comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliud dyxit qm cor carneum: Quia gͦ
et hoc predictũ erat magis si ista de nr̃a
uio et hoc fit. inde potius intelligunt᷑ adim¬
pleri. unde uobis iudent᷑ nõ adipleri. Nec
nos terret insultatio tua. qd̾ sabbatoꝵ otium.
catenas saturniacas appellas. uana est eñi ⁊
iepta. Nec tibi hoc dictre ueniss in mentẽ
nisi qr uos in die quẽ dicitis solis. solem coli¬
tis. Sicut aut̃ nos eundẽ diem dñicum dici¬
uenatione a patrib obseruatũ est. cum sic
illud obseruari oportebat. Erat eñi umbra
futuroꝵ : sicut apłs testis est. Bieb qͥppe
istis quoꝵ septenaruis numerꝰ in orbem re¬
dit. deoꝵꝵ suoꝵ nomĩa gentes imposuerũt:
de quib ait apłs. qd̾ coluerunt ꝙͣ seruuie¬
runt creature potuis qͣm̃ creatori. Quas
in hac ꝑte etiã uos inutam̃i nͥ qd̃ cum eis
lucidiora duo lumĩaria: cet̾a u̾o sydera nõ
cum eis adoratis. S et mensib ĩposuert̃.

Expanded text:
aliud dixit quam cor carneum? quia ergo aliud dixit quam cor carneum? quia ergo et hoc praedictum erat, magis si ista de nostruero et hoc fit, inde potius intelleguntur adinpleri. unde uobis uidentur non adinpleri. Nec nos terret insultatio tua, quod sabbatorum otium catenas Saturniacas appellas. uana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. sicut autem nos eundem diem dominicum diciueneratione a patribus obseruatum est, cum sic illud obseruari oportebat; erat enim umbra futurorum, sicut apostolus testis est. diebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit. deorum suorum nomina gentes inposuerunt; de quibus ait apostolus, quod coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus inposuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
te nõ pigebit. Ea xp̃iani ex lege ⁊ ꝓphe¬
tis nõ faciunt: quib significata sunt ista
que faciunt. Ille quippe erant figure futu
sentatis auferri oportebat: ut eo quoꝙ ip̃o
quo heo ablata sunt. lex ⁊ ꝓpħe implerent᷑
Ibi quippe et hoc scͥptum est. daturũ deum
testamentũ nouũ: non quale dedi inqͥt
patrib eoꝵ. Popłs eñi ille ꝓ suo corde lapi¬
deo. multa precepta magis fibi congrua
qͣm bona acceꝑat: quib tamen figura¬
rentur q ꝓpħarentur futura: s tũc a
no intelligentib celebrabant᷑. Cum aut
uenerunt ꝙ patefasta sunt que illis sig¬
nificabant᷑ : nõ iam illa iuibent᷑ facien¬
da. S leguntur intelligenda. Unde ibi de
hac etiam refutura dicitur. Auferã ab¬
eis cor lapideum. et dabo eis cor carneum.
idest nõ cor sine sensu. s cor cum sensu. Uñ
traxit apłs qd̾ ait. nõ in tabulis lapideis
s in tabulis cordis carnalib. Quid eñi

Expanded text:
tere non pigebit. ea christiani ex lege et prophetere non pigebit. ea christiani ex lege et prophetis non faciunt. quibus significata sunt ista, quae faciunt. illae quippe erant figurae futusentatis auferri oportebat. ut eo quoque ipso, quod haec ablata sunt, lex et prophetae inplerentur. ibi quippe et hoc scriptum est daturum deum testamentum nouum, non quale dedi, inquit. patribus eorum. populus enim ille pro suo corde lapideo multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura; sed a non intellegentibus celebrunt et patefacta sunt quae illis significabantur, non jam illa jubentur facienda, sed leguntur intelligenda. Unde ibi de hac etiam re futura dicitur, Auferam eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum : id est, non cor sine sensu, sed cor cum sensu. Unde traxit apostolus cum ait: non in tabulis lapideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
rit sermo. qͣmuis reu̾endi nomĩs preferat
insc̃ptionem: quia ꝓbare michi adhuc ex
ꝓposito licet. utrumne ethic int̾ rizania
satoris et boni sit an nocturni illus et
pessimi . Tu u̾o qui temere omĩa credis.
qui naturi bñficiũ rationẽ ex hominib
dampnas: cui int̾ uerũ faclsumq ñ iu¬
dicare religio ẽ cuiq̃ bonũ a contrario
seꝑare nõ minus formidini est. qm ĩfan¬
tib manie: quid facturus eris cum te
in capituli huiꝰ augustiam necessitas co¬
get: Dico aut̃ tum te iudeus sen quis
alter sermonis istius nõ inscius int̾pella¬
bit: quid ita legis et ꝓph̾arum p̾cepta ñ ser¬
ues. cum xp̃c eadem nõ se uenisse soluere di¬
cat s adimplere: Nempe cogeris. aut ua¬
ne suꝑstitioni succumbere. aut capitulũ
ꝑfiteri falsum. aut te xp̃i negare discipu¬
lũm.
U GUstinus respondit.Iam to¬
ciens explosa atq comucta qr repe¬
tis: nos quoe quib ea conuincimꝰ repe¬

Expanded text:
rit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat rit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat inscriptionem. quia probare mihi adhuc ex proposito licet. utrumne et hic interdiani satoris et boni sit. an nocturni  illius et pessimi. tu uero, qui temere omnia credis. qui naturae beneficium rationem ex hominibus damnas, cui inter uerum falsumque iudicare religio est cuique bonum a contrario separare non minus formidini est quam infantibus maniae, quid facturus eris, cum te in capituli huius angustiam necessitas coget ? dico autem. cum te Iudaeus seu quia alter sermonis istius non inscius interpellabit, quid ita legis et prophetarum praecepta non serues, cum Christus eadem non se uenisse soluere dicat sed adinplere ? nempe cogeris aut uanae superstitioni succumbere aut capitulum profiteri falsum aut te Christi negare discipulum. AUGUSTINUS respondit: Iam totiens explosa atque conuicta quia repetis. nos quoque, quibus ea conuicimus, repe
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ que mos ingrediunt᷑. s ea potus
que de ore ꝓcedunt polluere. de sacrificiis
ita freq̃ntem ip̃ius eẽ sermonẽ d̾m mise¬
ricordiã uelle nõ sacrificiũ. Hec igͣ si ita st̃.
ubi illud erit nõ eum uenisse soluere legẽ
et ꝓph̾as s adimplere: Qd̾ si dixit. au ali¬
ud significans dixit. aut qd̾ absit menti¬
ens dixit. aut omĩo nec dixit. E iħm qui¬
dem mentitũ ẽẽ: nullus dicat dumtax¬
at xp̃ianus. Ac ꝑ hoc aut alit̾ dictum est.
aut om̃io nec dictum. Et tñ me quidem
iam adusus capituli huiꝰ necessitudinem
manichea fi des reddidit tutum: que pͥnci¬
pio mͥ non cunctis que ex saluatoris noĩe
scͥpta leguntur passim credere ꝑsuasit:
s ꝓbare si sint eadem uera. si sana si mn¬
corrupta. Esse eñi ꝑ multa fzania. que
in contagium boni seminis scͥpturis pe¬
ne om̃ib nostiuagus quidam seminator
insꝑserit: idcco ꝙ̃ me ne hic quidem t̾rue¬

Expanded text:
hominem. quae in os ingrediuntur, sed ea potius. hominem. quae in os ingrediuntur, sed ea potius. quae de ore procedunt. polluere. de sacrificiis item frequentem ipsius esse sermonem deum misericordiam uelle. non sacrificium. haec igitur si ita sunt. ubi illud erit non eum uenisse soluere legem et prophetas, sed adinplere ? quod si dixit. aut aliud significans dixit aut. quod absit. mentiens dixit aut omnino nec dixit. sed Iesum quidem mentitum esse nullus dicat dumtaxat christianus; ac per hoc aut aliter dictum est aut omnino nec dictum. Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius necessitudinem Manichaea fides reddidit tutum, quae principio mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur. passim credere persuasit, sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incorrupta; esse enim permulta zizania. quae in contagium boni seminis scripturis paene omnibus noctiuagus quidam seminator insperserit. idcircoque me ne hic quidem terrue
Abbreviated transcription (Latin):
se ihm. qr nõ uen̾it legem soluere sed ad¬
implere. Nunc aut̃ falsũ est. qr nec tu
id credis : de quo me solum incusas. S esto:
dem: Placerne ire sublegem si eam xp̃o nõ
tam nõ soluit. s adimpleuro: placet cͥcũ¬
cidi idest pudendis insignire repudenda
et d̾m credere sacramentis talib delecta¬
ri: placet susciꝑe sałbatmꝵ otium. ⁊ sa¬
turniaticis manus msertare cathenis:
Placet in ingluiuem uideoꝵ demoniis:
neq eñi deo. nunc tauros. ñc arietes. nũc
etia hyrcos. ut nõ ⁊ homines dicam. cul¬
tris sternere: ac ꝓpter qd̾ ydola simus exo¬
si id nunc ex̾cere crudelib sub ꝓpħis ac
lege: placet deniq feraliũ ꝙyboꝵ quedam
existimare munda. quedã in ĩmundis ꝙ
contaminatis hab̾e. ex quib inquinatio¬
rem porcinam lex asserunt et ꝓph̾e:Ne¬
filiũ gehenne fieri eum qui fuerat c̾cũ ci¬
sus. sabbatũ u̾o nec ip̃m seruasse uideas.

Expanded text:
se Jesum quia non venerit Legem solvere, sed adse Jesum quia non venerit Legem solvere, sed adimplere. Nunc autem falsum est, quia nec tu id credis, de quo me solum incusas. CAPUT II.dem? Placetne ire sub Legem, si eam Christus non tam solvit, sed adimplevit? Placet circumcidi, id est, pudendis insignire pudenda, et Deum credere sacramentis talibus delectari? placet suscipere sabbatorum otium, et Saturniacis manus insertare catenis? Placet ad ingluviem Judaeorum daemonis neque enim Dei nunc tauros, nunc arietes, nunc etiam hircos, ut non et homines dicam, cultris sternere: ac propter quod idola sumus exosi, id nunc exercere crudelius sub Prophetis ac Lege? Placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda, quaedam in immundis et contaminatis habere, ex quibus inquinatiorem porcinam Lex asserunt et Prophetae? Nefilium gehennae fieri eum, qui fuerit circumcisus. sabbatum uero nec ipsum seruasse uideas n
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq ꝑ xp̃m. ideo nõ uenit soluere le¬
gem aut ꝓpħ̾as. s adimplere: nõ ut legi
adderent᷑ que deerant. S ut fierent q̃ sc̃p
iota unum aut unus apex nõ tͣnsiet a le¬
ge. donec addantur que desunt: s donec
Austus dixit. Hon ueni .xuiii.
soluere legem. s adimplere. S enim
hoc nisi aluid forte significat a xp̃o¬
dictũ credere: nõ minus. ⁊ contrari¬
attamen id oꝑib indicas. In de est ẽnumm.
qd̾ legis ac ꝓpharum p̃cepta et ip̃e contẽp¬
nis: inde qd̾ nouum testamentũ iħ̾m cõ
didisse. ut̾q fatemur. Quo qͥd aliud qͣm
destructionẽ satemur uet̾is testamenti:
Que cum ita sint. quomͦ xp̃m illud dixis¬
se credemus. nͥ ante nosmetip̃os dãpne¬
mus stulte in p̃t̾itum opinionis. ⁊ ad
penitudinẽ returramꝰ. obsequam uq le¬
gi de integro ac ꝓpħis. atq eoꝵ curemiss qͣ¬
liacũq sint obseruare mandata: Qd̾ cum
fec̾imus. tunc deniq uere credid̾imus dixis¬

Expanded text:
tum, ideo non venit solvere Legem aut Prophetas, sed adimplere: non ut Legi adderentur quae deerant, sed ut fierent quae scrIota unum, aut unus apex non transiet a Lege, donec addantur quae desunt; sed, donec AUSTUS dixit: Non ueni legem soluere sed adinplere. sed enim hoc, nisi aliud forte significat, a Chridictum credere non minus tibi contrariattamen id operibus indicas. inde enim est. quod legis ac prophetarum praecepta et ipse contemnis, inde quod nouum tdidisse utrique fatemur: quo quid aliud, quam destructionem fatemur Veteris Testamenti? Quae cum ita sint, quomodo Christum illud dixisse credemus, nisi ante nosmetipsos damnemus stultae in praeteritum opinionis, et ad poenitudinem recurramus, obsequamurque Legi de integro ac Prophetis, atque eorum curemus, qualiacumque sint, observare mandata? Quod cum fecerimus, tunc denique vere crediderimus dixis
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit de alia lege et de aliis ꝓpħis dicere
qd eos nõ solueret: nisi dehis quos lli
eum soluere suspicabant᷑. Qd̃ hinc enã
sati confiriatur. quia ibi sequit᷑ ⁊ dic̃.
Amen amen dico uobise donet tnseat
celum et terra iota unũ aut unus apex
nõ tnsiet de lege. donet omĩa fiant. Qui
cumq e soluerit unum ex mandatis
istr munimui et docuerit sic homines
mininim noçabit᷑ in regno celoꝵ. Naui¬
tumq aut̃ fec̾it et sic doci̾it: Inc insug¬
nus uocabitur in regno celoꝵ. phariseos
ani cogita lat cũ ista diceret. qui soluebẽt
legem factis. et docebant u̾bis. De quib
alio loco dicit. Naie dicunt facite: q̃ aũ
faciunt nolite facere. Dicunt eñi ⁊ non¬

Expanded text:
tuerit de alia lege et de aliis prophetis dicere, tuerit de alia lege et de aliis prophetis dicere, quod eos non solueret nisi de iis, quos illi eum soluere suspicabantur. quod hinc etiam satis confirmatur, quia ibi sequitur et dicit: amen. amen dico uobis, donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex n on tcumque ergo solverit unum ex mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum: quicumque autem fecerit, et sic docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum. Pharisaeos enim cogitabat, cum ista diceret, qui solvebant Legem factis, et docebant verbis. De quibus alio loco dicit: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt en
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ cum gesta narrarent. Quã multa
Et ip̃e dñs eadem locitione dicit. quis
enumerare sufficiat: Cum uerlit in¬
quis filius hominis. pittas inueniet fi¬
dem in terra Nõ dixit cum ueno pu¬
tas inueniam. Et uenit filius homĩs
manducans ⁊ bibens: nõ dixit ueni.
Et ueniet hora. et nunc est. cum mor¬
tui audient uocem filii d̾i ⁊ qͥ audierint
uiuent. Nõ dixit uocem meã. Et multa
huĩmodi. Unde iam puto suffiscere que
dicta sunt. ⁊ ad studiosos cõmonendos:
et ad calũpniosos coniuncendos. Iam
illud qͣm sit infirmũ quis nõ uideti qd̾
ait nõ eum ditere potuisse. nolite puta¬
re qr ueni soluere legem aut ꝓph̃as nõ
ueni soluere s adimplere: nisi aliqͥd ta¬
le iam fecisset. ut in hanc suspitionedo
poss uenire: Quasi nos negemus. uidẽ¬
Io non intelligentib uideri potuisse e
destructorem segi et ꝓpharũ. S hoc ip¬
sum est cur ille uerax et u̾itas non po¬

Expanded text:
torum, cum gesta narrarent. quam multa torum, cum gesta narrarent. quam multa et ipse dominus eadem locutione de se dicit, quis enumerare sufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dixit: cum uenero. putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans et bibens, non dixit: ueni. et: ueniet hora, et nunc est cum mortui audient uocem filii dei; et qui audierint uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fecisset, ut in hanc suspicionem posset uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri potuisse Christum destructorem legis et prophetarum: sed hoc ipsum est, cur ille uerax et ueritas non po
Abbreviated transcription (Latin):
ita scͥpserit. dixi aut feci hoc uel illud. et
nõ poniui dixit moyses. et feait moyses:
Aut uocauit me dñs. uel dixit ad medo¬
minꝰ. nõ potius uocauit dñs moysen.
Et dixit dñs ad moysen. et omĩa cetera
in eiundẽ modũ Ita ergo et mathe̾ de se
tanqͣm de alio scripsit. Qd̃ et iohes fecie
slam tirca finem libri sui. etiã ip̃e sic lo¬
quitur. Conu̾sus petrus. uidit illum¬
discipłm quẽ diligebat iħxc: qui et recũ¬
bebat in cena suꝑ pestus eius et dixerat.
dñe quis est qui tradet te. Nunqͥd ⁊ hic
dixit. conu̾sus petrus uidit me : An for¬
te ꝓpt̾ea nec istum putant hoc eu̾ngłm
sepsille  Ds paulo post dicit. Hic est dis¬
cipulus qui testificatur de ihu. et qui ħ
seplit. et scimus qr um est testimoniũ
eius: sCuntͥid ait ego sum discipłs qͥ tefti¬
ficor de iħũ. Et qui hec scͥpsi: et scimus
e uepum est testimoniũ meũ: Certe
manifestum est hunc morem fuisse scͥp¬

Expanded text:
ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et non potius: dixit Moyses et: fecit Moyses. aut: uocauit me dominus uel: dixit ad me dominus. et non potius: uocauit dominus Moysen et: dixit dominus ad Moysen et omnia cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus. qui testificatur de Iesu et qui haec scripsit; et scimus. quia uerum est testimonium eius. numquid ait: ego sum discipulus. qui testificor de Iesu et qui haec scripsi et: scimus. quia uerum est testimonium meum ? certe manifestum est morem fuisse scrip
Abbreviated transcription (Latin):
theum: qr tum de sua eletione dicer
nõ ait uidit nie ⁊ dixit mͥ. seq̃re me: S
uidit matheũ et dixit si sequere me. Qd̾
nescio utrum de errore imꝑitie dix̃id: an
de more fallatie. e nõ ułq adeo imꝑi¬
tum putai̾im. ut nec legerit. nec au¬
dierit solere scͥptores rerum gestarũ.
cum in suã ꝑsonã uen̾int. ita secum¬
texere: danqͣm de alio narrent qd̃ de se
narrant. Magis gͦ hunc arbitror non
ut imꝑitum. s ut imꝑitis nebulam
obtendere uoluisse. sꝑantem se plures
eẽ capturum. qui ista non nossent. Et
in hystoria quidem rerum scl̃arium. ta¬
lis narrationis reꝑiuntur exempla. S
nõ opus est ut ex alio gen̾e litt̾arũ uel
nr̃os amimoneã. uel istum refellam. Ip̃ẽ
certe paulo ante de libris moysi. quedã
testimonia ita ꝓferebat. ut nõ ea nega¬
ret sc̃psisse moysen. ĩmo et affirmarer: sed
ad xp̃m nõ ꝑtinere contenderet. legat gͦi
endem libris. que de se scͥpsit moyses. atrũ

Expanded text:
tione diceret, non ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum et dixit ei: sequere me. quod nescio utrum de errore inperitiae dixerit. an de more fallaciae. sed non usque adeo inperitum putauerim, ut nec legerit nec audierit solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam uenerint, ita se contexere. tamquam de alio narrent. quod de se narrant. magis ergo hunc arbitror non ut inperitum. sed ut inperitis nebulam obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturum. qui ista non nossent. et in historia quidem rerum saecularium talis narrationis reperiuntur exempla; sed non opus est. ut ex alio genere litterarum uel nostros admoneam uel istum refellam. ipse certe paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia ita proferebat, ut non ea negaret scripsisse Moysen. immo et adfirmaret, sed ad Christum non pertinere contenderet. legant ergo in eisdem libris. quae de se scripsit Moyses, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
falsum est.
UGustinus respondit. Omuseradi¬
lem insaniam. de xp̃o aliqͥd narran¬
ti nolle credi matheo: et uelle credi ma¬
nicheo. Si matħs nõ int̃fuit cum xp̃s
dixiss. non ueni solu̾e legem aut ꝓphe¬
tas s adimplere. et ꝓpt̾ea ñ ÷ ei credendũ:

Expanded text:
falsum est. UGUSTINUS respondit:s o mirabilem insaniam de Christo aliquid narranti nolle credi Matthaeo et uelle credi Manichaeo! si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset: non ueni soluere legem aut prophetas sed adinplere. et p
Abbreviated transcription (Latin):
eni uobis. nisi habundau̾it iufticia ur̃a
płiusqqm scribarũ et pharistoꝵ nõ intra¬
bitis in regnũ celoꝵ. Idest nisiuos fe¬
citis et ita docueritis qd illi nõ faciunt¬
⁊ sic docent: nõ intrabitis in regnum
celoꝵ. Quam gͥ legem docebant ꝑhari¬
sei Et no fatiebant ip̃am dicit. xp̃c nõ
e urnisse soluere s adimplere. qa ip̃ai
ptinet ad eathedram moysi in qua sedẽ¬
bes pharisei. et dicentes nec facientes au¬
dienditunt. non imitandi. Net intelto¬
enfauistus. mon forte se fingit nõ intel¬
ligere. qͥd sit implere legtm. eiumm. Hoc
De uiboꝵ adiestione putat accipiendũ
q scptum ost. neqͥd add̾atur scrupture
dei uel decrahatur unde diat nõ debu¬
De adimpleri. qd̾ ita ꝑfectum cõmen¬
datur: ut nicħ addendũ minuendũꝗ
sit. Nesciunt gͥ isti quõ ad impleat
legem: qui sic uuut ut lex precipit. pleni¬
tudo eñi legis caritas. sicut dicit apłs. Istã
caritatẽ dñs  exhibere et donare dignatꝰ

Expanded text:
is, nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. id est nisi uos feceritis et ita docueritis. quod illi non faciunt et sic docent; non intrabitis in regnum caelorum. quam ergo legem docebant pharisaei et non faciebant, ipsam dicit Christus non se uenisse soluere. sed adinplere, quia ipsa pertinet ad cathedram Moysi, in qua sedentes pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi. Nec intellegit Faustus aut forte se fingit non intellegere, quid sit inplere legem, cum hoc de uerborum adiectione putat accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur scripturae dei uel detrahatur: unde dicit non debuisse adinpleri, quod ita perfectum commendatur, ut nihil addendum minuendumque sit. nesciunt ergo isti, quomodo adinpleat legem, qui sic uiuit, ut lex praecepit. plenitudo enim legis caritas, sicut dicit apostolus. istam caritatem dominus et exhi
Abbreviated transcription (Latin):
tslnto post nati. s etiã post nos alii nas¬
cituri : Hinc eñi nõ solum mathei u̾m
etiã luce. ac marci euigłm qui cosdem dis¬
cipłos secuti sunt: i non imꝑem auctorita¬
dem receptum est. Huc accedit. qr t ipse
dñs potiit narrare matheo. qd̾ anteqñe
eum uecasset. cum his egerat qͥs priis
uocau̾st. At eum hoc ip̃e ichannes ĩ eũn¬
glio suo pon̾e debuit. si hoc distum a do¬
mino audierat e qui cum diceret᷑ presens
erat. quasi fieri nõ potuerit. ut cũ oĩa ã
A dño audierat scribere nõ posset. interꝰ
alia que p̾termisit. et hoc p̃termiste
cum in alia scbenda eẽt intentur. ⁊o.¬
ne euͣngłm suũ ita ip̃e condudit dicens.
et alia quidem multa fecit iħc: que si
scb̾entur singła nec ip̃m existino eã¬
pe mundũ qui scribuntur libros : Hic
utꝙ ostendit. se scientẽ multa p̃tni¬
sisse. S si de lege et ꝓpħis uos delectat
iohannis auctoritas : ioħ̃i credite Atres¬

Expanded text:
tanto post nati, sed etiam post nos alii nastanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim non solum Matthaei uerum etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. cum iis egerat, quos prius uocauerat. at enim hoc ipse Iohannes in euangelio suo ponere debuit. si hoc dictum a domino audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter alia, quae praetermisit. et hoc praetermiserit. cum in alia scribenda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni credite adtes
Abbreviated transcription (Latin):
natus fuit cumi xp̃c int̃ homines appa¬
chilei de xp̃o testificanti credere debuistis
Nos aut̃ nõ ꝓpterea dicimus nõ credẽ¬
dum ẽẽ manicheo. qr dictis factisq xp̃i
nõ int̾fuit. et longe post natus ẽ:s qr¬
de xp̃o cont᷑ xp̃i discipłos loqͥtur et cont᷑
eungłm qd̾ illoꝵ auctoritate furmatũ ẽ.
Sabemꝰ eñi apłi uocem qui in spũ sc̃õ tã¬
les uenturos eẽ cernebat. Unde fidelib di¬
cebat. Si quis uobis eungłizau̾it pͥtꝰ qmi
qd̃ accepistis anathema sit. Nam si nemo
de xp̃o uera dicit. nisi qui eũ p̃sens uidit io
audiuuit: hodie de illo neno uera dic̃ Por¬
uo si hodie ꝓpt̾ea de illo a fidelib enus uera
dicintur. qr illi qui iuderunt ꝙ̾ audiert.
uel peedicando uel scribendo. ea dissemĩa¬
uerunt: cur ex ore ioħis condiscipli suiũ
posset uera matħs audure de xp̃o ubi ille
affuit. et ip̃e nõ affuro: si ex libro ibħes
possumꝰ uera loqui de xp̃o. nõ solũ nõs

Expanded text:
um Christus inter homines appahil ei de Christo testificanti credere debuistis. Nos autem non propterea dicimus non credendum esse Manichaeo, quia dictis factisque Christi non interfuit, et longe post natus es Christi discipulos loquitur, et contra Evangelium quod illorum auctoritate firmatum est. Habemus enim Apostoli vocem, qui in Spiritu sancto tales venturos esse cernebat. Unde fidelibus dicebat: Si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit . Nam si nemo de Christo vera dicit, nisi qui eum praesens vidit et audivit, hodie de illo nemo vera dicit. Poro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos
Abbreviated transcription (Latin):
ducunt dicentes. ecte hic est xp̃c. ecce illi
Partes eni ostendunt dicentes. ecce hic. Et¬
hic ecce illic: cum illa cuuitas suꝑ moni
sit. Et quẽ montẽ. nisi eum qͥ scõm ꝓphe¬
tiã danieł ex ꝑuo lapide creuis: etͤ fcũs
est mons mag̾nus. ita ut impleret un¬
u̾sam t̾ram: Net illi audiantur qͥ sub
noie quasi secrete ꝙ apocriphe u̾itatis
ꝙ hoĩm paucitatis dicunt. ecce in cubi¬
culis. etce in deserto: qr ñ potest ciuiuas¬

Expanded text:
ducunt, dicentes, Ecce hic est Christus, ecce illic. ducunt, dicentes, Ecce hic est Christus, ecce illic. Partes enim ostendunt, dicentes, Ecce hic, ecce illic. Cum illa civitas super montem sit; quem montem, nisi eum qui secundum prophetiam Danielis ex parvo lapide crevit, et factus est mons magnus, ita ut impleret universam terram ? Nec illi audiantur, qui sub nomine quasi secretae et apocryphae veritatis et hominum paucitatis dicunt, Ecce in cubiculis, ecce in deserto : quia non potest
Abbreviated transcription (Latin):
tia eius nota erit om̃ib. Et tanqͣm ille ꝓͤ
catecitamꝰ quereret et diceret. quo gͦ sig¬
no manifesto adhuc ꝑuulus. et nundũ
ualens liquidam discerne a tot errorib
iu̾tatem. quo manifesto indicio tenebo
eccłiam xp̃i inquẽ iam credere tanta
rerum antea p̾dictarũ manifestatõne
compellor: sequit᷑ idem ꝓpb̃a. et tanqͥm
motus animi eius. ordinatissime excr¬
piens. docet eum eccl̃iam xp̃i ip̃am esse
p̃dictam. que om̃ib em̃net ⁊ appareo
Ip̃a est eñi sedes głie. de qua dicit apłs
Templũ d̾i scm est. qd̾ estis uos. Unde
iste dicit. Sedes aut̃ głie exaltata ẽ sã¬
ficatio nr̃a. ꝓpt̾ hos eñi motus ꝑuulo
crui possunt seduci ab hominib mani¬
festationẽ claritatis eccłie. dñs quoq
p̃udens dicit. nõ potest cuutas abscondi
głie exaltata est scificatio nr̃a. ut nõ audi¬
antur illi qui ad religionũ scissuras tra¬

Expanded text:
tia eius nota erit omnibus. Et tamquam ille, quem tia eius nota erit omnibus. Et tamquam ille, quem catechizamus, quaereret et diceret: quo ergo signo manifesto adhuc paruulus et nondum ualens liquidam discernere a tot erroribus ueritatem, quo manifesto indicio tenebo ecclesiam Christi. in quem iam credere tanta rerum antea praedictarum manifestatione conpellor? sequitur idem propheta et tamquam motus animi eius ordinatissime excipiens docet eum ecclesiam Christi ipsam esse praedictam, quae omnibus eminet et adparet. ipsa enim est sedes gloriae, de qua dicit apostolus: templum dei sanctum est, quod estis uos. unde iste dicit: sedes autem gloriae exaltata est. sanctificatio nostra. propter hos enim motus paruulorum, qui possunt seduci ab hominibus. manifestationem claritatis ecclesiae dominus quoque prouidens ait: non potest ciuitas abscondi gloriae exaltata est, sanctificatio nostra, ut non audiantur illi qui ad religionum scissuras tra
Abbreviated transcription (Latin):
xime xp̃i noĩe seducunt. iam ꝑ ip̃iꝰ xp̃i
eungłm natos inueniunt. ⁊ facuit illoᷤ
diuitias suas nõ sane cum iudicio. s cũ temi¬
tate incõsid̾ata. Non eñĩ intelligunt ibi
ẽẽ u̾ã et salubrem.⁊ quodã mͦ germanam
atq radicalẽ xp̃ianã societatẽ: unde isto
seꝑauerunt. quos ad suas diuicias congir
⁊ isti resistunt u̾itati. hoĩes mente corm¬
pti. reꝓbi circa fidem. s ultra ñ ꝓficient
dementia eñi eoꝵ euit manifesta om̃ib
sicut ⁊ illoꝵ fuit: sequitur ⁊ hic ꝓpħa ⁊
dicit de ꝑdice qui congregauit que nõ pe¬
ꝑit. In dimidio dierũ eius d̾elinquent
eum.⁊ in nouissimis sius erit insipiens
idest qui pͥmo tanqͣm ꝑ pollicitatõnẽ et
ostentationẽ excellentis sapientie sedu¬
cebat: erit insipiens. idest apparebit in¬
sipiens. Eis quippe quib pͥmo sapiens erat.
tunc erit insipiens cũ apparebit quia dem̃¬

Expanded text:
xime Christi nomine seducunt, iam per ipsixime Christi nomine seducunt, iam per ipsiunt, et faciunt illos divitias suas: non sane cum judicio, sed cum temeritate inconsiderata. Non enim intelligunt ibi esse veram salubrem, et quodam modo germanam atque radicalem christianam societatem, unde istos separaverunt, quos ad suas divitias congreget isti resistunt veritati; homines mente corrupti, reprobi circa fidem: sed ultra non proficient, dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit : sequitur et hic Propheta, et dicit de perdice, qui congregavit quae non peperit: in dimidio dierum eius derelinquent eum et in nouissimis suis erit insipiens. id est qui primo tamquam per pollicitationem et ostentationem excellentis sapientiae seducebat, erit insipiens, id est adparebit insipiens. eis quippe, quibus primo sapiens erat, tunc erit insipiens, cum adparebit. quia demen
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscerent. Ait eñi. Ego dñs int̾ro¬
gans corda. ꝓbans renes : ut dem uni¬
cuiq scd̃m uiam eius. et scd̃m fructum
studioꝵ eius. Porro si hoc gentił ille mo¬
ueretur.cur etiam ip̃i qui appellantur
xp̃iam in multas hereses uariasq dis¬
cedunt: neq hoc aꝓpħis hebreis p̃ter¬
missum ẽẽ doceremꝰ. Tanqͣm eñi esset
conseq̃ns. ut iuideis in sua cecitate dmõ¬
stratis. hoc illi ueniret in mentẽ. qd̾ ꝙ̃
multi sub nomĩe xp̃iano sub ip̃a xp̃ia¬
na societate deuiarent. ip̃e iħemias ue¬
ans. continuo subiecit. Clamauit ꝑdix
congregauit que ñ peꝑit. faciens diui¬
cras suas nõ cum iudicio. ꝑ dix eñi nimis
contentiosũ animal: notũ est qͣnta aui¬
ditate ip̃ius contentionis currat in laq̃¬
um. Non enĩ disputare amant h̾etici
s quoquomꝰ suꝑare impudentissim a
ꝑuicatia. ut con̾gregent sicut hic dixit.
que nõ peꝑerunt. Ap̃ianos eñi quos ma¬

Expanded text:
cognoscerent. ait enim: ego dominus interrocognoscerent. ait enim: ego dominus interrogans corda et probans renes, ut dem unicuique secundum uiam eius et secundum fructum studiorum eius. Porro si hoc gentilis ille moueretur, cur etiam ipsi, qui appellantur christiani, in multas haereses uariasque discedunt. neque hoc a prophetis Hebraeis praetermissum esse doceremus. tamquam enim esset consequens, ut Iudaeis in sua caecitate demonstratis hoc illi ueniret in mentem, quod etiam multi sub nomine christiano ab ipsa christiana societate deuiarent, ipse Hieremias ueans continuo subiecit: clamauit perdix, congregauit, quae non peperit, faciens diuitias suas non cum iudicio. perdix enim, nimis contentiosum animal, notum est, quanta auiditate ipsius contentionis currat in laqueum. non enim disputare amant haeretici, sed quoquo modo superare inpudentissima peruicacia, ut congregent, sicut hic dixit quae non pepererunt. christianos enim, quos ma
Abbreviated transcription (Latin):
tam demens est. ut nõ uideat. qͥs tam
impudens ut se uidere dissimulet: Qͥs
eñi dubitet hoc de uideis fuisse ꝓpħatũ.
di manus meas ad ppłm ño credentẽ et
contͣdicentẽ: ꝙ maxime illud. Dedit iłt
d̾s sp̃m compuctionis. ocłos ut ñ uideant
ꝙ aures ut nõ audiant. ꝙ ñ intelligant
et multa huiꝰmodi ͤ Qd̃ si dic̾et. qͥd gͦ pec¬
cauerũt uidei. si illos d̾s excecauit ne ag¬
noscerent xp̃m: qͣntũ possemus ĩbuendo
rudi homini ostend̾emus. ex aliis octul¬
tis pecratis deo cognitis uenire iustam
penam huiꝰ cecitatis. Qd̃ nõ solum dixis
niunt. uolentẽ ostendere quedã peccata
manifesta ex pena uenire quoꝵdam oc¬
cultoꝵ: s nec ip̃os hoc tacuisse ꝓpħ̾as
demonstraremꝰ. Nam ne ꝑgam longtꝰ.
idem iħemias eo ip̃o loco ubiait. et hõ ẽ.
& quis agnoscet eum. nequasi hoc ip̃o
extusati ẽẽnt uidei. quia ñ cognouer̃t.
ostendit occulti eoꝵ m̾iti fuisse ut nõ

Expanded text:
tam demens est, ut non uideat? quis tam tam demens est, ut non uideat? quis tam inpudens, ut se uidere dissimulet? quis enim dubitet hoc de Iudaeis fuisse prophetatum, di manus meas ad populum non credentem et contradicentem et maxime illud: dedit illis deus spiritum conpunctionis, oculos, ut non uideant, et aures, ut non audiant et non intellegant et multa huiusmodi? quodsi diceret: quid ergo peccauerunt Iudaei, si deus illos excaecauit, ne agnoscerent Christum? quantum possemus, inbuendo rudi homini ostenderemus ex aliis occultis peccatis deo cognitis uenire iustam poenam huius caecitatis; quod non solum dixissniunt, uolentem ostendere quaedam peccata manifesta ex poena uenire quorundam occultorum, sed nec ipsos hoc tacuisse prophetas demonstraremus. nam. ne pergam longius, idem Hieremias eo ipso loco, ubi ait: et homo est. et quis agnoscit eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Iudaei, quia non cognouerunt — ostendit occulti eorum meriti fuisse, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
dum erat. nisi eẽt late sparsus. lateq no¬
tus ppłs iudeoꝵ. cain ille signo accepto ne
ab aliquo int̾ficiaꝵt᷑: et ille cam seruus
fr̃m suoꝵ portando libros quib illi eru¬
diantur ip̃e onetur. ꝑ eoꝵ quippe codiceᷤ
ꝓbamus nõ a nobis tanqͣm de rerum
euentu cõmonitis ista ẽẽ conscͥpta: S
olum in illo regno p̾dicta atq seruata.
nũc aut̃ manifesta & impleta. In quib
et ea que ibi minus ꝑspicua sunt. qr ĩ
figura contingebant illis. scͥpta sũt aũ
ꝓp̃ nos in quos finis scłoꝵ obuenit. iã
nunc illustrata soluuntur. & que umbͥs
futurar̃ adhuc rerum opacabant᷑ iã
factarũ luce manifestantur. Forte etiã
hinc se diceret ꝑmoi̾i. qd̾ ip̃i inquorũ
libris hec inueniunt᷑ ẽẽ p̃nuntiata que
nc cernuntur impleta: nõ nobiscũ uenẽt
eiusdem eungłu societatẽ. Cum uo do¬
ceretur etiã hoc ab eisdem ꝓphis eẽ pre¬
dictũ. qͣntum mou̾etur ad fidem. quis¬

Expanded text:
dum est, nisi esset late sparsus lateque nodum est, nisi esset late sparsus lateque notus populus Iudaeorum, Cain ille signo accepto, ne ab aliquo interficiatur, et ille Cham seruus fratrum suorum portando libros, quibus illi erudiantur, ipse oneretur. per eorum quippe codices probamus non a nobis tamquam de rerum euentu commonitis ista esse conscripta, sed olim in illo regno praedicta atque seruata, nunc autem manifestata et inpleta: in quibus et ea, quae ibi minus perspicua sunt, quia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit, iam nunc inlustrata soluuntur, et quae umbris futurarum adhuc rerum opacabantur, iam factarum luce manifestantur. Forte etiam hinc se diceret permoueri. quod ipsi, in quorum libris haec inueniuntur esse praenuntiata, quae nunc cernuntur inpleta. non nobiscum tenent eiusdem euangelii societatem. cum uero doceretur etiam hoc ab eisdem prophetis esse praedictum, quantum moueretur ad fidem, quis
Abbreviated transcription (Latin):
forte iste gentilis. iste gentilis quẽ cate¬
cizamus. quẽ dixit faustus. cũ risu di¬
cturũ. nõ credo ꝓphetis hebreis aliqua
manu fabricata idola abscondit in spe¬
lunca aut in scissura petre. aut in cau̾¬
na terre. aut aliquẽ amicũ suũ scit ħ
fecisse aut in ciuitate uel infundo suo
scit factũ eẽ a facie timoris dñi: qui ꝑ
reges t̾re scd̾m eandẽ ꝓpħiam. iam sibi
seruientes. seq adorantes seu̾issimis
legib terram confringit idest t̾reni
cordis frangit audaciam. Quomͦ gͦ di¬
cat ñ credo ꝓpħis hebreis. cũ ꝙͣ inse
mtip̃o completũ forte cognoscat. quod
olim p̃dictum est a ꝓpħis hebreis: Ma¬
gis uerendũ erat ne tanta rerũ tuidẽ¬
tia cͥcum fusus fortasse dic̾e̾t. postea ꝙͣ
ista ꝑ mundũ fieri ceꝑunt. xp̃ianos
has litt̾as composuisse: ut ante duni¬
tus p̾dicta putarent᷑ ne quasi tem̾e hu¬
manitus facta contẽpn̾entur. Hoc uerẽ¬

Expanded text:
forte iste gentilis, quem cateforte iste gentilis, quem catechizamus, quem dixit Faustus cum risu dicturum: "non credo prophetis Hebraeis," aliqua manu fabricata idola abscondit in spelunca aut in scissura petrae aut in cauerna terrae aut aliquem amicum suum scit hoc fecisse aut in ciuitate uel in fundo sue scit factum esse a facie timoris domini, qui per reges terrae secundum eandem prophetiam iam sibi seruientes seque adorantes seuerissimis legibus terram confringit, id est terreni cordis frangit audaciam. quomodo ergo dicat "non credo prophetis Hebraeis," cum et in se ipso conpletum forte cognoscat, quod olim praedictum est a prophetis Hebraeis ? Magis uerendum erat, ne tanta rerum euidentia circumfusus fortasse diceret, posteaquam ista per mundum fieri coeperunt, christianos has litteras conposuisse, ut ante diuinitus praedicta putarentur, ne quasi temere humanitus facta contemnerentur. hoc ueren
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe uobiscũ sum: et nõ cognouistis me:
Quid est eñi aliud tanto temꝑe uobiscũ
sum. nͥ qd̾̃ hic dicitur. et homo est: Quid ẽ
aut̃ aliud et nõ cognouistis me. nisi qd̾
hic dicitur. ꝙ qͥs agnoscet eũ. Quẽ. nisi eũ
qui dicit. qui me uidet: uidet & patrem:
ut spes nr̃a nõ sit in homine. ꝓpt̾ illud ꝑ
ꝓpham editum maledictũ. s sit in homĩe
deo. idest in filio d̾i. saluatore ihũ xp̃o. medi¬
atore d̾i et hominũ. et quo pater maior
est ꝓpt̾ formam serui. et qui patri equał
miliabitur et cadet contumelia hominũ
et exaltabitur dñs solus in illa die. ⁊ ma¬
nib fabricata omĩa. abscondẽt in spe¬
luncis et scissuris petrarũ. et in cau̾nis
tre a facie timoris dñi. ꝙ a maiestate uͥ¬
tutis euis. cum exurrexit confringere
terrã. Illa eñi die ꝓiciet homo abhomĩa¬
tiones aureas & argenteas quas fec̾unt:
ut adorarent suꝑ uacanea et nocia. Et

Expanded text:
pore vobiscum sum, et non cognovistis me? pore vobiscum sum, et non cognovistis me? Quid est enim, Tanto tempore vobiscum sum, nisi quod hic dicitur, Et homo est? Quid est autem illud, Et non cognovistis me? nisi quod hic dicitur, Et quis agnoscet eum? Quem, nisi eum qui dicit, Qui me vidit, vidit et Patrem ? Ut spes nostra non sit in homine, propter illud per prophetam editum maledictum: sed sit in homine Deo, id est, in Filio Dei Salvatore Jesu Christo, Mediatore Dei et hominum; et quo Pater major est propter formam servi, et qui Patri aequalmiliabitur et cadet contumelia hominum, et exaltabitur Dominus solus in illa die: et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis et in scissuris petrarum et in cavernis terrae a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. illa enim die proiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt, ut adorarent superuacanea et noxia. et
Abbreviated transcription (Latin):
lis si turbaretur et diceret. contra fidem
nram istum ꝓpħam locutũ fuisse quia
se. de natura ucro humana nullã fecisse
mentionẽ: ibidẽ eiusdẽ ꝓpħe uocem au¬
diret se aminonentis ꝙ corrigentis. Gra¬
ue cor ꝑ omĩa. et homo est. et quis agnos¬
cit eum: Ideo quippe homo ut graues cor¬
de ꝑ formam serui ex fide sanarentur ut
eum agnosc̾e̾nt d̾ni qui ꝓpt̾ eos factus ẽ
homo: ne in homine spes eoꝵ eẽt. s ĩ hoĩe
d̾o. Et tam̃ graue cor ꝑ omĩa. Et hõ ẽ for¬
mã serui accipiens: et quis agnoscet eũ:
Quia cũ in formã d̾i ẽẽt: nõ rapinam ar¬
bitratus est eẽ equalis deo. Et hõ est: quia
u̾bum caro factim est: ꝙ hĩtabit in nob̾
& quis agnoscet eums Quia in pͥncipio
erat u̾bum. et u̾bum erat aputł deum
et d̾s erat u̾bum. Et uere graue cor ꝑ om¬
nia. Nam et in discipuł euis ip̃m gra¬
ue cor fuit: cum eis dicebat. Tanto tem¬

Expanded text:
lis si turbaretur. et diceret contra fidem lis si turbaretur. et diceret contra fidem nostram istum prophetam locutum fuisse, quiase, de natura uero humana nullam fecisse mentionem: ibidem eiusdem prophetae uocem audiret se admonentis et corrigentis: graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscet eum? ideo quippe homo, ut graues corde per formam serui ex fide sanarentur et eum agnoscerent deum, qui propter eos factus est homo, ne in homine spes eorum esset, sed in homine deo. et tamen, graue cor per omnia, et homo est formam serui accipiens. et quis agnoscit eum? qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo. et homo est, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. et quis agnoscit eum? quia in principio eraet Deus erat Verbum . Et vere grave cor per omnia: nam et in discipulis ejus ipsum grave cor fuit, cum eis dicebat, Tanto tem
Abbreviated transcription (Latin):
Et bñdictus homo qui confidit in dñot
erit dñs spes eius: eritꝙ sicut lignm
fouctifrrum secus aquã. et in humore
mutit radices suas. et nõ timebitꝰ cũ
uen̾it estus : et erunt in eo m ꝓpagini
nemorose in anno siccitatis nõ timebit
ꝙ nõ deficiet faciendo fructum. Hic certe cũ
maledistum diceret eutm qui spem porat in
homine. eamꝙ maledictõnẽ ꝓpħicis simili¬
tudinib explicaret. ⁊ bñ dictũ qui in dño
confideret. eã ꝙ bñdictionẽ itidem congni
il similitudinib texeret. turbaretur fritas¬
se ille. quom̃ ei ne spem suam in homine
poneret. d̃m xp̃m annũtiaremꝰ. ⁊ rursuᷤ
eum nõ ex ꝓpria natura. s ex nr̃a mor¬
talitate suscepta hoĩem dic̾emus. Sio .N.
quidam dum credendo xp̃m ⁊ hominẽ
negando errauerunt: et rsꝰ qͥdam hoĩem
putando. ꝙ d̾m negando aut contẽpsert̃.
aut ĩ hoĩe spem suam ponentes: in illud
maledictum incid̾unt. Hic gͦ iste genti¬

Expanded text:
et: benedictus homo, qui confidit in domino, et et: benedictus homo, qui confidit in domino, et erit dominus spes eius, eritque tamquam lignum fructiferum secus aquam, et in humore mittet radices suas; non timebit cum uenerit aestus. et erunt in eo propagines nemorosae; in anno siccitatis non timebit et non deficiet faciendo fructum. hic certe cum maledictum diceret eum, qui spem ponit in homine, eamque maledictionem propheticis similitudinibus explicaret, et benedictum, qui in domino confideret eamque benedictionem congruis itidem similitudinibus texeret: turbaretur fortasse ille, quomodo ei. ne spem suam in homine poneret. deum Christum adnuntiaremus, et rursum eum non ex propria natura, sed ex nostra mortalitate suscepta hominem diceremus. sic enim quidam deum credendo Christum et hominem negando errauerunt; et rursus quidam hominem putando et deum negando aut contempserunt aut in homine spem suam ponentes in illud maledictum inciderunt. hic ergo iste genti
Abbreviated transcription (Latin):
tem audiret. dñe fortitudo mea ꝙ ad uico¬
rium meũ et refugiũ in die maloꝵ adti
gentes uenient ab extremis terre ꝙ dic̃t
qͣm falsa possed̾unt patres nr̃i semulaꝙs
et nõ est in illis utilitas. si faciet hõ deos
et ip̃i nõ sunt dii ꝓpt̾ea ecce ego ostend
illis in temꝑe illo manũ meã. ostendam
nens in uniusa terra: quid dicam quẽai¬
modum mou̾etur ad fidem. qndo ⁊ hoc pe¬
b ip̃is ꝓbamus: cum ꝑ ꝓpħiam ante tepa
conscͥptam. et his temꝑib impletam cra
fideliũ sic firmari cognoscimuis. Ianus
ne hominẽ sicut magni quidam homine
fuerunt xp̃m putaret: idem ꝓpħa hoo ule
de cogitatõne excuteret Ibi .n. fegtur t dl¬
cit. Maledictus hõ qui spem ht̃ ĩ homĩe
et firmat carnem brachii sui : et a dño
discedit cor euis. Et erit sicut tamarre
que in deserto est. nõ uidebit cum uenit̃
bona: et hĩtabit int̾ iniquos intereade¬
serta. in t̾ra salsa que nõ inhabitabit

Expanded text:
tem audiret: domine, fortitudo mea et adiutotem audiret: domine, fortitudo mea et adiutorium meum et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo teQuam falsa possederunt patres nostri simulacra, et non est in eis utilitas! si faciet homo deos et ipsi non sunt dii. Propterea ecce ego ostendam illis in tempore illo; manum meam ostendam rnens in universa terra, quid dicam quemadmodum moueretur ad fidem, quando et hoc rebus ipsis probamus, cum per prophetiam ante tempora conscriptam et his temporibus inpletam corda fidelium sic firmari cognoscimus ? Iam uero ne hominem, sicut magni quidam homines fuerunt, Christum putaret, idem propheta hoc illi de cogitatione excuteret. ibi enim sequitur et dicit: maledictus homo, qui spem habet in homine et firmat carnem brachii sui et a domino discedit cor eius: et erit sicut tamarix, quae in deserto est; non uidebit, cum uenient bona, et habitabit inter iniquos in terra deserta, in terra salsa, quae non inhabitabitur
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ genti iudeoꝵ in qua regnauit dauid
ñ eẽ concessũ. xp̃i aut̃ noĩe longe latẽ¬
ꝙ om̃s gentes occuꝑante nemo dubi¬
tat eẽ completum: credo moueretur
cum huic et alia multa ex ꝓpħis au¬
diret. que nunc ꝓsequi longum ẽtu
deret etiã ip̃os reges terre xp̃i ĩpĩo ũ
salubrit̾ subiugatos om̃sꝙ gentes ei¬
dem seruientes: et legeret᷑ ei depsalmo
balomonẽ dicitur si legͥe uellet qmer¬
nairet xp̃m uere regem pacificũ i hoc
longe remotissima ab illo homine salo¬
mione rege isrł. Illum itidem psalmũ i
do iuctus a deo dicitur. M utiq xpcixsa
si cõsiderare uellet que ibi de xp̃o. que de
ip̃a ecclia dicta sint. ibi quidẽ p̃dicta les¬
red in orbe aut̃ terrar̃ inipleta conspie
Uideret quoꝙ ip̃a simulachra gentiu e
xp̃i nomen sic ꝑire de orbe t̾rarũ. idq
et t̾ram nõ fecu̾nt ꝑeant a terra. Et de sub
celo. Item alio loco cum eundẽ ꝓpħam diẽ¬

Expanded text:
quod genti Iudaeorum, in qua regnauit Dauid, quod genti Iudaeorum, in qua regnauit Dauid, non esse concessum, Christi autem nomine longe lateque omnes gentes occupante nemo dubitat esse conpletum — credo, moueretur, cum hinc et alia multa ex prophetis audiret, quae nunc persequi longum est. uideret etiam ipsos reges terrae Christi imperio iam salubriter subiugatos omnesque gentes eidem seruientes et legeretur ei de psalmo Salomonem dicitur, si legere uellet, inueniret Christum uere regem pacificum — hoc longe remotissima ab illo homine Salomone rege Israhel. illum itidem psalmum, ubi deus unctus a deo dicitur et utique Christusi considerare uellet, quae ibi de Christo, quae de ipsa ecclesia dicta sunt, quae ibi quidem praedicta legeret, in orbe autem terrarum inpleta conspiceret, uideret quoque ipsa simulacra gentium per Christi nomen sic perire de orbe terrarum idquet terram non fecerunt, pereant a terra et de sub caelo. item alio loco cum eundem prophetam dicen
Abbreviated transcription (Latin):
do. plataꝙ auctoritate ꝓphaꝵ eisse nõ
credere dixerit. qd̾ illi ħebrei sint ip̃e pa¬
ganus: ostendimus fidem ꝓpharũ. ex
his que uentura cecinerũt᷑. ꝙ uenisle
cernunt᷑. Credo eñi qd̃ eum ñ lateret e
qͥntas a regib huiꝰ scłi ꝑsecutõnes prius
ip̃am hystoriam gentiũ ꝙͥ imꝑiales le¬
ges lutis memorieq mandatas ei faci¬
le ꝓbaretur. Qd̾ cum tanto ance pdic¬
tum ex ꝓpħa cognosceret dicente. ut qd
fremuerunt gentes. ⁊ ppłi meditati
sunt mania. asstiterunt reges cerre
pͥncipes cõuenũt ĩunũ adusus dũm ⁊ ad
uersus xp̃m eius. que nõ de ip̃o daud fu¬
isse dida i eodem ip̃o psalmo facile appa¬
ret. ibi eñi dicitur etiam illud qd hoĩes
qͣmlib ꝑtinacissimos ip̃a rerum mane¬
festatione confundit. dñs dixi ad mefi¬
lius meus estu. ego hodie genui te. poftu¬
la aime ꝙ dabo tibi gentes heditatem
tuam ꝙ possessionẽ tuam t̾minos t̾re.

Expanded text:
do? prolataque auctoritate prophetarum eis se non do? prolataque auctoritate prophetarum eis se non credere dixerit, quod illi Hebraei sint, ipse paganus: ostendimus fidem prophetarum ex his, quae uentura cecinerunt et uenisse cernuntur. credo enim, quod eum non lateret, quantas a regibus huius saeculi persecutiones prius ipsam historiam gentium et imperiales leges litteris . memoriaeque mandatas ei facile probaretur. quod cum tanto ante praedictum ex propheta cognosceret dicente: utquid fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? astiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum aduersus domChristum ejus: quod non de ipso David fuisse dictum, in eodem ipso psalmo facile apparet. Ibi enim dicitur etiam illud, quod homines quamlibet pertinacissimos ipsa rerum manifestatione confundit, Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula tuam et possessionem tuam terminos terrae: