comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
senectutẽ. patres ob similitudi¬
nẽ cure nominauit. Mille etiã pu¬
gnatores delegit: quos anumero
milites appellauit.¶Tum cũ uxore.
ipse ⁊ popłs suus ñ haberent: in¬
uitauit ad spectacłm ludorũ ui¬
cias urbis rome nationes. atq
earũ uirgines rapint: anno ab
urbe rome condita .iiiͦi. lunc u¬
na uirginũ pulcherrima: cunc¬
toꝵ acclamatione rapientiũ ta¬
lasso duci Romuli deternit᷑. Un¬
de in nuptiarũ sollemtatib ta¬
lasso uulgo clamitant: qd̾ scił
talis nupta sit que talassũ habe¬
re mereat᷑./ Commotis itaq bellis
ꝓpt̾ raptariũ inuiriã: cetiuenses ui¬
cit. antennates. crustumios. sabi¬
uos. fidenates. bizentes. Hec om̃ia
oppida urbem cingunt. Tunc etiã
tarpera uirgo sabinoꝵ clipeis in
monte obruta ẽ: qui ab eiꝰ noĩe
tarpeiꝰ ẽ appellatꝰ. in quo postea
capitoliũ constructũ eIpepigere
tam̃ romani cũ sabinis quoꝵ fili¬
as rapuerant. amicitias: adeo ut

Expanded text:
senectutem, || patres ob similitudisenectutem, || patres ob similitudinem curae nominavit; || mille etiam pugnatores delegit, quos a numero milites appelavit. || tum cum uxores ipse et populus suus non haberent, invitavit ad spectaculum ludorum vicinas urbis Romae nationes atque earum virgines rapuit || anno ab urbe condita quarto. tunc una virginum pulcherrima cunctorum acclamatione rapientium Talasso duci Romuli decernitur; unde in nuptiarum sollemnitatibus Talasso vulgo clamitant, quod scilicet talis nupta sit, quae Talassum habere mereatur. || commotis bellis propter raptarum iniuriam Caecinenses vicit, Antemnates, Crustumios, Sabinos, Fidenates, Bizentes. haec omnia oppida urbem cingunt. tunc etiam || Tarpeia virgo Sabinorum clipeis in monte obruta est, qui ab eius nomine Tarpeius est appellatus; in quo postea Capitolium est constructum. || pepigere tamen Romani cum Sabinis, quorum filias rapuerant, amicitias adeo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Is cũ int̾ pastores laͦcinaret᷑ .xuiii.
annos natus: urbem exiguã in
palatiuo monte constituit .xͦ. kłas
oralas. olimpiadis sexte anno. cuͦt.¬
cet orisio. ccͧcc . iiiͦi: ante sex annos
quã decenitribus isrł. a sennache.¬
rib rege caldeoꝵ tͣnsferrent᷑ intra
montes medoꝵ. Condita gͦ ciuita.¬
te quã ex suo nomine romã uoca¬
uit. a qua et romanis nom̃ inditũ
qd̾ asilũ appellauit: pollicitus est
cunctis ad eum confugientib im¬
punitatẽ. Quã ob causã multitu¬
dinẽ finitimoꝵ qui aliqͣm apud
suos conciues offensam contraxerãt
ad se confugientẽ. in ciuitatẽ rece¬
pit. Latinos deniq tuscosq pasto¬
res. et transmarinos friges qui sub
enea. arcades qui sub euandro du¬
ce influxerant. ita ex uariis qͣi ele¬
mentis congregauit corpus: ut¬
unũ popłm romanũ efficẽt. Cen¬
tũ ex seniorib elegit quoꝵ ꝯsilio
om̃ia ageret: quos senatores ꝓpt̾

Expanded text:
Is cum inter pastores latrocinaretur XVIII Is cum inter pastores latrocinaretur XVIII annos natus, urbem exiguam in Palatino monte constituit X Kalendas Maias, Olympiadis sextae anno qucet Orosio, 404, ante sex annos quam decem tribus Israel a Sennacherib rege Chaldaeorum transferrentur in montes Medorum. Condita ergo civitate, quam ex nomine suo Romam vocavit, a qua et Romanis nomen inditum quod asylum appelavit, pollicitus est cunctis ad eum confugientibus inpunitatem; quam ob causam multitudinem finitimorum, qui aliquam apud suos cives offensam contraxerant, ad se confugientem in civitatem recepit. || Latini denique Tuscique pastores, etiam transmarini Phryges, qui sub Aenea, Arcades, qui sub Euandro duce, influxerant. ita ex variis quasi elementis congregavit corpus unum populumque Romanum effecit. centum ex senioribus legit, quorum consilio omnia ageret, quos senatores propter
Abbreviated transcription (Latin):
claruit. qui samo oriundus co¬
trone deguit: nouissime meta¬
pontũ adiit.ibi ꝙ sepultꝰ est.
inc consules ce. pere. ꝓ uno
rege duo. hac cau.¬
cau. sa creati:
ut si mus malus
isset. alt̾ eũ hñs
potesta¬
temsimilẽ coerce¬
ret. Et
placuit ne imperiũ
longiͦ
quã annũ haberent.
ne per
diuturnitatẽ pote¬
statis
insolentiores red̾dent᷑:
s ciui¬
les semꝑ eẽnt. qui se pꝰ
annũ
scirent eẽ priuat᷑os. fũ.¬
gͥ anno pͥmo expulsis
regi¬
b consules lucius uiniꝰbru¬
tus. qui maxime egerat u
tarquiniꝰ pelleretur. ettar.¬
quimiꝰ conlatinꝰ maritus lu.¬
cretie: s tarquinio con⁊ la¬
tino statim sublata ẽ di gni¬
tas. placuerat eiũ: ne qͥs. qm
uurbe remaneret. qui tarqui¬
mꝰ uocaretur. Ergo accepto om̃i
patͥmonio suo. ex urbe iigͣuit:
⁊ iu loco ipsius factus ẽ lucius
ualeriꝰ publicola consul. Com¬
mouit tam̃ bellũ urbi rome rex
tarquimꝰ qui fuerat expulsus
et collectis multis gentib. ut

Expanded text:
claruit, qui Samo oriundus Crotone decuit novissime Metapontum adiit ibique sepultus est. || Hinc consules coepere, pro uno rege duo hac causa creati, ut, si unus malus isset, alter eum habens potestatem similem coerceret. et placuit, ne imperium longius quam annum haberent, ne per diuturnitatem potestatis insolentiores redderentur sed civiles semper essent, qui se post annum scirent esse privatos. fuerigitur anno primo expulsis regibus consules L. Iunius Brutus, qui maxime egerat, ut Tarquinius pelleretur, et Tarquinius Conlatinus maritus Lucretiae. sed Tarquinio Conlatino statim sublata est dignitas. placuerat enim, ne quisquam in urbe remaneret, qui Tarquinius vocaretur. ergo accepto omni patrimonio suo ex urbe migravit et in loco ipsius factus est L. Valerius Publicola consul. commovit tamen bellum urbi Romae rex Tarquinius, qui fuerat expulsus et collectis multis gentibus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uodã aũ mane cũ surrexisset
ad matutimꝰ ͤ sc̃s nicetius specta¬
tis duab antiphõnis ingressus ẽ in sa¬
crariũ: ubi dum resideret. diaconus
responsoriũ psalmi canere cepit. Et ille
cõmotꝰ ait. Sileat sileat: nec canere p̃
sumat iusticie inimicus. Et dicto ci¬
tius oppilato ore siluit. Iussitq eum
uocari
ad se sc̃s: ⁊ait.
houne
ne
ingredereris
eccłiam deiͨ
et
cur au su teme¬
rario ingredi p̃sumpsisti: aut cur
uocem in canticis dñcis ausus es emit¬
tere: Stupentib aũ om̃ib qui ade¬
rant et nichil mali de diacono noue¬
rant. exclamauit demoniũ in eo: et
se torqueri a sc̃o ĩmensis cruciatib
conficebat᷑. Ip̃e enĩ p̃sũpserat in ec¬
clesiã cauere: cuiꝰ uocẽ ignorantib
popłis sc̃s agnouit. et ip̃m uerbis a¬
cerrums ñ diaconũ execrauit. lunc
impositis sc̃s diacono manib. eie¬
cto demone ꝑsonã restituit integre

Expanded text:
Quodam autem mane cum surrexisset Quodam autem mane cum surrexisset ad matutinas sanctus Nicetius, exspectatis duabus antiphonis, ingressus est in sacrarium, ubi dum resideret, diaconus responsorium psalmum canere coepit. Et ille commotus, ait: Sileat, sileat, nec praesumat canere justitiae inimicus, et dicto citius oppilato ore siluit. Jussitque eum vocari ad se Sanctus, et ait: Nonne ne ingredereris ecclesiam Dei? et cur ausu temerario ingredi praesumpsisti? aut cur vocem in canticis dominicis es ausus emittere? Stupentibus autem omnibus qui aderant, et nihil mali de diacono noverant, exclamavit daemonium in eo, et se torqueri a Sancto immensis cruciatibus confitetur. Ipse enim praesumpserat in ecclesia canere, cujus vocem ignorantibus populis Sanctus agnovit; et ipsum verbis acerrimis, non diaconum, exsecravit. Tunc impositis Sanctus diacono manibus, ejecto daemone, personam restituit integr
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓ eo. At ego cũ trepidatione consur¬
gens oscl̾atus sũ sc̃a eiꝰ genua: orans
ꝓ prb̃ro. Quo statim indulgente atq
eulogias porrigente: ait. Rogo dilec¬
tissimi fr̃s ut uerba inutilia que ig¬
naue musitant᷑. aures meas ñ uerbe¬
rent: quia non ẽ dignũ ut homines
rationabiles irrationabiliũ hominũ
uerba ꝓcacia suscipiant. Hoc tantum
uos studere. oportet: ut illi qui contͣ
eccłie utilitates quedã machinari cu¬
piunt. ur̃is ppositionib confundant᷑.
Irrationabilia enĩ ñ solũ admirari
s nec audire desidero. Obeatũ uirũ:
qui om̃i intentione uitare cupiebat.
scandalũ. Audiant hec illi qui si offen¬
si fuerint ignorare nolunt: s totã in
sua ultione conuocantes urbẽ etiã te¬
stes adhibere ñ metuunt. qui uocib
uefariis dicant. Hec ⁊ hec audiuimus
De te hunc loquentẽ. Et ita sepe fit:
ut pauꝑes xp̃i talib accusationib
miscd̃ia pͦposita oppͥmantur.

Expanded text:
re pro eo. At ego cum trepidatione consurre pro eo. At ego cum trepidatione consurgens osculatus sum sancta ejus genua, orans pro presbytero. Quo indulgente, atque eulogias porrigente, ait: Rogo, dilectissimi fratres, ut verba inutilia quae ignave mussitantur, aures meas non verberent, quia non est dignum ut homines rationabiles irrationabilium hominum procacia verba suscipiant. Hoc tantum vos studere oportet, ut illi qui contra eclesiae utilitates quaedam machinare cupiunt vestris propositionibus confundantur; inrationabilia enim non solum admirare, sed nec audire desidero'. O beatum virum, qui omni intentione vitare cupiebat scandalum! Audiant autem haec illi qui, si offensi fuerint, ignoscere nolunt, sed totam in sua ultione convocantes urbem, etiam testes adhibere non metuunt, qui vocibus nefariis dicant: 'Haec et haec audivimus de te hunc loquentem'; et ita fiet, ut pauperes Christi talibus accusationibus, misericordia postposita, obpremantur.
Abbreviated transcription (Latin):
liũ prb̃rm missũ ab eo ad armenta¬
riũ comitẽ. qui lugdunensẽ urbẽ
his dieb potestate iudiciaria gub̾¬
nabat: dixicq ad eũ. pͥontifex nr̃
cause huic que denuo impetitur.
dato iudicio terminũ fecit. Ideoq
cõmonet: ne eam iterare p̾sumas.
Qui furore succensus: respondit
prb̃ro. uade ⁊ dic ei: quia multe
sunt cause in eiꝰ conspectu ꝓposite:
que alt̾ius iudicio fimende erunt.
Regressus gͦ prbr: q̃ audierat sim¬
plicit̾ exposuit. Sc̃s uͦ uicetiꝰ cõmo¬
tus contͣ eũ ait. Uere inquã quia
eulogias de manu mea: ꝑeo qd̃ u̾
intulisti. Erat aũ tunc in conui¬
uio recũbens. Ad cuiꝰ ⁊ ego leuam
cũ adhuc diaconatꝰ fungerer of¬
ficio: ꝓpinquus accubuerã. Dixitq
inͥ secretius. Loquere prb̃ris: ut
dep̃centur
ꝓ eo.
Cumq lo¬
cutus
fuissem:
non intelli¬
gen¬
tes uolunta¬
tem
sc̃i silebant.
Quõd
ille cernens: tu inquit surge et dep̃ca¬

Expanded text:
lium presbiterum missum ab eo ad Armentalium presbiterum missum ab eo ad Armentarium comitem, qui Lugdunensim urbem his diebus potestate iudiciaria gubernabat; dixitque ad eum: 'Pontifex noster causae huic, quae denuo inpetitur, dato iudicio, terminum fecit, ideoque commonet, ne eam iterare praesumas'. Qui furore succensus, respondit presbitero: 'Vade et dic ei, quia multae sunt causae in eius conspectu positae, quae alterius iudicio finiendae erunt'. Regressus presbiter, quae audivit simpliciter exposuit. Sanctus vero Nicetius commotus contra eum, ait: 'Vere inquaeulogias de manu mea non accipiesintulisti. Erat autem convivio recumbens, ad cujus et ego laevam cum adhuc diaconatus fungerer officio propinquus accubueram, dixitque mihi secretius: Loquere presbyteris, ut deprecentur pro eo. Cumque locutus fuissem, non intelligentes voluntatem Sancti silebant. Quod ille cernens: Tu, inquit, surge et depreca
Abbreviated transcription (Latin):
uo amore diligeret᷑. uoluit rex usq
ad eiꝰ lectulũ ꝓficisci. ac uisitare in¬
firmũ. Quo ueniente. aic ep̃s. Opti¬
me nosti o rex piissime qd̾ tibi i
om̃ib necessitatib tuis fideliter
seruierim: ac quecũq iiunxisti de¬
uote impleuerĩ. Nunc p̃cor ut quia
tempus resolutionis mee adest. ne
dimittas me in hoc mundo cũ dolo¬
re disced̾e: s unã petitionẽ quam
supplico libent̾ indulge. Et ille. Pete
inquit qd uolueris: et obtinebis.¬
nepos mñs: eccłie lugdunensi sub¬
stituat᷑ ep̃s. Est enĩ ut mei testimonii
uerba ꝓferunt amator castimonie
dilectorq eccłiaꝵ: et melemosinis
ualde deuotus. Et quecũq dĩ seruũ
decent et oꝑib gerit ⁊ morib. Res¬
pondit rex. fiat uoluntas di ⁊ tua.
amator: ut si lesus aliqñ fuisset ab
aliquo: statim aut remittebat ꝓpͥe.
aut ꝑ aliũ insinuabat ueniã dep̃¬
cari. Nam uidi ego quodã tp̃r basi¬

Expanded text:
no amore dilegeretur, voluit rex usque no amore dilegeretur, voluit rex usque ad eine lectulum proficisci ac visitare infirmum. Quo veniente, ait episcopus: Optime nosti, o rex piissime, quod tibi in omnibus necessitatibus tuis fideliter servierim ac quaecumque iniunxisti devote impleverim; nunc precor, ut, quia tempus resolutionis meae adest, ne dimittas me ab hoc mundo cum dolore discedere, sed unam petitionem quam supplico libenter indulge'. Et ille: 'Pete', inquid, 'quod volueris obtenebis'nepus meus, eclesiae Lugdunensi substituatur episcopus. Est enim, ut mei testimonii verba proferunt, amator castimoniae dilectorque eclesiarum et in elymosinis valde devotus, et quaecumque Dei servis dicent et operibus gerit et moribus'. Respondit rex: 'Fiat voluntas Dei'. . amator; et si laesus fuisset ab aliquo, statim aut remittebat propriae, aut per alium insinuabat veniam deprecari. Nam vidi ego quodam tempore Basi
Abbreviated transcription (Latin):
am recolo in adolescentia mea
cũ pͥmũ litterarũ elementa
cepissẽ coguoscere. et ẽẽm qͣi ocło¬
annoꝵ. ⁊ ille indignũ me lectulo
lectionis dulcedine mnulnas suas¬
susciꝑet. ora indumenti sui articłis
arripiens ita se colobio conclude¬
bat: ut nunqͣm membra eiꝰ beata
artus mei conting̾ent. Intuemim
queso et aduertite cautelã uiridei.
Nd̾ si ab infantuli artub in quo
nulli adhuc poterant ẽẽ stumli
concupiscentie. nulla incitamenta
luxurie. ita se ne ab eiꝰ artub tan¬
geret᷑ abstinuit. qualit̾ de loco ubi
suspicio luxurie ẽẽ potuit ille refu¬
gerit. Erat enĩ ut diximꝰ castus corpo¬
re. miusdus corde. non in scurrilita¬
te uerba ꝓferens. s semꝑ que d̾i ft̃
loqñs. Etlicet om̃s homines in illo
celestis caritatis uincło diligeret:
matri tam̃ ita erat subditus. ut qͣr
unus ex famulis ei obediret.
eniq egrotante sacerdote lug¬
duuensi antistite in urbe pari¬
siaca cum achildeberto semore mag¬

Expanded text:
am recolo in adolescentia mea cum primum litterarum elementa coepissem agnoscere, et essem quasi octaaevo, et ille indignum me lectulo lectionis dulcedine ulna susciperet, ora indumenti sui articulis arripiens, ita se colobio concludebat, ut numquam artus mei beata eius membra contingerent. Intuemini, quaeso, et advertite cautelam viri Dei! Quod si ab infantuli artubus, in quo nulli adhuc esse poterant stimuli concupiscentiae, nulla incitamenta luxoriae, ita se, ne ab eius artubus tangeretur, abstenuit: qualiter de loco, ubi suspicio luxoriae esse potuit, ille refugit? Erat enim, ut diximus, castus corpore, mundus corde, non in scurilitate verba proferens, sed semper quae Dei sunt loquens. Et licet omnes homines in illo caelestis caritatis vinculo dilegeret, matri tamen ita erat subditus, ut quasi onus ex famulis obaudiret. 3. Denique aegrotante Sacerdote Lugdunensi antestite in urbe Parisiaca, cum ab Childebertho seniore mag
Abbreviated transcription (Latin):
pauli sententiã⁊ deliciis fruatur
et uiuat: nos melioꝵ exẽpla sectem᷑.
ropone tibi beatã mariã:

Expanded text:
Pauli sententiam, deliciis fruatur et uiuat: nos meliorum exempla sectemur. propone tibi beatam Maria
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ inueu̾int: ñ increpant s dissimu¬
laut qd norunt. Lũ sepiꝰ uisitant. ⁊¬
priꝰ incipientes ꝓuocant magis orare
quã cogunt. Opͥus dei statutũ ẽ. qd̾
decano redditũ a decano fertur ad
econoniũ. Qͥ ⁊ ipse ꝑ singłos meuses
patͥ om̃iũ cũ magno timore rẽddit
rationẽ. Aquo etiã cibi cũ facti fu¬
strata ñ habeo: ille ita uniu̾sa mõd̾a¬
tur. ut nemo quid postulet. nemo
dehabeat. Si uͦ quis ceꝑit egrotare
transferunt eũ ad exedrã latiorem.
⁊ tantũ senũ minist̾io confouetur.
ut nec delicias urbiũ. nec matris q̃rat
affectũ. Dũicis dieb orationi tantũ
lectionib uacant: qd̾ quidẽ ⁊ omni
tẽpore cõpletis opuscłis faciunt. Co¬
tĩdie de scͥpturis aliqͥd discit᷑. Ieui¬
niũ totiꝰ anni equale ẽ. excepta qua¬
dragesima: in qua sola concẽditur
strictiꝰ uiuere. A pentecoste cene
nuitant᷑ in prandia. quo ⁊ traditi¬

Expanded text:
rem deprehenderint, non increpant, sed dissimurem deprehenderint, non increpant, sed dissimulato, quod norunt, euprius incipientes, provocant magis orare quam cogunt. Opus diei statum est: quod Decano redditum, fertur ad Oeconomum, qui et ipse per singulos menses Patri omnium cum magno tremore reddit rationem. A quo etiam cibi, cum facti fustrata non habeo, ille ita universa moderatur, ut nemo quid postulet, nemo dehabeat. Si vero quis coeperit aegrotare, transfertur ad exedram latiorem et tanto senum ministerio confovetur, ut nec delicias urbium nec matris quaerat affectum. Dominicis diebus oratione tantum et lectionibus vacant; quod quidem et omni tempore conpletis opusculis faciunt. Cotidie de scripturis aliquid discitur. Ieiunium totius anni aequale est excepta quadragesimo, in qua sola conceditur restrictius vivere. Pentecoste cenae mutantur in prandia, quo et traditi
Abbreviated transcription (Latin):
uideas cunctos moderato suspirio.
⁊ oculis ad celũ eleuatis intͣ se dicẽ.
Qͥs dabit mͥ pennas sicut columbe
et uolabo ⁊ requiescã: Post hec con
ciliũ dissoluit᷑: ⁊ unaqueq decu¬
ria cũ suo parente ꝑgit ad mensas.
quib ꝑ singulas ebdomãdas iucis¬
sim ministrant. Nullus in cibo stre¬
pitus: nullus comedens loquit᷑. Ui¬
senes accipiunt.quib ut paruilis
sepe fit prandiũ. ut alioꝵ fessa susten¬
tetur etas: aliorũ ñ frangat᷑ incipiens.
De hinc consurgunt parit᷑. ⁊ ymuo
dicto ad p̃sepia redeunt. Ibiusq
Ad uesꝑam cũ suis unusquisq loqui
t ᷑ ⁊dicit. uidisti illũ ⁊ illũ quanta
deratꝰ incessus: Si infirmũ uiđint
consolant᷑. si in dei amore feruentẽ
cohortant᷑ ad studiũ. Et quia nocte
extra or̃onẽ publicã in suo cubiculo
unusquisq uigilat. circũeunt cellu¬
las singłoꝵ:⁊ aure apposita quid faci¬
aut diligent̾ explorant. Quẽ cardio¬

Expanded text:
uideas cunctos moderato suspirio uideas cunctos moderato suspirio et oculis ad caelum leuatis intra se dicere: quis dabit mihi pinnas sicut columbae, et uolabo cilium solvitur, et unaquaeque decuria cum suo parente pergit ad mensas, 120 quibus per singulas hebdomadas vicissim ministrant. Nullus in cibo strepitus est; nemo comedens loquitur. Visenes accipiunt, quibus cum parvulis saepe fit prandium, ut aliorum fessa sustentetur aetas, aliorum non frangatur indehinc consurgunt pariter et hymno dicto ad praesepia redeunt. ibi usque ad uesperam cum suis unusquisque loquitur et dicit: \'uidistis illum et illum, quanta deratus incessus? \' si inSrmum uiderint, consolantur; si in dei amore feruentem, cohortantur ad studium. et quia nocte extra orationes publicas in suo cubili unusquisque uigilat, circumeunt cellulas singulorum et aure adposita, quid faciant, diligenter explorant. quem tardio
Abbreviated transcription (Latin):
ext̃minatis. ueniamꝰ ad eos qui plu¬
res incõmune habitant. id ẽ quos
uocari cenobium diximꝰ. Prima a¬
pud eos federatio ẽ obẽdire maiorib:
⁊ quicquid dixeruit facere. Diusi
suut ꝑ decurias atq centurias: ita
ut nouem hominib rinus decimus
p̃sit : et rursus decẽ p̃positos sub se
centesimꝰ habeat. Manent separati se
iunctis cellulis. usq ad horã uonã in¬
liũ. exceptis his quos decauos diri¬
mꝰ. ut si forte cogitationib quĩ flu¬
ctuat. illoꝵ consolet᷑ alloquiis. Post
horã nonã in cõmune conueniunt.
psalii resouant. scͥpture ex more
recitant᷑. et cõpletis or̃onib cunctisq
residentib: mediꝰ quẽ patrẽ uocant
incipit disputare. Quo loquente
tantũ silentiũ fit. ut uemo ad aliũ
respicere. nemo audeat excreare. di¬
cens laus in fletũ ẽ audientiũ. Taci¬
te uoluunt᷑ ꝑora lacrime: ⁊ ne in sin¬
gultus quidẽ crũpit dolor. Cum uͦ

Expanded text:
exterminatis ueniamus ad eos, qui pluexterminatis ueniamus ad eos, qui plures in commune habitant, id est, quos uocari coenobium diximus. prima apud eos confoederatio est oboedire maioribus et, quidquid iusserint, facere. diuisi sunt per decurias atque centurias, ita ut nouem hominibus decimus praesit et rursus decem praepositos sub se centesimus habeat. manent separati, sed iunctis cellulis. usque ad horam nonam qulium exceptis his, quos \' decanos diximus, ut, si cogitationibus forte quis fluctuat, illius consoletur alloquiis. post horam nonam in commune concurritur, psalmi resonant, scripturae ex more recitantur et conpletis orationibus cunctisque residentibus medius, quem patrem uocant, incipit disputare. quo loquente tantum silentium fit, ut nemo ad alium respicere, nemo audeat excreare. dicentis laus in fletu est audientum. tacite uoluuntur per ora lacrimae et ne in singultus quidem erumpit dolor. cum uer
Abbreviated transcription (Latin):
fecimꝰ mentionẽ. ⁊ te scio libent᷑
audire que sc̃a sunt: aurẽ paulisper
accõmoda. Tria sunt iegypto gen̾a
ches gentili liungna uocant: nos in
cõmune uuentes possumꝰ appellare.
Anachoritas qui soli habitant ꝑ
deserta: et ab eo qd ꝓcul ab om̃ib re¬
cesserunt nuncupant᷑. Terciũ gen̾ꝰ
neglectũ: et qd̾ in nr̃a ꝓuincia
aut solũ ẽ aut pͥmũ. hu bini uel
terni nec multo plures fimul habi¬
tant: suo arbitratu ac ditione ui
partes conferunt. ut habeant
alimenta cõmunia. Habitant
aũ qͣmplurimi. inurbib et castel¬
lis: ⁊ qͣi ars sit scã non uita: quicqͥd
uendid̾int maioris ẽ p̃cii. Int̾ hos
sepe uirgia sunt: quia suo uiuen¬
tes cibo non patiuut᷑ se alicui ẽẽ
subiectos. Reuera solent certare
ieiuniis ⁊ rem secreti uictorie fa¬
ciunt. apud hos affectata st̃ om̃ia
laxe manice. calige follicantes ue¬
stis grossior. crebra suspiria. iusi¬
ad uomitũ. His gͥ qͣi quib dã pestib

Expanded text:
fecimus mentionem et te scio libenter audire, quae sancta sunt, aurem paulisper adcommoda. tria sunt in Aegypto genera hes gentili lingua uocant, nos \'in commune uiuentes\' possumus appellare; anachoretae, qui soli habitant per deserta et ab eo, quod procul ab hominibus recesserint, nuncupantur; tertium genus neglectum. et quod in nostra prouincia aut solum ant primum est. hi bini uel terni nec multo plures simul habitant suo arbitratu ac dicione uiut, in medium partes conferunt, ut habeant alimenta communia. habitant autem quam plurimum in urbibus et castellis, et, quasi ars sit sancta, non uita, quidquid uendiderint, maioris est pretii. inter hos saepe sunt iurgia, quia suo uiuentes cibo non patiuntur se alicui esse subiectos. re uera solent certare ieiuniis et rem secreti uictoriae faciunt. apud hos afIectata sunt omnia: laxae manicae, caligae follicantes, uestis grossior, crebra suspiria, uisiad uomitum. His igitur quasi quibusdam pestibus
Abbreviated transcription (Latin):
rant. a quib discedere nolebat. Diem
ex die hecliu ducere. conferri. conporta¬
ri. adẽe dicere. Ubi se duitius duci in¬
tellexit. ⁊ diem instare. quo die frum̃¬
tum militib metiri oporteret. cõuoca¬
tis eoꝵ pͥncipib. quoꝵ magnã copiam
in castris habebat. In his diuiciaco et
lisco qui sũmo magistratui p̾erãt. qͣm
uergobretum appellant hedui. qͥ crea¬
tur annuus. ꝙ uite netisq in suosha¬
Quod̃ ̃eꝙ enti. nec ex agris sumis poᷤᷤ¬
set tam necessario tempore. tam ꝓpin¬
quis hostib ab his non subleuetur. pre¬
sertim. cũ magna exꝑte eoꝵ p̾cib adduc¬
tus bellum susceꝑit. multo etiam gra¬
uuis qd̃ sit destitutꝰ q̃rit᷑. Tunc demum
liscus or̃one cesaris adductꝰ. qd̃ antea ta¬
apd̃ plebem płimũ ualeat. qui pͥmũ plꝰ
possent qm̃ ip̃i magistratus. Nos sedicio¬

Expanded text:
rant, a quibus discedere nolebat. Diem rant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos haquod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea taapud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint q
Abbreviated transcription (Latin):
pͥlium cõmittunt. Et pauci de nr̃is cad̾t.
Q plio sublati heluetii. qd̃ qͥngentis eqͥ¬
tib tantam multitudiẽm equitũ ꝓpu¬
lerint: auclacius subsistere. Nontiũ qmͣ
⁊ nouissimo agmine p̾lio nr̃os lacessere
ceꝑunt. Cesar suos ap̾lio continebat.
ac satis habebat inp̾sencia hostem rapi¬
nis pabulatõnib populatõnib ꝙ ꝓhibe.
Ita dies cixit̾ qͥndecim iter fecerunt. uti
inter nouissimũ hostium agnien ⁊ nr̃m
primum: non ampliꝰ quinis aut senis
milib passuum int̾eẽt. Int̾im cotidie ce¬
sar heduos frum̃tũ quod essent pu¬
blice polliciti. flagitare. Nam ꝓpter
frigora quod gallia septemtrionibus.
ut ante dictum est. posita est. nõmodo fru¬
menta inagris mat᷑a nõ erant: s nec
pabuli quidem satis magna copia suppe¬
tebat. Eo autem frum̃to quod flumine
amre nauib subuex̾at. ꝓpt̾ea uti minꝰ
pot̾at. qd iter ab arare ħeluetii auerte¬

Expanded text:
proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averte
Abbreviated transcription (Latin):
um. quod eo inuito iter ꝑ ꝓuinciam ꝑ
uim temptassent. quod hecluos quod am¬
barros quod allobroges uexassent memo¬
ria depon̾e posse. quod sua uictoria glo
pune iniurias tulisse admirarent᷑. eod̾
ꝑtinere. Consuesse enim deos inmortaleᷤ
quo grauiꝰ homines ex cõmutacione rerũ
doleant. quos ꝓ scełe eoꝵ ul scisci uelint:
hĩ secundiores int̾dum res. ⁊ diut᷑niorẽ
impunitatem concedere. Cum ea ita sint:
tam̃ si obsides ab his sibi dentur. uti ea q̃
polliceantur fact᷑os intelligat. ꝙ si hedu¬
is de iniurus quas ĩp̃is socusꝙ eoꝵ intule¬
sponso dato dicessit. Posto die castra ex
es locs mouent. Idem facit cesar. eqͥta¬
tumq omnẽ. ad nun̾um qͣtuor milium
quẽ ex om̃i ꝓuincia ⁊ heduis atꝙ eoꝵ
socũs coactum habebat: premittit. qͥ
uideant quas in ꝑtes hostes it̾ facere
debeant. Qͥ cupidiꝰ nouissimũ agmen
insecuti alieno loco. cũ equitu heluetioꝵ.

Expanded text:
um, quod eo invito iter per provinciam per um, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulesponso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. Cuiꝰ legacionis diuico pͥnceps fu¬
it. qui bello cassiano dux heluenoꝵ fu¬
ernt. Is: ita cũ ces are egit. Legati ab hel
uetiis faceret. in eam ꝑtem ituros ate
dbi fut᷑os heluetios ubi eos cesar constitu
raret: reminisc̾et᷑ ⁊ ueteris incõmodi.¬
pͥ. R. q pristine uirtiis heluetiorũ.
Cum his qui flum̃ talissent suis auxil¬
um ferre non possent. Neobeam rem ai
sue magnoꝑe uirtuti tribueret: aut ip¬
sos despiceret. Se ita ã pr̃ib maioribusꝙ
suis didicisse. ut magis uirtute qmͣ dolo ꝯ
tend̾ent aut insidiis nit̾ent᷑. Qͣre ne com¬
mitteret. ut is locus ubi constituissent ex
nom̃ caperet. aut memoriam proderet.
His cesar ita respondit. eosibi minꝰ dubi¬
tacionis clari. quod eas res qͣs legati hel¬
uetii cõmemorassent menoria teneret.
deceptum. qd̾ neꝙ ꝯmissum a se intlłige¬
ret. quare tim̾et: neq sine causa timend̾
putaret. Quod si uet̾s contumelie obli¬

Expanded text:
tunt; cuius legationis Divico princeps futunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem vetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituiraret, reminisceretur et veteris incommodi et pristinae virtutis Helvetiorum. cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis virtute contenderent quam dolo aut insidiis niterentur. Quare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae obli
Abbreviated transcription (Latin):
sese fuge manclucarunt: atq in proxi¬
mas siluas ab diderunt. Is pagus appel¬
labatur tigurinus. Nam omnis ciuitas
heluetioꝵ in quatuor pagos diuisa est.
Hic pagus unꝰ cum domo exisset. patrũ
nr̃oꝵ memoria. Lucium cassum consu¬
lem interfecerat. ⁊ eiꝰ ex̾citum sub iugũ
miserat. Ita siue casu siue consilio d̾oꝵ
inmortalum. que pars ciuitatis helue¬
ci̾e insignem calamitatem. p̃. R̃. intu¬
lerat. ea pͥnceps penas ꝑsoluit. Qua
in re cesar non solum publicas. set etiã
pͥuatas iniurias ultus est. quod eiꝰ .I. pi¬
sonis auum .L. pisonem legatũ tigͣins
eod̾ p̾lio quo cassium int̾fecerant. hoc
.p̃lio fcõ. reliquas copias heluetioꝵ ut ꝯ¬
sequi posset. pontem in arare faciend̾
curat. atꝙ ita ex̾citum traducit. Helue¬
cii repentino eiꝰ aduentu commoti. cũ
id quod ip̃i dieb .xx. egerrime uronfece¬
rant. ut flumen tͣħsirent. illum uno die
fecisse intellig̾ent: legatos ad eum mit¬

Expanded text:
sese fugae mandarunt atque in proxisese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mit
Abbreviated transcription (Latin):
depopłatis agris. ñ facile ab oppidis uĩ
hostium ꝓhibere. Item allobroges qui
trans rhodanũ uicos possessionesꝙ habe¬
bant. fuga se ad cesarem recipiunt. et
demonstrant sibi pret̾ agri solũ nichil
eẽ reliqui. Qͥb reb adductꝰ cesar. ñ ex¬
pectandum sibi statuit. dũ om̃ib for¬
tunis socioꝵ consũptis. in santones hel¬
uetii ꝑueniunt. Flumen est arar. quod
ꝑfines heduoꝵ ⁊ sequanoꝵ iurodanũ in¬
eluit : incredibili lenitate. Ita ut oculis
inutͣm ꝑtem fluat iudicari non possit.
Id heluetii ratib ac lintrib iunctis tͣnsibãt.
Ubi ꝑ exploratores cesar cercior factus tres
um ptis opiaꝵ heluetios s flumen ta¬
duxille. qrtam fere partem citra flum̃
ararim reliqͣm ẽẽ ÷ de t̾cia uigilia cum le¬
gionib trib e castris ꝓfectiis ad eam ꝑ¬
tem ꝑuenit que nondũ flumen tnͣsie¬
rat. Eos impeditos ⁊ inopinantes aggs¬
sus. magnam ꝑtem eoꝵ. concidit. Reliqͥ

Expanded text:
depopulatis agris non facile ab oppidis vim depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui
Abbreviated transcription (Latin):
giones conscribit. Et tres q̃ cirea aqͥlei¬
am hiemabant ex hib̃nis eclueit: ꝙ qua
ꝓximũ iter in ult̾iorem gallam ꝑ al¬
pes erat: cũ his qͥnq legionib ire
contendit. Ibi ceuirones ꝯ graioce¬
h & caturiges. locis superiorib occu¬
patis. itinere ex̾citum ꝓhibere conã¬
tur. Compłib huis plus pulsis. ab o
tum cducit. Hii sunt extra ꝓuinciam
trans rhodanũ pͥmi. Heluetii iam per
angustias ⁊ fines sequanoꝵ suas copi¬
as tradur̾ant. ⁊ in heduoꝵ fines ꝑue¬
nerant. eoꝵ ꝙ agros populanant᷑. He¬
dus cũ se suaq ab his defendere nõ pos¬
sent: legatos ad cesarem mittunt ro¬
gatum auxiliun. Ita se om̃i tp̃r de po¬
pulo romano meritas ẽẽ. ut pene inꝯ
spectu ex̾citꝰ ur̃i agri uastari. lib̾i eoꝵ
inseruitutem abduci. oppida expugna¬
ri ñ debuerint. Eodem tẽpore hediu
ambarri necessarii ⁊ consanguinei he¬
duoꝵ. cesarem cerciorem faqunt. se se

Expanded text:
giones conscribit et tres, quae circum Aquileigiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Octum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese
Abbreviated transcription (Latin):
norr grã ꝙ largitõne apd̃ sequanos
płimũ pot̾at. ꝙ heluetiis erat amicus:
quod ex ea ciuitate orgetorigis filiã in
matͥmonium dux̾at. ⁊ cupiditate reg¬
ni adductus nouis reb stuclebat. ⁊ quam
pħmas ciuitates suo bñfitio hr̃e obstric¬
tas uolebat. Itaꝙ rem suscipit. ⁊ a seqͣ¬
nis imperrat. ut ꝑ fines suos heluenos
sre patiantur. obsidesꝙ uti inter se dẽt
ꝑfecit. Sequani. ne itinere heluetios pro¬
hibeant. heluetii. ut sine maleficio et
insuria tnseant. Cesari renunciatur
heluetiis ẽe̾ in animo. ꝑ agrum seqͣnoꝵ
ꝙ heduoꝵ iter insantonũ fines facere.
qui nõ longe a tolosatium finib abst̾:
q̃ ciuitas est inꝓuincia. Id si fieret:
romani mimicos. locis patentib maxi¬
meꝙ frum̃tariis. finitrimos hr̃et. Ob
eas causas. e munitõni qm fecerat. Ht̃.
labienum legatũ p̾fecit. Ip̃e. in italiam
magnis itin̾ib contendit. Duasq ibi le¬

Expanded text:
norix gratia et largitione apud Sequanos norix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi le
Abbreviated transcription (Latin):
uerterent᷑. Int̾ea ea legione qm secũ
habebat. militib ꝙ qui ex ꝓuincia cõue¬
uerant. ã lacu lemanno qui influmen
rhodanũ influit ad monteni iuram qͥ
fines sequanoꝵ ab heluetũs diuidit.
nlia passuũ decem nouem. murum in
altitudinem pedum sedecim. fossamq
ꝑducit. Eo oꝑe ꝑfecto. p̾sicha disponit.
castella cõmunit: quo facihꝰ si se mus¬
to tͣnsire conarentur. ꝓhibere posset.
Ubi ea dies qm constituerant cũ lega¬
tis uenit: ꝙ legati ad eum reuerterũt:
cere conentur: ꝓ hibiturum ostendit.
Heluerii ea spe deiecti. nauibꝰ iunctis.
ratibꝙ qmpłmis factis. alii uadis rho¬
cdani qua minima altitudo fluminis
erat. noñqmͣ int̾dui. sepus noctu si ꝑ¬
runtꝑe possent conati. oꝑis munitõe
ꝙ militum concitrsu ꝙ telis repulsi: hoc
conatu destiterunt. Relinquebatur
una ꝑ sequanos uia. qua sequanis in
dumnorigem heduũ mittunt. ut eo
dep̾catore. a sequanis impetrarent. Dũ¬

Expanded text:
verterentur. Interea ea legione quam secum verterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, cere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invDumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dum
Abbreviated transcription (Latin):
iuncie toti qmmarimum potest militũ
numerum imꝑat. Erat omniꝰo ingal¬
lia ult̾iore legio una. Pontem qui erat
ad genuam uibet resc̃indi. Nbi de eiꝰ
aduentu heluetii cerciores facti sunt:
legatos ad eum mittunt nobilissimos ci¬
uitatis. Cuiꝰ legacionis Nãmeyus. & ue¬
rucloteyus. pͥncipum locum᷑ tenebant.
qui dr̃ent sibi eẽ in animo. sme ullo ma¬
leficio. iter ꝑprouinciam facere. ꝓpt̾ea
qd aluid iter habeb̾ant nullum. rogare.
ut eius uoluntate id sibi facere liceat.
Cesar. quod memoria tenebat. Lu. cassi¬
um consulem occisum. excitumq eius ab
heluetiis pulsum. ꝙ sub iugum missũ:
concedendum non putabat. Neq homi¬
nes inimico animo data facultate ꝑpro¬
uinciam itineris faciundi. temꝑaturos
ab insuria & maleficio existimabant. Cam̃
ut spacium int̾cedere posset. dum mil¬
tes quos imꝑau̾at conuenirent: legatis
respondit diem se ad deliberandũ sump¬
turum. siquid uellent. ad inꝰ apͥł. re¬

Expanded text:
Provinciae toti quam maximum potest militum Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. re
Abbreviated transcription (Latin):
ciscunt. ERant oĩo itin̾a duo. quibus
itin̾b domo exire possent. Unum ꝑ
sequanos angꝰtum & difficile int̾ mon¬
tẽ yuram. ⁊ flum̃ rhodanũ. uix qua
singul carri duc̾ent᷑. Monꝰ aũ altissi¬
mus inpendebat. ut facile ꝑpauci ꝓhi¬
bere possent. Alterum ꝑ ꝓuinciam no¬
stram multo facilius atq expedicius
ꝓpt̾ea qd̾ int̾ fines heluetioꝵ ⁊ allobro¬
gum. qui nuꝑ pacti erant rhodanus
flumen. idq non nlłis locis uado tͣnsi¬
tur. Exiremũ oppidum allobrogum
est. ꝓximũq heluetioꝵ finib ghenua.
ex eo oppido pons ad heluetios ꝑtinet.
Allobrogib sese uel ꝑsu asuros qd t̃idũ
uel uico arcturos ut ꝑ suos surs iosie
pat̾entur. Om̃ib ꝑeb ad ꝓfectõnem
comꝑatis: diem dicunt. Qua die õs¬
rat. ad .u. Rł. apuł. L. pisone auloga¬
conari: mat̾at ab urbe ꝓficisci. qmmax¬
imis potest itinerib ingalliam ulterio¬
rem contendit. et ad geniam ꝑuenit.

Expanded text:
ciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus ciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum vel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die rat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gaconari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
titudĩemq hominũ ex agris magistra¬
tus cogerent: orgetorix mortuus est. Ne¬
ꝙ abest suspicio ut heluetii arbitrant᷑.
quin ip̃e sibi mortem consciuerit. Post
eiꝰ mortem nichilominꝰ heluetii id qd̾ cõ¬
stituerant facere conantur. ut efinib
suis exeant. Ubi iam se ad eam rem pa¬
ratos esse arbitrati sunt. oppida sua
omĩa nimĩo adduodecim. uicos adqua¬
dringentos. reliqua pͥuata edificia ĩ¬
cendunt. Frumentum om̃e pret̾qucꝰ
quod secum portat᷑i erant: conbirrũt.
ut domum redicionis spe sublata pa¬
raciores ad omĩa ꝑicła subeunda essent.
Trium mensium molita cibaria. sibi
queniq domo ifferre iubet. ꝑsuadent
rauracis & tulingis ꝙ latocibis finitti¬
mis uti eodem usi consilio. oppidis suis
uicisꝙ exustis una cum his ꝓficis cantue.
Boiosꝙ qui tnͣfrenũ incolu̾erant. ꝙ in
agrum noricũ tͣnsierant. Noraiamꝙ op¬
pugnarant. receptos adse socios sibi as¬

Expanded text:
ltitudinemque hominum ex agris magistraltitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi ads
Abbreviated transcription (Latin):
suam in mr̃imonium dat. ꝑfacile factũ
esse illis probat conata ꝑficere. ꝓpt̾ea qd
ip̃e sue ciuitatis imꝑium obtenturus
esset ÷ non ẽẽ dubium quin tocius gal¬
Ie plurimũ heluetiĩ possent. se siuis co¬
piis suoq ex̾citu illis regna conciliat᷑um
confirmat. Hac or̃one adducti. inter se
fidem ⁊ usuirandũ dant. Et regno
occupato ꝑtres potentissimos ac firmiᷤᷤ¬
simos ppłos. tocius gallie sese potiri
posse sꝑant. Ea res est heluitiis ꝑ indi¬
ciumi enunciata. Morib suis orgetorigẽ
ex uinculis causam dicere coegerũt. Dap¬
natum penam sequi oportebat. ut igni
cremaretur. Die constititta. causa edi¬
cionis orgetorix ad iudicium omnẽ suam
famiham. ad hominũ milia decẽ undicy
corgit. Et om̃s clientes oberatosꝙ suos.
quoꝵ magnum numerũ habebat. eodem
conduxit. ꝑeos. ne causam dr̃et se eri¬
puit. Cũ auitas ob eam rem incitata
armis us suum exequi conaretur. mł¬

Expanded text:
suam in matrimonium dat. Perfacile factu suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur mu
Abbreviated transcription (Latin):
reb adducti. ꝙ auctoritate orgetori¬
gis ꝑmoti. constituerunt ea que ad
ꝓfiscͣ̾tdum ꝑtinerent comꝑare. iu¬
m̃toꝵ ꝙ carroꝵ qͣmmaximũ nume¬
rum̃ cormere: sem̃tes qmmaximaᷤᷤ
facere : ut mitinere copia frum̃ti
suppeteret: cum ꝓximis eiuitatib
pacem ꝙ amiciciam confirmare. Ad
eas res conficiendas biennium sibe
satis esse duxerunt. ¶tercium amũ
ꝓfectõnem lege confirmant. Ad eaᷤ
ris conficiendas orgetorx delegitiia.
Is sibi legacionem ad ciuitates suscepit.
Ineo itinere ꝑsuadet castico cataman¬
ta leodis filio sequano. cuiꝰ pater regñ
in sequanis multos annos obtinuerat.¬
& asenatu popłi romani amicꝰ appella¬
tus erat. ut regnũ in eiuitate sua occu¬
paret: quod pater ante habuerat. Itẽc
dumnorigi heduo fratri diuitiaci qui
eo temꝑe pͥncipatum inciuitate obti¬
nebat ac maxime plebi acceptus erat.
ut idem conaretur ꝑ suadet. eiꝙ filiã

Expanded text:
rebus adducti et auctoritate Orgetorirebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam