comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
du an oupropor isti tem poredia quoptines enteftanos. ses pror¬
cer illa sempiterna tubisemper hodiernuseser ddos ln aui
dñs ꝑtemagnam fidutiam eosipsos alloqui filios et sraetres nros. quos
noui quanti nobcum dilectione parturias. Donec ineis a posto¬
ucidisciplina formetur. Oseruidĩ mlites xp̃i. Ita nedissimllatis
callidissimi hostisinsidias : quibona famam urtm. tambonum
xpiodorem: Nediant animaebonȩ. postodorem unguentariũ
tuorumcurremus esiclaqueos cius euadantomnimodo cupienꝰ¬
tes obscurereputoribus s uis tamultos iỹ poeritas sub habrtuma¬
nachosusq qia quedis ꝑ sitet. Eirtum cuntes ꝓuutia si ius qr a missos. nusqũ
fixsos i nus qua stantes nus quã sedentes: Alidmembite martruã si
tamen mar tirũ uenditant : Alifimbrias et philaceria suamas¬
nificanti ali parentes uł consanguineossuos in illa uł inilla regi¬
one se audisseuiuere. & ad eos ꝑ gerementiuntur : ecom̃s pecuni

Expanded text:
quia non propter ista temporalia, quo pertinet crastinus, sed propter illa sempiterna, ubi semper hodiernus est, nos illi prdominus per te magnam fiduciam — eos ipsos adloqui filios et fratres nostros, quos noui quanta nobiscum dilectione parturias, donec in eis apostolica disciplina formetur. o serui dei, milites Christi, itane dissimulatis callidissimi hostis insidias, qui bonam famam uestram, tam bonum Christi odorem, ne dicant animae bonae: post odorem ungentorum tuorum curremus, et sic laqueos eius euadant, omni modo cupientes obscurare putoribus suis, tam multos hypocritas sub habitu monachorum usquequaque dispersit, circumeuntes prouincias, nusquam missos, nusquam fixos, nusquam stantes, nusquam sedentes. alii membra martyrum, si tamen martyrum, uenditant; alii fimbrias et phylacteria sua magnificant; alii parentes uel consanguineos suos in illa uel in illa regione se audisse uiuere et ad eos pergere mentiuntur. et omnes petunt,
Abbreviated transcription (Latin):
remedicentur.: Vereuolatilia celi: sed ꝑsuꝑbiam seinaltũ
ex tollendo: et fenumꝰgrĩ sed car naliter sentiendo: Conagit enũ
eis quod inuidius iumioribus indisciplinatis cauendũ ideraapes¬
toluis diuitds umulenim etotiosac ssediscureti nonsolur
coudos enmialisuris dolemus eplangimus quea duer su saũ
cosom ineuaus epis tolis isuelegimus. otioss e tueo rrospos nu¬

Expanded text:
re meditentur: uere uolatilia caeli, sed per superbiam se in altum re meditentur: uere uolatilia caeli, sed per superbiam se in altum extollendo, et fenum agri, sed carnaliter sentiendo. Contigit enim eis, quod in uiduis iunioribus indisciplinatis cauendum idem apostolus dicit: simul enim et otiosi esse discunt; non solum etiam in malis viris dolemus et plangimus, qui adversus eum ipsum, in cujus Epistolis ista legimus, otiosi et verbosi, qu
Abbreviated transcription (Latin):
cati: Quid sinon admictantur : grix uedelictum est: Mul¬
tienĩ exeonumero uere magni : etimitandi extiterunt: Nam
ꝓpterea et infirma mundi elegit. ut confunde retsapientes.¬
& ignobilia mundi etea quȩ non sunt tãquã sint. utea que sunt
cuacuentur. ut ñ glorietur omnis caro coram do:
Haecitaq pia eescã bogitatio facit: utetiam tales admit¬
Itantur quinullum ad feraent mutatȩ inm elius uitaedo¬
cumentum : Neq enĩ apparetutrum exproposito seruitu¬
tis dĩ uenerint : anuitam inopem & laboriosam fugiemes
uacui pasciatq uestiri uoluerint. & insuꝑ ethonorari ab
eis aquibus com tempni conterique consueuerent: Tales
ergo qasi quominus operentur: de in firmitate corporis
excussare non possunt : Praeteritae quippeuitae consuetu¬
dine coniuncuntur. umbr culo malȩdis ciplinȩ secmtegunł :
utex maleintellecto euangelio precepta apostolica ꝑuerte¬

Expanded text:
cati: qui si non admittantur, graue delictum est; mulcati: qui si non admittantur, graue delictum est; multi enim ex eo numero uere magni et imitandi extiterunt. nam propterea et infirma mundi elegit deus, ut confunderet fortet ignobilia mundi et ea quae non sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacuentur, ut non glorietur omnis caro coram deo. haec itaque pia et sancta cogitatio facit, ut etiam tales admittantur, qui nullum adferant mutatae in melius uitae documentum. neque enim adparet utrum ex proposito seruitutis dei uenerint, an uitam inopem et laboriosam fugientes uacui pasci atque uestiri uoluerint et insuper honorari ab eis, a quibus contemni conterique consueuerant. tales ergo quoniam se, quo minus operentur, de infirmitate corporis excusare non possunt praeteritae quippe uitae consuetudine conuincuntur — umbraculo malae disciplinae se contegunt, ut ex male intellecto euangelio praecepta apostolica peruerte
Abbreviated transcription (Latin):
tas et ferenda: Solentem̃ tales non melius sicut maltiputan.
sed quod estuerum languidius educati. Laboremoperum cor¬
porelium sustinere nom posse : Iales fortasse multierant
in hiero solima : Nam ecseriptumest : Quod predi a suauendi¬
derinca p̃cia eorum antepedes apłorum posuerint. utdistri¬
bueretur unicuiq sicut opuserirt: Quia propeinuentis unt
bantur : secundum illud qđ dictum est. Exsion ꝓdiedex
et uerbumdñi exhierus alem : Debitores corũdixitapłs ex
gentibus xp̃ianos Debitores inquit corũ sunt: Ad diditqua¬
re: Sicni spiricalibus corũinquit cõmunicauerunt gentes: de¬
bent & in carnalibus minis cirre eis. Nunc autẽueniunt
plerumq: adhanc professionem seruitutis dĩ & ex conditio¬
ne seruili: uł etiam liberti : uł ꝓpt hoc adhomines liberati. si¬
ueliberaendi : & exuitarusticana & exopificum exercitatio¬
ne et plebeio labore : tantoutiq̃ felicius quantofortius edu¬

Expanded text:
tas et ferenda. solent enim tales non melius, sicut multi putant, tas et ferenda. solent enim tales non melius, sicut multi putant, sed, quod est uerum, languidius educati laborem operum corporalium sustinere non posse. tales fortasse multi erant in Hierosolyma. nam et scriptum est, quod praedia sua uendiderint et pretia eorum ante pedes apostolorum posuerint, ut distribueretur unicuique, sicut opus erat. quia prope inuenti sunt et bantur, secundum illud, quod dictum est: ei Sion prodiet lex et uerbum domini ex Hierusalem, debitores eorum dixit apostolus ex gentibus christianos. debitores, inquit, eorum sunt, addidit quare; si enim spiritalibus eorum, inquit, communicauerunt gentes, debent et in carnalibus ministrare eis. Nunc autem ueniunt plerumque ad hanc professionem seruitutis dei et ex condicione seruili, uel etiam liberti uel propter hoc a dominis liberati sine liberandi et ex uita rusticana et ex opificum exercitatione et plebeio labore, tanto utique felicius quanto fortius edu
Abbreviated transcription (Latin):
tate: Hanc questionem breuiter soluerem sidicerem : quia et
iustedicerem credendum eẽ apło : Ipseenimsciebat cur in ȩcde¬
siis gentium nonopor ter&portariue nale euangelium non
culpans quo a płos suos sed dis tinguens minis terium suum
uangelit andi prouintias: ut paulus etharnabas ad gentes ireni
illi auat incircumcisionem: Hoctamenꝰ eum p̃ cepisse : his quinon
h abebant euusy nodi potes tatem: Ea quȩ i ammalta dicta sunc
manifestant: Istiautem fr̃s̃ nrĩ temere sibi arrogant quantũ
existimo: qđ eius modi habeant potes tatem: Dienim euango¬
listaesunt : faccor habent: Siministrialtaris dispensito¬
res sacrimentorum: benesibsistam non arrogant. sed pla¬
neuindicant potestatem: Sis altim habebant aliquid in hoc
scto quo facile sincopifico sustentarent istã uitã. quod conuer¬
si a dd m̃ indigentibus disꝑticisunt : & credendaẽ corumin firmi¬

Expanded text:
tate. Hanc quaestionem breuiter soluerem, si dicerem, quia et tate. Hanc quaestionem breuiter soluerem, si dicerem, quia et iuste dicerem credendum esse apostolo. ipse enim sciebat, cur in ecclesiis gentium non oporteret portari uenale euangelium, non culpans coapostolos suos, sed distinguens ministerium suum, ancto euangelizandi prouincias, ut Paulus et Barnabas ad gentes irent, illi autem in circumcisionem. hoc tamen eum praecepisse his, qui non habebant eius modi potestatem, ea quae iam multa dicta sunt manifestant. Isti autem fratres nostri temere sibi adrogant, quantum existimo, quod eius modi habeant potestatem. si enim euangelistae sunt, fateor, habent; si ministri altaris, dispensatores sacramentorum, bene sibi istam non adrogant, sed plane uindicant potestatem. Si saltem habebant aliquid in hoc saeculo, quo facile sine opificio sustentarent istam uitam, quod conuersi ad deum indigentibus dispertiti sunt, et credenda est eorum infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
et credit : nonquia sicuacat: sed quia siceratlugendus est: Hic
exoritur alterr questio : s fortas seenĩdicat: Quidergoce¬
teriapli et fra tres dni etcephas quia riono perrbantur pecca¬
bant. aut ad ferebant in pedimentum euangelio. quia dixbea¬
tus paulus. Id eo se nonusum hac potes tatene qđ im pedimen¬
tum dar& euangelio xp̃i : Sienim peccauerunt quia non
operrti sunt : non ergo acceperant potes tatẽ non operandi sed nec
deeuangeliouiuendi: Si autem acceperant hanc potestatẽ
ordinante dno ut qui euangłm annuntiarent ex euangeło
uiuerent. Etdicente. Dignus estoperarius cibosuo. Qua po¬
testate paulus aliquiderogans ut in oluit : Nonutiq: pecca¬
uerunt: si non peccauerunt : nullum in pedimentum dedert̃:
N eq: enim nullum peccatum est impedire euangelium: Qđ
ssita est : et nob inquiunt liberum est & uti etnonuti hac potes¬

Expanded text:
et credit. non quia sic uacat, sed quia sic errat, lugendus est. Hic et credit. non quia sic uacat, sed quia sic errat, lugendus est. Hic exoritur altera quaestio. fortasse enim dicat: quid ergo? ceteri apostoli et fratres domini et Cephas, quia non operabantur, peccabant? aut adferebant inpedimentum euangelio, quia dixit beatus Paulus ideo se non usum hac potestate, ne quod inpedimentum daret euangelio Christi? si enim peccauerunt, quia non operati sunt, non ergo acceperant potestatem non operandi, sed de euangelio uiuendi. si autem acceperant hanc potestatem ordinante domino, ut qui euangelium adnuntiarent, ex euangelio uiuerent, et dicente: dignus est operarius cibo suo - qua potestate Paulus amplius aliquid erogans uti noluit — non utique peccauerunt. si non peccauerunt, nullum inpedimentum dederunt. neque enim nullum peccatum est inpedire euangelium. quod si ita est, et nobis, inquiunt, liberum est et uti et non uti hac potes
Abbreviated transcription (Latin):
lucoueritatis urgentur intelligant etoboediane: Aut dobre¬
direud nolunt ue non possunt psaltimillos quiuolant inebor es
quis iuinomiap os sunt feliciores es sefateantur. NAludesteñcor¬
poris infirinitatem ud uentm alligare ul falsame tender en
Aliuid autem sicdecipi et sied ecipere. uitinsuꝑ idea ourd cot ier ma
seruis di masor cuipscita. qua potut yter mlꝑ ersir iniga
sopugitiad uienimuerormcor poris ostenede nasir miruĩ
humane eu etandusest . Qu autem fal sa mp̃ cenchie os conun¬
bunon pect: dndim ee tenduses euter tamen corum pni¬
cu sa poregi lam sugt: qu iabonus seruuesili qua malst um¬
sir anufretr isuoseriuit. & fallenti t um eredit uons inal ũ euni
Lacem putat acnihil hominus nonimitatur: Ab illo uero qui
dicithaecest̃uerr iustitia ut nihilcor poreliter operando imi¬
temur uolatilia caeli m̃quia liquid tale fuerit operatus
contrir euangłm facit : Quisquis animo infirmus hacc audit

Expanded text:
luce ueritatis urgentur, intellegant et oboediant: aut, si oboeluce ueritatis urgentur, intellegant et oboediant: aut, si oboedire uel nolunt uel non possunt, saltem illos, qui uolunt, meliores, qui autem et possunt, feliciores esse fateantur. aliud est enim corporis infirmitatem uel ueram allegare uel falsam praetendere, aliud autem sic decipi et sic decipere, ut insuper ideo uideatur in seruis dei maior esse iustitia, quia potuit inter inpepigritia. qui enim ueram corporis ostendit infirmitatem, humane tractandus est; qui autem falsam praetendit et conuinci non potest, deo dimittendus est. neuter tamen eorum perniciosam regulam figit, quia bonus seruus dei et manifesto infirmo fratri suo seruit et fallenti cum credit, quia malum eum lacem putat. ac nihilominus non imitatur. ab illo uero, qui dicit: haec est uera iustitia, ut nihil. corporaliter operando imitemur uolatilia caeli, quoniam qui aliquid tale fuerit operatus contra euangelium facit, quisquis animo infirmus haec audit
Abbreviated transcription (Latin):
bus distributa exordine geraentur: Necanimum huma¬
nũ turbulentis implicationibus in uoluta perturbent ibietia
dicitur quid openebatur apłs. Posthaecinquid egressus aba¬
dhens  uenittorinthum Etcum in ueniss& quendam iudas¬
um nomine aquilam ponticumgenere. recens aduenientem
abitalia et priscillam uxoremipsius. Propterea quodius¬
sisse l audiuis discedertom̃siuda cos roma accessitadillos
ctꝓpter artis similitudinẽmansicapudillos opuestaaeasq &nmnt
eñ ed aculorum artifices: hocsi conatifuerint allego it¬
emitpatari ostendumt quomodo ꝓficiunt in eedess ascics lit¬
ters. quibus seua ccregloriantor. Etter tella que mes udie¬
ta suntilrium quid solus ego etbarnabas pionhabemus po¬
tes tatem noncperendi Et nonsumus usi hac potescot et nte
nuntiant y deruangło uiuere. Ego aute nullius herorotuesrs suma
auente srhuus moda . Auitx ponant aliter: a utsi predaris sima

Expanded text:
bus distributa ex ordine gerantur, ne animum humabus distributa ex ordine gerantur, ne animum humanum turbulentis inplicationibus inuoluta perturbent. Ibi etiam dicitur quid operabatur apostolus. posthaec, inquit, egressus ab Athenis uenit Corinthum. et cum inuenisset quendam iudaeum nomine Aquilam, Ponticum genere, recens aduenientem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, accessit ad illos et propter artis similitudinem mansit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artifices. hoc si conati fuerint allegorice interpretari, ostendunt, quomodo proficiant in ecclesiasticis litteris, quibus se uacare gloriantur. et certe illa, quae supra dicta sunt: numquid solus ego et Barnabas non habemus potestatem non operandi? et: non sumus usi hac potestate, et: nuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum et cetera huius modi aut exponant aliter aut, si praeclarissima
Abbreviated transcription (Latin):
s uilita sieqm ochei en sium i. Sicem̃ seputur: Quda uero q¬
curtorum esto i corumphilc sophorum constrebantcuillo: Fa
paulo posidicit: Athenienses autem et aduenȩ hospites ad
nihd aliud uacabant quamdicere aliquid noui aut audire:
Putemus a postolum illis omnibus diebus quibus fu adie¬
nis non fuis sco perartum: Propterhocenim etexma cedoni¬
a supplebatur eius indigentia. si cuedicit in secunda ad corin¬
anios : Quaqua etaluis horis et noctib potertt. quia ittui allebiat
etanimo etor pore: Sedcum athenis exisset uid eam̃ quid di¬
citseriptunte : Disputabat in quit insinagoga pomne s ablia¬
tum : Hocapud chorintũ : in trõade ergo ubine cessitatoimis¬
minentis ꝓfectionis usq: admedium noctis sermo prorretus
est ũnas abbati enat quidies dominicus dicitur: Vndemtell¬
gimuseum non fius sȩcumudacis sedcum xpĩ anis. quando
ctiamdicit ipsȩnamirtor ad frengendum panem se fuis seod¬
lectos : Ftipsa estoptima gubernatio. ut omnia siuistemoori¬

Expanded text:
studia utique Atheniensium. sic enim sequitur: quidam uero epicureorum et stoicorum philosophorum conferebant cum illo. et paulo post dicit: Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere aliquid noui aut audire. putemus apostolum illis omnibus diebus, quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur eius indigentia, sicut dicit in secunda ad Corinthios. quamquam et aliis horis et noctibus poterat, quia ita ualebat et animo et corpore. sed cum Athenis exisset, uideamus quid dicit scriptura. disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Corinthum. in Troade ergo, ubi necessitate inminentis profectionis usque ad medium noctis sermo protractus est, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intellegimus eum non fuisse cum iudaeis, sed cum christianis, quando etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem se fuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis tempori
Abbreviated transcription (Latin):
trinsecus proxp̃iamore flãmauereharitatis ardebat: In com¬
terior ꝑsecutoris flamma frigebat: Quando enim ferr& tantorũ
aculeos dolorũ nisi aeternorũ diliger& gaudia p̃miorũ : positremo
quando contempner& istam nisi amando melior ẽuitã : Sic et petrus
faciat inte licet ꝑ secutor malum : tunoli deficereamandobonum: Sieñ
uereqđ bonũ ẽ totocor delilexeris: omnemalũ pacienter ecequanimũ
sustinebis. Quidenĩ beatolaurentio illaque aꝑsecutorib in lata

Expanded text:
e. In comterior persecutorum flamma frigebat. Quando enim ferret tantorum aculeos dolorum, nisi aeternorum diligeret gaudia praemiorum? Postremo quando contemneret istam vitam, nisi amando meliorem vitam? Et quis nocere Faciat in te licet persecutor malum: tu ne deficias amando bonum. Si enim vere quod bonum est, toto corde dilexeris, omne malum patienter et aequanimiter sustinebis. Quid enim beato Laurentio illa, quae a persecutoribus illata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt sacram̃ti aut sũtatẽ sicut femina etiã sicatecumina fuerit uitiata ñ potest postbas¬
tismũ int̃di uirgines consecrurri : Ita ñ ab surde iusũ est eũ qui excessit uxorũ nume rũ sin¬
gularũ ñ peccatũa liquotcõmississe sed normã. Quandã sacrirm̃tia missis se ñ aduitȩ
bonȩ meritũ. sed a dordinationis eedesi asticȩ signaculũ necessariũ : Aeꝑ hoc sic̃ plures
uxores antiquorũ patrũsignificauer̃ futunes nras exõnib: gentib: ecđas uniuiro sub¬
ditas xpolta nost̃ antistes unius uxorisuir signif exõnib: gentib: unitatẽ uniuiro sub¬
ditã xp̃o quȩ cunc ꝑficiet᷑ cũ reuelauerit occulta ten ebruerũ & manifestauerit cogita¬
dissensiones &ic̃ saluacaritate int̃eos quiunũ & in uno futuris. quȩ tuncutiq: nullaer̃ :
Sicutergosa qrm̃tũ pluraliũ nupticarũ illius tẽporis significauic fucuri multitudi¬

Expanded text:
propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post bappropter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, ita noster antistes unius uxoris uir significat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro subditam Christo, quae tunc perficietur, cum reuelauerit occulta tenebrarum et manifestauerit occuldissensiones etiam salua caritate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis significaui
Abbreviated transcription (Latin):
uis: Sicut multȩanimȩ unidõ recte subduntur Ideoq non ẽuerus ds̃ ani¬
marum nisiunus : Vn auero anima ꝑmultos falsos deos fornicari potest
non fecundari: Sed qm̃ exmultis unaciuitas futurtẽ habentiũ animã
unã &cor unũ indm̃ Qua cunitatis nr̃a ꝑfectio posthancperegrinationẽ
futurrẽ : Vbromnium coguationes neclatebunt inutem. Nec int̃ se¬
in aliquorepugnabunt ꝓpt̃ sacrm̃ tũ nuptiarũ temporis nr̃i : sic ad unĩuirũ &u
nã uixorẽ redactũẽ utecđ ȩ dispensatore ñ liceat ordinari nisiunius uxoris uirũ :
Quoda cutius in allexerunt quinecũ quica tecuminꝰ ul pa gañ habuerit altẽ or¬
dinandũce censuer̃. De sacqt m̃ toeñ agt᷑ ñ depercato: Naln ba ptismo peccata
oma dimittunt᷑ Sed quidix̃ si aceperis uxorẽñ peccasti & sinupserituir gom̃pet¬
cat & qđ uult faciat nonpeccat nubat: satis deda rruit nuptias. nullũ cẽ peccatũ:

Expanded text:
uis - sicut multae animae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus aniuis - sicut multae animae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus animarum nisi unus, una uero anima per multos falsos deos fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura est habentium animam unam et cor unum in deum — quae unitatis nostrae perfectio post hanc peregrinationem futura est, ubi omnium cogitationes nec latebunt inuicem nec inter sein aliquo repugnabunt — propterea sacramentum nuptiarum temporis nostri sic ad unum uirum et unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispQuod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus vel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. De sacramento enim agitur, non de peccato. Nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. Sed qui dixit: Si acceperis uxorem non peccasti, et si nupserit virgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
teꝑfectus filios haberenisi spiritalr quȩrit: Tuncuero ipsius pietatis
enr topenitio &ic̃ carnalit̃ filios ꝓcreare quia illius populi generatio
nuntia futuro rum erat & ad dispensationẽ ꝓpheticcĩꝑ tinebat: Ideoq
non sicut uniuiro &iãplures habere licebat uxores : Itaunifeminȩ plu¬
res uiros et prolis ipsius causa si forteilla parerepos sec: Occulta enim le¬
genaturae amant singularitatem quȩ principantur subieđ uero non so¬
lum singula singulis sed sirictionaturalis uł socialis đmittit. &iamplu¬
raẽ uninonsinedecore subduntur: Neq enim sichab& unus seruus plu¬
resdominos quomodo plures serui unumdominũ . It aduob seupluribus
maritis uiuis nullã legimus seruissescãrum: Plures aute feminas ab uno
uiro fecari possunt : Vnauero apluribus non potest : Haecest principiorũ

Expanded text:
 pietate perfectus filios habere nisi spiritaliter quaerit; tunc uero ipsius pietatis  pietate perfectus filios habere nisi spiritaliter quaerit; tunc uero ipsius pietatis erat operatio etiam carnaliter filios propagare, quia illius populi generatio nuntia futurorum erat et ad dispensationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni uiro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures uiros nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. occulta enim lege naturae amant singularitatem, quae principantur; subiecta uero non solum singula singulis, sed, si ratio naturalis uel socialis admittit, etiam plura uni non sine decore subduntur. neque enim sic habet unus sei-uus plures dominos, quomodo plures serui unum dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uiro fetari possunt, una uero a pluribus non potest - haec est principiorum
Abbreviated transcription (Latin):
nent᷑ cendunt innuptias grardum honestatis: Quiautem ses ine dubioconti¬
nerent si hocillius temporis prtio ꝑ misiss& quodam modo descend erunt in
nuptias gredumpietatis: Aeꝑ hoc quãuis utrorũq nuptia einquantum
nuptie sunt quia pere andicausa sunt acqua literbonesint. Hi tamen
homines coniugati illis hominibus coniugatis nionsunt comparaendi
H ab entenim isti qđ illis ꝓpt̃ honestatem nupticirũ quãuis ad nuptias ñpti¬
neat scđm ueniã concedat᷑ ide ꝓgressũ illũ quiexcedit generaendineces¬
sitatem Quodilli non habent sedneq hi siqui forte nunc inueniuntur quiñ
quer̃ in conubio nec appetunt nisi ppt̃ qđ institutes̃ nuptiaeco acquariposs̃
illis hominib: : inistis enĩ carnalet̃ ipsum desideriũ filiorũ : In illis aũt
sp̃italcerit quia sa qrr m̃ toillius temporis congruebat : Nunc quippe pieta

Expanded text:
ntinent, tamquam ascendunt in nuptias gradu honestatis; qui autem se sine dubio contintinent, tamquam ascendunt in nuptias gradu honestatis; qui autem se sine dubio continerent, si hoc illius temporis ratio permisisset, quodam modo descenderunt in nuptias gradu pietatis. ac per hoc quamuis utrorumque nuptiae, in quantum nuptiae sunt, quia procreandi causa sunt, aequaliter bonae sint, hi tamen homines coniugati illis hominibus coniugatis non sunt conparandi. habent enim isti, quod illis propter honestatem nuptiarum, quamuis ad nuptias non pertineat, secundum ueniam concedatur, id est progressum illum, qui excedit generandi necessitatem, quod illi non habent. sed neque hi, si qui forte nunc inueniuntur, qui non quaerunt in conubio nec appetunt, nisi propter quod institutae sunt nuptiae, \'coaequari possunt illis hominibus. in istis enim carnale est ipsum desiderium filiorum, in illis autem spiritale erat, quia sacramento illius temporis congruebat. nunc quippe nullus
Abbreviated transcription (Latin):
concumbebant: Quorũ delectatio illa naturlis nequaquãusq ad inrae tion¬
lem autnefariam libidinem relaxata necturpitudinis cuprorum. neccorita¬
gatorum intemperantiae conferendae ⁊ ea dequippe uenttaritatis nuncspirit¬
liter tunc carnaliter ꝓpt̃ illã matrẽ ihierłm ꝓpagandierant filui. sed diuer set
operx patrum non faciebat nisi diuersitas temporũ .÷ Si cautẽ neces see rec in
carnaliter qu oirent &iam iñ carnales ꝓphecȩ̃ sicut necesseeret qđ carnalit̃
ues cerentur &iã non carnaliter apostoli : Quoc quoc nuncfunt quil henti¬
tur si s e non continent nubant. Non conpapaende sunt tuncetiã nubenti¬
bus scĩs: Ipse quidem nuptia el nomnib gentib eadem sunt filiorum per¬
andorum causa : Qui quales lib& postea fuerint ad hoctamen insutita
sunt nuptiȩ ut ordinate honesteq nascantur. sed homines quisenoniontt

Expanded text:
concumbebant, quorum delectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationaconcumbebant, quorum delectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uena caritatis nunc spiritaliter, tunc carnaliter propter illam matrem Hierusalem propagandi erant filii; sed diuersa opera patrum non faciebat nisi diuersitas temporum. sic autem necesse erat. ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse euescerentur etiam non carnales apostoli. Quotquot ergo nunc sunt, quibus dicitur: si se non continent, nubant, non conparandae sunt tunc etiam nubentibus sanctis. ipsae quidem nuptiae in omnibus gentibus eadem sunt filiorum procreandorum causa, qui qualeslibet postea fuerint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascantur. sed homines, qui se non co
Abbreviated transcription (Latin):
est incibos non nullos in moderactior appecitus: hocẽ in coniugib: uentalis ille
concubitus : sicut ergo satius est emorifame quam ido lothitis uesciitia sa¬
tius esede fungi sincliberis quamex inlicito coitustirpem quȩrere : Vnde cumep
autem nascantur homines si parentum uitia ponsectent ur& dm̃ rectecolant
honesti & saluierint: Se menenim hominis ex qualicumq: hominedi
creatura ẽ ẽceomaleutentib: maleerit: non ipsum aliquando malũerit :
Sicutautem filuboni adulterorum nulla defensio est adulteriorum : siema¬
lifili coniugatorum nullum crimenest nuptiarum Proinde sicut patrestem¬
turalicarnis acciperent nullo modo tamen conpanrbantur delextationieorã
qui immolatitio uescebantur auteorũ quiquã uis licitas es cas tamen In mode¬
ratius absumebant : Sic patrescẽporis ueteris testamenti. consulendiofficio

Expanded text:
est in cibo licito nonnullis inmoderatior adpetitus, hoc est in coniugibus uenialis ille est in cibo licito nonnullis inmoderatior adpetitus, hoc est in coniugibus uenialis ille concubitus. sicut ergo satius est emori fame quam idolothytis uesci; ita satius est defungi sine liberis quam ex inlicito coitu stirpem quaerere. undecumque autem nascantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii coniugatorum nullum crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temctatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patres temporis ueteris testamenti consulendi officio
Abbreviated transcription (Latin):
d ncassitus quaetine fum quando ⁊ parittibus onuebur alias propter cõ pie¬
siorers postertatem suꝑducor dicebat. qued nuncer tenenliendun or porum
asfert poscruunem ss paua li qud iusteagendum: scunon a gendusrs comporum
non possis i un autem acicaplurisi inculpabiliter ducebant . & qusecrtdrofa¬
alus sontinerep eissent nis aluapietas illotem porepostul aroma si cadt em̃ sa¬
tumutm aneat÷ in carnequod neces sarium est propt alios si emiscero aeseimins
iuro nipti arum osfaciosum fuit tuncsc̃is uiris nonlibidinsus Quorlemmiẽ
ubus nu s alutm homniis hoce concubitus ad salutem generis aentia nqr¬
nanti snu sum mnaturtlem red adudibido  seion pocest Quodes cauum le
ras tentando notu in licntus cibus ho est inquerenda proleferuicarius ceł
has tenta noso uurcubrtis s quoide stinluxuria uentris etgut turis inlicit᷑
cibus hocest in libidine nullam prolem quȩrentem inlicitus concubitus: Et ad

Expanded text:
di necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus conjugibus alias propter copiodi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus conjugibus alias propter copiosiorem posteritatem, superducere licebat: quod nunc certe non licet. » Itemadfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim satum, ut maneat in carne, quod necessarium est propter alios, sic misceri feminis iure nupti- \' arum officiosum fuit tunc sanctis uiris, non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc nata in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod est autem in sustentanda uita inlicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius uel adulterinus concubitus; et quod est in luxuria uentris et gutturis inlicitus cibus, hoc est in libidine nullam prolem quaerente inlicitus concubitus; et quod
Abbreviated transcription (Latin):
ditos tritcat : necuituperubilis ordoregiae pocestatis. sirex crudelitatetirannica
seuiat: Aliud̃ estnamq iniusta potẽstate ius teuelleuti : & aliud est iustapo¬
tes tate iniuste uti: Itaneconcubinȩ ad tempus ad hibite si filiorum cauis a concuran¬
bants intum fauunt concubinatumsium: Nec coniugatȩ sicum marors hassiuane
nuptialior fanuerin in ponunt : Pos sesanefieri nuptias emale con unets lione¬
tupos ciupoladto consequentem anifestum est: Semel autem incum coutab uñ loro
utadipra ubietiam ex prima duorum hominũ copula quod dan sac se mer¬
litat̃ u mon subse quatur: Ita utscientib coniugibus non sefilios habatuodis fep¬
rare se taomen s ct ipsacausa siliorum atq alis copalaremnonl ios e a ncosi fuges¬
rant sar es quibas sicopul a uirunit adulcorium cõ mittune s liona camto iuges
uf eo nisenetie Vtrum & nunc fassit non temere dixerims alios em̃ ptoria pan¬

Expanded text:
ditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica ditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male coniunctis honesto postea placito consequente manifestum est. Semel autem initum conubium in ciuitate dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum copula quoddam sacramenilitate non subsequatur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si feceratres fas erat: utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. Non est enim propagan
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum: Quod ergo p̃cipiunt coniugatis apłi: hocest nuptiarum: Quod autẽ ueniali¬
ter concedunt aut quod impedit orationes : fon coguntnuptiae sed ferunt :
Itaq: si forte quod utrum fieri possit ignoro magisq: fieri non posseexistimo: sed
tamen si force ad tempus adhibita concubina filiossolos exeadẽ commixtione
quȩ siuerit nec sic ista coniunctio uł earum nuptis p̃ponenda est quȩ uenia¬
leillud operantur : Quidenim sit nuptiarum considerandum est : non quid sitnu¬
bentium & in moderaetius nuptiis utentium: Neq enim siagris inique acꝑpe¬
ram inuasis itaquisq: utatur utex eorum fructib: largas elemosinas faciat :
idebripinam iustificat : Neq si alius ruripaterno uł iuste quȩsito auarus incũ¬
bat : Ideoculpanda est iurisciuilis regula qua possessor legitimus factus est: nec
tiraennicae factionis ꝑͥuersitts laudabiliserit si regiademenda tirannas sub¬

Expanded text:
ceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiter concedunt aut quod inpedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte — quod utrum fieri possit ignoro magisque fieri non posse existimo — sed tamen, si forte ad tempus adhibita concubina filios solos ex eadem conmixtione quaesiuerit, nec sic ista coniunctio uel earum nuptiis praeponenda est, quae ueniale illud operantur. quid enim sit nuptiarum, considerandum est, non quid sit nubentium et immoderatius nuptiis utentium. neque enim si agris inique ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus sub
Abbreviated transcription (Latin):
suscepturos fuisse quidiligenter intentus legit. quomodo coniugibus ute¬
bantur: Cum ecplures habere uniuiro licebat: Quas castius habebat
quãnunc unam quilib&istorum quibus uidemus quid secundum ueniam con¬
cedata postolus : habebant enĩ eas in operegenerendi : non in morbo desiderii
sicut gentes quȩ ignora nidm̃: Quod tammagnũ est ut multi hodiefacilius
secotauitt ab omni concubitu abstineant : quãmodum teneant non coeundi
nisi plis causa simatrimonio copulentur : Nempe multos habemus fraetres
et socios cael estis hereditatis utriusq sexus continentes : siue ex ꝑtos nuptias
siue abomnitali cõmixtione integros. Niem pe innum enebilessunt : Quem
tandem audiuimus incer familiaria conloquia siueeorum quiconiugati sunt
siue quifuerunt indicantẽ nobis : nũ quã seconiugies se cõmixtum . Nisi speraendo con¬

Expanded text:
suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utesuscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis utriusque sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe innumerabiles sunt. quem tandem audiuimus inter familiaria conloquia, siue eorum, qui coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando con
Abbreviated transcription (Latin):
quã tribulationẽ carnis sinequa coniugia ẽẽ non possunt: ut aliata ceant᷑
a quibus parcit apostolus nulloiam cogente hum a nȩ sociaetatis officiosus¬
tinere : sed cum dominante concupiscentia fuerintcopulati si eampostea
uicerint quia nonitalic& dissoluere coniugium sicutlicebat non conliga¬
re : fiunt tales quales ꝓfitetur forma nuptiarum. Ita ut uel pari consen¬
su ascendant celsiorem scĩtatis grardum aut sinon ambosunt talescrie quita¬
lis est non exactor sed red ditor debitiseruans in omnib: castam religiosã¬
queumcor diam: Ilis uero temporibus cum adhucꝓpheticis sa croe mentis
salutis ñȩ misterium uelabatur: &ium qui an tenuptias tedeserent of¬
ficio propagandi nuptias copulabant. non uictilibidine sedductipietate:
uibus sioptio talis daretur qualis reuelato nouotes tamento data est
Dicented ño qui potesitapere capiat : Non eos dubitat etiam cumgaudio

Expanded text:
quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
abra haednm̃ illũ uocans cuius faccȩestis filiȩ bene facientes & nontimentes
ullumuanum timorem: Virisimilinetione concordes ec caste uiuentes cumuxo¬
ribus uris Et tam quã uasi infirmiori & subiecto tribuite honorem quasi quo¬
heredib gratia e : et uideteneimpediantur orrtione surae : Ita neuero coniugia
talia non cogitant eaquȩ sunt dñi Quomodo placeantdno: sed ꝑraroa suntͥ quis
negat & in ipsa peritate poeneoms quitales nonut tales essent coniuncti sunt
sed iam coniunetitales factisunt : Qui enimnri temporis homines xp̃iani nup¬
tiarum uinculo liberiualentes ab omni concubitu secontinere cũĩam tempus
eerespicerent sicut scriptum ẽ non amplectendi sed abstinendi abam plexu
non potius eligerent uł uirginalem uł uidualem continentiam obseruare

Expanded text:
Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt domini, quomodo placeant domino? sed perrara sunt — quis negat? — et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere, cum iam tempus esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare
Abbreviated transcription (Latin):
innuptarum atq: nuptarum sicut nimium decestanda est que continens a
nuptius id est are concersa non contin& ad elictis ulluxuriae uł suꝑbiȩ uł¬
uriosiuaus et uerbositatis: Ita rara nupta est que in ipsoquoq: exȩquio con¬
tugali non cogitat nisi quomodoplaceatdõ hornando se non intortis crini¬
bus aut auro aut margaritis et uestep̃ciosa. sed quod decet mulieres ꝓmie.¬
tentes pieta temꝑbonam conuersationem : talia quippe coniugia petrus quo¬
q: apostolus p̃piendo describit: Similiter inquit mulieres obaudientes ma¬
ritis suis ut siqui non eredunt uerbo ꝑmulieris conuersationẽ ut si
nonquȩ aforis hornantur capillorum ineris pationib: autcircumdatȩ au¬
ro autuestedecorr sed ille absconditus cordisurĩ homo in illa ꝑpetuita te qui
indño spereebant ornabant seobsequentes uiris suis. quo modo sarra ob audiebat

Expanded text:
innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superuriositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque apostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sinon quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa perpetuitate quiin dominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat
Abbreviated transcription (Latin):
orem scĩtatem innuptarũ quã nuptarũ c̃iui merces etiam debeturamplior se¬
cundum quod is tobono illud est melius. qui a et hocsolũ cogitat quomodo placeat
dño: Neq enĩfemina fidelis seruans pudicitiam coniugalẽcogitat quomodo
placeatdnõ: Sedutiq minus quia cogitat &iamquȩ sunt mundi quo modo
placeat uiro : Hocenim deillis dicere uoluit : qđ possunt haberequodã modo
denecessitate conubii ut cogitent quȩ sunt mundi quomodo placeantiuris suis
Q uodutrumd eomnib: nuptis dixerit ande talibus quales itamultȩ sunt. ut poe¬
neomnes putari possint. non inmerito dubi tatur: Neq: enim &illud qđ de
innuptis dixitquȩ innupta est cogitate aquȩ sunt dni ut sit scã etcor poreetspũ
ad om̃s innuptas ꝑtin& c̃um sint quȩ dã uiduae mortua equȩ indeliciis uiuunt :
Verum tamen quod ãdtin& ad quandam distinctionem & qua si proprietatẽ

Expanded text:
orem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior seorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius, quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat domino. neque enim femina fidelis, seruans pudicitiam coniugalem, non cogitat, quomodo placeat domino, sed utique minus, quia cogitat etiam quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. hoc enim de illis dicere uoluit, quod possunt habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogitent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas pertinet, cum sint quaedam uiduae mortuae, quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quandam distinctionem et quasi proprietatem
Abbreviated transcription (Latin):
peccat sinubat: Exigendi autem debiti ab alterutro sexui modenrtior ꝓgres¬
sio : ꝓpterilla quȩ supridixi coniugibus scđmueniã conceditur: Qđ ergo ait
Q ue nnupttest cogitat eaquȩ suntidnĩ uesit scã et corpore etspũ: Non sicaccipi¬
endũ est ut putemis Nonessescam̃ corporex pianã coniugem castam : Omnib:
quippefidelib dictum est nescitis quia corporaur̃e templũ inuobi sest sp̃s sc̃ĩ
quem habetis adõ : S cã suntergo etiam corporat coniugatorum fidem sibi &
dño seruantium : cuscĩtaticuuus lib& eorum nec in fidelẽ coniuge mobsistere
sed potius sc̃itatem uxoris prodesse . Infideliuiro. aut sc̃ita tẽ uiri prodesse Infi¬
deliuxori idem apłs testis est dicens: Sc̃ificatus estenĩuir infidelis inuxore &
sci ficata stmulier infidelis infractre : Pro indeillud dictumest secundum ampli¬

Expanded text:
peccat, si nubat . Exigendi autem debiti ab alterutro sexu immoderatior progrespeccat, si nubat . Exigendi autem debiti ab alterutro sexu immoderatior progressio, propter illa quae supra diximus, conjugibus secundum veniam conceditur. Quod ergo ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, ut putemus non esse sanctam corpore christianam coniugem castam. omnibus quippe fidelibus dictum est: nescitis, quia corpora uestra templum in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? sancta sunt ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse infideli uiro aut sanctitatem uiri prodesse infideli uxori idem apostolus testis est dicens: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. proinde illud dictum est secundum ampli
Abbreviated transcription (Latin):
sit inuxore. in meretricedampnabilis: istequiest contra naturã ex secrrbiliter
fic in mereerice : sed ex secrabilius inuxore:. tantumual& ordinatiocreatoris
etor docreaturae : ut inrebus adutendum concessis etiam cum modus exceditur lon¬
gesit tolerrbilius. quã in ea quȩ concessa nonsunt uł unus ułraxrus excessus: &i¬
deo inreconcessa in mederatio coniugis : ne inr̃e ñ concessa libido prorumpat tole¬
iunda est : Hincest&iam qđ longeminus peccat quam lib& afisiduus aduxorer:
qua uel rarissimus ad fornicationem : Cumenim uir membro mulieris non
adhoc concessouti uoluerit : turpior estuxor si in sequã si in alia fieri ꝑmiserit:
Decusergo coniugaleest castittis procreandi: & reddendi carnalis debiti fides
hocest opus nuptiarum. Hoca bumni crimine defendit apłsdicendo et siacce¬
peris uxorem non petcasti. Et sinupserit uirgonon peccat : & quod uult faciat ñ

Expanded text:
sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnahoc est opus nuptiarum, hoc ab omni crimine defendit Apostolus, dicendo: Et si acceperis uxorem, non peccasti, et si virgo nupserit, non peccat; et, quod vult faciat: non
Abbreviated transcription (Latin):
tit neces sitatem ꝓgreditur. iam non rationis ed libidini obsequitur: &hunc
tamen non exigere sed reddere coniugi ne fornicando dampnabiliter pecea.
adꝑsonam ꝑtin& coniugalem.: si autem ambotali concupiscentia subiguntur:
remfaciant non planenuptiarum: Verum tamen simagis insua coniunctione
diligunt quod honestum quã qđ in honestum est Ad est quod nuptiarum quã id qđ
non est miptiarum. hoccis auctore apło scđm ueniã conceditur cuius delicti non habent
hor tatricer nuptias. sed de precatrices: sidimiseri cordiã non ase auertant uł non
abstinendo quibus damdiebus ut orir tionibus uacent: & ꝑhancabs tinentiã sicut ꝑ
ieiuni a cõmendent p̃cessuas uł inmutando naturalemusum. Inusũ quiẽ contrit
naturem . quoddamnabilius fit in coniuge : Namcum illenaturlis usus quando
ꝓlabitur ultrirpacta nuptialia idestultrax propagandi necessitatem uenialis

Expanded text:
istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis