comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stacuit ᷑. tu discipulꝰ atq filiꝰ uuiteris
uusꝙͣ alias refleras. speraui me licet
om̃ium tuoꝵ iniuimũ. tuã gr̃am ꝓ¬
uieren pꝰse. si nidaui sompni mi¬
litieq uoto pͦposito. tuis studiose nu¬
tibus ĩuigilarẽ. Uude ꝙͣꝙͣ te uelut
alumpnũ ⁊ heredẽ sapĩe. cohors sapi¬
entiũ cͥcũ flua ꝯstipet. suas manus
tuis uutib lieiugue ꝯferens. quoꝵ ꝯ
neutu uie minime dignũ adhuc sẽ¬
natũ paudeus saltẽ seuel uõ obliq̃
tuus ꝑspicax ĩtuitus q̃so dignetur
aspicere. Quãꝙͣ enĩ me fragili ful¬
citũ ingeniolo plura p̃sseruit ĩcõ¬
moda. tũ hinc eboquii penuria. Illuic
scientie tenuctas. tũ id ꝙ ad nl agẽ¬
dum est efficatiꝰ. socordie uidelicet
lubilem ac ĩ ꝯpagmatã mat̾iam ꝓ
sui modo ꝓrsus arabico taĩ semoto
uelamme tue maiestati p̃bendam
nõ minꝰ ũ obiure tuũ obsequium
aggresus sumn. ꝯfisus uil effectu

Expanded text:
statuitur, ut discipulus atque filius imiteris, statuitur, ut discipulus atque filius imiteris, nusquam alias reflexus, speravi me, licet omnium tuorum minimum, tuam gratiam promereri posse, si mundani somnii militiaeque voto postposito, tuis studiose nutibus invigilarem. Unde quanquam te velut alumnum, et haeredem sapientiae cohors sapientium circumflua constipet, suas manus tuis nutibus benigne conferens, quorum conventu me minime dignum adhuc sennatum pandens, saltem semel non oblique tuus perspicax intuitus, quaeso, dignetur aspicere. Quanquam enim in effragili fulcitum ingeniolo plura praecesserunt incommoda, tum hinc eloquii penuria, illinc scientiae tenuitas, tum id quod ad nil agendum est efficacius, socordiae videlicet lubilem ac incompaginatam materiam, pro sui modo prorsus, Arabico tantum semoto velamine, tuae majestati praebendam, non minus tamen obnixe tuum obsequium aggressus sum, confisus nil effectu
Abbreviated transcription (Latin):
ouuuo suo petro diuino iustinctu
abbati rob̾tus Retenensis. suoꝵ ui ãui¬
nimꝰ iñ deo ꝑfecte gaudere. Ubi sepuis
nimus soliꝰ ⁊ totiꝰ boni studiosus situt
sterilẽ paludẽ sarracene secte nũdum
uise fertilẽ efficere. suũq puteũ exhau¬
rire: ꝓ pugnaculaq ꝓrsus diruere. ogo
peditis tantũ officii p̃uis functꝰ mas ⁊
aditus diligẽtissuue pãtefeci. Quis enĩ
gressũ dilatabit. quis nõ citissime cur¬
ret ut hostis errorẽ ipĩq uictũ. semet¬
⁊ pm̃ aut̃ tenere seutẽtiã ubiq firmã
atq uictrcõ agnoscat. Latiuitas tanĩ
ouũs huc usq nõ dicã ꝑuiciosis ĩ ꝯmio¬
dis ignorantie uegligẽtie ue p̃ssa: su¬
oꝵ hostiũ cam̃i. ⁊ iguorare.⁊ ñ depel¬
sere passa est. Tria uͦ ꝑuigil ꝓiudẽtia
sãssimos ⁊ p̃electos eccłe doctores sem¬
per aspiciens:. hoc uullateuꝰ uoluit. Cũ
illũ itaq patrẽ atq doctorẽ cuiꝰ oũis
ħeditas om̃i ꝓ sua facultate uenalis

Expanded text:
omino suo PETRO divino instinctu abbati, ROBERTUS Retenensis suorum minimus, in Deo perfecte gaudere. Ubi saepiusnimus solius et totius boni studiosus sitivit sterilem paludem Saracenae sectae nondum visae fertilem efficere, suumque puteum exhaurire, propugnaculaque prorsus diruere, ego peditis tantum officio praevii functus, vias et aditus diligentissime patefeci. Quis enim gressum dilatabit? Quis non citissime curret, ut hostis errorem, ipsumque victum, semetipsum autem tenere sententiam ubique firmam atque victricem agnoscat? Latinitas tamen omnis huc usque, non dicam perniciosis incommodis ignorantia, negligentiave pressa, suorum hostium causam & ignorare, & non depellere passa est. Tua vero peruigil prouidentia, sanctissimos, & præelectos Ecclesiæ Doctores semper aspiciens, hoc nullatenus uoluit. Cum illum itaq. Patrem atque doctorem, cuius omnis hæreditas omni pro sua
Abbreviated transcription (Latin):
rerentis. facies ur̃as ac mauꝰ ⁊ brachia
usq ad cubituui. ⁊ pedes usq ad tibias
abluere. ⁊ capillos reuoluendo caput ab¬
stergere. ⁊ post coitũ nulierũ belue¬
tes. ⁊ aquã nnimme reꝑientes. facieꝰ
suas atq manꝰ terre mũde puluere

Expanded text:
rexeritis, facies uestras ac manus et brachia usque ad cubitum, et pedes usque ad tibias abluere, et capillos reuoluendo abstergere, et post coitum mulierum uos balnetes, et aquam minime reperientes, facies suas et manus terrae mundae puluere
Abbreviated transcription (Latin):
munũ molitur extiunguere. hãt eciam
ĩ p̾ncipio adhut nascẽtis eccłe. si tunt
ꝑnuttẽtur sublimitate uersutissura. ⁊
pene hoc eodẽ mͦ quo postea geutẽ istã
infelicisunã sedncere ꝑmissus ẽ: era¬
dicare temptauit. Dic̃ eĩ beatꝰ augꝰ¬
tem nusabilit̾ apostatauit. hoc ĩ lib̾s
siuis ciuie adu̾sus xp̃ianos edidit retulis¬
se. ꝙ scilicet oracula deoꝵ ꝯsuluerit. S
quidẽ uir fu̾it. s discipulos eiꝰ gͣuiter
peccasse. qui ei dĩuitatem abscͥbentes
reui ꝙͣ ip̃e de se nõ dir̾at ꝯfi̾rissent
Quẽ sentũtia pene eiscẽ u̾bis iñ istis
fabuł ĩuenitur sepissime. Quauta
aut̃ ħ dyaboli s̾tilitas extitent ut de
xpõ aliquid boui diceret. de quo si ex to¬
to maledixiss. uullatenꝰ iaui sibi credi
ues in illo nõ c̾deretur. Si quis ple¬
mus uult ĩcelligere. legat octauũ de¬

Expanded text:
minum molitur exstinguere. Hanc etiam in principio adhuc nascentis Ecclesiae, si tunc permittetur, subtilitate versutissima, et pene hoc eodem modo quo postea gentem istam infelicissimam seducere permissus est, eradicare tentavit. Dicit etiam beatus Augte miserabiliter apostatauit, hoc in libris suis, quos aduersus Christianos edidit, retulisse, quod scilicet oracula Deorum consuluerit, & qi ei divinitatem ascribentes, rem, quam ipse de se non dixerat, confinxissent. Quae sententia pene iisdem verbis in istis fabulis invenitur saepissime. Quanta autem haec diaboli subtilitas exstitit, ut de Christo aliquid boni diceret? de quo si ex toto male dixisset, nullatenus jam sibi credi salvat homines, in illo non crederetur. Si quis plenius vult intelligere, legat XVIII l
Abbreviated transcription (Latin):
pestis eet̃ aut uisde ꝓcesserit ĩ qͣrere sa¬
rarer. magno studio ⁊ npensis cotam
ipiã sectã eiꝰq pessimi ĩ nentoris ere¬
crabilẽ uitã de arabico iñ latiũ frãt¬
ferri. ac demudatã ad nr̃o ꝵ uotitiã uẽt¬
re fec ut ꝙͣ spurca ⁊ fruola heresis
eet̃ saret  ⁊ aliqͥs dei su̾us ad eam sc̃pto¬

Expanded text:
pestis esset, aut vnde processerit, inquirere sapestis esset, aut vnde processerit, inquirere sararer, magno studio & impensis totam impiam sectam, eiusque pessimi inuentoris execrabilem vitam de Arabico in Latinum transferri, ac denudatam ad nostrorū notitiam venire feci; vt quam suspecta & friuola hæresis esset, s
Abbreviated transcription (Latin):
fectoꝵ sucrexit pͥncipatus. atq ui ar¬
mata maximas asie ꝑtes cũ tota a¬
frica ac ꝑte hispanie paulatim̃ occu¬
paus in sb̃ictos sicut imꝑuĩ sic ⁊
errorem trãsfudit. Hos licet hecicos
uominem qr aliquã nobiscũ credunt
iũ płi̾bus a nob̃ dissentiuut fortassis
rectius paganos aut echuicos ꝙ plꝰ
est uominarẽ. qr ꝙͣuis de dũõ uera
aliqua dicant. plura tamen falsa p̃¬
dicant nec baptis mati. sacͥficio. penitẽ¬
ꝙͣ ullus p̃ter hos hereticꝰ fect coni¬

Expanded text:
fectorum surrexit principatus. Atque vi arfectorum surrexit principatus. Atque vi armata, maximas Asiæ partes, cum tota Africa, ac partem Hispaniæ paulatim occupans, in subiectos sicut imperium, sic & errorem transfudit. Hos licet hæreticos nominem, quia aliqua nobiscum credunt, in pluribus a nobis dissentiunt: fortassis rectius paganos aut ethnicos, quia plus est, nominarem. Quia quamuis de Domino vera aliqua dicant, plura tamen falsa prędicant, nec baptismati, sacrificio pœnitenquam vllus, præter hos hæreticos fec
Abbreviated transcription (Latin):
simuptã tenendã ẽẽ decrenit. ⁊ super
hec omuia quo mag̃ sibi allicere car¬
nales. mences hominũ poss. gule ac
libidiui frena laxauit. ⁊ ip̃e simul de¬
cem ⁊ octo urõres habens. atq mul¬
toꝵ alioꝵ urores uelut er. respouso
nudiq monstruosus ut ille ait. Hu¬
mano capiti ceruicem equinã ⁊ plu¬
mas auium copulat. Qui quĩ suadẽ¬
te iaui dicto monacho ac p̃fatis indeis
ydolatͥam ex toto ⁊ reliquit ⁊ reliꝙ̃¬
dam quib potuit ꝑsuasit. atq unũ
dñi deoꝵ młtiplicitate relicta. cõleudũ
ẽẽ p̃dĩcauit homib agrestib ⁊ imꝑi¬
tis maudita dicere uisus est. ⁊ qr roi
temporis ⁊ erroris ĩ regẽ ab eis ꝙ ꝯ
cupierat sublimatꝰ est. Sic bonã mał
ꝑmiscens uera falsis ꝯfinideus. erroris
duxit. Nam statim romauo laugues¬
ceate iuiuuio pene deficiẽte ĩꝑio ꝑ¬
iittente eo ꝑ queni reges regnant
arabum uł sarrachenoꝵ ac peste. in¬

Expanded text:
sumptam, tenendam esse docuit. Et super sumptam, tenendam esse docuit. Et super hęc omnia, quo magis sibi allicere carnales mentes hominum posset, gulæ ac libidini fræna laxauit, & ipse simul decem & octo vxores habens, atque multorum aliorum vxores, velut ex responso vndiq. monstruosus, vt ille ait, humano capiti ceruicem equinam & plumas auium copulat. Qui quoniam suadente iam dicto Monacho, ac præfatis Iudæis, idololatriam ex toto & reliquit, & relinquendam quibus potuit persuasit, atque vnum Deum, Deorum multiplicitate relicta, colendum esse prædicauit, hominibus agrestibus & imperitis inaudita dicere visus est. Et quia rtemporis & erroris in Regem ab eis, quod concupierat, sublimatus est. Sic bona malis permiscens, vera falsis confundens, erroris m produxit. Nam statim Romano languescēte, imo pene deficiente imperio, permittēte eo per quem Reges regnant, Arabum vel Sarracenorum hac peste in
Abbreviated transcription (Latin):
decuit: describit. Namdyssĩ ñ socꝰ i¬
tis angłice. nec usionis diuine. nł
sũm illus boni q uec oculꝰ indiuͦ
guis. inuno fer caruis ⁊̃ saugͥuis ꝯ¬
cupiscebat. qualẽq sibi parari opta¬
bat. depiurit. Ibi carniũ ⁊ ouni ge¬
n̾oꝵ fructuũ ẽsum ibi lactis ⁊ mese
finitur. sectatorib suis ꝓmictit. Iut̾
ista omiues pene antiquaꝵ heresũ. feces
quas dyabolo imbuento sorbuerat re¬
nomens. cum sabellio tͥnitatẽ abue¬
gat cũ suo uestoris ⁊ pi deitatẽ abicit
cum manicheo mortẽ dñi difficetur
licet reg̾ ssũ esꝰ ñ neget ad celos. His
⁊ similib nõ ad quisitionis s ꝑditõis
ppłm̾ imbnens. a deo plenissime auertit.
tne enuangłicus sermo ultra in eis
posset hẽre locum. uelut omnia q̃
sunt enuãglã ⁊ xp̃i scientib. cordiũ
eoꝵ aditum fecreo impetatis obice
obturauit. Circũcisionẽ in suꝑ uł¬
ut abhismahele gentis illius patre

Expanded text:
decuit, describit. Paradisum non societdecuit, describit. Paradisum non societatis Angelicæ, nec visionis diuinæ, nec summi illius boni, quod nec oculus vidit, guis, immo fæx carnis & sanguinis cōcupiscebat, qualemque sibi parari optabat, depinxit. Ibi carnium & omnigenorum fructuum esum, ibi lactis & mellifinitur, sectatoribus suis promittit. Inter ista omnes pene antiquarum hæresum fæces, quas diabolo imbuente sorbuerat, reuomens, cum Sabellio Trinitatem abnegat: cum suo Nestorio Christi diuinitatem abiicit, cum Manichæo mortem Domini diffitetur, licet regressum eius non neget ad cælos. His & similibus non acquisitionis, sed perditionis, populum imbuens, a Deo plenissime auertit. Et ne Euangelicus sermo vltra in eis possit habere locum, velut omnia quæ sunt Euangelij & Christi sciētibus, cordis eorum aditum ferreo impietatis obice obturauit. Circumcisionē insuper velut ab Ismahele gentis illius primo
Abbreviated transcription (Latin):
cognon̾at sibi aslatũ iñtitus geutẽ
di ignorantem let l haustu ĩfeat
remit. Sic pl im̃pius ille fecit.
quando s rp̃i mã ⁊ iudcam legem
Inde est ꝙ moysen optimũ ꝓpħami
fuysse: xi̾nũ dnu. maiorẽ ouinib ex¬
tidisse ꝯu̾rinat. uatum de mug̾ine
p̃dicat nunt iũ dei. u̾bum der spũi
dei facetur: nec. nũtiũ u̾bunt aut
spm ut nos aut intelligit aut fater᷑
filiũ dei dici aut cdi ꝓrses rediret
Et de humane gr̃ationis siulituie
uaccimis homo filii dei ec̃tm neci¬
uitatem mentiens. uł gignae nel
gñeri deum potuusse ꝙͣto potest ni¬
su deuegat qͥ subsannat. Resurret¬
tionẽ carius sepe replicando astruit
iudiciũ ꝯmiie ĩ fine secłi nõ a rp̃
s a deo exeiendũ eẽ nõ negat. Illi
samen iudicio a pm ut omniũ post¬
deuni marimũ ac seip̃m ad gentis sue
pĩdiũ ¶futurum. uesanit. Iufni
cormenta cialia sibi łibuit: ⁊ qpa¬
lia adĩuenire magnũ ꝑsendo ꝓpiam

Expanded text:
cognouerat, sibi allatū mentitus, gentem cognouerat, sibi allatū mentitus, gentem Deum ignorantem lethali haustu infecit,remit. Sic plane ille impius fecit, quando & Christianam & Iudaicam legem Inde est fuisse, Christum Dominum majorem omnibus exstitisse confirmat, natum de Virgine praedicat, nuntium Dei, Verbum Dei, Spiritum Dei fatetur, nec nuntium, Verbum, et Spiritum, ut nos, aut intelligit, aut confitetur. Filium Dei dici, aut credi, prorsus deridet. Et de humanae generationis similitudine vaccinus homo Filii Dei aeternam nativitatem metiens, vel gignere, vel generari Deum potuisse, quanto potest nisu denegat et subsannat. Resurrectionem carnis saepe replicando astruit, judicium commune in fine saeculi non a Christo,  a Deo exercendum esse non negat. Illi tamen iudicio Christum, vt omnium Dominum, ac seipsum ad gentis suæ præsidium affuturum væsanit. Inferni tormenta qualia sibi libuit, & qualia adinuenire magnum pseudo-Prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
ui mouachũ. heretia nestorũ secta¬
torem ab eccłia expulsũ ad ꝑtes illas
arabie trausiisit. ⁊ monachũ here¬
ticũ psendo ꝓpħe ꝯimirit. Itaq ser¬
gius ꝯiũctus mahuiuet. ꝙ ei teerat
suppleuit. ⁊ scripturas sacras caui
uetͥens testam̃ti ꝙpͣ noui scdm magi¬
stri sui nestorii intellectũ. qui salua¬
ꝓut sibi uisuui est ei ex ponens sunulq
apocritoꝵ fabuł eum plenissime uubu¬
ens. xp̃ĩanũ uestorignũ effecit. Et ut to¬
ta iinqͥcatis plenitudo ĩ mahumet com¬
flueret. ⁊ nichil ei ad ꝑditionẽ siũ uł
aliox decẽt. adimicti sunt indei heretico.
Due uerus ip̃ianus fieret dolose p̃cauẽ
nunt us habundant mahumet iu¬
dei insibilant. Sic ad optimis doctorib
uideis hereticis mahuuuet ĩstitut᷑. al¬
choran snũ ꝯdĩdit s tam ex fabuł iũ¬
fariam scͥptum̃. barbaro illo suo mͦ
conterint. Q paulatim ꝑ chomos. ⁊
gabrielẽ tuꝰ iam nom̃ ex sacra scͥpta᷑

Expanded text:
um Monachum hæretici Nestorij sectaum Monachum hæretici Nestorij sectatorem ab Ecclesia expulsum ad partes illas Arabiæ trāsmisit, & Monachum hæreticum pseudoprophetæ coniunxit. Itaque Sergius coniunctus Machumet, quod ei deerat, suppleuit, & scripturas sacras tam veteris Testamenti quam noui, secundum magistri sui Nestorij intellectum, qui Saluaprout sibi visum est, ei exponēs, simulque apocryphorum fabulis eum plenissime imbuens, Christianum Nestorianum effecit. Et vt tota iniquitatis plenitudo in Machumet confluerealiorum deesset, adjuncti sunt Judaei haeretico; et ne verus Christianus fieret dolose praecavenunc usque abundant, Mahumet Judaei insibilant. Sic ab optimis doctoribus Judaeis et haereticis Mahumet institutus, Alcoran suum condidit, et tam ex fabulis Jufaratim per tomos a Gabriele, cuius iam nomen ex sacra Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
sui aurit. ⁊ sepe ĩ ꝯgressionib factus
suꝑior ad regnũ sue gentis aspirare
cepit. ¶umq uniu̾sis pari modo re¬
sibentib eusq ignobilitatẽ ꝯtemp¬
nẽtibꝰ ud̾et se hac nia nõ posse ꝯseqͥ
ꝙ sperabat qr uigladii non potuit
religionis uelamine. & di̾us ꝓpħe uõie
rex fieri aitẽptauit. ⁊ qr uit̾ barba¬
ros barbarus. int̾ ydolatis ⁊ ip̃e ꝯdo¬
latra habitabat. atq int̾ illos quos
ut pote p̃cunctis gentib tam di̾ne
ꝙͣ humaue logis er ꝑtes ⁊ ignaros
taciles ad seducend̾. nouerat. ꝯtepte u¬
quitati dare oꝑami cepit. Et qũi ꝓphe¬
tas dei magnos fuisse homines audi¬
erat. ꝓpħaui eins se eẽ dicens. ut ali¬
quid boni simularet er ꝑte illos ab y¬
dolatra nõ tamẽ ad dñi uerimi. s ad
sue quã ꝑcinire iam ceꝑat heresis
fallaciam craducẽ conabat᷑ Cum
retur cui uult. t ꝙ nult idurat.
dedit sathan successũ errori. ⁊ sergi¬

Expanded text:
sui auxit: & sæpe in cōgressionibus factus sui auxit: & sæpe in cōgressionibus factus superior, ad regnum suæ gentis aspirare cœpit. Cumque vniuersis pari modo resistentibus, & eius ignobilitatem contēnentibus, videret se hac via nō posse cōsequi quod sperabat: quia vireligionis velamine, & diuini Prophetæ nomine, Rex fieri attentauit. Et quia inter barbaros barbarus, inter idololatras & ipse idololatra habitabat, atque inter illos, quos, vt pote præ cunctis gentibus, tam diuinæ quam humanæ legis expertes & ignaros, faciles ad seducendum esse nouerat, conceptæ iniquitati dare operā cœpit. Et quoniam Prophetas Dei magnos fuisse homines audierat, Prophetā eius se esse dicens, vt aliquid boni simularet, ex parte illos ab idololatria, nō tamen ad Deum vnum, sed ad suæ, quam parturire iam cœperat, hæresis fallaciam, traducere conabatur. Cum retur cui vult, & quem vult indurat, dedit Satan successum errori, & Sergi
Abbreviated transcription (Latin):
dictoꝵ sectom. q̃ ⁊ ĩ apochalypsi ioħis
argnitur. hauc mod̾uoꝵ sarrache¬
uoꝵ legẽ eristere. Sompuiant ⁊ a¬
liĩ alios ⁊ sicut lectionis icuriosi s ir̃
gestaꝵ ignan. sicut ⁊ ĩ aliis casibus
falsa q̃lib opinantur. fuit autem
iste sicut eciã chronica ab auastasio
romaue eccłie bibliochecano de greco
ĩ latinã trauslata aꝑassime narrat
tempore imꝑatoris hecachii paulo pt̾
tempora ꝓ magni ⁊ primi gregor ro¬
mani pontificis aute anuos fere qͥngẽ
.tos ⁊ quinqͣgnita ambs uatione. uilis
geuere. autiq pͥmũ ydolat᷑ e cultor. sł¬
cut ⁊ alu ambes tunt ad huc erante ĩ¬
ecuditus nullaꝵ pene liccetaꝵ stoenuus
ĩ secularib ⁊ calliditate multa. de ig¬
nobili. ⁊ egeno indinitẽ ⁊ famosum
ꝓuectus. Hic paulatĩ crescendo. S ꝯ¬
tignos quosq ac maxine sangͥnis
ꝓꝓinquos iusidus. rapinis ĩcursionib
freꝙ̃ter infestando. quos pot̾at furtĩ
quos pot̾at publice occidendo. tarrorem

Expanded text:
 quæ & in Apocalypsi Ioannis arguitur, hanc modernorum Saracenorum legem existere. Somniant & alij alios, & sicut lectionis incuriosi, & rerum gestarū ignari, sicut & in aliis casibus falsa quælibet opinantur. Fuit autem iste, sicut etiam Chronica ab Anastasio Romanæ Ecclesię Bibliothecario de Gręco in Latinum translata apertissime narrat, tempore Imperatoris Heraclij, paulo post tempora magni & primi Gregorij Romani Pontificis, ante annos quingentos fere & quinquaginta, Arabs natione, vilis genere, antiquæ primum idololatriæ cultor, sicut & alij Arabes tunc adhuc erant, ineruditus, nullarum pene litterarum. Strenuus in singularibus, & calliditate multa, de ignobili & egeno in diuitem & famosum prouectus. Hic paulatim crescendo, & contiguos quosque, & maxime sanguinis proximos insidiis, rapinis, incursionibus frequēter infestando: quos poterat furtim, quos poterat publice occidendo, terrorem
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. Cum enĩ ditit beatus hyia¬
rius antixpĩ orignẽ inarrio ercitis¬
se. diuni ꝙ ille cepit uerũ filiũ dei
xpm̃i ẽẽ negando. ⁊ creaturã dicendo
dei filiũ. s uec. ⁊̃ bonũ honiũeni
fuisse asserendo ꝯsũmaturꝰ est. meri¬
to impiissimꝰ mahuuet int̃utrũ
meduis a dyabolo ꝓuisus ac ꝑatꝰ
ẽẽ uideatur. qui ⁊ arrĩ quodã modo
supplem̃tũ ⁊ autup̃i peiora dictuñ
apud in fideliũ m̃tes marimũ fieret
nutͥmentũ. Nicħ quippe ita ꝯͣnũ¬
est humiani gñis inimito situt fi¬
des incarnati dei ꝑ ꝙͣ p̃cipue ad
pietatem extitamur. ⁊ satͣmentis
celestib reuouati spt̃ sã gratia o¬
ꝑaute illuc uude nos deietisse gła¬

Expanded text:
t beatus Hilarius, Antichristi originē in Arrio extitisse. Dicit quod ille cœpit, vnum filium Dei Christum esse negando, & creaturam esse dicendo: Dei filium, sed nec etiam bonum hominem fuisse asserendo consummaturus est. Merito impiissimus Machumet inter vtrumque medius, a diabolo prouisus ac præparatus esse videtur, qui & Arrij quodammodo supplementū, & Antichristi peiora dicturi apud infidelium mentes maximum fieret nutrimentum. Nihil quippe ita contrarium humani generis inimico, sicut fides incarnati Dei: per quem præcipue ad pietatem excitamur, ex Sacramentis cælestibus renouati, Spiritus sancti gratia operante, illuc, vnde nos deiecisse g
Abbreviated transcription (Latin):
ane pietatis quib marime hõĩes
saluautur ab negant. iaui pene ter¬
ciam humaui geueris ꝑtem nescimꝰ
quo dei iudicio in auditis fabulaꝵ
deliram̃tis dyabolo ⁊ morti et̃ne con¬
sunt. ut scilicet. quod leg̾int meliꝰ
intelligaut ⁊ ꝙͣ detestabił tam uita

Expanded text:
ristianæ pietatis, quibus maxime homines ristianæ pietatis, quibus maxime homines saluātur, abnegans, iam pene tertiam humani generis partem, nescimus quo Dei iudicio, inauditis fabularum deliramentis diabolo & morti æternæ consunt, vt scilicet quod legerint, melius intelligant, & quam detestabilis tam vita
Abbreviated transcription (Latin):
⁊it̾ siue coitu. xpm itaq sic ex di¬
inuuuẽ. marie filĩ. sine patre
genitũ. uimꝙͣ mortuũ. qr morte ñ
est dignꝰ. iiuo cũ illũ iudei int̾fi¬
cere uellent. de manib eoꝵ elapsũ
ascendisse ad astra.ibiq uuut ĩ car¬
ne uiuere ĩ p̃sentia creatoris. us
tem xp̃c diem gldio sue uirtutis ĩ¬
t̃ficiet ⁊ indeos residuos ad legẽ suã
ꝯn̾tet. rp̃iauos aut̃ qui iam a lou¬
go cp̃r legem eiꝰ atq enuã głium
legem suã ꝑfecte docebit. ĩ qua tũc
puli saluabuntur. ¶nu quib simł
⁊ ominib creatinis seraphyn quem
ip̃i dicunt archangłm iniuĩ sonante
buciuã morietur ⁊ ip̃ẽ ip̃o. postea re¬
surrecturꝰ cum cet̾is. ⁊ ad iudiciũ suos
ducturns. eisq auraiaturꝰ. ⁊ ꝓ eiso
solus iudicabit. Proph̾e uͦ ⁊ legati
singuli cum sus ⁊ ꝓ suis int̃cesso¬
res aderut ⁊ auriliatores. Sic enĩ
docuit eos miserrimꝰ atq impiissimꝰ
mahumet. qui onũa sacͣmenta xͥ¬

Expanded text:
itu. Christum itaque, licet ex diimmunem, Mariae filium, sine patre genitum, nunquam mortuum, quia morte non est dignus. Imo cum illum Judaei interficere vellent, de manibus eorum elapsum, ascendisse ad astra; ibique nunc in carne vivere in praesentia Creatoris, usque tus idem gladio suæ virtutis interficiet, & Iudæos residuos ad legem suam conuertet: Christianos autem, qui iam a longo tempore legem eius atque Euangelium legem suam perfecte docebit. In qua omnes puli, saluabuntur. Cum quibus simul & omnibus creaturis, Seraphim, quem ipsi dicunt Archangelum vnum, sonante buccina, morietur & ipse Christus: postea resurrecturus cū cæteris, & ad iudicium suos ducturus, eisque auxiliaturus, sed solus iudicabit: Prophetæ vero & legati singuli cū suis, & pro suis, intercessores aderunt, & auxiliatores. Sic enim docuit eos miserrimus atque impiissimus Machumet, qui omnia Sacramēta Ch
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ omnium formaꝵ pͥncipiũ atq fi¬
uem. sicq rex formatax cam ⁊ cri¬
ginem atq terminũ uõ recipiunt
deñ lic ore ꝯfitentes: ipm penitus
nesciunt. Ip̃i autẽ denii. ipĩ uariabi¬
les pͥncipiũ uarietatis ⁊ alt̾itatis
om̃is. intelicet binariũ solũ ĩ uuita.¬
te ꝯfitentur. scilicet ipam̃ dłuã eeñ¬
ciam. ⁊ eius aiam̃. Unde dm̃ plura

Expanded text:
 omnium formarum principium atque finem, sicque rerum formatarum causam & originem atq. terminum non recipiunt, Deum licet ore confitentes, ipsum penitus nesciunt. Ipsi autem deuij, ipsi variabiles, principium varietatis, & alteratis omnis, videlicet binarium solum in vnitate confitentur, scilicet ipsam diuinam essentiam, & eius animam. Vnde Deum plura
Abbreviated transcription (Latin):
in iꝑam conscendens flliũ suũ in
alia ꝑte stantem adudcans attifi¬
li nobiscum equita. nec sis ulti̾us
incrodulus. Qi respondens art. ad
montem qui ab aq me ꝑteget
hodie saluari poti̾t. Cos ita coslo¬

Expanded text:
in Arcam conscendens, filium suum ex alia parte stantem aduocans ait: “Fili nobiscum equita, ne sis ultra incredulus”. Qui respondit: “Ad montem qui ab aqua me proteget, hodie saluari poterit”. Eos ita collo
Abbreviated transcription (Latin):
ues. ⁊ eoꝵ qͣutitates ac ordiues. ⁊ ha¬
bitudiues: deuiũ stellaꝵ motꝰ om̃imo¬
dos ⁊ eoꝵ dẽ effectas atq naturas ⁊
huiusmodi cet̾a diligẽtissime diligẽti¬
bus aperit. nunc ꝓbabilib non im¬
ꝙͣ uecessariis argiũtis initens..¬

Expanded text:
 eorum quantitates, & ordines, & habitudines, demum stellarum motus omnimodos, & earumdem effectus atque naturas, & huiusmodi cætera diligentissime diligentibus aperit, nunc probabilibus, nonnumquam necessariis argumentis innitens.
Abbreviated transcription (Latin):
nuchi inde sepuis ⁊ studiose delib̾anti.
sũmatimq dicere uolenti: cauficauit
Lex tam̃ ista licet betifera. mutis. iũ
locis maxiuiũ testimoniam argniũ¬
tũq firiissinũ scĩtatis ⁊ ereellentie¬

Expanded text:
hi inde sæpius & studiose deliberanti, summatimque dicere volenti clarificauit. Lex tamen ista, licet lethifera multis in locis, maximum testimonium, argumentumque firmissimum sanctitatis
Abbreviated transcription (Latin):
pene deficiente ĩꝑio ꝑmttente eo
ꝑ quem reges regnant. arabũ uel
sarracenoꝵ hac peste infcõꝵ surrex¬
it pͥncipatur. atq. in armata maxi¬
mas asle partes cum tota amiea ac
parte hyspanie paulatun ocupans.
insubiectos sicut imꝑium sic ierro¬
rem tͣnsfudit. Hos lic hereticos no¬
minẽ. qͥa aliqua nobiscum credunt
ĩpłibus a nobis dissentiunt. fortas
sis paganos aut ethnicos qͦd plus ẽ
noĩarem qͥ a quamius de dño uera
hos hermcoͥs fecit. ꝯmunicant. Sũ
sed licet magnus deoq dilecius. homo
tñ purus. ⁊ uir qͥdam sapiens ⁊ ꝓpħa
maximus. Que qͥdam olun dyaboli
machinatione ocepta. pͥmo ꝑ arrium

Expanded text:
pene deficiente imperio, permittēte eo pene deficiente imperio, permittēte eo per quem Reges regnant, Arabum vel Sarracenorum hac peste infectorum surrexit principatus. Atque vi armata, maximas Asiæ partes, cum tota Africa, ac partem Hispaniæ paulatim occupans, in subiectos sicut imperium, sic & errorem transfudit. Hos licet hæreticos nominem, quia aliqua nobiscum credunt, in pluribus a nobis dissentiunt: fortassis rectius paganos aut ethnicos, quia plus est, nominarem. Quia quamuis de Domino vera hos hæreticos fecit, communicant. Summa sed licet magnus, Deoque dilectus, homo tamen purus, & vir quidem sapiens, & Propheta maximus. Quæ quidem olim diaboli machinatione
Abbreviated transcription (Latin):
patre sumptã tenendã ẽẽ decreunt.
⁊ suꝑ hec omĩa qͦ magis sibi allicere
carnales mentes hominũ posset. gu¬
le ac libidini frena daxauu. ⁊ ipen
multoꝵ alioꝵ uxores ueł ex respon
sic undiq monstruosus ut ille ait.
humano capiti ceruicẽ eqͥnam. ⁊
plumas auium copłat. Qͥ qm̃ sua¬
dente iam dco monacho ac p̃fatis
uideis. ydolatͥam ex toto ⁊ reliqͥti
relinquendã qͥbꝰ potuit ꝑsuasit.
atq unum deũ deoꝵ multiplica¬
re relicta. colendũ ẽẽ p̃dicant hoĩ¬
bus agrestibus ⁊ imꝑitis in audita
dicere nisus est.⁊ qͥa rõni eoꝵ hec
ab eis creditur. Dehinc ꝓcessu tẽ¬
poris ⁊ erroris in regem ab eis qͦd
ꝯcupierat sublimatus est. Sic bo¬
na malis ꝑmiscens uera falsis cõ¬
fundens. erroris semina seuit. ⁊
suo partĩ tp̃r partim ⁊ maxime
post suũ tp̃c segetem nefariã ig-¬
ne et̾no ocremandam ꝓduxit. Nã
statim romano languescente. ĩ mo

Expanded text:
patre sumptam, tenendam esse decrevit; patre sumptam, tenendam esse decrevit; et super haec omnia, quo magis sibi allicere carnales mentes hominum posset, gulae ac libidini frena laxavit, et ipsmultorum aliorum velut ex responssic undique monstruosus, ut ille ait, humano capiti equinam cervicem, et plumas avium copulat . Qui quoniam suadente jam dicto monacho, ac praefatis Judaeis, idololatriam et reliquit, et relinquendam quibus potuit persuasit, atque unum Deum, deorum multiplicitate relicta, colendum esse praedicavit, hominibus agrestibus et imperitis inaudita dicere visus est; et quia rationi eorum haec ab eis creditur, dehinc processu temporis et erroris, in regem ab eis, quod concupierat, sublimatus est. Sic bona malis permiscens, vera falsis cofundens, erroris semina seuit, & suo partim tempore, partim & maxime post suum tēpus segetem nefariam igne æterno concremandam produxit. Nam statim Romano languescēte, imo
Abbreviated transcription (Latin):
dit. s uere talem qualẽ caro ⁊ san¬
gius. ĩmo fex carnis ⁊ sangͥnis cõ¬
cupiscebat. qͣlemq sibi ꝑari opta¬
bat depinxit. Ibi carniũ ⁊ omĩge¬
noꝵ fructuũ esum. ibilactis ⁊ mel¬
lis riuulos ⁊ aquar̃ splendencium.
amplexꝰ i luxus in qͥbꝰ tota eiꝰ ꝑady¬
sus finit᷑. sectatorib sius ꝓmittit.
Interꝰ ista om̃s pene antiqͦrũ here¬
sim feces qͣs dyabolo ĩbuente sorbu¬
erat reuomens. cũ sabello tͥnitatẽ
abnegat cũ suo nestorio xp̃i dentatẽ
abicit. cũ manicheo mortem dñi
diffitet᷑ licet regͣssum eiꝰ ñ negat ad
celos. Hiis isimilib ñ aqͥsitionis s
ꝑditionis ppłm imbuens a deople¬
nissime auertit. ⁊ ne euangelicus
sermo ultra ĩ eis poss hr̃e locũ ueł
omĩa q̃ sũt euanglii ⁊ xp̃i scientibꝰ
cordiũ eoꝵ aditum ferreo impietatiᷤᷤ
obice obturalut. ẜircumcisionẽ in¬
suꝑ uelud ab ysmaele gentis illius

Expanded text:
dit: sed vere talem, qualem caro & sandit: sed vere talem, qualem caro & sanguis, immo fæx carnis & sanguinis cōcupiscebat, qualemque sibi parari optabat, depinxit. Ibi carnium & omnigenorum fructuum esum, ibi lactis & mellis riuulos, & aquarū splendentium, amplexus, & luxus, in quib. tota eius paradisus finitur, sectatoribus suis promittit. Inter ista omnes pene antiquarum hæresum fæces, quas diabolo imbuente sorbuerat, reuomens, cum Sabellio Trinitatem abnegat: cum suo Nestorio Christi diuinitatem abiicit, cum Manichæo mortem Domini diffitetur, licet regressum eius non neget ad cælos. His & similibus non acquisitionis, sed perditionis, pnissime avertit; et ne evangelicus sermo ultra in eis posset habere locum, velut omnia quae sunt Evangelii et Christi scientibus, cordium eorum aditum ferreo impietatis obice obturavit. Circumcisionem insuper velut ab Ismaele gentis illius
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in ore taliũ oram calicis melle
limens subseqñte mortifero ue¬
neno. animas ⁊ corpora gentis mi¬
sere ꝓchdolor interemit. Sic pla
tñ tenendã esse ꝯfirmans. ꝓbando
natum deuirgine p̃dicat. nunciũ
dei. uerbum dei. sp̃m dei fatetur. nͨͦ
nunciũ uerbum aut sp̃m ut nos
aut intelligit aut fatet᷑ filiũ dei
dici aut credi ꝓrsus deridet. ⁊ dehu¬
mane gñatoĩs similitudine uac¬
cimus homo filii dei et̾nam nati¬
uitatẽ menciens uel gignere uelge¬
nerari deũ poruisse. qͣnͣto pot̃ nisu
denegat. ⁊ subsamiat. Resurrectio¬
nẽ carnis sepe replicando astruit.
ximũ. ac seip̃m ad gentis sue p̃sidi¬
um affut᷑um uesanit. Inferni tor¬
menta qualia sibi libuit. ⁊ qualia
adinuenire. magnũ pse. ado ꝓpħã
decuit descͥbit. Paradysũs ñ socie¬
tatis angłice nͣuisionis diuineñ
sũmi illiꝰ boni qͦd nec oculus iud̾¬
nͨ auris audiuit nͨ in cor hõĩs ascñ¬

Expanded text:
& more talium oram calicis melle & more talium oram calicis melle liniens: subsequente mortifero veneno, animas & corpora gentis miseræ, proh dolor! interemit. Sic planesse tenendam confirmans, probando natum de Virgine prædicat, Nuncium Dei, Verbum Dei, Spiritum Dei fatetur: nec nuncium, verbum, & spiritum, vt nos, aut intelligit, aut confitetur. Filium Dei dici, aut credi, prorsus deridet. Et de humanæ generationis similitudine vaccinus homo Filij Dei æternam natiuitatem metiens, vel gignere, vel generari Deum potuisse, quanto potest nisu denegat, & subsannat. Resurrectionem carnis sæpe replicando astruit, minum, ac seipsum ad gentis suæ præsidium affuturum væsanit. Inferni tormenta qualia sibi libuit, & qualia adinuenire magnum pseudo-Prophetam decuit, describit. Paradisum non societatis Angelicæ, nec visionis diuinæ, nec summi illius boni, quod nec oculus vidnec auris audiuit, nec in cor hominis ascē
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝓpħe ꝯumxit. Itaq sergius aiũc¬
tus mahumet. qͦd ei deerat supple¬
uit. ⁊ scͥpt᷑as sacras tã uet̾is testam̃¬
tellectũ. qͥ saluatorẽ nr̃m. deũ esse
negabat. partm ꝓut sibi uisum
est ei exponens. simulq apocͥforũ
fabulis eum plenissime ibuens
xp̃ianum nestorianum effecit. Et
ut tota inqͥtaͬs plenitudo ĩmah¬
met ꝯflueret: ⁊ nicħ ei ad ꝑditionẽ
sui uel alioꝵ deeẽt. adiuncti sunt
iudei heretico. ⁊ ne uerus xp̃ianus
fieret dolose p̃cauentes hoĩ nouis
usq hũndant. mahumet iuidei ĩ¬
sibilant. Sicaboptimis iudeis doc
torib ⁊ hereticis mahumet ĩstinu¬
tis. alchoram suũ odidit ⁊ tam ex
fabulis iudaicis qmͣ ex hereticoꝵ
ueniis ꝯfectam. nefariam scͥpt᷑am.
barbaro illo suo modo otexuit. s4
paularm ꝑthomos agabele cuiꝰ
iam nomen ex satra scͥpͥtã ognoue¬
rat sibi allatum mentitus gentẽ
deũ ignorantẽ. letali haustu ĩfecit.

Expanded text:
doprophetæ coniunxit. Itaque Sergius coniuncdoprophetæ coniunxit. Itaque Sergius coniunctus Machumet, quod ei deerat, suppleuit, & scripttellectum, qui Salvatorem nostrum Deum esse negabat, partim, prout sibi visum est, ei exponens, simulque apocryphorum fabulis eum plenissime imbuens, Christianum Nestorianum effecit. Et ut tota iniquitatis plenitudo in Machumet conflueret, & nihil ei ad perditionem sui vel aliorum deesset, adiuncti sunt Iudæi hæretico: & ne verus Christianus fieret dolose præcauentes, homini nouis vsque abundant, Mahumet Iudæi insibilant. Sic ab optimis doctoribus Iudæis & hæreticis Mahumet institutus, Alkoran suum condidit: & tam ex fabulis Iudaicis, quam ex hæreticorum næniis confectam nefariam scripturam barbaro illo suo modo contexuit. Quod paulatim per Tomos a Gabriele, cuius iam nomen ex sacra Scriptura cognouerat, sibi allatum mentitus, gentem Deum ignorantem lethali haustu infecit,
Abbreviated transcription (Latin):
gnũ sue gentis aspirare cepit sũ¬
q uniuersis pari modo resistenti¬
bus eiusq ignobilitatẽ ꝯtẽpnen¬
tibus uideret se hacuia non posse
ꝯsequi qͦd sperabat. quiaui gladii
non potuit. religionis uelamine
⁊i diuini ꝓpħe noĩe rex fieri attemp¬
tauit. ⁊ qͥa inter barbaros barba¬
rus. inter ydolatras ⁊ ip̃e ydolat᷑.
ħitat. atq inter illos qͦs utpote p̃
cunctis gentib tam diuine quã
humane legis exꝑtes ⁊ ignaros fa¬
dierat. ꝓpħam eius se ẽẽ dicens. ut
aliqͥd boni simularet. ex parte illoᷤ
s ad sue qm parturire iam ceꝑat
hereses fallaciam traduc̾e cona¬
bat. lum iuu̾m in iudicio illiꝰ qui
t̾ribilis in consiliis dicit᷑ suꝑ filios
hominũ ⁊ qͥ miseret᷑ cuuult. ⁊ qͣm
uult indurat. dedit sathan succes¬
sum errori: ⁊ sergium monachũ.
heretici nestorii sectatorem. ab ȩcc̃a
expulsum. ad partes illas arabie
tnͣsmisit i monachum h̾eticũ pseu¬

Expanded text:
gnū suæ gentis aspirare cœpit. Cumgnū suæ gentis aspirare cœpit. Cumque vniuersis pari modo resistentibus, eiusque ignobilitatem contemnentibus, videret se hac via non posse cōsequi quod sperabat: quia vi gladij non potuit, religionis velamine, & diuini Prophetæ nomine, Rex fieri attentauit. Et quia inter barbaros barbarus, inter idololatras & ipse idololatra habitabat, atque inter illos, quos, vt pote præ cunctis gentibus, tam diuinæ quam humanæ legis expertes & ignaros, fadierat, Prophetā eius se esse dicens, vt aliquid boni simularet, ex parte illos sed ad suæ, quam parturire iam cœperat, hæresis fallaciam, traducere conabatur. Cum interim iudicio illius, qui terribilis in consiliis dicitur super filios hominum, & qui miseretur cui vult, & quem vult indurat, dedit Satan successum errori, & Sergium Monachum hæretici Nestorij sectatorem ab Ecclesia expulsum ad partes illas Arabiæ trāsmisit, & Monachum hæreticum pseu
Abbreviated transcription (Latin):
Sompniant ⁊ alii alios. ⁊ sicut lec¬
tionis inciosi. ⁊ rer̃s gestarũ igna-¬
ri. sicut ⁊ inaliis casib falsa quel
opinant᷑ fuit aũ iste sicut ĩ cro¬
nica ab anastiço romane eccłe bi¬
bliothecario degrecoĩ latinũ tnͣs¬
lata aꝑtissime narrat. tpr̃e imꝑa¬
toris eraclii. paulopt terrena ma¬
gni ⁊ pͥmi gregorii romani ponti¬
ficis ante annos fere qͥngentos ⁊
qͣnquaginta. arabs natione. uilis
gen̾e. antique pͥmũ ydolatͥe cul¬
tor. sicut ⁊ aui arabes tunc adhͨ
erant in ciuditus nullar pene
uit̾arũ strenuus in scłarib ⁊ a cal¬
liditate multa. de ignobili ⁊ ege¬
no ĩ diuitẽ ⁊ famosum ꝓuectus.
Hic paulatim crescendo: ⁊ ꝯtigu¬
os quosq ac maxme sang̃nis ꝓ¬
pinqͦs. insidiis. rapinis. incursi¬
onib frequent̾ infestando qͦs po¬
terat furtim. qͦs pot̾at publice
occidendo terrorẽ sui auxit. ⁊ sepe
ĩ ꝯgressionib fcũs suꝑior ad re-¬

Expanded text:
Somniant & alij alios, & sicut lecSomniant & alij alios, & sicut lectionis incuriosi, & rerum gestarū ignari, sicut & in aliis casibus falsa quælibet opinantur. Fuit autem iste, sicut etiam Chronica ab Anastasio Romanæ Ecclesię Bibliothecario de Gręco in Latinum translata apertissime narrat, tempore Imperatoris Heraclij, paulo post tempora magni & primi Gregorij Romani Pontificis, ante annos quingentos fere & quinquaginta, Arabs natione, vilis genere, antiquæ primum idololatriæ cultor, sicut & alij Arabes tunc adhuc erant, ineruditus, nullarum pene litterarum. Strenuus in singularibus, & calliditate multa, de ignobili & egeno in diuitem & famosum prouectus. Hic paulatim crescendo, & contiguos quosque ac maxime sanguinis propinquos insidiis, rapinis, incursionibus frequenter insistēdo: quos poterat furtim, quos poterat publice occidendo, terrorem sui auxit. Et sæpe in cōgressionibus factus superior, ad re
Abbreviated transcription (Latin):
phin quẽ ip̃i dicunt archangłm
unũ sonante bucinã moriet᷑ ⁊ ip̃e
xp̃c. postea resurrect᷑us cũ cet̾is: i ad
iudicium suos ductͣs eis q auxilia¬
cat᷑us. Ds̃ it solus iudicabit. ꝓpħe
tercessores aderunt. ⁊ auxiliatores.
Sici it. docuit miserrimꝰ atq un¬
piissimus mahumet. qͥ oĩa sacra-¬
menta xp̃iant pietatis qͥbus max¬
ue hoĩes saluant᷑ ab negans. iam
pene terciam humani gnĩs ꝑtẽ.
nescimꝰ qͦ dei iudicio in auditis fa¬
bularũ deliram̃tis dyabolo ⁊ mor¬
ti ȩterne ꝯtradidit. De qͦ qͥs fue¬
rir ⁊ qͥd docuerit pp̃ eos q̃ librũ is¬
tum lect᷑i sunt. ut scil qͦd legi̾nt
meliꝰ intelligant. ⁊ quã detestabi¬
lis tam uita qͣ doctͥna illiꝰ extit̾iti
sciant dicendũ uidet᷑. Putant. it.
qͥdam hunc Nycolaum illũ unũ
⁊ nycholaitarũ ab eo dcõꝵ sectam q̃
in apochalypsi Ioħ̾is arguit᷑. hanc
modernoꝵ sarracenoꝵ legem exist̾e.

Expanded text:
phim, quem ipsi dicunt Archangelum phim, quem ipsi dicunt Archangelum vnum, sonante buccina, morietur & ipse Christus: postea resurrecturus cū cæteris, & ad iudicium suos ducturus, eisque auxiliacaturus. Deus enim solus iudicabit: Prophetæ tercessores aderunt, & auxiliatores. Sic enim docuit eos miserrimus atque impiissimus Machumet, qui omnia Sacramēta Christianæ pietatis, quibus maxime homines saluātur, abnegans, iam pene tertiam humani generis partem, nescimus quo Dei iudicio, inauditis fabularum deliramentis diabolo & morti æternæ contradidit. De quo, quis fuerit, & quid docuerit, propter eos qui librum istum lecturi sunt, vt scilicet quod legerint, melius intelligant, & quam detestabilis tam vita quam doctrina ipsius extiterint, sciant, dicendum videtur. Putant etiam quidam hunc Nicolaum illum, vnum & Nicolaitarum ab eo dictorum sectam, quæ & in Apocalypsi Ioannis arguitur, hanc modernorum Saracenorum legem existere.
Abbreviated transcription (Latin):
alchoran. qͦ noĩe legem suã ĩcipiat.
⁊ int̾p̃tat᷑ alchoran ex arabico collec¬
tio p̃ceptoꝵ. Illi itẽ ceci deũ creato¬
rem patre ẽẽ negant. qi scd̾m eos
nullus fit pater sine coitu. xp̃m
itaq licet ex diuino spu ꝯceptum
dei filium eẽ non credunt nec etiã
deum. s ꝓpħam bonũ ueracissimũ.
oĩs mendatii atq pcc̃i munimen.
marie filiũ sine patre genitũ. nũ¬
quã mortuũ. quia morte ñ est di¬
gnus. ĩmo cũ illũ iudei interficere
uellent. de manib eoꝵ elapsum
ascendisse ad astra. ibi nunc ĩcar¬
ne iuuere ĩpresencia creatoris us
ad aduentũ antixp̃i. Quẽ uenien
tem xp̃c idẽ gladio sue uͥtutis int̾¬
ficiet ⁊ uideos residuos ad legem su¬
am ꝯuertet. xp̃ianos aũt qͥ iam alõ-¬
go temꝑe legem eius atq euange¬
lium ꝑdiderunt. tũ p̃p̃ eius disces
qua tunc om̃s xp̃iani sicut ⁊ illi
pͥmi sui discipuli saluabunt᷑. sum
quib simul ⁊ om̃ib creat᷑is sera¬

Expanded text:
Alcoran, quo nomine legem suam nuncupant. Et interpretatur Alcoran ex Arabico, Collectio praeceptorum. Illi autem caeci Deum Creatorem Patrem esse negant, quia secundum eos nullus fit pater sine coitu. Christum itaque, licet ex divino Spiritu conceptum, Dei Filium esse non credunt, nec etiam Deum, sed prophetam bonum, veracissimum, omnis mendacii atque peccati immunem, Mariae filium, sine patre genitum, nunquam mortuum, quia morte non est dignus. Imo cum illum Judaei interficere vellent, de manibus eorum elapsum, ascendisse ad astra; ibique nunc in carne vivere in praesentia Creatoris, usque ad adventum Antichristi. Quem, dum ventus idem gladio suæ virtutis interficiet, & Iudæos residuos ad legem suam conuertet: Christianos autem, qui iam a longo tempore legem eius atque Euangelium perdiderunt, tum propter eiusdem discessqua omnes Christiani, sicut & illi primi discipuli, saluabuntur. Cum quibus simul & omnibus creaturis, Sera
Abbreviated transcription (Latin):
impiam sectã. eiꝰq pessimi ĩuentoris
execrabilem uitã de arabico ĩ latinũ
tnsferri. ac denudatã ad nr̃oꝵ non¬
cam uenire seci ut qͣm spurca ⁊ fri¬
uola heresis ẽẽt. sciret᷑. ⁊ aliqͥs dei ser¬
uus ad eam scͥpto refallandã scõ in¬
flãmante sꝑũ incitaretur. Qͦd quia
ubiq ĩecc̃a tepefcõ feruore ñ est q̃ fa¬
ciat. expectaui .it. dui iñ fuit qͥ aꝑi¬
ret os: ⁊ zelo sc̃e xp̃ianitatis moue̾t
pennam ⁊ ganniret: ego ip̃e saltem
simagne occupatões mee ꝓmiserut.
qñq id aggredi dño adiuiuante ꝓpo¬

Expanded text:
impiam sectam, eiusque pessimi inuentoris impiam sectam, eiusque pessimi inuentoris execrabilem vitam de Arabico in Latinum transferri, ac denudatam ad nostrorū notitiam venire feci; vt quam suspecta & friuola hæresis esset, sciretur, & aliquis Dei seruus ad eam scripto refellendam sancto inflammante Spiritu incitaretur. Quod quia, bique in Ecclesia tepefacto feruore, non est qui faciat: expectaui enim diu, & non fuit, qui aperiret os, & zelo sanctæ Christianitatis moueret pennam, & ganniret ego ipse, saltem si magnæ occupationes meæ permiserint, quandoque id aggredi, Domino adiuuante, p
Abbreviated transcription (Latin):
tis ⁊̃ uocatis paucos electos ẽẽ dixit.
Uñ ego mag̃ eligens ꝯtremiscere ꝙͣ
disputare. ista breuit̾ ꝑ̃notaui at
qͥ legi̾t intelligat. ⁊ si talis ẽ qͥ contͣ
totam heresim istam scͥbere: ⁊ uelit
⁊ possit. cum quali hoste pugnat᷑us
sit agnoscat. Erit. it. fortasse adhuc.
cuiꝰ sp̃m dñs suscitabit ut ȩccłam
dei amagna qͣm inpatitur ignomini¬
aliberet. qͥa scilic cum om̃s siue anti¬
quas siue modernas hereses usq ad
nr̃a tp̃a respondendo ꝯfutauit. huic.
soli q̃ suꝑ om̃s alias tam in corꝑibus
qm ĩ animab ĩsinitam humani ge¬
ni̾s stragem dedit. nõ solum nicħ re¬
spondit. s nec qͥd tanta pestis eẽt aũ
uñ ꝓcesserit inqͥrere saltem uł ten¬
u̾i̾t studuit. Nam ħ tota cã fuit qͥ a
egopetrus scẽ cluniacensis ecc̃e humi¬
lis abbas. cũ inhyspaniis ꝑuisitatõ¬
nem locoꝵ nr̃oꝵ que ibi sunt demo¬
rarer. magno studio ⁊ ĩpensis totã

Expanded text:
ltis vocatis paucos electos esse dixit. ltis vocatis paucos electos esse dixit. Vnde ego magis eligerem contremiscere, quam disputare. Ista breuiter prænotaui, vt qui legerit, intelligat. Et si talis est, qui cōtra totam hęresim istam scribere & velit & possit, cum quali hoste pugnaturus sit, agnoscat. Erit fortaue adhuc, cuius spiritum Dominus suscitabit, vt Ecclesiam Dei a magna, quam inde patitur, ignominia, liberet. Quia scilicet cum omnes siue antiquas, siue modernas hæreses vsque ad nostra tēpora respondendo cōfutauerit, huic soli, quæ super omnes alias tam in corporibus quam in animabus infinitam humani generis, ruinā dedit, non solum nihil respondit, sed nec quid tanta pestis esset, aut vnde processerit, inquirere saltem vel tenuiter studuit. Nam & hæc tota causa fuit, qua ego Petrus sanctæ Cluniacensis Ecclesiæ minimus Abbas, cum in Hispaniis pro visitatione locorum nostrorū, quæ ibi sunt, demorarer, magno studio & impensis totam
Abbreviated transcription (Latin):
sensu euangłistar̃. Ibi .it. si boniac
studiosi ĩgenii est coniciet ꝓcerto
⁊ qͥd dyabolus tunc machinatꝰ sit
facere s non ꝑmissus. ⁊ qͥd tandem
occulto iudicio ꝑmutente. in hac so¬
la miserruna gente feci̾t relaxatus.
Nullo it modo tales fabulas quales
hic sqͥte secunt᷑ aliqͥs mortaliũ nͥ
dyabolo presencialiter cooꝑante fin
⁊ ĩsanissimis deliram̃ta. ħ p̃cipue
omĩm sathanas intendit ꝑfic̾e ne
ni geni̾s ꝯditor ⁊ redemptor eẽ cre¬
datur: ⁊ ħ est uere qͦd ꝑ porphiriũ
tunc ꝑsuader̾e uoluit. s ꝑ dei mĩam¬
mciis exsufflatus tandẽ miserrimo
hoĩe isto mahumet ⁊ut fertur a mł¬
tis arrepticio ⁊ cadente. qiͣ ĩstrum̃to
⁊ organo sibi aprissictio utus ꝓiexr
lo gcutẽ maximã ⁊ q̃ iam pene di¬
nudia pars mundi reputari ꝑot̃. se¬
cũ in et̾nã ꝑdicionẽ dem̾sit. ¶d qͣre
illi ꝑmissum sit ille solus nouit cui
nemo pot̃ dic̾e̾ curira facis ⁊ qͥ de mł¬

Expanded text:
nsensu evangelistarum. Ibi enim, si boni ac studiosi ingenii est, conjiciet pro certo et quid diabolus tunc machinatus sit facere, sed non permissus; et quid tandem, occulto judicio permittente, in hac sola miserrima gente fecerit relaxatus. Nullo enim modo tales fabulas, quales hic scriptae sequuntur, aliquis mortalium, nisi diabolo praesentialiter cooperante finget insanissima deliramenta, hic praecipue omni modo Satanas intendit perficere,ni generis esse Conditor et Redemptor credatur. Et hic est vere, quod per Porphyrium tunc persuadere voluit, simitiis exsufflatus, tandem miserrimo homine isto Machumet, & vt fertur a multis, arreptitio & cadente, quasi instrumēto & organo sibi aptissimo vsus, proh dolor! gentem maximam, & quæ iam pene dimidia pars mūdi reputari potest, secum in æternam perditionem demersit. Quod quare isti permissum sit, ille solus nouit, cui nemo potest dicere, Cur ita facis? & qui de mu
Abbreviated transcription (Latin):
dxabolicam intentõnem oplebit᷑. suni
it. dicat beatꝰ hylarius antixp̃i origi¬
nem ĩ arrio extitisse. dum qͦd ille cepir
uerũ filium dei xp̃m ẽẽ negando ⁊ c̃a¬
rito impiissimus mahumet int̾ u¬
trumq mediꝰ a dyabolo ꝓiusus ac ꝑa¬
tus eẽuidet᷑ qͥ ⁊ arrii qͦdam᷑ supplem̃¬
tum: ⁊ antixp̃i peiora dicturi apud
infideliũ mentes maximũ fieret nu¬
t̃mentũ. Nicħ qͥppe ita otrarium est¬
humani gñis ĩmico sicut fides ini car¬
nati dei. ꝑ quã p̃cipue ad pietatẽ ex¬
citauit. ⁊ sacramentis celestibus re
nos deiecisse gloriabat᷑ ad uisionem
nosq ad se misericordit̾ reuocante
it̾m redire sꝑamus. Hanc pietatis
hominũ molitur extingue̾. Hanc
ĩ inpͥncipio adhuc nascentis ecc̃e
si tunc ꝑmitteret᷑ subtilitate uer¬
sutissima:⁊ pene ħ eodem modo qͦ
postea gentẽ ⁊ infelicissimã seduc̾e
ꝑmissus ẽ. eradicare tẽptauit. Bi¬
cit. it bs̃ augustinꝰ. porphyriũ phy¬

Expanded text:
diabolicam intentionem complebitur. Cum etiam dicat beatus Hilarius, Antichristi originē in Arrio extitisse. Dicit quod ille cœpit, vnum filium Dei Christum esse negando, & crearito impiissimus Machumet inter vtrumque medius, a diabolo prouisus ac præparatus esse videtur, qui & Arrij quodammodo supplementū, & Antichristi peiora dicturi apud infidelium mentes maximum fieret nutrimentum. Nihil quippe ita contrarium humani generis inimico, sicut fides incarnati Dei: per quem præcipue ad pietatem excitamur, ex Sacramentis cælestibus rennos deiecisse gloriabatur, ad visionem nosque ad se meritum reuocante, iterum redire speramus. Hanc pietatis hominum molitur extinguere. Hanc etiam in principio adhuc nascentis Ecclesiæ, si tunc permittetur, subtilitate versutissima, & pene hoc eodem modo quo postea gentem istam infelicissimam seducere permissus est, eradicare tentauit. Dicit etiam beatus Augustinus Porphyrium Phi
Abbreviated transcription (Latin):
pulos eius gͣuiter peccasse. qͥ ei di¬
iunitatẽ a sc̾bentes. rem qm ip̃e
dese nõ dixat ꝯfinxissẽt. Que snĩa
pene eisdem u̾bis mixtis fabulis ĩ¬
uenit᷑ sepissime. Qnͣta aũt ħ dya¬
boni diceret. de qͦ si extoto maledix¬
issent nullatenꝰ iã sibi credi sciebat.
diuinitas q̃ maxĩẽ saluat hoĩes.ĩ
illo ñ cred̾et᷑ Siqͥs plenius uultĩ¬

Expanded text:
pulos eius grauiter peccasse, qui ei diuinitatem ascribentes, rem, quam ipse de se non dixerat, confinxissent. Quæ sententia pene iisdem verbis in istis fabulis inuenitur sæpissime. Quanta autem hæc diaboni diceret? de quo si ex toto male dixisset, nullatenus iam sibi credi sciebat, diuinitas, quæ maxime saluat homines, in illo non crederetur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
umma tocius
execrandus est error. quod tͥnitatẽ
in unitate deitatis negant. sicq dũ
inuna diuinitatis eentia trium ꝑ¬
pͥncipium atq finem sicq rer̃ for¬
matarũ cãm ⁊ originẽ atq t̾minũ
ñ recipiunt. deum licet ore ꝯfitentes
ip̃m penitus nescuunt. Ip̃i aũ deuii.
ip̃i uariabiles pͥncipium uarietaus

Expanded text:
umma totius exsecrandus est error, quod Trinitatem in unitate deitatis negant. Sicque dum in una divinitatis essentia trium perprincipium atque finem, sicque rerum formatarum causam et originem atque terminum non recipiunt, Deum licet ore confitentes, ipsum penitus nesciunt. Ipsi autem devii, ipsi variabiles, principium varietatis,