comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subclitu est. Uerumtam̃ si ppea confirmant horum trium aliquem
fuisse xp̃m. quia cum tres uidisset. ad dñm singulariter est locutus
Sic enim scriptum ẽ. ecce tres uiri stabunt super eum. ⁊ iudens ꝓ¬
currit in obuiam illis ab hostio tabernaculi sui ⁊ adorauit super tẽ¬
ram ⁊ dreit Comine sunueni grãm ante te ⁊cetera.curno illud ad¬
uertunt duos exeis uenisse ũt sodomite delerent. Eum ad huc
abralam ad unum loqueretur dñm appellans ⁊ intercedẽs ne si¬
mul iustum cum impio in sc̃lomis qae ret. Plioidnaũt duos siet suscep

Expanded text:
subditum non est? Verum tamen si propterea confirmant horum trium aliquem fuisse Christum, quia, cum tres uidisset, ad Dominum singulariter est locutus sic enim scriptum est: Et ecce tres uiri stabant super eum, et uidens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueni gratiam ante tevertunt, duos ex eis venisse, ut Sodomitae delerentur, cum adhuc Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans, et intercedens ne simul justum cum impio in Sodomis perderet? Illos autem duos sic suscep
Abbreviated transcription (Latin):
titis dei qualis ante nunqͣ fuit que sub antrep̃o futura sperat
significatur tenebroso tiore abrale circa sol occasum .i. proꝑi¬
qu̾ante iam fine seculi. Sic ad solis occisum .i. ad ip̃m ił̃m finẽ
significatur isto igne dies iudicii dirimens carnales ꝓ ignem sal¬
uandos.⁊ in ignẽ dampnandos. Oeide testamtum factum ad ab¬
ham terra chanaan propric manitestat. ⁊ nominat inea undecĩ
ets ⁊ flumine ẽgipipti usq ad magnum flum̃ eufraten. non gͥ
Aflumine magno egipti. hoc ẽ nilo. s. a paruo qd̾ diuifit inter egi¬
Am hinc tempora consecuntur filiorum abrahe. unius de aga̾
ancilla. alterius de sarra libera de quib inlibro superiore lam̾ di¬
eimus. Q uod. ante actinet ad rem gestam nullomo ẽ inquirẽdͦ
de hac eocubina crim̃ abrahe. usus ẽ eã quippe ad generandam pro¬
lem. nõ ad ex plendam libidine nec insultans. s potius obedies

Expanded text:
vitatis Dei, qualis antea numquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, vitatis Dei, qualis antea numquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est, propinquante jam fine saeculi, sic ad solis occasum, id est, ad ipsum jam finem significatur isto igne dies judicii, dirimens carnales, uandos et igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham terram Chanaan proprie manifestat et nominat in ea undecim gentes a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten. Non ergo a flumine magno Aegypti, hoc est Niloam hinc tempora consequuntur filiorum Abrahae, unius de Agar ancilla, alterius de Sarra libera, de quibus in libro superiore iam diximus. Quod autem adtinet ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens
Abbreviated transcription (Latin):
minentu confirmatu adeo post quadringentos tugintuanno
camontlee non infirmata ad euacuandam promissione. Iamergo
isti qua dringenti poterant nũcupari. quia non sunt multo ampłiꝰ
Quanto mãgis cum aliquot iam existo numero preterssent. qnͣ
uia inium demostrata ⁊ dicta sunt abrihe uł qñ usaac natus esti
centenario patri suo a prima promissione post inginti quinq an¬
nos cum iam ex istis quadringentis trignita ⁊ quinq remaneret¬
quos dens quadringentos nõluit nominare ⁊ cetera que secũ¬
tur iuerbis prenũnctiantis dei nullus dubitanerit ad ifrłitis
ropulu: ꝑtinere Quod uero adiũgnitur cum aute im soleat
ad occasum. flãma facta ẽ. ⁊ ecce fornax fumabunda ⁊ lampade
ignis que ꝑtransier̾t ꝑ media illa diui.a. significantia infine i
sẽculi ꝑ ignem indicandos eẽ carnales. Sicũt eim affuctio ci¬

Expanded text:
stamentum confirmatum a Deo post quadringentos triginta annos stamentum confirmatum a Deo post quadringentos triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandam promissionem. Iam ergo isti quadringenti et triginta anni quadringenti poterant nuncupari, quia non sunt multo amplius: quanto magis cum aliquot iam ex isto numero praeterissent, quando illa in uisu demonstrata et dicta sunt Abrahae, uel quando Isaac natus est centenario patri suo, a prima promissione post uiginti quinque annos, cum iam ex istis quadringentis triginta quadringequos Deus quadringentos voluit nominare, et caetera quae sequuntur in verbis praenuntiantis Dei, nullus dubitaverit ad Israeliticum populum pertinere. 4. Quod vero adjungitur, Cum autem jam sol erat ad occasum, flamma facta est, et ecce fornax fumabunda, et lampades ignis, quae pertransierunt per media divisa illa; significsaeculi per ignem judicandos esse carnales: sicut enim afflictio ci
Abbreviated transcription (Latin):
rus.⁊ed in ip̃is quadringentis annis pronunctiatur ẽ hoc futu.¬
rum. quẽadmodum eĩm scriptum ẽ de thara patre abrabe ⁊ fuert
dies thare in carra quinq: et ducent anni. non quia ibi omnes ibi¬
acci sunt s quia ibi completi sunt. Ita et hic ꝓpea interpositum ẽ
⁊ in serintute redigent eos. ⁊ affligent eos quadringentis an¬
nis. qm iste numerus ieadem afflictione est cõpletus.Non
quia ibi unmersus pactus est Quadringenti sane dicuntur.
anni ꝑꝑ numeri plenitudine quanis aliquanto am plius sĩt
siue exhoc tempore computentur. quo ista promictebantur
habrae siue exquo natus ẽ isaac ꝑꝑ semen abrahe de quo ista
precucuntur. Computantur enim sicut supus iam dicimus
ab̾ anno septuagesimo ⁊ quinto abrabe qn ad eum fucta ẽ pre
mrisio uiq ad ẽxitu. ihł. ex egipto quadringenti et trigint la¬
nuquorum apostolus ita mẽminit. Hec ante dico induit te¬

Expanded text:
rus; sed in ipsis quadringentis annis praenuntiatum est hoc futurus; sed in ipsis quadringentis annis praenuntiatum est hoc futurum. Quemadmodum enim scriptum est de Thara patre Abrahae, Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni ; non quia ibi omnes acti sunt, sed quia ibi completi sunt: ita et hic propterea interpositum est, Et in servitutem redigent eos, et affligent eos quadringentis annis; quoniam iste numerus in eadem afflictione completus est, non quia ibi universus peractuanni propter numeri plenitudinem, quamuis aliquanto amplius sint, siue ex hoc tempore conputentur, quo ista promittebantur Abrahae, siue ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahae, de quo ista praedicuntur. Conputantur enim, sicut superius iam diximus, ab anno septuagensimo et quinto Abrahae, quando ad eum facta est prima promissio, usque ad exitum Israel ex Aegypto quadringenti et triginta anni; quorum apostolus ita meminit: Hoc autem dico, inquit: te
Abbreviated transcription (Latin):
sa erant. non boni aliquid s sp̃us indicant aeris huius.pastuma s¬
quẽdam siui de carnalium diuisione querentes qd̾ autem illis
sedit. ab:aham significat etia inter illas carnalium diuisiones
niros uĩq infinẽm perseueraturos fideles. et area solis occasum
qd̾ pauor irruit in abraham ⁊ timor tenebrosus magnus. signif¬
cat circa seculi huis finem magnam perturbationẽm.ac ta ola¬
tionem futuram fidelium. de quã dicit dñs in euangelio. erit eni¬
tunc tribulatio magna. qualis non fuit. ib initio. Quod uero dic¬
tum ẽ ad abraham. sciendo scies quia peregrinu erit sem̃ tuum
in t̾ra non propria. ⁊ in ẜuitute redigent eõs. et affligent eos q¬
dringentis annis. de populo isrł qui fuerat in egrptõ ẜuiturus a¬
pertissime ꝓphetatum est non ꝙ meadem ẜuit̾ute sub egiptiis¬
affligentibͥus quadringentos annos. ille populus fuerat ꝑacti¬

Expanded text:
sa erant, non boni aliquid, sed spiritus indicant aeris huius, pastum sa erant, non boni aliquid, sed spiritus indicant aeris huius, pastum quendam suum de carnalium diuisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium diuisiones ueros usque in finem perseueraturos fideles. Et circa solis occasum quod pauor inruit in Abraham et timor tenebrosus magnus significat circa huius saeculi finem magnam perturbationem ac tribulationem futuram fidelium, de qua Dominus dicit in euangelio: Erit enitunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio. Quod uero dictum est ad Abraham: Scienin terra non sua, et in servitutem redigent eos, et affligent eos quadringentis annis, hoc de populo Israel quia erat in Aegypto serviturus, apertissime paffligentibus quadringentos annos ille populus fuerat peractu
Abbreviated transcription (Latin):
dice ntnt uiq ad abraham ⁊ inde iqr ad dncl qui reptobato saule
permue enreeno gentio irlitice dñi ẽ noluntate fundatus t etiheno¬
Sine trrtio qui tenditur ex abrabam nsq ad dauid. tamq̃ tertame
etatem gerens ille populus adolent. Sine aliquid aliud cõneniẽti
ista signĩficent. nullo medo tamen dubitauerrm spuales inea p̃figu¬
ratos. adclitam̃to turturis ⁊ columbe ⁊ ideo dictrm est mes auter no
diuisit. qmͣ carnales inter se diuiduntur. spũales antem nrillo mocho
Siue a negotionis conuersationib hominu se remoneane sicut tu¬
tur. siue inter illas degant sicus columb. ntraqr tam auis ẽ ser p
⁊ innoria significans ⁊ in ipo isrłitico ppło. cui terra illa dapter erat
futuros induuduos filios ꝓmissionis ⁊ heredes regni.an eterna fe¬
licitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora. que du¬

Expanded text:
Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule primus in regno gentis Israeliticae Domini est uoluntate fundatus, in hoc ordine tertio, qui tenditur ex Abraham usque ad Dauid, tamquam tertiam aetatem gerens ille populus adoleuit, siue aliquid aliud conuenientius ista significent: nullo modo tamen dubitauerim spiritales in ea praefiguratos additamento turturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non diuisit, quoniam carnales inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, siue a negotiosis conuersationibus hominum se remoueant, sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora, quae diui
Abbreviated transcription (Latin):
neos et cene slooiesmoneos et eetheos ⁊ phereceos ⁊ rapher
ne m et rees el cananeos ⁊ eueos. ⁊ gergeseds. ⁊ iebuiseos. hec
omnia inuisu fc̃a diumitus atq dicta sunt. de quib singulis e¬
nucleate disserere longu ẽ. ⁊ intentionem opis huius exc̃edit.:
quod ergo satis est nõsse debemus. posteaq̃ dictum ẽ credidisse
abraham deo deputatum est illi ad iustitiam. non eum in fide
ero terre quippe illus. promissa erat hereditas. Non enm ait
unde scientia quasi ad hric non crederet. s ait secndur quid sciam
ut ei rei quam crediderat aliqua similitudo ad loberetri qua eniã
modus agnosceretur. sicut nõ ẽ uirgiis marie differentia cumart
Muomodo fiet istud qm̃ uirum non cognosco. quidenim fituri
de ceptierat modum quo fieret inquirebat. ⁊hoc cum quesiset au¬
ficria terp&adem plebs etiam regnatura Serne amonalia spea tia
bianetuer quia cum sint insignẽs articuli temꝑor ab adam uso aule

Expanded text:
monaeos et Chettaeos et Pherezaeos et Raphaim et Amorrhaeos et Chananaeos et Euaeos et Gergesaeos et Iebusaeos. Haec omnia in uisu facta diuinitus adque dicta sunt, de quibus singulis enucleate disserere longum est et intentionem operis huius excedit. Quod ergo satis est nosse debemus. Postea quam dictum est credidisse Abraham Deo et deputatum illi ad iustitiam, non eum in fide ero? terrae quippe illius promissa erat hereditas — non enim ait: \'Unde sciam?\' quasi adhuc non crederet; sed ait: Secundum quid sciam? ut ei rei, quam crediderat, aliqua similitudo adhiberetur, qua eius modus agnosceretur; sicut non est uirginis Mariae diffidentia quod ait: Quo modo fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod enim futurum esset, certa erat; modum quo fieret inquirebat, et hoc cum quaesisset, auper arietem eadem plebs etiam regnatura  quae animalia propterea trima dicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
etiam hoc implende figure tanti misterii conueniret. Non ani
at prefiguranda ecclesum ꝑtinere. tam multiplicia rerũ sig
gestarum. nisi fu̾it cõtemptiosus. nemo ꝑmictitur oppmari. I
e̾m gentes ita eccłiam repleuerunt murdiq ⁊ in mundidoeo
certũ ueniatur ad finem. Ita ens initas quadam cõpagie
continetur ut ex hoc uno manifestissimo. etiam deceters que
obscurius aliquanto dicta sunt. ⁊ difficilius agnosci queunt du¬
bitare fas non sit. Que cum ita sint. nec ma̾niter ista ẽẽ ꝯscpͥta
putare quisquam uł durus audebit. nec nihil significare cum gesta
sint. nec sola dicta eẽ significatiua nõ fẽa nec aliena ee ab ecc sgnifi¬
etea probabiliter dicipõt s magis cretendum e supienter ẽe mnec¬

Expanded text:
etiam hoc implendae figurae tanti mysterii conveniret? Non autem etiam hoc implendae figurae tanti mysterii conveniret? Non autem ad praefigurandam Ecclesiam pertinere tam mulgestarum, nisi fuerit. contentiosus, nemo permittitur opinari. Iam enim gentes ita ecclesiam repleuerunt, mundique et inmundi, donec certum ueniatur ad finem, ita eius unitatis quadam conpagine continentur, ut ex hoc uno manifestissimo etiam de ceteris, quae obscurius aliquanto dicta sunt et difficilius agnosci queunt, dubitare fas non sit. Quae cum ita sint, sic nec inaniter ista esse conscripta putare quisquam uel durus audebit, nec nihil significare cum gesta sint, nec sola dicta esse significatiua non facta, nec aliena esse ab ecclesia significanda probabiliter dici potest; sed magis credendum est et sapienter esse me
Abbreviated transcription (Latin):
isse suffecerit equinu iudelicet atq asininur genus. Et soua
Aiasunt que cõmietione diu̾si generis genit aliqd gignant
S. ⁊ shoe aomisteriu ꝑtinebat. ibi erat. Nabet enim et hoc genꝰ.
misculu: ⁊ teminã Solet etiam nõ nullos mouer̃ gener. esc¬
rum que illic haberẽ poterant. nalia que nõ msi carn̾e uesciputã¬
tur. utru preter nũm ibi fuint sine transgrexione mandat a
lior alendoum necessitas. illic coegiss m̃cludi anuero qd̾ potiꝰ
est frugib pomisq uescantur. ⁊ maxime fico iͥtq eastaneis. Quid
erogo mirii: siuir ille sapiens ⁊ iustus etiam chiuinitus admoit
quiclcuiq congrueret sinc carnib aptim cuiq generi alimor¬
am preparauit᷑ et cc̃didit quid est. antẽ quo uesci nõ eegeret fãe
Aut quid non suaue ac salubre facere possetds. qui etiam ait
sine cibo uuerent diuina faciilitate donaret msirt pascẽnt

Expanded text:
isse suffecerit, equinum uidelicet adque asininum genus; et si qua isse suffecerit, equinum uidelicet adque asininum genus; et si qua alia sunt, quae commixtione diuersi generis genus aliquod gignunt. Sed si et hoc ad mysterium pertinebat, ibi erant. Habet enim et hoc genus masculum et feminam. Solet etiam mouere nonnullos, genera escarum, quae illic habere poterant animalia, quae non nisi carne uesci putantur, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est, frugibus pomisque uescantur et maxime fico adqueergo mirum, si vir ille sapiens et justus, etiam divinitus admonitus, quid cuique congrueret, sine carnibus aptam cuique generi alimoniam praeparavit et recondidit? Quid est autem, quo vesci non cogeret fames? aut quid non suave ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo viverent, divina facilitate donaret, nisi ut pascerentur
Abbreviated transcription (Latin):
definito ẽẽ potuisse aut si misteriu sacratissimũ quod agebatur
⁊ tante reitiguram. ꝙ etiam ueritate facti aliter nõ poss imple̾i
nisi ut omnia ibi certo illo numero essent que uiuere inaquis
natura phibente non possent. non fuit istacura illius hominiᷤ
uł illoꝵ roĩum. s diuina. Non eĩm ea noc capta intromictebat
s uementia ⁊ intrantia ꝑmictebat. Ad hoc eni ualet qd dictur
e̾ Intrabunt adte non scilicet hoĩs acta. sed dei nutu ita sane ut
non illic fuisse credenda sunt que sexu carent Prescriptum enĩ
itq defmitu ẽ masculus ⁊ femina erunt. Alia sunt qui ppe q̃
de quibq rebus sine cõcubitu ita nascunt᷑. ut postea cõcubento
generent᷑ sicut musce. alia nero inquib nihil sit maris ⁊ femine
sicrt apes t̾a porro q̃ sic hñt sexum. ut nõ ħ̾eant fetum. sic̃ muli
qͥ mule. Rrum si fuer̾t ibi ac nõ potius parentes eorumibi fu¬

Expanded text:
definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur, definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur, et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter non posset inpleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae uiuere in aquis natura prohibente non possent, non fuit ista cura illius hominis uel illorum hominum, sed diuina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed uenientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim ualet quod dictum est: Intrabunt ad te; non scilicet hominis actu, sed Dei nutu; ita sane, ut non illic fuisse credenda sint, quae sexu carent. Praescriptum enim adque definitum est: Masculus et femina erunt. Alia sunt quippe quae de quibusque rebus sine concubitu ita nascuntur, ut postea concumbant et generent, sicut muscae; alia uero in quibus nihil sit maris et feminae, sicut apes. Ea porro quae sic habent sexum, ut non habeant fetum, sicut muli et mutae, mirum si fuerunt ibi, ac non potius parentes eorum ibi fu
Abbreviated transcription (Latin):
nerit naturili ordine põderur magisq diuina proiidentia qͣr hu¬
mana prudentia natante gub̃net᷑ ne incurrat nanfragiu u̾cq
non solum quales sunt mures ⁊ stelliones. uerũ etiam quale
lcuste scarabei musce deniq et pulices utrũ nõ amplioris nu
in arca illa fu̾int. qͣ qui ẽ definitus cum hoc impararet ds̃. pͥus
immonendi sunt quos hec mouent sicaccipiendum eẽ qd̾ die¬
tum ẽ q̃ repunt supt̾ram. ut necẽẽ nõ fĩt confuari in arca q̃
possunt ĩ aquis uiuere. non solum mersa sicut ꝑisces. uerũ eturm
supnatantia sicut multe alites .i. uolucres. Deinde cumdicitur
Rsculus ⁊ femina erut profecto intelligitur ad reparandu
genus dici. Ac phoc nec illa necesse fuerat wbi ẽe. que pnt sine
doncubitu de quibcũq rebus. uel rerum corruptionib nasci
uo si fuerunt sicut in domib eẽ consuenerũt sine ullo numero

Expanded text:
nerit, naturali ordine ponderum, magisque diuina prouidentia quam hunerit, naturali ordine ponderum, magisque diuina prouidentia quam humana prudentia natantem gubernet, ne incurrat ubicumque naufragnon solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est definitus, cum hoc imperaret Deus, prius admonendi sunt, quos haec mouent, sic accipiendum esse quod dictum est: Quae repunt super terram, ut necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus et femina erunt, profecto intellegitur ad reparandum genus dici; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus uel rerum corruptionibus nasci; uel si fuerunt, sicut in domibus esse consuerunt, sine ullo numero
Abbreviated transcription (Latin):
gitare tantu aliud ẽẽ in supcriorib. Itemo aliud tantu in su
periorib supiorir Ac phoc terducta ula cubita fieri nongenta
ganter astrurit morses igi scilicetꝰ hominẽ dei eruditu sic̃ scͥptũ
et in omni sapientia egiptior. qui grometrica dilexerunt gro¬
metrica cubita significare potuisse. ubi unũ quãtum sex nr̃a ua¬
lere adẜuant quis nõ uideat quantu reꝵ capere illa potuit ma¬
gnitudo. Nam illud quod disputant tante magnitudinis arcã
non potuisse compingi in eptissime calum pniant cum sciant i¬
nre ua e fabricata. nisi forte lapis lapidi adherere põt. sola cal¬
a counctus ut murus ꝑtot milia cucumagatur. ⁊lignur ligͦ
ususcudines epiros clauos glutenbitumms nõ põt adherẽr
ut fabricetur arca. non curuis s rectis lincis longe lateq poree¬
ti qͣ nullus ĩmare mittat conatus hoĩum. s leue̾t unda cum ne¬

Expanded text:
ggperioribus superiorum; ac per hoc ter ducta illa cubita fieri nonagintaganter astruxit Moysen scilicet, hominem Dei eruditum sicut scriptum est, omni sapientia Aegyptiorum, qui geometricam dilexerunt, geometrica cubita significare potuisse, ubi unum quantum sex nostra ualere adseuerant, quis non uideat quantum rerum capere illa potuit magnitudo? Nam illud quod disputant tantae magnitudinis arcam non potuisse conpingi, ineptissime calumniantur, cum sciant iibus arca illa est fabricata; nisi forte lapis lapidi adhaerere potest sola calce coniunctus, ut murus per tot milia circumagatur, et lignum ligno per suscudines, epiros, clauos, gluten bituminis non potest adhaerere, ut fabricetur arca non curuis, sed rectis lineis longe lateque porrecta, quam nullus in mare mittat conatus hominum, sed leuet unda, cum ue
Abbreviated transcription (Latin):
tam sublimis qͣr celum sit. ut nõ ibi sit aer iste crassior. ubi uẽti
nebule imbresq gignuntur. nec attendunt õium elementorum
crassissima terrãm ibi ẽe potuisse. in forte negant eẽ terram nẽ¬
tice montis: Curigitur usq ad illa celi spatia terris exaltari
licuisse. ⁊. aquis ex altari non licuisse cõcedunt. Cum isti menso¬
res ⁊ pensores elementorur.aquas terris perhibeant superiores.
atq lemores:. Quid itaq rationis afferunt. quare terra gramo
⁊ inferior locum celi tranquillioris inuaserit ꝑ uolumina tot ã¬
nor ⁊aqua lemor ac supio: ꝑmissa non sit hoc facere.saltem ad
tp̃s exiguũ: Dicunt etiam non potiusse capere arce illius quati¬
titem animaliu genera tam multa in utroq sexi. bina de ĩmũ¬
dis septena de mu̾dis. Qui mihi uidentur nõ computare nisi
tricenta cubita lognitudinis ⁊ latitudinis quĩquaginta nec co¬

Expanded text:
tam sublime iam caelum sit, ut non ibi sit aer iste crassior, ubi uenti tam sublime iam caelum sit, ut non ibi sit aer iste crassior, ubi uenti nebulae imbresque gignuntur; nec adtendunt omnium elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant esse terram uerticem montis? Quur igitur usque ad illa caeli spatia terris exaltari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum isti mens ores et pensores elementorum aquas terris perhibeant superiores adque leuiores? Quid itaque rationis adferunt, quare terra grauior et inferior locum caeli tranquillioris inuaserit per uolumina tot annorum, et aqua leuior ac superior permissa non sit hoc facere saltem ad tempus exiguum? Dicunt etiam non potuisse capere arcae illius quantitatem animalium genera tam multa in utroque sexu, bina de inmundis, septena de mundis. Qui mihi uidentur non conputare nisi trecenta cubita longitudinis et latitudinis quinquaginta, nec co
Abbreviated transcription (Latin):
hic eẽ querenda aut contrario hec omnino gesta non eẽ s sola
ptinere. Quis enim nisimente perusus. maniter scriptos esse
contempnat libros ꝑ annor milia. tanta religione ⁊ tam ordi¬
nate successionis obseruantia custoditos ant solas res gestas il¬
lic̃ intuendas ubi certe ut alia obmicta. si numerosit̾as aĩali
caxebat arce tantã fieri magnitudinẽ.ĩunda bina.⁊ munda
sẽptena intromicti animalia. Quid cogebat cum equalis niii
possent utraq ẜuari: Qut uero deus qui ꝑꝑ genus humanũ
reparandu seruanda precepit eomodo illa quo instituerat. res¬
tituere non ualebat. Qui nero nõ eẽ gesta. s solas rerum sigͥ¬
ficandaru figuras ẽẽ contempnunt. Primu opinantur ta
magnu fieri nõ potuisse diluuiu. ut altissimos montes quind¬
cimi cubitos aque crescendo transcenderent. ꝑꝑ olimpi uerticem
montis supra quem phibentur nubes non posse conscendẽ. Qd̃

Expanded text:
hic esse quaerendam, aut e contrario haec omnino gesta non esse, sed solas hic esse quaerendam, aut e contrario haec omnino gesta non esse, sed solas ecclesiae pertinere. Quis enim nisi mente peruersus inaniter scriptos esse contendat libros per annorum milia tanta religione et tam ordinatae successionis obseruantia custoditos, aut solas res gestas illic intuendas, ubi certe, ut alia omittam, si numerositas animalium cogebat arcae tantam fieri magnitudinem, inmunda bina et munda septena intromitti animalia quid cogebat, cum aequalis numeri possent utraque seruari? Aut uero Deus, qui propter genus reparandum seruanda praecepit, eo modo illa, quo instituerat, restituere non ualebat? Qui uero non esse gesta, sed solas rerum significandarum figuras esse contendunt, primum opinantur tam magnum fieri non potuisse diluuium, ut altissimos montes quindecim cubitis aqua crescendo transcenderet, propter Olympi uerticem montis, supra quem perhibentur nubes non posse concrescere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
int fagumꝰ facias eam non qd̾ ego millo opere dixi. nł intellexi
mua cromnib gentib ecclia congregatur. bicameratã dicta
p̃pduo genera hominur. circũcisione sciicet ⁊ p̃putiu. quos ⁊ apłs
Mio modo dicit. indeos ⁊ grecos. Tricameratam noͣ eoꝙ om̃s gfe
de tribi filiis noe post diluluu reparate sunt. S aliud dicat an̾qͥs
deti fidei regula non sit alienu nam qm̃ nõ solum in inferiorib
mansiones̃ habere arcam uoluit. ueru etiam in superiorib. ⁊ hec
trut abimo sursu u̾sus tertia consurgeret habitatio.possũt ħ
intelligi ⁊ tria illa que cõmendat apłs. fides spes caritas. Post ⁊̃
multo cõuenientius tres ille ub̃̾tates en angelice tricena sexagẽa
rentena. ut in infimo habitet. pudicitia coningał. supͣ undualis
uerim. quia et si non uno disseruntur. modo adimam tamen catho¬
rum gestarum ueritate. sine ullius allegoricis significatiõib

Expanded text:
merata facies eam, non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, merata facies eam, non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duo genera hominum, circumcisionem scilicet et praeputium, quos aposio modo dicit Iudaeos et Graecos; tricameratam uero eo, quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluuium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam in superioribus et halauit tricamerata, ut ab imo sursum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuecentena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis xerim, quia etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen cathorum gestarum ueritatem sine ullis allegoricis significationibus
Abbreviated transcription (Latin):
tmr ostenditur etiam natchor frater abrabe esse de regloreo
maid orb sedesq constitinsse in mesopotumua nhi coro petre suo
cadatau erat habraam. cur ergo eum scripturino comemoiĩ
q mesorotamia ubi non solum habriam fanuos ensieri esiã

Expanded text:
niis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione niis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitauerat Abraham. Quur ergo eum scriptura non commemorin Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
ram thara patre suo in terra in qua natus ẽ in regione caldeoru
q nom̃ mulieris nachor melcha filia aran. Iste aran pater melcbe
fuit ⁊ pater iesche que iescha creditur ip̃a eẽ etiam sara uxõ abrae¬
Einde narratur. quẽ ad modũ tara cum sus regi mpituloabit¬
Gnem reliquerit caldeoru et uenerit in me sodotamur ⁊ nabiti¬
uerit incharam tacetur aũt de im̃o eius filio qui uonbatur nacho
tanqͣ eum non duxerit secum nam ita narratur. ⁊ sumpsit thari
tmm filium suu. ⁊ loth tilium aran filurma fili sui. esira mi¬
rium suam. ireorem filii sui. ⁊eduxit illos de regione chaldeorrem¬
tertu s inachor ⁊ ureor euis melcha. s muen mus postea quemẜ
nat suunicteret abraam ad accipiendam uxorem fico suo usi¬
uii fuscrrptum. ⁊ accepit puer decem eamelos de eameliade un
t apamiciuitate nachor. Isto et alus sacre hauus hystor ⁊e testio¬

Expanded text:
ram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeoram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeoet nomen mulieris Nachor Melcha, filia Aran . Iste Aran pater Melchae fuit et pater Jescae, quae Jesca creditur ipsa esse etiam Sara uxor Abraeinde narratur quemadmodum Thara cum suis regionem reliquerit Chaldaeorum, et venerit in Mesopotamiam, et habitaverit in Charra: tacetur autem de uno ejus filio, qui vocabatur Nachor, tanquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumpsit Thara Abram filium suum, et Lot filium Aran, filium filii sui, et Saram nurum suam, uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione Chaldaeornatus est Nachor et uxor eius Melcha. Sed inuenimus postea, cum seruum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum: Et accepit puer decem camelos de camelis domintamiam in ciuitatem Nachor. Isto et aliis sacrae huius historiae testimo
Abbreviated transcription (Latin):
in ẽgipto. ita mesopotamia seruisse diis alienis: Iħu naue narrã¬
te re̾feratur. ceteris exprogenie illius heber in lingnas paulatim
alias. ⁊ innationes alias de fluentib. promde sic̾ut ꝑ aquarum
diluum una domus noc remanserat ad reparandum genus hu¬
manu. sic indiluiuo multarum supstitionu pimiu̾sũ: minidũ
una remanserat domus thare. in qua custodita ẽ planitatio ciitati
ari. Demqs sicnt illic numeratis supra generationib uiq adnoe si¬
pul cumi annoꝵ mimeris ⁊ exposita dilumi causa prrasqͣr detroe¬
meret de arca fabricanda. loqui ad noe dicitur. Ne añt generatioes
ficenta ⁊hie enumeratis generationib. ab illo qui est aꝑeatufer
sem filio noe usq ad habram. deinde in signis arti cuis smiliter¬
ponitur ut dicat. Nesunt generationes thare. Thara genrat ra¬
praham. i nachor et aran. aran genuit loth. ⁊ mortuns ẽ aran co¬

Expanded text:
in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narranin Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus sponitur, ut dicatur, Hae sunt generationes Tharae. Thara genuit Abram et Nachor et Aran: et Aran genuit Lot. Et mortuus est Aran co
Abbreviated transcription (Latin):
dectissimi. antiquissimas ystorias ꝑscrutantes nec õium s aliquarum
existis origines gentiu potuerunt repperire Nam qd̾ exfilio cham qui
uocabatur᷑ meffram. exgiptii phibentur exorti. nulla hic resonat origo
nccabuł. sicut nec ethiopu. qui dñr ad cum filium cham ꝑtiuere. qui
chus appellatus ẽ. ⁊sioĩa cõside̾nt. plura mutata q̃ manẽtia nomina
etiam ab illo articulo tp̃oris factus ẽ inꝑatre abraham. unde ĩcip̃
notitia eius ẽẽ euidentior.⁊ ubi clariora leguntur promissa diuina
que nunc in xp̃o uidemus impleri sicut er̃go scriptura sancta idi¬
cante dicimus. in regione caldeorum natus ẽ abraam. que terra t¬
ad regnum assyrium pertinebat. apud caldẽos aute iam etiam
tunc suꝑstitiones impie preualebant. que: admolum ꝑ ceteras
lingua remanserat. cum et ip̃e sicut iam manifestio dei populus

Expanded text:
doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia nominaetiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergo scriptura sancta indicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum per ceteras lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus
Abbreviated transcription (Latin):
frater ph̾alec. quomo potuerint iam gentes façe̾ uͥ post phalec frẽm
suu iectan natus ẽ. sic̃ post eum cõmemoratus ẽ. qñ quide: tp̃e nõ natꝰ
ẽ phlec diuisa ẽ terra. promde intelligendu ẽ priorem quide noĩatũ
s longe post frẽm suum iectan fuisse natu Cuius iectan duodeqi filii
tam grandes. iam familias herent. ut in linguas proprias diuidi possẽt
Sie enim potuit prior cõ memorari qui erat etate postior que admod̾
prius cõmemorati sunt extrib filiis noc procreati filii iaphet. qui ẽat
minimus eor Teinde filii cham qui erat medius. postremo filii sem. q
erat pͥmus ⁊ maximus. Illaru añt gentim uocabula partim mãserũt
ita ut hochie quoq appareat. unde fue̾rt deriuata. sic̃ ex assur assirii. ex he¬
uer hebrei partim tẽporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines

Expanded text:
frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus est; quando quidem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines
Abbreviated transcription (Latin):
maneat numerus septuaginta duarum gentiu atq linguaꝵ. Phalec
ĩusa sit nec mouere nos debet. quomodõ potuerit gigas nebroth ad il¬
lud etatis occurrere ꝙ babylon condita ẽ ⁊ confusiõ facta linguaru. ati
ex hoc diuisio gentii. non enim quia heber sextus ẽ a nox. ilłe aũt quar¬
tus ideo non potuert ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim cẽ¬
tigit cum pius uiuerent. ubi panciores sunt generationes. minus uͥ
plłires. aut series nati ẽent. ubi pauciores mãturius. ubi plures saane
intelligendu ẽ qñ t̾ra diuisa ẽ. nõ solum iam natos ceteros filios fili¬
orumfide qui cõmemorantur patres gentiu. ẜetiam eis etatis fur¬
sse ut numerosas familias herent. quẽ digne fuisset nominib gen¬
tui Unde nequaqͣ putidu. ꝙ eo fm̃̾nt᷑ orine geniti. quo coñme¬
morati leguntur. alioquin .xii. filii iectam. qui erat alius filius heber

Expanded text:
maneat numerus septuaginta duarum gentium adque linguarum. Phalech maneat numerus septuaginta duarum gentium adque linguarum. Phalech uisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber,
Abbreviated transcription (Latin):
que u̾lla dubitatione ubi remansit. non ibi fint illa pena. que facta ẽ
mutatione lingnarum. Quid aliud eccurrit. nsi ꝙ in huius genẽ m̃a¬
serit. acuius nõmine nom̃ accepit. ⁊ ħ iustitia gentis huiꝰ nõ paruum
apparusse uestigiu. quod cum alie gentes plecterentur. mutatione lin¬
guaꝵ. ad istam ñon puenit tale supplicium. S: ad huc illud mouet. qͥ
modo potuert singulas gentes facere heber ⁊ filius eius phalec. si una
lingua ꝑ mansit ambob ⁊ certe una ẽ hebrea gens ex heber propagata
usq̃ ad habraham ⁊ peum deinceps. donec magnus fieret populus
iirł. Q uomo igitur om̃s filii qui cõmemorati sunt triu filioru noe
fecerint singłas gentes. sic heber ⁊ phalec singulas nõ fecer̾t. Ni mirũ¬
ẽ illud probabilius ꝙ ille gigas nẽbroth fecerit. ⁊̃ ip̃e gentẽ suam. s pꝑ
excellentiã dñationis corp̾oris seorsum eminentius ñominatus est. ut

Expanded text:
s quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est s quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret populus Israel. Quo modo igitur omnes filii, qui commemorati sunt, trium filiorum Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ruerunt. itã qñ merito elat̃oris impietatis gentes linguar diuersta¬
te punite. atq diuise sunt. ⁊ ciuitas impioꝵ donfusionis nom̃ accepit
tor̃ appellata ẽ babylon nõ defuit domus heber ubi ea que antea fuit oi
lingu remaneret. Wñ sicut supͣ memorani. cum cepissent enumerari
filiĩ sem. qui singuli gentes singulas precrearunt primus ẽ ꝯm̃datꝰ
heber cum sit ab nepos ip̃ius hoc est ab illo quintus inueniatur exor¬
tus quia ergo in eius familia remansit. hec lingua diuisis ꝑalias
linguas cete̾ris gentib. que lingua prius humano generi non in me¬
rito crelitur fuĩsse cõmunis. ideo deinceps hebrea est nũcupata:
Tune enim opus erat ea distingui ab aliis lingius nomine propͥo
sient alie quoq nocate sunt nominib proprus. qñ aute erat unat¬
nihil aute aliucd qͣ humana lingua. uł humana locutio uocabatur
qua sola uniuersu genus hominu loquebatur. Dixerat aliquis si

Expanded text:
ruerunt: ita, quando merito elatioris inpietatis gentes linguarum diuersitate punitae adque diuisae sunt et ciuitas inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, Tunc enim opus erat eam distingwi ab aliis lingwis nomine proprio, sicut alle quoque vocate sunt nominibus propriis. Nec Heber nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si
Abbreviated transcription (Latin):
dorum aĩalium cã. q̃ figurandaru uariaru gentium. ꝑꝑ ecclie sac̃mẽ¬
tum. in archa fuisse om̃nia gn̾a. si ĩ in sulis qu̾o transire non possent¬

Expanded text:
dorum animalium causa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramendorum animalium causa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia genera, si in insulis, quo transire non possent
Abbreviated transcription (Latin):
ex terra s sola cõmixtione maris ⁊ femmne propagantur. sicut hupi atꝗ
huiusmedi cetera. qñ post diluuiu. quo ea que in archa non erant cũct
deleta sunt. etiam in insulis ẽẽ potuerint si reparata nõ sunt. nsi ex hisi
quoꝵ genera inutroq sexu arca ẜuauit.possunt quidẽ credi ad insulas
natando transisse. s proximas. sunt aũt quedam tam longe posite acõ¬
tinentib t̾ris. ut ad eas nulla iudeatur natar̃ potuisse bestiaru. Quod si¬
homines eas captas secum adcluxert. ⁊ eomodo ubi habitabant earum
genera instituerũt. uenandi stustio fieri potuisse increclibile nõ ẽ. qͣuis
iussu dei. siue ꝑmissu. etiam opera angłorum. negandum non sit potu¬
sse transferri. Si uo terre exorte sunt.ẜm origmem pͥmam. qnͣ dixit d
producat terra aĩam uiua. multo clarius ãpparet. non tam reportan¬

Expanded text:
ex terra, sed sola commixtione maris et feminae propagantur, sicut lupi atque ex terra, sed sola commixtione maris et feminae propagantur, sicut lupi atque hujusmodi caetera, quomodo post diluvium, quo ea quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca servavit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum non sit potuisse transferri. Si uero terra exortae sunt secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparan
Abbreviated transcription (Latin):
deficient exillis omnia que conati fuerunt facere. non dictum ẽ ꝯfirmãdo
s tanqͣ interogando sicut solet a cõminantib dici. quẽ ad modũ ait quidã
arma expedient totaq exurbe sequentur. sic cĩm accipiend̾ ẽ tanq̃ dixẽit
ut diceremus. non ne qm̃ uocem ꝓnũctiantis. nõ possumus scribere. Ex ilł
igitur trib hominib noc filiis. sep̾tuaginta tres. uł potius ut ratio declara¬
tura ẽ.septuaginta due gentes totidemq lingue ꝑ terras ẽẽ cepert. q̃ cre¬
scendo. ⁊̃ insiulas ĩplerunt. Anctus ẽ aũt numerus gentur. multo ãpliu
qͣ linguaru. Nam et in africa barbaras gentes. mĩma lingua pluima
nouimus. Et homines quidem multiplicato genere humano. ad ĩsula
habitandas nauigio transire potuisse quis ambigat. S questio ẽ de om̃i¬
genere bestiaru que subcura hoĩum non sunt.neq sicut rane nascuntur

Expanded text:
deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: ut diceremus \'nonne1, quoniam uocem pronuntiantis non possumus scribere. Ex illis igitur tribus hominibus, Noe filiis, septuaginta tres, uel potius, ut ratio declaratura est, septuaginta duae gentes totidemque linguae per terras esse coeperunt, quae crescendo et insulas inpleuerunt. Auctus est autem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gentes in una lingua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigat? CAPUT VII. An omgenere bestiarum est, quae sub cura hominum non sunt, nec sicuti ranae nascuntur
Abbreviated transcription (Latin):
exse. capiant ex ip̃a udeo eorum stabilis ẽ iste motus. quo ueniunt.¬
qui non recedunt. nec sic laquitur angłis d̾s. quomͦ nos inuicem loqm̃¬
nob̾. uel deo nel angłis. uel ip̃i angeli nobis siue ꝑ illos deus nobis. s
sui facti ẽ ĩmutabilis ratio que non ħ̾et sonum strepentẽ. atq transeũtẽ
s ium sempiterne manente atq tẽporaliter operantẽ ħ loquitur angłiꝰ
sanctis. nob̾ aliter longe positis. qñ aũt nos aliquid talis locutionis inte¬
riorib aurib capimus. angelis ꝓpinquamus. Non itaq mͥ assiduȩ re¬
denda ratio est. in hoc opere de locutionib dei. Aut enim trinitas in cõmu¬
tabilis. ꝑ seip̃am meffabilit̾ loquitur rationabił creature m̃tib. aut per
mutabile creaturam loquit. sine spiritualib ymaginib nostro spũi
siue corporalib uocib corporis sensui. Illud sane quod dictum ẽ. ⁊ nunc nõ

Expanded text:
ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt,ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt,qui non recedunt Nec sic loquitur angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter operantem. Hac loquitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae mentibus, aut per mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non
Abbreviated transcription (Latin):
lis intelligi quod dictum ẽ. faciamus homine. quia non dixit
faciam. s quia sequitur adymaginẽ nr̃am. nephas est credere ad
umagine angelorum hominemꝰ fcũm. aut eandem ẽẽ ymaginem
angloru et deĩ recte illic intelligitur pluralitas trinitatis. que tam̃
trinitas quia unus ẽ d̾s. etiam c̾um dixiss faciamus ⁊ fecit inquit
hominẽ deus ad xmagine dei nõ dixit fecert ad ymaginẽ dei. al ad
ymagine deorum. Noterat ⁊ħ eadem intelligi trinitas. tanq̃ pater
dreerit ad filium ⁊ sp̃m scũm. uenite et descendentes cõfundamus li
guam eoꝵ ibi. si aliquid eẽt ꝙ angłos ꝓbiberet intelligi. quib potius
cõnenit ad dm̃ uenire motib sanctis boc ẽ cogitationib piis. quibus
ab eis consulitur ĩ cõmutabilis ueritas. tanqͣ lex eterna. in illa eor
curia supna. Neq ẽim ip̃i sibi sunt uẽitas. s creatricis participesue¬
ritatis ad illam mouentur tanqͣ adfontem uite. ut qd̾ non h̾e̾nt

Expanded text:
lis intellegi quod dictum est: Faciamus hominem, quia non dixit: \'Faciam\'; sed quia sequitur ad imaginem nostram, nec fas est credere ad imaginem angelorum hominem factum, aut eandem esse imaginem angelorum et Dei: recte illic intellegitur pluralitas trinitatis. Quae tamen trinitas quia unus Deus est, etiam cum dixisLet: cF a c iam us: \'Et fecitDeus hominem ad imaginem Dei : non dixit, Fecerunt dii, aut, ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intelligi Trinitas, tanquam Pater dixerit ad Filium et Spiritum sanctum, Venite, et descendentes confundamus ibi linguam eorum; si alconuenit uenire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent