comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spũalemq farinam facit expurga
uetus fermẽtum ut sit nouacõ¬
sꝑsio. Cistodit molam suam int̾¬
pretatur scripturas ẜuat sibi la¬
pcoem sup molarem. Illa a̾ relin
qui ẽ suꝑ molam. Quis iste sit la¬
pis quero. legi lapidem ꝙ̃ repro¬
bauerunt edificantes. hic factꝰ
est incaput anguli. Quare sup
molam: Quia ip̃e ẽ qui molentes
adiuuat ipẽ ẽ qui dicit. scrutami¬
ui scpͥturas inqirib putatis uos
uitam et̾nam hẽre. Noli fenerator
hũc lapidem suꝑ molarem oppi¬
gnerate necadas suꝑ illum. Oĩs
eĩ qui cecroetit suphũc lapidem
cõminuet illum. Nec uidue pig¬
mis suscipias. Graue et ẜm lr̃a
no auferas aut uidue pignus
tem induitatio uidicas. xxiii

Expanded text:
spiritalem farinam facit, expurgat spiritalem farinam facit, expurgat uetus fermentum, ut sit noua conspersio, custodit molam suam, interpretatur scripturas, seruat sibi lapidem supermolarem: illa autem relqui est super molam. quis iste sit lapis quaero. legi: lapidem. quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. quare super molam? quia ipse est qui molentes adiuuat, ipse est qui dicit: scrutamini scripturas, in quibus putatis uos uitam aeternam habere. noli, faenerator, hunc lapidem supermolarem oppignorare, ne cadas super illum; omnis enim qui ceciderit super hunc lapidem it autem comminuet illum. nec uiduae pignus suscipias. graue et secundum no auferas aut uiduae pignus tem uiduitatis indicas.
Abbreviated transcription (Latin):
scpͥte solucionis. ꝓpecuma afferes
tedia. Causab̾is de temꝑe excusaci¬
oms strues. et cũ totum promise¬
uis. ne in umu̾sum fraudare inde¬
ario: uix dunidiũ restitues. De ami¬
co ĩunicũ facies pro honore referes
cõtumeliam ꝓ benediccõe male¬
dictum. Qm̃ ħ opiõm ledant con¬
sidera. ꝙ auiro bono discrepent. Re¬
cognosçe ergo dum liberes auin¬
culis ip̃e te retrahe aiugo et onere
suitutis. Dines es: nõ sumas mu¬
tuum. paupes nõ sumas mutuũ.
Diues es: millam pat̾is petenoi
necessicatem. Pauꝑ es considera
soluendi difficultatem. Opulen¬
cia usuris minuitur. pauꝑtas u¬
suris nõ elenatur. Nũꝙͣ em̃ malũ
inalo corngitur. Hec inde nedum¬
pecum aui petis: molam tuam ob¬
liges: aut lapidem sup molarem
Mola est qua similago conficitur
qua molit similaginem una mli
que assumitur et alt̾a que relinqͦ
fortasse ula assũitur que sẽꝑ mo¬
lit dei u̾bum ut hẽat similagiẽ

Expanded text:
aescriptae solutionis: pro pecunia adferes aescriptae solutionis: pro pecunia adferes taedia, causaberis de tempore, excusationes strues et, cum totum promiseris, ne in uniuersum fraudare uidearis, uix dimidium restitues. de amico inimicum facies,. pro honore referes contumeliam, pro benedictione maledictum. quam haec opinionem laedant considera, quam a uiro bono discrepent recognosce. ergo dum liber es a uinculis, ipse te retrahe, reuoca a iugo et onere seruitutis. diues es: non sumas mutuum. pauper es: non sumas mutuum. diues es: nullam pateris petendi necessitatem. pauper es: considera soluendi difficultatem. opulentia usuris minuitur, paupertas usuris non eleuatur; numquam enim malum malo corrigitur nec pecuniam petis, molam tuam obliges aut lapidem supermolarem. mola est qua similago conficitur, qua molit similaginem una mulier, quae adsumitur, et altera, quae relinquitur. fortasse illa adsumitur quae semper molit dei uerbum, ut habeat similaginem,
Abbreviated transcription (Latin):
ficio ei qui te adunut repen¬
das molestiam. Cumn istum frauda¬
ueris cui debes postã intẽpe nc̃cita¬
tis tue nõ inuenies cieditorẽ. Qm̃
urdignum ut cum uctum tuũ sus¬
tentare nõ queas cũ ad huc nichil
debeas. putes et uictum tuũ possis
et debitum sustin̾e Añcogita um̃
dissoluas. et sic mnutuũ sume. ftuc¬
tus ĩquit agror capio. Sed qui nõ
habundant usu. quõ habundabt̃
contracti fenoris increm̃to. Dipos¬
sessionẽ meam uendo. Et unde fruc¬
tus quib utaris adsup̃tum fenue
nõ pecunia sua soluitur s augetur.
Numerando coaceruatur: et crescit
Deinde non cogitas humilitatem ⁊
uerecũdiam postulantis donec ac¬
cipias. oscularis manus fenerato¬
us. Guꝑbo humilitas uocem tuã
ne clarior sointꝰ uocis tue aures eiꝰ
offendat: ne plures te audiant de¬
p̾cantem. Pauptas nõ habet crim̃.
Nulla indigencie infanna est: ort
debere uerecundum ẽ. nõ reddere
in uerecundum. postulabis dilaci¬
onem cũ ceyis cõueniri intẽꝑe pͥ¬

Expanded text:
ficio ei qui te adiuuit rependas molestiam! cum istum fraudaueris cui debes, postea in tempore necessitatis tuae non inuenies creditorem. quam indignum, ut cum uictum tuum sustentare non queas, cum adhuc nihil debeas, putes quod et uictum tuum possis et debitum sustinere. ante cogita unde dissoluas et sic mutuum sume. fructus inquit \'agrorum capio.\' sed qui non abundant usui quomodo abundabunt contracti faenoris incremento? sed possessionem meam uendo. et unde fructus, quibus utaris ad sumptum? faenus non pecunia sua soluitur, sed augetur: numerando coaceruatur et crescit. deinde non cogitas humilitatem et uerecundiam postulantis? donec accipias, oscularis manus faeneratoris superbi, humilias uocem tuam, ne clarior sonitus uocis tuae auris eius offendat, ne plures te audiant deprecantem. paupertas non habet crimen, nulla indigentiae infamia est, sed debere uerecundum est, non reddere inuerecundum. postulabis dilationem, cum coeperis conueniri in tempore pr
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓximos semius tui nou
despicias siege cognoscas. Meluis ẽ
eĩ ut ip̃e subuemas tius quib pudor
est ab alus sũptum deposce aut ali¬
cin postular̾ subsidiũ ncc̃itati. Nõ
tũ ut uli dicõres co fĩ uelint. quod
castiut tuoͦs duntes facias. s ut u¬
tam tibi ppetuam fructu bom opis
ad quiras et pcio miseracõms poc̃a
redimas tua. putaut se parũ posc̾e
p̾cium tuum querunt. iute tuefrͤ¬
tum adim̾e contendunt. et accusat
uit et̾ne inte fraudar̾ m̾cede cõsib¬
mũ nemem d pudere si ex diuite
paupfiat dũ largitur paupi. qui
gulam ꝙ̃ sequamur ut bõ uõ sit ex¬
manti pr̃imomi siquis paupum
famam reppunt inopiã. subleua¬
iucunde ⁊ consiliũ in hoc do: apłsa
it hoc eĩ uobis utileest. ut xp̃m iu

Expanded text:
ut proximos seminis tui non despicias, si egere cognoscas. Melius est enim, ut ipse subvenias tuis, quibus pudor est ab aliis sumptum deposcere, aut alicui postulare subsidium necessitati; non tamen ut illi ditiores eo fieri velint, quod casti, ut tuos divites facias, sed ut vitam tibi perpetuam fructu boni operis acquiras, et pretio miserationis peccata redimas tua. Putant se parum poscere? pretium tuum quaerunt, vitae tuae fructum adimere contendunt, et accusant, lint aeternae vitae fraudare mercede? Cmum neminem debet pudere, si ex divite pauper fiat, dum largitur pauperi; qugulam quam sequamur, ut bona ratio sit exinaniti patrimonii; si quis pauperum famem repulit, inopiam sublevavit. Unde et consilium in hoc do, Apostolus dicit: Hoc enim vobis utile est, u
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. uũ beue ait scpͥcura. Hõ capiens
tacebit us ĩtempus. Ideo sancti dd
dm̃ ait dixi custodiam mas meas
homo aflagello lingue sue absconde¬
tur et aconsciẽ sue testĩomo. ulimnr

Expanded text:
sit. Unde bene ait Scriptura: Homo sapiens tacebit usque ad tempus . 6. Ideo sancti Domini, d ait: Dixi, custodiam vias meas, homo a flagello linguae suae absconderetur, et a conscientiae suae testimon
Abbreviated transcription (Latin):
de
Uid autem pcet̾is debemus
disce̾ ꝙ̃ tacere ut possumus
loqui ne pͥus meuox ꝯdẽp¬
net mea quam absoluat auena. et¬

Expanded text:
e Quid autem prae caeteris debemus discere, quam tacere, ut possimus loqui: ne prius me vox condemnet mea, quam absolvat aliena;
Abbreviated transcription (Latin):
torum circũspectõm s cim̃mnodo in¬
tencionẽ ⁊ oiligenciam contͣ scpturas
olas opto assequi quã ultimam po¬
sint apostolus unt̾ officia sanctorum
etlanc ipãm ut docerror studio possĩ
dete. Unus eĩ u̾s magist̾ est qui solꝰ
non didicit ꝙ ꝑ hoĩes doceret. Hoĩes
uitẽ discunt pͥus quod doceant et ab
illo accipuit qd̾ qd alus tradant. Oꝵ
Ine ip̃m quro michi accioit. Ego eĩ rap
decdimalibus atq admĩstracõms ĩ

Expanded text:
torum circumspectionem: sed tantummodo intentionem et diligentiam circa Scripturas divinas opto assequi, quam ultimam posuit Apostolus inter officia sanctorum, et hanc ipsam ut docendi studio possim discere. Unus enim verus magister est, qui solus non didicit quod omnes doceret: homines autem discunt prius quod doceant, et ab illo accipiunt quod aliis tradant. 4. Quod ne ipsum quidem mihi accidit. Ego enim raptus de tribunalibus atque administ
Abbreviated transcription (Latin):
die. Et tũ cum ip̃e timor ĩicium sa¬
piencie sit. et effector beatitudinis
quomam timentes domiiũ bea¬
ci sunt p̾ceptorẽ se sapiencie edocẽ¬
tand̾ uetumdiam seduli Ad ꝯferẽ¬
dam gtam nõ usurpatores q̃ ille spẽ
infudit sapiencie ea ꝑ illũ nobisi
mainfestata ⁊ uisu conpta atq ex¬
emplo nob̾ qĩ libis tradimꝰ cũia
effug̾e uõ possimꝰ offm̃ docendi qd̾¬

Expanded text:
diae. Et tamen cum ipse timor initium sapientiae sit, et effector beatitudinis quoniam timentes Deum beati sunt, praeceptorem se sapientiae edocetandam verecundiam seduli, ad conferendam gratiam non usurpatores, quae illi Spiritus infudit sapientiae, ea per illum nobis manifestata, et visu comperta atque exemplo, vobis quasi liberis tradimus; cum jam effug
Abbreviated transcription (Latin):
istud exemplum defilia iepche
quam illud quiemerabilehẽ¬
tur apud philosophos deduobus
picagoreis Quoꝵ alt̾ cũ acyranno uy¬
onisio capitis p̾sqͥcõne dap̃natus
esset: p̾spͥco mortis die poposat.ut
comũ ꝑgendi ei facultas daretur
ut cõmendaret suos.de ne ren̾ten
di mutaret fides: uadem mortis ob¬
tulit ea condicõe ut si ipẽ deforet adcõ
coustitutuu diem uas cuis sibiꝓ
eo morieud. Ignosceret. Nec quali¬
catem sponsionis qui offereba᷑
retusaunit constantiq aĩo diem
necẽ p̾stolabatur. Itaq alt̾ se non
subtraxit. alt̾ ad diem repeoauit.
Quod eo usq fuit mirabile: ut ty¬
tãnus eas sibi in ammiciciam ascis¬
ceret quoꝵ urgebat piculũ. Quod

Expanded text:
istud exemplum de filia Jephthe, quam illud quod memorabile habetur apud philosophos de duobus Pythagoraeis quorum alter cum a tyranno Dionysio capitis damnatus esset, praescripto mortis die, poposcit ut domum pergendi ei facultas daretur, quo commendaret suos: ac ne revertendi 128 nutaret fides, vadem mortis obtulit, ea conditione ut si ipse deforet ad constitutum diem, vas ejus sibi pro eo moriendum agnosceret. Nec qualitatem sponsionis qui offerebatur recusavit, constantique animo diem necis praestolabatur. Itaque alter se non subtraxit, alter ad diem recepit. Quod eousque fuit mirabile, ut tyrannus eos sibi in amicitiam adscisceret, quorum urgebat periculum.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ uichil inuenit. Nichil debebat. s
soluebat pro oĩbus sicut ipẽ testa¬
tur dicens. Que nõ rapin tuc̾ ex¬
soluebam. Quro distat malicia
ħꝰ pͥncipis inũdi: fenerator pecu¬
ouem centesimam lib̾auit. Illa ce

Expanded text:
um non inuenit nihil. nihil debebat, sed um non inuenit nihil. nihil debebat, sed soluebat pro omnibus, sicut ipse testatur dicens: quae non rapui tunc exoluebam. quid distat malitia huius principis mundi? faenerator pecuouem centesimam liberauit - illa ce
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpfidos delictus expostulat. curi
fugerint salutis auctorẽ. quasi
neratori eos alicui doꝰ uen didss
Digna pena dominũ relinquints
penas. et uĩcula reforinident hñ
a. Sunul illud adute ꝙ feneraa¬
o p̾uaricacionis mat̾ia uidicata
sit ꝙ is facile recedat a domnno qͥ
fen̾atori se potilit obligare. femis¬
eĩ radix mendacii cã ꝑfidie ẽ. Ego¬
uendici estis. Ergo quise fenerato¬
r obligat ipẽ se uenoit et qdͥ peiꝰ
est. uenrdit se non ere s culpa. e
isde pcci est fenerator insi diabo
aquo euamutuata pcc̃m obnor¬
ie successioms usuris omẽ genꝰ
degenerauit huãnũ Demq qua¬
si malus fenerator crographum
teuuit. qd postã doꝰ suocruorede¬
leuit. Et eĩ qd̾ mortis erat saͥtum
apicib. debuit morte disolu
feuerator ergo dyabolus. Demq
ostendebat saluatori diuicias
suas dicens. ħoĩa tibi dabo si pro¬
adens adorau̾s me. It u̾o domiꝰ
bebat: qui pot̾at dicere. Ecce uenit
uuiꝰ inundi pͥnceps.et uime su¬

Expanded text:
fidos. Derelictus expostulat, cur ita fugerint salutis auctorem, quasi feneratori eos alicui Dominus vendidisset digna poena. Dominum relinquentes poenas et vincula reia. simul illud aduerte quod faeneratio praeuaricationis materia iudicata sit, quod is facile recedat a domino qui faeneratori se potenim radix mendacii, causa perfidiae est. Egvenditi estis . Ergo qui se feneratori obligat, ipse se vendit; et quod pejus est, uendit se non aere, sed culpa. Quis iste peccati est faenerator nisi diabolus, a quo Eua mutuata peccatum obnoxiae successionis usuris omne genus defaenerauit humanum? denique quasi malus faenerator chirographum tenuit, quod postea dominus suo cruore deleuit. etenim quod mortis erat scriptum apicibus debuit morte dissolui. faenerator ergo diabolus. denique ostendebat saluatori diuitias suas dicens: haec omnia tibi dabo, si procidens adoraueris me. at uero dominus bebat, qui poterat dicere: ecce uenit huius mundi princeps et in me su
Abbreviated transcription (Latin):
Iracũdiam uelut quibus dam ꝓ¬
pulset arims que tosut consili¬
um et tanquam egritiroinem
utet. Glorie quoq caueat appetẽ¬
ciam que freqt̃ nocuit ĩmod̾a¬
it. uł ĩ uicio obrepsit Quomodo
laborem egritudims frigoris faĩs
ptulit. Quõ desperit salutis ꝑicu¬
lum. Numquid rapinis diuicie
coaceruate de uib tanta inopi¬
bus affluebant. Nũquid auarici¬
aui census aũ i lupcatis studia
cupiditates q excitauit. Nũquid
trium regum ⁊ uiriosa contencio
uł suoꝵ cõtum elia in iram ext̃¬
sit. Nũquro głã sicut leuemi ex¬
tulit qui ĩ ꝓcabatur grauia sibi
inquã uł nõ uoluutariam ce¬
lau̾it culpam uł reueritus eẽt
multitudinem plebis quomi¬
nus anũtiaret eam inꝯspectu
oĩum. n eiũ consentanee sunt

Expanded text:
iracundiam velut quibusdam piracundiam velut quibusdam propulset armis, quae tollat consilium, et tamquam aegritudinem vitet. Gloriae quoque caveat appetentiam, quae frequenter nocuit immoderait, vel in vitio obrepsit? Quomodo laborem aegritudinis, frigoris, famis pertulit? Quomodo despexit salutis periculum? Numquid rapinis divitiae coacervatae, de quibus tanta inopibus affluebant? Numquid avaritiam census, aut voluptatis studia cupiditatesque excitavit? Numquid trium regum injuriosa contentio, vel servorum contumelia in iram excussit? Numquid gloria sicut levem extulit, qui imprecabatur gravia sibi, si umquam vel non voluntariam celavisset culpam, vel reveritus esset multitudinem plebis, quominus annuntiaret eam in conspectu omnium? Neque enim consentaneae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
On est gͥ mediocris nec ois¬
creta acet̾is Ñ fortitudo q̃
bellum cũututib gerat. s
que sola defendat ornam̃ta u̾ͥtutũ
õrum ⁊ uroicia custo diat. et que
ĩexpiabili pͥho adu̾sus oiauicia ue¬
c̾aat. In uicta adlabores fortis ad
picula. Rigroior adu̾sus uolupta¬
tes. dura adu̾sus illecebras. quibͦ
aurem def̾be nesciat nec ut dicit᷑
aue dicat. Peciñam uegligat a¬
uariciam fugiat tanquam labẽ
quandam q̃ ututem efteminat
nich̃eiñtam contrariũ fortitudun
quam iucrouia. freꝙͣ̃t̾ pulsit
hostibus inclinata nfugam adu̾¬
sarioꝵ aci: dum exuins cesoꝵ capẽ
pliatoꝵ int̾ ipos quos straint uni¬
serairdus occubiit itͥumphis su¬
is deiecte legiones dũ spolus o¬
cupantur. hostes inse reuoc arunt
qui fugerant. fortitudo gͥtam ni
inanem pestem repellat ⁊ pc̾at.
Rec ceptetur aipiditacib nec frã¬
gatur metu quia irtus sibi ꝯ¬
itat ut fortit᷑ oĩa ꝑsequatur in¬
ca. tanquam uictutis uenena

Expanded text:
on est igitur mediocris nec discreta a caeteris animi fortitudo, quae bellum cum virtutibus gerat; sed quae sola defendat ornamenta virtutum omnium, et judicia custodiat, et quae inexpiabili praelio adversus omnia vitia decernat, invicta ad labores, fortis ad pericula, rigidior adversus voluptates, dura adversus illecebras, quibus aurem deferre nesciat, nec ut dicitur ave dicat, pecuniam negligat, avaritiam fugiat tamquam labem quamdam, quae virtutem effeminet; nihil enim tam contrarium fortitudini, quam lucro vinci. Frequenter pulsis hostibus, inclinata in fugam adversariorum acie, dum exuviis caesorum capitur praeliator, inter ipsos quos stravit, miserandus occubuit: et triumphis suis dejectae legiones dum 1577 spoliis occupantur, hostem in se revocarunt, qui fugerat. 24. Fortitudo igitur tam immanem pestem repellat et proterat, nec tentetur cupiditatibus, nec frangatur metu; quia virtus sibi onstat, ut fortiter omnia persequatur vitia, tamquam virtutis venena:
Abbreviated transcription (Latin):
ubum sbe̾ ꝙ mecuunt confitendo
et filiũ creacuris quib p̾t̾re sesimu¬
lant cõfe̾ndo. Arriꝰ dicit creatura

Expanded text:
uod metuunt confitendo, et Filium creaturis quibus praeferre se simulant, conferendo. 130. Arius dicit creatura
Abbreviated transcription (Latin):
quifacit. uñ scẽ moyses huic pͥus
orsus ẽ tep̃tam̃ta bellice fortitudĩs.
Nam cũ uidiss hebreum ab egipcio
ĩuiriam accipientem defendit. ita
ut egypciũ st̾ũet. atq in hatena ob¬
sconderet Salon quoq ait Ecipe

Expanded text:
hinc prius orsus est tentamenta bellicae fortitudinis. Nam cum vidisset Hebraeum ab Aegyptio injuriam accipientem, defendit; ita ut Aegyptium sterneret, atque in arena absconderet. Salomon quoque ait: Eripe
Abbreviated transcription (Latin):
tet ostendit. aut doinum suam n¬
grediatur ĩplorat dicens. Inuemi¬
ens te foris osculabor te assinam
te ec ad ducam te in domũ mrĩs
re. et in secretum eius q̃ cõcepit

Expanded text:
tet ostendit et ut domum suam ingrediatur inplorat dicens: inueniens te foris osculabor te, adsumam te et adducam te in domum matris meae et in secretum eius, quae concepit
Abbreviated transcription (Latin):
ameus possis abolere. Demq us¬
c in padysorapunitur sicuc pau¬
lus raptus est in paradyso ⁊ audi¬
dum. asecundo celo adt̾tium men¬
tis tue ingore rapiaris. ħẽ quia p̾¬
mũ unusquis hõ ẽ corporalis secũdo
aminalis. c̾cio spiritalis. si ita rapi¬
aus ad c̾cium celum ut uideas ful¬
gorẽ grẽ spiritalis. Aiinalis em̃hõ
rapiecis iam sine piculo ut possis
dundicare oĩa quia spiritalis diui¬
dicat oĩa. ipẽ a auemine duudica᷑
Et fortasse quasi . adhuc frague au¬
dies uba ineffabiha q̃ ũ liceat hoĩlo¬
qui ⁊ tuc̃ quod accepis resuato et
ꝙ audieus custodi. Paulus apło
custo diebat ne laberetur uł alios
cde facẽt es rare aut fortasse iõ dir¬
it yaulus quia nõ licet hoĩ loqui
qrerat ad huc incorpore cõstitutꝰ
soc ẽ indebat istius corporis in debu
ne uideamur ꝙ̃dã adhuc futuri pꝰi
uaricacionis post hanc future laq̃os
forimdemus. Egd quicũq eũit in

Expanded text:
am eius posses abolere. denique iusam eius posses abolere. denique iusti in paradisum rapiuntur, sicut Paulus raptus est in paradisum et audidum, a secundo caelo ad tertium mentis tuae uigore rapiaris, hoc est quia primum unusquisque homo est corporalis, secundo animalis, tertio spiritalis, si ita rapiaris ad tertium caelum, ut uideas fulgorem gratiae spiritalis — animalis enim homo rapieris iam sine periculo, ut possis diiudicare omnia, quia spiritalis diiudicat omnia, ipse autem a nemine diiudicatur, et fortasse quasi adhuc fragilis audies uerba ineffabilia, quae non liceat homini loqui, et tunc quod acceperis reseruato et quod audieris custodi. Paulus apostolus custodiebat, ne laberetur uel alios certe faceret errare. aut fortasse ideo dixit Paulus: quae non licet h omini loqui, quia erat adhuc in corpore constitutus, hoc est uidebat istius corporis passionene uideamur quendam adhuc futuri periaeuaricationis posthac futurae laqueos formidemus. ergo quicumque fuerit in
Abbreviated transcription (Latin):
tem ut de oĩb uidicare tu debeas
singuloꝵ genera urdici cinsobͥ¬
a defuncione discernere. uocaut
adte oia deus ut supͣ oĩa m̃tem
tuam eẽ cognosc̾es. Cur q̃ tͥsum¬
lia mĩme repperisti aosciscereci¬
bi. et copulare nolinsti dedit cibi
certe sensum quo uinu̾sa cognos¬
toq de illo fecundo ꝑadysoagro
eiectus es. qui nõ potiusti serua¬
re mnandatum. Sciebat em̃ deus
eẽ fragilem screbat idicare non
posse. lõ dixis quasi fragiliorib
uolite uidicare. ut nõ uidicem
Ergo quia scunt infirinã h tem
eẽ adiuditand um uoluit obe¬
dientẽ eẽ maudato iõ p̾ce ꝓptͥ
posuit. quod si nõ p̾uaricatꝰ eẽs
piculum inc̾ti idicu incrdene¬
quiuisses. Itaq qm̃ iudicare no¬
listi: iõ addidit. Ecoe adam fac¬
tus ẽ quasi unus exnobis ut sc¬
as bonũ et malum. uolustitibi
arrogare uidicumi. peuam p̃i
iudicii refutare nõ debes. posuit
tã cõtra te padysum ne memori¬

Expanded text:
tem, ut de omnibus iudicare tu debeas, tem, ut de omnibus iudicare tu debeas, singulorum genera iudicii tui sobria definitione discernere. uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem tuam esse cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa cognositoque de illo fecundo paradisi agro eiectus es, quia non potuisti seruare mandatum. sciebat enim deus esse te fragilem, sciebat iudicare non posse: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo quia sciuit infirmum te esse ad iudicandum, uoluit oboedientem esse mandato: ideo praeceptum posuit. quod si non praeuaricatus esses, periculum incerti iudicii incidere nequiuisses. itaque quoniam iudicare uoluisti, ideo addidit: ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, ut sciat bonum et malum. uoluisti tibi adrogare iudicium: poenam praui iudicii refutare non debes. posuit tamen te contra paradisum, ne memori
Abbreviated transcription (Latin):
exdolere. Nonsolũ excolere: s etiã
nõ excolient custodire. Bestieaut̃
agri. et uolatilia celi que addutũ¬
tur ad adam urĩ irracinabiles mo¬
tus sunt eo quod bestie uel pecco¬
ia que dara duise sunt corporis pas¬
siones ultribulcuciores ueleciam
languidiores. uolatili.la celi quio
aluid estimaimis insimanes cote¬
taciones que uelut uolatilium
more nram circũualant aĩam ⁊ huc
atq illuc uatio mnotu sepe transou¬
cunt pp̃ea nullus inuentus ẽ sirẽ¬
ti nre sulis adiutor uisi sen¬
sus hoc ẽ celestis. Silẽ sibi sola. Noy.
nrͣ potuit inueuire xix.
Et forte arguas quia h quoq
Deus intali paradyso locauit
hoc ẽ possõues corpis ⁊uauitate
quantdam fluctuantem uł in aui
cogitacionum qd̾ ip̃e uri fintaue¬
tor erroris. Considera quid dicat
hẽte inquit potestatem piscuim
maris. et uolatilium celi. et om̃
repencim que reput suꝑ t̾ram
uides quod ille quitribint potã¬

Expanded text:
excolere, non solum excolere, sed etiam excolere, non solum excolere, sed etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia caeli, quae adducuntur ad Adam, nostri inrationabiles motus sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae Sint corporis passiones uel turbulentiores uel etiam languidiores. uolatilia autem caeli quid aliud aestimamus nisi inanes cogitationes, quae uelut uolatilium more nostram circumuolant animam et huc atque illuc uario motu saepe transducunt? propterea nullus inuentus est menti nostrae similis adiutor nisi sensus, hoc est αἴσθησις. similem sibi solam voo? noster potuit inuenire. Sed forte arguas quia haec quoque deus in tali paradiso locauit, hoc est passiones corporis et uanitatem quandam fluctuantium uel inanium cogitationum, quod ipse nostri fuerit auctor erroris. considera quid dicat. habete inquit potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. uides quod ille tibi tribuerit potesta
Abbreviated transcription (Latin):
et obdormunt tũc eoificauit dñs
deus costam ꝙ̃ sup̃sit de adã ĩmu¬
lierem. Bene edificauit dieit ubide
muliens creacione loquebatut.qr
in urro et in uliere domus uidetur
quedam plena eẽ ꝑfeccio. Qui sineux¬
ore ẽ quasi sũ domosit: sihẽtur. Mic̃
cĩ uir inpublicis officus: ita muli¬
er domestias u myst̾us habiliores¬
tunatur. considera quia excorpore
costam sup̃sit. nõ ex aĩa porcionẽ.
⁊ caro de carne mea. huocabitur mu¬
lier. Ergo cam hũane generacioms
agnouimus. s quia plerosq mo
qui diligentius intuetur. quõ sił
p̾mo maguũ mnunꝰ fuit dei cuxa
iustus unusqͦs rapiatur. dicuntur
eciam bestie ⁊ peccora agri ⁊ uolaci¬
lia celi impara dyso finise. uñ płiq
paradisum aĩam hoĩs ẽẽ uoluerut.
ut qua uirtutum quedam genera¬
gͥuima pullulauerint. hoĩemautẽ
⁊ad opaudũet ad custodiendum
para dysum eẽ positum hoc ẽ men¬
tem hoĩs auiꝰ uirtus aĩam idet̾

Expanded text:
et dormiuit, tunc aedificauit dominus et dormiuit, tunc aedificauit dominus deus costam, quam sumpsit de Adam, in mulierem. bene aedificauit dixit, ubi de mulieris creatione loquebatur, quia in uiro et muliere domus uidetur quaedam plena esse perfectio. qui sine uxore est quasi sine domo sit sic habetur; sicut enim uir publicis officiis ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur. considera quia ex corpore costam sumpsit, non ex anima portionem, et caro de carne mea haec uocabitur mulier. ergo causam humanae generationis agnouimus. set quia plerosque mouet. qui diligentius intuentur, quomodo si uel primo magnum munus dei fuit circa iustus unusquisque rapiatur, dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum paradisum esse positum, hoc est mentem hominis. cuius uirtus animam uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
petauũc cur deus ad huc fixit
de t̾ra oms̃ bestias agriet om̃s
uolatilia celi ⁊ aodux̾it ca adadã
ut uideret quid uocaret ea. Quara¬
cione hͥ factum ẽ cũtarcũmo do
bestias agi et uolatilia celi adadã
adduxit deus. Erant em̃ peccora
infra. quiã imposuit adã noĩa oĩb̾
tor. Que igitur absolucio ẽ insi
qr indomite bestie. et uolatilia ce¬
li diuma potestate adhoĩem de¬
ducũtur. De peccorib ã domitis
congregandis. et hõ habuit potes¬
tatem. Itaq ulud diume opaci¬
ouis fuit hoc humane diligencie¬
Sin ul accipe qua cã om̃a deduc¬
ta suit ad adam ut moĩbus indei
exutroq sexu substanciam constar
nature idem ex inasculo et ferama
⁊ipõ usu exemploq coguosceret. ne¬
cessariu sͥ consorcium mmuilieris
dum cũ intendimus ai ueluti ĩ¬
tentos oculos ad dei regnum in¬
clinare atq inflectẽ uroemur ad ꝙ̃¬
dam sompnũ istiꝰ mutroi ⁊ paulis¬
ꝑ ob dormire dunns dũ in seculati¬
b mundaisq requiescimus. De

Expanded text:
pecta nunc cur Deus adhuc finxerit de terra omnes bestias agri, et omnia volatilia coeli et adduxerit ea ad Adam, ut videret quid vocaret ea. Qua ratione hoc factum est, cum tantummodo bestias agri, et volatilia coeli ad Adam adduxerit Deus? Erant enim pecora infra: Quia imposuit Adam nomina omnibus lli. quae igitur absolutio est nisi quia indomitae bestiae et uolatilia caeli diuina potestate ad hominem deducuntur? de pecoribus autem domitis congregandis et homo habuit potestatem. itaque illud diuinae operationis fuerit, hoc humanae diligentisimul accipe qua causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex utroque sexu substantiam constare naturae, id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium sibi consortium mulieris dum cum intendimus animum, ueluti intentos oculos ad dei regnum inclinare atque inflectere uidemur ad quendam somnum istius mundi et paulisper obdormire diuinis, dum in saecularibus mundanisque requiescimus? den
Abbreviated transcription (Latin):
ĩquit aqua q̃ sub celo ẽ ĩ cõgregaciõmi
unam et appireat arida. et scm̃ẽ sio for¬
tasso parum credidit aliquis supiori¬
bus g̾monib ur̃ĩs quibus tractauiniꝰ
ĩuisibilem io fuissetram quod.aquis
codicõm nõ addine maiestat̃e nate̾
urẽ cã instruccoms suscepimus huc̃
tractandi laborẽ astipulantẽ nobis
lcõis senem testificamur que aptepo¬
bat post cõg̾gacõm aq̃ q̃ erat suꝑ t̾ram
et post ueruia cõm eius ĩmare appatu¬
isse artoam Desinant gouobis qͥ diale¬
cicis disputacõmb moue negocia¬
solent dicentes. Quõ t̾ra ĩnisibilis cũ
oĩcorꝑi naturalr̾ spẽs et color insit oĩs
a color sit subiectus aspectur clamat
dei uox. Congregentur aque: et appa¬
reat arida. Et it̾m scpͥtina dicit. Cong̾¬
auda. Quid opus fuit itare in sioc
u̾o ĩifiorib erant il le cõg̾gacõnes: q̃¬
mõ cõtra uaturam suã qqua adsupio¬
ta cõscendit. Itaq aut ẜm naturales cꝰ

Expanded text:
inquit, aqua quae sub coelo est in congregationem unam, et appareat arida. Et factum est sic. Fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractavimus invisibilem ideo fuisse terram, quod aquis conditionem, non ad divinae majestatem naturae, usa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae quae erat super terram, et post derivationem ejus in maria, apparuisse aridam. Desinant ergocticis disputationibus mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congrarida. quid opus fuit iterare, nisi uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscend
Abbreviated transcription (Latin):
issimo itaq oiũ et uilis sabłonis pł¬
u̾e uis mans intẽpestate cohibetur
et uelut habenis quibusdã celestis ĩ¬
pii apscͥpto sͥ fine reuocatur uiolẽ¬
tiqr equoris motus ĩsese frangitur
nsi uis statuti celestis in hibe̾t quꝑd
obstaret qu ꝑ plana egypti q̃ maxiẽ¬
in hũiliorib iacens uallib campes¬
tuis asseritur mar̾ rubꝵ egypcio pe¬
lago miscetur Deniq docent hoc qͥ
uoluerũt ħ duosͥ maria cõnect̾e at¬
q inse tñsfũde se sostus egypcius qͥ
antiquior fuit ⁊ darius medus qui
maioris cõtuitu potencie in effcm
uolint adouce quod ab ĩdigena fu¬
erat añ tẽptatum. Qs res indicõ ẽ ꝙ

Expanded text:
issimo itaque omnium uilis sablonis puissimo itaque omnium uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur . ceterum nisi uis statuti caelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus iacens uallibus campestris adseritur, mare rubrum Aegyptio pelago misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria conectere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui maioris contuitu potentiae in effectum uoluit adducere quod ab indigena fuerat ante temptatum. quae res indicio est quod
Abbreviated transcription (Latin):
solũ mouit ea deloco ut nop̃tfluet
s maueret. hoc utiq maioris mira¬
gͥga cõm defluxunt et una cõogacio
uo adĩpleta sit Nam et scͥptura hoc ĩ¬
t iirabilia constitint uicendo. om̃s
torrentes eũt in mare. et mare nõ
ut fluat aqua. et nõ supfluat. Cutũ¬
scpta gͥ inpoĩto fine inaria claudũ¬
cur ne suꝑfusa t̾ris inuiroent osa⁊
destituto arborũ cultu: inumis t̾ie¬
ne fecuuditatis ĩpediant. Cognoscã
lestis ait eĩ dñs pnubem adiob in¬
t̾ alia etiã de maris claustro posu
ei fines apponens claustra et portas.
Dixi a ei. ys huc uemes nec transgͥ¬
dieris. S inte ip̃o cõt̾entur fluctus
tui. Nõne ip̃ĩ uidemus mare ficꝙ̃¬
t undosũ itaut in altũ fluctus ei
tã ꝙ̃ mons aq̃ p̾ruptus insurgant.
ubi ĩpetum suum ad lictus illisers
ĩ spumas resolui repagulis quibꝰtũ
cũ ẽ aut nõ cimebis medicit dñs qͥ
posin arenam fines maus ĩfirm¬

Expanded text:
solamsolum mouit eam de loco, sed etsolamsolum mouit eam de loco, sed et majoris miragregationem defluxerint, et una congregatio non adimpleta sit. Nam et Scriptura hoc inter mirabilia constituit, dicendo: Omnes torrentes eunt in mare, et mare non to Dei, ut fluat aqua, et non superfluat. Circumscripta igitur imposito fine maria clauduntur, ne superfusa terris inundent omnia, et destituto arvorum cultu, munus terrenae fecunditatis impediant; cognoscant lestis. Ait enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui ei fines, apponens claustra et portas. Dixi autem ei: Usque huc venies, nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui . Nonne ipsi videmus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus ejus tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad littus illiserit, in spumas resolvi, repagulis quibusdam ptum est: aut non timebitis me, dicit dominus, qui posui harenam fines mari? infirm
Abbreviated transcription (Latin):
dã uonĩt ħ ẜm occulte secreta uate̾
Ect̾ui quis ignorat quod rapido płm¬
q ĩpetu ĩmnia uescendeus. ĩsupiora
cis deriuata qnͣtum uescenoit can¬
suã ducitur et eleuatur.Miriuũ si
quas maris ut scpͥtũ ẽ quõ eduxit
de petra. aquã. Qui potuit depetrae¬
duce aquã q̃ nõ erat nõ potint aqm¬
mari iotꝰ ita ut trepidarent᷑ apłiuau
tum sedare nõ potuit aquas ĩpiomo¬
ue.At qui ĩ dilumnosic accepimus ꝙ
it postã sp̃m ⁊ siccai̾nt aquam. Si no¬
uidemus ĩmari ut inde aq̃ currant
unde flauit uertus. Si tẽpe mnoysi
excitaco nustro ualido exsiccatum ẽ
mare: eod̾ inõ sidcari nõ potuit cõg̾¬
gacõ aquarum et in mare proflũe
uxit et frum aq̃ st̾natauit Quoduti¬
q helileus orandofac̾e merut non
ĩpando. Sigͥ helisens trum leuaint
cõtra natinam. xp̃c aquas mouere
uit. Ds eĩ quod iubet fecit. Itaq pari
exemplo dcm̃ accipe Cõg̾getur aqua.
et cõgͥgata ẽ. Dicendo a cogregetur nõ

Expanded text:
dum occultae secreta naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora cis deriuata, quantum descenderit, tansuam ducitur et eleuatur, miramini squas maris, ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquas? qui potuit de petra educere aquam quae non erat non potuit ducmari motus, ita ut trepidarent apostoli tum sedare, non potuit aquas imperio movere? Atqui in diluvio sic accepimus, quod erit postea spiritum, et siccaverit aquam : si novidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flaverit ventus. Si tempore Moysi excitato Austro valido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum, et 37 in mare profluereuxit, et ferrum aqque peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, Christus aquas mouere uit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo autem congregetur non
Abbreviated transcription (Latin):
si rc̃am uell locis oĩb denirãre. Sidi¬
linnũ noe tpe absconoit mõtes qũ
aquarũ iam. et sr̃ celos et infra. firm̃¬
tum fũat fc̃a discrecio qñto magis du
ceptacula cam tam cõtimiã atq cõnex¬
am absorbere potunt. De quo multis
uobis pot̾ s̾mo suppet̾e primum qr
potuit creator oĩum et ip̃arũ t̾rar̾
spacia diffumde quod aliqui añ nos¬
suetunt siuniam. Ego quid face potit ñ¬
tũ auctoritate nõ droia. qiͣsecretũ p̾t̾e¬
planos faciam potint eciã ip̃a aquaꝵ
uis profũdiora ea fac̾e q̃ ĩ sederat tanto
fluctinu in otu tanto q̃ estu cõcitacio¬
ris ełi qui cotidiane una pelagi torq̃re
et arenas ut̾e soleat de ꝓfundo. Qs de ĩ¬
de sciat ĩqnͣtum se illuo magnũet ĩ au¬
su uaingantib atq intẽptatũ nautis
fundat mare ꝙ britãmas frem̃ti iu¬
cliroit equore atq ĩultiora ⁊ ip̃is fab¬
ulis ĩ accessa secreta se porrigit. Qins de¬
deide nõ colligit qntũ luctino et ab¬

Expanded text:
ctam uellet locis omnibus demonstrare —, si diluuium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum iam et super caelos et infra firmamentum fuerat facta discretio: quanto magis dubreceptacula eam tam continua atque conexa absorbere potuerunt? de quo multus nobis potest sermo subpetere. primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere, quod aliqui ante nossuerum auctoritate non didici, quasi secretum praetereplanos faciam . Potuit etiam ipsa aquarum vis profundiora ea facere, quae insederat: tanto fluctuum motu, tantoque aestu concitatioris elementi, qui quotidie ima pelagi torquere, et arenas, vertere soleat de profundo. Quis deinde sciat, in quantum se illud magnum et inausum navigantibus atque intentatum nautis fundat mare, quod Britannias frementi includit aequore, atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit? Quis deinde non colligat quantum Lucrino et Av
Abbreviated transcription (Latin):
obũbracõe frigescit ⁊fit ymbi.qui non
solũ t̾renã tẽꝑat siccitatẽs ⁊̃ ieuma
arua feciroat Quro emiiem ĩsulao
hn quise abdicant intẽpancie secula¬
ris illecebris. fidocõtinencie ppoĩto eli
bios anfractus. sdare ẽ gꝰ secretũ tẽp¬
ancie exciciũ cõcinencie giritatis suc¬
cessus portus securitatis. et tũqͥllitatis
ris atq deuotis ĩcentiuũ deuociomo
ut cũ inroaꝵ leint̾ alluenciũ sonũ cer¬
naut cantu psallenciũ. plairoant in¬
sule tranquillo fluctuũ choro ymin
tor.Et quro pła et quid aluro ille con¬
bñ mar̾ plmq cõpatur ecc̃e qui pͥmo
ingredientis populi agmine totisue¬
tibulis undas uomit. Dem̃ ĩ orõmb̾
tocis plebis cãꝙͣ unois refluentib
strroit cũ responsoriis psalmoꝵ ĩuro
salutaris aspirat Deinq nobis dñs il¬
la successiuũ flina ꝓspolignocinre tu
to potu cõsistẽ. neqͥcie spũatis ginoraq¬

Expanded text:
scit et fit imber, qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam ieiuna arua fecundat. ; Quid enumerem insulas, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis resoluuntur fido continentiae proposito eligbios anfractus? mare est ergo secretum temperantiae, exercitium continentiae, grauitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas ris atque deuotis incentiuum deuout cum undarum leniter alluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranquillo fluctuum sanctorum ctor? Et quid plura? Quid aliud ille conbene mari plerumque comparatur Ecclesia, quae primo ingredientis populi agmine totis vestibulis undas vomit: deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridet, cum responsoriis psalmorum, canSpiritus aura salutaris aspirat? Det nobis Dominus illa successuum flumina prospero ligno currere, tuto portu consistere, nequitiae spiritalis gra
Abbreviated transcription (Latin):
te succumhaut in utilẽ subinĩstrat.
Bonũ maretauꝙͣ hospiciũ fluniorũ
ĩueccõ ꝯmeatuũ. Quos distantes po¬
puli copulantur quo pͥlior remouẽ¬
tur ꝑicula quo barbaricus furor cla¬
uditur. Subsidiũ ĩnccĩtatib refugi¬
um ĩpiclis. gr̃aĩ uoluptatib salubͥtas
dium transfugium laborãcui subsi¬
diũ uectigalium. st̾ilitatis alim̃tu.
Ex ħ pluuia int̾ras tũsfunor Siqͥdẽ
de man aqua iadus sobs hauritur ꝙ̃

Expanded text:
rat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, invectio commeatuum, quo sibi distantes populi copulantur, quo praeliorum removentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in voluptatibus, salubritas dium, transfugium laborantium, subsidium vectigalium, sterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transfunditur; siquidem de mari aqua radiis solis hauritur,
Abbreviated transcription (Latin):
cũfusa orbet̾raꝵ cͥcumcludit occeanus
Int̾us quoq tirrenio hadrias. hadeie
creta maria miscentur noĩb uistinc¬
ta nõ fluctib. Uñ pulcre hẽs. qr os̃cõg̾ga¬
cões aq̃ꝵ uocauit mart ita et unaeit

Expanded text:
cumfusa orbem terrarum includit Oceano: cumfusa orbem terrarum includit Oceano: interius quoque Tyrrheno Adrias, Adriae caetera maria miscentur, nominibus distincta non fluctibus. Unde pulchre habes, quia Deus congregationes aquarum vocavit maria . Ita et una est
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. Queronũc cũ dix̾it colligat
aq̃ incollcõmiunã quõ diffusas ꝑ lac
plaudes stagnaaquas et supfusas
uallib et cãpis. oĩb q̃ plamorib lo¬
cis currentes fontib atq flũbus
una potint recipe colłccõ: aut quõ u
na colłcio. cũ hodieq diu̾sa sunt ma¬
tia. Nam et occianĩ mare dicimus
et tirremĩ. et adriaticũ ⁊ nroicũ. et
egipciũ et ponticũ ⁊ ꝓpontidõ. et hel¬
lespontũ. et euximmegeũ. iomcũ
athlanticũ. płmq ⁊̃ creticum ⁊ septẽ¬
conale caspiũ appellant maie uñ et
cosid̾eiis scpͥture uba q̃ lib̾ta sũt tru¬
tinata examine colligatur ĩquit aq̃
incolłcõm unã. una aquaꝵ uigio et
risut quida de scͥptorib florentib ait
Nãq portus maris nr̃i sinus amplis¬
simus. Oerito q̃ in oiu̾sis locis diu̾¬
sasunt noĩa. qr uocabula aquis exre¬
gionũ uocabilis adheserut uua aut̃¬
tiia abinoico marius ad gaditanoꝵ
lictora et inde ĩmare rubr extremocir¬

Expanded text:
. Quaero nunc, cum dixerit: Colligatur aqua in collectionem unam; quomodo diffusas per lacus, paludes, stagna, aquas, et superfusas vallibus et campis omnibusque planioribus locis, currentes fontibus atque fluminibus, una potuerit recipere collectio: aut quomodo una collectio, cum hodieque diversa sint maria? Nam et Oceanum mare dicimus, et Tyrrhenum, et Adriaticum, et Indicum, et Aegyptium, et Ponticum, et Propontidem, et Hellespontum, et Euxinum, Aegaeum Ionium, Atlanticum. Plerique etiam Creticum, et Septentrionale Caspium appellant mare. Unde consideremus Scripturae verba, quae librato sunt trutinata examine. Colligatur, inquit, aqua in collectionem unam. Una aquarum, jugisque et ris, ut quidam de Scriptoribus forensibus ait . Namque pontus maris nostri sinus amplissimus, meritoque in diversis locis diversa sunt nomina, quia vocabula aquis, ex regionum vocabulis adhaeserunt. Una autnua ab Indico mari usque ad Gaditani oram littoris, et inde in mare Rubrum extremo cir
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rã quod p̾clare poĩtũ quis nõ adutat
Terra eĩ pot̾ et luto ẽẽ ꝓmixta laquis
inadida cꝰ spẽs supfusis aquis ñ appa¬
reat arida ã uõ solum ad genus. s eci¬
am ad spem t̾rarii reft̾ur. ut sit utilis
siccabilis ⁊ apta cultunrs. Siuil pro¬
spectum ẽ ne nroeatur sole magis qmͣ
dei p̾ceptoeẽ siccata quiaarida fc̃a est
anquã solcrearetur. uñ ⁊ oaind discer¬
nens mare⁊ t̾ram ait de dno deo qͦ¬
mã ip̃ius ẽ mare. et ipẽ fecit illũ: et a¬
tiuã manus eius fu̾dau̾nt. Mrida eĩ
exp̃ssio nẽ est Terra appellacõq̃tã simi¬
plex negocii.q̃ inise heat ꝓprietatem.
excellens. rõnale a ꝓpͥum ẽ hõis. ita et
deserta ⁊ ĩuia et sũ aqua. gͦ et illi qui
scatetaquis mẽ ut hẽat arroitatẽ
Nemota eĩ aqua ĩ cipit ẽẽ arida. sicut
hẽs scͥptum posint flũia ĩ destum
et exitus aqͣꝵ insitim. hoc ẽ det̾ra aqͤ¬

Expanded text:
quod praeclare positum quis non aduertat? terra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospectum est, ne uideatur sole magis quam dei praecepto esse siccata, quia arida facta est, antequam sol crearetur. unde et Dauid discernens mare et terram ait de domino deo: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus eius fundauerunt. arida enim expressio naturae est, terra appellatio quaedam simplex negotii, quae in se habeat proprietatem. edeserta et invia, et sine aqua. Ergo et illi quae scatet aquis, inest ut habeat ariditatem. Remota enim aqua, incipit esse arida, sicut habes scriptum: Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim , hoc est, de terra aqu
Abbreviated transcription (Latin):
ceatur suppete̾ ul auctoritas. Mul¬
rum. et cautes innea rorant aspgi¬
ne. ułcũ equore crispanti clem̃ciori¬
bus auris ⁊ blando serene tr̃iquilli¬
tatis pͦpura scentẽ pͥft̾ colorem qui
nõ inolentis fluctib uicina tundit
littora. S uelut pacificis ambit et
salutat amplexib quã dulc somis
ꝙ iocũdus fragor quã gta et cõsona
resultacõ ego tũ nõ oculis estimatũ
creature decorem arbictor s ẜm rõ¬

Expanded text:
ceatur suppetere, vel auctoritas. Mulrum, et cautes nivea rorant aspergine, vel cum aequore crispanti, clementioribus auris, et blando serenae tranquillitatis purpurascentem praefert colorem, qui r, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secu
Abbreviated transcription (Latin):
tur sicut multe t̾re ut affrica. hispam¬
lia atq italia ꝓrgionũ appeslãtur uo¬
cabulis et unaẽt̾ra.ita multa oñt
pro locoꝵ appellaconib maria. et unũ
ẽ mare sic ait ꝓphã dicens. Tui sũt celi
et tuaẽ t̾ra orbẽ t̾rarum et plenitiroĩe
euis tu furrdasti aqͥlonẽ ⁊ mare tu cr¬
asti. et ad iob ipẽ dñs ait. Cõcdusi autẽ
mare portis. Nuc qr de una collc̾cõne
inciẽq campoꝵ ĩmodũ equoris fusa
recłpe atq exinamte t̾ras. q̃ añ fuso ꝑ
innũsũ flũe stagnabantus. Nã itil op

Expanded text:
 ut Africa, Hispanlia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens: Tui sunt coeli, et tua est terra; orbem terrarum et plenitudinem eius tu fundasti. aquilonem et mare tu creasti. et ad Iob ipse dominus ait: conclusi autem mare portis. Nunc quia de una collectione nitiemque camporum, modo aequoris fusa recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per uniuersum flumine sta
Abbreviated transcription (Latin):
Ies t̾cius nobis hodiem s̾mo¬
ne nascitur qͥ ortus ẽ ĩ locẽ. p̾
clatus dies qͥ t̾rã añ naufiugio
libaint dñte deo. Cong̾getur aqua. dic¬
ab ipõ tͥbutus auctorẽ ẽ. Et fortasse hic
pudor fec̾it et hodie plures cõuenire¬
cis. ne quo die congreguta ẽ ĩ cõgrega¬
cõne una. eo die populus nequla quã
alibi quoq ide ꝓphã ait. Mare uidit ⁊
fugit iordams cõu̾sus ẽ retrorsum.
ħeĩ ue fc̃m quis ignorat ad ꝙ hebreor
transicum mare fug̾it. qũ seinida di
puluerilento uestigio. credens fugie¬
se fluctus deniq credidit hoc egipiia
⁊ ingressus ẽ. s illi reoit uidi q̃ fuge¬
rat. Xomt gͦ aquaet cõgregari ⁊ time

Expanded text:
ies tertius nobis hodie in sermone nascitur, qui ortus est in lectione, praeclarus dies, qui terram a naufragio liberauit dicente deo: congab ipso tributus est auctore. Et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conveniretis; ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, eo die populus nequaquam alibi quoque item propheta ait: mare uidit et fugit, Iordanes conuersus est retrorsum. hoc enim uere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transitus mare fugpulverulento vestigio, perisse mare credens, fugisse fluctus? Denique credidit hoc Aegyptius, et ingressus est: sed illi rediit unda, quae fugerat. Novit ergo aqua et congregari,
Abbreviated transcription (Latin):
gintudis redindantis sicut eciã
adaquamur haustu in illis celesti¬
gelis et archangelis redũdancus
uidetur effluc p̾leno .uii. ututũspi¬
ritalium fuens meatu. Sieĩ flinũ
riparũ meatib suꝑfusus exundat

Expanded text:
gnitudinis redundantis, sicut etiam os brevi satiamur haustu, in illis coelestigelis et Archangelis redundantius videtur effluere, pleno septem virtutum spiritalium fervens meatu. Si enim fluvius riparum editis superfusus exundat,
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ sg̃t. Qui in bonoꝵ oꝑm lucem
gradientib nõ possit obripe. Inte¬
nebris a secularium cupiditatum
et int̾ oblectam̃ta t̾restͥum si quem
ceꝑit uoluptatum oĩs u̾tutis e¬
t̾ne flore despoliat. Et iõ dñs dic.
Thesaurizat a uobis theauros in
celo. ubi u eiugo. n tinca ext̾iat
et ubi fures nõ effoduit et furan
go. nrã libido est erugo nr̃a luxint¬
aẽ erugo que flagicioꝵ sordibus
aciẽ m̃tis obducunt. Sinea rursus
qui scm̃ ecc̃e uestim̃tũ ĩ pietatesu¬
a scimount et imitatẽ oĩne poces¬
tatis ĩduuduã separecupientes
sacrilego morsu p̾ciosũ fiderue¬
lamẽ obrodunt. fuditur aqua: si
arriꝰ uencem ĩp̃sẜit effluet. sicicule¬
um suũ malicuł uas fotimus ĩ¬
fixit. uile figm̃tum suimis citoui¬
cia sentimus. s uerito dicit figulo
quid mͥ fecisti sic. Nam et si uileua
nr̃in. aliud cũ in honore aluro in
cõtumeliaẽ. Noli gͦꝰ apire lacum
tuũ. noli fode incu̾s atq crĩbus̃¬

Expanded text:
cat, qui in bonorum operum luce gradientibus non possit obrepere: in tenebris autem saecularium cupiditatum, et inter oblectamenta terrestrium si quem ceperit voluptatum, omni virtutis aeternae flore despoliet. Et ideo Dominus dicit: Thesaurizate vobis thesauros in coelo: ubi neque aerugo neque tinea exterminat; et ubgo nostra libido est, aerugo nostra luxuria est, quae flagitiorum sordibus aciem mentis obducunt. Tinea rursus qui sanctum Ecclesiae vestimentum impietate sua scindunt; et unitatem divinae potestatis 634 individuam separare cupientes, sacrilego morsu pretiosum fidei velamen obrodunt. Funditur aqua, si Arius dentem impresserit: effluit, si aculeum suum in alicujus vas Photinus infixerit. Vile figmentum sumus, cito vitia sentimus. Sed nemo dicit figulo: Quid me fecisti sic ? Nam etsi vile vas nostrum, aliud tamen in honore, aliud in contumelia est. Noli ergo aperire lacum tuum, noli fodere vitiis atque cri
Abbreviated transcription (Latin):
splendoris et grẽ dic sane et tu spõ
piam fidele cõpenoiũ deuuitate
u̾tutis nec uebor. iliꝙͣ de diũsita¬
te magnitudinis qõm. Nam eci
am etium ĩ hoc nobis scͥptura ꝓ

Expanded text:
splendoris et gratiae. Dic sane et tu Spiripiam fidele compendium de unitate virtutis, nec verebor aliquam de diversitate magnitudinis quaestionem. Nam etiam in