peremit? Non enim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpatienter tulisset. Ubi est fortitudo? Nempe cessit, nempe succubuit, nempe usque adeo superata est, ut uitam beatam derelinqueret desereret fugeret. An non erat iam beata? Mie vitam miseram fugiendamque faciebant? 5. Quapropter etiam ipsi, qui mala ista esse confessi sunt, sicut Peripatetici, sicut veteres Academici, quorum sectam Varro defendit, to
Abbreviated transcription (Latin):
De trib gͦ sectis ei placet diligent̃. eẽ tractandũ.
qͣȩ nã sit potius eligenda. N enĩ uerũ plus qͥã una
uera ratio. eẽ. ꝓmitat: siue in his trib qͦmͦ unã uan¬

Expanded text:
De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue a
Abbreviated transcription (Latin):
te : illa .iiui. triplicant᷑. Uoluptas. qͥes. utrũq & pri¬
ma naturȩ : qͣe pͥmigenia uarro uocat. Haec qͥppe
iiͦuͬI. dũ singulatim uirtuti aliqͣndo subdunt᷑. ut
ñ ꝓpt̃ se ipsa s ꝓpt̃ officiũ uirtutis appetenda
uideat᷑. aliqͣndo p̃ferunt᷑. ut ñ ꝓpt̃ se ipsã s ꝓpt̃
hȩc adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtꝰ
putet᷑. Aliqͥndo ungunt᷑. ut ꝓpt̃ se ipsa & uirtꝰ
& ista appetenda credant᷑ qͣtñariuĩ numerũ tri¬
plũ reddunt. & ad xii. sectas ꝑueniunt. Eox illis
aut̃ iiͦii. reb uarro tres tollit: uoluptatẽ scilicet
nia illa naturȩ & uoluptatẽ inse habeant & qͥe¬
tem. Q id gͦ opꝰ. ẽ. ex his duob tria qͥgdã facere.
duo scilicet cũ singulatim appetunt᷑. uoluptas.
aut qͥes. & t̃ciũ. cũ ambȩ simul qͣndo qͥdẽ pͥma na¬
turȩ & ipsas & p̃t̃ ipsas alia multa contineant :

Expanded text:
tae, illa quattuor triplicantur, uoluptas, quies, utrumque et pritae, illa quattuor triplicantur, uoluptas, quies, utrumque et prima naturae, quae primigenia Varro uocat. Haec quippe quattuor dum singillatim uirtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, sed propter officium uirtutis adpetenda uideantur, aliquando praeferuntur, ut non propter se ipsa, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum reddunt et ad duodecim sectas perueniunt. Ex illis autem quattuor rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet nia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant?
Abbreviated transcription (Latin):
modificato qͣrũ nulla ẽ. in qͣ de bonorũ & maloꝵ
finib disputat᷑. Proinde qm marcus uarro has
.iIͦiI. adhibens differentias. id ÷ ex uita sõciali.
ex achademicis nouis. ex cr̃nicis. existo uitȩ ge¬
om̃ib qm̃ de sectando sũmobono nullã fer̃ qͥesti¬
onẽ. & idõ sectȩ nec st̃ nec uocandȩ st̃. ad illas xei
in qͥb qͦerit᷑ qͦd sit bonũ hominis. qͦ as secuto fit beatꝰ.
ut ex eis unã cȩt̾as falsas ostendat. ẽẽ. reuertitur.
Nã remoto illo triꝑtito genere uitȩ. du& partes¬
qͦd ex achademicis nouis adhibitũ. ẽ: rursꝰ di¬
uita qͦd accesserat similit̃ auferat᷑ : xcii. s̃ reliqͥȩ
qͣs ista differentia ut xxiiii. fierent duplicaue¬
rat. De his gͦ .xii. nichil dici potest cur sectȩ ñ sint
habendȩ. Nichil qͥppe in eis aliud quęrit᷑: qͥã fines
bonorũ & malorũ. Inuentis aut̃ bonorũ finib: ꝓ

Expanded text:
cato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum cato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae geomnibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt quaestionem et ideo sectae nec sunt nec uocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur, quod sit bonum hominis, quo adsecuto fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo triquod ex Academicis novis adhibitum est, rursus divita quod accesserat, similiter auferatur, duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut viginti quatuor fierent, duplicaverat. De his ergo duodecim nihil dici potest, cur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur, quam fines bonorum et malorum. Inventis au
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis otioso: altero in gerendis reb huma¬
nis negotioso: t̾cio ex utroq genere tẽꝑato :
cũ qͣerit qͥd horũ sit potius eligendũ. ñ finis
boni habet controuersiã. s qͥd horũ triũ diffi¬
cultatẽ uel facilitatẽ afferat ad conseqͥendum
uel retinendũ finẽ boni. id inista qͥestione uer¬
sat᷑. tinis enĩ boni cũ ad eũ qͥsq ꝑuenerit: ꝓtinꝰ
beatũ facit. In otio aut̃ litterato. uel in negotio
publico. uel qͣndo utrũq uicib agit᷑: ñ continuo
qͥsq beatꝰ .ẽ. Multi qͥppe in qͦlibet horũ triũ pos¬
sunt uiuere : & in appetendo boni fine qͦ fit homo
beatꝰ errare. Alia. ẽ. gͥ qͥestio definib bonorũ &
maloꝵ qͥȩ unã qͥãq phy losophorũ sectã facit:
& aliȩ st̃ qͥestiones de sociali uita. de cunctatio¬
ne achademicorũ. de uestitu & uictu crnicorũ.
de trib uitȩ generib ocioso. ac tuoso. exutroq

Expanded text:
ueritatis otioso, altero in gerendis rebus humaueritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel facilitatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex ut
Abbreviated transcription (Latin):
ita sectandũ sit. ut qͥ sectat᷑ dicat. eẽ. uerũ. an
ita. ut qͥ sectat᷑ dicat uerũ sibi udi etiã si for¬
te sit falsũ. tam̃ ut̃q sectet̾ unũ atq idem bonũ.
In illa aut̃ differentia quȩ adhibet᷑ ex habitu
& consuetudine crnicorũ. ñ quęrit᷑ qͥs nã sit
finis boni. s utrũ in illo habitu & consuetudine
sit uiuendũ ei qͥ uerũ sectat᷑ bonũ. qͦd libet ei
cũ diuersa seqͥerent᷑ bona finalia. alii uirtutẽ
alii uoluptatẽ: eundẽ tam̃ habitũ & consue¬
dinẽ tenebant: ex qͣ cr̃nici appellabantur.
lta illud qͥcqͥd ÷ unde phylosophi cr̃nici discer¬
nunt᷑ a cęt̃ĩs ad eligendũ ac tenendũ bonũ.
qͦ beati fierent. utiq nichil ualebat. Nã si aliqͥd
ab hoc inter. eẽt ꝓfecto idem habitꝰ eundẽ fi¬
nẽ seqͥ cogeret. & diuersus habitꝰ eundẽ seqͥ finẽ
cet ñ segnit̃ s in contẽplatione uel inqͥsitione

Expanded text:
ita sectandum sit, ut qui sectatur, dicat esse verum; an ita sectandum sit, ut qui sectatur, dicat esse verum; an ita, ut qui sectatur, dicat verum sibi videri, etiamsi forte sit falsum; tamen uterque sectetur unum atque idem bonum. In illa etiam differentia quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eundem finem sequi cogeret, et diuersus habitus eundem sequi finem cet non segniter, sed in contemplatione uel inquisitione
Abbreviated transcription (Latin):
sa phrlosophandi nisi finis boni. Qͥã obrẽ quae
nullũ boni finẽ sectat᷑. nulla phrͥsophiae secta
dicenda ẽ. Cũ gͦ quęrit᷑ de sociali uita utrũ te
nenda sit sapienti. ut sũmũ bonũ qͦ fit homobeatꝰ.
ita uelit & curet amici sui quẽ ad modũ suũ. an
suȩ tantũ mͦ beatitudinis causa faciat qͥcqͥd facit
ñ de illo sũ mobono questio. ẽ. s de assum̃do uel
ñ assum̃do socio ad huiꝰ participationẽ boni non
ꝓpt̃ se ipsũ. s ꝓpt̃ eundẽ sociũ ut eiꝰ bono ita
gaudeat sic̃ gaudet suo. Item cũ qͥerit᷑ de acha¬
demicis nouis qͥb incerta s̃ om̃ia. utrũ ita sint res
habendȩ in qͥb phrlosophandũ. ẽ. ansic̃ aliis
phỹlosophis placuit certas eas hab̾e debeamꝰ:
ñ qͣeritur qͥd in boni fine sectandũ sit. s de ipiꝰ
boni ueritate qͦd sectandũ uidet᷑ utrũ sit nec¬
ne dubitandũ. hoc ÷ ut id planiꝰ eloqͣr utrũ

Expanded text:
sa philosophandi, nisi finis boni: quamobrem quae sa philosophandi, nisi finis boni: quamobrem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali vita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita velit et curet amici sui, quemadmodum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit; non de ipso summo bono quaestio est, sed de assumendo vel non assumendo socio ad hujus participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eumdem socium, ut ejus bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis novis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit certas eas habere debeamus; non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni veritate, quod sectandum videtur, utrum sit, necne, dubitandum: hoc est, ut id planius eloquar, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
achademicorũ ueterũ qͦs a platone institutos
usq ad palemonẽ qͥ ab illo qͦrtꝰ eiꝰ scolã tenuit
quȩ achademia dicta .ẽ. habuisse certa dogma¬
ta uult uidi. & ob hoc distinguit ab achademi¬
cis nouis. qͥb: incerta st̃ om̃ia. &d phylosophiae
genꝰ ab arthesila cȩpit successore palemonis.
eãq sectã id ÷ ueterũ achademicorũ. sic̃ dubi¬
tatione ita om̃ĩ errore carere arbitret᷑ : longũ
.ẽ. ꝑ om̃ia demoͬstrare. nec tam̃ om̃i ex parte res
omit tenda ẽ. Remouet gͦ pͥus om̃s illas diffe¬
rentias. quȩ numerũ multi plicauere sectarũ.
qͣs idõ remouendas putat . qͥa ñ in eis ÷ finis boni.
Neq enĩ existimat ullã phylosophiȩ sectã. eẽ.
dicendã. quȩ ñ eo distat aceteris qd diuersos ha¬
beat fines bonorũ & malorũ. qͣndo qͥdẽ nulla ÷
homini causa phylosophandi nisi ut beatꝰ su ⁊ed
aut̃ beatũ facit: ipse .ẽ. finis boni. Nulla ẽ gͥ cau¬

Expanded text:
Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosopautem beatum facit, ipse est finis boni: nulla est igitur cau
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ geminant᷑ addita clifferentia ex achade¬
de ut certã quẽ ad modũ defender̃ stoiciqͦo
hominis bonũ qͦ beatꝰ. eẽt. in animi tantũ modo
uirtute consisteret. Potest alius ut incertã. sicut¬
defender̃ achademici noui. qͦd eis & si ñ certũ.
singulas qͦsq ita tueri homines posst̃ atq sectari.
ut aut ociosã diligant uitã. sic̃ hi qͥ tantũ mͦ stu¬
dus doctrinȩ uacare uoluer̃ aut ualuer̃. Aut ne¬
gotiosã : sic̃ hiqͥcũ phylosopharent᷑ tam̃ ad mi¬
nistratione rei publicȩ regendisq reb humanis
occupatissimi fuer̃. aut eocutroq genere tẽꝑatã.
sic̃ hi qͥ partim erudito studo. partim necessa¬
rio negotio alt̾nantia uitȩ suȩ tẽpora tribuer̃.
ꝓpt̃ has differentias. potest etiã triplicari nume¬
de uarronis libro qͣntũ potui breuit᷑ ac diluci¬
de posui. sententias eiꝰ meis explicans uerbis.
Q mͥ aut̃ refutatis cȩteris unã eligat quã uult . eẽ.

Expanded text:
iterum geminantur addita differentia ex Acadedere ut certam, quem ad modum defenderunt Stoici, quod hominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uirtute consisteret; potest alius ut incertam, sicutdefenderunt Academici noui, quod eis etsi non certum, singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest etiam triplicari nume Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiã apꝓpinqͦuit enĩ regnũ cȩloꝵ. Ele¬
git discipłos. quos & apłos nominauit. humi¬
lit̃ natos. in honoratos. in litteratos: ut qͥcqͥd
magnũ. eẽnt & facerent. ipse in eis. eẽt. & fa¬
ceret. habuit int̃ eos unũ qͦ malo bene
utens ut suȩ passionis impleret dispositũ. & eccłiȩ
suȩ tolerandoꝵ malorũ p̃beret exẽplũ. Seminato
qͣntũ ꝑ eiꝰ oportebat p̃sentiã corporalẽ scõ euangło

Expanded text:
paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elepaenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
bit. Quando qͥsqͥs ibi erit. semꝑerit In hocgͦ scło¬
maligno. in his dieb malis. ubi ꝑ humilitatẽ p̃¬
sentẽ. futurã cõparat ȩccłia celsitudinẽ. & timo¬
rũ stimulis. dolorũ torm̃tis. laborũ molestiis.
tẽptationũ periculis erudit᷑. sola spe gauders
qͣndo sanũ gaudet. multi rȩꝓbi miscent᷑ bo¬
nis. & utriq tanquã in sagenã euangłicã col¬
ligunt᷑. & in hoc mundo tanquã in mari utriq
inclusi. retib indiscrete natant donet ꝑueni¬
atur ad litꝰ. ubi mali segregent᷑ a bonis. & in
bonis tanquã intẽplo suo sit dĩ om̃ia in om̃ib
ł inde uocẽ nunc agnoscimꝰ eiꝰ impleri qͥ loqͦe¬
bat᷑ in psalmo. atq dicebat: annuntiaui & lo¬
cutꝰ sũ. multiplicati s̃ suꝑ numerũ. Hoc fit nc̃
ex qͦ pͥmũ ꝑ os p̃cursoris sui ioħis. deinde ꝑ os
ꝓpriũ annuntiauit & locutꝰ . ẽ. dicens. Agi̾te

Expanded text:
bit, quando, quisquis ibi erit, semper erit. Cbit, quando, quisquis ibi erit, semper erit. Cmaligno, in his diebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis et utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam inclusi retibus indiscrete natant, donec perveniatur ad littus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tanquam in templo suo, sit Deus omnia in omnibus . Proinde vocem nunc agnoscimus ejus impleri, qui loquebatur in Psalmo, atque dicebat, Annuntiavi, et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Hoc fit nunc, ex quo primum per os praecursoris sui Iohannis, deinde per os proprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite
Abbreviated transcription (Latin):
accipiat᷑ qͦd dictũ ÷ dabo pacẽ in loco isto. nisi dabo
pacẽ in loco quẽ significat locus iste: qm̃ om̃ia signi¬
ficantia uident᷑ qͦdã mͦ earũ rerũ qͣs significant sus¬
qm̃ petra illa de ꝗͣ hoc dictũ ÷ significabat utiq xp̃m.
Maior .ẽ. itaq gła domꝰ huiꝰ noui testam̃ti:. quã do¬
mꝰ pͥoris ueteris testam̃ti. Et tunc apparebit maior:
cũ declicabit᷑. Tunc enĩ ueniet desidatꝰ cunctis gen¬
tib sic̃ legit᷑ in hebreo. Nã pͥmꝰ eiꝰ ad uentꝰ ñ dũ
erat desidatꝰ cunctis gentib. ñ enĩ quẽ deb̾ent
desidare sciebant : in quẽ ñ credidant. Tunc etiam
uenient quȩ electa s̃ dnĩ decunctis gentib. Iñc
uͦ electi. ñ de his qͥ uocati sic uenerant ut de con¬
iuuio ꝓicerent᷑ sed de electis de monstraturꝰ ÷
ȩdificatã domũ : quȩ nullã ruinã deinceps for¬
midabit. Nunc aut̃ quando & hi replent ȩc¬
clesias. qͦs tanquã in area uentilatio separabit:

Expanded text:
accipiatur, quod dictum est: Dabo pacem in loco isto, nisi dabo pacem in loco, quem significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustus, quoniam petra illa, de qua hoc dictum est, significabat utique Christum. Maior est itaque gloria domus huius noui testamenti quam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam primus eius aduentus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem deberent desiderare sciebant, in quem non crediderant. Tunc etiam uenient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c mitinere um̃to huiꝰ generis uteret᷑: in euan
qͣntũ illi loco sufficere uisũ. ẽ. alio loco ad ipsũ xp̃m
scđm rectã fidẽ. Michi aut̃ uidet᷑ ñ eos significare
melius nisi humane miserię ꝓfunditatẽ siccã qͦ¬
dã mͦ & sterilẽ. ubi ñ sunt fluenta istitiȩ. sed in¬
iqͥtatis lutũ . De hoc qͥppe etiã in psalmo dr̃ It
ecdux̃ me de lacumiseriȩ : & de luto limi. Malachi¬

Expanded text:
 itinere iumento huius generis uteretur, in euanx parte, quantum illi loco sufficere uisum est. Alio loco ad ipsum Chrissecundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae
Abbreviated transcription (Latin):
sũ uͦ p̃fert᷑ uirtuti: ipsa appetit᷑ ꝓpt̃ se iã.
Uirtus aut̃ assum̃da credit᷑ ꝓpt̃ illã. id ÷ ut
nichil uirtꝰ agat nisi ad consequendã uel con¬
seruandã corporis uoluptatẽ. Quȩ uita de for¬
mis . ẽ. qͥdẽ : qͥppe ubi uirtꝰ seruit dnẽ uolup¬
tati : qͣm uis nullo mͦ hȩc dicenda sit uirtꝰ. Sed
tam̃ etiã ista horribilis turpitudo habuit qͦs¬
dã phrlosophos patronos & defensores suos.
Uirtuti porro uoluptas uingit᷑ : qͣndo neutra ea¬
rũ ꝓpt̃ alterã. sed ꝓpt̃ se ipsas ambȩ appe¬
tunt᷑. Qua ꝓpt̃ sic̃ uoluptas uel subdita uel p̃¬
lata uel uincta uirtuti tres sectas facit: ita
qͥes ita utrũq: ita pͥma naturȩ. alias t̃nas in¬
ueniunt᷑ efficere. Pro uarietate qͥppe humana¬
rũ opinionũ uirtuti aliqͣndo subdunt᷑. aliqͣndo
p̃ferunt᷑. aliqͣndo uingunt᷑ : ac sic ad duodena¬

Expanded text:
Cum vero praefertur virtuti, ipsa appetitur propter se ipsam, Cum vero praefertur virtuti, ipsa appetitur propter se ipsam, virtus autem assumenda creditur propter illam, id est, ut nihil virtus agat, nisi ad consequendam vel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum propter alteram, sed propter se ipsas ambae adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iuncta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtuti aliquando subduntur, aliquando praeferuntur, aliquando iunguntur, ac sic ad duodena
Abbreviated transcription (Latin):
in tegritas & salus atq in columitas eiꝰ. uel in
animo: ut st̃ ea quȩ uel parua uel magna in homi¬
qͥes. utrũq pͥma naturȩ ita st̃ in nob̃. ut uł uirtꝰ
quã pꝰ ea doctrina in serit ꝓpt̾ hȩc appetenda
sit: aut ista ꝓpt̾ uirtutẽ. aut utraq ꝓpt̾ se ipsã.
ac ꝑ hoc fiunt hinc xii. sectȩ. ꝑ hanc enĩ rationẽ
singule triplicant᷑. & dcũ in una de monstrauero:
cdifficile ñ erit id in cȩt̃is inuenire. Cũ gͦ uolup¬
tas corporis animi uirtuti aut subdit᷑ aut pre¬
sert᷑. aut uingit᷑: triꝑtita uariat᷑ diuersitate¬
amantiũ sectarũ. Subdit᷑ aut̃ uirtuti: qͣndo in
usũ uirtutis assumit᷑. ꝑ tinet qͥppe ad uirtuas
officiũ. & uiuere patriȩ. & ꝓpt̃ patriã filios
ꝓcreare : qͥorũ neutrũ fieri potest sine corpo
ris uoluptate. Nã sine illa nec cib potꝰq sumit᷑
ut uiuat᷑. nec concũbit᷑ ut generatio ꝓpaget᷑.

Expanded text:
integritas et salus adque incolumitas eius, uel in integritas et salus adque incolumitas eius, uel in animo, ut sunt ea, quae uel parua uel magna in homiquies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista propter uirtutem, aut utraque propter se ipsa; ac per hoc fiunt hinc duodecim sectae; per hanc enim rationem singulae triplicantur; quod cum in una demonstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuere patriae et propter patriam filios procreare, quorum neutrum fieri poteris voluptate. Nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut vivatur; nec concumbitur, ut generatio propagetur.
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ ut plenũsit : & finẽ mali ñ qͦo ẽẽ desinat s qͦ
usq nocendo ꝑducat. Pines itaq isti st̃: sũ mũ
bonũ & sũmũ malũ. De qͥb inueniendis atq in
hac uita sũmo bono ad ipiscendo. uitando aut̃
tũ abitinere ueritatis deuiare ꝑmisit: ut ñ alu
in animo. alii incorpore. alii in utroq fines bo¬
norũ ponerent & maloꝵ. Ex qͣ triꝑtita uelut ge¬
neraliũ distributione sectarũ : ma&cꝰ uarrom
libro de phylosophia tam multã dogmatũ ua
cillime ꝑ ueniret. Quod ut breuit̃ ostendã: inde
oportet incipiã qͦd ipse aduertit. & posuit in li¬
bro memorato .iIIͬIͬ. eẽ. quȩdã quȩ homines sine
magistro. sine ullo doctrinȩ ad miniculo. sine m¬
bio discit᷑ uelut naturalit̾ appetunt. aut uolup¬
tatẽ qͥ delectabilit̃ mouet᷑ corporis sensꝰ aut
qͥetẽ q fit ut nullã molestiã qͥsq corporis pad
at᷑. aut utrũq Qͥ am tam̃ uno nomine uoluptaus
eprcurꝰ appellat. aut uniuersalit̃ pͥma naturs

Expanded text:
e desinat, sed quo usque nocendo perducat. Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem tum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distributione sectarum Marcus Varro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarcillime perueniret. Quod ut breuiter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse aduertit et posuit in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine inbio discitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uoluptatem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem, qua fit ut nullam molestiam corporisatur, aut utramque, quam tamen uno nomine uoluptatis Epicurus appellat, aut uniuersaliter prima natur
Abbreviated transcription (Latin):
UONIAM DE CIUITATIS UTRIO
t̃renȩ scilicet & cęlestis de¬
bitis finib deinceps mͥ uideo
ratiopatit̾ argum̃ta morta¬
liũ qͥb sibi ipsi beatitudinẽ facere in huiꝰ uitȩ in¬
felicitate moliti s̃. ut ab eorũ reb uanis spes nr̃a
qͥd differat qͣm dĩ nob̵ dedit. & res ipsa hoc ÷ uera
beatitudo qͦã dabit ñ tantũ auctoritate diuina s
adhibita etiã ratione qͣlẽ ꝓpt̃ infideles possu¬
mꝰ ad hibe. clarescat. Definib: enĩ bonorũ & maloꝵ
multa & multiplicit̃ int̃ se phrsophi disputar̃.
Quã quȩstionẽ maxima auctoritate uersantes: in¬
uenire conati s̃. qͥd efficiat hominẽ beatũ. Illud
enĩ: finis boni nr̃i ꝓpt̃ qͦd appetenda s̃ & cȩt̾a. Ip¬
sũ aut̃ ꝓpt̃ se ipsũ. Et illud finis mali ꝓpt̾ qͦd

Expanded text:
uoniam de ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem maxima intentione uersantes inuenire conati sunt, quid efficiat hominem beatum. Illud enim est finis boni nostri, propter quod adpetenda sunt cetera, ipsum autem propter se ips
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cȩlestis ꝑegrinat᷑ in t̾ra. falsos dõs ñ facit. s
a uero fit ipsa dõ: cuiꝰ uerũ sacrificiũ ipsa fit.
ambȩ tam̃ tẽporalib uł bonis parit̃ utunt᷑. uel
malis parit̃ affligunt᷑. diuersa fide. diuersa
spe. diuerso amore : donec ultimo iudicio sepa¬
rentur. & ꝑcipiat una quęquȩ suũ finẽ. cuius
nullus . ẽ. finis. De quib: ambarũ finib:: deinceps
disseretioua est

Expanded text:
quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps disserendum est
Abbreviated transcription (Latin):
apͥlis falsorũ dõrũ tẽpla euerter̃. & simula chra
freger̃. Ex qͦ usq ad hoc tẽpus ꝑ acex ferme annos
qͥs ñ uideat qͣntũ creuerit cultꝰ nominis xłi: pre¬
sertim pꝰ ea quã multi eoꝵ xp̃iani facti s̃. qͥ tanqͥã
uera illa diuinatione reuocabant᷑ a fide. eãq cõ
ficati sermonib ñ carminib uenenati nec decep¬
ti maleficiis : s benefitiis eiꝰ ad uiti. Ille petri
magist xs̃c indoctrina qͦe ad uitã ducit ȩt̃nã:
ipse ẽ & magister nr̃ S aliqͣndo iã concludamꝰ
hunc librũ huc usq disserentes & qͣntũ satis uisũ
.ẽ. demons trantes qͥs nã sit duarũ ciuitatũ cȩle¬
stis atq t̾renȩ ab initio usq in finẽ ꝑmixtarum
mortalis excursus. Quarũ illa qͥȩ t̾rena. ẽ. fecit
sibi qͦs uoluit uel undecũq uel etiã ex hominib:
falsos dõs. qͥb sacrificando seruiret . Illa autẽ

Expanded text:
o Kalendas Aprilis falsorum deorum templa euerterunt et simulacra o Kalendas Aprilis falsorum deorum templa euerterunt et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conficati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hest demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, caelestis adque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ nouũ. Prima eñi fuit ex monte srna ꝑ morsen:
danda erat p̃dictũ . ẽ. Ex sronlex ꝓcedet: & uer¬
cari oportere in nominȩ suo pęnitentiã : sed tam̃
incipientib abierłm. Ibi gͦ exorsus. ẽ. huiꝰ nominis
initus. in canduit. ut aliqͦt hominũ milia in xp̃i
nom̃ mirabili alacritate conuersa uenditis suis
rebus ut egenis distribuerent᷑ ꝓposito sc̃o &
ardentissima caritate ad pauꝑtatẽ uoluntariã
ꝑuenirent. atq int̾ frem̃tes & sangͥnẽ sitientes
iudȩos se utiq usq ad mortẽ ꝓueritate certare.
ñ armata potentia s potentiore patientia p̃pa¬
rarent. Hoc sinullis magicis artib: factũ ẽ cur
cređe dubitant eadẽ uirtute diuina ꝑ totũ mun¬
dũ id fieri potuisse qͣ hoc factũ. ẽ: Si aut̃ ut hie¬
rosolimis sic ad cultũ nominis xp̃i accendetur
tanta hominũ multitudo quȩ illũ in cruce uel
fixerat pensũ uel riserat fixũ: iã maleficũ fe¬

Expanded text:
ntum novum. Prima enim fuit ex monte Sina per Moysenntum novum. Prima enim fuit ex monte Sina per Moysendanda erat, praedictum est, Ex Sion prodiet lecari oportere in nomine suo poenitentiam, sed tamen incipientibus ab Jerusalem . Ibi ergo exorsus est hujus nominis initiis incanduit, ut aliquot hominum millia in Christi nomen mirabili alacritate conversa, venditis suis rebus ut egenis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima charitate ad paupertatem voluntariam pervenirent, atque inter frementes et sanguinem sitientes Judaeos, se usque ad mortem pro veritate certare, non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent. Hoc si nullis magicis artibus factum est, cur credere dubitant, eadem virtute divina per totum mundum id fieri potuisse qua hoc factum est? Si autem ut Jerosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in cruce, vel fixerat prensum, vel riserat fixum, jam maleficium illud fe
Abbreviated transcription (Latin):
in fans & puer discipłos ñ habebat. tam̃ qͣndo
habe cȩpit: ꝓculdubio tunc in notuit ꝑ eiꝰ corpora¬
lẽ p̃sentiã doctrina & religio xp̃iana: id ÷ pꝰea qͥã
in fluuio iordane ministerio ioħis . ẽ. baptizatus:
ꝓpt̃ hoc enĩ de illo ꝓpħia illa p̃cesserat. Oñabit᷑
a mari usq ad mare : & a flumine usq ad t̃minos¬
set amortuis ñ dũ fides om̃ib fuerat definita :¬
in resurrectione qͥppe xp̃i definita . ẽ. Nã sic apłs
paulus attheniensib: loqͥt᷑ dicens. lam nunc an¬
nuntiat hominib om̃s ubiq agere pęnitentiã.
eo qͦd statuit diẽ iudicare orbẽ in ȩqͥtate. in uiro
qͦ definiuit fidẽ om̃ib resuscitans illũ amortuis.
Melius in hac qͥestione soluenda inde initiũ su¬
mimꝰ. p̃sertim qͥa tunc datꝰ. ẽ. etiã sp̃s sc̃s sic̃ eum
dari pꝰ resurrectionẽ xp̃i oportebat in ea ciui
tate ex qͣ debuit inciꝑe lex scđa. hoc ẽ. testam̃¬

Expanded text:
infans et puer discipulos non habebat, tamen infans et puer discipulos non habebat, tamen habere coepit, procul dubio tunc innotuit per eius corporalem praesentiam doctrina et religio Christiana, id est, postea quam in fluuio Iordane ministerio Iohannis est baptizatus. Propter hoc enim de illo prophetia illa praecesserat: Dominabitur a mari usque ad mare set a mortuis, nondum fides omnibus fuerat definita in resurrectione quippe Christi definita est, nam sic apostolus Paulus Atheniensibus loquitur dicens: Iam nunc adnuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis: melius in hac quaestione soluenda inde initium sumimus; praesertim quia tunc datus est etiam Spiritus sanctus, sicut eum dari post resurrectionem Christi opotate, ex qua debuit incipere lex secunda, hoc est Testame
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ab illo accipiendã & usq ad tẽporariã
mortẽ ꝓ illo patiendã xp̃m diligeret petrus.
Deinde isti dii qͥ st̃ qͥ possunt ista p̃dicere. nec
possunt auertere. ita succũbentes uni malefico
&& uni sceleri magico qͦ puer ut dicunt anniculꝰ
occisus & dilaniatꝰ. & ritu nefario sepultꝰ ÷ ut
sectã sibi aduersariã tam ꝓlixo tp̃r conuales¬
cere tottantꝰ ꝵq ꝑsecutionũ horrendas crude¬
litates ñ resistendo s patiendo suꝑare. &. ad
suorũ simulachrorũ. tẽploꝵ. sacrorũ. oraculoꝵ¬
ds̃ ñ nr̃ utiq s ipsorũ qͥ uel illectꝰ tanto scelere.
uel impulsus. ẽ. ita p̃stare: Non enĩ alicui demo¬
ni s dõ dicunt illi uersꝰ. Haec petrũ arte ma¬
gica definis se. talẽ dm̃ habent qͥ xp̃m ñ habeÑ.
nus ipse transis set quẽ diuinatio ficta ꝓmisit. &¬
decepta uanitas credidit. Cũ uͦ ex qͦ nominis xp̃i
in xep̃i natiuitate huiꝰ rei ñ ponamꝰ initiũ. qͥa

Expanded text:
uitam ab illo accipiendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Christum diligeret Petrus. Deinde isti di qui sunt, qui possunt ista praedicere nec possunt auertere, ita succumbentes uni malefico et uni sceleri magico, quo puer, ut dicunt, anniculus occisus et dilaniatus et ritu nefario sepultus est, ut sectam sibi aduersariam tam prolixo tempore conualescere, tot tantarumque persecutionum horrendas crudelitates non resistendo, sed patiendo superare et ad suorum simulacrorum templorum, sacrorum oraculoster utique, sed ipsorum, qui uel inlectus tanto scelere uel inpulsus est ista praestare? Non enim alicui daemoni, sed deo dicunt illi uersus haec Petrum arte magica definisse. Talem deum habent, qui Christum non habent. nus ipse transisset, quem diuinatio ficta promisit et decepta uanitas credidit. Cum uero, ex quo nominis Cin Christi natiuitate huius rei non ponamus initium, quia
Abbreviated transcription (Latin):
mira increm̃ta sũpsisse : ex cogitauer̃ nescio qͦs
uersus grecos tanquã consulenti euidã diuino
oraculo effusos. ubi xp̃m qͥdẽ ab huiꝰ tanqͦã sacri¬
legii crimine faciunt in nocentẽ. petrũ aut̃ ma¬
numero annoꝵ sine mora sumeret finẽ. O ho¬
minũ corda doctorũ. o ingenia litterata. dig¬
na cređe ista de xp̃o. quȩ crede ñ uultis in xp̃m.
Qͦd eiꝰ discipłs petrꝰ ab eo magicas artes ñ didi¬
cerit. sed ipso in nocente tam̃ eiꝰ maleficꝰ fuerit.
nom̃q illiꝰ quã suũ colimaluerit. magicis arti¬
bus suis magnisq laborib sius & periculis suis.
postremo etiã effusione sanguinis sui. Si petrꝰ
maleficus fecit ut xp̃m sic diligeret mundus ⁊
qͥd fecit in nocens xp̃c ut eũ sic diligeret petrꝰ
respondeant gͥ sibi ipsi. & si possunt intelligans
illa suꝑna gr̃ã factũ. eẽ. ut ꝓpt̃ et̃nã uitã xp̃m

Expanded text:
mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos uersus Graecos tamquam consulenti cuidam diuino oraculo effusos, ubi Christum quidem ab huius tamquam sacrilegii crimine faciunt innocentem. Petrum autem manumero annorum, sine mora sumeret finem.s o hominum corda doctorum!s o ingenia litterata digna credere ista de Christo, quae credere non uultis in Christum, quod eius discipulus Petrus ab eo magicas artes non didicerit, sed, ipso innocente, tamen eius maleficus fuerit nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis sui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligeret mundus, quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret Petrus? Respondeant igitur ipsi sibi et si possunt intellegant illa superna g
Abbreviated transcription (Latin):
tabis aut qͣndo regnũ isrł: At ille. ñ. ẽ. inquit
ur̃m nosse tẽpora: quȩ pat̾ posuit in sua potes¬
tate.Non utiq illi de hora uel die uel anno
s de tp̃r int̾rogabant. qͣndo istud acceꝑe rs¬
ponsũ łrustra gͥ annos qͥ remanent huic scło
cõputare acdefinire conam̾: cũ scire ñ. ẽẽ nr̃m
ex ore ueritatis audiamꝰ. &s tam̃ alii. ccce¬
alii . d. alii etiã mille ab ascensione dñi usq
ad eiꝰ ultimũ ad uentũ cõpleri posse dixer̃.
Quẽ ad modũ aut̃ qͥsq eoꝵ astruat opinio¬
nẽ suã longũ.ẽ. demonstrare. & ñ necessariũ.
Coniecturis qͥppe utunt᷑ humanis : nec ab eis
aliqͥd certũ de scripture canonicȩ auctoritati
nosse tẽpora uel mom̃ta. qͥe pat̾ posuit in sua
potestate.S hȩc qͥa euangłica sententia est
mirũ ñ ẽ. ñ ea rep̃ssos fuis se dõrũ multorũ fal¬
soꝵq cultores. qͦ minꝰ fingerent demonũ responsis
ꝑsecutionib eã potuis se con sumi. sed his potus

Expanded text:
abis regnum Israel? At ille: Non est, inquit, uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Non utique illi de hora uel die uel anno, sed de tempore interrogauerant, quando istud accepere responsum. Frustra igitur annos, qui remanent huic saeculo, conputare ac definire conamur, cum hoc scire non esse nostrum ex ore Veritatis audiamus; quos tamen alii ingentos, alii etiam mille ab adscensione Domini usque ad eius ultimum aduentum conpleri posse dixerunt. Quem ad modum autem quisque eorum adstruat opinionem suam, longum est demonstrare et non necessarium. Coniecturis quippe utuntur humanis, non ab eis aliquid certum de scripturae canonicae auctoritate scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Sed haec quia euangelica sententia est, mirum non est non ea repressos fuisse deorum multorum falsorumque cultores, quominus fingerent daemonum responsis, persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius