comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse peritissimũ & magis grȩ¬
cas litteras scisse quam ebreas
unde sermo eius tam in euan¬
gelio quã in actib: a postolorũ
comptior est. et saecularem
redolet eloquentiã magisq
testimonus grȩcis utitur quã
ebrȩis ex quo accidit quod
maxime miror & propter
ingenii tarditatẽ uehe men¬
tissimo stupore perculsus ne¬
scio perscrutari quaratione
cum in ebraica ueritate adilu¬
uio usq: ad abraham x gene¬
rationes inueniantur. Ip se
lucas qui sp̃uscõcalamũ regen¬
te nullatenus falsum scribe
re maluerit. Ideo autẽ in euan¬
gelii proemiodicit sibiui sum
bemus accipere quorũ in ele¬
sia nulla extat auctorita s̃
quia id quod conati sunt im¬
plere minime potuerunt
Iste autẽ non solum usq ad re¬
surrectionẽ ad sumptionemq
dñi perduxit narrationem
suam ut inquattuor auctorib
euangelicȩ scripturae dignum
suo labore haberet locum
Verum etiã deinceps quae per
a postolos gesta sunt quae su ffi¬

Expanded text:
fuisse peritissimum, et magis Graefuisse peritissimum, et magis Graecas litteras scisse quam Hebraeas. Unde sermo ejus, tam in Evangelio quam in Actibus apostolorum, comptior est, et saecularium redolet eloquentiam, magisque testimoniis Graecis utitur quam Hebraeis. Ex quo accidit quod maxime miror, et, propter ingenii tarditatem, vehementissimo stupore perculsus, nescio perscrutari, qua ratione cum in Hebraica veritate a diluvio usque ad Abraham decem generationes inveniantur, ipse Lucas, qui, Spiritu sancto calamum regente, nullatenus falsum scriberre maluerit. Ideo autem in Evangelii Prooemio dicit sibi visum bemus accipere quorum in Ecclesia multa exstat auctoritas, quia id quod conati sunt implere minime potuerunt. Iste autem non solum usque resurrectionem, assumptionemque Domini perduxit narrationem suam, ut in quatuor auctoribus evangelicae Scripturae dignum suo labore haberet locum, verum etiam deinceps quae per Apostolos gesta sunt, quae suffi
Abbreviated transcription (Latin):
nulis indideram: ubi eaquȩ
uel mrstice gesta uel obscuri¬
us dicta uidebutor ut potui
dilucidare temptaui in quo
me opusculo cum alii pluri¬
mi fidei catholicȩ seriptores
tum maxime iuuit arator
scȩ̃ romane eclosiae subdia¬
conus. quii psam exordine
librũ heroico carmine per¬
currens non nullos in eodem
metro allegoriae flores ad¬
miscuit: Occasionem mihi
tribuens uel alia ex hiscolli¬
gendi uel eadem planius ex¬
ponendi Actus igitura pos¬
stolorũ ut beatus hiero nimꝰ
ait Nudam quidem sona¬
reuidentur historiã & nas¬
scentis eclesiae infantiã texe¬
re sed sinouerimus scripto¬
remeorum lucam eẽ medicũ
cuius laus in euangelio anim¬
aduertimus pariter omnia
uerba illius animae languen¬
tis ẽẽ medicinã equib nos ali¬
qua iuxta modulũ nr̃ae par¬
uitatis exposituri. primo ad¬
monere curauimus ipsum euan¬
gelistam lucã ut dictum ẽ iux¬
ta traditionẽ ueterũ eclesiae
tractatorũ medicinȩ artis

Expanded text:
nulis indideram. Ubi ea quae nulis indideram. Ubi ea quae vel mystice gesta vel obscurius dicta videbantur, prout potui dilucidare tentavi. In quo me opusculo cum alii plurimi fidei catholicae scriptores, tum maxime juvit Arator sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconus, qui ipsum ex ordine librum heroico carmine percurrens, nonnullos in eodem metro allegoriae flores admiscuit, occasionem mihi tribuens, vel alia ex his colligendi, vel eadem planius exponendi. Actus igitur apostolorum ut beatus Hieronymus ait nudam quidem sonare videntur historiam, et nascentis Ecclesiae infantiam texere; sed si noverimus eorum scriptorem Lucam esse medicum, cujus laus est in Evangelio, animadvertimus pariter omnia verba illius animae languentis esse medicinam. Et quibus nos aliqua justa modulum nostrae parvitatis exposituri, primo admonere curabimus ipsum evangelistam Lucam, ut dictum est, juxta traditionem veterum Ecclesiae tractatorum, medicinae artis
Abbreviated transcription (Latin):
derantissimocipere
beatissimo accaro
episcopo. bȩda per¬
petuam in dño salutem
Accepi creberrimas beati¬
tudinis tuae litteras quib:
me commonere dignatuses
Nementis acumen in ertiotio
torpere &obdormire per¬
mittam. sed meditandisscru¬
tandisq cotidie scripturis
uigil atq in de fessus insistam
Et post expositionem a poca¬
lipseos sci euangelistae io¬
hannis quam fratris nostri
eusebu rogatu trib: libris
cõ plexam moxtibitran¬
scribendam destinaui in ex¬
planationem quoq beati
cuangelistae lũcȩ iuxta
uestigia patrũ quantumualeã
sudoris iͫ pendx quod quo
facere necdum potui & ope¬
ris uidelicet inꝰ mensitateꝑ
territus & obstrepentium
causarũ quastumelius nosti
necessitate p̃peditus. Ncca¬
mentuae postulationiscori¬
temnerctur auctoritas qđ
interim potui feci Misienĩ
opusculum in actus a postolo¬
rum quodanie non multos
dies editum & uolo cissime
quantum tempus  eder̾at
Netua sacroscã uoluntasim¬
pediretun emendatũ mẽbra¬

Expanded text:
deratissimo et vere beatissimo Accae episcopo, Beda, perpetuam in Domino salutem. Accepi creberrimas beatitudinis tuae litteras, quibus me commonere dignatus es ne mentis acumen inerti otio torpere et obdormire permittam, sed meditandis scrutandisque quotidie Scripturis vigil atque indefessus insistam, et post expositionem Apocalypseos sancti evangelistae Joannis, quam fratris nostri Eusebii rogatu tribus libris complexam, mox tibi transcribendam destinavi, in explanationem quoque beati Evangelistae Lucae, juxta vestigia Patrum, quantum valeam sudoris impendam. Quod quia facere necdum potui, et operis videlicet immensitate perterritus, et obstrepentium causarum quas tu melius nosti necessitate praepeditus, ne tamen tuae postulationis contemneretur auctoritas, quod interim potui feci. Misi enim opusculum in Actus apostolorum, quod ante non multos dies editum, et velocissime quantum tempus dederat, ne tua sacrosancta voluntas impediretur, emendatum, membra
Abbreviated transcription (Latin):
est oroculdubio repellendis
Nam qui sic nititur ad altii¬
& conscenlere quid agt
usi ut croendo decresct
&s ascendendo exterius
corius in profunda descodit
dinandis sinceritas ugeo
simplex sine uenalitate
n sensus. pura prȩferatu
Snon suffgio ueniitocũ

Expanded text:
est procul dubio repellendus. est procul dubio repellendus. Nam qui sic nititur ad altiora conscendere quid agit nisi ut crescendo decrescat, et ascendendo exterius interius ad profunda descendatordinandis sinceritas vigeat, sit simplex sine venalitate consensus, pura praeferatur non suffragio venditorum
Abbreviated transcription (Latin):
mus ut in domodni nil noxiũ
quamus. Nuntio siquidem
apud nos olimdis currente uul¬
gamus quod ingalliarum
pastibus sacrior dines per
simoniacam heresim confe¬
rantur & ue hementi tedio
meroris ad ficimur sineccle¬
si asticis officus quem quam
habeat locum pecunia et fiat
seculare quod sacrũmt quicũq
ergo hac pretu qiu stadet
datione merca dum non
officium sed nodien ad testelit
sacerdos non es& sed dicran¬
tum modo in anlcer concuipiscit
q̃uid scilicet quid perhoc alud
agere nisi ut nulla deactus
batio nulla sollicitudo de
moribus nulla sit deuitadis¬
cussio. sedille solum modo
dignus dare pretium suffe¬
cerit aes metur exquare
si recti lbraminis exau¬
tione pensetur. Dum irt ꝓbo
adinanem gliam locim
festinat utilnatis arris ere
& ipsomagis qualionorẽ &t¬
rit in dignus est. Sicat aui
is qui inuiatus rennuit tue¬
situs refogit sicris est altanb
admouendus sic quiultrean¬
bit uel mmportune sseingent

Expanded text:
mus, ut in domo Domini nil noxium,mus, ut in domo Domini nil noxium,um. Nuntio siquidem apud nos olim discurrente vulgatum est quod in Galliarum partibus sacri ordines per simoniacam haeresim conferantur. Et vehementi taedio moeroris afficimur, si in ecclesiasticis officiis quemquam habet locum pecunia, et fit saeculare quod sacrum est. Quicunque ergo hoc pretii studet datione mercari, dum non officium, sed nomen attendit, sacerdos non esse, sed dici tantummodo maniter concupiscit. Quid scilicet? quid per hoc aliud agitur, nisi ut nulla de actu probatio, nulla sollicitudo de moribus, nulla sit de vita discussio, sed ille solummodo dignus, qui dare pretium suffecerit, aestimetur? Ex qua re si recti libraminis examinatione pensetur, dum improbe ad inanem gloriam locum festinat utilitatis arripere, eo ipso magis quod honorem quaerit, indignus est. Sicut autem is qui invitatus renuit, quaesitus fugit, sacris est altaribus admovendus, sic qui ultro ambit, vel importune se ingerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Caput nr̃m quod xp̃s est ad
hoc sua esse membra nos uoluit
ueper compagem caritatis &
fidei unum nos in se cor effice¬
ret. Cuiita corde adhȩrere
nos conuenit ut quia sine ipso
possimus esse quod dicimur
Aarcȩ capitis nostri res
la nos diuidat. ne ab eo
ss esse membra refugimꝰ
pelinquamur. & uelut eiecti
deuite palmites arescamus
tergo redemptoris nr̃i esse
habitaculum mereamur. in
dilectione ipsiustotomentis
studio maneamus Ipsenamq:
ait. Qui diligitme sermonẽ
meum seruabit. & pater dili¬
get eum & ad eum ueniemus
& mansionẽ apudeum faciemꝰ
Sedq̃m bonorum an crori hȩre¬
re alitor nonualemus nisicu¬
piditatem a nobis quae omniũ
malorum radix est abscidamꝰ.
perscripta praesentia quae
alterno ad inuicem desideratȩ
uisitationis sermone nos sociaNt.
fraternitatẽ tuam institutis
apostolicis conuenimus. ut pa¬
trum regulis & praeceptis
dominicis innitentes. detemplo¬
plo fidei auaritiam quodido¬
lorum est seruitus excluda¬

Expanded text:
trum, quod Christus est, ad hoc sua esse membra nos voluit, ut per compagem charitatis et fidei, 1007 unum nos in se corpus efficeret. Cui ita corde adhaerere nos convenit, ut quia sine ipso possimus esse quod dicimur. Ab arce capitis nostri res nulla nos dividat, ne ab ea, si ejus esse membra refugimus, relinquamur, et velut ejecti de vite palmites arescamus. Ut ergo Redemptoris nostri esse habitaculum mereamur, in dilectione ipsius toto mentis studio maneamus. Ipse namque ait: Qui diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Sed quoniam bonorum auctori haerere aliter non valemus, nisi cupiditatem a nobis, quae omnium malorum radix est, abscindamus, per scripta praesentia, quae alterno adinvicem desideratae visitationis sermone nos sociant, fraternitatem vestram institutis apostolicis convenimus, ut, Patrum regulis et praeceptis Dominicis innitentes, de templo fidei avaritiam, quae idolorum est servitus excluda
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscent eos quia isti sunt sem̃
inparabola euangelii : Sem̃ autẽ
bonũ hi sunt filui regni dissemi¬
natum ẽ igitur hoc semen ꝑ regio¬
nes ut messis fidei quae in hiero¬
solrmis coepta est. primo iudeam
& samariã ddeinde totũ orbẽ im¬
pleret. Demq: deeisdem disꝑsis
siue potius disseminatis insequentib:
legimus quia non solũ iuda eis sed
& grȩcis loquebantur uerbum
ascentisq in antiochia ecclesi ae
post hos nobilissima s̃ fundam̃ta
posita. Philippus autem descen¬
dens inciuitate samariae. prae¬
dicabat illis xp̃m. & hic exnu¬
mero disseminatorũ fuit qui pri¬

Expanded text:
cognoscent eos, quia isti sunt semen cognoscent eos, quia isti sunt semen in parabola Evangelii: Semen autem bonum, hi sunt filii regni . Disseminatum est ergo hoc semen per regiones ut messis fidei, quae in Jerosolymis coepta est, primo Judaeam et Samariam, deinde totum orbem impleret. Denique de eisdem dispersis sive potius disseminatis in sequentibus legimus quia non solum Judaeis, sed et Graecis loquebantur verbum, nascentisque in Antiochia Ecclesiae per hos nobilissima sunt fundamenta posita. Philippus autem descenderat in civitatem Samariae, et praedicabat illis Christum. Et hic ex numero disseminatoru
Abbreviated transcription (Latin):
in hierusalem proxp̃ifide foris
posta quae est ad aquilonẽ quae
ducit adcedar ubidie ac nocte
iacuit proiectus ut sepultura¬
ei non daretur. ꝑmandatum
impiorũ principũ ut aferis
consumeretur corpus: ex dĩ autẽ
uoluntate . non tetigit eum unus
ex his Nonfera non auis. Non
canis Ego gamalihel compa¬
tiens xp̃iministro & festinans
habere mercedem & partem
cum scõ uiro infide. misi ꝑ noctẽ
quantos nouerã religiosos & in
xp̃o ihũ credentes habitantes
in hierusalem inmedio iudȩorũ
& hortatus sum eos & necessaria
substantiae minis traui ac per¬
suasi illis occulte ire ut porta¬
rent eiuscorpus meo uehiculo
inuillã mea. hoc est incaphar¬
gã malan qđ interp̃tatur uilla
monumento nouo in orienta litheca
& p̃cepieis quaecumq: necessaria
erant proeius planctu ex meo da¬
rentur. Igitur qui dispersi erant
p̃teribant euangelitantes uerbũ
dĩ prodisꝑsis ingrȩco dissemina¬
esaias : Omnes quiuiderint eos

Expanded text:
in Jerusalem pro Christi fide foris in Jerusalem pro Christi fide foris portam quae est ad aquilonem, quae ducit ad Cedar: ubi die ac nocte jacuit projectus, ut sepulturae non daretur, secundum mandatum impiorum principum, ut a feris consumeretur corpus ejus. Ex Dei autem voluntate non tetigit eum unum ex his, non fera, non avis, non canis. Ego Gamaliel compatiens Christi ministro, et festinans habere mercedem et partem cum sancto viro in fide, misi per noctem quantos noveram religiosos, et in Christo Jesu credentes, habitantes in Jerusalem in medio Judaeorum, et hortatus sum eos, et necessaria substantiae ministravi, ac persuasi illis ire occulte, ut portarent corpus ejus meo vehiculo in villam meam, hoc est in Caphargamala quod interpretatur Villa monumento poni in oet praecepi eis quaecunque necessaria erant, pro ejus planctu ex meo dari. » Igitur qui dispersi erant, pertransibant evangelizantes verbum Dei. Pro dispersi, in Graeco habesaias, Omnes qui viderint eos
Abbreviated transcription (Latin):
pore deiectã ut &iã corpussuũ
de functȩ timeret ab hostibus
esse comburendũ. eumq: post¬
quã raptus in nubib: ad seredissec
uelut oblitũ siue incuriosum sui
sollicita precaretur dicens
Rogote fili iohannes ut memor
enĩ uocata ingrediar uiamuni¬
uersae terrae. Audiui autem
consilia iud aeorũ dicentiũ. Expe¬
ctemus diem quando moriatur
quae portauit ił imnatarenũ
& corpus eius igni comburamus
Nuncergo curã habeto obsequi¬
arum mearũ. Haec ideo cõme¬
morare curaui. quia noui non
nullos p̃fato uolumini contra
auctoritatẽ beati lucȩ incauta
phanibene meminit liber re¬
uelationis reliquiarũ eius &
supramentionẽ fecimus in
qua refertur gamalihel dixis¬
isse in uisione inter alia lucia no
pr̃bro. Ego sumgam alihel. qui¬
legem docui in hierusalem & qui
mecũ est in orientali parte mo¬
numenti iacens. ipse est dominus
meus stephanus quilapidatus ẽ
aiudȩis & principib sacerdotũ

Expanded text:
pore dejectam, ut etiam corpus suum pore dejectam, ut etiam corpus suum defunctae timeret ab hostibus esse comburendum; eumque, postquam raptus est in nubibus, ad se redisse velut oblitum sive incuriosum sui, sollicita precaretur dicens: « Rogo te, fili Joannes, ut memor enim vocata ingrediar viam universae terrae. Audivi autem consilia Judaeorum dicentium: Exspectemus diem quando moriatur quae portavit Jesum Nazarenum, et corpus ejus comburamus; nunc ergo, fili, curam habeto exsequiarum mearum. » Haec ideo commemorare curavi, quia nonnullos novi praefato volumini contra auctoritatem beati Lucae incauta phani bene meminit liber revelationis reliquiarum ejus, cujus et supra mentionem fecimus, in qua refertur Gamaliel dixisse in visione inter alia Luciano presbytero: « Ego sum Gamalitrivi, et Legem docui in Jerusalem. Et qui mecum est in orientali parte monumenti jacens, ipse est domnus meus Stephanus, qui lapidatus est a Judaeis et principibus sacerdotum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicabant uerbũ dĩ eleuati innu¬
bib: rapti sunt hiero solrmam
ac dispositi ante domũ eius Inter
quos etiã paulus nuper experse¬
cutore ad fidẽ conuersus quiađ¬
sumptus fuerat cumbarnaba in
minis teriũ gentiũ quae scriptu¬
ra etiã specialiter de iohanne
apostolo refert. quod eo tẽpore
ephesi praedicauerit quaecuncta
uerbis beati lucȩ aperte contra¬
dicunt quib: narrat a postolos
c&eris fidelib: abhiero solrma
propulsis remansisse ibidem &
predicasse ꝑ omnia donec eclesia
mariã pacẽ haberet qđ in uno
anno ꝑfici non potusse. nulli
dubium est : qui etiã manifeste
in sinuat. paulũ non secundo post
ascensionẽ dnĩ anno. sed longopost
tempore inminis teriũ gentiũ
cum barnaba ordinatũ Absit aũte
ut credamus beatũ io hannẽ a pł̃m¬
cuidñs incruce matrẽ suã uirgi¬
nẽ uirgini cõmendauit. post
unũ annũ recessisse & eam reli¬
quisse solam acita tanto tempo¬

Expanded text:
praedicabant verbum Dei, elevati in nupraedicabant verbum Dei, elevati in nubibus rapti sunt Jerosolymam, ac depositi ante ostium domus ejus, inter quos etiam Paulus, nuper ex persecutore ad fidem Christi conversus, qui assumptus est cum Barnaba in ministerium gentium: quae scriptura etiam specialiter de Joanne apostolo refert, quod eo tempore Ephesi praedicaverit: quae cuncta verbis beati Lucae aperte contradicunt, quibus narrat apostolos, caeteris fidelibus a Jerosolymis propulsis, remansisse ibidem, et praedicasse per omnia, donec Ecclesia lilaeam pacem haberet. Quod in uno anno perfici non potuisse nulli dubium est. Qui etiam manifeste insinuat Paulum non secundo post ascensionem Domini anno, sed longo post tempore in ministerium gentium cum Barnaba ordinatum. Absit autem ut credamus beatum Joannem apinus in cruce matrem suam virginem virgini commendavit, post unum annum recessisse, et eam reliquisse solam, ac tanto tem
Abbreviated transcription (Latin):
meruerunt. quomodo in p̃senti
sc̃s stephanus quo modo paulus
quando ad tertiũ caelũ raptus est.
& multialii alias. Vnde etiam
ds̃ grȩce theos dicitur. eo quod
uniuersa uideat. omniaq: nuda
& aperta sint oculis eius dñe
ne statuas illis hoc in peccatum
et cum hoc dixis set obdormiuit
pulchredix̃ ob dormiuit & non
dix̃ mostuus est. Obtulit enim
sacrificiũ dilectionis. & obdormi¬
uit in spe resurrectionis Cacta
gna in ecclesia quae erat hiero solr¬
mis. & om̃s dispersisunt perregio¬
nes iudeae & samariae. p̃t̃ apłos
Si dispersiecclesia apłiremanser̃
in hierusalem ut lucas dicit cons¬
stat qui amendaciũ scripsit ille.
qui ex persona mellitonis ep̃i asiȩ
librũ exponens deobitu beatȩ
genetricis dĩ. ddicit qđ secundo post
ascensionẽ dñi anno apłi fuerint
omnes toto orbe ad predicandũ
insuam quisq: prouintiam diuisi
qui uniuersi ad propinquante obi¬
tu scãe mariae delocis inquibus

Expanded text:
meruerunt, quomodo in praesenti meruerunt, quomodo in praesenti sanctus Stephanus, quomodo Paulus, quando ad tertium coelum raptus est, et multi alii alias. Unde etiam Deus Graece Θεὸς vocatur, eo quod universa videat, omniaque nuda et aperta sint oculis ejus. Domine, ne statuas illis hoc peccatum. Et cum hoc dixisset, obdormivit. Pulchre dicit obdormivit, et non dixit Mortuus est. Obtulit enim sacrificium dilectionis, et obdormivit in spe resurrectionis. CAPUTgna in Ecclesia, quae erat Jerosolymis, et omnes dispersi erant per regiones Judaeae et Samariae praeter apostolos. Si dispersa Ecclesia apostoli remanserunt in Jerusalem, ut Lucas ait, constat quia mendacium scripsit ille qui ex persona Melitonis episcopi Asiae librum exponens de obitu beatae Genitricis Dei, dicit quod secundo post ascensionem Domini anno apostoli fuerint omnes toto orbe ad praedicandum in suam quisque provinciam divisi: qui universi, appropinquante obitu beatae Mariae, de locis in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
hilualere ad salutem qui cogi¬
tationem & auditũ habere
probantur inmundũ. Et simul
haec loquendo quasi interp̃tans
exponitcis quid signi ficauerit
angelus cum mosi inigne flãmȩ
ribi apparuit ita &rub: ar¬
deret neccõbureretur
rubus quod est quoddã genus¬
spinarũ peccata populuillius figu¬
rate denuntiabat. Apparuitergo
morsi dñs in rubo ignẽ habente
sed non conbusta ut indicaret qđ
ipse quidem cumihlus tratione
atq: ardore scĩ sp̃s ad erudiendũ
populum ueniret. Nec tam̃ peccata
eiusdem populi esset consumpturꝰ
quinpotius piis eius beneficus ille
densissimis suae nequitiae spinetis
semꝑ obsisteret. Ecce uideo cȩlos¬
caelos apertos quod latine dicimꝰ
uideo grȩcedicitur theora a quo
uerbo deriuatũ ẽ nom̃ theoreticȩ
idest contemplatiuȩ uitae ꝑ quã
non nulli electorũ in hac ad huc
uita reaenti mundato diligentius
oculo cordis futur aeutae gaudia
speculari diuinitus sublimati

Expanded text:
hil valere ad salutem, qui cogihil valere ad salutem, qui cogitationem et auditum habere probabantur immundum. Et simul haec loquendo quasi interpretans exponit eis quid significaverit Angelus, cum Moysi in igne flammae rubi apparuit, ita ut rubus arderet nec combureretur.rubus, quod est genus quoddam spinarum, peccata illius populi figurate denuntiabat. Apparuit ergo Moysi Dominus in rubo ignem habente, sed non combusta, ut indicaret quod ipse quidem cum illustratione atque ardore sancti Spiritus ad erudiendum populum veniret, nec tamen peccata ejusdem populi esset consumpturus, quin potius ejus piis beneficiis ille densissimis suae nequitiae spinetis semper obsisteret. Ecce video coelos apertos. Quod Latine dicimus video, Graece dicitur θεωρῶ, a quo verbo derivatum est nomen theoricae, id est contemplativae vitae. Per quam nonnulli electorum, in hac adhuc vita retenti, mundato diligentius oculo cordis, futurae vitae gaudia speculari divinitus sublimati,
Abbreviated transcription (Latin):
pollicitus eratds̃ abrahae
Et accedente illo ut considerar&
facta est uox dñi ego dñs patrũ
tuorũ. Ingrȩco atascriptũ est
Facta est uox ecȩlo dicens adeum
egosum ds̃ patrũ tuorũ solue
calciamenta depedib tuis
Locus enĩ in quostas terra sc̃a et
Hiclocus iuxta moralem sensũ
hoc andmonet: ut stantes in eccle¬
sia quae merito terrascã uocat᷑:
mortuis operib: renuntiemus
Et tradidit eos seruire militiȩ
caeli sicut scriptũ est in libro pro¬
quia xii prophetarũ unus apud
hebreos liberest & non librixii
iuxta numerũ eorundem ꝓphetarũ
Militia autẽ caeli. aliquando
quidem angelorũ exercitus
appellatur. Hoc tam̃ in loco
uidetur consequentius quiamili¬
tiam caeli sidera dixerit cum
protinus ad dit testimonium
prophetȩ in quosidus dĩ sui
prodõ & tabernaculũ moloch
protabernaculo dĩ ueri susce¬
pisse coarguuntur. Dura
ceruice & incircũcisi cordibus
p̃putii dequa contragratiam
euangelii gloriabantur ni¬

Expanded text:
pollicitus erat Deus Abrahae. pollicitus erat Deus Abrahae. Et accedente illo ut consideraret, facta est vox Domini: Ego Deus patrum tuorum. In Graeco ita scriptum est: Facta m Deus fratrum tuorum, solve calceamenta de pedibus tuis. Locus enim in quo stas terra sancta est. Hic locus juxta moralem sensum hoc admonet, ut stantes in Ecclesia, quae merito terra sancta vocatur, mortuis operibus renuntiemus. Et tradidit eos servire militiae coeli, sicut scriptum est in libro Proquia duodecim prophetarum unus apud Hebraeos liber est, et non libri duodecim, juxta numerum eorumdem prophetarum. Militia coeli autem aliquando quidem angelorum exercitus appellatur: hoc tamen in loco videtur consequentius, quia militiam coeli sidera dixerit, cum protinus addit testimonium prophetae, in quo sidus Dei sui pro Deo; tabernaculum Moloch, pro tabernaculo Dei veri suscepisse coarguuntur Dura cervice et incircumcisi cordibus praeputii, de qua contra gratiam Evangelii gloriabantur ni
Abbreviated transcription (Latin):
bauit. Sed notandũ quanta
utatur arte loquendi sic &¬
enĩ ad suos persecutores
coepit loqui. qua sitmeret
eos uiri fr̃s & patres audite
quid lenius quidclementius
conciliabat auditorẽ ut com¬
mendaret saluatorẽ. Blande
coepit. ut diu audiretur &
quia hinc fuerat accusatus
qđ uerba dixerit contradm̃
& legem. sicut uerũ sedm̃ p̃¬
dicare principio monstrauit
conditionis. italegis quoque
lationẽ illis ex posuit ut con¬
tralegis esset predicator
cuius accus abatur eẽ uastator
Uerum in processu sermonis
cumerrores eorum & nouos
redargueret & ueteres ma¬
nifestissime quante auctorita¬
tis animũ haberet quantum
atimore inimici libera eẽt sua
anima ꝑdocuit. Et positi sunt
insepuschro qđ emit abrahã
ipsumbeatus stephanus audi¬
torib blandiendo ut diutius
aclibentius audiretur adiecit
Cum ad propinquar & autem
tempus repromissionis quam
confessuserat ds̃ abrahae
Melius hab&ur ingrȩcoquã

Expanded text:
bavit. Sed notandum, quanta bavit. Sed notandum, quanta utatur arte loquendi; sic etenim ad suos persecutores coepit loqui, quasi timeret eos: Viri fratres et patres, audite. Quid lenius, quid clementius conciliabat auditorem, quam ut commendaret Salvatorem? Blande coepit, ut diu audiretur. Et quia hic fuerat accusatus, quod verba dixerit contra Deum et legem, sicut verum se Deum praedicare principio monstravit concionis, ita quoque legislationem illis exposuit, ut ejus legis esset praedicator, cujus accusabatur esse vastator. Verum in processu sermonis cum errores eorum et novos redargueret et veteres, manifestissime quantae auctoritatis animum haberet, quantum a timore inimici libera esset sua anima perdocuit. Et positi sunt in sepulcro, quod emit Abraham am, quod ipsum beatus Stephanus auditoribus blandiendo, ut diutius ac libentius audiretur adjecit. Cum appropinquaret autem tempus remissionis, quam confessus erat Deus Abrahae. Melius habetur in Graeco: Quam
Abbreviated transcription (Latin):
paulo & sila dicitur huaut̃e
erant nobiliores eorũ. qui s unt
tesalonicȩ qui susceper̃ uerbũ
cum omni auiditate cotidie
scrutantes scripturas. Et non
poterant resistere sapientiȩ
grȩco hab& plus : & non pote¬
rant resistere sapientiae
redarguerentur ab eo cum
omnifiducia. Cum ergo non
possent contradicere ueri¬
tati. tunc summiserunt uiros
autem princepssacerdotũ
Ingreco additũ ẽ stephano
acdeinde subiunctũ si haec
ita sehabent qui ait uiri fr̃s
& patres audite Ds gloriae
apparuit patrinro abrahã¬
&c&era. quiubeatus stepha¬
nus insimulabatur dixisse
uerba blasphemiae in mosen
&dm̃. In ipsoinitio sui sermo¬
nis uigilantissime illorum
calumniae occurrit. Dicit
ipsum dm̃ quilo quebatur
patrib: & prophetis dm̃ eẽ
maiestatis & gloriae qui etiã
ubi ad mosiusq temporalo¬
quendo peruenit ipsum quã
dignis laudib: extulit: Sed
illos rebelles eiusq: uerbis sẽꝑ
inoboedientes extitisse pro¬

Expanded text:
Paulo et Sila dicitur: Hi autem Paulo et Sila dicitur: Hi autem erant nobiliores eorum qui sunt Thessalonicae, qui susceperunt verbum cum omni aviditate, quotidie scrutantes Scripturas. Et non poterant resistere sapientiae,Graeco habetur plus: Et non poterant resistere sapientiae, redarguerentur ab eo cum omni fiducia. Cum ergo non possent contradicere veritati, tunc submiserunt viros autem princeps sacerdotum. In Graeco additum est Stephano; ac deinde subjunctum: Si haec ita se habent. Qui ait: Viri fratres et patres, audite: Deus gloriae apparuit patri nostro Abraham. Quia beatus Stephanus insimulabatur dixisse verba blasphemiae in Moysen et Deum, in ipso initio sui sermonis vigilantissime illorum calumniae occurrit dicens, ipsum Deum, qui loquebatur patribus et prophetis, Deum esse majestatis et gloriae. Qui etiam ubi ad Moysi usque tempora loquendo pervenit; ipsum quidem dignis laudibus extulit; sed illos rebelles, ejusque verbis semper inobedientes exstitisse pro
Abbreviated transcription (Latin):
quia sȩpe latinis &łiã libris
nom̃ hoc inditũ repperimus
Surrexerunt autẽ quidam
desynagoga quae appellat᷑
libertinorũ &crronensiũ & cq
Etin ipso grȩco. nom̃ libestinorũ
scriptum est. Dicuntur autem
libertini filii libertorũ: hoc
est eorũ. qui post seruitutem
manumissi aclibertate dona¬
tisunt. Constat ergo quia de
seruili erant stirpe procrea¬
ti qui primi aduersus fidem
xp̃i rebellarunt. qui & si eman¬
cipati sunt adominis hominib.
seruitam̃ esse peccati nequaquã¬
esse destiterunt. Inquorum
persona decenter figuratis.
nequissimi fidei & totius scĩ¬
tatis persecutores. heretici
dequib: ait peerus superbia
enim uanitatis loquentes
pellicent in desideriis carnis
luxuriae eos. qui paululum
effugiunt : qui in errore con¬
uersant᷑ libertatẽ illis pro¬
mittentes : Cum ipsi serui sint
corruptionis: Cuinimirum
seruituti contraria est libestas
sps quam habent beroenses
inquorũ laude prȩdicantib:

Expanded text:
quia saepe Latinis etiam libris quia saepe Latinis etiam libris nomen hoc inditum reperimus. Surrexerunt autem quidam de synagoga, quae appellatur libertinorum et Cyrenensium, etc. Et in ipso Graeco nomen libertinorum scriptum est. Dicuntur autem libertini filii libertorum, hoc est, eorum qui post servitutem manumissi ac libertate donati sunt. Constat ergo quia de servili erant stirpe procreati, qui primi adversus fidem Christi rebellarunt; qui etsi emancipati sunt a dominis hominibus, servi tamen esse peccati nequaquam destiterunt. In quorum persona decenter figurati sunt nequissimi fidei et totius sanctitatis persecutores haeretici, de quibus ait Petrus: Superbia enim vanitatis loquentes, pelliciunt in desideriis carnis luxuriae eos qui paululum effugiunt, qui in errore conversantur, libertatem illis promittentes, cum ipsi servi sint corruptionis . Cui nimirum servituti contraria est libertas Spiritus, quam habebant Beroenses, in quorum laude praedicantibus
Abbreviated transcription (Latin):
suerunt eismanus hoc & enĩ
proprium est eorũ quide cõ¬
muni fideliũ numero ad sa¬
croscĩ altaris promouentur
officium Stephanus autẽ plenꝰ
gratia & fortitudine. faciebat
prodigia & signa magna in popu¬
lo Ingrȩco habet additum
autem in prȩcedente libro ste¬
phanũ inter p̃tari coronatũ
nec longe est a uerbo qđ scripsi
uerũ sollertius ediscens inueni
non coronatũ grȩce sed coronã
significare stephanũ est enĩ
nomen hoo generis masculimapud
eos Ideoq: uiro conueniens coro¬
pellari quasi coronã ferentem
Deniq: in psalmo ubi canimus
benedices coronã annibenigni¬
tatistuae. uersus ille apud
grȩcos ita incipit eulogiston
nominis pulchrae exponens
eusebius. statim inquid post or¬
dinationem suam lapidatur
ab his qui & dñm occiderunt
perquod & nominis sui stepha¬
nocoronadatur axp̃o Vocat᷑
autẽ corona apud grȩcos &iã
neutro genere stemma qđ
ideo cõmemorandum putaui.

Expanded text:
suerunt eis manus. Hoc etenim suerunt eis manus. Hoc etenim proprium est eorum qui de communi fidelium numero ad sacrosancti altaris promoventur officium. Stephanus autem plenus gratia et fortitudine faciebat prodigia et signa magna in populo. In Graeco habetur additum autem in praecedenti libro Stephanum interpretari coronatum, nec longe est a vero quod scripsi. Verum solertius ediscens, inveni non coronatum Graece, sed coronam significare Stephanum. Est enim hoc nomen generis masculini apud eos, ideoque viro conveniens; coropellari, quasi, coronam ferentem. Denique in psalmo ubi canimus: Benedices coronam anni benignitatis tuae , versus ille apud Graecos ita incipit εὐλογήσεις nominis pulchre exponens Eusebius: « Statim, inquit, post ordinationem suam lapidatus ab his qui et Dominum occiderunt, per quod et nominis sui Stephano corona datur a Christo. » Vocatur autem corona apud Graecos etiam neutro genere στέμμα. Quod ideo commemorandum putavi,
Abbreviated transcription (Latin):
dite ab hominib: istis & sinite
illos. Ingreco plus habetur
non quo inquinantes manus
ur̃as Si uero ex dõ est inon po¬
teritis dissoluere eos: et hic
neq: principes ur̃i : Neforte
et dõ repugnare inueniamini
Pro eo qđ nos habemus dõ repug¬
gnare. uel sicut quidã interp̃¬
tatisunt dõ repugnantes: In
grȩco unũ nomen est positũ
randũ putaui ut cũ in historus
inuenimus uir tutẽ nominis cer¬
tius scire possimus. hos statu
non nulli quieos statuer: sed
a płiim posuer̃ eis manus et enĩ
cõmunis quidem dispensatio exi¬
gebat. ut ministriꝓuidius uiri
eligerentur. Verũ ubi inuen¬
ti sunt qui digni ad hoc ministe¬
riũ eẽ uiderentur. crescente
gradatim ut solet prouidentia¬
consilii salutaris placuit eosdem
lectores ipso saltaris quoque
sacri ac dominici sanguinis
sicut & refectionis mensȩq:
communis multitudini cre¬
dentiũ ministros ordinari
qđ probatũ est uerbo quod
dictum est quia orante simpo¬

Expanded text:
dite ab hominibus istis, et sinite dite ab hominibus istis, et sinite illos. In Graeco plus habetur: Non coinquinantes manus vestras. Si vero ex Deo est, non poteritis dissolvere eos. Et in neque principes vestri. Ne forte et Deo repugnare inveniamini. Pro eo quod nos habemus Deo repugnare, vel, sicut quidam interpretati sunt, Deo repugnantes, in Graeco unum nomen est positum, randum putavi, ut cum in historiis invenimus, virtutem nominis certius scire possimus. CAPUT VI. Non illi qui eos statuerunt, sed apostoli, imposuerunt eis manus. Etenim communis quidem dispensatio exigebat ut ministri pro viduis viri eligerentur; verum ubi inventi sunt qui digni ad hoc ministerium esse viderentur, crescente gradatim, ut solet, providentiaconsilii salutaris, placuit eosdem lectores ipsos altaris quoque sacri ac dominici sanguinis, sicut et refectionis mensaeque communis multitudinis credentium ministros ordinari: quod probatum est verbo quo dictum est: Et orantes impo
Abbreviated transcription (Latin):
quidã in concilio phariseus nomi¬
ne gamalihel legis doctor. &c&
de hoc gamalihele & in libroscĩ
clementis legimus quia disci¬
pulus a postolorũ occulte fue¬
rit sed eorũ consilio inter iu¬
da eo sadmitigandũ eorum
furorem ubinecessitas ingru¬
eret sit manere prȩceptus
Sed hoc ita eẽ ueracitergestũ
certius hodie perreuelationẽ
reliquiarũ beatissimi proto¬
mastrris stephani cunctis
late xp̃i ecclesiis innotuit. quae
ꝑ eundem uirũ diuina dispositio¬
ne facta est. Apparuit namq
inuisiones cõdĩ famulo & presbr¬
bitero luciano ut idem lucianꝰ
psit. & ubi sc̃s stephanus ẽẽttu¬
mulatus simul &nichodemus
quidñm cum ioseph sepeliuit.
Nec non & ipse gamalihel cum
filiosuo abiba suauissima osten¬
sione ꝑdocuit. Posthunc extrat
iudas galilȩus indieb professi¬
onis. Ingrȩco habetur indieb:¬
conscriptionis census. quo mo¬
do etiã in historia ecdesiastica
latinȩ interp̃tatũ habemus

Expanded text:
quidam in concilio Pharisaeus, nomiquidam in concilio Pharisaeus, nomine Gamaliel, legis doctor, etc. De hoc Gamaliele et in libro sancti Clementis legimus, quia discipulus apostolorum occulte fuerit, sed eorum consilio inter Judaeos ad mitigandum eorum furorem, ubi necessitas ingrueret, sit manere praeceptus; sed hoc ita esse veraciter gestum certissime hodie per revelationem reliquiarum beatissimi protomartyris Stephani cunctis late Christi Ecclesiae innotuit, quae per eumdem virum divina dispositione facta est. Apparuit namque in visione sancto Dei famulo et presbytero Luciano, ut idem Lucianuspsit; et ubi sanctus Stephanus esset tumulatus, simul et Nicodemus, qui Dominum cum Joseph sepelivit, necnon et ipse Gamaliel cum filio suo Abibam, suavissima ostensione perdocuit. Post hunc exstitit Judas Galilaeus in diebus professionis. In Graeco habetur, In diebuconscriptionis census, quomodo etiam in historia ecclesiastica Latine interpretatum habemus.
Abbreviated transcription (Latin):
conuenit oboedireo portet dõ
magis quã hominib: In terroga¬
tiue legitur ingrȩco oboedire
oportet dõ magis an hominib:
& apte stultã actemerariã pon¬
tificis in terrogationẽ a postoli
fixa ac prudenti responsione
refutarunt Dspatrũ nr̃orũ
suscitauit iħm. Ingrȩco hab&
puerũ suum iħsm. iuxta illud
psalmiste : Da potes tatẽ puero
tuo & saluum fac filiũ ancilȩ
tuae. Et nos testes sumus horũ
sumus testes quia gloriã resur¬
rectionis uidimus quia ascenden¬
tem incaelos oculis prosecuti su
magnalia dĩ uobis licet resul¬
tantib: inuincibi liter prȩdicemꝰ
ipse nossua p̃sentia roborauit.
ipse in nobis loquens haeq̃ uerba
formauit. et hoc est quod eis dñs
ꝓmisit dicens Cum autẽ uenerit
paracirtus quẽ egomittã uobis
a patre spm̃ ueritatis quia pa¬
treprocedit ille testimonium
perhibebit deme &uos testimo¬
nium perhibebitis id est illeuos
inspirando ut loquamini uosaut̃
hibetis deme: Surgens autem

Expanded text:
onvenit. Obedire oportet Deo magis quam hominibus. Interrogative legitur in Graeco: Obedire oportet Deo magis, an hominibus? et apte stultam ac temerariam pontificis interrogationem Apostoli fixa ac prudenti responsione refutarunt. Deus patrum nostrorum suscitavit Jesum. In Graeco habet Puerum suum Jesum, juxta illud Psalmistae: Da potestatem puero tuo; salvum fac filium ancillae tuae . Et nos testes sumus horum sumus testes, quia gloriam resurrectionis ejus vidimus, quia ascendentem in coelos oculis prosecuti summagnalia Dei vobis licet resultantibus invincibiliter praedicemus, ipse nos sua praesentia roboravit, ipse in nobis loquens haec quoque verba formavit. Et hoc est quod eis Dominus promisit dicens: Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis , id est, ille vos inspirando ut loquamini, vos autperhibebitis de me. Surgens autem
Abbreviated transcription (Latin):
& coenobia habitacula corum
ẽẽ uocata Bionnamq: lingua
eorũ uitã constat appellari
Non eam uitã quae morti con¬
traria est. sed illã dumquȩrimꝰ
quaquis conuersatione uitam
ducat inmilitia uel in agricul¬
tura aninaste qualib& honesta
uel turpi monachus sit anlaicus
anclericus c& erũ uita quaamor¬
tuis discernimus zoe nuncupat᷑
agͥreis Qui ergo ita uiuunt ut
sint eis omnia communia in dño
recte composito ex duob uno

Expanded text:
et κοινόβια habitacula eorum et κοινόβια habitacula eorum esse vocata; βίον namque lingua eorum vitam constat appellari, non eam vitam quae morti contraria est; sed illam dum quaerimus, qua quis conversatione vitam ducat, in militia, an in agricultura, an in arte qualibet honesta, vel turpi, monachus sit, an laicus, an clericus. Caeterum, vita qua a mortuis discernimur ζωὴ nuncupatur a Graecis. Qui ergo ita vivunt ut sint eis omnia communia in Domino, recte composito
Abbreviated transcription (Latin):
erat inter illos discrimen ullũ
Nec quisquã suũ tudicabat ex
bonis quae eiserant. Conuenit
autẽ hic locus & aptissima ra¬
tione concinit ei qđ supradictũ
est. quia qui sp̃m scm acceper̃
indies cõpente costes cũ omnes
galilei essent cunctorũ qui
dediuersis mundi partib: ad¬
erant & iudaeorũ & ꝓselitorũ
linguis loquebantur. Ibi & enĩ
ꝑ adunationẽ linguarũ discre¬
pantiũ pulcherrimo prȩsagio
designabatur qđ sc̃a ecclesia
perdonũ eiusdem sp̃s induersis
per orbẽ nationib & linguis
unũ esset corunũ & anima ha¬
bitura. Non enĩ omniũ creden¬
tium est linguis loqui omnib
sed diuersarũ adunatio lingua¬
rum in fide xp̃i indicium fuit:
quia unus dñs una fides unum
baptisma unus ds̃ & pateromniũ
Sederantillis omnia cõmunia
Latine communia grecȩ dicuNT
coena a quo nomine constat
perfectos dĩ famulos coenobitas
grecȩ idest cõmunit̃ uiuentes.

Expanded text:
erat inter illos ullum discrimen, erat inter illos ullum discrimen, nec quisquam suum judicabat ex bonis quae eis erant. » Convenit autem hic locus et aptissima ratione concinit ei quod supra dictum est, quia qui Spiritum sanctum acceperunt in die sancto Pentecostes, cum omnes Galilaei essent, cunctorum qui de diversis mundi partibus aderant et Judaeorum et proselytorum linguis loquebantur. Illic etenim per adunationem linguarum discrepantium pulcherrimo praesagio designabatur, quod sancta Ecclesia per donum ejusdem Spiritus in diversis per orbem nationibus et linguis unum esset cor et animam habitura. Non enim omnium credentium est linguis loqui omnibus, sed diversarum adunatio linguarum in fide Christi indicio fuit, quia Dominus unus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium . Sed erant illis omnia communia. Latine communia Graece dicuntur κοινὰ, a quo nomine constat perfectos Dei famulos κοινοβίτας Graece, id est, communiter viventes,
Abbreviated transcription (Latin):
Reges autẽ terrae dicit addis¬
tinctionem corum quib in t̾ra
peregrinantib: regnũ seruat᷑
incaelas. In eo qđ manũ tuã ex¬
tendas sanitates & signa & pro¬
digia fieri pernom̃ sc̃ĩ filutui
ihu Ingrȩco habetur ꝑnomen
uotis congruere uidetur: qui
ꝑ omnia sata gebant ut homo
quem crucifixer̃ iudaei clares¬
scentib ꝑ nom̃ eius miraculorũ
signis incaelum adsumptus & dĩ
ẽẽ filius in notesceret. Et loque¬
bantur uerbũ dĩ cum fiducia
Ingrȩco habet additũ omni uo¬
lenti credere sed & in sequenti
lectione cum dictũ eẽt multi¬
tudinis autẽ credentiũ erat
cor unũ & anima una et hic
in grecis exemplarib: qđ nr̃i
codices non habent adiunctũ ẽ
et nonerat soparatio in eis ulla
continetur subinlatum nec qͥs¬
quã eorũ quae possidebant ali¬
quid suum eẽ dicebat. Quam
sententiã & iambeatus erpriañ
in libro testimoniorũ tertio sic
posuit dicens Furba autem
eorũ quicrediderunt anima
una acmente a gebant Nec

Expanded text:
it ad distinctionem eorum quibus in terra peregrinantibus regnum servatur in coelis. In eo quod manum tuam extendas, sanitates et signa et prodigia fieri per nomen sancti Filii tui Jesu. In Graeco habetur, Per nomen votis congruere videtur, qui per omnia satagebant ut homo quem crucifixerunt Judaei, clarescentibus per nomen ejus miraculorum signis, in coelum assumptus, et Dei esse Filius innotesceret. Et loquebantur verbum Dei cum fiducia. In Graeco habetur additum: Omni volenti credere. Sed et in sequenti lectione, cum dictum esset: Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una, et hic in Graecis exemplaribus, quod nostri Codices non habent, adjunctum est: Et non erat separatio in eis ulla.continetur subillatum: Nec quisquam illorum quae possidebant aliquid suum esse dicebant. Quam sententiam etiam beatus Cyprianus in libro Testimoniorum tertio sic posuit, dicens: « Turba autem eorum qui crediderunt anima una ac mente agebatur; nec
Abbreviated transcription (Latin):
ostender et non semosaicȩ
legis sacramenta damnare
sedeagentib: tam quã saluti
necessaria nonin ponere
sed postea quam circũcidit
timotheũ quidã exiuda eis
sine illis sacramentis salutẽ
eis ẽẽ non posse iactare seco eper̃
& dicere quia hoc paulus
sinehis sacramentis salus ẽẽ
non potest. Namsi hoc ñcredit

Expanded text:
ostenderet non se Mosaicae ostenderet non se Mosaicae legis sacramenta damnare, sed ea gentibus tanquam saluti necessaria non imponere. Sed posteaquam circumcidit Timotheum, quidam ex Judaeis,sine illis sacramentis salutem eis esse non posse, jactare se coeperunt, et dicere: Quia et Paulus sine his sacramentis salus esse non potest. Nam si hoc non credit
Abbreviated transcription (Latin):
proprie adxp̃ianos refertur
qui uncti sunt oleo spĩtali: De
quoscriptum est unxitte ds̃
tuus oleo laetitiae prȩpastici¬
pib: tuis. Haec prȩcepta conue¬
niunt ut morticinũ non come¬
dant tam de auib: quã depeco¬
rib: cuius nequaquã sanguis
effusus est qđ in actib a postoloꝵ
dicitur suffocatũ & quae neces¬
sario obseruanda a postolorũ
dehierus alem epistola admo¬
nec & captum abestia quia &
ipsum similiter suffocatũ est.
& condemnat sacerdotes qui
inturdis ficedulis gliribus
&ceeris huius modi haec aui¬
ditate gulȩ custodiunt Tur¬
bauerunt uos euertentes ani¬
mas ur̃as quib: non manda¬
euertentes animas ur̃as di¬
centes circum caidio portet
& obseruare legem quibus
non mandauimus Quitradi¬
derunt animassuas. prono
cum pace a fr̃ib: adeos quimiser̃
illos proeo qđ est adeos qui
miserunt illos. in grȩco habet
iudaeos. Merito queritur
quare apłs quitimotheum
circumcidit: propter scanda
lum iudaeorum ut ꝑ ipsum

Expanded text:
proprie ad Christianos refertur, proprie ad Christianos refertur, qui uncti sunt oleo spiritali, de quo scriptum est: Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis, haec praecepta conveniunt, ut morticinum non comedant tam de avibus quam de pecoribus, cujus nequaquam sanguis effusus est, quod in Actibus apostolorum dicitur suffocatum; et quae necessario observanda apostolorum de Jerusalem Epistola monet; et captum a bestia, quia et ipsum similiter suffocatum est; et condemnat sacerdotes, qui in turdis, ficedulis, gliribus, et caeteris hujusmodi haec aviditate gulae custodiunt. » Turbaverunt vos evertentes animas vestras, quibus non mandaEvertentes animas vestras dicentes: Circumcidi oportet, et observare legem, quibus non mandavimus. Qui tradiderunt animas suas pro nomcum pace a fratribus ad eos, qui miserunt illos. Pro eo quod est Ad eos qui miserunt illos, in Graeco habetuJudaeos. Merito quaeritur, quare Apostolus, qui Timotheum cilum Judaeorum ut per ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ceruices discipulorũ qđ neq
patres nr̃i neq nos postare
potuimus constat multiplicit̃
intellegendum quod dictũ ẽ
Nontemptabis dñm dm̃ tuũ
etille ergo temptat dm̃ qui¬
ei aliter qͥuam ipse p̃cipit
famulari ac placerenititur
qui prȩcepta eus absq auxilio
gratiae eius seruare seposse
confidit. Verũ beatus p&trus
grauissimũ legalis obseruan¬
tiae iugum uult ceruicibus
discipulorum tollere ut eis
suaue iugum euangelicȩ liber¬
tatis imponat. De quo & pau¬
lus eiusdem gratiae consostib
ait. Non enĩ accepistis sp̃m
seruitutis iterũ intimorẽ sed
accepistis sp̃m adoptionis filio
rum in quoclamamus abbapat̃
Vt abstineant se a contaminatio¬
nib: simulacrorũ & fornicatio¬
ne & suffocatis & sanguine
Suffocatum mortinum dicit
dicit : Omne morticinũ & captũ
abestia deauib: & pecorib non
comedent sacerdotes qđ ex¬
ponens hieronimus & iuxta
litteranũ inquit omnigeneri
electo regali & sacerdo taliqđ

Expanded text:
cervices discipulorum, quod neque cervices discipulorum, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus. Constat multipliciter intelligendum quod dictum est: Non tentabis Dominum Deum tuum . Et ille ergo tentat Deum, qui aliter quam ipse praecepit famulari ac placere nititur, qui praecepta ejus absque auxilio gratiae ejus servare se posse confidit. Verum beatus Petrus gravissimum legis observantiae jugum vult cervicibus discipulorum tollere, ut eis suave jugum evangelicae libertatis imponat. De quo et Paulus ejusdem gratiae consortibus ait: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis filiAbba Pater . Ut abstineant se a contaminationibus simulacrorum, et fornicatione, et suffocatis et sanguine. Suffocatum morticinum dicit, ribit: Omne morticinum et captum a bestia, et de avibus et pecoribus non comedent sacerdotes . Quod exponens Hieronymus: « Et juxta litteram, inquit, omni generi electo regali et sacerdotali, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tio honestatur fitq: sub tẽpore
noua nectam̃ inusitata natiui¬
tas cumad p̃sumendã gloriã dĩ
patris qui ex formadĩ informa serui
erat repertus primogenitus
exmortuis nasceretur uidete
contemptores & admiramini
& disperdimini Ingrȩco ita
scriptum est. Audite contempro¬
tores & ad mira mini respicite
& disperdimini quiloquentes
suadebant eis ut ꝑmanerent
ingratia dĩ. Hic ingrȩco sequi¬
tur uersus quemnr̃i codices
non habent: Factum ẽ autem
ꝑuniuersam ciuitatẽ difama¬
ri uerbum: acdeinde qđ & nos
habemus adiungitur sequen¬
Iti uerbo sabbato poene uniuer¬
Isaciuitas conuenit audire uer
Ibumdĩ. Sacerdos quoq iouis
Iquierat ante ciui tatẽ tauros
& coronas ante ianuas adferens
&c& Moris erat gentilium
testeplimo. ut deor ũ suorum
honoris acrificantes sumereNT
coronas uictimis simulcoro¬
natis. Suꝑ uener̃ autem quidã
ab antiochia & iconio iudei¬
Ingraoituncipit haec narra¬
tatis dm̃ uimponere iugum suꝑ

Expanded text:
o honestatur, fitque sub tempore o honestatur, fitque sub tempore nova, nec tamen inusitata nativitas, cum ad resumendam gloriam Dei Patris, qui ex forma Dei in forma servi erat repertus, primogenitus ex mortuis nasceretur. » Videte, contemptores, et admiramini, et disperdimini. In Graeco ita scriptum est: Audite, contemptores, et admiramini; respicite, et disperdimini. Qui loquentes suadebant eis ut permanerent in gratia Dei. Hinc in Graeco sequitur versus, quem nostri Codices non habent: Factum est autem per universam civitatem diffamari verbum, ac deinde quod et nos habemus, adjungitur: Sequente Sabbato pene universa civitas convenit audire verXIV. Sacerdos quoque Jovis, qui erat ante civitatem, tauros et coronas ante januas afferens, etc. Moris erat gentilium, teste Plinio, ut deorum suorum honori sacrificantes, sumerent coronas victimis simul coronatis. Supervenerunt autem quidam ab Antiochia et Iconia JudaeIn Graeco ita incipit haec narratatis Deum imponere jugum super