comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stitutꝰ ita fuit ticius filio me¬
o hr̃s esto. tc si solꝰ pat̾ hr̃s exci¬
t̾it. inth̾ ommnꝰ cogendꝰ erit hr̃¬
ditatẽ pupilli restitue. ¶ Siu̾o
cohrdem huĩt retinebit pupil¬
li hr̃ditate qr potuit coh̾rde ad¬
ounte. ꝙͣuis ip̃e pr̃is omisiss hĩ¬
ditatẽ ex sb̾stitcõe adire. ¶ Si
pat̾ filium ꝙ̃ ĩ pot̾ate habeta ͭ
hrdem stupsent. ⁊ ab eo pecier.
ut hrditatem semꝓmo restitũ¬

Expanded text:
stitutus ita fuerit: "Titius filio meo heres esto", tum, si solus patri heres extiterit, nihilo minus cogendus erit hereditatem pupilli restituere, si vero coheredem habuerit, retinebit pupilli hereditatem, quia potuit coherede adeunte, quamvis ipse patris omisisset hereditatem, ex substitutione adire. Si pater filium, quem in potestate habebat, heredem scripserit et ab eo petierit, ut hereditatem Sempronio restitu
Abbreviated transcription (Latin):
Estitta br̃ditas ur᷑. aut re.
ip̃a si forte passꝰ ẽ hr̃s possid̾ires
hrditarias. uł totas. uł aliqͣs
eaꝵ bacmente ut uell restitu¬
ere. ⁊ ille susciꝑe ñ si ex alia c̾ã
putauit te possit̾e. ¶ S si postea
ratũ hu̾it. idẽ erit dicend̾. S si
u̾bo dixit se restitu̾e. ut ꝑepis¬
tolã. uł ꝑ nunciũ restituat audi¬
et᷑. ¶ S si uoluntate tua aliires¬
It si alius uissu meo restituit uł
ratam h̾uit restitucionẽ transi¬
re acciones uident᷑. ¶ Pupiliꝰ
aut̃ ip̃e d restitu̾e tutõre aucto¬
re nõ tutor sñ pupillo nisi ĩ fãs
sit. qr n ͨ mandare acc̃oes tutor
pupilli sui pot̾. nec se quidem
auctore pupillũ restitu̾e potu¬
isse ħrditatem diuus. seu̾us ĩ
ꝑ ari honerari pupisti decre¬
uit. qr prior antonio. ⁊ patruo
⁊ tuton suo restitu̾at. S ⁊ si pu¬
pillo sit restituenda ñ possit pu¬
pillo sũtutoris aũcte restitui

Expanded text:
estituta hereditas uidetur aut re ipsa, si forte passus est heres possideri res hereditarias uel totas uel aliquas earum hac mente, ut uellet restitueret ille suscipere, non si ex alia causa putauit te possidere. sed et si postea ratum habuit, idem erit dicendum. sed et si uerbo dixit se restituere, uel per epistulam uel per nuntium restituat, audietur. sed et si uoluntate tua alii resm si alius iussu meo restituit uel ratam habu‹i› restitutionem, transisse actiones uidentur. Pupillus autem ipse debet restituere tutore auctore, non tutor sine pupillo, nisi infans est, quia nec mandare actiones tutor pupilli sui potest. ne se quidem auctore pupillum restituere potuisse hereditatem diuus Seuerus in persona Arri Honorati pupilli decreuit, qui A‹r›rio Antonino patruo et tutori suo restituerat. Sed et si pupillo sit restituenda, non posse pupillo sine tutoris auctoritate restitui
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Siame ei qͥ ĩ diemlib̾tatẽ acce¬
ꝑit h̃ditas ꝑ sid̾i missum relic¬
ta fu̾it suspectam eã int̾m nõ
posse adiri. duuiꝰ piꝰ. cassio ad¬
ano repsit. cũmõ pot̾ nõ dũ li¬
b̾o hrditas restitui. nec rursꝰ¬

Expanded text:
m ei, qui in diem libertatem accepit, hereditas per fideicommissum relicta fuerit, suspectam eam interim non posse adiri divus Pius Cassio Hadriano rescripsit, cum non potest nondum libero hereditas restitui: nec rurs
Abbreviated transcription (Latin):
nenda ẽ. ut si omĩmodo qua¬
dnͣtẽ excedet fructꝰ ĩtĩ extre¬
u̾rit. ut qnͣtitatẽ ꝑtis dimnidis
bonor excedat.⁊̃ id ꝙ excesse¬
rit retineas. ¶Q e uos sugs

Expanded text:
 quadrantem excedit fructus in tantum excreverit, ut quantitatem partis dimidiae bonorum excedat, etiam id quod excesserit retineas. Qui suos servo
Abbreviated transcription (Latin):
iñstõnũ. siquis quadrigeta in
boĩs hebat. petit ab ħrde suo.
ut si sũ lib̾is moreret᷑. qnͣta pe¬
ciũa ex hr̃ditate suaad eũ ꝑue¬
niss menio restitu̾et᷑. si ex fruc¬
tib medio temꝑr q̃dͥngenta
ꝑceꝑit ⁊ si sñ lib̾is decesserit hĩ¬
tẽ eiꝰ meiuo qͣdringenta deui¬
tͣm ⁊ cũ du młtũ q tractauit
uissime ait. iniquui eẽ adfid̾i

Expanded text:
igestorum, si qui quadringenta in bonis habebat petit ab herede suo, ut, si sine liberis moreretur, quanta pecunia ex hereditate sua ad eum pervenisset, Maevio restitueretur: si ex fructibus medio tempore quadringenta perceperit, et sine liberis decesserit, heredem eius Maeuio quadringenta debiturum. et cum diu multumque tractauit,uissime ait iniquum esse ad fidei
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ quadnͣtẽ bonor penes cõ¬
sob̾ͥnam mea remansit. suple¬
re ei debam dũ. txnt ne ꝑ¬
tẽ dumidiã hrditatis qnͣtitas q̃
restitueret᷑ excedat. an u̾o sicut
publiꝰ meniꝰ desiderat. qͥquid
se poi̾to quadnͣte bonoꝵ eis¬
q quadnͣtis fructib ꝑceptũ ẽ.
restitui ei d .R. ꝙ supͣ q̃dnͣtẽ
si adiectis fructib qnͣtitatem
tis tp̃i sut. ñ minuet totũ pb¬
lio memo restituend̾. nec ex
scipułone ex hus quib lega¬
ta soluta sunt. repeti qͦ qm̃ pt̃¬

Expanded text:
supra quadrantem bonorum penes consobrinam meam remansit, supplere ei debeam, dumtaxat ne partem dimidiam hereditatis quantitas quae restitueretur excedat? an uero, sicut Publius Maeuius desiderat, quidquid seposito quadrante bonorum eius‹que› quadrantis fructibus perceptum est rsi adiectis fructibus quantitatem tis tempore fuit, non minuet, totum Publio Maevio restituendum: nec ex stipulatione ab his, quibus legata soluta sunt, repeti quicquam p
Abbreviated transcription (Latin):
rio ꝯpetunt. quas hu̾it hr̃s eo
tp̃r quo fid̾imissario restiru¬
ebat. in arcellꝰ. s eas quo accõ¬
nes que sb̾ ꝯdicione erant. ⁊
quaꝵ dies eo tp̃r nõ cesserat fi¬
diissario compet̾e placet.
s añ qmͣ restituct᷑ ħiditas excep¬
coͥne aliqua adiuuandꝰ ur̃s ñ
ẽ cũ hec minꝰ ex ca fid̾r. resti¬

Expanded text:
 quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat. Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore non cesserat, fideicommissario competere placet. sed antequam restitueretur hereditas, exceptione aliqua heres adiuvandus non est: cum hoc minus ex causa fidei
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾i.. petet᷑. ac si fundꝰ qui tͥ
aticio legatus ẽẽ restitu̾e ro¬
gatus fuiss. iõ ꝙ ⁊ si suspectã
meiu hr̃ditatẽ dix̾is cogi te
te rogau̾it.⁊ suã h̃rditatẽ ⁊ ti¬
so restitues. nec ĩt̾erit eid̾ utrã¬
q hrditatẽ. an alii meuianã¬
re ⁊ restitu̾e ei tui rogntus fu¬

Expanded text:
 qui tibi a Titio legatus esset, restituere rogatus fuisses: ideoque et si suspectam Maevii hereditatem dixeris, cogi te te rogaverit et suam hereditatem et Tiso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maevianamris restitue
Abbreviated transcription (Latin):
Ta tñ. ut hiis quib resfitũetͤ
hr̃ditas auctorem eligant. ⁊
ad agend̾. ⁊ ad accipiendas ac¬
ciones. ¶ Sisuũ ħrditarium
hr̃s qui coactus adierit iussiss
adire sirditatẽ ab alio herede

Expanded text:
tamen, ut hi quibus restituetur hereditas actorem eligant et ad agendum et ad excipiendas actiones. Si servum hereditarium heres, qui coactus adierit, iussisset adire hereditatem ab alio eidem
Abbreviated transcription (Latin):
nũ afferat. s ⁊ si ẜuus iste ꝯ se̾¬
ꝓmo hr̃s ĩstitutus ẽ. eamq hĩdi¬
tatẽ. postea qmͣ ex test̾o fratris
ad lib̾tatem ꝑuen̾at adierit.
hditatis quo excim acõnem.
br̃des frĩs sorori eiꝰ pr̃are debent.
ulieris adire eã potuiss. siuero
hr̃ditatẽ ei acqͥreret. P Iuł¬

Expanded text:
num adfe‹r›at. Sed et si seruus iste a Sempronio heres institutus sit eamque hereditatem, posteaquam ex testamento fratris ad libertatem peruenerat, adierit, hereditatis quoque aestimationem heredes fratris sorori eius praestare debent, ulieris adire eam potuisset. si uero hereditatem ei adquireret.
Abbreviated transcription (Latin):
sultohr̃oitas restitui qr̃ ⁊ si ñ
ĩmscu̾it se hr̃ditati inch̾om
nus acc̃õnes queei ⁊ ĩ eum co¬
petebant ad semꝑpuiu̾tͣusferũ¬
daro filio sõstitutus si rogeat᷑ fu̾it
hrditatẽ que ad eũ sb̾ ex sbstitu¬
cõne ꝑuen̾it. ticio restitu̾e cogẽ¬

Expanded text:
sulto hereditas restitui. quare et si non inmiscuerit se hereditati, nihilo minus actiones, quae ei et in eum competebant, ad Sempronium transferendato filio substitutus si rogatus fuerit hereditatem, quae ad eum ex substitutione pervenerit, Titio restituere, cogen
Abbreviated transcription (Latin):
se. ¶ Itemcũ alimentaub̾tis u¬
quero stichi cõtub̾nali lib̾tis. u¬
trũ ab br̃de iastituto. an are .pu.
cibana ⁊ uestiariaque numꝰ da¬
bat pr̃at p̾stari deb̾ent .R̾. posse
beingnauoluntatis int̾pretatõ
Licia usum fructũ fundilegauiͭ
in euio eiꝰ ꝙ fid̾iꝯmisit ut ex
redoitu fundi pr̃aret pamphi¬
le ⁊ sticho annuos cẽteno ᷤᷤ nũm¬
o ͨ qͦ adiuu̾et. quero anmortuo
meuio hr̃s alm̃ta deb̾at. Re. nicħ¬

Expanded text:
se.Item cum alimenta libertis uquaero, Stichi contubernali et libertis utrum ab herede instituto an a re publica diaria et uestiaria, quae uiuus dabat, praestari deberent. respondit posse benigna uoluntatis interpretTitia usum fructum fundi legavit Maevio eiusque fidei commisit, ut ex reditu fundi praestaret Pamphilae et Sticho annuos centenos nummos quoad vivent: quaero, an mortuo Maevio heres alimenta debeat. re
Abbreviated transcription (Latin):
ei rei pr̃arinde sufficeret. ¶Ma¬
⁊ filio hr̃de instituto ꝑ fid̾ꝰmist̾
lib̾tatẽ pamphilo suo dedit cid̾
cibanor noĩe legauit quinos au¬
recs. ⁊ uestiaris nõie ĩ sigulg an¬
nes qͥnquagenos. si cũ filio cius
moraret᷑. q̃ro filio defuncto anei

Expanded text:
ficeret.Mater filio herede instituto per fideicommissum libertatem Pamphilo seruo dedit: eidem cibariorum nomine legauit quinos aureos et uestiarii in singulos annos quinquagenos, si cum filio eius moretur: quaero, filio defuncto an
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitit legatũ. cũ .n. filius uire suo
nõ utit᷑ rerzo credr̃ pr̃ domimũ ĩ ser¬
uo petuari h̃uisse. ¶ Siquis rem
sibi legatam ignorans ad huc. lega¬
unt. postea ꝯgnouit ⁊ uoluit ad se ꝑ¬
tin̾e. legatum ualebit. qr uͥ legata¬
riꝰ nõ repudiau̾it recto ip̃uis uidet¬

Expanded text:
stitit legatum: cum enim filius iure suo non utitur, retro creditur pater dominium in seruo peculiari habuisse.Si quis rem, sibi legatam ignorans adhuc, legauerit, postea cognouerit et uoluerit ad se pertinere, legatum ualebit, quia, ubi legatarius non repudiauit, re
Abbreviated transcription (Latin):
b̾i curatorẽ ded̾it. cͥca m quisicõm
p̾tor confirmare debebit. ¶ Er
cħ resictũ ẽ tutor frustͣ da ꝰ apr̃e
nec sñ inquisicõe ꝯfmat᷑. ¶ Si
q̃tat᷑ an ex ĩ quisitõe recte datus
sit tutor quatutor ħ ⁊ sid̾anda st
anhic ded̾it qͥ dare potuit. ⁊ ille
accoꝑit. cui fu̾it dandꝰ. ⁊ is dat
cuiꝰ dandi facultas erat. ⁊ ꝓ tͥbu

Expanded text:
i curatorem dederit, citra inquisitionem praetor eos confirmare debebit. Hermoil relictum est, tutor frustra datur a patre nec sine inquisitione confirmatur. Si quaeratur, an ex inquisitione recte datus sit tutor, quattuor haec consideranda sunt: an hic dederit qui dare potuit, et ille acceperit cui fuerat dandus, et is datur cuius d
Abbreviated transcription (Latin):
s cõfirmandotutore hoc ptor ĩ¬
quirere d. an dian̾it patͥs uolu¬
tas. qd̾ in faciliẽ si inꝓximo mor¬
tis tpr̃ tutores. nõ uire. uł curato¬
tes scͥpsit pat᷑. nam ⁊si añ aimoseo
uͥ spacio medio pot̾it facultatum

Expanded text:
 confirmando tutore hoc praetor inquirere debet, an duraverit patris voluntas: quod in facili est, si proximo mortis tempore tutores non iure vel curatores scripserit pater. nam si ante annos, ut spatio medio potuerit fac
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scpͥt᷑am test̾i. uł coditillorũ. na
pat̾s uoluntate p̾tor ita accipe d
¶Quid demq si postea de eo quẽ
pat̾ test̃o codicilł ue nõ iuire ded̾it.
scͥpͥsit tutorẽ e̾ẽ nolle. nempe non
sequit᷑ p̃mã uoluntatẽ p̾tor aqua
pat᷑ decessent. SCeuoł.¬
dit fid̾i ꝯmisso ei relictuo quesitũ
est. an adm̃istrare curator ꝯpelli
debeat .R. quidã curatorem nõ¬

Expanded text:
stamenti uel codicillorum. nam patris uoluntatem praetor ita accipere dquid denique si postea de eo, quem pater testamento codicillisue non iure dedit, scripsit tutorem esse nolle? nempe non sequitur primam uoluntatem praetor, a qua pater discessit. 11 Scaeuodit fideicommisso ei relicto: quaesitum est, an administrare curator compelli debeat. respondit curatorem
Abbreviated transcription (Latin):
ita quis hr̃des ĩstitũ ꝑ Omp̃¬
it. ticius hr̃s esto. gaius ⁊ meunis¬
tũ ex huis decedat. nõ alten soli
ꝑs accrescit. s ⁊ om̃ib coħrdibus
cõĩtisse qmͣ cełiter dixisse ui deͥ

Expanded text:
ita quis heredes instituerit: "Titius heres esto: Gaius et Maeviutamen ex his decedat, non alteri soli pars adcrescit, sed et omnibus coheredibus coniunxisse
Abbreviated transcription (Latin):
bi soluendo nõ erat seruũ pͥmoloco
⁊ alt̾m seruũ scdo loco hrdes scͥpsert
solus is qui pͥmo loco ⁊scuiptꝰ est hr̃¬
ditatẽ capit. na̾ lege eliescenciai¬
ta cauet᷑. ut si duo płes ue ex eadẽ
cãħrdes scripti sũt. uti qͥsq pͥmus
scpͥtus sit hr̃s. sit. ¶Edest᷑.¬
ui uolebat filiã exhr̃dare sic testo
quero an efficatit̾ ex ħrdata sit.¬

Expanded text:
i soluendo non erat, seruum primo loco et alterum seruum secundo loco heredes scripsit. solus is qui primo loco scriptus est hereditatem capit: nam lege Aelia Sentia ita cauetur, ut, si duo pluresue ex eadem causa heredes scripti sint, uti quisque primus scriptus sit, heres sit. 62 Modestui uolebat filiam exheredare, sic testaquaero an efficaciter exheredata sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ius seruã qͥ post mortẽ mẽa nat᷑
sit ħr̃dem institui posse. labeo fre¬
quent̾ scripsit. idq u̾m e̾e mani¬
festo argum̃to cõꝓbat᷑. qr serimꝰ
hrditariꝰ pͥusqmͣ adeat᷑ ħrditas
institui hr̃s pot̾. qmͣuis iste telti
fcĩtempore: nlłius sit. Dem

Expanded text:
ius servum, qui post mortem meam natus erit, heredem institui posse Labeo frequenter scribit idque verum esse manifesto argumento comprobat: quia servus hereditarius, priusquam adeatur hereditas, institui heres potest, quamvis is testamenti facti tempore nullius sit. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
liũ ascenderit. ꝙͣuis nõ alias hr̃
et̃ possit. senppinus nͥ ticius ascẽ¬
diis incapitoliũ ⁊ hoc ip̃m ĩ pot̾¬
ate sit repositũticii. quia tũ scpͥtu¬
ra nõ est exp̾ssa uoluntas ticii enit
utł ea institucõ at qnͥ. si quis ita᷑
scripsent. si ticius uotu̾it semꝓiᷤ
hr̃s esto. nõual institucõ. q̃dam eĩ¬
bent. que siu̾bis tegant᷑ eandem N¬
significacõem hant apͣ haberent
exp̾ssa. ⁊ mom̃tũ aliꝙ ħebũt. sic
eĩ filii ex hr̃dac̃õcũ eoͣ uolet. si quis
hr̃s gastat. ⁊ tñ nemo dubitat qͥn
si ita aliquis filiũ ezh̃rdauit. ticius
hr̃s esto. ⁊ cũ hr̃s sit ticius fuius hr̃s
esto nlłius mom̃tic̾e exħrdat̃oem.¬

Expanded text:
derit", quamvis non alias heres esse possit Sempronius, nisi Titius ascendisset in Capitolium, et hoc ipsum in potestate sit repositum Titii: quia tamen scriptura non est expressa voluntas Titii, erit utilis ea institutio. atquin si quis ita scripserit: "si Titius voluerit, Sempronius heres esto", non valet institutio: quaedam enbent, quando, si verbis tegantur, eandem significationem habeant quam haberent expressa, et momentum aliquod habebunt. sic enim filii exheredatio cum eo valet, si quis heres existat: et tamen nemo dubitat, quin, si ita aliquis filium exheredaverit: "Titius heres esto: cum heres erit Titius, filius exheres esto", nullius momenti esse exheredat
Abbreviated transcription (Latin):
nõ frustra adiectũeẽt. nõsolũ fi¬
gurã s iñ quoq ⁊ dicõis contin̾e
dic̾em tñ. si ut̾q heres ee uellet
imꝑꝓbauit q̃ mutuis affeccõmb
iudicia ꝓuocau̾nt. s quar̃ cõdicõ
cõfert᷑ ad secretũ aliene uolunta

Expanded text:
frustra adiectum esse et non solum figuram, sed uim quoque condicionis continere: dicerem tamen, si uterque heres esse uellet,improbauit, quae mutuis affectionibus iudicia prouocauerunt, sed quarum condicio confertur ad secretum alienae uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
Ires obligata ꝑfid̾i ꝯmissũ fi̾t relic¬
ta si quid̾ scit eam testator obligatã
ab ħrde luenda ẽ nisi animo alio fu̾it.
aliam rem relicturus fuifs. si scisset
tor eo aĩo fu̾it ut quemqmͣ lib̾ando¬
rũ p̾dior homis adheredes suos ꝑti¬

Expanded text:
res obligata per fideicommissum fuerit relicta, si quidem scit eam testator obligatam, ab herede luenda est, nisi si animo alio fuerit: hanc uel aliam rem relicturus fuisset, si scisset tor eo animo fuit, ut, quamquam liberandorum praediorum onus ad heredes suos perti
Abbreviated transcription (Latin):
Omos hĩditarias erustas ⁊ hr̃dis
nũmis exstructas ex cã fid̾i cõmissi
post mortem hr̃dis restituendas. uri
boni arbitratu sumptuũ iacdinb
tib estimatis respondi. ¶Lp̃. deberi

Expanded text:
omus hereditarias exustas et heredis nummis exstructas ex causa fideicommissi post mortem heredis restituendas viri boni arbitratu sumptuum rationibus tibus examinatis respondi, Vlpi
Abbreviated transcription (Latin):
Umptus aut̃ ĩ reficienda domo necios a
legatario factos petenti ei legatum
cuiꝰ postea condicõ extitit nõ ẽẽ repͥu¬
tandos existimaui. PAul.

Expanded text:
umptus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea condicio exstitit, non esse reputandos existimaui. 62
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑuiatorem. auc ꝑ offici¬
alem p̾fecti. aut ꝑ magr̃atꝰ
itroducendꝰ ẽ ĩ possõm. mis¬
sio aut̾ iccũ hẽbit. nõ tm̃ si
ꝓ eo fu̾it restim̾ie rogatꝰ. ¶ Si

Expanded text:
aut per uiatorem aut per officialem praefecti aut per magistratus introducendus est in possessionem. Missio autem locum habebit no‹n› tantum, si x eo
Abbreviated transcription (Latin):
mant᷑. ꝙ si hr̃s fructꝰ nolit co¬
tario cołe. ac cog̾e fructus
⁊ coacto euare. ¶Qnĩmo
sitales sint fructꝰ quos pͥmo
quo temꝑe uenire expediat
uende quor legatario ꝑmnt¬
tend̾ ẽ. ⁊ p̾ciũ ẜuare. In cete¬
ris quor reb hr̃ditarus missi
ĩ possõm h cc erit offiñ. ut ui¬
u̾sas res h̾rditarias colligat.
⁊ ibi custodiat. uͥ domitilium
ducat. uł horreũ ꝙdã ĩ quo reᷤ
collecte custodiant᷑. ⁊ puto ĩ
legataniũ custodire res u̾rdi¬
rant᷑. n deꝑeant de t̾iores ue
fiant ꝙ si ex constõne quis ĩ
possoe mutat᷑. curand̾ ẽ. ne uis¬
fiat fiat. utenti fruenti lega¬

Expanded text:
fructus nolit cotario cogere fructus et coactos seruare. quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore uenire expediat, uendere quoque legatario permittendum est et pretium seruare. in ceteris quoque rebus hereditariis missi in possessionem hoc erit officium, ut uniuersas res hereditarias colligat et ibi custodiat, ubi domicilium ducat uel horreum quoddam, in quo res collectae custod‹i›antur. et puto ita legatarium custodire res heredirantur neque depereant deterioresue fiant. Quod si ex constitutione quis in possessionem mittatur, curandum est, ne uis fiat utenti et fruenti lega
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑt̾ne nccmͣ erit dic̾e bona sua
ti tp̃r aui sui bona hũisse. qr ip̃e
nõ dũ ĩ reꝵ nat᷑a erat. gͥ siue
ħrditatem apatre siuie legatum
acceꝑit. ħ ꝯferre debebebit. ¶ Illõ¬

Expanded text:
ssarium erit dicere bona sua tis tempore aui bona habuisse, qui ipse nondum in rerum natura erat. igitur siue hereditatem a patre siue legatum acceperit, hoc conferre debebit. Ill
Abbreviated transcription (Latin):
sut dolo malo. ¶Cetm si id ege¬
rit nequid acquireret uenit ĩ
collacionẽ. nam ⁊̃ hic ⁊ sibi insi¬
diatus ẽ. ¶ Porcõnes cossomũ
ita erunt faciende. ut puta duo
sũt filii ĩ pot̾ate unꝰ emancipa¬
tus hñs trescenta ducenta framri¬
b ꝯferret sͥcentum. facit eĩ eis
ꝑtẽ qmͣuis sit is cui cõferre nõ so¬
h. c si duo sunt fili emancipa¬
ti hñtes trescenta. ⁊ duo ĩ potesta
te eque dicendũ ẽ sigules sigłis
quisũt ĩpot̾ate centena ꝯ ferre.
centena retin̾e. s ip̃os inuicem
nich̾ ꝯferre dotis quo collacio ĩ
cund̾ mod̾ fiet ut quicumq:
et ĩꝑtib faciendis.P Auł.¬

Expanded text:
siit dolo malo: ceterum si id egit, ne adquireret, non uenit in collationem: nam hic et sibi insidiatus est Portiones collationum ita erunt faciendae: ut puta duo sunt filii in potestate, unus emancipatus habens trecenta: ducenta fratribus confert, sibi centum: facit enim eis partem, quamuis is sit, cui conferri non solet. quod si duo sint filii emancipati habentes trecete, aeque dicendum est singulos singulis, qui sunt in potestate, centena conferre, centena retinere, sed ipsos invicem nihil conferre. dotis quoque collatio in eundem modum fiet, ut quicumque in partibus faciendis. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
cõnis accipiendos: qỹ si forte mmĩ sit
es alienũ. ut incħ deuacto cosuꝑẽe
possit. C onsequent̾ dicemꝰ ĩstitu¬
cõnes istas exte factas ullius ee mo¬
menti. ¶ Et si forte falcidia int̾¬
ueniens recisio nẽ legatoꝵ ẽet fac¬
tura. his offrͭ ᷑ uidicis recidit pre¬
cepcõnes istas. ut nõ plus quisq
uentura sit. rectissime ꝓbat᷑ offõ
iudicis cancõnes ẽe int̾ponendas.
rerũ ꝓuĩtialiũ. alius rer̃ ytali¬
taꝵ hr̃s fu̾it scͥptus. offõ quoq iu¬
dicis atcͥbuent ᷑ singłis res que a ͨ

Expanded text:
 si forte tantum sit aes alienum, ut nihil detracto eo superesse possit, consequenter dicemus institutiones istas ex re factas nullius esse momenti: et si forte Falcidia interueniens recisionem esset legatorum factur‹a, s›ic officio iudicis recidit praeceptiones istas, ut non plus quisqueuentura sit, rectissime probatur officio iudicis cautiones esse interponendas.Crerum prouincialium, alius rerum Italicarum heres fuerit scriptus, officioque iudicis adtribuentur singulis r
Abbreviated transcription (Latin):
atcigit. ⁊̃ si moditũ cessantos ꝑ¬
tes eorũ qui solent cessantes co¬
gere ꝗd mistrare qd̾ si postea ꝙͣ
gessit. tuc se gestu abstinuit.
⁊ suspectipostulaco succedit.¬
¶Qd̾ si quis tutelã mandau̾it
gerendã gecta ꝙ fu̾it ab eo ceu
mandatũ est. locus erit tutele ac¬
ꝑ aliũ gessit. qd̾ si nõ accessit
is cui mandatũ ẽ utili accone
ꝯuẽmat᷑. ¶ Debitor patͥs qui
cutelam adim̃stͣuit filie. tute¬
le iudicõ tenebr̃ ⁊̃ ob id qd̾ pri

Expanded text:
attigit etiamsi modicum, cessantque partes eorum, qui solent cessantes cogere administrare.Quod si posteaquam gessit, tunc se gestu abstinuit, etiam suspecti postulatio succedit.Quod si quis tutelam mandauerit gerendam gestaque fuerit ab eo cui mandatum est, locus erit tutelae acr alium gessit. quod si non accessit is cui mandatum est, utili actione conuenitur.Debitor patris, qui tutelam administrauit filii, tutelae iudicio te
Abbreviated transcription (Latin):
ũ pub̾em factũ nõ amonuit ut
sibi curatores pet̾et. sacͥs enĩ ⁊sti¬
tucõnib ħ fac̾e̾ inbet᷑ qui tute¬
lam amĩstrauit. an tutele iudi¬
co teneat᷑. ⁊ mag̾ puto suffic̾e̾.
tutele udiciũ qi mexũ sit.
¶Hoc tutele osfin̾. ꝯmuis post
rõnes redoite sunt. nec ad cãm
rator Suenit. ut ꝯsilio suo cep¬
tãlitẽ ꝑficiant. ¶ Si gͤ cesset᷑
m̃hus que ⁊stituta sut faciendi
miag̾ puto sufficere neg̾or gesto¬
is suis dederat tutorẽs ⁊ adiecit
eos ꝙ anologistas e̾e uolo. ⁊ ait
uił. tutores usi bonam fidem
⁊ aministracõne p̾stit̾int damp¬
sit. ut anolegiste ẽent. nec eo
noĩe ex cã fidi ꝯmissi quicqmͣ
quitus ꝯstitutã dampnũ uo q¬
cumq ex tutela quis senserit

Expanded text:
 non admonuerit, ut sibi curatores peteret sacris enim constitutionibus hoc facere iubetur qui tutelam administrauit, an tutelae iudicio teneatur? et magis puto sufficere tutelae iudicium, quasi conexum sit hoc tutelae officio, quamuis post rationes redditae sunt nec ad causam  ut consilio suo coeptam litem perficiant. si igitur cessent in his quae constituta sunt faciendis, magis puto sufficere negotiorum gestois suis dederat tutores et adiecerat: 'eosque aneclogistos esse uolo'. et ait Iulianus tutores, nisi bonam fidem in administratione praestiterint, damsit, ut aneclogisti essent: nec eo nomine ex causa fideicommissi quicquamquitus constitutam. damnum uero, quodcumque ex tutela quis senserit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ta aut depom locus est si ea sũ¬
ma corradi .I. colligi possit. ut
comꝑari ag̾ possit. si em̃ tãen¬
guã eẽ cutelam facile ꝓbat᷑. ut
ex nũmo refco p̃diũ pu̾o comꝑa¬
ri nõ possit deposicõ cessat. ¶Qe
gͥ tutele qnͣtitas deposicõm ĩdu¬
cat uideamꝰ. ⁊ tñ cã deposicõnis
expͥmat᷑. s ut p̾dia pupillis ⁊ pa¬
rent᷑ inaifestũ ẽ. ut ad m̃imas
sũmas nõ uideat᷑ ꝑtin̾e quib mo¬
luis cã ꝯgnita ꝑsigulos possit ex¬
am̃ĩari. nec tñ auferenda facłꝰ¬
tas est ⁊̃ m̃ĩores sũmas int̾dum
deponi postulare si suspecti tuto¬
res ẽe uideant᷑. ¶Oessisse a̾
uidet᷑ tutor qͥquid oĩo pupillari¬

Expanded text:
arum locus est, si ea summa corradi, id est colligi possit, ut comparari ager possit: si enim tam exiguam esse tutelam facile probatur, ut ex nummo refecto praedium puero comparari non possit, depositio cessat. quae ergo tutelae quantitas depositionem inducat, uideamus. et cum causa depositionis exprimatur, ut praedia pupillis comparentur, manifestum est, ut ad minimas summas non uideatur pertinere: quibus molius causa cognita per singulos possit examinari. nec tamen auferenda facultas est etiam minores summas interdum deponi postulare, si suspecti tutores esse uideantur.Gessisse autem uidetur tutor, qui quid omnino pupillar
Abbreviated transcription (Latin):
ut si ꝑens declouit quẽ uelit
tutelã am̃isfͣre ille solꝰ amĩs¬
tret. ¶Cet̾i gͥ tutores ñ amĩs¬
trabũt. s erunt hu quos uul¬
go honorarios applłamꝰ ec
putet quis qmͣ ad hos ꝑicłm
nõ redundare. ⁊ stat em ħõs
quo pͥus extussis facultatib
eius qui gesserat ⁊ueĩri oꝑ¬
t̾e. dati sũt enĩ qł obseruato¬
ab eo exigere eos oport̾e. ⁊ soli¬
cite curare qualit̾ comu̾set᷑. ¶ Et
si peciĩasit que deponi possit.
curare c ut deponat᷑ ad p̾diorũ
comꝑacõm ulandiunt᷑ enĩ sibi
qͥ putãt honorarioᷤ tutores oĩo
ostendimꝰ. ¶ Orͣ iuis aut̃ ei
potissimũ tutelã ꝯmissurũ se p̾¬
tordicat cui testator delegauit.
atcñ nõ nũꝙͣ ab ħ recedet᷑. ut
puta si pr̃ nmꝰ ꝑpensio ⁊ filis
bone inte. uł frugi uide batirr.
dũ tñ postea idem excepit male
ꝯu̾sari ignorante testadore. uł
si ꝯtẽpłone facultatũ eiꝰ res ei
ꝯmissa ẽ. quib postea exutꝰ est.¬

Expanded text:
ut, si parens declarauit, quem uelit tutelam administrare, ille solus administret.Ceteri igitur tutores non administrabunt, sed erunt hi, quos uulgo honorarios appellamus. nec putet ad hos periculum nullum redundare: constat enim hos quoque, excussis prius facultatibus eius qui gesserit, conveniri oportere: dati sunt enim quasi observatoab eo exigere eos oportet et sollicite curare, qualiter conversetur, et si pecunia sit, quae deponi possit, curare, ut deponatur ad praediorum comparationem: blandiuntur enim sibi, qui putant honorarios tutores ostendimus.Quamuis autem ei potissimum se tutelam commissurum praetor dicat, cui testator delegauit, attamen nonnumquam ab hoc recedet, ut puta si pater minus penso consilio bonae uitae uel frugi uidebatur, deinde postea idem coepit male conuersari ignorante testatore, uel si contemplatione facultatium eius res ei commissa est, quibus postea exutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
exͣ ordinẽ tutor cogi solet uno uł¬
ex quo scit se tutorẽ datũ. pluri¬
si cess tutor. suoꝑicło cessat. bus¬
id erũ adiuo moito ꝯstitutũ est.
ut quiscit se tutorẽ datũ nec ex¬
cusoẽui si qmͣ ht̃ allẽgcat. intra
temꝑa p̾stituta suo piculo cess.
¶sufficit tucorib ad plenã de fen¬
siõem sũ ipͣi iudinũ suscipiant
sũ pupilli ip̃is aucto ib nec co¬

Expanded text:
tra ordinem tutor cogi solet. Ex quo scit se tutorem datum si cesset tutor, suo periculo cessat: id enim a divo Marco constitutum est, ut, qui scit se tutorem datum nec excusationem si quam habet allegat intra tempora praestituta, suo periculo cesset. Sufficit tutoribus ad plenam defensionem, sive ipsi iudicium suscipiant sive pupillus ip
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ curatorẽ agere. ut ip̃e litem
suscipiat. In absentib autem
adultis omiodo modo ⁊tra cura¬
torem agendũ. ¶Non dene¬
gari aut̃. n tutorib ai curato¬
rib ⁊̃ debitores pupillor uł ad¬
ultori ex ꝑsona sua ꝓspectu offi¬
cii ĩ uidiciũ uocare. uł eił hcc fa¬
cientib suũ accõmodare Ssen

Expanded text:
 curatorem agere, ut ipse litem suscipiat. in absentibus autem adultis omnimodo contra curatorem agendum. Non denegari autem neque tutoribus neque curatoribus etiam debitores pupillorum vel adultorum ex persona sua prospectu officii in iudicium vocare vel eis hoc facientibus suum accommodare con
Abbreviated transcription (Latin):
am mrẽm ⁊ stitucõne ⁊tineri
que apatre ñ lime tutores tes¬
tam̃to uł coditilł oatos filus
impub̾ib nõ postulauit decre
co ꝯfirmari. smn a̾ datis ydone
is tutorib plurib. iniꝰ eoꝵ. uł
decessit. uł temꝑalẽ extusacõm¬

Expanded text:
am matrem constitutione contineri, quae a patre non legitime tutores testamento uel condicillis datos filiis impuberibus non postulauit decreto confirmari.Sin autem idoneis datis tutoribus pluribus unus eorum uel decessit uel temporalem excusa
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit a p̾tore ꝯfirmandos.¬
A ꝑꝑet gͥ p̾toris cure fuisse. ne tu¬
cela ꝑ plures ansistret᷑. quippe
⁊ si pat̾ nõ destinau̾it quis gere
de beat. actñm id gͥ ut ꝑ unum
ad ministret᷑. sane emĩ faciliꝰ unꝰ
tutor ⁊ accõnes ex̾cet. ⁊ excipit¬
ne ꝑ młtos tutela asꝑgat᷑. si nõ
ent a testatore electus tutor. ut
agere noll. tũt is gerat. tui ma¬
ior ꝑs tutorũ tutelam decerint.
p̾tor gͥ uidebit eos ꝯuocari. aut
si nõ cohibu̾int. aut coacti nõ
dec̾nent cã cognita ip̃e statuet
quis tutelã gerat. plane si non
ꝯsenciant tutores p̾tori. s uelit̃
om̃s gerere. quia fidem nõ hñt
electo. nec paciunt᷑ succedanẽ os¬
eẽ aliem ꝑiculi dicendũ ẽẽ p̾torẽ
ꝑmitt̾e eis om̃ib gerere debͥere.
¶It̃ si diuidi int̾ se tutelã uelint
tutores audiendi st̃ ut distͥbua¬
t᷑ int̾ eos amĩstracõ. NDem.

Expanded text:
destinauit a praetore confirmandos.Apparet igitur praetori curae fuisse, ne tutela per plures administretur, quippe etsi pater non destinauerit quis gerere debeat, attamen id agit, ut per unum administretur: sane enim facilius unus tutor et actiones exercet et excipit.Ne per multos tutela spargatur, si non erit a testatore electus tutor aut gerere nolet, tum is gerat, cui maior pars tutorum tutelam decreuerit: praetor igitur iubebit eos conuocari aut, si non coibunt aut coacti non decernent, causa cognita ipse statuet, quis tutelam geret.Plane si non consentiant tutores praetori, sed uelint omnes gerere, quia fidem non habeant electo nec patiuntur succedanei esse alieni periculi, dicendum est praetorem permittere eis omnibus gerere. Item si diuidi inter se tutelam uelint tutores, audiendi sunt, ut distribuatur inter eos administratio 4 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
det. prm filiꝰ c̾ mr̃ repudiass pa¬
truo nõ delata hĩditate. at iõ
defũcto eo mr̃e delib̾ante patrui
filiũ uccari. ¶ Si mr̃ ñ pecierĩt
tutores ẜdoẽos filus suis dari ⁊il
pͥorib extusatis sine relictis nõ

Expanded text:
et patrui filius: cum mater repudiasset, patruo nondum delatam hereditatem atque ideo defuncto eo matre deliberante patrui filium uocari.Si mater non petierit tutores idoneos filiis suis uel prioribus excusatis rei
Abbreviated transcription (Latin):
poruit edco desiderare. ut ees p̾tor
ade̾e iub̾et. ⁊ suspectes ecs remou̾¬
et. si cece̾nt ꝙ si nõ compulit ccs
ĩmic̾e se tutele ⁊ c̃ plenũ offrũ a

Expanded text:
potuit edicto desiderare ut eos praetor adesse iuberet et suspectos eos remouet, si deessent.Quid si non compulit eos miscere se tutelae? et cum plenum officium a
Abbreviated transcription (Latin):
antiquũ possit lccũ pre. ubaꝯ adi¬
quũ ictũ ħre. utrͣ aut̾ ede be defer¬
t᷑ successio. qui t̾c simꝰ deprehendĩ
an u̾o eiqd te fuit cũ filio defert᷑. ut
fũtre ꝯsangune ũ obisse mor x fi¬
liũ repudiasse iurĩs b̃rditatẽ. an
ꝯsaguiẽi filiꝰ admicti possit. ⁊ iu¬
lianꝰ recte putat ctatͥtullianũ lo
ẽ cẽ succedẽti agnato. ¶ Q ait se¬
natꝰ quis ĩ dicata tͣnsacta finita¬
uesunt rata. mancant iͣ ĩ tsłnd̾¬
ẽ. ut iudicata acciꝑe debir̃ns abeo
ta. uł ꝯsenlu. uł longo silencio

Expanded text:
antiquum possit locum habere? uerba admiquum locum habere.Utrum autem ei defertur successio, qui tunc legitimus deprehenditur, an uero ei, qui tunc fuit, cum filio defertur? utfunctae consanguineum obisse, mox filium repudiasse matris hereditatem: an consanguinei filius admitti possit? et Iulianus recte putat circa Tertullianum locum esse succedenti adgnato.Quod ait senatus: 'quae iudicata transacta finitaue sunt, rata maneant', it ut 'iudicata' accipere debe‹a›mus ab eo ta' uel consensu uel longo silentio
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ĩ ẜuitutẽ deducat᷑. lima hr¬
ditas ñ differt᷑. nec si postea liber
factꝰ sit. nisi forte ẜuiis pene estg̃
bñfico pͥncipis restitutꝰ. si si mirĩs
ex secto uentre filiꝰ editꝰ sit mag̃¬

Expanded text:
tatem in seruitutem deducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte seruus poenae effectus beneficio principis sit restitutus.Sed si matris exsecto uentre filius editus sit, mag
Abbreviated transcription (Latin):
deducta serta restitũet gdmissa
ꝯpensacõne dotis ĩ falcidie rõe
si pat̾ dotẽ ⁊ senciente filiañ petis¬
ss falcidiam quid̾ uire heredi¬
tario dotẽ aurem iurc ꝓpͥo filiã
prĩs ñ muertiret᷑. ¶Auia nepo¬
tib ħrdib instituus fid̾i ꝯmisit¬

Expanded text:
deducta sexta restitueret, admissa compensatione dotis in Falcidiae ratione. si pater dotem consentiente filia non petisset, Falcidiam quidem iure hereditario, dotem autem iure proprio filiam patris non inueniretur.Auia nepotib
Abbreviated transcription (Latin):
Ner płib reb legats brs qrtden
soli̾it ex reliqͥs falcidiam plenõ
legatasit cuiꝰ ꝑs coluta sit ex re¬
liquo pt̃ plena falcidia retmen
at coditilles mies ⁊ intra ara
cils centũ legau̾it ex qͥnta ꝑte .u.
octognita. que ad legatanũ ex
codicilł ꝑuenirent si faltidia nõ

Expanded text:
ribus rebus legatis heres quasdam soluerit, ex reliquis Falcidiam plenam legata, cuius pars soluta sit, ex reliquo potest plena Falcidia retinerat codicillos miles et intra annum cillis centum legauerit, ex quinta parte, id est octo ginta, quae ad legatarium ex codicillis peruenirent, si Falcidiam non
Abbreviated transcription (Latin):
decessit postuma hr̃de instituta ⁊̃
sb̾stitutis aliis  quesitũ est cum
urcor defuncti p̾gnantẽ se dicat
an soron ꝓcuratori ue eiꝰ scd̾m
formã edcĩ uentrem in spit̾e ⁊ cꝰ¬

Expanded text:
 erat, decessit postuma herede instituta et substitutis aliis: quaesitum est, cum uxor defuncti praegnatem se dicat, an sorori procuratorive eius secundum formam edicti ventrem inspicere e
Abbreviated transcription (Latin):
u̾e ñ ꝑmittat ĩspici tabulas. uł ⁊̃
ip̃am scripturã quis ĩspiciat ⁊ sigilla
⁊ ꝙͥ alindex tabuł uelit expectare.¬
¶ Inspecc̃o tabular̃ ⁊̃ leccõemeaꝵ ĩ di¬
cat. ¶Diẽ aut̃ ⁊ cõsulẽ tabular̾
ñ patit᷑ p̃tor describi uł inspicr idccͥo
ne qͥd fłi fiat. namq ⁊̃ inspeccõma¬
t̾iam ao fabͥcando ĩ stru̾e pt̃ sutrũ
scribendi iubet. andesideranti tp̃c
seuꝓlixitates. ¶ Siquis ñ negãs

Expanded text:
non permittat. Inspici tabulas est, ut ipsam scripturam quis inspiciat et sigilla et quid aliud ex tabulis uelit spectare. Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat. Diem autem et consulem tabularum non patitur praetor describi uel inspici idcirco, ne quid falsi fiat: namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest. Utrum scribendi iubet an desideranti tempuseu prolixitates. Si quis non negans
Abbreviated transcription (Latin):
se. legatũ. siue sid̾i. pr̃ãri ei cui
ascriptuẽ. relictũ ⁊ mag̾ ẽ ut
legatũ ab eo peti nõ possit s si
pała. ⁊ aꝑte testatori maledix̃
it.⁊ infaustas uoces adu̾sus eũ
iactau̾it. idem erit. dicendũ. s
ex qua spẽ statim fisco defert᷑.

Expanded text:
ari ei, cui adscriptum relictum est, magis est, ut legatum ab eo peti non possit. Sed et si palam et aperte testatori maledixerit et infaustas uoces aduersus eum iactauerit, idem erit dicendum. si ex qua specie statim fisco deferetur.
Abbreviated transcription (Latin):
puto meo qui legatũ tm̃ m̾uit
⁊ a nr̃e pupilli tutor petitus ex¬
tusare se maluit. hic eĩ ncħ ꝯͣ
iudiciũ defuncti fecit. s ħ lega¬
tũ ꝙ tutori de negat᷑ nõ ad fis¬
cũ transfert᷑. s filio relinquit᷑
cuiꝰ utilitates deẜte sunt. ¶ Si
pat̾ accusau̾it testm̃. uł do᷑ dene¬

Expanded text:
i legatum tantum meruit et a matre pupilli tutor petitus excusare se maluit: hic enim nihil contra iudicium defuncti fecit. sed hoc legatum, quod tutori denegatur, non ad fiscum transfertur, sed filio relinquitur, cuius utilitates desertae sunt. Si pater accusauerit testamentum uel d
Abbreviated transcription (Latin):
norint̾ hrdes diuisionẽ defunct
coditilł fec̾it ꝑtes quid̾ hr̃ditan¬
as. ĩ quib leecatũ ponsiste ñ po¬
tuit tenebit. s falcidie bñficio
nõ utet᷑. si tm̃ ĩ amissis porcõm¬
b erit ꝙ faltidiã equitate cõ¬
pensacõnis retutar. ¶ Dem

Expanded text:
nter heredes diuisionem defunctus codicillis fecerit, partes quidem hereditarias, in quibus legatum consistere non potuit, tenebit, sed Falcidiae beneficio non utetur, si tantum in amissis portionibus erit, quod Falcidiam aequitate compensationis recusaret. 16 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
uł aliud tacite ꝓmittit se restitu¬
rũ se pͤ que legib ex test̾o capere
ꝓhibet᷑ siue cyrogra phũ eo noĩe
dedent. siue nuda poslit᷑acõne re¬
ꝓmisit. ¶ Siquis ei qui care possit
togatus fun̾it restitu̾e. ⁊ is mortit

Expanded text:
te promittit restituturum se personae quae legibus ex testamento capere prohibetur, siue chirographum eo nomine dederit siue nuda pollicitatione repromiserit. Si quis ei qui capere possit rogatus fuerit restituere et is mortis
Abbreviated transcription (Latin):
uł ĩ officiosũ uelit. ⁊ ita imꝑato¬
hii u̾o. qui testĩo suo intencõem
accusator adiunau̾ant denegã¬
do ẽ accõ. id q diuus seu̾ius res¬
cͥpsit. sunt qui putant ⁊ recte¬
⁊ ei qͥ cenegandã accusatori af¬

Expanded text:
 inofficiosum uelit: et ita imperatoHis uero, qui testimonio suo intentionem accusatoris adiuuauerunt, deneganda est actio: idque diuus Seuerus decreuit. Sunt qui putant, et recte, et ei denegandam, qui accusatori ad
Abbreviated transcription (Latin):
iem sequend̾ ẽ si scd̾as tabulas
uł codicills arguit. qr ñ utr̃ hoc
cãu impbasse uidet᷑. ¶In lib̾¬
tas ei ẜuo data qͥtestio suo infrin¬
ge̾ uoluit testm̃. auferri deb̾nt
uidend̾ ẽ fid̾imissũ utiq nõ ẽ
dignus consequi. ⁊ de libͥtate di¬
uus piusiudicauit eũ ẽẽ pͥuan¬
legatore moue̾ squi mortis cã do¬
nac̃om accepit a testatore ñ est
simuił ĩ hac caiegatario. alia ẽ
ħͥ eĩut indigns repellet᷑. ⁊ falci¬
die bñficiũ heredi scripto aufer¬
n deb̾e. diuus puis. ⁊ duus mar¬
cus putau̾unt. ¶om̃s qui ut
indigm replsunt᷑. sũmouendi

Expanded text:
 tabulas uel codicillos coarguit, quia non utrumque hoc casu improbasse uidetur. An libertas ei seruo data, qui testimonio suo infringere uoluerit testamentum, auferri debeat, uidendum est. fideicommissum utique non est dignus consequi: et de libertate diuus Pius iudicauit esse ea priuanlegato remouetur. Qui mortis causa donationem accepit a testatore, non est similis in hac causa legatario. Alia causa im ut indignus repelletur. Et Falcidiae beneficium heredi scripto auferri debere diuus Pius et diuus Marcus putauerunt. Omnes, qui ut indigni repellentur, summouendi
Abbreviated transcription (Latin):
fcm̃ dñi. s afisco redimend̾ ut
maniu̾ttat᷑. si tñ uelit ẜuũ uẽ¬
de̾. qr ñ pot̾̃ cogi qͥ uidiciũ spreu̾
gari deb̾at acc̃o patͥ. ⁊ puto si in¬
uito pĩe accusai̾nt ñ eẽ denegq̃¬
dam patͥ acc̃õem. ¶Si is cui legt¬
tus sũ. legatũ restitue am dixit¬

Expanded text:
mini, sed a fisco redimendum, ut manumittatur, si tamen uelit seruum uendere quia non potest cogi qui iudicium spreuit gari debeat actio patri: et puto, si inuito patre accusauit, non esse denegandam patri actionem. Si is, cui rogatus sum legatum restituere,
Abbreviated transcription (Latin):
nire factũ ⁊tende̾ pot̾ ĩ officiosũ
aut̃ dr̃e ñ ꝓmittit᷑. ¶ Ille qui
nõ iiie ͥ factũ Stendit. nec op¬
tinuit ñ replłr ab eo ꝙ m̾uit
gͦ qui legatũ secutus postea fal¬
sũ dixit. amitt̾e debebit ꝙ
secutus ẽ. ¶ De eo u̾o qͥ lega¬
tũ acceꝑit. si neget᷑ iure fcm̃ẽe
natis sophrom lic ab hr̃de ĩsti¬
tuto acceꝑant legata. cũ si is
eiꝰ ꝯdicõnis fu̾it uissus ut op¬
tin̾e hrditatẽ nõ possit. ⁊ uire
ĩtestati ad ees ꝯgnan ꝑtinet
per̾e hr̃ditatem iure ip̃o pot̾int
ꝓhibendi aut̃ sint an nõ ex cuiꝰ¬

Expanded text:
iure factum contendere: inofficiosum autem dicere non permittitur. Ille, qui non iure factum contendit nec optinuit, non repellitur ab eo quod meruit: ergo qui legatum secutus postea falsum dixit, amittere debebit quod consecutus est. de eo uero qui legatum accepit, si neget iure factum esse nat‹i› Sophronis licet ab herede instituto acceperant legata, tamen, si is eius condicionis fuerit uisus, ut optinere hereditatem non possit, et iure intestati ad eos cognatos pertinet, petere hereditatem ipso iure poterunt. prohibendi autem sint an non, ex cui
Abbreviated transcription (Latin):
c̾it. puto ⁊̃ omissa ꝯdic̾oe filiũ lo¬
cũ sb̾stitutis face̾. si u̾o ꝯdicõ ñ fu̾¬
it ĩ pt̃are filii. ueluti si ticiꝰ ⁊cł
factꝰ fu̾it. t̾c sb̾stitutꝰ ñ admtit᷑.
nͥ filiꝰ ab eo noĩatĩ exħrdatꝰ fu̾it.

Expanded text:
cerit', puto etiam omissa condicione filium locum substitutis facere: si uero condicio non fuerit in potestate filii, ueluti 'si Titius consul factus fuerit', tunc substitutus non admittitur, nisi filius ab eo nominatim exheredatus fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
uł ẽẽ uł fuisse. uł ex eo p̾gnãt
nõ fuisse ꝯtendat᷑. decretũ int̾¬
ponit p̾tor ad exemplũ carbo¬
mam edicti ⁊ ita diuus ad̾an
claudio ꝓculo p̾tori Rpsit.
ut summatim dere ꝯgnoic̾et.
⁊ si maifesta calumpĩa indebr̃.
eꝰ q̃ uentͥs noĩe ĩ possom mitti

Expanded text:
uel esse uel fuisse uel ex eo praegnas non esse contendatur: decretum interponit praetor ‹ad› exemplum Carboniani edicti. et ita diuus Hadrianus Claudio Proculo praetori rescripsit, ut summatim de re cognosceret et, si manifesta calumnia uidebitur eius, quae uentris nomine in possessione mitti
Abbreviated transcription (Latin):
utiq mittet᷑. qr aliquo casu su¬
us h̃rs futurꝰ ẽ. ⁊ sanc benigi¬
orem ẽẽ p̾torem ĩ haric ꝑtem
oꝑtebit. ne quis sꝑatur. ante
uitã necet᷑. ¶ Rectissime aut̃
uxor nõ fu̾it. qui se ex eo p̾g

Expanded text:
utique mittetur, quia aliquo casu suus heres futurus est: et sane benigniorem esse praetorem in hanc partem oportebit, ne qui speratur ante uitam necetur.Rectissime autem u
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ si auus uiu̾et. siłr uentrẽ
admtemꝰ. ¶ Si filiꝰ ĩ adop¬
conem datꝰ deresẜit. p̾gnante
uxore. tunc demũ adoptator de¬
functꝰ fu̾it. mittet᷑ uent̾ ĩ pos¬
sõnem aui adoptum. s an ĩeiꝰ¬
qui ĩ adopc̃onem ded̾at filium
nuitet᷑. uideamꝰ ⁊ si hic nepos
postumꝰ hr̃s qb auo naturali
¶ Si pat̾ nuru p̾s p̾gnante fui¬
um emancipauent nõ ⁊̃ totũ
l patͥ ex nouo edc̃o uingi. ⁊ gñ

Expanded text:
us uiueret, similiter uentrem admittemus.Si filius in adoptionem datus decesserit praegnate uxore, tunc deinde adoptator defunctus fuerit, mittetur uenter in possessionem aui adoptiui. sed an equi in adoptionem dederat filium, mittetur, uideamus: et si hic nepos postumus heres ab auo naturali .Si pater nuru praegnate filium emancipauerit, non in totum let patri ex
Abbreviated transcription (Latin):
re de bebit. ¶ Si tres emanci¬
pati duo ĩ potestate sint guiꝰ
ferendas putat ut emancipati
qr ĩuicẽ ñ ꝯ ferunt. uniꝰ loco sit
n ͨ ĩ dignar ees oꝑt̾e si plꝰ ꝯferãt

Expanded text:
rre debebit. Si tres emancipati, duo in potestate sint, Gaiuis tertias conferendas putat, ut emancipati, quia inuicem non conferunt, unius loco sint: nec indignari eos oportere, si plus conferant
Abbreviated transcription (Latin):
posse. ¶Tres hrdes scripsit. in¬
cuiũ fre̾ma suũ ex dodrante. se¬
iui uͥo ex sexcante. stichumer d
manuimtt̾es. dedi. unde face¬
res. si ⁊ codicilł. ita cart. uiti¬
am ex qua stichum feti ur̃dem
si qm seius ꝯtrou̾siam mou̾it
ad meuul fr̃em meũ reu̾ti uo
te mea sticho filio tus restituas
ꝙ ut facias fid̾i tue committo

Expanded text:
posse. Tres heredes scripsit Maeuium fratrem suum ex dodrante, Seium ex sextante, Stichum eiusmanumitteres: dedi unde faceres'. sed et codicillis ita cauit: 'unciam, ex qua feci Stichum heredem, si quam Seius controuersiam moueret, ad Maeuium fratrem meum reuerti uolte mea Sticho filio tuo restitues: quod ut facias, fidei tuae committo
Abbreviated transcription (Latin):
tib quib sb̾stituti eent fcõi¬
missum ꝑtine. ¶ Menia filiũ
hrdem istituit ex qͥncunte. ti¬
ciam filiam ex quadnͣte. septi
te rogo filii septiti. si int̾ anã¬

Expanded text:
bstituti essent, fideicommissum pertinere. Maeuia filium heredem instituit ex quincun‹c›e, Ti‹ti›am filiam ex quadrante, Septic'te rogo, fili Septici, si intra
Abbreviated transcription (Latin):
diorem ꝑuenire oportuit.¬
¶ Gaio seio ex semuse. ticia ex
quadrante ⁊ alus er reliquis
sorcionib hrdib institutis.
rtacauit. fid̾i aut̃ ure mando

Expanded text:
ditorem peruenire oportuit. Gaio Seio ex semisse, Titia ex quadrante et aliis ex reliquis portionibus heredibus institutis ita cauit: 'fidei autem uestrae mando
Abbreviated transcription (Latin):
uticiam ei restitu̾e. It̾ quesũt
ansi aliqmͣ ⁊ trou̾siam seuis
de uncia has. ex qua stichꝰ ĩsti
ꝯserutus. utiũ hrͣc solam unci¬
am ex qua sticbꝰ institutus ẽ.
anu̾o ⁊ dodintem ex quo ir̃e me¬

Expanded text:
unciam ei restituere. Idem quaesiit, an, si aliquam controuersiam Seius de uncia hac, ex qua Stichus insticonsecutus, utrum hanc solam unciam, ex qua Stichus institutus est, an uero et dodrantem, ex quo ipse M
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾m. s fetiss ĩ t᷑pilliamũ ĩ cid̾er
alt̾uñ facile impetret᷑. c̾ce si ab¬
olicõe publice data repetit. iõ ma¬
ior eĩ fc̾s potuit sñ tĩore desere ab
accusasse qui tali indicõ appent
tꝰ pẽa aut supliciũhu̾it. aũ exiliũ
ꝙ sit uice deꝑtacõis. ut si ciuitas
mĩe accusau̾it cꝰ pea̾ ñ ẽ capitis
u̾m tũ iudicãti placu̾it aug̾e pe

Expanded text:
alterum si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior enim factus potuit sine timore deserere abocapitis accusasse, qui tali iudicio appetit, cuius poena aut supplicium habuit aut exilium, quod sit uice deportationis, ubi ciuitas imine accusauerit, cuius poena non est capitis, uerumtamen iudicanti placuit a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mala mẽte pentis ex hr̃datꝰ sit
s alia ex cã. exb̾rdatio eiñ noc
ut puta pone furoris cã exhrdat̃
eũ. uł iõ qr impubes erat h̃dẽq
ĩstitutũ. rogatũq ei restitu̾e ħr¬
tus sit. indeamꝰ annoceat ei ex

Expanded text:
n mala mente parentis exheredatus sit, sed alia ex causa, exheredatio ipsi non nocet: ut puta pone furoris causa exheredatum eum uel ideo, quia impubes erat, heredemque institutum rogatum ei restituere hertus sit, uideamus, an noce
Abbreviated transcription (Latin):
ced̾ent. iutrea. escania ⁊ potaria ĩ
suplłcili st̃. sicut fictilia. n ͨ solũ
nã ⁊ pelues argenteas ⁊ acqͥmina¬
nos argenteos ⁊ menesas. Aectoᷤᷤ
mates ĩ supplłecti eẽ ñ dubitat᷑.

Expanded text:
cederent. Uitrea escaria et potoria in supellectili sunt sic ut fictilia, nec solum nam et pelues argenteas et aquiminalia argentea et mensas et lectos matos in supel
Abbreviated transcription (Latin):
lo statimi cõpet̾e om̃ib petic̃om.
Cum gͥ om̃ib competat m̾itono¬
tatmmest᷑. cur supstiti soł putet
dandũsnͥ forte ante qmͣ uistũ tempꝰ
p̃t̾eat quopotuit elig̾e tui pocius
offat cet̾i decessut. ¶arce lł.
petẽt cũ p̾tenti die relictum sit fid̾i¬
cõmissum cã cognita est statuend̾
rio hr̃de instituto. alicui eum suũ le¬
gauit nõ pt̃ hr̃s doli mali Exceptõe
Uti. si legatarius uendicare suũ
uell nõ relicto hr̃diusunfr̃. eius.

Expanded text:
lo, statim competere omnibus petitionem: cum igitur omnibus competat, merito notatus est, cur superstiti soli putet dandum, nisi forte antequam iustum tempus praetereat, quo potuit eligere cui potius offerat, ceteri decesserint. Marcellus petent, cum praesenti die relictum sit fideicommissum, causa cognita statuendum est rio herede instituto alicui eum servum legavit. non potest heres doli mali exceptione uti, si legatarius vindicare servum vellet non relicto heredi usu fructu.
Abbreviated transcription (Latin):
lictũ uideat᷑. cum ut supͣ cautũ est
duob ħ̃r dibus institutit defuncta
testatͥte. ⁊ mancipia ħrditaria dua¬
rum ꝑsonarũ fuisse ⁊ coditilł incrͣ
relictum sit de p̾standis mancipuᷤ.
nec possit utile fid̾i cõmissũ putati
se se du̾it. nec adiecit᷑ legatisp̃e:
nec abhr̃ede ut pͥstarent᷑ manci¬

Expanded text:
lictum videatur, cum, ut supra cautum est, duobus heredibus institutis defunctam testatricem et mancipia hereditaria duarum personarum fuisse, et codicillis nihil relictum sit de praestandis mancipiis nec possit utile fideicommissum putari, se se dixerit nec adiecerit legati speciem nec ab herede uti praestarentur manci