comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. in qͦ firmam̃to quarto die facta sunt syđa.
Nimirũ gͦ si ad istorũ dierũ oꝑa dĩ ꝑtinent an¬
głi: ipsi sunt illa lux quȩ dieinom̃ accepit.
Cuiꝰ unitas ut cõm̃daret᷑ : ñ ẽ. dictꝰ dies primꝰs:
dies unꝰ. Nec alius. ẽ. dies scđs aut t̾cius. aut cȩtĩ.
riũ numerũ repetitꝰ . ẽ. ꝓpt̾ senariã & septena¬
riã cognitionẽ: senariã scilicet oꝑum qͦȩ fecit
ds̃. & septenariã quietis dei. Cũ enĩ dix̃ ds̃. fiat
lux. & facta. ẽ.lux: si recte in hac luce creatio
in telligit᷑ angłoꝵ ꝓfecto facti sunt participes
lucis aet̃nȩ : qđ ẽ ipsa in cõmutabilis sapien¬
tia dĩ. ꝑ quã facta sunt omĩa: quẽ dicimꝰ uni¬
genitũ dĩ filiũ. ut ea luce illuminati qͣ creati¬
fierent lux & uocarent᷑ dies participatione
in cõmutabilis lucis & diei: qđ ẽ. uerbũ dei
ꝑ qđ & ipsi & omĩa facta sunt. Lum̃ qͥppe dĩ

Expanded text:
est, in quo firmamento quarto die facta sunt sidera: est, in quo firmamento quarto die facta sunt sidera: nimirum ergo si ad istorum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa lux quae diei nomen accepit, cujus unitas ut commendaretur non est dictus dies primus, sed dies unus; nec alius est dies secundus, aut tertius, aut caeteri, er senariam uel septenariam cognitionem: senariam scilicet operum, quae fecit deus, at septimam quietis dei. cum enim dixit deus: fiat lux, facta est lux; si recte in hac luce creatio intellegitur angelorum, profecto facti sunt participes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia dei, per quam facta sunt omnia, quem dicimus unigenitufierent lux et vocarentur dies, participatione incommutabilis lucis et diei quod est verbum Dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. Lumen quippe
Abbreviated transcription (Latin):
creata sunt. Etiã hic aꝑtissime a dõ factos. eẽ.
angłos diuinitꝰ dictũ .ẽ. cũ eis int̃ cȩt̃a cęlestia
cõmemoratis in fert᷑ ad om̃ia: ipse dix̃ & facta
sunt. Quis porro audebit opinari pꝰ om̃ia ista
quȩ sex dieb enumerata sunt angłos factos:
S & si quis quã ita desipit: redarguit istam uanita¬
tẽ illa scriptura paris auctoritãtis. ubids̃ dicit.
Quando facta sunt syđa : laudauer̃ me uoce
magna om̃s angłi mei. Iam gͦ erant angłi qͦͣn¬
do facta st̃ srdera. lacta sunt aut̃ quarto die.
Nunqͥd nã gͦ die tercio factos. eẽ dicemꝰ : Absit.
Im ꝓmptu. ẽ. enĩ quid in illo die factũ sit. Ab
aquis utiq terra discreta. ẽ. & distinctas su ge¬
neris species duo ista elementa sumpser̃: & ꝓ
dux̃ terra qͥcqͥd ei radicitꝰ ad heret. Nunqͥo nã
scđo : ne hoc qͥdẽ. Tunc enĩ firmam̃tũ factũ . ẽ.
int̃ a qͥs suꝑiores & inferiores. cȩlũq appellatũ

Expanded text:
iam hic apertissime a Deo factos esse angelos diuinitus dictum est. cum eis inter cetera caelestia commemoratis infertur ad omnia: Ipse dixit, et facta sunt. Quis porro audebit opinari post omnia ista, quae sex diebus enumerata sunt, angelos factos? Sed etsi quisquam ita desipit, redarguit istam uanitatem illa scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit: Quando facta sunt sidera, laudauerunt me uoce magna omnes angeli mei. Iam ergo erant angeli, quando facta sunt sidera. Facta sunt autem quarto die. Numquidnam ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promtu est enim, quid illo die factum sit. Ab aquis utique terra discreta est et distinctas sui generis species duo ista elementa sumserunt et produxit terra quidquid ei radicitus inhaeret. Numquidnam secundo? Ne hoc quidem. Tunc enim firmamentum factum est inter aquas superiores
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ inuicẽq ꝑmixtas exortu & excursu
& debitis finib quantũ ualuero dis putarȩ
eius ipsius dñi & regis nr̃i ubiq opitulatione
fretꝰ aggrediar : primũq dicã quẽ ad modũ
exordia duarũ istarũ ciuitatũ in angłorũ di¬
uersitate p̃cesserint. Magnũ . ẽ. & ad modũ

Expanded text:
diximus inuicemque permixtas, exortu et excursu diximus inuicemque permixtas, exortu et excursu et debitis finibus, quantum ualuero, disputare eius ipsius domini et regis nostri ubique opitulatione fretus adgrediar, primumque dicam, quem ad modum exordia duarum istarum ciuitatum in angelorum diuersitate praecesserint. CA
Abbreviated transcription (Latin):
modi testimoniis quȩ om̃ia cõme morare ni¬
mis longũ . ẽ. didicimꝰ. eẽ. quandã ciuitatem
dĩcuiꝰ cues. eẽ. concupimꝰ illo amore quem
nob̵ eiꝰ conditor inspirauit. Huic conditori
scẽ ciuitatis ciues t̾renȩ ciuitatis dõs suos
p̃fer̃. ignorantes eũ. eẽ. dm̃ dõꝵ ñ deorum
tabili om̃ib cõmuni luce priuati & obhoc ad
quandã egenã potestatẽ redacti suas quodã
mͦ priuꝰ tas potentias consectant᷑. honoresq
diuinos ad eceptis subditis quer̃: s deoꝵ pioꝵ
atq scõrũ. qͦi potius se ipsos uni subde quã mul¬
tos sibi. potiusq dm̃ colere. quã ꝓdõ delectan¬
tur coli. Sed huius sc̃ẽ ciuitatis inimicis: xͨ. su¬
ꝑiorib libris quantũ potuimꝰ dño & rege nr̃o
ad iuuante respondimus. Nunc uero qͥd a me
iã ex pectetur agnoscens. meiq ñ immemor
debiti. de duarũ ciuitatũ. t̃renȩ scilicet & cȩ¬
lestis quas in hoc interim scło ꝑplexas qͦdã mͦ

Expanded text:
mnia commemorare nimis longum est, didicimus esse quandam ciuitatem Dei, cuius ciues esse concupiscimus illo amore, quem nobis illius conditor inspirauit. Huic conditori sanctae ciuitatis ciues terrenae ciuitatis deos suos praeferunt ignorantes eum esse Deum deorumtabili omnibusque communi luce priuati et ob hoc ad quandam egenam potestatem redacti suas quodam modo priuatas potentias consectantur honoresque diuinos a deceptis subditis quaerunt; sed deorum piorum adque sanctorum, qui potius se ipsos uni subdere quam multos sibi, potiusque Deum colere quam pro Deo coli delectantur. Sed huius sanctae ciuitatis inimicis decem superioribus libris, quantum potuimus, domino et rege nostro adiuuante respondimus. Nunc uero quid a me iam expectetur agnoscens meique non inmemor debiti de duarum ciuitatum, terrenae scilicet et caelestis, quas in hoc interim saeculo perplexas quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
centenũ. unoqͦq eoꝵ ꝑueniente multi remaneant qͥ
erui iã de pęnis illoꝵ int̃cessione ñ possint. & in eis
inueniat᷑ qͥsqͥs sibi spem fructꝰ alieni temeritate ua¬
nissima pollicet᷑. Haec me illis respondisse suffece¬
rit qͥ sacrarũ lit terarũ qͣs cõmunes habemꝰ aucto¬
ritatẽ ñ sꝑnunt : sed eas intelligendo ñ qͦd ille lo¬
quunt᷑ sed hoc potius putant futurũ. ẽẽ. qͦd ipsi uo¬
lunt. Hac itaq responsione reddita : librũ sic̃ pro¬
mi simus termiNa MVS

Expanded text:
centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissima pollicetur. Haec me illis respondisse suffecerit, qui sacrarum litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intellegendo non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi uolunt. Hac itaque responsione reddita librum, sicut promisimus, terminamus
Abbreviated transcription (Latin):
do & instando uigilantiꝰ ad hibet᷑. & faciendi de mã¬
mona iniqͥtatis scõs amicos cura ñ sꝑnit᷑. Uerũ ista
lib̾atio quȩ fit. siue suis qͥb sorationib siue int̾ce¬
fuerit missus. pꝰ qͣntũ cũq tẽpus inde eruat᷑. Nã & illi
qͥ putant sic intelligendũ. eẽ. qͦd scriptũ ÷ afferre
trã bonã uberẽ fructũ. aliã trigenũ. aliã sexagenũ.¬
aliã centenũ. ut scĩ ꝓ suorũ diuersitate meritoꝵ. alii
trigenos homines. libent. alii sexagenos alii centenos
hoc indie udici futurũ suspicari solent. ñ pꝰ uidiciũ
Qua opinione qͥdã cũ uidet homines impunitatẽ sibi
ꝑuersissime pollicentes. eo qͦd om̃s isto mͦ ad lib̾ationẽ
ꝑtinere posse uideant᷑. elegantissime respondisse
ꝑ hibet᷑. bene potius. eẽ uiuendũ. ut int̾̃ eos qͥsq reꝑi
cito ad numerũ suũ uel trigenũ. uel sexagenũ ud

Expanded text:
do et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mado et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mamona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. uerum ista liberatio, quae fit siue suis quibusque orationibus siue interceum, non ut, cum fuerit missus, post quantumcumque tempus inde eruatur. nam et illi qui putant sic intellegendum esse quod scriptum est, afferre terram bonam uberem fructum, aliam tricenum, aliam sexagenualiam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse uideantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque repcito ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel
Abbreviated transcription (Latin):
possit ꝓmerendo efficit. Sed qͥs iste sit modus & q̃ sint
ipsa peccata quȩ ita impediunt ꝑuentionẽ ad regnũ
dulgentiã: difficillimũ ÷ inuenire. periculosũ ÷ de¬
finire. Ego certe usq ad hoc tẽpus cũ inde satagerẽ:
ad eorũ indaginẽ ꝑuenire ñ potui. Et fortassis ꝓpc̃ ea
latent: ne studiũ ꝓficiendi. ad om̃ia cauenda peccata
pigrescat: qm̃ si scirent᷑. quȩ uel qͣlia sint delicta pro
qͥb etiã ꝑmanentib nec ꝓuectu uitȩ melioris absũp¬
tis in t̃cessio sit inqͥrenda & sꝑanda iustorũ: eis secu¬
ra se obuolueret humana segͥnitia: nec euolui talib
implicam̃tis ulliꝰ uirtutis expeditione curaret. sed
tantũ mͦ quȩreret aliorũ meritis lib̾ari. qͦs amicos
sibi de mãmona iniqͥtatis elemosinarũ largitate fecis¬
set. Nunc uͦ &uenialis iniqͥtatis etiã si ꝑseueret igno¬
rat᷑ modus ꝓ fecto & studiũ in meliora ꝓficiendi oran¬

Expanded text:
possit, promerendo efficit. Sed quis iste sit modus, et quae sint possit, promerendo efficit. Sed quis iste sit modus, et quae sint ipsa peccata, quae ita impediunt perventionem ad regnum dulgentiam, difficillimum est inuenire, periculosissimum definire. ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem, ad eorum indaginem peruenire non potui. et fortassis propterea latent, ne studium proficiendi ad omnia cauenda peccata pigrescat; quoniam si scirentur quae uel qualia sint delicta, pro quibus etiam permanentibus nec prouectu uitae melioris absumtis intercessio sit inquirenda et speranda iustorum, eis secura se obuolueret humana segnitia nec euolui talibus implicamentis ullius uirtutis expeditione curaret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis liberari, quos amicos sibi de mamona iniquitatis elemosynarum largitate fecisset. nunc uero dum uenialis iniquitatis, etiam si perseueret, ignoratur modus, profecto et studium in meliora proficiendi oran
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipiscendã eis ipsa sufficiat. nisi eoꝵ meritis qͥos
amicos fecerinit miscđiã conseqͣnt᷑. Mirari aut̃ soleo
etiã apud uirgiliũ reꝑiens istã dñi sententiã ubi¬
ait. facite uob̾ amicos de mãmona miqͥtatis ut &
ipsi recipiant uos in tab̃nacula ȩt̃na. Ciu est & illa
simillima qͥ recipit ꝓpħam in nomine ꝓpħȩ merce¬
dẽ ꝓpħȩ accipiet. Et qͥ recipit iustũ in nomine iusti
mercedẽ iusti accipiet. Nã cũ elrsios cãpos poeta
ille describ̾et. ubi putant habitare animas beatoꝵ.
ñ solũ ibi posuit eos qͥ meritis ꝓpͥis ad illas sedes ꝑ¬
uenire potuer̃ : sed adiecit atq ait. Quiq sibi memo¬
res alios fecere merendo. Id ÷ qͥ ꝓmeruer̃ alios eosq
sui memores ꝓmerendo fecer̃. Prorsus tanqͣm eis di¬
cerent qͦd freqͥentat᷑ ore xp̃iano cũ se cuiq scõꝵ humi¬
lis qͥsq cõm̃dat & dicit. memor mei esto. atq icl ut. eẽ

Expanded text:
adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis, quos adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis, quos amicos fecerint, misericordiam consequantur. Mirari autem soleo etiam aput Vergilium reperiri istam Domini sententiaait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant vos in tabernacula aeterna. Cui est illa simillima: Qui recipit prophetam in nomine prophetae mercedem prophetae accipiet, et qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet . Nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos, qui propriis meritis ad illas sedes pervenire potuerunt, sed adjecit, atque ait, Quique sui memores alios fecere merendo; id est, qui promeruerunt alios, eosque sui memores promerendo fecerunt. Prorsus tanquam eis dicerent, quod frequentatur ore Christiano, cum se cuique sanctorum humilis quisque commendat, et dicit, Memor mei esto: atque ut id esse
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. qͦd ñ sint his morib p̃diti ut eis lib̾andis sine suf
fragio sua possit uita sufficere. ac ꝑ hoc multo ampliꝰ
meis suꝑ exaltat miscđia udiciũ. Nec tam̃ idõ putan¬
dus ÷ qͥsq sceleratissimꝰ neqͣqͣm uita uel bona uel tole¬
rabilior& mutatꝰ recipi in tab̵nacula ȩt̃na qm obse¬
cutꝰ ÷ scĩs de mãmona iniqͥtatis. id ÷ de pecunia uel
diuitiis qͦȩ male fuerant ad qͥsitȩ. aut etiã sibene ñ
tam̃ ueras sed qͣs iniqͦs putat. eẽ diuitias. qm nescit
qͦȩ s̃ uere diuitiȩ qͥbus illi abundant qͥ & alios reci¬
piunt in tab̃nacula ȩc̃na. Est itaq qͥdã uitȩ modꝰ nec
tam male ut his qͥ ea uiuunt nichil ꝓsit ad capessen¬
dũ regnũ celoꝵ largitas elemosinarũ. qͥb etiã iustoꝵ
sustentat᷑ in opia. & fiunt amici qͥ in tab̃nacula ȩt̃na
suscipiant: nec tam bone. ut ad tantã beatitudinẽ

Expanded text:
est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffest quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere, ac per hoc multo amplius in eis superexsultat misericordia iudicio. Nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus, nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus, recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mammona iniquitatis, id est de pecunia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiamsi bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse diuitias, quoniam nescit quae sint uerae diuitiae, quibus illi abundant, qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. Est itaque quidam uitae modus nec tam malae, ut his qui eam uiuunt nihil prosit ad capessendum regnum caelorum largitas elemosynarum, quibus etiam iustorum sustentatur inopia et fiunt amici qui in tabernacula aeterna suscipiant, nec tam bonae, ut ad tantam beatitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
remittendũ aliis qͦd in eos qͥsq peccauerit in ex¬
orabiles fuerint. cũ dicat dñs si aut̃ ñ dimiseritis
hominib neq pat̾ ur̃ dimit tet uobis. Ad hoc eñi ua
let qͦd iacob apłs ait. uidiciũ futurũ sine miscđia
illi qͥ ñ fecit miscđiã. Uenire qͥppe debet inm̃tẽ
etiã seruus ille. cui debitori dñs eiꝰ relaxauit.x ͤ.
milia talentorũ quȩ pꝰ ea ussit ut redđet: qͥa ipse
ñ misertꝰ ÷ conserui sui. qͥ debebat ei .c. denarios. In his
gͦ qͥ filii s̃ ꝓmissionis. & uasa miscđiȩ ualet qͦd ait
dẽ a płs consequent̃ ad iungens. Suꝑ exaltat aut̃ mĩa¬
qͦq recipiant in tab̵nacula ȩt̃na. a qͥb: amici facti s̃
de mãmona iniqͥtatis ut tales. eẽnt. miscđia lib̵ati¬
sunt ab illo qͥ uistificat impiũ. imputans mercedẽ
apłs qͥ dioc̃. Miscđiã consecutꝰ sũ ut fidelis. ẽem. Illi
qͥ recipiunt᷑ a talib: in tabernacula aet̾na: fatendũ

Expanded text:
remittendum aliis, quod in eis quisque peccauerit, inexremittendum aliis, quod in eis quisque peccauerit, inexorabiles fuerint, cum dicat Dominus: Si autem non dimiseritis hominibus, neque Pater uester dimittet uobis. Ad hoc enim uaetiam Iacobus apostolus ait, iudicium futurum sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. Venire quippe debet in mentem etiam seruus ille. cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum. quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. In his ergo, qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae. ualet quod ait idem apostolus consequentquoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mamona iniqsunt ab eo qui justificat impium, imputans mercedem onsecutus sum, ut fidelis essem. Illi autem, qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. & pat̃ ur̃ dimittet uob qͣliacũq peccata:¬
sed ait. peccata ur̃a. Cotidianã qͥppe orationẽ doce¬
bat: & iustificatis utiq discipłis loquebat᷑. Qͥd ÷ gͦ
peccata ur̃a. nisi peccata sine qͥb nec uos erits qui
iustificati & scĩficati estis : ubi gͦ illi qͥ ꝑ hanc orati¬
uob̾ ꝑ arua sed peccata ur̃a: ibi nos consid̾antes qͥli¬
b loquebat᷑. & audientes dictũ peccata ur̃a. nichil
aliud debemꝰ existimare quã parua qm̃ taliũ iã
ñ erant magna. Uerũ tam̃ nec ipsa magna aqͥbus
om̃ino mutatis in meliꝰ morib recedendũ . ẽ. dimit¬
tunt᷑ orantib nisi fiat qd ibi dr̃. sic̃ & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Si enĩ minima peccata sine qͥb ñ. ẽ.
etiã uita iustorũ alit̾ ñ remittunt᷑ : qͣnto magis mul¬
tis & magnis criminib in uoluti etiã si ea ꝑpętrare
iã desinant. nullã indulgentiã consequent᷑. si ad

Expanded text:
hominibus, et paterhominibus, et patersed ait, peccata vestra. Quotidianam quippe orationem docebat, et justificatis utique discipulis loquebatur. Quid est ergo, peccata vestra, nisi peccata sine quibus nec vos eritis, qui justificati et sanctificati estis? Ubi ergo illi, qui per hanc oratiimittet uobis parua\\ sed peccata uestra: ibi nos considerantes qualibus loquebatur et audientes dictum peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam panon erant magna. uerum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orationibus, nisi fiat quod ibi dicitur: sicut et nos dimittimus debetiam uita iustorum, aliter non remittuntur: quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiamsi ea perpetrare iam desinant, nullam indulgentiam consequuntur. si ad
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. Sed qͥa fiunt peccata idõ dr̃: ñ ut idõ fiant qͥa
dr̃. E hanc enĩ nob̵ uoluit saluator ostende qͣntum¬
libet iuste in huiꝰ uite caligine atq infirmitate
uiuamꝰ ñ nobis de . ẽẽ. peccata ꝓ qͥb dimittendis
debeamꝰ orare: & eis qͥ in nos peccant ut & nob̃ ignos¬
cat᷑ ignoscere. Non itaq ꝓpt̃̾ea dñs ait. si dimiseri¬
tis peccata hominib dimittet uobis & pat̾ur̃ pec¬
cata ur̃a: ut de hac oratione confisi. securi cotidia¬
na scelera faceremꝰ. uel potentia qͣ ñ timeremꝰ homi¬
nũ leges. uel astutia qͣ ipsos homines falleremꝰ: s
ut ꝑ illã disceremꝰ ñ putare nos. eẽ sine peccatis
etiã si a criminib. eẽmꝰ. immunes: sic̃ etiã legis ue¬
teris sacerdotes hoc ipsũ ds̃ de sacrificiis ad moniuit
quȩ iussit eos pͥmũ ꝓsius. de inde ꝓpopłi offerre pec¬
catis. Nã & ipsa uerba tanti magistri & dñi nr̃i uigi¬
lant̃ intuenda s̃. Non enĩ ait. si dimiseritis peccata

Expanded text:
d quia fiunt peccata, ideo dicitur, non ut ideo fiant, quia dicitur. per hanc enim nobis uoluit saluator ostendere, quantumlibet iuste in huius uitae caligine atque infirmitate uiuamus, non nobis deesse peccata, pro quibus dimittendis debeamus orare et eis qui in nos peccant, ut et nobis ignoscatur, ignoscere. non itaque propterea dominus ait: si dimiseritis peccata hominibus, dimittit uobis pater uester peccata uestra, ut de hac oratione confisi securi cotidiana scelera faceremus uel potentia, qua non timeremus hominum leges, uel astutia, qua ipsos homines falleremus; sed ut per illam disceremus non putare nos esse sine peccatis, etiam si a criminibus essemus immunes; sicut etiam legis ueteris sacerdotes hoc ipsum deus de sacrificiis admonuit, quae iussit eos primum pro suis, deinde pro populi offerre peccatis. nam et ipsa uerba tanti magistri et domini nostri uigilanter intuenda sunt. non enim ait: "si dimiseritis peccata
Abbreviated transcription (Latin):
guit ac refellit. Niniuite qͥppe in hac uita
eger̃ pęnitentiã. & idõ fructuosã uelut in hoc agro
seminantes in qͦ ds̃ uoluit cũ lacrimis seminari. qͦd
pꝰ ea cũ gaudio meteret᷑. Et tam̃ qͥs negabit qͦd dñs p̃¬
dix̃ in eis fuisse cõpletũ : nisi parũ aduertat qͦemato
modũ peccatores ds̃ ñ solũ iratꝰ uerũ etiã miseratꝰ
euertat : łuertunt᷑ enĩ peccatores duob modis.
aut sic̃ sodomite ut ꝓpeccatis suis ipsi puni¬
ant̾ : aut sic̃ niniuitȩ. ut ipsa  peccata pȩni¬
tendo destruant᷑. Pactũ ÷ gͦ qͦd p̃dix̃ ds̃¬

Expanded text:
guit ac refellit. Nineuitae quippe in hac uita guit ac refellit. Nineuitae quippe in hac uita egerunt paenitentiam et ideo fructuosam, uelut in hoc agro seminantes, in quo Deus uoluit cum lacrimis seminari, quod postea cum laetitia meteretur; et tamen quis negabit, quod Dominus praedixit in eis fuisse conpletum, nisimodum peccatores Deus non solum iratus, verum etiam miseratus evertat? Evertuntur enim peccatores duobus modis, aut sicut Sodomitae, ut pro peccatis suis ipsi homines puniantur, aut sicut Ninivitae, ut ipsa hominum peccata poenitendo destruantur. Factum est ergo quod p
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã usq ad illa impioꝵ torm̃ta ꝓtende : sal¬
tim sir intelligant : ut manente in eis ira dĩ quae
in ȩt̃no ÷ p̃nuntiata supplicio ñ contineat ds̃ in hac
ira sua miserationes suas & faciat eos ñ tanta qͣn¬
ta digni s̃ pęnarũ atrocitate cruciari: ñ ut eas pȩ¬
nas uel nũquã sub eant uel aliqͦndo finiant: sed ut
eas mitiores quã merita sunt eorũ leuioresq pati¬
ant᷑. Sic enĩ & ira dĩ manebit : & in ipsa ira sua mi¬
serationes suas ñ continebit. Q od qͥdẽ ñ idõ confir¬
mo: qm̃ ñ resisto. Cȩterũ eos qͥ putant minacit̾ potiꝰ
quã ueracit᷑ dictũ. discedite ame maledicti
in ignẽ ȩt̃nũ. & ibunt isti in suppliciũ ȩt̃nũ
& cruciabunt᷑ in scła scłoꝵ. & uermis eoꝵ ñ mori¬
etur. & ignis ñ ex tinguet᷑. & ceta huiꝰ modi: ñ tã
ego quã scriptura ipsa diuina
planissime atq plenissime reda&¬

Expanded text:
sententiam usque ad illa impiorum tormenta protendere, salsententiam usque ad illa impiorum tormenta protendere, saltem sic intelligant, ut, manente in eis ira Dei, quae in aeterno est pronuntiata supplicio, non contineat Deus in hac ira sua miserationes suas, et faciat eos non tanta quanta digni sunt poenarum atrocitate cruciari; non ut eas poenas vel nunquam subeant, vel aliquando finiant, sed ut eas mitiores quam merita sunt eorum levioresque patiantur. Sic enim et ira Dei manebit, et in ipsa ira sua miserationes suas non continebit. Quod quidem non ideo confirmo, quoniam non resisto. Ceterum eos, qui putant minaciter potius quam ueraciter dictum: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, et: Ibunt isti in supplicium  Vermis eorum non morietur et ignis non exstinguetur, et cetera huius modi, non tam ego, quam ipsa scriptura diuina planissime adque plenissime redar
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit. Et dixci. nunc cȩpi. hȩc̃ immutatio deocterȩ
ecelsi. Eoc posuit ꝓfecto qͥd dicerit nunqͥd conti¬
nebit inira sua miserationes suas:: Ira enĩ dĩ ÷ etiã
ista uita mortalis. ubi homo uanitati similis factꝰ ÷
dies eiꝰ uelut umbra p̃tereunt. In qͦ tam̃ ira ñ obli¬
uiscet᷑ misereri dĩ. faciendo solẽ suũ oriri suꝑ bonos
& malos & pluendo suꝑ iustos & in uistos. ac sic ñ
continet inira sua miserationes suas: maximeq in eo
qͦd ex p̃ssit. hic psalmꝰ dicendo. nunc cȩpi. hȩc. ẽ. im¬
mutatio deacterȩ ex celsi. qm̃ in hac ipsa erũ noissi¬
ma uita quȩ ira dĩ ÷ uasa miscđiȩ mutat in melius.
qͣmuis ad huc in huiꝰ corruptionis maneat ira eiꝰ qͥa¬
nec in ipsa ira sua continet miserationes suas. cũ gͦ
cesse etiã illic intelligi ubi ñ ꝑtinentes ad ciuitatẽ
dĩ sẽpit̾no supplicio pumentur. Sed qͥb placet istã

Expanded text:
subiecit: Et dixi: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae subiecit: Et dixi: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae Excelsi. Exposuit profecto quid dixerit: Numquid continebit in ira sua miserationes suas? Ira enim Dei est etiam ista uita mortalis, ubi homo uanitati similis factus est: dies eius uelut umbra praetereunt. In qua tamen ira non obliuiscitur misereri Deus, faciendo solem suum oriri super bonos et malos et pluendo super iustos et iniustos, ac sic non continet in ira sua miserationes suas; maximeque in eo, quod expressit hic psalmus dicendo: Nunc coepi, haec est inmutatio dexterae Excelsi, quoniam in hac ipsa aerumnosissima uita, quae ira Dei est, uasa misericordiae mutat in melius, quamuis adhuc in huius corruptionis miseria maneat ira einec in ipsa ira sua continet miserationes suas. Cum ergcesse etiam illic intelligi, ubi non pertinentes ad civitatem Dei sempiterno supplicio punientur. Sed quibus placet istam
Abbreviated transcription (Latin):
aliis econtrario discedite ame maledicti in ignẽ ae¬
t̃nũ : qͥ paratꝰ ÷ diabolo & angłis eiꝰ. & ierint ĩsti in
suppliciũ ȩt̃nũ. iusti aut̃ inuitã et̃nã. nimie p̃sũpti¬
ons. ẽ dicere cuiquã eoꝵ et̾nũ suppliciũ ñ futurũ
qͦs ds̃ ituros in suppliciũ dixx̃ et̃nũ. & ꝑ huiꝰ p̃sũpti¬
onis ꝑsuasionẽ facere ut de ipsa qͦq uita desꝑet᷑
uel dubitet᷑ ȩt̃na. Nemo itaq sic intelligat psalmũ
canentẽ. nũ qͥd obliuiscet᷑ misereri ds̃. aut contine¬
bit in ira sua miserationes suas. ut opinet᷑ de om̃ib
bonis uerã. de malis falsã: aut de bonis hominibus
& malis angłis uerã : de malis aut̃ hominib: falsã
dĩ.eẽ sententiã. Hoc enĩ qͦd ait psalmꝰ ad uasa miscđiȩ
ꝓpħa qͥ cũ dicisset. nunqͥd obliuiscet᷑ mnisereri ds̃.
aut continebit in ira sua miserationes suas. continuo

Expanded text:
aliis e contrario: Discedite a me, maledicti, in ignem aealiis e contrario: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, et ierint isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam: nimiae praesumtionis est dicere cuiquam eorum aeternum supplicium non futurum, quos Deus ituros in supplicium dixit aeternum, et per huius praesumtionis persuasionem facere, ut de ipsa quoque uita uel desperetur uel dubitetur aeterna. Nemo itaque sic incanentem, Numquid obliviscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas ? ut opinetur de hominibus bonis veram, de malis falsam, aut de bonis hominibus et malis angelis veram, de malis autem hominibus falsam Dei esse sententiam. Hoc enim quod ait Pta, qui cum dixisset: Numquid obliuiscetur misereri Deus aut continebit in ira sua miserationes suas? continuo
Abbreviated transcription (Latin):
diat᷑ eccłia & filii e fficiant᷑ ȩccłiȩ. Si qͥ aut̃ usq ad
mortẽ habebunt cor impenitens. nec exc inimicis con¬
aboli cõputant᷑. qͥ cũ. eẽt incorpore ñ. ẽ. trans latꝰ ad
b ȩt̃no igne puniendis quȩ causa. ẽ. ut neq nunc neq
tunc oret᷑ ꝓ angłis malis. quȩ itidẽ causa ẽ. ut qͣm¬
uis ꝓ hominib tam̃ iã nec nunc oret᷑ ꝓ in fidelibus.
impusq defunctis. Nã ꝓde fuctis qͥdã uel ipsius
incorpore male gesta.ẽ. ut tali miscđia iudicentur
digni ñ. eẽ: nec usq ad eobene ut talẽ miscdiã reꝑi¬
ant᷑ necessariã ñ hab̾e : sic̃ etiã facta resurrectione
hoc scło neq in futuro: nisi. eẽnt qͥb & si ñ isto tam̃
tam̃ remitait᷑ in futuro. Sed cũ dictũ fueritꝰ iudice ui¬
uoꝵ atq mortuoꝵ. uenite benedicti patris mei. possi¬
dete paratũ uobis regnũ a constitutione mundi. &

Expanded text:
diatur ecclesia et filii efficiantur ecclesiae. Si qui autem usque ad diatur ecclesia et filii efficiantur ecclesiae. Si qui autem usque ad mortem habebunt cor inpaenitens nec ex inimicis conaboli conputatur, qui cum esset in corpore non est translatus ad  ut neque nunc neque tunc oretur pro angelis malis; quae itidem causa est, ut, quamuis pro hominibus, tamen iam nec nunc oretur pro infidelibus inpiisque defunctis. Nam pro defunctis quibusdam uel ipsius in corpore male gesta est, ut tali misericordia iudicentur digni non esse, nec usque adeo bene, ut talem misericordiam reperiantur necessariam non habere; sicut etiam facta resurrectione hoc saeculo, neque in futuro , nisi essent quibus, etsi non in isto, tamen remittetur in futuro. Sed cum dictum fuerit a Judice vivorum atque mortuorum, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum uobis regnum a constitutione mundi, et
Abbreviated transcription (Latin):
malis angłis qͦs suos nouit inimicos: eadẽ ipsa can¬
sa.ẽ. quã fiet ut in illo tunc udicio etiã ꝓhominib
ȩt̃no igne cruciandis quã uis ꝑfecta sit sc̃ĩtate non
oret. Nunc enĩ ꝓpt̃ ea ꝓ eis orat qͦs in genere huma¬
no habet inimicos : qͥa tẽpus ÷ penitentiȩ frucauioe
Nã qͥd maxime ꝓeis orat: nisi ut ds̃ illis sic̃ dici¬
apłs pęnitentiã & resipiscant de diaboli laqueis
a qͦ captiui tenent᷑ scđm ipsius uoluntatẽ : Demiꝙ
si de aliqͥb ita certa. eẽt ut qͥ sint illi etiã nossẽ
qͥlicet ad huc in hac uita sint constituti tam̃ p̃destinati
sunt in ȩt̃nũ ignẽ ire cũ diabolo: tam ꝓeis ñ oraret
quã nec ꝓipso. Sed qͥa de nullo certa. ẽ: orat bm̃ib dũ¬
taxat hominib inimicis suis in hoc corpore constitu¬
as nec tam̃ ꝓ om̃ib eacaudit᷑. Prohis enĩ solis exaudit᷑.

Expanded text:
malis angelis, quos suos esse nouit inimicos, eadem ipsa caumalis angelis, quos suos esse nouit inimicos, eadem ipsa causa est, qua fiet ut in illo tunc iudicio etiam pro hominibus aeterno igne cruciandis, quamuis perfecta sit sanctitate. non oret. Nunc enim propterea pro eis orat, quos in genere humano habet inimicos, quia tempus est paenitentiae fructuosae. Nam quid maxime pro eis orat, nisi ut det illis Deus, sicoli laqueis, a quo captiui tenentur secundum ipsius uoluntatem? Denique si de aliquibus ita certa esset, ut qui sint illi etiam nosset, qui licet adhuc in hac uita sint constituti, tamen praedestinati sunt in aeternum ignem ire cum diabolo: tam pro eis non oraret, quam nec pro ipso. Sed quia de nullo certa est, orat pro omnibus dumtaxat hominibus inimicis suis in hoc corpore constitutis; nec tamen pro omnibus exauditur. Pro his enim solis exauditur.
Abbreviated transcription (Latin):
tanto magis orantiũ ꝓinimicis suis: qͣnto s̃ utiq
sanctiores : eoꝵq efficatior. ẽ. oratio. & ex auditi¬
oneꝰ dignior. iã nullũ habentiũ om̃ino peccatum.
re ualentib mundissimis & miscđissimis p̃cib etã
pangłis ñ orabunt qͥb paratꝰ ÷ ignis ȩt̃nus. ut ds̃
sententiã suã mitiget & reflectat in meliꝰ. eosq ab
illo igne faciat alienos : anerit forsitan qͥsquã qui
& hoc futurũ. eẽ. p̃sumat. affirmans etiã scõs an¬
głos simul cũ scĩs hominib qͥ tunc eqͦles er̃ angłis
dĩ ꝓdãnandis & angłis & bominib oraturos. ut mi¬
sericordia ñ patiant᷑ qͦd ueritate merent᷑ pati: qͦd
nemo sane fidei diaẽ: nemo dicturꝰ. ẽ. Alio quin nulla
causa . ẽ. cur ñ etiã nunc ꝓdiabolo & angłis eius
oret ȩccłia quã magister d̃ ꝓ inimicis suis iussit
orare. Hȩc gͥ causa qͣ fit ut nunc eccłia ñ oret pro

Expanded text:
tanto magis orantium pro inimicis suis, quanto sunt utique tanto magis orantium pro inimicis suis, quanto sunt utique sanctiores, eorumque efficacior est oratio et exauditione Dei dignior, iam nullum habentium omnino peccatum. issimis precibus, etiam pro angelis non orabunt, quibus paratus est ignis aeternus, ut Deus sententiam suam mitiget, et reflectat in melius, eosque ab illo igne faciat alienos? An erit forsitan quisquam, qui et hoc futurum esse praesumat, affirmans etiam sanctos Angelos simul cum sanctis hominibus, qui tunc aequales erunt angelis Dei, pro damnandis et angelis et hominibus oraturos, ut misericordia non patiantur, quod ueritate merentur pati? Quod nemo sanae fidei dixit, nemo dicturus est. Alioquin nulla causa est, quur non etiam nunc pro diabolo et angelis eius oret ecclesia, quam magister Deus pro inimicis suis iussit orare. Haec igitur causa, qua fit ut nunc ecclesia non oret pro
Abbreviated transcription (Latin):
et̃nã cređe sine fine : cũ xẽc eodẽ ipso loco inuna
eadẽq sententia dixerit utrũq cõplexus: sic ibunt
isti i suppliciũ ȩt̃nũ. iusti aut̃ inuitã ȩt̃nã.Siutrũ¬
q ȩt̃nũ: ꝓ fecto aut utrũq cũ fine diuturnũ. aut
utrũq sine fine ꝑpetuũ debet intelligi: par pari
enĩ relata st̃. hinc in suppliciũ ȩt̃nũ. inde in uitã
ȩt̃nã : dicere aut̃ in hoc uno eodẽq sensu uita et̾na
sine fine erit. suppliciũ ȩt̃nũ finẽ habebit. multũ
absurdũ .ẽ. Unde qͥa uita ȩt̃na scõrũ sine fine erit:
suppliciũ qͦq ȩt̃nũ qͥb erit. finẽ ꝓculdubio ñ ha
bebit. Hoc aut̃ & ad uersus eos ualet. qͥ suas agentes
causas contͣ dĩ uenire uerba uelut miscđia maiore
conant᷑ : ut idõ uidelicet uera sint. qͥa ea quȩ dixit
homines passuros. eẽ. pati digni sunt: ñ qͥa passuris.

Expanded text:
aeternam credere sine fine, cum Christus eodem ipso loco, in una aeternam credere sine fine, cum Christus eodem ipso loco, in una eademque sententia dixerit utrumque conplexus: Sic ibunt isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam? Si utrumque aeternum, profecto aut utrumque cum fine diuturnum aut utrumque sine fine perpetuum debet intellegi. Par pari enim relata sunt, hinc supplicium aeternum, inde uita aeterna. Dicere autem in hoc uno eodemque sensu: \'Vita aeterna sine fine erit, supplicium aeternum finem habebit\' multum absurdum est. Unde, quia uita aeterna sanctorum sine fine erit, supplicium quoque aeternum quibus erit fi. Hoc autem et aduersus eos ualet, qui suas agentes causas contra Dei uenire uerba uelut misericordia maiore conantur, ut ideo uidelicet uera sint, quia ea, quae dixit homines esse passuros, pati digni sunt, non quia passuri
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio puniendi. qͣndo eos ęt̃nus ignis accipiet. ubi¬
libet tẽporis subtrahent᷑. ac ñ statim eneruabit᷑ fides.
qͣ credit᷑ sẽpit̃nũ dȩmonũ futurũ. eẽ. suppliciũ : Si
enĩ qͥb dicet᷑ discedite a me maledicti inignẽ ȩt̃nũ
qͥ paratꝰ ẽ. diabolo & angłis eiꝰ uel uniuersi uel aliqͥ
eoꝵ ñ sẽꝑ ibi er̃ : qͥd causȩ ÷ curdiabolus & angłi es
sẽꝑ ibi futuri. eẽ. credant᷑ : An forte dĩ sententia quȩ
in malos & angłos & homines ꝓferet᷑÷ in angłos uer
erit in homines falsa: Ita plane hoc erit si ñ qͦd ds̃
dix̃. sed qͦd suspicant᷑ homines plus ualebit. &ͦa fi¬
eri qͥa ñ potest: ñ argum̃tari aduersus dm̃ sed diu¬
no potius dũ tẽpus . e. debent parere p̃cepto qͥ sẽpit̃¬
no cupiunt carere supplicio. Deinde qͣle . ẽ. ȩt̾nũ sup¬
plicuĩ ꝓigne diuturni tẽporis existimare & uitam

Expanded text:
judicio puniendi, quando eos aetjudicio puniendi, quando eos aetlibet temporis subtrahentur, ac non statim eneruabitur fides, qua creditur sempiternum daemonum futurum esse supplicium? Si enim quibus dicetur: Discedite a me. maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, uel uniuersi uel aliqui eorum non semper ibi erunt, quid causae est quur diabolus et angeli eius semper ibi futuri esse credantur? An forte Dei sententia. quae in malos et angelos et homines proferetur, in angelos uera erit, in homines falsa? Ita plane hoc erit, si non quod Deus dixit, sed quod suspicantur homines plus ualebit. Quod fieri quia non potest, non argumentari aduersus Deum, sed diuino potius, dum tempus est, debent parere praecepto, qui sempiterno cupiunt carere supplicio. Deinde quale est aeternum supplicium pro igne diuturni temporis existimare et uitam
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã quã se dñs p̃nuntiauit iniudicio ꝓlaturũ.
atq dicturũ. Discedite a me maledicti in ignẽ ȩt̃nũ :
qͥ paratꝰ ÷ diabolo & angłis eiꝰ. Sic qͥppe ostendit ȩt̃ no
igne di abolũ & angłos eiꝰ arsuros. & qͦd scriptũ ÷
in apocalr psi: diabolus qͥ seducebat eos missus. ẽ. in
stagnũ ignis & sulphuris. qͦ & bestia & pseudo ꝓpħaͥ¬
& cruciabunt᷑ die & nocte in scła scłoꝵ. Qͦd ibi dictũ
ñ habet tẽporis. Quã obrẽ ꝓrsus nec alia causa nec
iustior atq manifestior inueniri potest cur uerissi¬
ma pietate teneat᷑ fixũ & immobile nullũ regressũ
ad iustitiã uitãq scõꝵ diabolũ & angłos eiꝰ habituros.
nisi qͥa scriptura quȩ neminẽ fallit dic̃ eis dm̃ ñ pe¬
ꝑcisse. & sic ab illo interim p̃dãnatos ut carcerib cali¬
ginis in feri retrusi traderent᷑ seruandi. atq ultimo

Expanded text:
sententiam, quam se Dominus praenuntiauit in iudicio prolaturum sententiam, quam se Dominus praenuntiauit in iudicio prolaturum adque dicturum: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angigne diabolum et angelos ejus arsuros. Et quod scriptum est in Apocalypsi: Diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris quo et bestia et pseudoprophetae cruciabunon habet temporis. Quam ob rem prorsus nec alia causa nec iustior adque manifestior inueniri potest, quur uerissima pietate teneatur fixum et inmobile nullum regressum ad iustitiam uitamque sanctorum diabolum et angelos eius habituros, nisi quia scriptura, quae neminem fallit, dicit eis Deum non pepercisse. et sic ab illo esse interim praginis inferi retrusi traderentur servandi, atque ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Iudiciũ futurũ sine miscđia ei qͥ ñ fecerit mi¬
sericordiã. Nec dixẽ dñs inqͥunt. magna uel parua.
sed dimittet uob̃ pat̾ ur̃ peccata ur̃a. si & uos dimi¬
seritis hominib. Ac ꝑ hoc putant etiã eis qͥ ꝑdite
uixerint donec claudant diẽ uitȩ huiꝰ extremũ ꝑ
hanc orationẽ qͥliacũq & qͣntacũq fuerint om̃ia
qͦtidie peccata dimitti. sic̃ ipsa qͦtidie frequentatur
oratio. si hoc tantũ mͦ custodire meminerint ut qͣndo
ab eis ueniã petunt. qͥ eos peccato qͣlicũq leser̃ ex cor¬
de climittant. Cũ ad hȩc om̃ia dõ donante respon¬
dero: liber iste claudendus . ẽ. ac pͥmũ quȩri oportet¬
atq cognosci cur eccłia ferre neqͥuerit hominũ dis xxͫ¬
putationẽ diabolo etiã pꝰ maximas & duturnissimas
tionẽ & regni cȩlaꝵ beatitudinẽ pꝰ qͣliacũq & qͥnta¬
cũq supplicia. qͣlib cũq & qͣntiscũq angłis inuider̃:
sed potius uider̃ diuinã uacuari uel in firmari posse

Expanded text:
s iudicium futurum sine misericordia ei, qui non fecit misericordiam. Nec dixit Dominus, inquiunt, magna uel parua, sed: Dimittet uobis pater uester peccata uestra, si et uos dimiseritis hominibus. Ac per hoc putant etiam eis, qui perdite uixerint, donec claudant diem uitae huius extremum, per hanc orationem, qualiacumque et quantacumque fuerint, omnia cottidie peccata dimitti, sicut ipsa cottidie frequentatur oratio, si hoc tantummodo custodire meminerint, ut, quando ab eis ueniam petunt, qui eos peccato qualicumque laeserunt, ex corde dimittant. Cum ad haec omnia Deo donante respondero, liber iste claudendus est. CAPUT XXIII. Contatque cognosci, cur Ecclesia ferre nequiverit hominum disputationem, diabolo etiam post maximas et diuturnissimas tionem et regni coelorum beatitudinem post qualiacumque et quantacumque supplicia qualibuscumque et quantiscumque angelis inuiderunt, sed potius uiderunt diuinam uacuari uel infirmari non posse
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ illis consulat. uel hoc in eis diligat qͥa menbra
sunt xp̃i: absit ut ista dilectio reꝑiat᷑ inlignis. foeno¬
& stipula consum̃da. sed ꝓrsus edificio aureo. arga¬
teo gemmeo. deputabit᷑. Q mͦ aut̃ potest eos plus a¬

Expanded text:
rendum illis consulat, uel hoc in eis diligat, quod membra rendum illis consulat, uel hoc in eis diligat, quod membra sunt Christi: absit ut ista dilectio reperiatur in lignis, feno, stipula consumenda. sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. Quo modo autem potest eos plus a
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ȩdificia siue aurea. siue fenea. suꝑ optimũ fin
aliis gaudiũ & de aliis inferat dãnũ. neutros tam̃
ꝑcdat in qͥb hȩc inueniet ꝓpt̾ stabile fundam̃tũ
Quicũq aut̃ ñ dico uxore᷑ cuiꝰ etiã cõmictione car¬
nis ad carnalẽ utit᷑ uoluptatẽ: sed ipsa quȩ ab huꝰ
modi delectationib aliena sunt nomina pietatis
humano more carnalit̃ diligendo xp̃o ante ponit
ñ eũ habet in fundam̃to. Et idõ ñ ꝑ ignẽ saluus ent.
sed saluus ñ erit : qͥa. ẽẽ. cũ saluatore ñ poterit. Qui
de hac aptissime loquens ait. Qͥ amat patrẽ aut
matrẽ plus quã me : ñ ÷ me dignꝰ. Et qͥ amat filiũ
aut filiã suꝑ me : ñ ÷ medignꝰ. Uerũ qͥ has necessitudi¬
malitq ipsis carere quã xẽo. si ad hunc fuerit ara¬
culũ tẽptationis ad ductꝰ. ꝑ ignẽ erit saluus. qͥa &
earũ amissione tantũ necesse . ẽ. urat dolor. quantũ

Expanded text:
tunc aedificia, siue aurea siue fenea, super optimum futunc aedificia, siue aurea siue fenea, super optimum fualiis gaudium, de aliis inferat damnum, neutros tamen perdat., in quibus haec inueniet, propter stabile fundamentum! Quicumque autem, non dico uxorem, cuius etiam commixtione carnis ad carnalem utitur uoluptatem, sed ipsa quae ab eius modi delectationibus aliena sunt nomina pietatis humano more carnaliter diligendo Christo anteponit, non eum habet in fundamento et ideo non per ignem saluus erit, sed saluus non erit, quia esse cum Saluatore non poterit, qui de hac re apertissime loquens ait: Qui\' amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus; et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus. Verum qui has necessitudimalitque ipsis. carere quam Christo, si ad hunc fuerit articulum tentationis adductus, per ignem erit saluus, quia et earum amissione tantum necesse est urat dolor, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
stipula con sumat᷑. alii uͦ sentiant qͥ eiꝰ modi secũ ae¬
dificia portauer̃. siue ibi tantũ. siue & hic & ibi.
siue idõ hic ut᷑ ibi scłaria qͣmuis adãnatione ueni¬
alia concremantẽ ignẽ transitoriȩ tribulationis
inueniant: ñ redarguo quia forsitan uerũ . ẽ. Pott
qͥppe ad istam tribulationẽ ꝑtinere etiã mors ipsi
carnis quȩ de pͥmi peccati ꝑpetratione concepta
qͦq sentiat᷑. ꝑ secutiones qͦq qͥb martrres coronas
sunt. & qͣs patiunt᷑ quicũq xp̃iani: ꝓbant utraq
eclificia uelut ignis. & alia consumunt cũ ipsis ae¬
dificatorib si xp̃m in eis ñ inueniunt fundam̃ti.
alia sine ipsis si inueniunt. qͥa licet cũ dãno salui
er̃ ipsi. alia uͦ. ñ con sumunt quia talia reꝑiunt q̃
maneant in ȩt̃nũ. Erit etiã in fine scłi tribulatio tẽ¬
pore antiap̃i : qͣlis nũquã ante fuit. Quã multa ẽ

Expanded text:
stipula consumatur; alii uero sentiant, qui eius modi secum aestipula consumatur; alii uero sentiant, qui eius modi secum aedificia portauerunt, siue ibi tantum, siue et hic et ibi, siue ideo hic ut non ibi saecularia, quamuis a damnatione uenialia. concremantem ignem transitoriae tribulationis inueniant: non redarguo, quia forsitan uerum est. Potest quippe ad istam tribulationem pertinere etiam mors ipsa carnis, quae de primi peccati perpetratione concepta atur. Persecutiones quoque, quibus martyres coronati sunt et quas patiuntur quicumque Christiani, probant utraque aedificia uelut ignis et alia consumunt cum ipsis aedificatoribus, si Christum in eis non inueniunt fundamentum; alia sine ipsis. si inueniunt, quia licet cum damno salui erunt ipsi; alia uero non\' consumunt, quia talia reperiunt quae maneant in . aeternum. Erit etiam in fine saeculi tribulatio tempore Antichristi, qualis numquam antea fuit. Quam multa erunt
Abbreviated transcription (Latin):
alios aut̃ alit̃ : id ÷ ut qͦd ȩclificauer̃ arcdeat. dãnũq
salui fient: ꝓfecto & ad dexterã stabunt. & cũ cȩt̃is
audient. uenite benedicti patris mei. possidete pa¬
ratũ uobis regnũ: ñ ad sinistrã ubi illi er̃ qͥ salui ñ
er̃. & idõ audient. discedite a me malȩdicti in ignẽ U¬
ȩt̃nũ. Nemo qͥppe ab illo igne saluabit᷑. qͥa in suppli¬
ciũ ȩt̃nũ ibunt illi om̃s. ubi uermis eoꝵ ñ moriet᷑.
& ignis ñ extinguet᷑. qͦ cruciabunt᷑ die ac nocte in
scła scłoꝵ: pꝰ istiꝰ sane corporis mortẽ donec ad illũ
ueniatur qui pꝰ resurrectionẽ corpoꝵ futurꝰ ÷ dã¬
nationis & remunerationis ultimus dies. Si hoc tẽ¬
poris in t̃uallo sp̃s de functoꝵ eiꝰ modi ignẽ dicunt᷑
ꝑ peti.quẽ sentiant illi qͥ ñ habuer̃ tales mores &
amores in huiꝰ corporis uita ut eoꝵ ligna. & fenũ. &¬

Expanded text:
alios autem aliter, id est ut quod superaedificauerunt ardeat damnumque alios autem aliter, id est ut quod superaedificauerunt ardeat damnumque salui fient, profecto et ad dexteram stabunt et cum ceteris audient: uenite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, non ad sinistram, ubi illi erunt qui salui non erunt et ideo audient: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. nemo quippe ab illo igne saluabitur, quia in supplicium aeternum ibunt illi omnes, ubi uermis eorum non moritur et ignis non extinguitur, quo cruciabuntur die ac nocte in  Post istius sane corporis mortem, donec ad illum ueniatur, qui post resurrectionem corporum futurus est damnationis et remunerationis ultimus dies, si hoc temporis interuallo spiritus defunctorum eius modi ignem dicuntur perpeti, quem non sentiant illi, qui non habuerunt tales mores et amores v in huius corporis uita, ut eorum ligna, fenum,
Abbreviated transcription (Latin):
benedicti patris mei possidete paratũ uob̃ regnũ¬
nisi eos qͥ edificauer̃ suꝑ fundam̃tũ. aurũ. argentũ
lapides p̃ciosos: Sed in illũ ignẽ de qͦ dictũ . ẽ. sic
tam̃ qͣsi ꝑignẽ. si hoc mͦ ÷ in telligendus: utriq mit¬
tendi sunt. & dextri scilicet & simstri. Illo qͥppe ig¬
ne utriq ꝓbandi sunt. de qͦ dictũ.ẽ. dies dñi decla¬
rabit. qm̃ in igne reuelabit᷑. & uniꝰ cuiꝰq opus qͣle
sit ignis ꝓbabit. Si gͦ utrũq ꝓbabit ignis ut si cuꝰ
opus ꝑmanserit id ÷ ñ fuerit igne con sũptũ. qͦd suꝑ¬
ȩclificauit mercedẽ accipiat. si cuiꝰ aut̃ opus arse¬
rit dãnũ patiat᷑ : ꝓfecto ñ ÷ ipse ęt̃nus ille ignis.
In illũ enĩ soli sinistri nouissima & ꝑpetua dãna
sic ꝓbat ut ȩlificiũ qͦd suꝑ xp̃m fundam̃tũ ab eis
inuenerit. eẽ. constructũ ñ exurat atq consumat :

Expanded text:
benedicti patris mei, possidete paratum uobbenedicti patris mei, possidete paratum uob, nisi eos qui aedificaverunt super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos? Sed in illum ignem, de quo dictum est, sic tamen quasi per ignem, si hoc modo est intelligendus, utrique mittendi sunt, et dextri scilicet, et sinistri. Illo quippe igne utrique probandi sunt, de quo dictum est, Dies enim declarabit, quoniam in igne reuelabitur et uniuscuiusque opus quale sit ignis probabit. si ergo utrumque probabit ignis, ut, si cuius opus permanserit, id est non fuerit igne consumtum, quod superaedificauit, mercedem accipiat, si cuius autem opus arserit, damnum patiatur: profecto non est ipse aeternus ille ignis. in illum enim sic probat ut aedificium quod supra Christi fundamentum ab eis invenerit esse constructum, non exurat atque co
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qͥͦd quisq cogitat quȩ st̃ dĩ qͦm̃ placeat dõ.
qͦd suꝑ ȩdificauit mercedẽ accipiet: id ÷ unde co¬
gitauit hoc sumet. Sicuiꝰ aut̃ opus arserit: dãnũ pa¬
tiet᷑. qm̃ qͦd dilexerat ñ habebit. Ipse aut̃ saluus erit
qͥa nulla eũ tribulatio ab illiꝰ firmam̃ti stabilitate
remouit. sic tam̃ qͣsi ꝑ ignẽ. Qͦd enĩ sine illiciente
amore ñ habuit : sine urente dolore ñ ꝑdidit. Ecce
qͣntũ michi uidet᷑ inuentꝰ ÷ ignis qͥ nullũ eoꝵ dam¬
net : sed unũ ditet. alterũ dãnificet : ambos ꝓbet.Si
aut̃ ignẽ illũ loco isto uoluerimꝰ acciꝑe de qͦ dñs di¬
cit sinistris. discedite a me maledict in ignẽ ȩt̃nũ
ut in eis etiã isti. eẽ. credant᷑ qͥ ȩdificant suꝑ funda¬
m̃tũ ligna. foenũ. stipulã. eosq exc illo igne post
tẽpus ꝓ malis meritis imꝑtitũ. lib̾et boni meritũ
fundam̃ti. qͥd arbitramꝰ dextros qͥb dicet᷑. uenite

Expanded text:
uisque cogitat quae sunt Dei, quo modo placeat Deo, quod superaedificauit mercedem accipiet id est, unde cogitauit, hoc sumet; si cuius autem opus arserit, damnum patietur quoniam quod dilexerat non habebit, ipse autem saluus erit quia nulla eum tribulatio ab illius fundamenti stabilitate semouit; sic tamen quasi per ignem quod enim sine inliciente amore non habuit, sine urente dolore non perdit. Ecce, quantum mihi uidetur, inuentus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. Si autem ignem illum loco isto uoluerimus accipere, de quo Dominus dicet sinistris: Discedite a me, maledicti. in ignem aeternum; ut in eis etiam isti esse credantur. qui aedificant super fundamentum ligna, fenum, stipulam, eosque ex illo igne post tempus pro malis meritis inpertitum liberet boni meritum fundamenti: quid arbitrabimur dextros quibus dicetur: Venite,
Abbreviated transcription (Latin):
nosq ciet manes. mugire uideb sub pedib t̾rã. & des¬
cende montib ornos: qͣnto magis potens ÷ ds̃ face¬
re qͦe infidelib sunt incredibilia : Sed illiꝰ facilia
potestati qͣndo qͥdẽ ipse lapidũ aliarũq uim rerũ
& hominũ ingenia qui ea miris utunt᷑ modis. an¬
gelicasq naturas om̃ib t̾renis potentiores animan¬
tib condidit. uniuersa mirabilia mirabili uincente
uirtute. & oꝑandi iubendi sinendiq sapientia
utens om̃ib tam mirabilit̾ quã creauit. Cur itaq¬

Expanded text:
nosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et desnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauit. CA