comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum post agnit̾õnem d̾i ꝑ gram dm̃ no¬
stri iħ̾u xp̃i quisco obpugnat fr̾nitatem
⁊ adu̾sum ip̃am gr̃am qiuia rencilratus ÷
t̾o iuidentie facib agitat᷑. Qd̃ quidem
nõ ꝯfirmaui qm̾ hoc putare me dixi. S
tñ addendum fuit si in hac tam ccelera
tuto nõ ÷ utiꝙ desꝑand̾ nec pro illo n
num. cum eius unigenitꝰ nõ solum in¬
n̾it iudicaturos uiuos ⁊ mortuos. S ñ
uideo utͣm recte dicatur homo dnĩcut
cum sit utiq d̾ns. dnĩcus autem homo
dici. ⁊ hoc qͥd̾ ut dr̾em apud quosdam
legi cͣctores catholicos diumoꝵ eloqui¬
oꝵ. S ubicumq hoc dixi dixisse me nolle
postea ꝯmppe indi nõ eẽ dicend̾ ꝯm̃ non¬
nłła possit ratõne defendi. Item qd̾ dixi
alio loco in eõ qd̾ dixi obhoc dixisse
dñm. Sufficit diei malitia sua qr cibos
simn̾e urgebat ip̃a neccessitas. qm ꝓpt̾¬
ea malitiam nomĩatam arbitror qr
penał est nobis ꝑtineat ad hanc fra¬
gilitatem ꝯm̃ peccando m̾uimꝰ nõ at¬

Expanded text:
cum post agnitionem dei per gratiam domini nostri Iesu Christi quisque obpugnat fraternitatem et aduersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. quod quidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: si in hac tam scelerattuto non est utique desperandum nec pro illo innum, quum eius unigenitus non solum innerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo dominicucum sit utique dominus: dominicus autem homo dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixiAlio loco in eo, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
ta ĩ apłis credim̾ ut ita apleant  sicut
in illis ꝯpleta sunt .i. quadam ꝑfecti¬
one cuiꝰ capax est ista uita nõ sicut cõ¬
plenda sunt in illagũ sꝑamus pace
plenissima qñ dicetur. ubi est mors ⁊¬
tentio alio loco qd̾ int̾posui testĩom¬
non enim ad mensuram dat deus spͥm¬

Expanded text:
tolis credimus, ut ita conpleantur, sicut in illis conpleta sunt, id est quadam perfectione, cuius capax est ista uita, non sicut conplenda sunt illa, quam speramus, pace plenissima, quando dicetur: ubi est, mors, contentio tua? Alio loco quod interposui testimonnon enim ad mensuram dat deus sp
Abbreviated transcription (Latin):
peccantem deus ꝑ dit qui cotidie sãc
tos exandit dicentes dimitte nobiꝰ
debita nr̃a cum ꝑdat oẽm qui forni¬
catur ab eo. S quatenꝰ intelligenda
atq elimanda sit ħ fornicatio. ⁊ u
tͣm ⁊̃ ꝓpt̾ hãc liceat dinutt̾e uxorem
⁊ ubi dixi hoc ꝑmissum nõ nissum ñ
atcendi ahiam scͥpturam dñtem qm
ten adilt̾am stultus ⁊ impus est.
Aec sane dixim adult̾am fuisse deputã¬
dam ilam młierem ⁊ post ea qm̃ au¬
dit a dño nec ego te ⁊dempnabo
ualde demceps iam noli pecrare si hoc

Expanded text:
peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suos exaudit dicentes: dimitte nobis debita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed quatenus intellegenda atque limitanda est haec fornicatio et um propter hanc liceat dimittere uxorem,  ubi dixi hoc permissum esse, non jussum, non attendi aliam Scripturam dicentem: Qui tenet adulteram, stultus et impius est . Nec sane adulteram dixerim fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audivit a Domino, Nec ego te damnabo; vade, deinceps jam noli peccare , si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
regno d̾i cum alio loco precipiat luc¬
tandos odio hñdos ⁊ parentes ⁊ fili¬
os nõ sicut hic soluta est q̃o. S sic̃.
⁊ od̾imus in ꝓꝓiquis siimpediunt
a regno di. Item de precepto qd prohi¬
scrupulosissime disputaui. S q̃m uelit
dñs intelligi formcat̾onẽ ꝓpt̾ qm lice¬
at ditt̾e uxorẽ. utrum eã que dam¬
pnatur ĩ stupris an illam de quia d̾r. ꝑ
didisti oẽm qui forncatur abste. m
qua utiq ⁊ ista est. Necq enim forni¬
catur a dño qui tollens menbra pp̃i fa¬
cit ea menbra m̾etͥtis. ẽtiam atos ⁊̃ co¬
gitandum est atq requirend̾. nec uo¬
lo in retantacs ad digerend̾ difficili
putare lectorem istam s nr̃am dispu¬
tat̃onem debere sufficere. S legat ⁊
alia siue nr̃a que postea scͥpta sunt. si¬
ne alioꝵ meluis asid̾ata atto tͣctata uł
ip̃e si pot̃ ea que hic m̾ito mou̾e pos¬
sunt. uigilantiore. atto intelligenti¬
orimente discutiat. Non qr om̃e pec¬
catum formcatio est. necq enĩ cẽm

Expanded text:
 , cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios , non sicut hic soluta est, sed sicut eamet oderimus in propinquis, si impediunt a regno Dei. 6. Item de praecepto quo prohi quam velit Dominus intelligi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem; utrum eam quae damnatur in stupris, an illam de qua dicitur, Perdidisti omnem qui fornicatur abs te , in qua utique et ista est neque enim non fornicatur a Domino, qui tollens membra Christi, facit ea membra meretricis; etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum. Nec volo in re tanta tamque ad dignoscendum difficili putare lectorem, istam sibi nostram disputationem debere sufficere: sed legat et alia, sive nostra quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt, uigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem
Abbreviated transcription (Latin):
dau̾it inst̾ia ur̃a plusqͣm scͥbarum ⁊
phariseoꝵ nõ introibitis i regnum
exposui in aliis expost̾iorib sermo¬
nib meis. qd̾ ⁊̃ hic recexe longum
est. ad hoc autem iste ꝑducitur sen¬
sus ut eoꝵ sit iusti̾a maior qmͣ scͥbaꝵ
De scͥbis qͥppe ⁊ phariseis alio loco
ip̃s dñs ait dicunt enĩ ⁊ nõ fatu̾it
Illud ⁊̃ melius intelleximꝰ postea qd̾
scͥptum est qui irascitur fr̾i suo co
dices enĩ greci nõ hñt sie c̾a sicut
hic poĩtum est ꝯmͣuis idem ip̃e sit
sensus. Illud enim diximꝰ intuendũ
nõ pecc̃o irascit᷑ ᷑ sme cã irascitur.
Item qd̾ dixi. hoc ⁊ de patre ⁊ de ma¬
tre. ⁊ de cet̾is uincłis sanguis intel¬
ligendum est. ut ĩ eis od̾iꝰ qd̾ ge¬
ms humanu̾ nascento ⁊ moriento
sortitum est. ita sonat qiͣ non ẽent
future iste necessitud̾ies. si nlło na¬
ture humane precedente peccato ne¬
mo moreretur. Quem sensum iam
improbaui. Essent enĩ profecto agna¬

Expanded text:
ia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. Ad hoc autem iste ibi perducitur sensus , ut eorum sit justitia major, quam Scribarum De Scribis quippe et Pharisaeis alio loco ipse Dominus ait: Dicunt enim, et non faciunt . Illud etiam melius intelleximus postea quod scriptum est: Qui irascitur fdices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, non peccato irascitur, sine causa irascitur. Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inprobaui. essent enim profecto cogna
Abbreviated transcription (Latin):
accipi. aliis qmppe hoĩb nisi ad men¬
suram daretur qp̃t nõ duplum petͥet
helysens ꝯm fit in helya. Item qd̾
scͦptum ÷. iota unum ⁊ unus apex nõ
transsiet a lege dones omĩa fiant cum
expon̾em dixi nicħ aliud posse intelli¬
gi ñ uehementẽ ꝑfectois expressionẽ
Ubi u̾ito q̾rit᷑ utrũ ista ꝑfectio possit
intelligi ut tñ u̾m sit neminẽ iam utẽ¬
tem uoluntatis arbitͥo hic uiu̾e sine pe
cato a quo em̃ use adimum aspicem
lex ꝑfici pot̾ nͥa quo fiunt uniu̾sa di
uma mandata. S in endem manda
tis ⁊̃ qd̾ iubem᷑ dre. dimitte nobis de¬
bita ur̃a sicut ⁊ nos dimittib debito
rib nr̃is. gͣ or̾onem scs ad finẽ scłi
totadicit scciã. Ontĩa gͦ mandata facta

Expanded text:
accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dix̾mi. Non enim cuiqmͣ prouenire in
hac uita pot̾ ut lex repugnãs legi mẽ¬
tis omĩo nõ sit in menbris qñ quid̾ ⁊.¬
gnaret. Hoc gͦ qd̾ dcm̃ est nłłm ẽẽ mo¬
tum adu̾sus rationem rebellem recte
accipi pot̾ id n̾c agentib pacificis domã¬
do ⁊cupĩam carnis. ut ad ittam pacem
plenissimam qñ ueniatur. pͥro inde ꝙ
alio loco cum eamdem suĩam eWange¬
licam repetens dixissẽ bi pacifici qm̃¬

Expanded text:
dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamgnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixissem: beati pacifici, q
Abbreviated transcription (Latin):
on est detͣhendi occasio ne susur¬
randi suspito. S siaut sunt que
corrigantur manifestanda. aut cer¬
te si desunt humili protestatone ne
sionem dare dẏabolo maledicti gr̃a ꝙ
⁊ iam in illis decestatus est qui xp̃ia¬
na fide censentur in ydolo ad comedẽ¬
dum recumbebant. ⁊ ꝯm̃qd̃ dolum:¬
ip̃i pro nchilo ducentes ĩmolata qͣi
ignoxios cibos sum̾ent. Infirmas tñ
mala de proximis portas. ꝑpende
cum quo merore om̃s intuendi sunt
qui intanto ꝯtͣ te amaritud̾is felle

Expanded text:
nda detrahendi occasio, nec susurrandi suspicio; sed si sunt, 214 quae corrigantur, manifestanda; aut certe si desunt, humili protestatione negllam occasionem dare diabolo maledicti gratia ; quod et in illis detestatus est qui. Christiano nomine censiti, in idolio ad comedendum recumbebant; et quanquam idolum pro nihilo ducentes, immolata quasi innoxios cibos sumerent, infirmas tamemala de proximis portas? perpende, cum quo moerore omnes intuendi sunt. qui in tanto contra te amaritudinis felle
Abbreviated transcription (Latin):
derant. T̃anto facilius ad pm̃am
reuocantur. qnͣto plures ⁊ forte de¬
biliores se bona oꝑari eis referunt᷑
tudine semꝑ bona de aliis estima

Expanded text:
derant; tantoque facilius ad poenitentiam revocantur, quanto plures, et forte debiliores se bona operari eis referunturtudine semper bona de aliis aestima
Abbreviated transcription (Latin):
ens. mox sr̃bus in uenitur ⁊ in¬
paciens. Qd̃ si ħ imputau̾it or¬
dimi. tale ẽ ac si deuatius denarul¬
dicat igni. tu me falsum fecisti. Nõ
dit. Sic demq istum non ordoma¬
le morigeratum effecit. s ꝙ hia̾

Expanded text:
ns, mox superbus invenitur et impatiens. Quod si hoc imputaverit ordini, tale est ac si denarius dicat igni: Tu me falsum fecisti. Non dit. Sic denique istum non ordo male morigeratum effecit, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
rit. u̾m quisquis ħ dicit denario
alsus quippe de narius bomuis
ignem fuit missus ꝓtinus fłus
eẽ ꝓbatur. Sic pler̾umq male
moͦri geratus homo. bonis eẽ mo¬
chatus. crapisq postinod̾ exigẽ¬

Expanded text:
rit. Verum quisquis hoc dicit, denario tum et ignem. Falsus quippe denarius, bonus ignem fuerit missus, protinus falsus esse probatur. Sic plerumque male morigeratus homo, bonis esse moctus, culpisque post
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitatis. lupũ rapacitatis. tau¬
rum feritatis. nulpe astucie. hỹr¬
cum inmundicie. glirem somp¬
nolencie. equũ ⁊ mulum luxime
asinum pigricie. aliaq bestialia
uicia occidere. Regis aut̾ offiñ ꝓpͥũ
ẽ reg̾e regnũ. hostes inde ꝓpeiłe
ne iusto iniustꝰ inniriamꝰ faciat
ꝓuidere malis de p̾ssis. bonos ex¬
altare. ħ ita offm̃. debet eẽ mona¬
chi. ut sue mentis regnum regat
appetitus bono resistat. s ut bonuis
malum sibi semꝑ subiciat. Qmie¬
quid postremo ext̾ius oftñdit in hĩ
nichil sibi corona sũ tonsuta ꝑde

Expanded text:
re, lupum rapacitatis, taurum ferocitatis, vulpem astutiae, hircum immunditiae, glirem somnolentiae, equum et mulum luxuriae, asinum pigritiae, aliaque bestialia vitia in se occidere. Regis autem officium proprium est regere regnum, hostes inde propellere, ne justo injustus injuriam faciat providere, malis depressis, bonos exaltare. Hoc itaque officium debet esse monachi ut suae mentis regnum regat appetitus resistat, sed ut bonus malum sibi semper subjiciat. Quidquid postremo exterius ostendit in habitu, n
Abbreviated transcription (Latin):
ea ꝑiens enitcit. Ex hiis u̾o rͥbns cot
alia nicia nascunt᷑: sicq maltipsi¬
ex familia diabiͦli ꝓpͥeq nolutati ᷤ
existunt. et ex se ip̃is qñdam ad mi¬
randã mulcitudinẽ cedunt. Diabo¬
lus taq ꝓpͥa q uoluntas dõ regi reg¬
nũ adu̾sant᷑ et congregat a ucioꝵ
milia regnũ illiꝰ .s. hũc mudũ agg̾¬

Expanded text:
t. Ex his vero tribus tot alia vitia nascuntur, sicque multipliex familia diaboli propriaeque voluntatis existunt; et ex seipsis quamdam admirandam multitudinem reddunt. Diabolus itaque propriaque voluntas Deo Regi regum adversatur; et congregata vitiorum militia, regnum illius,
Abbreviated transcription (Latin):
b. cõminãs q si ex ea comederent. leꝑ¬
si ꝑfcĩ ꝓculdubio inu̾irent. At illi p̃ce̾p¬
tis eius obedire noluer̃t. s ex eadem ħ¬
ba comedeñt. Uñ et lepsi effecti leꝓsos
qͦs filios genuer̃t. atq ut medicus cõ
minatꝰ eis fuerat mortui sñt. Quoꝵ. si¬
lii licet patres suos agnouerũt ħ̾ba
illa infirmatos fuisse et mortuos. se¬
pe q ipõs lepͣ ꝑcussos et mornros.
eandem tñ ħbam suꝑ om̃s alias dili
Mane qͦ singentes ex eadem qiͣ ꝓme
dicam̃to accipiunt. s et sõpnũ cero
captun. siłr facinnt. hii gͥ qmͣ sint
dementes. omĩs qui audit adu̾t̾e p.
tate utunt᷑. Ip̃a etenĩ ẽ ħba diaboli
nenenosa suggestione uenenata. et
omĩb ea utentib pestifera. hanc d̾s
qui nũs pie mederut pocis pͥmis hũa¬
ni gñĩs parentib int̾dixit. cñ eos co¬
med̾e pomiũ sub mortis cõminatõ
ꝓhibuit. qͥ q p̃ceptũ eiꝰ tnͣsgressi ex
eo comederunt. mox poc̃ores effci ⁊

Expanded text:
 comminans eis quia si ex ea comederent, leprosi effecti procul dubio interirent. At illi praeceptis ejus obedire noluerunt, sed ex eadem herba comederunt; unde et leprosi effecti, leprosos quoque filios genuerunt, atque, ut medicus eis comminatus fuerat, mortui sunt. Quorum filii, licet patres suos agnoverint herba illa infirmatos fuisse et mortuos, seque ipsos lepra percussos et mortuos, eamdem tamen herbam super omnes alias diligMane quoque surgentes ex eadem quasi pro medicamento accipiunt, sed et somnum sero capturi, similiter faciunt. Hi igitur quam sint dementes, omnis qui audit, advertere potest. tate utuntur, ipsa est etenim herba diaboli, venenosa suggestione venenata, et omnibus ea utentibus pestifera. Hanc Deus, qui nostris pie medetur peccatis, primis humani generis parentibus interdixit, cum eos comedere pomum sub mortis comminatione prohibuit. Qui quia praeceptum ejus transgressi ex eo comederunt, mox peccatores effecti, et
Abbreviated transcription (Latin):
tres filios hũit. Ex hiis n̾o tͥb tos
alii filii et nepotes sũt geniti. ita¬
q mulciplicati. ut mimerar ñ
possint. Om̃s auit̃ in familia illiꝰ re¬
gis et regine consistñt. eorũ qr iꝰsa
qͥsq suo modo ꝑficiũt. R ex uaq
cũ regina illa cudẽ alii regi adu̾sa

Expanded text:
tres filios habuit. Ex his vero tribus tot alii filii et nepotes sunt geniti, ita multiplicati, ut numerari non possint. Omnes autem in familia illius regis et reginae consistunt, eorumque jussa quisque suo modo perficiunt. Rex itaque cum regina ista
Abbreviated transcription (Latin):
ant ple̾s. płes. aut unũ: inũ. aut
płes: uũ. ant uius płes aggredi¬
tos et abductos in carcere intrudt̃
exigentes. et ab eis qnͣtũ nũqm ꝑ so¬
u̾e possũt. S om̃ib affecti misis in
carcere illo deficiũt. ħ aut̃ regina pͥp¬
a ẽ uolunta oĩum iobedientiũ do¬
mina. q̃ id̾o uocat᷑ adult̾a: qr seꝑat᷑
a deo cͥ ẽẽ deb̾et coniũeta. et diabo¬
lo conungit᷑ a quo deb̾et ẽẽ dism̃c¬
ta. Ip̃e u̾o diabolus idcuro rex dicit᷑
et adult̾. qr ĩ hominib regnans. ꝑ no¬
luntatẽ ꝓpͥam animab eoꝵ d̾i̾ inde¬
licet sponsis abctit. Qui se pͦqm ꝓpͥa

Expanded text:
s plures, aut unus unum. aut plures unum, aut unus plures aggreditos et abductos in carcerem trudunt, exigentes ab eis quantum nunquam persolvere possunt, sed omnibus affecti miseriis, in carcere illo deficiunt. Haec autem regina, propria est voluntas omnium inobedientium domina. Quae ideo vocatur adultera, quia separatur a Deo, cui esse deberet conjuncta; et diabolo conjungitur, a quo deberet esse disjuncta. Ipse vero diabolus idcirco rex dicitur et adulter, quia in hominibus regnans per voluntatem propriam, animabus eorum, Dei videlicet s
Abbreviated transcription (Latin):
in mergi pͥus me inĩ ferum ĩmex¬
g̾em. qmͣ pcc̃m inme in mitt̾em
mallem .n. purus a pcc̃o ⁊ in no¬
cens gehemiam intrare. qmͣ p̃¬
cati sorde pollutus celoꝵ regnoa
ten̾e. cum constat solos malos ĩ
Tet inquit ille defimct̾us: anti¬
quus serpens in surrexit inme. s
ursarius dm̃ d̾i libetauit me.
illam exꝑge fc̃s a sompno me
morie renocans. ac singła ꝓ pẽ¬
suis in spiciens qñ. ⁊ quib u̾ibuit
sic eam exposuit pͥmo inquiens
onem ante obitum. S tiꝰbi ceci¬
dit ¶pcc̃a enim quib obarictus fu¬
erat ante bap̃m: fide ꝑentum
ĩ ip̃o sacramento deleta diabolus
ĩuenit. Illa ⁊̃ que in scło uł ĩmo¬
nast̾io ante ꝓfessionem ꝯmisit
ĩ ip̃a ꝑfessione monastica eque
abolita serpens ille antiquus rep¬
perit. Que u̾o post ꝓfessionem
fecit. uera confessione ante obi¬
tum monachꝰ ille delenit. ꝑ illũ
dominũ ursarium designari dix¬
it ordinem angelicum. sicut .n.
urtarii ursos. ita angłi malignos

Expanded text:
immergi, prius me in infernum mergerem quam peccatum in me immitterem. Mallem enim purus a peccato et innocens gehennam intrare quam peccati sorde pollutus coelorum regna tenere, cum constet solos malos in Ter, inquit ille defunctus, antiquus serpens insurrexit in me, sed Ursarius domini mei liberavit me; illam expergefactus a somno ad memoriam revocans ac singula propensius inspiciens, quando et quibus libuit sic eam exposuit: Primo, inquiensonem, ante obitum. Sed ter cecidit; peccata enim quibus astrictus fuerat ante baptismum, fide parentum in ipso sacramento delata, diabolus invenit. Illa etiam quae in saeculo vel in monasterio ante professionem commisit, in ipsa professione monastica aeque abolita, serpens ille antiquus reperit. Quae vero post professionem fecit, vera confessione ante obitum monachus ille delevit. Per illum dominum Ursarium designari dixit ordinem angelicum. Sicut enim ursarii ursos, ita angeli spiritus malignos
Abbreviated transcription (Latin):
hic est meus filiꝰ dilectꝰ in quo mͥ con
placui. ⁊ filium solum ẽe suꝑ qm̃ illa
uox soltꝰ patͥs sonunt qñ in iordane
scd̾m carnem baptiratus est unige¬
intus deus qui carnem sołam accepit
⁊ sp̃m sanctum patͥs ⁊ filii solũ eẽ
qui in sp̃u columbe suꝑ xp̃m baptiza¬
tum. ⁊ ascendentem ab ꝯqua desoen¬
dit. ⁊ quĩqͣges mo die post resturecta¬
onem xp̃i fideles in uno loco poĩtos ĩ
linguaꝵ igneaꝵ uisione adueĩens re¬
pleint illam uocem ciua solus locut:
est pat̾ deus. ⁊ illam carnem quo soł
homo factus est uingenitus dens. Et

Expanded text:
Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui ; et Filium solum esse super quem illa vox solius Patris insonuit, quando in Jordane secundum carnem baptizatus est Unigenitus Deus, qui carnem solus accepit; et Spiritum sanctum Patris et Filii solum esse, qui in specie columbae super tum ascendentem de aqua descendit , et quinquagesimo die post resurrectionem, Christi fideles in uno loco positos, in linguarum ignearum divisione adveniens replevit. Illam vero vocem, qua solus locutus est Deus Pater; et illam carnem, qua solus homo factus est Unigenitus Deus; et
Abbreviated transcription (Latin):
ex tͥnitate ꝑsonam unam non soliis
enĩ der filiꝰ se solum dẽ de patre genitũ
ait. sic enim deus dilexit mundum ut
filmm snũ uingenitui daret. ⁊ paulo
post qui autẽ nõ credit iam uidicatus
est. qr nõ credit ĩnoĩe uingeniti filudi

Expanded text:
olius enim Dei Filius se solum esse de Patre genitum, ait: Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret ; et paulo post, Qui autem non credit jam judicatus est, quia non credidit in nomine unigeniti Fili
Abbreviated transcription (Latin):
i eum sic edidi ut in parietib basilice
que donastitaꝵ fu̾at prus ꝓpoi̾tus le¬
geretur cuiꝰ tytułꝰ est ꝓbatonũ ⁊ testi¬
monioꝵ atͣ douastitas. In quo libro ad¬
sdlutonem felicis abtugenẽsit ord̾ia¬
toris oeciliani. nõ hoc ord̾ie possuimꝰ qͥ

Expanded text:
i eumque sic edidi, ut in parietibus basilicae, i eumque sic edidi, ut in parietibus basilicae, quae Donatistarum fuerat, prius propositus legeretur. cuius titulus est: probationum et testimoniorum contra Donatistas. In quo libro absolutionem Felicis Abtugnensis, ordinatoris Caeciliani, non ordine posuimus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ualuisse. In scdo autem sic. primus ꝑ
inueniss epłam meã qua primas ꝑ¬
tes que ĩmanus nr̃as tũc uenerant
manensm̃ cã qd̾ suos scimaticos damp¬
nau̾nt. ⁊ eoꝵ aliquos rrsus in sins
honorib receꝑunt. bap̃mq ab eis
extͣ suam ꝯmimonẽ datum nõ re¬
ꝓp̃m ꝯnͣtum potui diligent̾ atꝙ em¬
dent̃ ostendi. hoc autẽ qͣtͣuor libres
qñdo scͥpsi iam atͣleges donastitas de¬
derat honorius imꝑator. Hoc opus sic¬
incipit. qnͣdo ad te crisom mea scͥpta
ꝑuenire possent ignorãs probat̃onũ¬
atͣ coꝵ errorem. ⁊ pro catholica ue¬
titate necria docum̃ta curam suie de
ecͣasticis siũi de publicis gettis suui de
scͥpturis canoĩtis. ⁊ primo ad illas ea¬
noĩe tacito atͣ hec scͥb̾et ita se ꝯ fi¬
dens donastitam. tamqm hoc noĩe¬
uocaret᷑. Em ego Endens alium libꝵ
scͥpsi. Illa u̾odo docimenta que ꝓrmi¬
seram eidem libello cid̾ eadem promis¬
am iũxi ⁊ ex utroq unum esse uolu¬

Expanded text:
voluisse. In secundo autem sic: Primis paepistulam meam, qua primas partes, quae in manus nostras tunc uenerant, mianensium causa, quos suos scismaticos damnauerunt et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt baptismumque ab eis extra suam communionem datum non reipsum, quantum potui, diligenter atque euidenter ostendi. hos autem quattuor libros quando scripsi, iam contra Donatistas dederat leges Honorius imincipit: Quando ad te, Cresconi, mea scripta pervenire possent ignorans. CAPUcontra eorum errorem et pro catholica ueritate necessaria documenta curaui siue de ecclesiasticis siue de publicis gestis siue de scripturis canonicis et primo ad illos eanomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens Donatistam, tamquam hoc uocaretur. cui ego respondens alium librum scripsi. illa uero documenta, quae promiseram, eidem libello, quo eadem promiseram, iunxi et ex utroque unum esse uolu
Abbreviated transcription (Latin):
sp̾us d̾i nõ sunt istis illis relinqudi
quos oĩo ab ecciã scis ma precidit. Isto
quippe idem apłs ꝑuus paulus ꝑuuloᷤ
lentes cape lacte nutͥt tom̃. Ili autẽ
nõ i filiis ꝑnulis. s ĩ mortiit ⁊ ꝑdi¬
tis ꝯputandisu̾t ut siquis eoꝵ corre

Expanded text:
us dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus paruulolentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ita. hoc opus sic incipit. Omĩs diuina
degenesy. ad lict̾am nruit causa
E̾ndendi litt̾is peciliam donastite qͣt
adu̾sus catholicũ scͥpsit qm̃ disfr̃e non
uen̾at. S prior parua ꝑs eius qnta
epła est ad nr̃os. S iõ int̾ libros h̾etur
qr cet̾i duo in eadem c̃a libri sunt. post¬
ea quippe muemimꝰ totam ei ꝙ tanta
diligentua respondi qnͣta fausto ma¬
nicheo. u̾ba .s. euit sub ip̃ius noĩe. pͥ¬
us ponẽs ꝑticłatim. ⁊ sub meo per aĩ¬
gula Ensionem meam. S prius qd̾¬

Expanded text:
it. Hoc opus sic incipit: Omnis diuina de Genesi ad litteram, inruit causa respondendi litteris Petiliani Donatistae, quas aduersus catholicam scripsit, quam differre non uenerat, sed prior parua pars eius, quanta epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eique tanta diligentia respondi, quanta Fausto Manicheo, uerba scilicet eius sub eius nomine prius ponens particulatim et sub meo per singula responsionem meam. s
Abbreviated transcription (Latin):
de genesy libros duodecim xiilib̾. Uit̾¬
scͥps ab exordio donec de paradiso di¬
murꝰ est adam. ⁊ flãmea rũphea poĩta
custodire uiã ligni uite. cumautẽ ad
huc uisq undetĩ libri ꝑ acti ẽent. duode¬
genesy ad litt̾am. id ÷ nõ scd̾m allego¬
rieas significationet᷑. S scd̾ reꝵ gesta¬
ita poi̾ta uelud adhuc regrenda sint.
hos cane libros post̾ius cepi. S prius t̾¬
imaui cłñ detͥnitate. io̾ eos n̾e ordine
quo ceꝑi recolui. In quĩto ⁊ ubicũq i
eis libris posu semme cui repront ũ ÷
qd̾ dispõitum ꝑ angelos sit in mamime¬
diatoris nõ sic he apłs. sic̃ i̾ores codiceᷤᷤ¬
post in spexi. maxime grecos. de loge
enmi dictũ est qd̾ tam qͣm de semme
dem̃ młtilatini codices hñt  int̾pretã¬
tis errorem. In sexto libro qd dixi adã
cato. Non sic accipiend̾ est tamgm̃ in
eo nlla remansit. S qd̾ tamꝙͣ deformis
ut reformatione opus h̾eret. In. xuͦ¬

Expanded text:
de Genesi libros duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dissus est Adam et flammea romphaea posita est custodire viam ligni vitae. Cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodeGenesi ad litteram: id est, non secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum gestaita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, post inspexi, maxime graecos. De Lege enim dictum est, quod tanquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. In sexto libro quod dixi, Adcato , non sic accipiendum est, tanquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. In du
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rectus usus libidis naturalis. Sicut
enim malũ est male uti bonis. itabon
bñ uti malis. De qua re alias maxie. cͣ
nouos h̾eticos pelagianos diligentius
disputam. De fibraham qd̾ dixi. ⁊ hc̃
obedientra p̃r ĩlle abraham qui smne ux¬
ore non fuit este sine uinco fllio. ⁊ a
se occiso ꝑatus fuit nõ satis approbo.
Magis enĩ filium si occisus eet re¬
suscitat̾one sͥ mox fuisse reddendum
credidisse credendꝰ est. sic̃ in epła le¬
git᷑ que est ad hebreos. Hic lib̾ sic ĩ¬
cipit. qm̃ unusqͥsq homo humani

Expanded text:
et rectus usus libidinis. sicut et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos. Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo humani
Abbreviated transcription (Latin):
melioret uł ⁊ pares agitare nõ possẽt
memorat̾õne patrum ꝯuigatoꝵ. ⁊ cõ¬
parat̃one frangebat huic monstro
Sancta ecciã que ibi est fidelissime ac
fortissime restitit. Remanserant autẽ
iste disputatõnes eiꝰ inquoꝵdam ser¬
mũcłis ac susiuris qsͣ ꝑalam suadere
ulłis audebat. s ⁊̃ uenenis oculte re
pentib facultate qmͣ donabat dñs oc¬
currend fuit maxĩe qm̃i iactabat᷑ lom¬
mano Enden nõ potiusse cum laude
do mererentur. qmi acubitut morta¬
lium corꝑm res uidetur qõ magna
dilata est s in aliis postea litt̾it no¬
stris satis ꝯnͣtum arbitror explicat᷑.
dixi ⁊̃ auodam loco. Qd̃ enĩ est cib
ad sulutẽ hoĩs. hoc est acubitus ad¬
salutem gn̾is. ⁊ utͣmq nõ est sine
dilectione carnali que tñ modifica¬
ta. ⁊ temꝑantia reftenãte i usimina¬
turalem redacta. libido ẽe nõ potest.
Qd̾ ĩo dc̃m est. qm̃ libido nõ est bonꝰ

Expanded text:
meliores, vel etiam pares cogitare non possentmeliores, vel etiam pares cogitare non possentmemoratione patrum conjugatorum et comparatione, frangebat. Huic monstro sancta Ecclesia quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. Remanserant autem istae disputationes ejus in quorumdam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. Sed etiam occulte vepentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, do mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem cois, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus
Abbreviated transcription (Latin):
cepissent. Alii se sins manib tnssiebẽt
optemꝑantes apło. alii u̾o ita ex obla¬
tionib religiosoꝵ um̾̃e nolebant ut
Uł supplerent. S potius impłe precep¬
tum eðangelicum eristimarẽt atq
iactarent ubi dñs ait. Repicite uola¬
mina quib eccia turbaret᷑. aliis hoc
alris aliud defendentib. Huc accedebat
qd̃ crmiti erant qͥdam eoꝵ qui oꝑand̾
nõ esse dicebant. Unde ⁊tentõnes hĩc
rep̃hententium inde qͣi pugnatum
pro ꝑtiñ studiis angebantur. ꝓpt̾ hoc
nen̾abłis senex aureliꝰ eccłie ꝓpius ci¬
⁊ feci. Hic lib̾ sic incipit. Inssioni tue
ĩ urbe roma ut nõ nlłas ⁊ sc̾e moni¬
ales de quaꝵ impuditia sucꝑit̃o nlła
processat deiecisse ĩnutias d̾retur. hoc
maxĩe argumento cum eas argu̾et
dicens. tuc gͦ melior gmͣ saira me¬
lor qmͣ susa̾na siue ãnas. ⁊ cet̾as
ꝯmemorando testimonio sacrescript᷑e
cõmendatissi̾as femĩas quib se ille

Expanded text:
coepissent, alii se suis manibus transigebant, coepissent, alii se suis manibus transigebant, obtemperantes Apostolo; alii vero ita ex oblationibus religiosorum vivere volebant, ut vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus ait: Respicite volamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aurelius, Ecclesiae ipsius ci feci. Hic liber sic incipit: Jussioni tuae, in urbe Roma, ut nonnullas etiam sanctimoniales de quarum pudicitia suspicio nulla praecesserat, dejecisse in nuptias diceretur, hoc maxime argumento cum eas urgeret dicens: Tu ergo melior quam Sara, melior quam Susanna, sive Anna? et caeteras commemorando testimonio sanctae Scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae
Abbreviated transcription (Latin):
tis eo qd scͥptũ÷ in salomone. ab aqͣ
tytusꝰ est ad inqͥsitones iemuarii
mlta de sacͣmentis etment disputata
ꝑ eã in om̃ib locis obseruat ecciͣa. is
qͥsita Rnsum est. Quoꝵ libroꝵ prior¬
epła est. ht qunppe in capite quis ad
qm scͥbat. s ĩo int̾ libros admi̾at᷑
hoc opus q̃m seq̃ns qui noĩa nr̃a nõ
ht̃ mit̾o est prolixioꝵ ⁊ in eo młta pła¬
tͣctant᷑. In primo gͦ qd̾ de mãna dixi
qr unicinꝙ scd̾m ꝓpriam uoluntatẽ
in ore sapiebat non mͥ occurit. Un¬
de possit probari nͥ ex libro sapĩe.¬
qm̃ młti nõ retipunt ĩ auctoritat ẽ
canoĩcam. qd̾ tñ fidelib potuit ꝓro¬
nenire. nõ illis adu̾sus deuun mͣmu¬
ratorib. qui profecto alias estas nõ
desid̾ant. S hoc eis saꝑet mãna qd̾
uellent. Hoc opus sic incipit. Ad ea
que me int̾rogasti. De opere mona¬
t de oꝑe monachoꝵ choꝵ lib̾ un
librimi scͥb̾em illa neccͣitas ꝯ pulit
q̃ni apud Rartaginẽ monastia esse

Expanded text:
is eo, quod scriptum est in Salomone: ab aqua lus: ad inquisitiones Ianuari, multa de sacramentis continent disputata, e in omnibus locis observat Ecclesia: nquisita responsum est. Quorum librorum priortola est; habet quippe in capite, quis, ad quem scribat: sed ideo inter libros annumeratur hoc opus, quoniam sequens qui nomina nostra non habet, multo est protractantur. In primo igitur quod de manna dixi, Quia unicuique secundum propriam voluntatem in ore sapiebat , non mihi occurrit unde possit probari, nisi ex libro Sapieitatem canonicam; quod tamen fidelibus potuit provenire, non illis adversus Deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna quod vellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea quae me interrogasti. CAPUT XXI. De Opere Monachorum, liber unlibrum scriberem, illa necessitas compulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse
Abbreviated transcription (Latin):
rugosa ⁊ glbbis plena. ramis
sins incurius ꝑpleca. ħ utiq fa¬
citis ones pueloꝵ magistri de
pu̾is uestas. plantatisunt ꝑ
obłonem in ecc̃e orto. ut crescã
⁊ frucificent deo. uos aut̃ intm̃
liceat sibi libertate potiti. Ita¬
in fra se cogerunt. fonent m¬
trunt. Unde fit ut qr nicħ a¬
moris. nichil pietatis nchil bñ¬
molencie cra se ĩ nobis senciũt
nec illi alicunus bom innobis
s quicquid est odii. inpietatis
maliuolencie. postea spt̃ hẽat
Contingit itaq miserabili mo¬
do ut sicut corꝑe crescunt: sie
⁊ ieis timor tm̃ ⁊ inuidia ⁊ sus¬
picio omĩs mali crescat exno
sidias ⁊ malichinacõnes ualeat
euitare. Aut demũ seculo redite.

Expanded text:
rugosa et gibbis plena, ramis rugosa et gibbis plena, ramis suis incurvis perplexa. Hoc utique facitis, o vos puerorum magistri, de pueris vestris, qui plantati sunt per oblationem in Ecclesiae horto, ut crescant et fructificent Deo. Vos autem in taliceat sibi libertate potiri. Ital., infra se cogitationes nutriunt. Unde fit ut quia nihil amoris, nihil pietatis, nihil benevolentiae circa se in nobis sentiunt, nec illi alicujus boni in vobis; sed quidquid est odii, impietatis, malevolentiae, postea spem habeant. Contingit itaque miserabili modo ut sicut corpore crescunt, sic et in eis timor tantum, et invidia, et suspicio omnis mali crescat ex vosidias et machinationes valeant evitare, aut deinde saeculo redire.
Abbreviated transcription (Latin):
Um diabolus nequit mona
est subruere fastidio. et licet illi
monachicum ꝓpositum tenendũ¬
adhoram quas concedat tñ ħ
ficiat. nec ꝙ accepit dui teneat
aut ĩ eo utiliter ꝑsistat. quippe d
incessanter laboriosis cogitacõib
demutando. aut si mutari nonua¬
let saltem de inpbando ꝓpositome¬
ditatur: nũqͣm int̾im ad finem
ini fundamentum qd̃ posut dis¬
plicet. nullatemis structuram ho¬
ne uite sr̃ edificarelibet. Uñ sit
ut quemad̾m arbuscula si sepe
tmͣplantetur. aut inplantata ĩ
eodem loco cebra ꝯculcacõne ĩ¬
quietetur. nequaqmͣ radicare ua¬
lens ariditatem cito atcrahit
nec ad aliqmͣ frnccus fertilita¬
tem ꝓuenit. sic infelix mona¬
chut si sepuis de loco ad locũ
ꝓp̾o appecitu mouetur. aut m
uno ꝑmanens freqñt̾ eiꝰ odio ꝯ¬
paratir. De pueris plante com¬
paratis.
ic queso si plantam arboris
in orto tuo plantares. ⁊ mox
illam omni exꝑte ia concludẽt
ut ramos suos nullatenus extñ¬
dere posset. cum eam post annos

Expanded text:
um diabolus nequit monacest subruere, fastidio. Et licet illi monachicum propositum tenendum quasi concedat, tamen hoc roficiat, nec quod accepit diu teneat, aut in eo utiliter persistat. Quippe dum incessanter laboriosis cogitationibus de mutando, aut si mutari non valet, saltem de improbando proposito meditatur, nunquam interim ad finem illi fundamentum quod posuit displicet, nullatenus illi structuram bonae vitae superaedificare libet. Unde fit ut quemadmodum arbuscula, si saepe transplantetur, aut nuper plantata in eodem loco, crebra convulsione inquietetur, nequaquam radicare valens, ariditatem cito attrahit nec ad aliquam fructus fertilitatem pervenit: sic infelix monachus, si saepius de loco ad locum proprio appetitu movetur, aut in uno permanens, frequenter ejus odio cLXXVIII, De pueris plantae comparatis. ic, quaeso, si plantam arboris in horto tuo plantares, et mox illam ex omni parte ita concluderes ut ramos suos nullatenus extendere posset, cum eam post annos
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat᷑ affixe sunt quib tota subu̾ti¬
tur. ⁊ quib ãmon̾er. si qñ ꝯtra totã
scͥbere uacauiss. Hic lib̾ sic incipit unũ
frib in eloquio latino mernditis
humili sermone ꝯscͥptus est fid̾i re¬
gulam ꝯtmens. ⁊ precepta uniendi
ro ⁊ sangͥs reguũ d̾i nõ possidebunt ñ
intelligentes qd̃ ip̃e dixit apłs. opor¬

Expanded text:
fixae sunt, quibus tota subvertitur, et quibus commonerer, si quando contra totam scribere vacavisset. Hic liber sic incipit: Unumtribus in eloquio latino ineruditis humili sermone conscriptus est, fidei regulam continens, et praecepta vivendi. ro et sanguis regnum Dei non possidebunt; » non intelligentes quod ipse dicit Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
gelo de młre que abscondit fermẽtñ
prmu tres adimiant ut scripture in¬
telligantur. Qͣltus autem quomo¬
do que nitelliginꝰ profenda sint. In
scdo sane libro de auclore libri ꝗmͣ
płes uocant sapĩam salomonis qd̾ ⁊̃
ip̃m sicut ecciasticum ih̾us sirach scͥp¬
serit: nonita estare a me dictum est.
postea didici. ⁊ oĩo probaliꝰ ꝯpari nõ esse
hũc hmꝰ libri auctorem nbi autẽ dixi.
hiis ingenti quatuor libris testamẽti
u̾et̾is termĩatur anctoritas ex ꝯãnetu¬
dine qua iam loquitur eccĩa uetus te¬
stamẽtum appłłaui. Apłs antẽ nõ inte¬
tur appłlare testamentum uetꝰ nͥ qd̾da¬
tum est ĩmonte sẏna. ⁊ meo qd̾ dixi
de temꝑm hẏstoria scm̃ ambrosium
soluire q̃omi tamqͣm coctanei fu̾ant
plato ⁊ ierenuas me fefellit memoria
Nũqͥd ille de hac re ep̃c dix̾it. In eiꝰ libͦ
legitur ꝗm̃ de sacramentis siue de
philosophia scͥpsit. Hoc opus sic in¬
cipit. Sunt p̃̾cepta q̃ dam. Cont᷑ ꝑtẽ

Expanded text:
liere, quae abscondit fermentum primi tres adjuvant ut Scripturae intelligantur, quartus autem quomodo quae intelligimus proferenda sint. 2. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures vocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Jesus Sirach scripserit, non ita constare sicut a me dictum est , postea didici, et omnino probabilius comperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt praecepta quaedam. CAPVT
Abbreviated transcription (Latin):
antem accepisti auid głaris qͣi nõ acre¬
ꝑis qd̾ uolens ⁊ maityr cyprianus os¬
cultate soluñtur que sunt oñs de scͥp¬
tura que regnoꝵ applłatur. haꝵ prima
est de eo qd̃ scͥptum est ⁊ insiluit sp̃t
dñi m saul. cum alibi dicatur. ⁊ spũs
dñi malus in saul. ꝗmͣ cum expon̾ẽ
dixi. qmͣuis sit ĩ cinusq potestate qͥd
uelit nõ est tñ in euisq potestate
Sine qͥppe ullo int̾uallo temporis pre¬
sto est uoluntas ip̃a cum uolumꝰ. S
hanc quo ad bñ indendum accepini
cia utͣm sp̃ns ĩmũdus qui erat ĩ phi¬
thonissa poc̾u̾it ag̾e ut samuel a sa¬
ule uid̾etur ⁊ loqueretur cum eo..
Qrͣta de eo qd scͥptum est mutauit
Rex dd̾ ⁊ sedit ante dñm. Quinta de eo qd̾
dixit helẏas o dñe testis huns udue
cum qr in hĩto apud ip̃am tumale feci¬
sti occid̾e filium eius. Contra epłam ma¬

Expanded text:
autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus oscultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appellaest de eo quod scriptum est, Et insiliit spiritus Domini in Saül ; cum alibi dicatur, Et spiritus Domini malus in Saül . Quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate,sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper tia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius. Hoc opus
Abbreviated transcription (Latin):
de hoĩs mutare ĩ melius uoluntatem
S ca potestas nlła est nͥ ad̾p detur de gno
dictum est dedit eis potestaͣm filiosd̾i fi̾
cua em̃ hoc sit in potestate qd̾ cum uo¬
lipans facimꝰ nichil tam in potestate qͣ
ip̃a uoluntas est. s p̃paratur noluntas
a dño eo modo g ͦ dat potestatem. sic ĩ¬
telligend̾ est ⁊ qd̾ dixipostea ĩ nr̃a po¬
testate esse ut uł inseri bontate d̾i uł
excidi eius seu̾itate meamur qr in potes¬
uoluntatem. que cum fortis ⁊ potẽs
p̃paratur a dño fatile sit opus pieta¬
tis. ⁊̃ qd̾ difficile atq ĩpossibłe fuit:
hic lib̾ sic incipit de et qd̾ scͥptum est
In principio fecit deus celũ ⁊ t̾ram exp̃o¬

Expanded text:
atem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit in potestate, quod, cum uolumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa uoluntas est. sed praeparatur uoluntas a domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potesuoluntate, quae cum fortis et potens praeparatur a domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque inpossibile fuit. Hic liber sic incipit: De eo, quod scriptum: in principio deus fecit caelum et terram. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
÷.⁊ ip̃a creatura lib̾abit᷑ aserutute
int̾itus dixi. ⁊ ip̃a creatura. id est ⁊ ip̃e
homo. cum ram signacło ymagiras pp̃
pecc̃m amisso remansit tm̃tͦ cratura.
Qd̾ nõ ita accipiẽdum est. qiͣ totñ ami¬
serit homo qd̾ h̾ebat ymagĩs d̾i. Nam
si oĩo nõ amisiss nõ eẽt ꝓpt̾ qd̾ d̾retmr
Reformant̃ ĩnouitate mentis ũte. ⁊ in
cid̾ dixi spͥnalit̾ sũmos angelos mu̾e in¬
fimos u̾o ãĩalit̾. audatiꝰ dctum est de m¬
fimis qm̃ ut possit uł scͥptaris sc̾is uel¬

Expanded text:
est, Et ipsa creatura liberabitur a servitute est, Et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus; dixi: Et ipsa creatura, id est ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. Quod non ita accipiendum est quasi totum amiserit homo quod habebat imaginis Dei. Nam si omnino non amisisset, non esset propter quod dicerreformamini in nouitate mentis uestrae, et: in quod dixi spiritaliter summos angelos uiuere, infimos uero animaliter, audacius dictum est de infimis, q
Abbreviated transcription (Latin):
spm ĩnobis. Ubi illud qd̾ ait apłs. scimꝰ
autem qr lex spũalis ego antem carna¬
lis sum expon̾e uolẽs dixi. id est carm
ꝯsentio. nũdum spũali gratia lib̾at᷑.
qd̃ nõ sic accipiendum est qͣi sp̃ualis
homo iam sub gratia ꝯstitut᷑. ⁊ de se ip¬
so nõ possit hoc d̾re. ⁊ cec̾a uid ad enm
locum ubi dc̃m est. miser ego homoqͥ
me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ. qd̾
post ea didici sicut iam sum ante ⁊¬
fessus. Rursus exponẽs qd̾ ait apłs cor̾
quid̾ mortuũ est ꝓpt̾ pecc̾m̃. Mortimim
inqma corpus dicit ꝯmͣ diutale est ut
indigentia reꝵ temꝑaliũ molest a¬
nimam. S isto melius mͥ post ea mo¬
do insum est. idem mortuũ corpus dic¬
tum. qd̾ ħeat iam moriendi neccessi¬
catem qm̃ nõ hu̾ait antepectatũ. lxuͦii.¬
digne sint passiones huiꝰ temporis ad
futurã gła̾m que reuelabit᷑ ĩnobis us¬
q ad id qd dictum est spe enĩ salui fac¬
ti sumus. Ubi cum expon̾em qd̾ scͥptũ

Expanded text:
s in uobis. ubi illud, quod ait apostolus: scimus autem, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, exponere uolens dixi: id est carni consentio nondum a spiritali gratia liberatus; quod non sic accipiendum est, quasi spiritalis homo iam sub gratia constitutus etiam de ipso non possit hoc dicere et cetera usque ad eum locum, ubi dictum est: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? quod postea didici, sicut sum iam ante confessus. rursus exponens, quod ait apostolus: corpus quidem mortuum est propter peccatum, mortuum, inquam, corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum temporalium molestet animum. sed isto melius mihi postea uisum est ideo . mortuum corpus dictum, quod habeat iam moriendi necessitatem, quam non habuit ante peccatum. sdignae sint passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis; usque ad id quod dictum est, Spe enim salvi facti sumus . Ubi cum exponerem quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
 qr nathan mussus erat ut mĩst̾mm
nõ meodem hoĩe. S in eodem noĩe in¬
bat iħus plures gmͣ iohes. qmͣis ip̃eñ
baptizaret. S discipłi eius ubi qd̾ dixi
latro ille cin dc̃m est. amendico tͥ hodie
mecum etis in paradyso qui nec ip̃m
bartismũ acceꝑat. hoc quid̾ ⁊ alios añ
nos rectores sce eccie posusse ĩ suis lit¬
t̾is ĩuenimꝰ. S quib documentis satis
possit ostendi qd̾ non fu̾it ille latro
baptizatus ignoro de qua re in post̾iori

Expanded text:
 propheta missus erat, ut mysterium non in eodem homine, sed in eodem nomine inbat Iesus plures quam Iohannes, quamuis ipse non baptizaret, sed discipuli eius. ubi quod dixi: latro ille, cui dictum est: amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso, qui nec ipsum baptismum acceperat, hoc quidem et alios ante nos rectores sanctae ecclesiae posuisse in suis litteris inuenpossit ostendi quod non fuerit baptizatus ille latro, ignoro. De qua re in posteriori
Abbreviated transcription (Latin):
nimus sicut int̾regabar a fr̾ib qñ me
uocantem uidebant ulła seruata ordĩa¬
tio dictate sunt iussi eas iam ep̃c colligi
ut qd̾ quisq legere uolu̾it facile ĩueni¬
at. Haꝵ q̃onum. prima est ꝑtrũ aĩa. a
se ip̃a sit. Scd̾a de lib̾o arbito. Tercia
utrum dõ auctore sit homo det̾ior. Qrͣ¬
ta que sit c̾a ut sit homo det̾ior. quĩta
utͣm aĩal nrat̾onale beatũ ẽẽ possit. Sex¬
ta de malo. Septima que ꝓprie in aĩante
aĩa dicatur. Octaua utͣm aĩa ꝑ se moue¬
atur. Nona utrum corꝑis sensib ꝑci¬
piu̾itas possit. In qua illud qd̾ dixi õe
qd̾ corporens sensus attingit qd̾ ⁊ sen¬
sible d̾r sine ulla int̾missione tempori
ꝯmittatur sine dubio. U̾m quid̾ non÷
in corꝑib resirectionis in corruptibi¬

Expanded text:
nimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me nimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior; quinta: utrum animal inrationale beatum esse possit; sexta de malo; septima: quae proprie in animante anima dicatur; octaua: utrum per se ipsam moueatur; nona: utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sensus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibi