comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quando bona dicunt ñ ipsidicuñ uoluntate sciliatt
atq opete degnendo quo ddicunt. Unde contind
ui lomo dissertus & malus sermonem quodueratis prae¬
detor dicendum abilio non disesto sedbono ipsocon ponit
qued cumsit ipsea scipso tniditalienum. Illcab abenor
ecepit suum. Cumuero boniside les bonis fidebibus
ba ncopentm commodint : utriq siudicunt. Qbia
ads ipserum est cuius suntillat qua edicunt eccasua
faciunt quae non ipso cemponere potuerunt quiscͥ¬
uel apuo quos libet iamiam que dicturus siue qđ a puo
populum dicendum uclabeis qui uo luerint autpo¬
tuerint legendum est : dictaturus oret utđs sermo¬
nembonum det inõscius Sienimregina orauitaes¬
ter prosua gentis temporaria salute locutunt apud
iegem ut in õscius ds̃ congruum sermonem dar&
quanto magis oraredebet uttalemunus accipiat
qui pro acterñ hominum salutem in uerbo & doc¬
tma laborat : Illiuero quiedicturi sunt quac
abaliis acceperunt & ante quam accipiant oren

Expanded text:
quando bona dicunt, non ipsi dicunt, voluntate scilicet atque opere negando quod dicunt. Unde contingit ut homo disertus et malus, sermonem quo veritas praedicetur, dicendum ab alio non diserto sed bono, ipse componat; quod cum fit, ipse a seipso tradit alienum, ille ab alieno accipit suum. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam commodant, utrique sua dicunt: quia et Deus ipsorum est, cujus sunt illa quae dicunt; et ea sua faciunt, quae non ipsi componere potuerunt, qui sevel apud quoslibet jamjamque dicturus, sive quod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent
Abbreviated transcription (Latin):
quodsi amoenitates itineris & ipsa gestatio uehi¬
culorum nos delectar& conuersi ad fruendũ hisquib
uti debuimus. nolle muscito uiam finire & ꝑuersa
suauitate implicati alien aremur a patria cuius
suauitas facer& beatos: sic in huius mostalitatis
uita peregrinantes adño si redirẽ in patriã uolumꝰ
ubibeati esse possemus utendum est hoc mundo non
fruendum. ut in uisibiliađi ꝑ eaquae facta sunt
intellecta conspitientur. hocest ut decor poralib
temporalibusq rebus aerna & sp̃italia capiam :
Resigitur quibus fruenđu est pater & filius
& sp̃s sc̃s eademq trinitas una quȩda sum mares
communisq omnibus sruentibus eart̃t causa sit

Expanded text:
quod si amoenitates itineris et ipsa gestatio uehiquod si amoenitates itineris et ipsa gestatio uehiculorum nos delectaret, conuersi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito uiam finire et peruersa suauitate implicati alienaremur a patria, cuius suauitas faceret beatos: sic in huius mortalitatis uia peregrinantes a domino si redire ad patriam uolumus, ubi beati esse possimus, utendum est hoc mundo, non fruendum, ut inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur, hoc est ut de corporalibus temporalibusque rebus aeterna et spiritalia capiamus. Res igitur, quibus fruendum est, pater et filius et spiritus sanctus eademque trinitas, una quaedam summa res communisque omnibus fruentibus ea, si
Abbreviated transcription (Latin):
tos faciunt: istis quibus utendum est tendentes adbea¬
titudinẽ adiuuamur & quasi aminiculamur ut ad
illasqr nos beatos faciunt ꝑuenire atq: in his inherere
possimus: Nos uero qui fruimur & utimur inter
utrasq constituti sieis quibus tendum est frui uo¬
luerimus impeditur cursus noster. & aliquando
&iam deflectitur ut abhis rebus quibus fruendum
est obtinendis. uel retardemur uel &iã reuoce¬
mur inferiorũ amore p̃pediti: frui est enim
Amore inherere alicuirei: propter seipsã: uti aut̃
quod in usum uenerit adidquod amãs quuobtinen¬
đu referre : sitamen amandu est: Namusus inlici¬
tus abusus potius uel abusio nominanda est̃ quo¬
modo ergo siessemus peregrini ꝗđ beate uiuere
nisi in patria non possemus eaq peregt inatione
utiq miseri & miseriam finire cupientes. in patriã
redire uellemus: opus ess& uel ter restrib uel
marinis uehiculis quibus utendũ ess& ut ad pa¬
triam qua fruendu erat ꝑ uenire ualeremus.

Expanded text:
tos faciunt; istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beatos faciunt pervenire atque his inhaerere possimus. Nos vero qui fruimur et utimur inter utrasque constituti, si eis quibus utendum est frui voluerimus, impeditur cursus noster, et aliquando etiam deflectitur, ut ab his rebus quibus fruendum est obtinendis vel retardemur vel etiam revocemur, inferiorum amore praepediti. Frui est enim, amore inhaerere alicui rei, propter seipsam. Uti autem, quod in usum venerit ad id quod amatur obtinendum referre, si tamen amandutus abusus potius uel abusio nominanda est. quomodo ergo, si essemus peregrini, qui beate uiuere nisi in patria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri et miseriam finire cupientes in patriam redire uellemus, opus esset uel terrestribus uel marinis uehiculis, quibus utendum esset, ut ad patriam, qua fruendum erat, peruenire ualeremus;
Abbreviated transcription (Latin):
uindicanda : Sicut enim ȩgrptii non tantũ idola habebaN
& onera grauia quae populus isr ł deestar&ur & fuger&
sed &iã uasa atq: ornamenta deauro & argento & uestem.
q̃ ille populus exiens dexgrpto sibi potius tamquã adusũ
meliorẽ clanculo uindicauit . non auctoritate propria
sed p̃ceptodĩ ipsis egrptiis nescienterꝰ cõmodantib: ea quib:

Expanded text:
uindicanda. sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et onera grauia., quae populus Israhel detestaretur et fugeret, sed etiam uasa et ornamenta de auro et argento qu uestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uindicauit, non auctoritate propria, sed praecepto dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quib
Abbreviated transcription (Latin):
sententiȩ ꝑseipsam ual&: ueritas autẽ conexionis exeus
cum quo agitur opinione uel concessione consistit.:
Ideo autẽ ut supradiximus infestur uera conexione
quod falsum est : ut eum cuius errorẽ colligere uolu¬
mus peniteat sensis se p̃cedentia : quorũ consequentia
uid& eẽ respuenda : Iam hinc intellegere facileest
sicut infalsis sententiis ueras : sic inueris sententiis
falsas condusiones eẽ posse : Fac enim aliquẽ ꝓposuisses
siiustus est ille: bonus est: & esse consensum : deinde assump¬
sisse non ͨ autẽ iustus. quo itẽ concesso intulisse conclusionẽ
non est igitur bonus.: Quae tamen & siuera sint om̃a
non est tamen uera regula condusionis : Non enĩ sicut¬
ablato consequenti aufestur necessario quod p̃cedit : Ita&iã
ablato p̃cedenti aufestur necessario qđ consequitur : quia
uerum est quod dicimus: Siorator est. homo est: ex qua

Expanded text:
sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uera regula conclusionis. non enim, sicutablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ non esse resurrectionẽ mostuorũ: estigitur re¬
surrectio mostuorũ: Quod totum breuiter Ita
dicitur: sinon est resur rectio mostuorũ : neq xp̃s
resurrexit .: Xp̃s autem resur rexit: estigitur
resurrectio mostuoꝵ. : Hoc ergo ut consequenti
ablato : auferatur &iã necessario quod prȩcedit.
Non instituerunt homines : sed ostenderunt: Ethaec
regula ꝑtin& adueritatẽ conexionũ : non adueritatẽ
sententiarũ : Sed in hoc loco deresurrectione cũ age¬
r&ur : & regula conexionis uera est. & ipsa in conclu¬
sione sententia : In falsis autẽ sententiis conexionis ueri¬
tas est : Istomodo faciamus aliquẽ concessisse sianimal
est coclea : uocem habeat: hoc concesso comprobatum
fuerit uocem cocleam non habere : qm̃ consequenti ab¬
lato illud quod p̃cedit aufestur concluditur non esse
animal cocleam : Quae sententia falsa est : sed ex con¬
cesso falso uera condusionis conexio . Veritas itaq:

Expanded text:
enim non esse resurrectionem mortuorum. est igitur reenim non esse resurrectionem mortuorum. est igitur resurrectio mortuorum. quod totum breuiter ita dicitur: "si non est resurrectio mortuorum, neque Christus resurrexit. Christus autem resurrexit; est igitur resurrectio mortuorum". hoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex concesso falso uera conclusionis conexio. ueritas itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Namest inrerum ratione ꝑp&ua & diuinitus instituta:
Sicut enim quin arrat ordinẽ temporũ non eũ ipse
conponit. & locorũ situs aut naturas animaliũ uelstir¬
pium uel lapidũ qui o stendit. non res ostendit ab homi¬
nibus institutas. & ille quide monstrat sidera eorumq
motus non ase uel ab homine aliquorũ institutam
demonstrat : sic &iam quidicit cum falsum est qđ con¬
sequitur : necesse est ut falsum sit qđ prȩcedit uerissime
dicit : Neq ipse facit ut ita sit : sed tantũ itaeẽ demons¬
trat ⁊ ex hac regula illud est: quod de aposto locõ com¬
memorauimus. ⁊ pcedit enim non esse resur rectionẽ
mos tuorũ : qđ dicebant illi quorum errorẽ destrue¬
re uolebat apostolus : Porro illam sententiã p̃ce¬
dentẽ quadicebant non eẽ resurrectionẽ mostuoꝵ
necessario sequitur neq xp̃s resurrexit: Hoc
autẽ quod sequitur : falsum est⁊ xp̃senim resur¬
rexit : Falsumestergo & quod p̃cedit Precedit

Expanded text:
nam est in rerum ratione perpetua et divinitus instituta. Sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit; et locorum situs, aut naturas animalium vel stirpium vel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas; et ilmotus, non a se vel ab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit, verissime dicit; neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hac regula illud est quod de Apostolo commemoravimus: pmortuorum, quod dicebant illi, quorum errorem destruere voluit Apostolus. Porro illam sententiam praecedentem, qua dicebant non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, Neque Christus resurrexit: hoc autem quod sequitur, falsum est; Christus enim resurrexit: falsum est ergo et quod praecedit; praecedit
Abbreviated transcription (Latin):
iamore omniũ gentiũ peruagata : Neque enĩ adrẽ
ꝑtin& quod dicunt ipsũ momentũ minimũ. atque
angustissimũ temporis quod geminorũ pastũ dister¬
minat: multũ ualere inrerũ natura atq caelestium
corporum rapidissima uelocitate.: & si enim concedã
ut plurimũ ualeat : tamen in constellationib: ama¬
thematico inueniri non potest : quibus inspectis sefacta
dicere profit&ur: Quodergo in constellationibus
non inuenit quas necesse est unas inspiciat si ue deia cob
siue deeius fratre consulatur : quidei prodest sidistat
incaelo qđ temere securus infamat: & non distat
in tabula quã frustra sollicitus intu&ur : quare istȩ
quoq: opimiones : quibusda rerum signis human&
p̃sumptione institutis: ad eadẽ illa quasi quȩ dam
cũ demonib: pacta & conuenta referendȩ sunt :
malarũ rerum homines tradantur in ludendi
& decipiendi ꝓmeritis uoluntatũ suarũ : inluden¬

Expanded text:
jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet, quod dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione institutis, ad eadem illa quasi quaedam cum daemonibus pacta et conventa referendae sunt. Cmalarum rerum homines tradantur illudendi et decipiendi pro meritis voluntatum suarum, illuden
Abbreviated transcription (Latin):
didicerunt: sineulla dubitatione refellitur haec suꝑ¬
stitio: constellationes enim quas uocant notatio est
siderum. quomodo sehabebant cumille nascer&ur:
dequo isti miseria miseriorib: consuluntur: fieriaut̃
potest ut aliqui geminatam sequaciter fundantur
exutero : ut inter uallũ temporis inter cos nullũ possit
ad p̃hendi & constellationũ numeri ad notari: Vnde
necesse est non nullos geminos easdẽ habere constella¬
tiones : cumparia rerũ uelquas agunt uelquas pati¬
untur euenta non habeant: sed plerumq ita dispari
ut alius felicissim alius infelicissimus uiuat.: Sicut
esau &ia cob geminos accipimus natos : itautia cob
qui posterior nascebatur manu plantã p̃cedentis fr̃is
tenens inuenir&ur. : Horũ cestedies atq hora nascen¬
tium notari aliter non possit : nisi ut amborũ constella¬
tio ess& una.: Quantũ autẽ intersit inter amborum
mores facta labores atq successus: scriptura testis ẽ

Expanded text:
didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superdidicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mores, facta, labores atque successus, Scriptura testis est,
Abbreviated transcription (Latin):
atq augustum uocamus deborib hominũ iulii caesaris
& augusti cȩsaris nuncupatos : ut facile qui uoluerit
intellegat &iam illa sidera prius sinehis nominibus
caelo uagata eẽ : mostuis autẽ illis quorũ honorare
memoriam uel co atisunt homines regia potestate.
uel placuit humana uanitate : nomina eorũ inponen¬
tes si deribus cosipsos sibi mostuos incaelũ leuar&
uidebantur sed quod lib& uocentur ab omnibus.
Sunt tamen sidera qua eds̃ instituit & ordinauit
ut uoluit . & est cestus motus illorũ quotempora
distinguntur atq uariantur: quẽ motũ notare
cumquisq nascitur quo modo sehabeat facile est per
eorũ inuentas conscriptasq regulas: quos scã scriptura
condempnat dicens. sienim tantũ potuer̃ scire ut pos¬
sent estimare scłm: quomodo eius dñm non facilius
inuenerunt : sed ex ea notatione uelle nascentiũ mores
actus euenta p̃dicere: magnus error & magnade¬
mentia est : & apud eos quidẽ quitalia dediscendenda

Expanded text:
atque Augustum vocamus, de honoribus hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos ipsos sibi mortuos in coelum levare videbantur. Sed quodlibet vocentur ab hominibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et ordinavit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facilius invenerunt ? actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda
Abbreviated transcription (Latin):
idola siue demonia siue quaecũq: creatunt quantũ hoc
malum sitatq: utabhocmalo auertantur homines : debet
ut planius aliquid cõmemorẽ : ubiait. Dicitem ihi sublege
quide an cilla scđm carnem natus est : quiaũt o clibera

Expanded text:
idola sive daemonia, sive quaecunque creatura, quantum hoc idola sive daemonia, sive quaecunque creatura, quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo avertantur homines, debet ustolum Paulum ut planius aliquid commemorem qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc ageredebent nectam̃ uolunt tuncea quae magna sunt di¬
cenda s̃ gnandit̃ & ad flectendos animos congruent̃ & aliquan¬
dodeuna eademq remagna & sũmis sedicitur sidocetur
& tẽpenrte si p̃dicatur & gnendit̃ sud uersus indeanimꝰ ut
conuertatur impellitur. Quid enĩđo ipsa maius eius est :
Nũ quid ideo ñ discitur : Autquid docet unitatẽ trinitatis de¬
bet nisi sũmissa disputatione agere utres addinoscendum
difficilis quantũ datur possit intellegi : Nũ quid hicornam̃¬
ta & ñ docum̃ quaerunt᷑ : Numquio utaliquidagat .ẽ. flecten¬
dus auditor & nõpotius utdiscat instruendus : porrocũ lada¬
t᷑ ds̃ squedescipso si uede o perib: suis quanta facies pulchre
acsplendi dedictionis obolitur ei qui potest quaotũ potest
laudare quẽ nemo conuenient̃ laudat : Nemo quomodo¬
cũq ñ laudat. At siñ colit᷑ autcũ illo ueletiã p̃illoco linia

Expanded text:
qui hoc agerequi hoc agerecenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et aliquando de una eademque re magna et submisse dicitur, si docetur: et temperate, si praedicatur: et granditer, si aversus inde animus, ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso maius est? Nunquid ideo non discitur? Aut quid, qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum dator possit intelligi? Nunquid hîc ornamenta, et non documenta quaeruntur? Nunquid ut aliquid agat, est flectendus auditor: et non potius ut discat, instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de seipso sive de operibus suis, quanta facies pulchrae et splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest, laudare quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocunque non laudat. At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur
Abbreviated transcription (Latin):
uenim bona ubicũq: agantur haec siueapud populũ siue
dictione siue in collocutione si ue in tractatib: siue in libris
siue in epłis uł longissimis uł breuissimis : magna sun
Nisi forte qm̃ calix aquae frigidȩ resminima atq uillis¬
sima ẽ. io cominimũ aliquid atquillis simũ dñsait.
qđ cum qui dederit discipulo cĩ ñ ꝑdet meredem suam
Aduero quando iste doctrinẽ eccła facia In oesermonẽ
paruum aliquid debet existimare sedicre : &ideo ñtẽ¬
pentte ñ gnendit̃ sed submisse sibiesse dictndum Non¬
nequando accidit utdehacre loq: remur ad populum
gida quaeđa flãma surrex̃ qui etiã frigida hominũ peo¬
catorũ aomiscđae opera faciende specalestis mercedis
cẽ magnarum ñsemꝑ eas debet grendit̃dicere:
sed sũ mis secũ aliquid docetur tempenrte cũ aliquid uitupent¬
tur siuc laudatur. Cũ uero aliquid agendũ est & adeos loquimꝰ

Expanded text:
ervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive ervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re loqueremur ad populum,gida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora, ad misericordiae opera facienda, spe coelestis mercedis esse magnarum, non semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur: cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur,
Abbreviated transcription (Latin):
omino delectũ quia iudiciahabetis uobcũ qua re ñ magis
iniquitatẽ patimini : quare ñ potius friudamini s eduos
iniquitatem facitis & fraudatis. & hoc ftatres. Annescitis
quia in iusti regnũđi ñ hereditabuat . Quid est qđ sic indig¬
naturapłs si corripit sicexꝓbrit sicincrepat. sicminat᷑
Quid est qđ sui anim affectũ tamcrebra & aspera uocis
mutatione testatur : quid est postremo qđ derebimini¬
mis tãgnandit̃ dicit tantũ nedeillo negotia scłara meruer̃
absit. Sedho efacit ꝓp̃tiustitiã cinititem pietatẽq : Nulla
sobramit subitant etiam inreb quam libet paruulis magnas
sine si monerem om̃s quẽ ao modum ipsa negotia scłara uel
pse uł ꝓsuis apud ec desi astico iudices agere deberent: mete
inmoneremꝰ uti gerenttã quã parua sũmis se. Cũuero de
illius uiri dissenemus eloquio quẽ uolumꝰ earũ rerũ eẽ
doctorẽ quib: libentiur ab ac t̃nis malis atq ad eterna ꝑ¬

Expanded text:
omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmodum ipsa negotia saecularia vel pro se vel pro suis apud ecclesiasticos judices agere deberent, recte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna p
Abbreviated transcription (Latin):
sicut is qui conputat lunam cumhodie inspexerit quo¬
tasit & ante quod lib& annos quota fuerit . & post qđ¬
lib& annos quota futura sit. potest dicere : sic de unoquoq:
siderum quiea perite conputant. respondere consuer̃.
Dequa tota cognitione quantũ adusum eius attin&.
tionẽ astificis ab illo effectum. sicut domus & scamnũ
& uas aliquod atq: alia huius cemodi: uel quae ministe¬
rium quodđã exhibent operantiđo sicut medicina & agri¬
cultura & gubernatio: uel quarũ omnis effectus est
actio sicut saltationũ &cursionũ & luctaminũ : harum
ergo cunctarũ astium dep̃teritis experimenta faciunt
&iam futura conici: Nam nullus carũ asti fex mẽbra
mou& in operando : nisi p̃teritoꝵ memoriã cũ futu¬
rorũ expectatione contexat.: Harum autẽ cognitio
tenuiter in ipsa humana uita cursimq usurpanda est
non ad o peranđũ : nisi foste officium aliquoo cogitat.:

Expanded text:
sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quosicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus attinet, tionem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat,
Abbreviated transcription (Latin):
ad passionẽ dñi anniuersarie calebranđa sollemniter
adhib&ur : sic paucissimis ceterorũ quoq: siderum
uelostus uel occasus uel alia quȩ lib& momenta sine ullo
sunt errore notissima : Quae ꝑ seipsa cognitio quã quã
suꝑstitione non allig& : non multũ tamen hacꝓpe
nihil adiuuat tractationẽ diuinarũ scripturarum
& in fructuosa intentione plus impediat: & quia
familiaris est ꝑniciosissimo errori fatua cantantiũ
commodius honestiusq contemnitur: Hab& autem
p̃ter demonstrationẽ p̃sentiũ &iam pra&eritorũ
narrationi simile aliquio: quod ad p̃sentẽ positionẽ
motusq siderum & in p̃terita eorũ uestigia regula¬
riter lic& recurrere: hab& etiã faturorũ regula¬
res coniecturas non suspiciosas sed omninosas sedratas
& cestas : Non ut exeis aliquid traherẽ in nr̃a facta
& euenta temptemus qualia genethilia quorũ delira¬
menta sunt : sed quantũ adipsa ꝑtin& sidera: Nam

Expanded text:
ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud est enimdicere tritam istam herbam sibiberis
uenter nondo lebit : & aliud est dicere. istam herbã collo
si suspenderi suenter non dolebit : Ibienim probatur
contemperatio salubris: hic significatio suꝑstitiosa dam¬
natur : Quã quã ubi p̃cantationes & inuocationes &
characteres non sunt : plerumq: dubium est utrũ res
quae alligatur aut quo modo adiungitur sanando cor¬
pori ui naturȩ ualeat qđ libere adhibendũ ost : ansigni¬
ficatiua quadam obligatione proueniat.: Quod tanto
prudentius opost& cauere xp̃ianũ : quanto efficatius
prodesse uidebitur.: Sedubi lat& quacausa quid ualeat
quo animo quisq: utatur : inter est dumtaxat insanan¬
dis uel temperandis corporib: siue in medicina siue i nagri¬
cultura: siderum autẽ cognoscendorũ non narratio
sed de monstratio est : quorũ ꝑpauca scriptura cõmemo¬
rat.: Sicut autem plurimis notus est lunȩ cursus qui&iã

Expanded text:
Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
&iam hominũ instituta narrantur non interhuma¬
na instituta ipsa historia numeranda est: quia iam
quae transierunt nec in fecta fieri possunt in ordinetẽ¬
porũ habenda sunt : quorum est conditor & administratorõs:
Aliud estenim facta narrare : aliud docere facienda :
historia facta narrat fideliter atq utiliter : libriaut̃
aruspicum & quȩ que similes litterȩ facienda uel obser¬
uanda intendunt docere monitoris audacia non indicis
fideest &iam narratio demonstrationi similis qua
non p̃terita sed p̃sentia indicantur ignaris: Inquo
genere sunt quaecumq: delocorũ situ marisq: animaliũ.
lignorũ herbarũ lapidũ aliumue corporũ scriptas :
De quo genere superius egimus : eamq: cognitionẽ ualere
adenigmata scripturarũ soluenda docuimus non ut
ꝓquibus đa signis adhibeantur tam quã adremedia
uel machinamenta suꝑstitionis alicuius : Nam & illud
genus iam distinctũ : ab hoc licito & libero separauimus:

Expanded text:
etiam hominum instituta narrantur, non inter humaetiam hominum instituta narrantur, non inter humana instituta ipsa historia numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Histaruspicum et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fide. Est etiam narratio similis demonstrationi, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris in quo genere sunt quae de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus.
Abbreviated transcription (Latin):
grȩcos quantã noster ambrosius questionẽ soluit calũ¬
niantib: platonis lectorib: & dilectoribus quidicere
& p̃dicare coguntur. deplatonis libris eum didicisse:
qm̃ longe ante humanũ aduentum dñĩ platonẽ fuisse
negari non potest: Nonne memoratus ep̃s considerata
historia gentium cum repperis s& platonẽ hieremiae
temporibus profectũ fuisse inȩgrptũ ubi prophea
ille tuncerat. probabilius esse ostendit quod plato
potius nr̃is litteris ꝑ hieremiam fuerit inbutus
ut illa poss& docere uel scribere quaeiure laudantur
Ante litteras enim gentis hebreorũ inqua uniusđi
cultus eminuit ex qua secunđu carnẽ uenit dñs noster
neipse quidem pitagoras fuit : ad cuius posteris plato¬
nẽ teo logiam didicisse istiasserunt : Ita considerantis
temporis fit multo credibilius istos potius delitteris
credere: Narratione autẽ historiae cum p̃terita

Expanded text:
Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumGraecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilectoribus; qui dicere et praedicare coguntur, de Platonis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteriscredere. 44. Narratione autem historica cum praeterita
Abbreviated transcription (Latin):
nomina sȩpe quaeruntur a nobis : & ignorantia con¬
sulatus quonatus est dñs & quo passus est non nallos
coegit errare . ut putarent quadraginta sex annoꝵ
&ate passum eẽ dñm quia ꝑ tot annos aedificatũ tem¬
plumes se dictum est aiudȩis quod imaginẽ dominici
corporis habebat : & annorum quidem fere triginta
baptizatum esse r&inemus auctoritate euangelica
sed postea quot annos in hac uita egerit quã quã textu
ipso accionũ eius anim aduesti possit: tamen nealiunde
caligo dubitationis oriatur dehistoria gentiũ conlata
cũ euangelio liquidius cestiusq colligitur : Tunc enim
uidebitur non frustra essedictum quod quad raginta
sex annis templum aedificatum sit: ut cum referri iste
numerus ad gernitatẽ dñĩ non potuerit. ad secr&iorem
instructionẽ humani corporis referatur quod indui
propternos non dedignatus est unicus di filius ꝑquem
facta sunt omnia : Deutilitate autẽ historiȩ ut omittã

Expanded text:
a saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consulatus, quo natus est Dominus, et quo passus est, nonnullos coegit errare, ut putarent quadraginta sex annorum aetate passum esse Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annorum quidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De utilitate autem historiae, ut omittam
Abbreviated transcription (Latin):
sui & illius refest in illã dilectionẽ di quae nullũ
a se riuulum duci extra patitur cuius diriuatio¬
ne minuatur : Non autẽ omnia quib: utendũ est
diligenda sunt : sed ea sola quae aut nobiscũ societate
quađa referuntur indm. sicutest homo uel ange¬
lus aut adnos relata bene ficio đi ꝑ nos indigent
sicutiest corpus: Namutiq mastrres non dilexer̃
scelus ꝑsequentium sequotamen usi sunt ad pro
unum quod supranos est. Alterum quod nos sumꝰ
Testium qđ iuxtanosest. Quastum quod in franos est.
Desecundo & quasto nulla p̃cepta dandaerant : :¬
quantũ lib& enim homo exced& aueritate : rema¬
n& illi dilectio sui &dilectiocorporis sui ⁊̃ fugaxenĩ

Expanded text:
sui et illius refert in illam dilectionem dei, quae nullum sui et illius refert in illam dilectionem dei, quae nullum a se riuulum duci extra patitur, cuius deriuationdiligenda sunt, sed ea sola quae aut nobiscum societate quadam referuntur in Deum, sicuti est homo vel angelus; aut ad nos relata, beneficio Dei per nos indigent, sicuti est corpus. Nam utique martyres non dilexerunt scelus persequentium se; quo tamen usi sunt ad promunum quod supra nos est, alterum quod nos sumus, tertium quod juxta nos est, quartum quod infra nos est; de secundo et quarto nulla praecepta danda erant. Quamtumlibet enim homo excidat a veritate, remanet illi dilectio sui et dilectio corporis sui. Fugax eni
Abbreviated transcription (Latin):
uel adseipsũ relaxatur: Siergo teipsũ non ꝓpteste
debes diligere. sed propter illũ ubi dilectationistuae
rectissimus finis est : Non suc censeat alius homo
si &iam ipsum propterđm diligis: Haec enĩ regula
dilectionis diuinitus constituta est : Diliges inquit
proximũ tuum tamquã teipsũ.: Dm̃ uero ex toto
corde extota anima extotamente ut om̃s cogita¬
tionestuas. & omnẽ uitã. & omnẽ hitellectũ in illũ
conferas a quo habes ea ipsa quae confers: Cũ autem ait
toto corde tota anima. totamente : nullã uitae
nr̃ae pastẽ reliquið quae uacare debeat. & quasi locũ
dare ut aliare uelit frui: sed quicquid aliud diligen¬
dũ uenerit inanimũ: illuc rapiatur quototus
dilectionis imp&us currit: Quis quis ergo recte
diligit proximũ hoccũ eo deb& agere. ut &iã ipse
totocorde tota anima. totamente diligat dm̃. ⁊
sic enim cũ diligens tam quã seipsũ totã dilectionẽ

Expanded text:
vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te debes diligere, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissisi etiam ipsum propter deum diligis. haec enim regula dilectionis diuinitus constituta est: diliges, inquit, proximum tuum tamquam te ipsum; deum uero ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente, ut omnes cogitationes tuas et omnem uitam et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. cum autem ait: toto corde, tota anima, tota mente, nullam uitae nostrae partem reliquit, quae uacare debeat et quasi locum dare, ut re alia uelit frui, sed quidquid aliud diligendum uenerit in animum, illuc rapiatur quo totus dilectionis impetus currit. quisquis ergo recte diligit proximum, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat deum. sic enim eum diligens tamquam se ipsum totam dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
an utrumq:. p̃ceptũ est enĩ nobis ut diligamus
inuicem : sed quaeritur utrũ propterse homo
ab homine diligendus sit. an propter aliud::
sienim propter se : stuimur eo si propter aliud: uti¬
mur eo : uidetur autẽ mihi propter aliud diligen¬
dus: quod enim propter se diligendum est : In eo consti¬
tuitur beata uita: Cuius &iã sinondũ res.tamen
spes eius nos hoc tempore consolatur: maledictus
autẽ qui spem suam ponit In homine: sed nec in seipso
quis quã fruideb&. siliquide aduestas: qui a nec seipsũ
deb& propter seipsũ diligere. sed propter illũ quo
fruendũs est: tuncest quippe optimus homo cũ tota
uita sua ꝑgit in in cõmutabilẽ uitã. & toto affectu
inher& illi: siautẽ se propter sediligit. non se refest
addm̃ sedseipsũ conuersus non ad in cõmutabile
aliquid conuestitur: & propterea iam cũ defectu
aliquo se fruitur : quia melior est cum totus her&
atq: constringitur. in cõmutabilibono quãcũ inde

Expanded text:
an utrumque. Praeceptum est enim nobis ut diligamus invicem; sed quaeritur utrum propter se homo ab homine diligendus sit, an propter aliud. enim propter se, fruimur eo; si propter aliud, utimur eo. Videtur autem mihi propter aliud diligendus. Quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur vita beata; cujus etiamsi nondum res, tamen spes ejus nos hoc tempore consolatur. Maledictus autem qui spem suam ponit in homine . 21. Sed nec seipso quisquam frui debet, si liquido advertas; quia nec seipsum debet propter seipsum diligere, sed propter illum quo fruendum est. Tunc est quippe optimus homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi: si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum; sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertitur. Et propterea jam cum defectu aliquo se fruitur; quia melior est cum totus haeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde
Abbreviated transcription (Latin):
extotamente : proximũ uero tam quã seipsũ: id est
ut tota proximi sicut &iam nr̃i dilectio referatur
inđm : de quib duobus p̃ceptis cũ derebus ageremus
libro superiore tractauimus.: Necesse est ergo ut
primo sequis que inscripturis inueniat amore
huius sacculi. hoc est temporalium rerũ inplicatũ
longe se iunctumẽẽ atanto amoređi. & tanto amore
proximi quantũ scriptura ipsa p̃scribit : Tumuere

Expanded text:
ex tota mente, proximum uero tamquam se ipsum, id est ex tota mente, proximum uero tamquam se ipsum, id est ut tota proximi sicut etiam nostri dilectio referatur in deum. de quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractauimus. necesse est ergo, ut primo se quisque in scripturis inueniat amore huius saeculi, hoc est temporalium rerum, implicatum longe seiunctum esse a tanto amore dei et tanto amore proximi, quantum scriptura ipsa praescribit. tum uer
Abbreviated transcription (Latin):
sime dictũ alibi reperiatur. Ante omnia igitur opus ẽ
đitimore conuesti ad cognoscenđa eius uoluntatẽ : quid
nobis ad patendũ fugiendũq prȩcipiat . Timor autem
iste cogitationũ denr̃a mostalitate & de futura moste
neces seest incutiat & quasi clauatis carnib: om̃s suꝑbiȩ
motus lignocrucis affigat : deinde mitescere opus est
pi&ate ñeq contradicere diuinȩ scripturȩ siue intellectȩ sialiqua uitia nrã ꝑcutait siue ñ
ellectȩ quasi nos melius sapere meliusq: p̃cipere possimus.:
sed cogitare potius & credere idesse melius & uerius
quod ibi scriptum est. &iam si lateat quã id qđ nos ꝑ nos
ipsos sapere possumus: Post istos duos gradustimoris
atq pietatis ad testium uenitur scientiȩ građũ : dequo
nunc agere institui : Nam in eo se exerc& omnis diuina¬
rũ scripturarũ studiosus nihil in eis aliud inuenturus
quã diligendũ esseđm propterđm. & proximũ ꝓpter
đm: & illum quidem ex toto corde & extota anima

Expanded text:
seu finis, sapientia. 9. Ante omnia igitur opus est Dei timore converti ad cognoscendam ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus omnes superbiae motus ligno crucis affigat. Deinde mitescere opus est pietate neque contradicere diuinae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et uerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam diligendum esse deum propter deum et proximum propter deum, et illum quidem ex toto corde et ex tota anima et
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationibus quascar naliter sipiunt quia fex eius non est
exinanita : Cum uerores eade non in contraria sedtantũ indiues¬
sa significatione ponitur : illuo est in exemplo quod aqua & po¬
pulum significat sicut in apoca lipsi legimus : & sp̃m scm unde¬
abud xiq aliud plocis inquib ponitur aquasignificarelitellegitur¬
Sic& aliȩ res non singulȩ sed una quaeque earũ non solũ
duo aliqua diuersa sed &iã nonnumquã multa signi¬
ficat: pro loco sententiȩ sicut posita reperitur: ubi aut̃
aptius ponuntur : abi discendum est quo modo in locis
intellegatur obscuris: Neque enimꝰ melius potest in¬
tellegi quod dictum est đo ad prehendere arma& scutũ
&ex surge in adiutoriũ mihi : quã loco illo ubi legit᷑
dñe ut scuto bonȩ uoluntatistuae coronastinos: Necta¬
menita : ut iamubicumq scutũ paliquo munimento
positũ legerimus non accipiamus nisibonã uolunta¬
temđi : dictum est enim scutũ fidei in quo possitis inquit

Expanded text:
observationibus quas carnaliter sapiunt, quia faex ejus non est exinanita. Cum vero res eadem non in contraria, sed tamen in significatione ponitur diversa, illud est in exemplo, quod aqua et populum significat, sicut in Apocalypsi legimus; et Spiritum aliud atque aliud pro locis, in quibus ponitur, aqua significare intellegituret aliae res, non singulduo aliqua diversa, sed etiam nonnunquam multa significat, pro loco sententiae, sicut posita reperitur. Ubi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo locis intelligantur obscuris. Neque enim melius potest intelligi quod dictum est Deo: Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi, quam ex loco illo ubi legitur: Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. Nec tamen ita ut jam ubicunque scutum pro aliquo munimento positum legerimus, non accipiamus nisi bonam voluntatem Dei. Dictum est enim, Et scutum fidei, in quo possitis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
enim frustra dictum est fidelibus. ergo abrahȩ semen
estis : cum sit unũ semen abrabȩ quod estxp̃s. ponesitemus¬
quando acapite adcorpus uel a corpore tnensitur ad caput.¬
& tamen non recditur ab una eađẽq: ꝑsona. Vnaenim
ꝑ sona lo quitur dicens. Sicut sponso imposuit mihi mitriẽ
& sicut sponsam ornauitme ornam̃to. Et tam̃ quio hor
duorũ capiti quid corpori id est quid xp̃o quid ecdesiae
conueniat : utiq: in tellegendũ est. Secunda est dedni
corpore bi ꝑtito : qđ quidẽ nonita debuit appellare
Non enĩ reuenedñĩ corpusest qđ cũ illo ñ erit in acernum
sed dicendum fuit dednĩ corpore uero atq: ꝑmixto. Aut
uero atq: simulato : uł quidaliuo. Quia non solum in ae¬
t̃nũ uerũ &iam nunc hypocritae ñcumillo eẽ dicendis :
quã uisin eius eẽ uideantur ecđa: Vnde potenit ista regu¬
la & sicappellari : utdiceret᷑ deꝑmixta eccłã : Quaere¬

Expanded text:
enim frustra dictum est fidelibus: Ergo Abrahae semen enim frustra dictum est fidelibus: Ergo Abrahae semen estis, cum sit unum semen Abrahae quod est Christusquando a capite ad corpus, vel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. Una enim persona loquitur, dicens: Sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornavit me ornamento; et tamen quid horum duorum capiti, quid corpori, id est quid Christo, quid Ecclesiae conveniat utique intelligendum est. Secunda est de Domini corpore bipartito, quod quidem non ita debuit appellari; non enim revera Domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit de Domini corpore vero atque permixto, aut vero atque simulato, vel quidquid aliud; quia non solum in aeternum, verum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamvis in ejus esse videantur Ecclesia. Unde poterat ista regula et sic appellari, ut diceretur, de permixta Ecclesia. Quae re
Abbreviated transcription (Latin):
modo lucis tramitibus deductus aberrore defendatur:
hic sidixiss& sunt enim quȩđa regulȩ mysticȩ quȩ non¬
sȩ legis recessus. neq dixiss& clausa quȩque pate fient
sed clausa multa patefiend: uerum dixis s& : nec tã elaborato
atq utili operisuo plus quã resipsa postulat dando inspẽ
falsam lectorẽ eius cognitorẽq misiss&.: Quod ideo dicen¬
dum putaui : ut liber ipse & legatur abstudiosis quia
plurimũ adiuuat adscripturas intellegendas & non de
illo sper&ur tantũ quantũ non hab&. Caute sane legen¬
dusest non solum propter quaeđ a inquib: ut homo erra¬
uit : sed maxime propter illa quae sicut donatista her&i¬
cus loquitur : Quid autẽ doceant &ammoneant. istȩ septẽ
regulȩ : breuiter ostendendã. Prima dedño & eiuscor¬
poreest : in quascientes aliquando capitis & corporis
id est xp̃i & ecclesiae unã ꝑsonã pobis intimari: Neque

Expanded text:
modo lucis tramitibus deductus ab errore defendatur. modo lucis tramitibus deductus ab errore defendatur. Hic si dixisset, Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae nonsae Legis recessus: neque dixisset, Clausa quaeque patefient, sed, clausa multa patefient; verum dixisset, nec tam elaborato atque utili operi suo plusquam res ipsa postulat dando, in spem falsam lectorem ejus cognitoremque misisset. Quod ideo dicendum putavi, ut liber ipse et legatur a studiosis, quia plurimum adjuvat ad Scripturas intelligendas, et non de illo speretur tantum quantum non habet. Caute sane legendus est, non solum propter quaedam in quibus ut homo erravit; sed maxime propter illa quae sicut donatista haereticus loquitur. Quid autem doceant vel admoneant istae septem regulae, breviter ostendam. pore est, in qua scientes aliquando capitis et corporis, id est Christi et Ecclesiae unam personam nobis intimari neque