comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
clusit. nt ipe h̾eticus non ualens fer¬
re locoy ac sillo gismoꝵ iplicitas atz
implicantes connexiones pubplita
noce exclamaret dicens. Aristotilica
mem̃ subtilitate contendis. et omĩa
que ame dicuntur torrentis more pͥ¬
cipitas. Igitur superiꝰ uolens astru̾e
panem uinũ q altaris inter sacrã¬
dum essencialit̾ non mutari: duo
rem p̾ditam uicio effecisti. Nam qd̾
tuũ erat. questio erat. Ex eo quippe
querimꝰ id opͥpine atq euertere om̃i
argumentoꝵ mole atq inpulsu sa¬
tagimꝰ. Porro milla questio lotus ẽe
poterit argunuenti. Argumenti qͥp¬
pe locum nc̃te ẽ aut ẽe per se certũ aut
certis rõnib approlatum. Quod ergo
m̃imͦ tunũ erat ad plandum rem dubi¬
am assumi minime oportelat. reliqu¬
um uero quod nillius homiũ ẽẽ
constitit. ne id quidem dubie rei fidem
facere aliqua racione oportuit. Quis
enim certuni ẽẽ aut certum fieri posse
arbitretur. quod omnes negant nul¬

Expanded text:
clusit, ut ipse hereticus non ualens ferclusit, ut ipse hereticus non ualens ferre locorum ac sillogismorum implicitas atque implicantes connexiones, publica uoce exclamaret dicens: Aristotelica mecum subtilitate contendis, et omnia que a me dicuntur torrentis more precipitas. Igitur superius uolens astruere panem uinumque altaris inter sacrandum essentialiter non mutari, duo rem preditam effecisti. Nam quod tuum erat, questio erat. Ex eo quippe querimus id opprimere atque euertere omni argumentorum mole atque impulsu satagimus. Porro nulla questio locus esse poterit argumenti. Argumenti quippe locum necesse est aut per se esse certum aut certis rationibus approbatum. Quod ergo tantummodo tuum erat ad probandam rem dubiam assumi minime oportebat. Reliquum uero quod nullius hominum esse constitit, ne id quidem dubie rei fidem facere aliqua ratione oportuit. Quis enim certum esse aut certum fieri posse arbitretur quod omnes negant, nul
Abbreviated transcription (Latin):
responsurus que ad rem deleant pertine.
mallem audire ac respondere sa cras aut¬
pondere. ne ip̃iꝰ artis inopia me putes
in hac tibi perte de ẽẽ. ffortasse iactancia
quibusdam indebitur. et ostenta cõm mͣ¬
gis qmͣ necessitati deputabitur. Set tes¬
tes mͥ est deus et consciencia mea. qui a
nec ad ꝓposita respondere cuperem dia¬
leticas questiones uel eaꝵ solucõnes.
Et si quand materia disputandi ta¬
lis est ut huiꝰ artis regulis ualeat
enuicleacius explicari. in quantũ pos¬
suni perequipolencias ꝓposicõm̃
tego artem. ne indear magis arte ꝙͣ
neritate. sanctoꝵ q patrũ auctoritate
confidere. Quanmis beatus angus¬
tinꝰ in quibusdam sins astͥptis et
maxime in libro de doctrina xpĩana
hanc disciplinam amplissie laudet.
et ad omĩa que in sacris litt̾is uesti¬
gantur plurimũ ualere confirmet.
Deniq contra felicanũ heticũ arria¬
nũ contendens ita hac arte euni con¬

Expanded text:
responsurus que ad rem debeant pertinere, responsurus que ad rem debeant pertinere, mallem audire ac respondere sacras aucpondere, ne ipsius artis inopia me putes in hac tibi parte deesse. Fortasse iactantia quibusdam uidebitur, et ostentationi magis quam necessitati deputabitur. Sed testis mihi deus est et conscientia mea, quia nec ad propositas respondere cuperem dialecticas questiones uel earum solutiones. Etsi quando materia disputandi talis est, ut huius artis regulis ualeat enucleatius explicari, in quantum possum per equipollentias propositionum tego artem ne uidear magis arte quam ueritate sanctorumque patrum auctoritate confidere. Quamuis beatus Augustinus in quibusdam suis scriptis et maxime in libro de doctrina christiana hanc disciplinam amplissime laudet, et ad omnia que in sacris litteris uestigantur plurimum ualere confirmet. Denique contra Felicianum hereticum arrianum contendens, ita hac arte eum con
Abbreviated transcription (Latin):
dicit xp̃s est lapis angularis. non reu̾a
xp̃m lapidem ẽe constituit. set ꝓp aliqmͣ
similitudinẽ quam ad se inuitem ge¬
runt tale ei nomen inponit: ed demmͦ
cum diuina pagnia corpus doitłini ꝑa¬
nem uocat sa trata. ac mistica locacõne
id agit. seu qm̃ ex pane confitetur eius¬
q non nullas retinet qualitates. seu qi
aĩam incõphensibilit̾ pascendo saciat. ei¬
que ererne inte substanciam subministł
Diei quod corpus est filii dei qai est pã¬
nis angeloꝵ. et inquem sicut ait prĩ¬
seu aliquo alio mͦ qui a dottoribus com¬
phendi potest a nobis uou p̃t. Beringeꝰ
Non em̃ conctare potert a ffirmacõ oĩs
parte subruta. et hoc sicut dicit beatus au¬
gustimus in libro de doctrina xp̃iana in ip̃a
eternitatis ueritate que deus est in disso¬
libiliter constat. Lanfrancus.¬
Elictis sacis auctoritanbus
ad dioleticam confugiũ facis.
Et quidem de misterio fidei auditurus ac-

Expanded text:
dicit: Christus est lapis angularis non reuera dicit: Christus est lapis angularis non reuera Christum lapidem esse constituit, sed propter aliquam similitudinem quam ad se inuicem gerunt tale ei nomen imponit, eodem modo cum diuina pagina corpus domini panem uocat sacrata ac mistica locutione id agit, seu quoniam ex pane conficitur eiusque nonnullas retinet qualitates, seu quia animam incomprehensibiliter pascendo satiat, eique eterne uite substantiam subministrat, uel quod corpus est filii dei qui est panis angelorum et in quem sicut ait prinseu alio aliquo modo qui a doctoribus comprehendi potest, a nobis non potest. Ber.: Non enim constare poterit affirmatio omnis parte subruta, et hoc sicut dicit beatus Augustinus in libro de doctrina christiana in ipsa eternitatis ueritate que deus est indissolubiliter constat. Lanfr.: Relictis sacris auctoritatibus ad dialecticam confugium facis. Et quidem de misterio fidei auditurus ac
Abbreviated transcription (Latin):
tinus in extreno psalmoꝵ explanatõnis
opere. cristallum nocat niuem multoꝵ
annox duratam tempore. et serie seculo¬
rum. cum nix sit li quida et hunuida. cris¬
talli uero natura dura ⁊ suta cõsistat.
At per hoc tum tam diuerse nature
sint inutrisꝙi. non recte quis cristallũ
niuem uocauerit. inisi eo lo cucionis
modo quo res effecta materiali solet
nomine appellari. Et creator ex terra
creato primo horuini in genesi dicit᷑
Gerra es et interram ibis. Quasi dice¬
ret. quia factus es exterra qũq fies tͦ¬
ra. et reuerteris interram. uerũptamẽ
nt dixi. has sentencias nemo catholiais
recpit xp̃iana eas religio non adimitit.
mo qui ambigat. posteriorem uero neq
turetipis qui carnis ac sanguinis nega¬
tor oxistis. neq nos qui sis utrũq fate¬
mur. ut tñ multaꝵ et excelsarũ rerum
figuram ac sacramentũ ẽe m̃ĩme ab¬
negennus. Porro similitudd qmͣ de dũo
impedit. nos expedit. Sicut enim qui

Expanded text:
tinus in extremo psalmorum explanationis tinus in extremo psalmorum explanationis opere cristallum vocat niuem multorum annorum duratam tempore et serie seculorum cum nix sit humida et liquida, cristalli uero natura existat sicca et dura. Ac per hoc cum tam diuerse nature sint in utrisque, non recte quis cristallum niuem uocauerit, nisi eo locutionis modo quo res effecta materiali solet nomine appellari. Et creator ex terra creato primo homini in genesi dicit: Terra es et in terram ibis. Quasi diceret: quia factus es ex terra, quandoque fies terra et reuerteris in terram.Verumtamen ut dixi has sententias nemo catholicus recipit christiana eas religio non admittit. mo qui ambigat. Posteriorem uero neque tu recipis, qui carnis ac sanguinis negator existis, neque nos qui sic utrumque fatemur, ut tamen multarum et excelsarum rerum figuram ac sacramentum esse minime abnegemus. Porro similitudo quam de domiimpedit nos expedit. Sicut enim qui
Abbreviated transcription (Latin):
uerum in his uerbis nec uerba tua supe¬
rius posita. nec eoꝵ sentencias quisqmͣ
poterit in uenire. unde apparet peruerso¬
rem ac subuersorem te ẽẽ diumarũ lr̃a¬
rum et ex deprauatis fictis q sentenciis
erroris ne bulas spergere imperitis. falsũ¬
ꝙ ẽẽ qd̾ ex falso principio constit̾it ema¬
nare. Sicut em̃ qui dicit. u̾eringenꝰ¬
xp̃c est sĩmus angularis lapis xp̃m nõ
anfert. xp̃m ẽẽ omnino constituit ita
corpus xp̃i. panem maltari ẽẽ nõ negͣt
Panem et uinũ ẽe confiriat in men¬
sa dominica. Lanfrancus.
Erũ anecteres si iguarus¬
ueritatis priorem ꝓposicõnis
partem quisquam statueret. inisi forte
figurato locucionis mͦ uerbũ illud pro¬
ferret. Solemus enim aliquas res il¬
laꝵ rerũ ex quib efficiunt᷑ noĩb appella¬
re. ꝙͣins maliam naturam traullate
iam non possint c̃e illud ꝙ sunt resille ex
qͥbus prlantꝰ esftecte. Sicut beatus augꝰ¬

Expanded text:
Verum in his uerbis nec uerba tua supeVerum in his uerbis nec uerba tua superius posita nec eorum sententias quisquam poterit inuenire. Vnde apparet peruersorem ac subuersorem te esse diuinarum litterarum, et ex deprauatis fictisque sententiis erroris nebulas spargere imperitis, falsumque esse quod ex falso principio constiterit emanare. Ber.: Sicut enim qui dicit Christus est summus angularis lapis Christum non aufert, Christum esse omnino constituit, ita corpus Christi, panem in altari esse non negat, panem et vinum esse confirmat in mensa Dominica. » 236 LANFR. Verum adnecteres, si igueritatis priorem propositionis partem quisquam statueret, nisi forte figurato locutionis modo uerbum illud proferret. Solemus enim aliquas res illarum rerum ex quibus efficiuntur nominibus appellare quamuis in aliam naturam translate iam non possint esse illud quod sunt res ille ex quibus probantur effecte. Sicut beatus Augu
Abbreviated transcription (Latin):
sine mat̾iali mutacõne inpͥstinis
eẽnciis remauere: concessa tibi sunt
superiꝰ dictum est respondendi licen¬
cia. cum non auderes protue par¬
tis defencõne aliquid respondere. pie¬
tate motus ad p̾ces tuas pͥcepit tra-¬
di scͥpturam tibi quam superiꝰ posui.
Eins pͥncipiũ hoc erat. U̾ eringenꝰ.¬
Ego beringerius anatyemͣtizo/
eam heresim de qua actenus infamatus sũ
que astruere conatur panem et uinũ que
in altare pomuntur post consetracõnem
Ectissime id quidem et ip̃e p¬
cepit ⁊ synodus lanfrans.¬
assencit et tu executus es. si labium do¬
losum incorde et corde locutus non fuis.¬
ses. si ad pͥstinũ nomitum et ad uolu¬
tabrum luti. infelicit᷑ perimus postea ñ
redisses. Sacroꝵ namq canonũ aucto¬
ritate instrumꝰ ut nemo abheresi reu̾tẽs
ec̾castice cõmunionis particeps ẽe permit¬
tatur. quo adusq per uersum dogma iũ¬
culo anathematis dampnare cõpellatur

Expanded text:
sine materiali mutatione in pristinis sine materiali mutatione in pristinis essentiis remanere, concessa tibi sicut superius dictum est respondendi licentia, cum non auderes pro tue partis defensione aliquid respondere, pietate motus ad preces tuas precepit tradi scripturam tibi quam superius posui. Eius principium hoc erat: Ego Beringerius anathematizo eam heresim de qua hactenus infamatus sum, que astruere conatur panem et uinum que in altare ponuntur, post conseRectissime id quidem et ipse precepit et synodus assensit et tu exsecutus es, si labium dolosum in corde et corde locutus non fuisses, si ad pristinum uomitum et ad uolutabrum luti infeliciter periurus postea non redisses. Sacrorum namque canonum auctoritate instruimur, ut nemo ab heresi reuertens ecclesiastice communionis particeps esse permittatur, quoadusque peruersum dogma uinculo anathematis damnare compellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ credit conu̾ti in sanguiniem:
nt tamen salubrit̾ credat. et neracitꝰ
recognostat sacramentũ ẽẽ dominice pas¬
sionis. diuine ꝓpiciacõnis. concordie
et unitatis. postremo assumpte de un¬
gnie caruis ac sangirns. Singula
suis distinctis q modis. de quib loco
suo at tempore enidencius disseretur.
In presenciaꝵ tantum sustepi ostende¬
re uerla romam concibii que te serua¬
tur uni iure iuraudo firmasti. nul¬
la ase inuicem contrarietate differre
Arguentib enĩ te amicis ac neces¬
saris tus quod aut non seruanda
irare non deleres. aut iurata ser¬
nare. In famare so les nicholauni
pontificem reliquos q patres roma¬
ni consilii. uidelicz qd docentes as
scͥlentes contraria. tui fuerint can¬
sa periurii. Id quoq in hoc opustulo
qdꝰ destruendũ suscepi ułłq ferre la¬
boras efficere. ꝓpterea conferenda
sunt u̾la tua uerbis coꝵ. Nicho¬
laus papa conperiens te docere panẽ
uinũ q altaris post concecracõnem

Expanded text:
uinum credit conuerti in sanguinem, ut tamen salubriter credat et ueraciter recognoscat sacramentum esse dominice passionis, diuine propiciationis, concordie et unitatis, postremo assumpte de uirgine carnis ac sanguinis. Singula suis distinctisque modis, de quibus suo loco ac tempore euidentius disseretur. In presentia tantum suscepi ostendere, uerba romani concilii que te seruaturum iureiurando firmasti, nulla a se inuicem contrarietate differre. Arguentibus enim te amicis ac necessariis tuis, quod aut non seruanda iurare non debueris aut iurata seruare, infamare soles Nicholaum pontificem reliquosque patres romani concilii uidelicet quod docentes ac scribentes contraria tui fuerint causa periurii. Id quoque in hoc opusculo quod destruendum suscepi, ubique fere laboras efficere. Propterea conferenda sunt uerba tua uerbis eorum. Nicholaus papa comperiens te docere, panem uinumque altaris post consecrationem
Abbreviated transcription (Latin):
rat sentenciam principiũ eius me¬
dium. atq finem simul hic apponã.
Egoberingerius indignus diaconꝰ
ecclĩe sancti mauricii audaganẽsis
cognostens ueram catholicam et
apli̾cam fidem anathematiro omnẽ
heresim p̾cipue eam de qua hactenꝰ
in famatus sum. questruere conat᷑
panem et uinum que in altare pomĩ¬
tur post conserracõnẽ solũmͦ sacram̃¬
tum et non uerum corpus ⁊ sangͥ

Expanded text:
rat sententiam, principium eius merat sententiam, principium eius medium, atque finem simul hic apponam: Ego Beringerius indignus diaconus ecclesie sancti Mauricii andegauensis cognoscens ueram catholicam et apostolicam fidem, anathematizo omnem haeresim, praecipue eam, de qua hactenus infamatus sum, quae adstruere conatur, panem et vinum, quae in altari ponuntur, post consecrationem solummodo sacramentum, et
Abbreviated transcription (Latin):
tifices̾: romanam ecciam multos q
sanctos patres redargins. I e curris qi
m illud quod beati doctores si non eis¬
dem nerbis eisdem tamen sentencis
multis in locis concorditͥ astrurerũt
dat. Guenit q tibi iusto indicio dei ut
qui alios ẽe h̾eticos astruere conaris
tu ip̃e in heresim deuolutus esse here¬
ticus cominicaris. Ueringeringenꝰ.
nathematizo onmem heresim.
p̾apne eam que que astruere conatur
panem et uinum que in altari ponũ¬
tur post consecrationem solu̾modo sa¬
cramenta ẽe et non uerum corpus xͥ
et sanguinem. Lanfrancus.
rincipiũ huiꝰ tui iurisni¬
randi ꝓpt̾ea ut opinor h
nõn inseruisti. ut lectores tui puta¬
rent hec uerba uon ẽe tua. set uen̾a¬
bilis humberti ep̃i. Nec id miuria.
Nam qui heretica ẽe pertinaciter pro¬
bare cotendis. si maifeste tua dice¬
res manifeste te ip̃m hereticum com¬
probares. Set ne quis nestius roma¬
ni consilii in distretam de negotio fe¬

Expanded text:
tifices, romanam ecclesiam multosque tifices, romanam ecclesiam multosque sanctos patres redarguis. Incurrisque in illud quod beati doctores si non eisdem uerbis eisdem tamen sententiis multis in locis concorditer astruxeruntdat. Euenitque tibi iusto dei iudicio, ut qui alios esse hereticos astruere conaris, tu ipse in heresim deuolutus esse hereticus conuincaris. Beringerius: nathematizo omnem heresim precipue eam que astruere conatur panem et uinum que in altari ponuntur post consecrationem solummodo sacramenta esse et non uerum Christi corpus et sanguinem. Lanfrancus: Principium huius tui iurisiurandi propterea ut opinor hic non inseruisti, ut lectores tui putarent hec uerba non esse tua sed uenerabilis Humberti episcopi. Nec id iniuria. Nam quia heretica esse pertinaciter probare contendis, si manifeste tua diceres, manifeste te ipsum hereticum comprobares. Sed ne quis nescius romani concilii indiscretam de negotio fe
Abbreviated transcription (Latin):
arthi ep̃m ordinauit. Postea uero sc̃a
rõna ecc̃ia p̾sulem sibi cardinalera ꝯs¬
tituit. Quo in loco positus talit᷑ uixt
taliter docinit ut de fide uel doctinia ip̃iꝰ
nec sal tem sinistre suspicõnis fama
aliqũ cxorta sit: Nuius rei testis est
tota fcre latintas que pro excelencia
apłicesedis cuius consiliis et consiliis
semper aderat ac p̾erat eum ignora¬
re non potint. Qui si eriam burgũdͤ
eẽt insipienter tamen arrogancia
tua nomen sue gentis ꝓ infamia sibi
ascrib̾. Et. cum sp̃c domini uult ubi
spiret. et ꝙ̃ nult aspiret. et dm̃ su t̾ra
et uniu̾si qui habitant mea. et pͥnceps
populoꝵ dicat. Inuentate cõperi qm̃ n
on est personaꝵ acceptor deus. set ĩ om¬
ni gente qui timet eum et operatur
iusticiam acceptus est illi. Item doctor
genciũ ad galathas. Deus personã
hominis non accepit. Quamn dũ cont
cath olicam ueritatem icripsisse asseris
non pp̃m solum set et romanos pon¬

Expanded text:
archiepiscopum ordinauit, postea uero sancta archiepiscopum ordinauit, postea uero sancta romana ecclesia presulem sibi cardinalem constituit. Quo in loco positus taliter uixit taliter docuit, ut de fide uel doctrina ipsius nec saltem sinistre suspicionis fama aliquando exorta sit. Huius rei testis est tota fere latinitas, que pro excellentia apostolice sedis cuius conciliis et consiliis semper aderat ac preerat, eum ignorare non potuit. Qui si etiam burgundus esset, insipienter tamen arrogantia tua nomen sue gentis pro infamia sibi ascriberet, cum spiritus domini ubi uult spiret, et quem uult aspiret, et domini sit terra et uniuersi qui habitant in ea, et princeps apostolorum dicat: In ueritate comperi quoniam non est personarum acceptor deus, sed in omni gente qui timet eum et operatur iusticiam, acceptus est illi. Item doctor gentium ad galathas: Deus personam hominis non accipit. Quem dum contra catholicam ueritatem scripsisse asseris non ipsum solum, sed et romanos pon
Abbreviated transcription (Latin):
spinis rosas int̾seris. et albis atq nigͥs
colorib phantasma tuñ de pingis que¬
tam eciã dicis que nichil pertinent e
ꝓpositum questionis. Compendioaut̾
inquentum potero. operam dalo. In
talib enim neniis nollem uitam
de terere si populũ dei antiquam per¬
mittꝰes pacem halere. ueringenus.
Scriptum hũlerti burgundi quẽ
fecerant rome epm̃ cardinalem quod
scripsit contra catholicam ueritatẽ
quod inferius patebit. ut cogeretur
illud beringerius et quasi pro fiteri
errorem ineptissimi burgundi. Lan
fuisse religiosum. fide xp̃ia¬
na. et sanctissimis operib perseuera¬
tissime decoratum. sciencia diuinarĩ
ac secularun lraꝵ appͥme eruditũ.
testantur omnes qui uel ꝓpͥa erperiẽ¬
cia eum nouerint. nel ab aliis quieũ
experti sunt eius cõgnicõnem accepe¬
runt. Hunc non deburgundia set de
lotharingia sanctus leo romã tradux¬
it. ad p̾dicaudum siculis uerbum dei

Expanded text:
spinis rosas interseris, et albis atque nigris spinis rosas interseris, et albis atque nigris coloribus phantasma tuum depingis, quedam etiam dicis que nihil pertinent ad propositum questionis. Compendio autem in quantum potero operam dabo. In talibus enim neniis nollem uitam deterere, si populum dei antiquam permitteres pacem habere. 2 Beringerius: Scriptum Humberti burgundi quem fecerant Rome episcopum cardinalem quod scripsit contra catholicam ueritatem quod inferius patebit ut cogeretur illud Beringerius et quasi profiteri errorem ineptissimi burgundi. Lanfrancus: fuisse religiosum, fide Christiana et sanctissimis operibus perseuerantissime decoratum scientia diuinarum ac secularium litterarum apprime eruditum, testantur omnes qui uel propria experientia eum nouerunt uel ab aliis qui ipsum experti sunt eius cognitionem acceperunt. Hunc non de Burgundia sed de Lotharingia sanctus 410 Leo Romam traduxit, ad predicandum siculis uerbum dei
Abbreviated transcription (Latin):
discipulos tuos indiu̾sas regiones
tralismittas. Et cet̾a quidm s lra¬
te memorie nicholao tocais⁊ p̃iem¬
nominis sinno pontifice et acentũ tres¬
decim epĩs rome audita. eraminata atz
dampnata sunt. Tu quoqi inclinato
corpore set non humiliato corde ignẽ
accendisti. libros ꝙ peru̾si doginatis in
medio sancti consilii in eum comecisti
iurans per id qdꝰ rebus omnib in comper¬
abilit̾ maius est. fidem a patrib qui psen¬
tes erant traditam imnolabilitꝰ te serua¬
turum ueteremꝙ doctrinam tuam de cor¬
pore et sangume domini ab illa die aliis
non p̾dicatuuũ. Quius ꝓpõiti saculegꝰ
molatocontra p̾fatam synodum cõtra
catholicam ueritacem. contra oim ectiaꝵ
opinionem. scriptum postea condidisti.
cui in hoc opustulo confisus de xp̃i m̃a
appareat quid tu dicas. Quit ego respon¬
team. alt̾utras sentencias uicaria nos¬
troꝵ nominũ posicõne distinguam.
Nec ad omnia responsinus sum. q

Expanded text:
discipulos tuos in diuersas regiones discipulos tuos in diuersas regiones transmittas. Et cetera quidem a beate memorie Nicholao totius nominis summo pontifice et a centum tredecim episcopis Rome audita examinata atque damnata sunt. Tu quoque inclinato corpore sed non humiliato corde ignem accendisti, librosque diuersi dogmatis in medio sancti concilii in eum coniecisti, iurans per id quod rebus omnibus incomparabiliter maius est, fidem a patribus qui presentes erant traditam, inuiolabiliter te seruaturum, ueteremque doctrinam tuam de corpore et sanguine domini ab illa die aliis non predicaturum. Huius propositi sacrilegus uiolator, contra prefatam synodum contra catholicam ueritatem contra omnium ecclesiarum opinionem scriptum postea condidisti, cui in hoc opusculo confisus de Christi mt euidentius appareat quid tu dicas, quid ego respondeam, alterutras sententias uicaria nostrorum nominum positione distinguam. Nec ad omnia responsurus sum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
non nũquam dicis aut penitus ẽẽ fal
sa. aut aliqua ex parte pro ut racio tui
negocii postulat deprauata. Per quam
diabolicam fallaciam ignaras diuini
misterii mentes tͥq credulas inuadis.
decpis subruis. tanto iniquior quanto
in malo ꝓposito ad eoꝵ qui tibi in xp̃o
fratres sunt subu̾cõm et scandalũ prrti¬
nacior peruiponderans u̾ba dm̃ cõminã¬
tis ei qui de pusillis sins aliquem scau¬
dalizat. nec satis treuiẽs in crepac̾i
eplĩ ad superlam cori.thior gentem st̾¬
lrutis ⁊ bicentis. Sic antem pectan tes
in fratres et percucientes constz enciã
cos qui uescientes tibi resist̾e cou¬
templantur es que uidentur: non et
que non uidentum. Set firmĩ tun¬
tamentũ dei stat inmobi. e haleus
signaculu i quo distedit ab iniqͥtate.
qina inuocat nomen domini: neqͣqͣ
sine gram scandalo ferens quod nõ
es contentis. ut peru̾sus peru̾sa di¬
cus nͥ eciam praus scripta per pranos

Expanded text:
nonnunquam dicis, aut penitus esse falsa, nonnunquam dicis, aut penitus esse falsa, 409 aut aliqua ex parte prout ratio tui negotii postulat deprauata. Per quam diabolicam fallaciam ignaras diuini misterii mentes tibique credulas inuadis, decipis, subruis, tanto iniquior quanto in malo proposito ad eorum qui tibi in Christo fratres sunt subuersionem et scandalum pertinacior, parui ponderans uerba domini comminantis ei qui de pusillis suis aliquem scandalizat nec satis tremens increpationem apostoli ad superbam corinthiorum gentem scribentis et dicentis: Sic autem peccantes in fratres et percutientes conscientiam eeos qui nescientes tibi resistere contemplantur ea que uidentur non ea que non uidentur. Sed firmum fundamenum dei stat immobile habens signaculum quo discedit ab iniquitate, quia inuocat nomen domini, nequaquam sine graui scandalo ferens quod non es contentus ut peruersus peruersa dicas, nisi etiam praua scripta per prauos
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem quam sem el iubibisti clamdes.¬
tinis disputacõnib apud inperitos tu¬
eri. palam autem atq in audiencie scĩ cõ¬
silii orthodxam fidem non rnoro ue¬
ritatis set timore mortis cor Sit i. ꝓp¬
t̾ea refugis me. refugis religi as per¬
sonas que de uerbis tus ac mois pos¬
sint ferre senten cian. In quaꝵ psencia
se milla re te audire teainq e̾ ferre
lilenciꝰ uellem. quam qd̾ iente ias
tius sentencis comodas plecrenda te¬
mitate confingis eas qr seustudio no¬
cendi. sen ignorancia ueri sacris doctori¬
bus attribuis. dicens hoc uel hoc in il¬
lo seu illo opere testatur. Nugustimus.
Gregorius. Ieronimus. uel quislib
eoꝵ quos in arce auctoritatis positos emĩa
rp̃i insignit ueneratur.: Ibi enim cõ qui¬
esceret omnis uersuta tergm̾sacio cum
sacri codices te audiente legerentur uel t̾
ad legenduni in manus traderentur.
Celesti q lampade splendidius enit̾et:
quedam que de scripturis sanctis: e sun̾e

Expanded text:
uitatem quam semel imbibisti, clandesuitatem quam semel imbibisti, clandestinis disputationibus apud imperitos tueri, palam autem atque in audientia sancti concilii orthodoxam fidem non amore ueritatis sed timore mortis confiteri, propterea refugis me refugis religiosas personas, que de uerbis tuis ac meis possint ferre sententiam. In quarum presentia de nulla re te audire tecumque conferre libentius uellem, quam quod sententias tuis sententiis commodas plectenda teritate confingis, easque seu studio nocendi seu ignorantia ueri sacris doctoribus, actribuis dicens: hoc uel hoc in illo seu illo opere testatur Augustinus, Gregorius, Ieronimus, uel quislibet eorum quos in arce auctoritatis positos ecclesia Christi insigniter ueneratur. Ibi enim conquiesceret omnis uersuta tergiuersatio cum sacri codices te audiente legerentur, uel tibi ad legendum in manus traderentur, celestique lampade splendidius eniteret, quedam que de scripturis sanctis te sumere
Abbreviated transcription (Latin):
anfrancus misen¬
cordia dei catholicꝰ¬
beringerio catholi¬
ce eccle aduersano.
Si diuina pietas
cordi tuo inspirare dignaretur. quatmꝰ
respectu enis atqz anime tue mecum lo qͥ
uelles. locũq ope tunũ in quo id conpe¬
tenter posset fieri salubri de lileracõne
eliges: multum forta. se tibi proculdu¬
bio autem plurimũ his consuleres qu¬
os denpis. deceptos uero ac morte pͥuẽ¬
tos inpenas eternas trai simitis. Et¬
enim cooperante sp̃n qui ubi uult spi¬
duob alt̾utrum. iideliez ut aut tu
ĩp̃e deposito superbie fastu quo plenꝰ
contra orbem terrarum sentire cepisti
auctoritati tocius sa icte eccĩe. rectis q
sanctaꝵ scapturaꝵ ex ꝑo siciomib ad qͥes¬
ceres. et sic te ac sequaces tuos de tene-¬
bris erroris sic ꝓfindo iniquitatis erue¬
res. aut te in tua pertrratia cersistente
ip̃i auditis rac onb ante deo res¬
ipisterent et ad ueram f dem quam
sancta eccia p̾dicare non cessat con ailio
meliore redirent. Set quia eli gisti pril¬

Expanded text:
anfrancus misericordia dei catholicuBeringerio, catholice ecclesie aduersario. Si diuina pietas cordi tuo inspirare dignaretur, quatinus respectu eius atque anime tue mecum loqui uelles, locumque opportunum in quo id competenter posset fieri salubri deliberatione eligeres, multum fortasse tibi proculdubio autem plurimum his consuleres quos decipis deceptos uero ac morte preuentos in penas eternas transmittis. Etenim cooperante spiritu qui ubi uult spiduobus alterutrum uidelicet ut aut tu ipse deposito superbie fastu quo plenus contra orbem terrarum sentire cepisti, auctoritati totius sancte ecclesie rectisque sanctarum scripturarum expositionibus adquiesceres, et sic te ac sequaces tuos de tenebris erroris ac profundo iniquitatis erueres, aut te in tua pertinacia persistente, ipsi auditis rationibus miserante deo resipiscerent et ad ueram fidem quam sancta ecclesia predicare non cessat consilio meliore 408 redirent. Sed quia elegisti pra
Abbreviated transcription (Latin):
te efferre. te iactare. Lanfrands¬
de te magna sentire. De quidem dauid
himbertum uero goliathi appellas. Et
qindem reccius te noĩasses goliath quia
homo srrogantissimꝰ es et ea sentis st¬
bis. et loaueris. aub tu ip̃e uelud ense
ra liter inxit. hm̃ilitꝰ docuit mẽbrm

Expanded text:
te efferre, te jactare, te efferre, te jactare, de te magna sentire. 234 Te quidem David, Humbertum vero Goliath appellas. Et quidem rectius te nominasses Goliath, quia homo arrogantissimus es, et ea sentis, scribis et loqueris quibus tu ipse velut ense umiliter vixi
Abbreviated transcription (Latin):
reuelante deo possumꝰ contueri. uerũ
hanc lucem tenebrosa mens tua ne¬
quit conphendere. despettis ceteris pu¬
tans se solem sapientem ẽe. euaues¬
cens in cogitacõnib siuns. stulta fai¬
ta apud deum. ꝑ emigenu. ¶lis
ueritas iimicus uelit uolit ueri¬
tatem asserat: Lanfrancus¬
arum iideris attendere x¬
dicas. tantim ut seruũ di
illans obꝓbriis in contemꝑtũ ad du¬
cas. ⁊slertorem uentatis tam uole¬
tem quam nolentem nunicuarie
cõsutus ueritatis. Quis quis aute ne
ritater asserĩ aut uolens aut nolẽs
it agit. Nichil enim med pot̾it repe¬
riri. Dimmus ergo assertor ueritatis te
auctore inimicus est ueritatis. Set
absit. ip̃a namꝙ ueritas assertores
suos plurimũ distanti noĩe meun̾ge¬
uouocat dicens. Iam non dicam uos
seruos set amicos meos. Et alibi.
Nos annia mei entis. falsum ẽ erge
assertorem uoritatis. tam uolenteui
quam uolentem irmicũ constitu̾e
⁊u moris est alios depͥmere.

Expanded text:
revelante Deo, possumus contueri; verum revelante Deo, possumus contueri; verum hanc lucem tenebrosa mens tua nequit comprehendere, despectis caeteris, putans se solam sapientem esse, evanescens in cogitationibus suis, stulta facta apud Deum. BERENG. « Quia veritatis inimicus, velit nolit, veritatem asserat. » LANFR. Parum videris attendere qdicas. tantum ut servum Dei illatis opprobriis in contemptum adducas. Assertorem Veritas, tam volentem quam nolentem, inimicum pariter constituis veritatis. Quiritatem asserit, aut uolens aut nolens id agit. Nihil enim medii poterit repperiri. Omnis igitur assertor ueritatis, te auctore inimicus est ueritatis. Sed absit. Ipsa namque ueritas assertores suos plurimum distanti nomine in euangelio uocat dicens: Iam non dicam uos seruos sed amicos meos. Et alibi: Vos amici mei eritis. Falsum est ergo assertorem ueritatis tam uolentem quam nolentem inimicum constitueLANFR. Tui moris est alios deprimere,
Abbreviated transcription (Latin):
inreuirãco confirmasti. tandem ma¬
nni ꝓͥpͥa subscripsisti. Nicholaus papa
gaudens de conu̾ cõne tua. insiurandͤ
tuũ stͥptũ misit per urbes. ytallie gãl
lie. germaine. et ad quecumnq loca famͣ
tue prauitatis autea potuit peruenire.
Ult siaut emĩe standalizate pͥus dole¬
bant de te auerso atqz aduso. ita postea
gauderent. gracias qz deo a gerent de re¬
nerso atq comiso. Cur ergo scriptimi
hoc magis astͥbis hũberto ep̃o qmͣ tͥ¬
rencia susceperunt et ꝓ cõucione tu a
To gracias retuserunt. Cur inqmͣ nnsi ꝑ
faaliꝰ persuades impertis poruise unũ
hominĩ ertate quam tot personas. tot es¬
clesias. Tibi uero si ascripsisses. cum ip¬
su destruere moliaris. peruntũ te ẽe
astruere uidceris. Set iam qualitꝰ redar¬
pret qina lux in tenebris lncet et te¬
nebre eam non conprehenderunt.
inte retorqueri potest. lus
namq sux fidei in tenebris huiꝰ niũ¬
di quantum pec speculũ et enigiia

Expanded text:
iureiurando confirmasti, tandem maiureiurando confirmasti, tandem manu propria subscripsisti. Nicholaus papa gaudens de conuersione tua iusiurandum tuum scriptum misit per urbes Italie, 412 Gallie, Germanie, et ad quecumque loca fama tue prauitatis antea potuit peruenire. Vt sicut ecclesie scandalizate prius dolebant de te auerso atque aduerso, ita postea gauderent gratiasque deo agerent de reuerso atque conuerso. Cur ergo scriptum hoc magis ascribis Humberto episcopo qurentia susceperunt et pro conuersione tua deo gratias retulerunt? Cur inquam, nisi quia facilius persuades imperitis potuisse unum hominem errare quam tot personas, tot ecclesias? Tibi uero si ascripsisses, cum ipsum destruere moliaris, periurum te esse astruere uidereris. Sed iam qualiter redarret quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. in te retorqueri potest. Lucet namque lux fidei in tenebris hujus mundi, quantum per speculum et aenigma,
Abbreviated transcription (Latin):
lum sacramento set mintate mambus
sacendtum tractari. frangi et fudeliũ
dentib atteri. nurans per sauctam et
omousion trmitatem et per hec sacro¬
sancta xͥ enuangelica. Eos uero qui cõ¬
tra hanc fidem uei̾int trm doginatib
⁊ sectatorib sins et̾no anathemate dig¬
nos ẽẽ promĩcio. Quod si ego ip̃e ali¬
quando aliꝙͥ contra hec sentire ac p̾di¬
care p̾sumpsero subiaceam canonũ se¬
ueritati. lecto ⁊ perlecto sponte substͥpsi
Cum benisses romam fretus hiis qui
plus inpensis. a te beneficiis quam rõ¬
ne. ate audita opem tibi ꝓmiserant
nou ausus defensare qd̾ antea senserͣs.
postulasti incholaum pontificem eiꝰ¬
q consilĩ quatinus fidem quam te¬
neri oporteret. uerbis t̾ traderet. scrip¬
tura firmaret. In mucta est huiꝰ
rei cura huniberto ep̃o. Itaq uerla
fidei supenus comp̾hensa. stripsit recita¬
uit. assensu om̃i ad legendũ et confitẽ¬
dũ tibi tradidit. Tu uero acquiestens
accepisti legisti confessꝰ te ita ciedere

Expanded text:
sacramento sed in ueritate manibus sacerdotum tractari, frangi, et fidelium dentibus atteri, iurans per sanctam et omousion Trinitatem et per hec sacrosancta Christi euangelia. Eos uero qui contra hanc fidem uenerint, cum dogmatibus et sectatoribus suis eterno anathemate dignos esse pronuncio. Quod si ego ipse aliquando aliquid contra hec sentire ac predicare presumpsero, subiaceam canonum seueritati. Lecto et perlecto, sponte subscripsi. Cum uenisses Romam fretus iis qui plus impensis a te beneficiis quam ratione a te audita opem tibi promiserant, non ausus defensare quod ante senseras postulasti Nicholaum pontificem eiusque concilium quatinus fidem quam teneri oporteret, uerbis tibi traderet, scriptura firmaret. Iniuncta est huius rei cura Humberto episcopo. Itaque uerba fidei superius comprehensa scripsit, recitauit, assensu omnium ad legendum et confidendum tibi tradidit. Tu uero adquiescens accepisti, legisti, confessus te ita credere
Abbreviated transcription (Latin):
se sensualitꝰ nisi in solo sacrainento
mainbus sacerdotum tractari uel
frangi aut fideliũ dentibz aiteri. Con¬
sencio autem sancte romane ectĩe ⁊¬
apli̾ce sedi et ore ⁊ corde profiteor sacͣ¬
mentis dominice mense eam fidem
tenere ꝙͣ dompnꝰ uencrabił papa ni-¬
tholaus et hec sancta synodis aucto¬
ritate ennͣgelica et apłi̾ca tenen dam
tradidit. michiq firauit. si licet
panem et nimĩ que in altare pom̃t.
post conseica cõnem non solũ sacͥmẽ¬
tum set eciã uerum corpus et sangumẽ

Expanded text:
isi in solo sacramento manibus sacerdotum tractari uel frangi aut fidelium dentibus atteri. Consentio autem sancte romane et apostolice sedi, et ore et corde profiteor de sacramentis dominice mense eam fidem tenere quam dominus et uenerabilis papa Nicholaus et hec sancta synodus auctoritate 411 euangelica et apostolica tenendam tradidit michique firmauit, scilicet panem et uinum que in altare ponuntur post consecrationem non solum sacramentum, sed etiam uerum corpus et s
Abbreviated transcription (Latin):
gis uidetur tuam obpugnare sentẽ¬
ciam nr̃e ferre subsidiũ. Nos etem̃
in sp̾e panis ⁊ nim quam undemꝰ res
in uisibiles idẽ xp̃i carem et sau¬
guinem honoramꝰ. Nec similit̾ pen¬
dimꝰ has duas sp̃es ex quib consetͥ¬
tur dñicum corpus quemad modꝰ aũ
conserrationẽ pendelamꝰ. cũ fidelit᷑ fate¬
amun aute consetracõnẽ ẽe panem
formauit. int̾ sacrand̾ uero conũti
in xͥ carnem et sanguinẽ quas utras
q res benediccõ consetrauit. Quã uis
latn de hoc sacramento quain de ce¬
teris que xp̃iana consuetudine excͤ¬
ceri iulentur et solempuit exitent᷑
iustrnens diaconũ quenidam carta¬
giencis ec̃ce. qualit̾ ip̃m quoq ru¬
des de his et de cetis oporteret instru̾e.
Qnde leatus augustinꝰ in epła ad
sacramentũ corporis xͥ scd̾m quem¬

Expanded text:
gis uidetur tuam oppugnare sentengis uidetur tuam oppugnare sententiam, nostre ferre subsidium. Nos etenim in specie panis et vini, quam videmus, res invisibiles, id est Christi carnem et sanguinem, honoramus. Nec similiter pendimus has duas species, ex quibus consecratur Dominicum corpus, quemadmodum ante consecrationem pendebamus, cum fideliter fateamur, ante consecrationem, esse panem formauit; inter sacrandum uero conuerti in Christi carnem ac sanguinem quas utrasque res benedictio consecrauit. Quamuis bbatur de hoc sacramento quam de ceteris que christiana consuetudine exerceri iubentur, et solenniter exercentur, instruens diaconum quendam cartaginiensis ecclesie qualiter ipsum quoque rudes de his et de ceteris oporteret instruere. Ber.: Vnde beatus Augustinus in epistola ad sacramentum corporis C
Abbreviated transcription (Latin):
in cruce ĩmolacõ. enus q sanguinis de
lat̾e effusio designatur. Nlioquĩ sacra¬
mentum non eẽt. si sacramenti noñi
eo intelligatur mͦ quo n. ⁊ intelligi¬
mus. et intelligi a lectorib seu audito¬
ribus estimamꝰ. Diatur uanq sa¬
cramentum ⁊̃ nsuirandũ non quod
rei cuiꝰ piam similitudinem heat. set
q supͣres sacras aliciꝰ rei confirm cõ
uel abuegacõ fiat.  Inde ueatus gre¬
goriꝰ in epła ab iustinũ ad beati inꝙͣ
petri sacratissimũ corꝰ districta eũ ex
habundanti feamꝰ sacramenta p̾bere
Dicitur quoq sacramentũ alicuiꝰ ret
sacrac̃o. sicut argumentũ dubie rei
approbacõ fulcimentum asure rei suẜ¬
tentacõ. Illud uero quod ex libro cathe¬
zizandis rudibus assũpsisti asserens
in rebus nisibilib. res inuisibiles ho¬
norandas. nec sic habendam spetiem
ueuedictõne sanctificatam q̃maduio¬
dum non sanctificatam. quid tue ꝑti
prosit. plaue non uideo. Inmo ma¬

Expanded text:
in cruce immolatio eiusque sanguinis de in cruce immolatio eiusque sanguinis de latere effusio designatur? Alioquin sacramentum non esset si tamen sacramenti nomen eo intelligatur modo quo nunc intelligimus et intelligi a lectoribus seu auditoribus estimamus. Dicitur namque sacramentum etiam iusiurandum, non quod rei cuiuspiam similitudinem habeat, sed quia supra res sacras alicuius rei confirmatio uel abnegatio fiat. Vnde beatus Gregorius in epistola ad Iustinum: Ad beati inquit Petri sacratissimum corpus districta eum ex abundanti fecimus sacramenta prebere. Dicitur quoque sacramentum alicuius rei sacratio, sicut argumentum dubie rei approbatio, fulcimentum casure rei sustentatio. Illud uero quod ex libro de catecizandis rudibus assumpsisti, asserens in rebus uisibilibus res inuisibiles honorandas, nec sic habendam speciem benedictione sanctificatam quemadmodum non sanctificatam, quid tue parti prosit plane non uideo. Immo ma
Abbreviated transcription (Latin):
tenciam conclusit dicens. Sacrificium
ergo uisibile. in uisibil sacrificii sacrainẽ¬
tum id est sacrum signũ ẽ. Quid uero
uisibile. quid in uisibile sacrificiũ noca¬
uerit poꝰ aliqua hiis nerbis expont. Nõ
uult ergo deus sacrificiũ trucidati pecoris.
set uult sacrificiũ cont̾ti cordis. Et paulo
rum sacramenta sinit. simlitudinem
nou herent. omnino sacramenta non
ẽent. Idem de cateriz andis iudib signa¬
cula quidem rerum diuinaꝵ sunt ui¬
sibilia set res in uisibiles in eis hono¬
norantur nec sic habenda est species le¬
nedictõne sanctificata. quemadinodũ
hẽtur in usu quolib. Lanfrancus¬
oc ignorare quisquam nequid
quicũq uel tennem sacris lit¬
teris operam inpendit. Sacramenta
enim illaꝵ rerum quarũ sacramenta
sunt semper similitudinem gerunt.
sunt in sacramento de quo hec questio
nentilatur dum frangitur hostia. dũ
sanguis de calice in ora fidelium fundi¬
tur quid aliud quam dominici corporis

Expanded text:
tentiam conclusit dicens: Sacrificium tentiam conclusit dicens: Sacrificium ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum id est sacrum signum est. Quid uero uisibile, quid inuisibile, sacrificium uocauerit, post aliqua his uerbis exponit: Non uult ergo deus sacrificium trucidati pecoris, sed uult sacrificium contriti cordis. Et paulo rum sacramenta sunt similitudinem non haberent, omnino sacramenta non essent. Idem de catecizandis 423 rudibus: Signacula quidem rerum diuinarum sunt uisibilia, sed res inuisibiles in eis honorantur; nec sic habenda est species benedictione sanctificata, quemadmodum habetur in usu quolibet. Lanfr.: Hoc ignorare quisquam nequit, quicunque uel tenuem sacris litteris operam impendit. Sacramenta enim illarum rerum quarum sacramenta sunt semper similitudinem gerunt, sicut in sacramento de quo hec questio uentilatur, dum frangitur hostia, dum sanguis de calice in ora fidelium funditur, quid aliud quam dominici corporis
Abbreviated transcription (Latin):
in li ͦ de catate dei. Sacramentũ ẽ sa-¬
trum signũ. signũ diffiuit in libro de doc¬
trina xp̃iana. Signũ ẽ res p̾tꝰ̾ speciem
quam ingerit sensibz aliud aliquid ex se
faciens in cogita cõnem uenire. Lanfrãt
Tuos sacramentum de quo a¬
gimꝰ. sacrum ẽe signũ crediuius
et credendũ suademus. Quosigno p̾ter
speciem que se ocuł intuenciũ ingent. lõ¬
ge aliud ualde q diu̾sum in cogitacõnẽ
salubrit in telligencũ uenit. Quid autẽ
illud sit sen pocius que illa sint brenter
superiꝰ memorain la cius paulo post con¬
memoraturus. Uerũptam̃ beatus au¬
gustinꝰ in lib ͦ de ciuitate dei. non ita ab¬
rupte ut tu dicis sa cramentũ sacrum ẽs¬
lignũ diffiniuit. Nichil uͦ eo i loco
de corpore et sanguine dĩn loquelatur.
set tractans de ritu indaicoꝵ sacrificioꝵ
qmͦ per sacrificia que iderentur res m̃¬
uisibiles per quas humane societati ad
diligendũ deum proximũ q consulitur
significarentur. paucis approlatam sen¬

Expanded text:
in libro de ciuitate dei: Sacramentum est sacrum signum. Signum difinit in libro de doctrina christiana: Signum est res preter speciem quam ingerit sensibus aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire. Lanfr:. Et nos sacramentum de quo agimus sacrum esse signum credimus, et credendum suademus. Quo signo preter speciem que se oculis intuentium ingerit, longe aliud ualdeque diuersum in cogitationem salubriter intelligentium uenit. Quid autem illud sit, seu potius que illa sint, breuiter superius commemoraui, latius paulo post commemoraturus. Verumtamen beatus Augustinus in libro de ciuitate dei non ita abrupte ut tu dicis, sacramentum sacrum signum esse diffiniuit. Nichil uero eo in loco de corpore et sanguine Domini loquebatur, sed tractans de ritu iudaicorum sacrificiorum quod per sacrificia que uiderentur res inuisibiles per quas humane societati ad diligendum deum proximumque consulitur significarentur, paucis approbatam sen
Abbreviated transcription (Latin):
tibi dimittantur a dño pec̃ca tua
sicut enuͣgeliũ precipit. Diuntti¬
te ⁊ dinuttetur uobis. Date ⁊ dabi¬
tur uobis. Equalem cupis erga
te ẽẽ. dũi. tał esto ip̃e conseruo tuo
Et om̃e opus quodcũq ĩ coaueriᷤ
facere pͥmũ in uoca deũ ⁊ grãs
ei age et eũ cõsumaneris illud. si¬

Expanded text:
no peccata tua, sicut Evangelium praecipit: Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis . Et qualem cupis erga te esse Deum, talis esto ipse conservo tuo. Et omne opus quodcumque inchoaveris facere, primum invoca Deum, et gratias ei age: et cum consummaveris illud, si
Abbreviated transcription (Latin):
sis domine ihu xp̃e huic pupillo ido¬
nens defensor. sta ĩ cã illius. qͥ iussisti
recta udicare filiis hominũ. Elena
brachiũ tuũ et cõtere brachiũ peccõ¬
ris et maligni. Optime uosti huius
panꝑis et pupilli. gñis scilicet hu¬
mani causam. quia ex pat̾uo cyro¬
grapho debetur. Iuueutus est reus
et obstrictus ab ad uersario detine¬
tur. Non est alind quẽ admodũ nob̃
subuematur. nͥ ex tuo consilio. Et ꝑue¬
cessariũ aduitoriũ. Indica cãm nr̃ãm
defende quia potens es. Ca xxiii.

Expanded text:
sis, Domine Jesu Christe, huic pupillo idosis, Domine Jesu Christe, huic pupillo idoneus defensor; sta in causa illius, qui jussisti recta judicari filiis hominum. Eleva brachium tuum, et contere brachium peccatoris et maligni. Optime nosti hujus pauperis et pupilli, generis scilicet humani causam, quae ex paterno chirographo debetur. Inventus est reus, et obstrictus ab adversario detinetur: non est aliud quemadmodum nobis subveniatur, nisi ex tuo consilio et pernecessario adjutorio. Judica causam nostram: defende, quia potens es. CAPUT LXII.
Abbreviated transcription (Latin):
miuiuos reliquit. Et quia sic sic mi¬
serabilit᷑ atrocissimus hostis circa noᷤ
nũciemus huic dampuose hereditati.
pupilli effc̃i siꝰ. ⁊ lutequͣi exactor ue¬
niat tam pessime hereditatis. oĩa q̃ eiꝰ
sinit rem̃ciemꝰ. si quis itaq huic. here¬
ditati iuqua sunt panni diaboli. poni¬
pe scilicet et angelis eius renuinciare
neglexerit. cũ index neuerit sicut enuͣ¬
geliũ loquitur. tradetor debitor exacto¬
ri. exactor autem debitorem tradet in
carcerem. ⁊lmen dico nobis dicit do¬
minꝰ. non exies iude. donec reddas no¬
nssiuiũ quadrantem. Om̃e itaq ge¬
nus humanũ tanquͣi panꝑem et pu¬
pillum. diuiua scriptura cõmendat d̾o
dicens. Dibi derelictus est pauꝑ. pu¬
pillo tueris adintor. Eiusq aduersa¬
riũ diabolum demonstrans. secutus
ad iuuxit. Cõtere brachiũ peccatores
atq ferocissimũ aduersariũ patitur.
iam eciam pupillus ii cansa sua de¬
ficit. Qua propt̾ suus aduersarius
prais artibus deciꝑe eñ festinat. As¬

Expanded text:
m expostulatio. Et quia sic sic miserabiliter atrocissimus hostis circa nos , eia; renuntiemus huic damnosae haereditati. Pupilli effecti sumus: antequam exactor veniat tam pessimae haereditatis, omnibus quae ejus sunt, renuntiemus. Si quis itaque huic haereditati, in qua sunt panni diaboli, pompae scilicet saeculi, et angelis ejus renuntiare neglexerit, cum judex venerit, sicut Evangelista loquitur, tradetri, exactor autem debitorem trudet in carcerem. Amen dico vobis, dicit Dominus, non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem . Omne itaque genus humanum tanquam pauperem et pupillum divina Scriptura commendat Deo, dicens, Tibi derelictus est pauper, pupillo tu eris adjutor: ejusque adversarium diabolum demonstrans, secutus adjunxit, Contere brachium peccatoris atque ferocissimum adversarium patitur, et jamjam pupillus in causa sua deficit: quapropter suus adversarius pravis artibus decipere eum festinat. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
et caneanus. ne innacuũ grãm dei suᷤ¬
cepissemus. set integro corde ꝑfectaq
fide remũciemꝰ atq sꝑnamꝰ tam damp¬
nosam diabolicã hereditatem. ne pu¬
pilli et pauꝑes remaneamꝰ Caͣ . xxiiii¬

Expanded text:
et caveamus, ne in vacuum gratiam Dei suset caveamus, ne in vacuum gratiam Dei suscfide renuntiemus atque aspernamus tam damnosam diaboli haereditatem, ne pupilli et pauperes remaneamus. R
Abbreviated transcription (Latin):
bi in obediens. mͥ obediens. Ate acce¬
pit ĩ mortalitatis stolam a me hãc
panuosam qua uidutus est tumicam.
Duã nestem amisit. cum mea ueste
huc adnenit. Quid apud eñ inpudi¬
cicia faciebat. Quid intemꝑancia. qͥd
anaricia. quid ira. quid suꝑbia. quid
cet᷑a mea membra. Dimisit te cõfu¬
giũ fecit ad me meas sorores indeo
conutaricũ illo. Quid eiũ id circo fa¬
ciebat. qui cumi supbia disputabat
qui cũ ira furiebat. Thesanriz auit
sibi iraui. iudie ire. ⁊ lequissime uidex
indica inquit. quia iusticia et indiciũ
p̾paracõ sedis tue. Indica illum meũ
ẽẽ et mecũ dampnandũ ẽẽ. Hec oĩa
que huc attulit mea ẽẽ. cognosco. meꝰ
ẽẽ. uoluit. et mea cõcupiuit mecũ pu¬
niri debet. Qm̃ quẽ tu dignatus es tã¬
to pͥcio lib̾are. ip̃e se michi uoluit post¬
modũ libenter obligare. Hen hen fr̃
ĩuenietur. ut iufte cum diabolo depu
nideamꝰ quomodo lib̾emur. Uideauꝰ

Expanded text:
bi inobediens, mihi obediens: a te accebi inobediens, mihi obediens: a te accepit immortalitatis stolam, a me hanc pannosam, qua indutus est, tunicam; tuam vestem amisit, cum mea veste huc advenit. Quid apud eum impudicitia faciebat, quid intemperantia, quid avaritia, quid ira, quid superbia, quid caetera mea membra? Dimisit te, confugium fecit ad me: meas sorores video comitari cum illo. Quid enim idcirco faciebat? quid cum superbia disputabat? quid cum ira furiebat? Thesaurizabit sibi iram in die irae. Aequissime judex, judica, inquit; quia justitia et judicium praeparatio sedis tuae. Judica illum meum esse, et mecum damnandum esse. Haec omnia quae huc attulit, mea esse cognosco. Meus esse voluit, et mea concupivit: mecum puniri debet, quoniam quem tu dignatus es tanto pretio liberare, ipse se mihi voluit postmodum libenter obligare. Heu, heu! frinvenietur, ut juste ire cum diabolo deputvideamus quomodo liberemur; videamus