comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
debeat obiuare res ista pacifacte in¬
ter uos ⁊ comitem theobaldum. An
nestitis uos grauit̾ offendisse in
eo q̃d comes theobaldus iuolentra
guerre ur̃e contra deũ ⁊ iusticiam
iurare cõpulsus est. nõ solũ qi que¬
reret s etiã quia effic̾et ut p̃dictus
comes radulphus ⁊ t̾ra eiũs tam
in debite immo tam illicite absol¬
u̾e̾tur. Quid iterũ uultis poc̃m
pcco add̾e̾. ⁊ tram dei suꝑ uos quod
absit accumulare. Quid pecca¬
uit comes theobaldus ait iram n¬
ur̃am rursum incurrere m̾eatur.
qui ⁊ absolutoẽm comitis radul¬
phi licet iniustam sicut scitis tan¬
to labore ⁊ difficultate optiniut
stissime redeuntẽ. nec quesiuit nͦ
querit. ut pote quod timore ur̃o
⁊ abiurauit: Nolite queso nolite
dñe mi rex regi ur̃o ĩmo omniũ cõ¬
ditori tam eiudent̾ in suo regno
⁊ in sia possessione audere resist̾e:
⁊ manũ extende̾ tam freq̃ti ⁊ te¬

Expanded text:
debeat obviare res ista paci factae indebeat obviare res ista paci factae inter vos et comitem Theobaldum. An nescitis vos graviter offendisse in eo quod comes Theobaldus violentia guerrae vestrae contra Deum et justitiam jurare compulsus est, non solum quia quaereret, sed etiam quia efficeret ut praedictus comes Radulfus et terra ejus tam indebite, imo tam illicite absolveretur? Quid iterum vultis peccatum peccato addere, et iram Dei super vos quod absit! accumulare? Quid peccavit comes Theobaldus, ut iram vestram rursum incurrere mereatur, qui et absolutionem comitis Radulfi, licet injustam, sicut scitis, tanto labore et difficultate obtinuit; stissime redeuntem, nec 204 quaesivit, nec quaerit, utpote quod timore vestro etiam abjuravit? Nolite, quaeso, nolite, domine mi Rex, Regi vestro, imo onmium Conditori, tam evidenter in suo regno et in sua possessione audere resistere, et manum extendere tam frequenti et te
Abbreviated transcription (Latin):
entia que ãd honorẽ ur̃m ⁊ regni
ur̃i utilitatẽ spectant ꝓ nr̃o exiguo
posse ⁊ querimꝰ ⁊ queremꝰ. Ceterum
quod nr̃e humilitati querimini su¬
ꝑ anathemate mox innouando in
comitẽ radulphũ ⁊ uultis mẽ dare
oꝑam õrmodis ut nõ fiat obmulta
mala que secutura inde putatis pr¬
sus nõ iudeo quomͦ implere possim.
⁊ mandato obuiare apłico. Qudd ⁊¬
si possem nõ iudeo q̃d rõnabilit̾ pos¬
sem. Debita quidem demalis si inde
ꝓueniant. s nõ id̾o tñ debemꝰ facere
mala ut ueniant bona. Satius turi¬
usq hoc totum ꝓfecto om̃ipotentiᷤ
dei iuditõ. ⁊ dispositioni relinqͥmus.
qui potest facẽ ut ⁊ bona que ip̃e
uult fier fiant. ⁊ maneant.⁊ma
ĩa que mali moliunt᷑ nõ ueniãt. aut
certe in eos ip̃os potius qui ea uolũt
⁊ querũt ueniant. Ualde aut̃ cõtri¬
stat me unũ. quod in litt̾s ur̃e celsi¬
tudinis continet᷑. quod uddelicet et

Expanded text:
entia, quae ad honorem vestrum et regni entia, quae ad honorem vestrum et regni vestri utilitatem spectant, pro nostro exiguo posse, et quaerimus, et quaeremus. Caeterum quod nostrae humilitati querimini super anathemate mox innovando in comitem Radulfum, et vultis me dare operam omnimodis ut non fiat, ob multa mala quae secutura inde putatis, prorsus non video quomodo implere possim, et mandato obviate apostolico: quod etsi possem, non video quod rationabiliter possem. Doleo quidem de malis, si inde proveniant: sed non ideo tamen debemus facere mala, ut veniant bona. Satius tutiusque hoc totum profecto omnipotentis Dei judicio et dispositioni relinquimus, qui potest facere ut et bona quae ipse vult fieri, fiant et maneant; et mala quae mali moliuntur, non veniant; aut certe in eos ipsos potius, qui ea volunt et quaerunt, veniant. 2. Valde autem contristat me unum quod in litteris vestrae Celsitudinis continetur, quod videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
ce tali quidẽ tenore parratꝰ. quo ta¬
le aliquid decet̾o nõ p̃sumat. Par¬
catur sane dixerim si fieri possit sal¬
ua in om̃ib eccłie libertate. simul
⁊ archiep̃o debita ueneratõe seruata.
quẽ manus apłica conseciauit. Hox
ip̃e rex humilit̾ petit. hec nr̃a uni¬
u̾sa citra montana nimiũ ĩa afflic¬
ta eccl̃ia supplicit̾ dep̃cat᷑. Alioqͥn da¬
mus manus morti tabescentes et
arescentes p̃timore. ⁊ expestatione
que suꝑuenerũt uniu̾so orbi. Siqͥ¬
dem depcatõ mea suꝑ hoc ab anno
pͥore. ⁊ pc̃cis meis exigentib depca¬
tionẽ meã nõ exauditio s indigna¬
tio. indignatõem aut̃ desolatõ pene
uniu̾se t̾re secuta est. Siquid zelo
urgente erupit quõd nõ fuit aut
setus qͣm fuit dicendũ: sit queso
aput uos qͣi nõ dictimi. Ubi uõ dixi
quod oportuit. ⁊ ubi oportuit dici:
sit nõ frustra dictum. Ad ludoui
cut ip̃e fateri dignamini
etiam ꝓpͥa atrestante cõsci¬

Expanded text:
ce tali quidem tenore parcatur, quo tace tali quidem tenore parcatur, quo tale aliquid de caetero non praesumat. Parcatur sane dixerim, si fieri possit salva in omnibus Ecclesiae libertate, simul et archiepiscopo debita veneratione servata, quem manus apostolica consecravit. Hoc ipse Rex humiliter petit, hoc nostra universa citramontana nimium jam afflicta Ecclesia suppliciter deprecatur. Alioquin damus manus morti, tabescentes et arescentes prae timore ex exspectatione, quae supervenerunt universo orbi. Siquidem deprecatio mea super hoc ab anno priore; et, peccatis meis exigentibus, deprecationem meam non exauditio, sed indignatio; indignationem autem desolatio pene universae terrae secuta est. Si quid zelo urgente erupit quod non fuit, aut secus quam fuit dicendum; sit, quaeso, apud vos quasi non dictum: ubi vero dixi quod oportuit, et ubi oportuit dici; sit non frustra dictum. EPIcut ipse fateri dignamini, etiam propria attestante consci
Abbreviated transcription (Latin):
uis frustra disiũpere satagunt.
Siqua in uobis sũt uisc̾a pietatis
tantis uos opponite malis. ne in
illa pcipue t̾ra scisfura fiat. in qͣ
solent sicut optime nostis scisba¬
re alie resarciri. Nam si auctor scã¬
dali ore singłant̾ uidicis tremen¬
do ãddicit᷑ maledicto. quib puta¬
mus benẽdictõib dignos huiꝰ ne¬
qutie ligatores ⁊pp ugnatonoᷤ
iurant illiccte ⁊ ꝑseuerat miuste. De¬
rẽ id nõ uoluntate s u̾ecundra. Nã
ꝓbrõ ducit᷑ sicut optime nostis aput
frantigenas iũram̃tũ solue̾ qͣnũlib
inale publice uiratũ sit. qͣmius ne¬
mo sapiens dubitet ⁊llicita iurasnta
dem excusari posse fatemur. Neq enĩ
excusar nos. s ueniam postulare sus¬
cepimus. Uos uidete an excusare eũ¬
aliqͣtenus possit ira. etas maiestas.
Potent sine dubro si misdd̾iam iuidi¬
tio suꝑexaltandam decernatis. qͣte¬
nus uidelicet talis aliqͣ consid̾a̾tio
in rege ⁊ puero habeat᷑. ut hac ei ui¬

Expanded text:
uamvis frustra, dirumpere satagunt. uamvis frustra, dirumpere satagunt. Si qua in vobis sunt viscera pietatis, tantis vos opponite malis, ne in illa praecipue terra scissura fiat, in qua solent, sicut optime nostis, scissurae aliae resarciri. Nam si auctor scandali, ore singulariter Judicis, tremendo addicitur maledicto, quibus 203 putamus benedictionibus dignos hujus nequitiae fugatores et propugnatores? juravit illicite, et perseverat injuste. Verum id non voluntate, sed verecundia. Nam probro ducitur, sicut optime nostis, apud Francigenas juramentum solvere, quamlibet male publice juratum sit, quamvis nemo sapiens dubitet illicita juramenta idem excusari posse fatemur. Neque enim excusare nos, sed veniam postulare suscepimus. Vos videte an excusare aliquatenus eum possit ira, aetas, majestas. Poterit sine dubio, si misericordiam judicio superexaltandam decernatis: quatenus videlicet talis aliqua consideratio in rege et puero habeatur, ut hac ei vi
Abbreviated transcription (Latin):
mus iniqͥs. nol. nolite inique
ag̾e. ⁊ delinquentĩb nolite exalta¬
re cornu. ⁊ nõ audĩt nos: qr do¬
mus exasꝑans est. Supplicamus
hiis quoꝵ est pc̃ca arguere. peccã¬
teꝯ seruare. ne calamũ cassatum
contenart ⁊ lignum fumigans
nõ exting̃ant ⁊ magis in sp̃uue
hementi conterũt naues charsis.
ꝯ ĩ denũtiamus filiis cum apło
ut obediant patrib ꝑ om̃ia. qr
aerem u̾beramꝰ. Si patrib loqui¬
mur: nẽ ad indignatõem ꝓuocẽt
filios. in nos potius eoꝵ indignati¬
onẽ ꝓuocamꝰ. Nec delinq̃ntes satis¬
fac̾e. nec rectores seu correctores
condescend̾e ullatenus acqͥestunti
Qm̃s suũ stomachũ seqnũtꝰ. ⁊ to¬
tis uirib funẽ in diu̾sa trahentes
rũpunt. Heu nec dũ recenti eccłie
plage cicatrix occaluit. ⁊ rursum
scindere parant. rursus corpus
xp̃i asfig̾e̾ cruci. rursus fcd̾e̾ latus
innoxium. rursus uestim̃ta scin¬
dere. diuid̾e att ipam quod in
ip̃is est tunicã inconsutilem ꝙͣ¬

Expanded text:
Nolite inique agere; et delinquentibus: Nolite exaltare cornu ; et non audiunt nos, quia domus exasperans est . Supplicamus his quorum est peccata arguere, peccantes servare, ne calamum quassatum conterant, et linum fumigans non exstinguant: et magis in spiritu vehementi conterunt naves Tharsis. 2. Si denuntiamus filiis cum Apostolo ut obediant patribus per omnia, quasi aerem verberamus. Si patribus loquimur ne ad indignationem provocent filios , in nos potius eorum indignationem provocamus. Nec delinquentes satisfacere nec rectores seu correctores condescendere ullatenus acquiescunt. Omnes suum stomachum sequuntur, et totis viribus funem in diversa trahentes, rumpunt. Heu! necdum recenti Ecclesiae plagae cicatrix occalluit, et rursum scindere parant, rursus corpus Christi affigere cruci, rursus fodere latus innoxium, rursus vestimenta dividere, atque ipsam, quod in ipsis est, tunicam inconsutilem, q
Abbreviated transcription (Latin):
nũc aput ur̃ãm reu̾entiam memorã¬
dum putaui. qm̃ siuile mͥ aliquid⁊
pectũ dñimei corpore quidẽ absens.
s psens spũ: ut loquerer ꝓ eo bonũ.
Bona si quidẽ pollicebant᷑. Nũc aũt ip̃o
rẽddente ꝓ bono malũ: cogor contra¬
rra scribere. Nadet eiroris ⁊ false spai:
quam de eo conceꝑam. ⁊ gr̃as ago qͥd̾
ꝓ eo simplicit̾ supplicans nõ fuerim
exauditus. Pntabam me deferre pa
cifico regi ⁊ ecte m̃uenior gͣuissio.
hosti eccłie assontasse Conculcant᷑
aput nos scã. eccłia turpit̾ ancilla
fieri: ⁊ sicubi id p̃sumptũ a łi̾cio fu¬
erit electus ep̃ari nõ sinitur. Deni¬
q sedet in tristicia eccłia parisiacen¬
sio ꝓpͥo destituta pastore. ⁊ nemo qui
de substituendo alio mutire audeat.

Expanded text:
nunc apud vestram Reverentiam memorandum putavi, quoniam simile mihi aliquid pectu domini mei, corpore quidem absens, sed praesens spiritu, ut loquerer pro eo bonum. Bona siquidem pollicebatur. Nunc autem, ipso reddente pro bono malum, cogor contraria scribere. Pudet erroris, et falsae spei quam de eo conceperam: et gratias ago quod pro eo simpliciter supplicans non fuerim exauditus. Putabam me deferre regi pacifico, et ecce invenior gravissimo hosti Ecclesiae assentasse. Conculcantur apud nos sancta Ecclesia, turpiter ancillatfieri; et sicubi id praesumptum a clericis fuerit, electus episcopari non sinitur. Denique sedet in tristitia Ecclesia Parisiensis, proprio destituta pastore; et nemo est qui de substituendo alio
Abbreviated transcription (Latin):
dei deo: nõ potest excusari. Si archi¬
ep̃m bituricensem suscepit ad im¬
periũ ur̃m. hoc est maximũ ⁊ pri¬
mũ ptc̃m. En sangius iste de ma¬
mi eius exqͥritꝰ. Qui retribuũt ei¬
mala ꝓbonis detrahũt ei: qm se¬
quitur bonitatẽ. Multi clamant
Ad uos. in toto corde suo ut iniuri¬
am filii ur̃i. ⁊ oppssionẽ eccłie ur̃e
digna animadu̾sione uindicetis.
⁊ artifices huiꝰ sceleris cũ ip̃o eoꝵ ca¬
pite. cui quicqudo libuit licuit:
apłico rigore coherceatis.⁊ ut in
uerticem ip̃ius iniquitas eius

Expanded text:
Dei Deo, non potest excusari. Si archiDei Deo, non potest excusari. Si archiepiscopum Bituricensem suscepit ad imperium vestrum, hoc est maximum et primum peccatum. En sanguis iste de manu ejus exquiritur! Qui retribuunt mala pro bonis, detrahunt ei, quoniam sequitur bonitatem. Multi clamant ad vos in toto corde suo, ut injuriam filii vestri et oppressionem Ecclesiae digna animadversione vindicetis, et artifices hujus sceleris cum ipso eorum capite, cui quidquid libuit, licuit, apostolico vigore coerceatis, ut in verticem ipsius iniquitas ejus
Abbreviated transcription (Latin):
id solum insuꝑ.⁊ adiecerũt cõuin¬
g̾e̾ nõ coniũgendos. addentes p̃ua
cumulum doloris. abhiis aquib
resarciri debuerãt. Amici tui d̾s ⁊¬
⁊ steretũt. Nam qui mrandatũ tuũ
tͣnsgrẽdiunt᷑ nõ sũt alieni. nõ sũt
extranei a sanctiario tuo. s eoꝵ ho¬
die locum tenent quib dixisti. Si
diligitis me mandata mea seruate.
somitem radulphũ ⁊ uxor̃ eius cõ
uinxerat d̾s ꝑ ministros ecłie. et
eccłia ꝑ deur. quĩ dedit potestatem
talem hominib. Quom quos eccłia
cõunxtt̃ disiugit camera: In qͦ
fc̃o illud solum cõuenient̾ ꝓui sũ
est. qd̾ in tenebris facta sũt opera
tenebrarũ. Qui enĩ male agit odit
lucem.⁊ nõ uenit ãd lucẽ: ut nõ
arguant᷑ oꝑa eius a luce. Qͥd me¬
ruit comes theobaldus. Quid pec¬
cauit homo ille: Si pct̃m est qd̾ di¬
ligit iustitiã ⁊ odit iniqͥtatẽ: non
potest excusari. Si pcc̃m est q̃d̾ red¬
dit regi que regio sũt. ⁊ que sunt

Expanded text:
id solum, insuper et adjecerunt conjungere non conjungendos, addentes praevcumulum doloris, ab his a quibus resarciri debuerant. Amici tui,  steterunt . Nam qui mandatum tuum transgrediuntur, non sunt alieni, non sunt extranei a sanctuario tuo, sed eorum hodie locum tenent, quibus dixisti: Si diligitis me, mandata mea servate . Comitem Radulfum et uxorem ejus Deus conjunxerat per ministros Ecclesiae, et Ecclesia per Deum, qui dedit potestatem talem hominibus. Quomodo quos Ecclesia conjunxit, disjunxit camera? In quo facto illud solum convenienter provisum est, quod in tenebris facta sunt opera tenebrarum. Qui enim male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus a luce. Quid meruit comes Theobaldus? quid peccavit homo ille? Si peccatum est quod diligit justitiam et odit iniquitatem, non potest excusari. Si peccatum est quod reddidit Regi quae regis sunt, et quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
fecit p̃ce ⁊ consilio nõ nulloꝵ fide¬
liũ. sapientisiq uiroꝵ. Dicebant
namꝙ id a uobis facile ⁊ absq le¬
sione eccł̃ie impetrari. dũ in manu
ura sit eam̃dem denuo sententiã que
iuste data fuit in continenti statue¬
re. ⁊ irretractabilit̾ confirmare: qͣte¬
nus ⁊ ars arte deludat᷑. ⁊ par ꝑm̃de ap¬
tiueatur. ⁊ qui głatur in malitra qͥ¬
⁊ potens est in iniqͥtate. nichil inde lu¬
cret᷑. Multa habẽo dic̾e uobis. s nõ ẽ
opus de om̃ib scub̾e̾. cum p̃sens sit qͥ
om̃ia scit. ⁊ uiua uoce plenius potest.

Expanded text:
fecit prece et consilio nonnullorum fidefecit prece et consilio nonnullorum fidelium sapientiumque virorum. Dicebant namque id a vobis facile et absque laesione Ecclesiae impetrari, dum in manu vestra sit eamdem denuo sententiam, quae juste data fuit, incontinenti statuere, et irretractabiliter confirmare: quatenus et ars arte deludatur, et pax proinde obtineatur; et qui gloriatur in malitia, et potens est in iniquitate, nihil inde lucretur. Multa habeo dicere vobis, sed non est opus de omnibus scribere, cum praesens sit qui omnia scit, et viva voce planius pote
Abbreviated transcription (Latin):
in mortib hominũ. in exilis pau¬
perũ. diuitũ qͦ uinculis ⁊ carcerib.
Ip̃a religio uenit. uenit in obpbriũ
⁊ contẽptum. Probrõ dutit᷑ apd̾ noᷤᷤ
saltem mentõem face̾ pacis. Nusꝗͣ
fides: nusqͣm innocentia tuta. Ama¬
tor innocentie ⁊ pietatis cultor co¬
mes theobaldus pene traditus est
in animam ininicoꝵ eiis. Impul¬
sus est ut cãderet. ⁊ dñs suscepit eũ
⁊ gaũdet qd̾ iusticia nr̃a. ⁊ obedien¬
tra ur̃a in causa sit. apło atqͥescens
qͥ ait. Si quid patimini ꝓpt̾ iustictã
beati. Et in eungłio. Deati qͥ ꝑsecu¬
bis. Hec om̃ia p̾sentare s minime
p̃cauere potiumꝰ. Quid pluraꝰ Ut
nõ penitus desolaret᷑ t̾ra.⁊ omne
regnũ in seipm diuisum concid̾et.
Sub iureiurando ꝓmitt̾e qͣtenus
sententiam excõicatõis a legato
ur̃o bone memorie magr̃o yuone
datam in t̾ram. ⁊ ꝑsonam adulteri
atq in ipãm ad ult̾am fac̾e̾t ãmo¬
ueri. Qd̾ sane tam̃ p̃fatus pͥncepᷤ

Expanded text:
n exsiliis pauperum, divitum quoque vinculis et carceribus. Ipsa religio venit in opprobrium et contemptum. Probro ducitur apud nos saltem mentionem facere pacis. Nusquam fides, nusquam innocentia tuta . Amator innocentiae et pietatis cultor eomes Theobaldus pene traditus est in animam inimicorum ejus. Impulsus est ut caderet, sed Dominus suscepit eum; et gaudet quod justitia et vestra obedientia in causa sit, apostolo acquiescente, qui ait: Si quid patimini propter justitiam, beati : et in Evangelio: Beati qui persecubis! haec 201 omnia praesentire, sed minime praecavere potuimus. Quid plura? Ut non penitus desolaretur terra, et omne regnum in se ipsum divisum concideret,sub jurejurando promittere quatenus sententiam excommunicationis, a legato vestro bonae memoriae magistro Ivone datam in terram et personam adulteri atque in ipsam adulteram, faceret amoveri: quod sane tamen praefatus princeps
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ a dt̃ sacerdote iequirit᷑ de quo di¬
cebat. Nõne qui dderĩt te dñe oderã
⁊ suꝑ mimicos tuos tabescebam. Op¬
tarem sane ut salua ur̃a serenitate
do qͦ eloquar. hũc zelum uos exeru¬
isse in puerũ regem. qui nõ tam pu¬
enlit̾ qͣm crũdelit̾ sine causa irrita
fecit. ⁊ ur̃a sana consilia ⁊ sua pac¬
ta sine causa regnũ suũ contuibat
bella ubiq celis t̾risq suscitat. ec¬
clestas uastat. sacra temerati exal¬
tat iniquos. bonos ꝑseqͥtur. ꝑimit
innocentes. Hec inqͣm uellem uos
dolere. hiis contradice̾ ⁊ resistẽ qͦd
iñ uobis est. S meũ nõ est doce e¬
magistrũ Ioslenũ. minuo aut̃ rep̃¬
hendere ep̃m qͥ magis me alios pec¬
cantes redarguere. ⁊ errantes cor¬
rage̾ debet. En qͣntũ uos tumeo. i¬
Clausam habetis epłam qͥ de pͥore
aperta male suspicatus estis. Nã
ego quidẽ nichil in hoc aliud cogi¬
taui: nisi qd̾ ad diu̾ sos scrbentẽ
necesse est uxta consuȩdinẽ epi¬

Expanded text:
que a Domini sacerdote requiritur, de quo dicebat: Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Optarem sane ut salva vestra Serenitate id quoque eloquar hunc zelum vos exercuisse in puerum regem, qui, non tam pueriliter quam crudeliter, sine causa irrita fecit et vestra sane consilia, et sua pacta. Sine causa regnum suum conturbat: bella ubique coelis terrisque suscitat: ecclesias vastat, sacra temerat, exaltat iniquos, bonos persequitur, perimit innocentes. Haec, inquam, vellem vos dolere, his contradicere et resistere, quod in vobis est. Sed meum non est magistrum docere Joslenum, minus autem reprehendere episcopum, qui magis me et alios peccantes redarguere et errantes corrigere debet. En 208 quantum vos timeo. Clausam habetis epistolam, qui de priore aperta male suspicatus estis. Nam ego quidem nihil in hoc aliud cogitavi, nisi quod ad diversos scribentem necesse est, juxta consuetudinem, epi
Abbreviated transcription (Latin):
bonus monachus ⁊ melior albas
qd̾ bone opinionis ⁊ melior est
uite. An qr monast̾ium cui pre¬
est. ⁊ decorauit religione ⁊ boniꝰ
tẽꝑalib ampliauit. ⁊ bonoꝵ fra¬
trũ numero cumulauit. En san¬
gius iste de manu eius exqͥrit᷑.
Si crimen est acceptum ẽẽ d̾o ⁊ ho¬
minib tollatur ⁊ trucifigat᷑. Ne¬
gari nõ potest hoc illũ ẽẽ celo ⁊
t̾ra testib. Si crimen est eẽ hos¬
pitalem. benignũ. sobriũ. castũ.
susciꝑe nũtiũ dñi mei. Porro gͣ¬
uis offensa si ira est. Non negat
altus hoĩem qui mitebat᷑ in an¬
gliam tum eẽt honorifice suscep¬
tus hospitõ q̃rere loqui cũ eo. s
situs dicens se potus exiturum
⁊ homimi uice ip̃ius satiffacturũ.
Si quo m inꝰ quod oportuit fac¬
tũ fuit cum uiro: cuius culpas

Expanded text:
bonus monachus, et melior abbas? bonus monachus, et melior abbas? quod bonae opinionis, et melioris est vitae? An quia monasterium, cui praeest, et decoravit religione, et bonis temporalibus ampliavit, et bonorum fratrum numero cumulavit? En sanguis iste de manu ejus exquiritur. Si crimen est acceptum esse Deo et hominibus; tollatur, et crucifigatur. Negari enim non potest hoc illum esse, coelo et terra testibus. Si crimen est esse hospitalem, benignum, sobrium, castum, suscipere nuntium domini mei. Prorsus gravis offensa, si ita est. Non negat abbas, hominem qui mittebatur in Angliam, cum esset honorifice susceptus hospitio, quaerere loqui cum eo; sedtus praepositus, dicens se potius exiturum, et homini vice ipsius satisfacturum. Si quo minus quod oportuit, actum fuit cum viro;
Abbreviated transcription (Latin):
pbis audeo loqui: quicquid
in buccam uenit᷑. Nam ⁊ si
oportuerat sustineri mõdicũ
quid insipientie meẽ gẽret mͥ ꝓcul
dubio morem beniuolentia issa que
sapiẽntib ⁊ insipientib debitrix est.
Et hoc dico nõ qr cogtrem p̃cipitare
u̾bum̃ qudd ꝗ ãd rem nõ ꝑtinet. aut
leuitare uti ntrendam ãut nũgã¬
ri delectet. p̃sertim aput ũos qui
iidemini colũpne eccłie. s ex hbũ¬
dantia cordis os soqͥtun ⁊ iu̾ras do¬
lore urgente intrmseto tãcttur ni¬
tatis impatiens. ꝓlupit in medi¬
um. Mei enĩ dico uobis pẽne mo¬
ti sunt pedes pene effusi sũt g̾ssus
mei: quod exetranda ut uidetur
cont̾isione tam freqñt̾ sapientiã
iuncit malitra. Addunt᷑ ubiq cor¬
nua impiis ⁊ exarmatur iusticie
zelus.⁊ nõ est qui fac̾e bonũ nõ
dico uelit s possit. Suꝑbi iniq
agunt usq ꝙͣꝵ. ⁊ nemo audet
mutire. contra. Et utinã uł in¬
necentta tuta ẽẽt. ⁊ iusticia ip̃a su¬
cauit albas latiniacensis:An ꝙ

Expanded text:
bis audeo loqui quidquid in buccam venerit. Nam etsi oportuerit sustineri modicum quid insipientiae meae, geret mihi procul dubio morem benevolentia vestra, quae sapientibus et insipientibus debitrix est. Et hoc dico, non quia cogitem praecipitare verbum quod ad rem non pertinet, aut levitate uti intendam, aut nugari delectet, praesertim apud vos, qui videmini columnae Ecclesiae: sed ex abundantia cordis os loquitur, et veritas, dolore urgente intrinseco, taciturnitatis impatiens, prorumpit in medium. Mei enim, dico vobis, pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei, quod exsecranda, ut videtur, conversione tam frequenter sapientiam vincit malitia. Adduntur ubique cornua impiis, et exarmatur justitiae zelus: et non est qui facere bonum, non dico velit, sed possit. Superbi inique agunt usquequaque, et nemo audet mutire contra. Et utinam vel innocentia tuta esset, et justitia ipsa succavit abbas Latiniacensis? An quod
Abbreviated transcription (Latin):
cribo uobis frequentissime
uilis u̾miculus. ⁊ in hãc
impellor audatiam p̃cib.
pmĩcoꝵ. F ateqr audax sum s nõ mẽ¬
tax. Non suspecetur dñs m̃s in ore pui¬
eri su muentũ iri mendatisi in om̃i¬
b que ad ip̃m sccipsent. Uolo amicis
gerere moremr nõ tam̃ in mtã mor¬
tem. Pec ignoro ubi legerim. os qͦd
ientit᷑ octidit animã. Falsitatem
pinde nego. importiitatẽ nõ. ex¬
cuso. ip̃a inueniat ueniam cet̾a ñ
timemus. Amitus est dñs autisi
ciat: Habet quam cõminucet ami¬
co anxietatem. nõ falsitatem. Fide¬
lem ꝑ decano ip̃ilis afferimus ex¬
cusatõem. absolutõem exigimꝰ. Filis
sumus unius patris. quod solita
p̃sumptc̃e loquor. qui estis uos. sõ¬
fidimus qr nõ repesiet filios pat̾.
s uoluntatẽ timẽntiũ se faciet. ⁊
dep̃catõem eoꝵ exaudiet. ⁊ letos fa

Expanded text:
cribo vobis frequentissime ilis vermiculus, et in hanc impellor audaciam precibus amicorum. Fateor, audax sum, sed non mendax. Non suspicetur dominus meus in ore pueri sui inventum iri mendacium in omnibus quae ad ipsum scripserit. Volo amicis gerere morem, non tamen in meam mortem. Nec enim ignoro ubi legerim: Os quod mentitur, occidit animam . Falsitatem proinde nego, importunitatem non excuso: ipsa inveniat veniam, caetera non timemus. Amicus est dominus Auticiat? Habet quam communicet amico anxietatem, non falsitatem. Fidelem pro decano ipsius afferimus excusationem, absolutionem exigimus. Filii sumus unius patris quod solita praesumptione loquor qui estis vos. Confidimus quia non repellet filios pater, sed voluntatem timentium se faciet, et deprecationem
Abbreviated transcription (Latin):
Ne tam̃ humilis satiffactõ sp̃m̃ uide¬
atur exclud̾e libertatis. dolui fate¬
or ⁊ doleo q̃d̾ nõdũ ea uos libertate
qua deceret comꝑimꝰ xp̃i ulcisti in¬
iurias. eccłie defend̾e lib̾tatẽ. Dolor
iste compulit me scrib̾e̾ dura: nõ tũ
illa que impingitis. Putauerã siqͥ¬
dem. ⁊ ad huc putarem nisi tim̾em
uobis in hoc ẽẽ molestus. neqͣqͣm
suffice̾ q̃d̾ scismatis nõ estis aucto¬
res: nisi eos qͥ sunt cuiꝰcũꝙ digni¬
tatis sint. tota libertate ꝓ urib
coherteatis.⁊ eoꝵ conciliũ atq.
coͣnsialiũ execretis. Putarem inqͣm¬
gł̃am uobio cẽ si dicẽ possetis ⁊ uos
Odiui eccłiam malignantisi ⁊ cũ

Expanded text:
Ne tamen humilis satisfactio spiritum videNe tamen humilis satisfactio spiritum videatur excludere libertatis, dolui fateor, et doleo, quod nondum ea vos libertate, qua deceret, comperimus Christi ulcisci injurias, Ecclesiae defendere libertatem. Dolor iste compulit me scribere dura, non tamen illa quae impingitis. Putaveram siquidem et adhuc putarem, nisi timerem vobis in hoc esse molestus nequaquam sufficere quod schismatis non estis auctores, nisi et eos qui sunt, cujuscunque dignitatis sint, tota libertate pro viribus coerceatis, et eorum consilium atque consortium exsecretis. Putarem, inqvobis esse, si dicere possetis et vos: Odivi ecclesiam malignantium, et cu
Abbreviated transcription (Latin):
inime quidem ego spm̃
blasphemie habere me ar¬
bitror. s nec cuiqͣm ma¬
le dixisse. aut maled ic̾e uelle me
scio: pͥncipi psertim ppłi mei. Ceterũ
qͥcquid illud sit quo se lesam ur̃a ꝯ
dignitas iũdicat. peto ueniã. Scio
eiũ quis dixit. Nlasphemanur. ⁊ ob¬
setramus. Dico gͦ cum beato iob que
locutus sum. utmã nõ dixissem. ⁊ ul¬
tra nõ addam. Iam dño albati scĩ dy¬
onisii ꝓrõmimi querimonia scri¬
bens utriq ur̃m responderã ⁊ puta¬
ueram me fecisse satis. Et qm̃ ut
iudeo nõdum qͥeuit iidignatõ ue¬
stra. q̃ forsitan adu̾sus eccłie concul¬
catores iustius incandiusset etiam
dico uobrs scismaticos uos aut for¬
mitem scandali eẽi nec dixi. nͨ scͥpsi.
nec crẽdidi. ⁊ dico securus: nec uere¬
or q̃d̾ me pagina arguat meñdatii.
Scrutamini etiã si placet. ⁊ si ita in¬
uen̾itis reũ me fatebor gͣndis sacri¬
legii. ⁊ reuera sicut notatis spiritu
blaspbemie agitatũ illa scripsisse.

Expanded text:
inime quidem ego spiritum blasphemiae habere me arbitror, sed nec cuiquam maledixisse, aut maledicere velle me scio, principi praesertim populi mei. Caeterum quidquid illud sit, quo se laesam vestra Dignitas judicat, peto veniam. Scio enim qui dixit: Blasphemamur, et obsecramus . Dico ergo cum beato Job: Quae locutus sum, utinam non dixissem: et ultra non addam . Jam, domino abbati Sancti-Dionysii pro communi querimonia scribens, utrique vestrum responderam, et putaveram me fecisse satis. Et quoniam, ut video, nondum quievit indignatio vestra, quae forsitan adversus Ecclesiae conculcatores justius incanduisset, etiam vobis dico: schismaticos vos aut fomitem esse scandali, nec dixi, nec scripsi, nec credidi, et dico securus; nec vereor quod me mea pagina arguat mendacii. Scrutamini eam, si placet: et si ita inveneritis, reum me fatebor grandis sacrilegii, et revera, sicut notatis, spiritu blasphemiae agitatum illa scripsisse. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
moria qͣntulacũq mei ex¬
tat adhuc in cordẽ dñi mei
⁊ si qua portumeula antique gr̃e in¬
uenctur. etiã nũc in ocłis eiꝰ apuero
me obnoxiũ illi. ⁊ omniũ q̃ ꝓ eo fa¬
c̾ẽ ualeo debitorẽ nõ solum qr ubi¬
cũq potest honorat nos ⁊ nr̃os: s ⁊¬

Expanded text:
moria quantulacumque mei exstat adhuc in corde domini mei, et si qua portiuncula antiquae gratiae invenitur etiam nunc in oculis ejus a puero me obnoxium illi, et omnium quae pro eo facere valeo debitorem: non solum quia ubicumque potest, honorat nos et nostros,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e a nemine iũdicat᷑. Quidnam
u̾o maius aut minus suꝑiũs an
inferius. arctius siue remissuis
sit. quod uidelicet reliq̃runt an
ad quod redierũt. Ego quidem
haut teme diffinierim: ip̃i uide¬
rint. Et hoc illis. Gregoꝰ. Tibi u̾o̾
pat̾ reu̾ende tam tuta certitudi¬
ne qͣm nuda u̾itate ego dixerim:
omĩo nõ expẽdire sp̃m uelle extin¬
guere. Noli inquit ꝓhibere qui
potest bñ face̾ s si potes ⁊ ip̃e be¬
nefac. Gloriari aut̃ magis oportet
in ꝓfectib filioꝵ. qm̃ filius sapi¬
ens gła est pr̃is. Deceto nemo mͥ
molestus siti qd̾ iustictam dei nõ
abscondi in corde meo. nisi quod
nimus fortasse obuitandum
scan̾dalum qͣm debui dixi. ad ar¬

Expanded text:
ipse a nemine judicatur. Quidnam ipse a nemine judicatur. Quidnam vero majus aut minus, superius aut inferius, arctius sive remissius sit, quod videlicet reliquerunt, an ad quod redierunt; ego quidem haud temere definierim, ipsi viderint. Et hoc illis Gregorius. Tibi vero, pater reverende, tam tuta certitudine, quam nuda veritate ego dixerim, omnino non expedire spiritum velle exstinguere. Noli, inquit, prohibere eum qui potest bene facere; sed, si vales, et ipse bene fac . Gloriari autem magis oportet in profectibus filiorum, quoniam filius sapiens gloria est patris . De caetero nemo mihi molestus sit, quod justitiam Dei non abscondi in corde meo: nisi quod minus fortasse, ob vitandum scandalum, quam debui, dixi.
Abbreviated transcription (Latin):
stimoniũ de eim głio dicens. Nemo
mittens manũ suã ad aratrũ et
respitiens retro: aptus est regno
celoꝵ. Et infert. Qui gͥ forti¬
ori studio intenderat. retro respi¬
cere cõuincit᷑. si relictis bonis am¬
pliorib ad minima retorquetur:
Item ip̃e in omelia . iii. suꝑ iezechi¬
elem. Sunt nõ nulli qui bona qͥdẽ
que nouerũt oꝑant᷑. atq hec ope¬
rantes meliora deliberant. s retͣc¬
tantes meliora qrue delibauerãt
inmutant. Et quidem bona agũt
q̃ ceꝑant. s a meliorib q̃ delib̾aue¬
rant succumbũt. Hii nimirũ
añ humana uiditia stare uident᷑
in oꝑe. s ante om̃ipotentis dei ocu¬
los cet̾iderũt in delib̾atõe. En
speculum. In hoc nõ uultũ nati¬
uitatis: s fc̃m reu̾sionis sue con¬
sid̾e̾nt. Hic se discutiant. Hic se
diiũdicent. cogitatõib sius actu¬
santib siue defendentib. Et qͥdẽ
aput sp̃alem qͥ omĩa diuidicat. ⁊

Expanded text:
stimonium de Evangelio, dicens: Nemo stimonium de Evangelio, dicens: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum , et infert: « Qui igitur fortiori studio intenderat, retro respicere convincitur, si relictis bonis amplioribus ad minima retorquetur . » Item ipse in Homilia tertia super Ezechielem: « Sunt nonnulli, qui bona quidem quae noverunt, operantur, atque haec operantes meliora deliberant; sed retractantes, meliora quae deliberaverant, immutant. Et quidem bona agunt quae coeperant, sed a melioribus quae deliberaverant, succumbunt. Hi nimirum ante humana judicia stare videntur in opere; sed ante omnipotentis Dei oculos occiderunt in deliberatione. » 2. En speculum. In hoc non vultum nativitatis, 100 sed factum reversionis suae considerent: hic se discutiant, hic se dijudicent, cogitationibus suis accusantibus sive defendentibus, et quidem apud spiritualem qui omnia dijudicat, et
Abbreviated transcription (Latin):
ob. Si enim nõ respondero: tati¬
turuitas contemptum quodam¬
modo sonare iudebit᷑. Respond̾e
aut̃ sine ꝑicło me posse nõ iudeo.
cum quie quid respondo necesse sit̃
aut scandalum cuipiam gn̾are
aut redd̾e securum quẽ qͣm plusꝙͣ
oportet: aut certe in quo nõ opor¬
tet. q̃d̾ a uobis recesserũt. frẽs ur̃i.
aut̃ ex deo fuisse qd̾ nec tantis
potuit dissolui conatib. Credi¬
mus hoc idem ⁊ ip̃os sentire frẽs. qͥ
nr̃m tantoꝑe de se sp̃is consilium
flagitant. credo remordente eos cõ¬
scientia. q̃d̾ retro abierint. Alioqͥn
cant in eo qd̾ ꝓbant. Ceterum qͥd
fatiam ut int̾rogatus nec silendo
nec respondendo molestus sim cuiꝙͣ
Ita fortassis expediar si misero eos
qͥ me int̾rogant ad doctiorẽ: cuiꝰ
reu̾entior ⁊ sanctior auctori¬
tas sit. Sc̃o pp. Gregoriꝰ in libro
pastorali. Quisqͥs bonũ maius
quod potuit sibi illicitum fecit.
Ad quod ꝓbandum subiungit te¬

Expanded text:
obus. Si enim non respondero, taciobus. Si enim non respondero, taciturnitas contemptum quodammodo sonare videbitur. Respondere autem sine periculo me posse non video, cum quidquid respondero, necesse sit aut scandalum cuipiam generare, aut reddere securum quemquam plus quam oportet, aut certe in quo non oportet. Quod a vobis recesserunt fratres autem ex Deo fuisse, quod nec tantis potuit dissolvi conatibus. Credimus hoc idem et ipsos sentire fratres, qui nostrum tantopere de se ipsis consilium flagitant, credo remordente eos conscientia quod retro abierint. Alioquin cant in eo quod probant . Caeterum quid faciam, ut interrogatus nec silendo, nec respondendo molestus sim cuiquam? Ita fortassis expediar, si misero eos qui me interrogant, ad doctiorem, et cujus reverentior sanctiorque auctoritas sit. Sanctus papa Gregorius in libro Pastorali: « Quisquis bonum majus num minus, quod potuit, sibi illicitum fecit. » Ad quod probandum subjicit te
Abbreviated transcription (Latin):
de claraualle in dño salutem. Mul¬
toꝵ iam relatõe letabundus accepi.
locum gr̃e nõ infimũ. humilitatẽ
nr̃am aput urãm celsitudinẽ opti¬
ne̾. Non sum meritꝰ. s eo nõ ingͣtia.
It aq refero grãm ꝓ gr̃a. ⁊ si nõ cõ¬
dignam. certe quam possum. Nec ue¬
reor qͣntula sit oblatam. uł potius
relatam. a uobis sꝑni. qͣm. ⁊ aman¬
ter ꝓm̾eri. ⁊ dignant̾ p̃uenire cu¬
rastis. Uerum modo plura scribe̾ su¬
ꝑsedi: donec ur̃o si dignũ iudicatis
agnoscam rescripto hec pauca qͣlit̾
accipratis. Que aut̃ rescribe̾ uł ĩ¬
iung̾e u̾bo placu̾it abbati ogerio cõ¬
mitt̾e bñ potestis. per quem
⁊ hec nr̃a recipitis. Pro quo ẽtiam
ur̃am excellentiam compellamus.
qͣtenus ⁊ notum ex hoc habeat.⁊
cõmendatum. ut pote hominem
honestate. scientia. religioneq
rat pͥor cum aliqͣntis fratxib
onsilium expeti lxxxu.¬
tis a me łrtt̾io tͣnsmarinis
quod utinam ab alio potiꝰ
q̃sisseris. Ccarctor siquidem e du¬

Expanded text:
de Clara-Valle, in Domino salutem. Multorum jam relatione laetabundus accepi, locum gratiae non infimum humilitatem nostram apud vestram Celsitudinem obtinere. Non sum meritus, sed eo non ingratus. Itaque refero gratiam pro gratia, etsi non condignam, certe quam possum. Nec vereor, quantula sit, oblatam, vel potius relatam a vobis sperni, quam et amanter promereri, et dignanter praevenire curastis. Verum modo plura scribere supersedi, donec vestro, si dignum judicatis, agnoscam rescripto, haec pauca qualiter accipiatis. Quae autem rescribere vel injungere verbo placuerit, abbati Ogerio committere bene potestis, per quem et haec nostra recepistis. Pro quo etiam vestram Excellentiam compellamus, quatenus eum et notum ex hoc habeatis, et commendatum, utpote hominem honestate, scientia, religionequeRAT PRIOR CUM ALIQUANTIS FRATRIBUS . 1. Consilium expetitis a me litteris transmarinis, quod utinam ab alio potius quaesissetis. Coarctor siquidem e du
Abbreviated transcription (Latin):
sunt duces cecoꝵ. Intendite salu
ti ꝑuuiloꝵ: nõ murmuri maliuo¬
loꝵ. Non ualde isloꝵ uobis ẽ cu¬
randum scandalum: qͥ nõ sanã¬
tur nisi uos infirmemini. S nͨ
ut ur̃is ip̃is om̃ib omĩa place¬
ant. q̃ statuitis expectandum.
Alioqͥn aut nullum aut rarum
bonum constituitis. Satius u̾o̾
uidetis.fideliusq inuitos trahi¬
tis ad deum. qͣm desideriis ẽoꝵ
relinquitis. Commendo me sc̃s
en rico illustri angloꝵ.lxxxx.
nõ regno seruire fidelit̾: ⁊ humi¬
lit̾ obedire. In t̾ra ur̃a tenet᷑ p̾da
maluit mori: qͣm illa carere. il
Ego eam sequi disposui. ⁊ mitt̾e
de nr̃a inilitia qͥ in manu uali¬
da si uobis nõ displicet. reqͥrant.
recuꝑent. reducant. Et nũc huiꝰ
rei gr̃a p̃misi hos quos p̃sentes
cernitis exploratores. qͥ ẽẽ rei in¬
dagent satagacit̾. renũtientq
fidelit̾. Assistite eis tamqͣm nun¬
deseruite. Ip̃e uo̾ ãd honorem suũ
ãd salutem urãm ad patrie sospi¬

Expanded text:
sunt, ducesunt, duceum, non murmuri malevolorum. Non valde illorum vobis curandum est scandalum, qui non sanantur, nisi vos infirmemini. Sed nec ut vestris ipsis omnia in omnibus placeant quae statuitis, exspectandum. Alioquin aut nullum, aut rarum bonum constituitis. Satius vero rovidetis; fideliusque invitos trahitis ad Deum, quam desideriis cordis eorum relinquitis. Commendo me sanctis ENRICO illustri Anglorum regi,no regno servire fideliter, et humiliter obedire In terra vestra tenetur praeda maluit mori, quam carere illa. Ego eam sequi disposui, et mittere de nostra militia, qui in manu valida, si vobis non displicet, requirant, recuperent et reducant. Et nunc hujus rei gratia praemisi hos quos praesentes cernitis exploratores, qui esse rei indagent sagaciter, renuntientque fideliter. Assistite eis tanquam nundeservite. Ipse vero ad honorem suum, ad salutem vestram, ad patriae sospi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm prẽs mei. ⁊ nõ dixit se nolle
ẽẽ pr̃ib meliorem. Uidit iacob in
scala angłos ascendentes ⁊ descen¬
dentes. nũquid stantẽ quẽpram
siue sedentem: Non est stare om¬
nino inpendulo fragilio scale. neq
iñ incerto huiꝰ mortalis uite qͥcꝙͣ
in eodem statu ꝑmanet. Nõ habe¬
mus hic manentem ciuitatem. nͨ
futuram adhuc possidemꝰ. s inqͥ¬
rimꝰ. Ut ascendas necesse est aut
descendas: si artendas stare ruas
necesse est. Ninime ꝓ certo ẽ bonꝰ
qͥ melior ẽẽ nõ uult. Et ubi inci¬
pis uolle fieri melior: ĩbi desinis
ẽẽ bonus. Recẽdant enã a me. ⁊
a uobis qͥ dicũt bonũ malũ. ⁊ ma¬
lum bonũ. Qͥ dicũt cultũ iusti¬
tie malum. quodnam bonũ iã
bonũ reputaturi sunt. Unum
u̾bum olim locutus est dñs. ⁊ pha¬
risei scandalizati sunt. At nouoᷤᷤ
nũc phariseos: nõ u̾bum s silen¬
tium scandalizat. In hec uno cer¬
te adu̾titis. qd̾ cecasionẽ querũt

Expanded text:
quam patres mei : et non dixit se nolle quam patres mei : et non dixit se nolle patribus esse meliorem. Vidit Jacob in scala Angelos ascendentes et descendentes : nunquid stantem quempiam, sive sedentem? Non est stare omnino in pendulo fragilis scalae; neque in incerto hujus mortalis vitae quidquam in codem statu permanet. Non habemus hic manentem civitatem, nec futuram adhuc possidemus, sed inquirimus. Aut ascendas necesse est, aut descendas: si attentas stare, ruas necesse est. Minime pro certo est bonus, qui melior esse non vult: et ubi incipis nolle fieri melior, ibi etiam desinis esse bonus. 4. Recedant etiam a me et a vobis qui dicunt bonum malum, et malum bonum. Qui dicunt cultum justitiae malum, quodnam bonum jam bonum reputaturi sunt? Unum verbum olim locutus est Dominus, et Pharisaei scandalizati sunt . At novos nunc Pharisaeos non verbum, sed silentium scandalizat. In hoc uno certe advertitis, quod occasionem quaerunt
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾e uias ur̃as ⁊ studia ur̃a que
ꝓfecto nimis bona eẽ nõ possunt.
Esto q̃d̾ possis nimiũ fortassis eẽ
iustus. possia ⁊ nimiũ sapiens.
s plane bonus ultra mõdum eẽ
nõ potes. Et quidem lego. Noli ni
iniũ ẽẽ iustus. Lego nõ plus saꝑe
qͣm oportet saꝑe. nũquid aut̃ aut
ne sis ni miũ bonus aut nõ plus
bonus qͣm oportet: Nemo ẽẽ bonꝰ
plus qͣm oportet potest. Bonus erat
iam paulus ⁊ tñ neqͣqͣm contentꝰ
libent̾ se ad ea q̃ ante sunt extẽ¬
debat. post̾iora obliuiscens ⁊ se ip̃o
melior effici semꝑ studens. Solus
d̾o melior se ip̃o cẽ ĩdcirto nõ uult.
qr nõ ualet. Recedant a me. ⁊ a
ledictõe est. qr manducauerũt uuraᷤᷤ
puerũt. Aut si scĩs ⁊ bone memo¬
uie patrib głantur. imitent᷑ certe
sc̃itatem. quoꝵ indulgentias dis¬
pensatõesq ꝓ legẽ defend̾e. Qͣm¬
qͣm sc̃s̃ belỹas nõ sum inqͥt melior

Expanded text:
facere vias vestras et studia vestra, quae facere vias vestras et studia vestra, quae profecto nimis bona esse non possunt. Esto quod possis nimium fortassis esse justus, possis et nimium sapiens: sed plane bonus ultra modum esse non potes. Et quidem lego: Noli esse nimium justus ; lego: Non plus sapere quam oportet sapere : nunquid autem, aut, Ne sis nimium bonus; aut, Non plus bonus quam oportet? Nemo esse bonus plus quam oportet potest. Bonus 98 erat jam Paulus; et tamen nequaquam contentus, libenter se ad ea quae ante sunt, extendebat, posteriora obmelior effici studens. Solus Deus melior se ipso esse idcirco non vult, quia non valet. 3. Recedant a me et a ledictione est, quia manducaverunt uvas puerunt. Aut si sanctis et bona memoriae patribus gloriantur; imitentur certe sanctitatem, quorum indulgentias dispensationesque pro lege defenduut. Quanquam sanctus Elias, Non sum, inquit, melior
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃itatis eoꝵ fr̾ . B. albas dictus
de clara ualle q̃ recta sũt uid̾e. cõ¬
stituere. ⁊ tene̾. Irascor occupatõi¬
b meis quib mipedior int̾ẽe con¬
uentui ur̃o: corpore tñ dum taxat.
Nec spm̃. nec spatia t̾rarum. necͥ tur¬
ba curarum absentare queũt. qͥp¬
pe aut̃ orantẽ ꝓ uobis. congͣtulã¬
tem uõbis. atq in uobis qͥescendẽ.
Non me inqͣm stõꝵ potest carere
cõuentus: nec loci corꝑis ue distã¬
tia pͥuat ꝓesus a consilio iustoꝵ
⁊ congregatõe. Illo p̃sertim cõsilio
in quo nõ hominũ traditões obsti¬
natius defensant᷑: aut suꝑsticio¬
sius obseruant᷑. s diligentiꝰ humi¬
lit̾q inqͥritur q̃ sit uoluntas dei
bona. ⁊ bene placens. ⁊ ꝑfecta. Illuc
toto desid̾io feror. deuotõe immor¬
ror. condelector amore. inhereo
consensu. emulatõe ꝑsisto. Ne gͦ
inuacuũ uos quod absit cõuenis¬
se subsannenti qͥ dicũt uobis eu¬
ge euge: contendite obsecro bonaᷤᷤ

Expanded text:
ictus de Clara-Valle, quae recta sunt videre, constituere, et tenere. 1. Irascor occupationibus meis, quibus impedior interesse conventui vestro, corpore tamen duntaxat. Nam spiritum nec spatia terrarum, nec turba curarum absentare queunt: quippe orantem pro vobis, congratulantem vobis, atque in vobis quiescentem. Non me, inquam, sanctorum potest carere conventus, nec loci corporisve distantia privat prorsus a consilio justorum et congregatione: illo praesertim consilio, in quo non hominum traditiones obstinatius defensantur, aut superstitiosius observantur; sed diligenter humiliterque inquiritur, quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta. Illuc toto desiderio feror, devotione immoror, condelector amore, inhaereo consensu, aemulatione persisto. 2. Ne ergo in vacuum vos quod absit convenisse subsannent qui dicunt vobis, Euge! euge! contendite, obsecro, bonas
Abbreviated transcription (Latin):
qͣtenus qui iam donauit ei. ⁊ pug¬
simũ corde meo. ⁊ ore tuo saluto. gͣ¬
tantissime eum iusurus illo. ⁊ tẽ¬
ꝑe. ⁊ loco. quo ꝓmisisti. Notifico
etiam tͥ qd̾ ⁊ nũc paulisꝑ aggra¬
irata manu dñi suꝑ me: impulsuᷤᷤ
eu̾sus sum ut cad̾em: ita ut secu¬
⁊ ri ad rãdicem infructuose arbo¬
ris corꝑis mei appõita iam iameꝑ
succidi metuerem. cum ecce tiũs

Expanded text:
quatenus qui jam donavit ei et pugquatenus qui jam donavit ei et pugsimum, corde meo et ore tuo saluto, gratantissime eum visurus illo et tempore et loco quo promisisti. Notifico etiam tibi, quod et nunc paulisper aggravata manu Domini super me, impulsus eversus sum ut caderem, ita ut securi ad radicem infructuosae arboris corporis mei apposita, jamjamque succidi metuerem: cum ecce
Abbreviated transcription (Latin):
do ingenia. labia a confabulã¬
do. a scribendo digiti. a discurrẽ¬
do nuntii. nõ gͦ quiestant corda
die ac nocte mẽditari in leged
dñi q̃ est caritas. Aquo negotio
qͣnto qͥetiores sumꝰ: tanto nuinꝰ
qͥescimꝰ. Qͣntoq occupatiores ⁊¬
sumꝰ iñ illo: tanto nos qͥetiores
sentimus ex illo. Amemꝰ. ⁊ ame¬
mur. m alt̾o nobis. in alt̾o nr̃is
consulentes. Nam quos amamꝰ
in ip̃io ꝓfeto requiescumnꝰ. A qͥib
aut̃ amamur ip̃is nos iñ nobis re¬
quiem paramꝰ. Porro amare in
deo cantatem habere est stud̾e
u̾o ꝓpt̾ deum amari: caritati ser¬
iure est. S quid facio: Ego ꝓmissor
breuitatis iam tenẽbor ꝓlixitatis ex¬
hibitor. Si de frẽ Guerrico desid̾as.
immo qr desidas scire. sic currit nõ
qͣr in incertum. sic pugnatinõ qͣsi
aerem u̾berans. S qm̃ scit neq puꝙ¬
nantis ẽẽ neq currentis s miserã¬
tis dei. ip̃m rogat ate rogari ꝓ se

Expanded text:
do ingenia, labia a confabulando ingenia, labia a confabulando, a scribendo digiti, a discurrendo nuntii: non autem quiescant corda die ac 97 nocte meditari in lege Domini, quae est charitas. A quo negotio quanto quietiores sumus, tanto minus quiescimus: quantoque occupatiores sumus in illo, tanto nos quietiores sentimus ex illo. Amemus, et amemur; in altero nobis, in altero nostris consulentes. Nam quos amamus, in ipsis profecto requiescimus; a quibus autem amamur, ipsis nos in nobis requiem paramus. Porro amare in Deo, charitatem habere est: studere vero propter Deum amari, charitati servire est. 2. Sed quid ego facio? Ego promissor brevitatis, jam tenebor prolixitatis exhibitor. Si de fratre Guerrico desideras, imo quia desideras scire, sic currit non quasi in incertum, sic pugnat non quasi aerem verberans. Sed quoniam scit neque pugnantis etis Dei; ipsum rogat a te orari pro se,
Abbreviated transcription (Latin):
reues breuib reddidi lit¬
teras. occasionem utiq
breuit̾ rescubeñdi de tu¬
arum breuitate libent᷑ accipiens
Et ue quid iuuat ueras.⁊ ut ue¬
racit̾ loq̃us et̾nas amicitias uaniᷤ
atꝙꝑ tͣnsitorio iactitare uerbulis:
te u̾boꝵ muluplicitate. scriptoꝵ ua¬
netate. tuam mͥ canitatem ostẽ¬
tare seu cõmendare coneris. mi¬
nus certe sentio te expͥm̾e qͣm di¬
ligis. Idemq tu de me sentiendo
nõ falleris. Cum tue litt̾e̾ in ma¬
nus nr̃as uenerũt te in corde nr̃o
qͥ eas miseras inuenerũt. Has qͦ
nr̃as nec me sine te scribe̾ certus sũ.
nec te sine me confido lecturum.
Laboramus quidem ut̾ꝙ ad alt̾¬
utium scriptitando. fatigant᷑ ⁊
ninitii alt̾uis. ad alterũ scripta
portando. s nũquid sp̃c grauan¬
tur amando: Cessent gͥ q̃ abscꝑ
labore nõ possũt actitari. ⁊ illud
freqñtet᷑ qd̾ qͣnto attentiꝰ sata¬
gitur. tanto minꝰ constar labo¬
rari. Quiescant inqͣm a dictan.¬

Expanded text:
reves brevibus reddidi litteras, occasionem utique breviter rescribendi de tuarum brevitate libenter accipiens. Et vere quid juvat veras, et, ut veraciter loqueris, aeternas amicitias vanis atque transitoriis jactitare verbulis? te, verborum multiplicitate, scriptorum varietate tuam mihi charitatem ostentare seu commendare coneris, minus certe sentio te exprimere quam diligis, idemque tu de me sentiendo non falleris. Cum tuae litterae in manus nostras venerunt, te in corde nostro qui eas miseras, invenerunt. Has quoque nostras nec me sine te scribere certus sum, nec te sine me confido lecturum. Laboramus quidem uterque ad alterutrum scriptitando, fatigantur et nuntii alterius ad alterum scripta portando: sed nunquid spiritus gravantur amando? Cessent igitur quae absque labore non possunt actitari; et illud frequentetur, quod quanto attentius satagitur, tanto minus constat laborari. Quiescant, inquam, a dictan
Abbreviated transcription (Latin):
olo ⁊ p̃cor ut harum lator
uen̾abilis̃ alteche albas ui¬
uranus. mͥ ob suam religiosi¬
tatem ad modum familiaris amitus
amicum uos ꝓ dei amore. ⁊ nr̃o ĩ suo
negotõ exꝑratur. Et hec ꝓ illo: reliqua

Expanded text:
olo et precor ut harum lator venerabilis Altaecumbae abbas Vivianus, mihi ob suam religiositatem admodum familiaris amicus, amicum vos pro Dei amore et nostro, in suo negotio experiatur. Et haec pro illo, reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sũma concordia animoꝵ. Cur
enim unitatem hanc int̾ diu̾¬
sos nõ faciat compago carita¬
tis in uo sp̃ũ. si canalis copula
efficit ut sint duo in carne una:
Quartum uos addi uelim si dig.¬
num udicatis.⁊ in eamdem cõ¬
currere un ctatem dilectõis. Qcd
facile si nõ contempnitis obtine¬
bitis: tm̃ ad uos neqͣqͣm contẽp¬
n̾e eis cognitum fatiatis. Ualt̾.

Expanded text:
et summa concordia animorum. Cur et summa concordia animorum. Cur enim unitatem hanc inter diversos non faciat compago charitatis in uno spiritu, si carnalis copula efficit ut sint duo in carne una? Quartum vos addi velim, si dignum judicatis et in eamdem concurrere unitatem dilectionis. Quod facile, si non contemnitis, obtinebitis: tantum id vos nequaquam contemnere eis cognitum faciatis. Valete.