comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poculisq in hianter instant si foste esurientes sitientes que dor¬
mierunt qua eomnia puto comparxta illis angelicis demonstratio¬
nibus sichabenda acsiin ista natunt corporũ terrena caelestib:
comparentur : sic &iam in illo genere intellestualium uisorum
alu sunt quae in ipsa anima uidentur uelut iuistutes quibus uitia
sunt contteria siue ꝑmen sunte ut pi&ates siue utiles hureiure
& postea non futunte sicut fides qua e credimus ea quae nondum
uidemus & spesqua futura cumpacientia expestamus & ipsa
patientia qua omnia tolerimus aduersadonec quo uolum us
ueniamus: IUIII. Iste quippe & huius modi uistutes quaenune
propt̃ traensigendam istam peregrinationem ualde necessariae
sunt non erunt in illa uita propt quam adipiscendam sint necessarue
& tamen&&iamipsae intellestuaht̃ uidentur: Neq enĩ autcorpora
sunt aut species habent similes corporum. aliud aut̃ est ipsũ lumen

Expanded text:
poculisque inhianter instant, si forte esurientes sitientesque dorpoculisque inhianter instant, si forte esurientes sitientesque dormierunt. quae omnia puto conparata illis angelicis demonstrationibus sic habenda, ac si in ista natura corporum terrena caelestibus conparentur. Sic etiam in illo genere intellectualium uisorum alia sunt, quae in ipsa anima uidentur, uelut uirtutes, quibus uitia sunt contraria, siue permansurae, ut pietas, siue utiles . huic uitae et postea non futurae, sicut fides, qua credimus ea, quae nondum uidemus, et spes, qua futura cum patientia expectamus, et ipsa patientia, qua omnia toleramus aduersa, donec quo uol-umus ueniamus. istae quippe et huius modi uirtutes, quae nunc propter transigendam istam peregrinationem ualde necessariae sunt, non erunt in illa uita, propter quam adipiscendam sunt necessariae, et tamen etiam ipsae intellectualiter uidentur; neque enim aut corpora sunt aut species habent similes corporum. aliud autem est ipsum lumen,
Abbreviated transcription (Latin):
sed quot & quantae singulorum generum sint differentiaeut inino¬
quoq: aliud alio gracdatimso ꝑferotur ignon creme fatet
sicut uit inistaluce corporea est caelũ quod suꝑtentes susspicimis
undelumina ria darent & sidera quaecor pont longesint
meliore terrestrib: : sic in illo generes piritalin quoui¬
dentur corporum similitudines luce quada excellentia & me
uis a sua facili quadam & proce potenti iunstione uel com mixtione
in formare uisionem difficilis ꝑceptu & difficilor distures est
suntaut̃ aliau sitata & humana quaesi ue exipso sp̃ũ nostromulti¬
plit̃ exsistunt siue ex corpores piritui quodam modo suggerun¬
tur sicut fuerimus affesti uel carneuel animo Ñsolũ enim
uigilantes homines curtessuas cogitando uersant in similitu¬
dinib: corporum uerũ &iam dormientes hoc saepe somniant qđ
indigent Nam & negotia suagerunt ex animicupiditate &epulis

Expanded text:
sed quot et quantae singulorum generum sint differentiae, ut in unosed quot et quantae singulorum generum sint differentiae, ut in unoquoque aliud alio gradatim superferatur, ignorare me fateor. Sicut autem in ista luce corporea est caelum, quod super terras suspicimus, unde luminaria clarent et sidera, quae corpora longe sunt meliora terrestribus, sic in illo genere spiritali, in quo uidentur corporum similitudines luce quadam incorporali ac suisa sua facili quadam et praepotenti iunctione uel conmixtione informare uisionem, difficilis perceptu et difficilior dictu res est. sunt autem alia uisa usitata et humana, quae siue ex ipso spiritu nostro multipliciter existunt siue ex corpore spiritui quodammodo suggeruntur, sicut fuerimus adfecti uel carne uel animo. non solum enim uigilantes homines curas suas cogitando uersant in similitudinibus corporum, uerum etiam dormientes hoc saepe somniant, quo indigent; nam et negotia sua gerunt ex animi cupiditate et epulis
Abbreviated transcription (Latin):
tiaedĩ cũ quib posthanc pere grinationẽ sine laborẽ sinefine
uiuendum est siaut̃ sic accipimus testiũ caelũ quo a postolus
nptus est ut quastum &iã & aliquod ultrit superius caclos
aliiocto alii nouem uel &iam decem ꝑhibent inpsouno
quod dicitur firmamentũ multos graedatimẽe confirmant Ac ꝑ hoc
corpor eosẽe uel ractiocinantur uel opinantur de quorũratione
siue opinione nunc disserere longum ẽ. Potes taut fieri ut &iã
inspiritalib: uelintellestualib: multos quosdam gradus quis¬
quã eẽ contendat aut sipossit ostendat eosquedistinctos uxta
aliquem prouestũ maius minus ue in lustriũ reuelationũm
eduteumq seista habeant & accipiantur udib& ab alio sic ab alio
aut̃sic. ego uisorum uelus ionum p̃terista tria genera aut co¬
pore aut spũ aut mente usq: ad huc uel nos se uel docere nonpos sem

Expanded text:
tiae dei, cum quibus post hanc peregrinationem sine labore et sine fine tiae dei, cum quibus post hanc peregrinationem sine labore et sine fine uiuendum est. Si autem sic accipimus tertium caelum, quo apostolus raptus est, ut quartum etiam et aliquot ultra superius caelos alii octo, alii nouem uel etiam decem perhibent et in ipso uno, quod dicitur firmamentum, multos gradatim esse confirmant ac per hoc corporeos esse uel ratiocinantur uel opinantur — de quorum ratione atque opinione nunc disserere longum est; potest autem fieri, ut. etiam in spiritalibus uel intellectualibus multos quosdam gradus quisquam esse contendat aut, si possit, ostendat eosque distinctos iuxta aliquem prouectum magis minusue inlustrium reuelationum — sed utcumque se ista habeant et accipiantur, ut libet, ab alio sic, ab alio autem sic, ego uisorum uel uisionum praeter ista tria genera aut corpore aut spiritu aut mente usque adhuc uel nosse uel docere non possum.
Abbreviated transcription (Latin):
mus quod anto a postolo doctorigentiũ neptousq adistame¬
cellentos simã uisionem uoluerit ds̃ demo senorũ &¬
Vccam In quapost hancuitam uiuendumestina denũ deruor
nondicnqua psteparue drsusi i uetͥ ceptoillo in quo cor pondit¬
uixit adam interlignanemorosa& frustuosa: : Quando qui¬
dem uecde suquaenos congregat in caritatissinum panedi¬
sus dista est cũ frustu pomorum sed hoc figunito distũ est
tã quã illo parre drso ubi ꝓpriefuit adam ecclesia significata
sit ꝑformam futuri quam quã diligentius considertendus
fostassis occurrat illo para drso corponel inquoadam
agitur in ecclesiã. &ilum qui posthancerit in a nũ : PVIIC¬
dam terrenaciuitas demonstratur significat hierus alem
matrem nut̃m ad nam incaelis siue in his quispesalu facti
sunt & quod non uident spenintes ꝑpacientia expestant
secundum quos multifibi deseste magis quã eius quaehab&
uirum si ueinipsiangelis scis ꝑecclesiã multi formis sapien¬

Expanded text:
mus, quod tanto Apostolo doctori Gentium, rapto usque ad istam excellentissimam visionem, voluerit Deus demonstrare vitam, in qua post hanc vitam vivendum est in aeternum? Et cur non dicatur iste paradisus, excepto illo in quo corporalitixit Adam inter ligna nemorosa atque fructuosa? Quandoquidem et Ecclesia, quae nos congregat in charitatis sinum, paradisus dicta est cum fructu pomorum . Sed hoc figurate dictum est, tanquam illo paradiso, ubi proprie fuit Adam, Ecclesia significata sit per formam futuri. Quanquam diligentius considerantibus fortassis occurrat illo paradiso corporali, in quo Adam agitur in ecclesia, et illam, quae post hanc erit in aeternum: sterrena quaedam ciuitas demonstratur, significat Hierusalem matrem nostram aeternam in caelis siue in his, qui spe salui facti sunt et quod non uident sperantes per patientiam expectant, secundum quos multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum, siue in ipsis angelis sanctis per ecclesiam multiformis sapien
Abbreviated transcription (Latin):
repellenda est : sed de hoc plenius alias sid nõ placuerit dissere¬
mus: nunc terminato isto uolumine id quod sequitur : quo¬
modo sit mulier exurisui latere creata: in consequent. spe¬

Expanded text:
repellenda est. sed de hoc plenius alias, si domino placuerit, dissererepellenda est. sed de hoc plenius alias, si domino placuerit, disseremus; nunc terminato isto uolumine id, quod sequitur, quomodo sit mulier ex uiri sui latere creata, in consequenti spe
Abbreviated transcription (Latin):
ris austoritas perquam cognoscerediuoluntitem : atq: iussionẽ :
sicut nobis proph& esicutipsis angeli: quurambigamus perali¬
quameius modi creatunt mei esse loquutum dm̃ : talibus
uocumsignis. quꝗ eintellegereposs& ̃illudenim quod postea scrib¬
tum est : cumpeccassent : eos audisse uocem dm̃di amibulants
in panediso : qui a non peripram dĩ substantiam sed persub¬
ditam ei creatunem factum .e. nullo modo dubitat quifidem
catholicam sapit dhoc enim & ali quando latius. de acredis¬
serere uolui : qui a non nulli her&ici. putant substantiam
filii dĩ : nullo adsumpto corporeperseipsam esseui sibilem
& ĩ deo antequam ex uirgine corpus acciper& ĩpsum uisu mes¬
sepa tribus opinantur : tam quam deso lodõ patredictumn
sit : quem nemo hominum uidit : necuidere potest : qui a filius
ui sussit ante acceptam serui formam: &iamperipsam sub
stantiam suam : quacimpi&as procula catholicis mentibus

Expanded text:
ris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, ris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli: cur ambigamus per aliquam eius modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud enim quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia non per ipsam dei substantiam, sed per subditam creaturam ei factum est, nullo modo dubitat qui fidem catholicam capit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere uolui, quia nonnulli haeretici putant substantiam filii dei nullo assumto corpore per se ipsam esse uisibilem; et ideo, antequam ex uirgine corpus acciperet, ipsum uisum esse patribus opinantur, tamquam de solo deo patre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiastantiam suam: quae inpietas procul a catholicis mentibus
Abbreviated transcription (Latin):
qui eam capere non possunt cum loquitur ds : non nisi per creaturtẽ
loquitur: aut tantum modo spiritalem : siue in somnis siue in ex¬
tasi : insimilitudinererum corpondium: aut& iamperipsã
corponlem : dumsensibus corporifuel aliqua species appa¬
r& uel in sonant uoces : Siergo adam talis enat ut poss& cape¬
reillam loquutionemdi: quam mentibus angelicis persuam
prceb& substantiam : Non dubitandum ẽ quod eius mentemper
tempus mouerit : miro & ineffabili modo: non motus ipsepertem¬
pus ei queutile acsalubre preceptum ueritati sin pnresserit
& quae trns gressori poena deber&ur : eaipsa in effahiliter
uerita te mons trauerit: si cut audiuntur uel uidentur : omnia
bona precepta : in ipsa in commutabilis apientia : quaeinani¬
mas scãs se trrns fest: ex aliquo tempore cumipsius nullus sit
motus in tempore : si autem ad eum modum. adam iuscuserat
ut ei adhucopus e& alterius creatunte sanctioris & sapientio¬

Expanded text:
qui eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam qui eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempus, eique utique hoc salubre praeceptum ueritatis impresserit et quae transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientio
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. : I temnullo temporum. uel interuallo uelspatio inco¬
mutabili a&ernitate & antiquior ẽ omnibus quia ipse ẽ.
anteomnia : & nouior omnibus quiaidem ipsepostomnia : Qua¬
propter cum audimus dicente scribturr m& precepiidñs dsad&
dicens: ab omniligno quod ẽ inpanediso edes esca deligno aut
cognoscendibonum & malum. non manducabitis deillo: quadie
autem ederitis ab eo: moste moriemini : simodum quaerimus:
quomodoista loquutus sitds̃ : modus quidem ipse a nobis proprie
conprtehendi non potest : Cestissimȩ tam en tenere debemus
dm̃ : autpersuam substantiam loqui aut persibi subditamcre¬
atunem : sed persub stantiam suam non loqui nisi ad creandas
omnes natunes : adspiritales uero atqueitellestuales : non so¬
lum creandas sed &iam in luminandas: cumiam possunt capere
loquutionemeius : qualis .ẽ in uerbo eius : quod in principio erita¬
puddm̃ : &dseratuerbum perquod facta suntomnia : Illi s acutẽ

Expanded text:
omnia. item nullo temporum uel interuallo uel spatio incoomnia. item nullo temporum uel interuallo uel spatio incommutabili aeternitate et antiquior est omnibus, quia ipse est ante omnia, et nouior omnibus, quia idem ipse post omnia. Quapropter cum audimus dicentem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie comprehendi non potest. certissime tamen tenere debemus deum aut per suam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas; ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis eat in uerbo eius, quod in principio erat apud eum, et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem
Abbreviated transcription (Latin):
tabili a dernitate : ueritate uolumtate: semperidem
non pertempus : nec perlo cum motus mou&: pertempus:
creatunem spiritalem: mou& &iam pertempus & locũ
creatunt in corporelem : ut eo motunatunes : qua sintrinse¬
cus sub fatuit: &iam ex trinsecus administr& x peruolum¬
catessibi subditas : quas pertempus: & percorpore sibiatque
illis uolumtatibus subdita quae pertempus & locũ mou&: eo
tempore acloco cuius nttio impsodõ uita est : sine temporea doco
Cumergo taleab quid dsagit. non debemus opinarieius substantũ:
quads. ẽ temporibus locisque mutabilem: autpertem pore
&loca mobilem: sed in opere diuina e pro uidentiae ista
cognoscere: Noninillo opere quonatunescreat : sed in illo¬
quo intrinsecus creatas&iam extrinsecus amminiftrat:
cumsitipse nullo locorum uelinteruallo uelspatio¬
in commutabili: excellentique potentia : &interior omnirẽ :¬
quia intpso sunt omnia. & exterior omnire quia ipse ẽ suꝑ

Expanded text:
tabili aeternitate, ueritate, uoluntate semper idem, tabili aeternitate, ueritate, uoluntate semper idem, non per tempus nec per locum motus mouet per tempus creaturam spiritalem, mouet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas, quas intrinsecus substituit, etiam extrinsecus administret et per uoluntates sibi subditas, quas per tempus et per corpora sibi atque illis uoluntatibus subdita, quae per tempus et locum mouet, eo tempore ac loco, cuius ratio in ipso deo uita est sine tempore ac loco: cum ergo tale aliquid deus agit, non debemus opinari eius substantiam, qua deus est, temporibus locisque mutabilem aut per tempora et loca mobilem, sed in opere diuinae prouidentiae ista cognoscere non in illo opere, quo natuquo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse nullo locorum uel interuallo uel spatioincommutabili excellentique potentia et interior omni re, quia in ipso sunt omnia, et exterior omni re, quia ipse est super
Abbreviated transcription (Latin):
tellectualis intu&ur: eaquae luce dehis omnibus iudicat
inter illa quae extrinsecusfiunt arbitror esse deputandũ
Creatun tergo spiritalis & intellectualis: perfecta & beata:
qualis angelorum . ẽ sicut dixi : quantum adan& ad scipsa
quosit sapiens quȩ acbeata sit:: Nonnisi intrinsecus adiuua¬
tur a dernitate : uerita teiirritate creatoris: extrinsecus
uero sia diuuari dicenda est: eo fortassesolo adiuuatur
quod inuicem uident & desua soci&ate gaudent indõ: &
quod perspedtis &iam in eis ipsis omnibus creaturis undiq
gnrtias agit laudat quecreatorem
Quodautem adun& ad creatune angelicue astionem : per
quam uniuersa rumrerum generibus. maximeque hu¬
mano: prouidentia dĩ prospicitur: ipsa extrinsecus adiu¬
uat & perilla uisa quae similia sunt corponrlibus & perip¬
sacorpont: quae angelicuesubiacent potestati : Quae
cumita sint: cumds̃ omni potens : & omnitenens in commu¬

Expanded text:
tellectualis intuetur eaque luce de his omnibus iudicat, tellectualis intuetur eaque luce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse deputandum. creatura ergo spiritalis et intellectualis perfecta et beata, qualis angelorum est, sicut dixi, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque ac beata sit, nonnisi intrinsecus adiuuatur aeternitate, ueritate, caritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicenda est, eo fortasse solo adiuuatur, quod inuicem uident et de sua societate gaudent in deo et quod perspectis etiam eis ipsis omnibus creaturis undique gratias agit laudatque creatorem. quod autem adtinet ad creaturae angelicae actionem, per quam uniuersarum rerum generibus maximeque humano prouidentia dei prospicitur, ipsa extrinsecus adiuuat et per illa uisa, quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora. quae angelicae subiacent potestati. Quae cum ita sint, cum deus omnipotens et omnitenens, incommu
Abbreviated transcription (Latin):
uae ac fecundiores : uerum &iam decentioressint
piratalis autem creatunt: siperfecta atquebeata est sicutan
gelorum scorum: quantum attin& ad scipsam quo sit sapi¬
ensquȩsit : non nisi intrinsecus incorponeliter adiubatur
intus ei quippe loquitur s miro & ineffabili modo : neq
perscribtunem corponilibus instrumentis afficam neq:
peruoces corponelibus auribus insonantes neque per
corporum simili tudines qua le s inspũimagina liter fiunt:
sicir insomnis : uel in aliquo excessu sps quod grecedicitur
extasis & noseo uerbo iamutimur prolatino uia & hoc
genus uisionum. quamuis interius fiat : quam sunt ea qua ea¬
nimo persensus corporis nuntantur.tamen quia simile ẽ
eis it aut cumsit discerniabeis : aut omnino non possitã ut
certeure & ncrissime possit: & quia exterius .ẽ. quamillud:
quodinipsa in commutabili ueritate : mens nationalis & in¬

Expanded text:
uae ac fecundiores, uerum etiam decentiores sint. uae ac fecundiores, uerum etiam decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata est, sigelorum sanctorum, quantum attinet ad seipsam, quo sit, sapiensque sit, nonnisi intrinsecus incorporaliter adjuvatur. Intus ei quippe loquitur Deus miro et ineffabili modo, neque per scripturam corporalibus instrumentis affixam, neque per voces corporalibus auribus insonantes, neque per corporum similitudines, quales in spiritu imaginaliter fiunt, sicut in somnis, vel in aliquo excessu spiritus, quod graece dicitur ἔκστασις, et nos eo verbo jam utimur pro latino: quia et hoc genus visionum, quamvis interius fiat quam sunt ea quae animo per sensus corporis nuntiantur; tamen quia simile est eis, ita ut cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit, aut certe vix et rarissime possit, et quia exterius est quam illud quod in ipsa incommutabili ueritate mens rationalis et in
Abbreviated transcription (Latin):
defluant sed simul & illum sineloco ao tempore contemplan¬
tur : & eius in inserioribus iussa perficiunt: mouentes seper
tempus: corpus autem pertempus & locum : quantum eorum
congruit actioni. Qid eo ds bipertito prouintia e sua eope¬
re. prceest uniuersae creatunte: naturis ut fiant : uolun¬
tatibus autem. utsi nesuo iussu uel permis suni hil faciant
Natuntigitur uniuersitatis corporalis nonadiuuatur extrin¬
secus corponditer: neque enimest. extriream ullum cor¬
pus alioquin: non .e uniuersitas in trinsecus autem adiuuatꝰ
incorporaliter. dõ idagente : ut omnino natunrsit: quoniam
exipso : & peripsum : & in ipsosunt omnia pastes uero eiusde
uniuersitacis : & intrinsecus incorponiliter adiuuantur
uel potius fiunt ut naturesint : & extrinsecus corponeliter:
quose melius habeant: si cut alimentis agri cultunt medi¬
cina & qua ecumque &ĩam adornatumfiunt : ut non solumsal¬

Expanded text:
defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplandefluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrinsecus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin non est uniuersitas. intrinsecus autem adiuuatur incorporaliter deo id agente, ut omnino natura sit, quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. partes uero eiusdem uniuersitatis et intrinsecus incorporaliter adiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina et quaecumque etiam ad ornatum fiunt, ut non solum sal
Abbreviated transcription (Latin):
uero ipsis seruientibus sibi: ut hoc patiatur uolum¬
tas mala. quod ex iussudĩ fecerit bona siue per
se ipsam siue per malam in rebus dum taxat quȩ
natuntliter sunt&iãmalis uolum tatibus subditae
id est incorporibus : nam in seipsis malae uo¬
lum tates habent: interiorem poenam
suam eandem ipsam iniquitatom suam:
cperhoc sublimibus angelis dõsubdite fruentibus & dobeate
seruientibus sub dita est omnis natunt corporea : omnis in¬
netionalis uit xomnis uoluntas : uel in firma uel prrua: ut
hoc desubditis: uelcum subditis agant quod natunte ordo pos¬
cit: i nomnibus iubente illo. cui subiecta sunt omnia: pro indeilli:
in illo ueritatem in commutabilem uident: & secundum eam:
suas dirigunt uoluntates: fiunt ergo illi pasticipes a &ernitatis:
ueritatis uolumtatis eius: semper sine tempore & loco: mouen¬
tur autemeius imperio : &iam temporaliter : illo non tempo¬
nteliter moto: necita ut ab eius contemplatione resilant aut

Expanded text:
uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uolunuero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala, quod ex iussu dei fecerit bona, sine per se ipsam sine per malam, in rebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae uoluntates habent interiorem poenam suam eandem ipsam iniquitatem suam. c per hoc sublimibus angelis deo subdite fruentibus et deo beate seruientibus subdita est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uoluntas uel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant, quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo, cui subiecta sunt omnia. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi participes aeternitatis, ueritatis, . uoluntatis eius semper sine tempore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut
Abbreviated transcription (Latin):
ti sarbitrium illae autem quibus dedit potentiores ac super¬
ores sunt illa enatunte quae non habent uolum tatem subd¬
tae sint necesse .e. illis quae habent & hocordinatione. crea¬
toris. quinumquam ita ponit uolum tatem malam. ut na¬
tunxe perimat dignitatem: Cumigitur omne corpus
& omnis anima in nationalis non habeat uolumtatis arbi¬
trium subditaista sunt. eis naturis. quae prae ditae sunt
arbitrio uolumtatis ne comnib: omnia sed sicut distribuit
iustitia creatoris : Ergodĩ prouidentia regens.
adque administraens uniuersam creatunã & naturas
& uolumtates. natura sut sint. uolumtates autem ut nec
infrustuo sebonae nec impunitae malaesint. subdit primi¬
tu somnia sibi de indecreatunt̃ corponedem creatunte spiri¬
tali inirtionalem nationali terrestrem caelesti. femi¬
neam masculinaeminus ualentẽ ualentiori indigentiorẽ
copiosi ori inuolum tatib: autem bonas sibi c&eraes

Expanded text:
tis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac supertis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac superiores sunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punit uoluntatem malam, ut naturae perimat dignitatem. cum igitur omne corpus et omnis anima inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam creaturam, et naturas et uoluntates, naturas, ut sint, uoluntates autem, ut nec infructuosae bonae nec inpunitae malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosiori, in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras
Abbreviated transcription (Latin):
incorpoream cogitarecuienim non facile occurrat quod
perlocum non moueatur. quaeperlocispatia non distendi¬
tur. quid quid autem ꝑ loci spatia distenditur corpus .ẽ.
acperhoc consequens ẽ. ut anima perlocum moueri non pute tur
sicorpus non. eẽ credatur : Cedut dicere coepenam si deanima hos
quisq nonuult credere non Onimi surgendus .ẽ. sub stantiam
uerodĩ nisicredat. nec per tempus nec perlocum moueri nond
perfelte in commutabilem credit uerum qui aommno in commi¬
tabilis .e. illa natunr trinitatis & ob hocita a&erna uteialiqu
co a &ernum eẽ non possit ipsa aput seipsam & inseipsam
neullotem pore acloco. mou& tamen ꝑtempus & locum sibi subditã
creatunr natunrs creans bonitate uolumtates ordinans potes¬
tate ut innaturis nulla sit. quae non ab illo sit in uolum tatibus
autem nulla bona sit cui non prosit nulla mala sit quabe¬
ne uti non possit : sed quia no nomnib: naturis dedituolum ta¬

Expanded text:
incorpoream coincorpoream coper locum non moueatur, quae per loci spatia non distenditur? quidquid autem per loci spatia distenditur corpus est; ac per hoc consequens est, ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse credatur — sed, ut dicere coeperam, si de anima hoc quisque non uult credere, non nimis urguendus est; substantiam uero dei nisi credat nec per tempus nec per locum moueri, nondum perfecte incommutabilem credit. Uerum quia omnino incommutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se ipsa sine ullo tempore ac loco, mouet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, uoluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
occupent spatia locorum suorum quanto magis i pseanimae nu¬
tus cui membiro de seruiunt ut quod placuerit figatur unde id
quod mouendum ẽ innitatur cumanima non sit natu roc
corporea. neclocali spatio corpus inpleat. sicut aqua ut rem
siue sphongeam. sed miris modis ipso incorporeo nutucom¬
mixta sit uiuificando corpori. quo & imperat corpori. qua¬
dam intemtione non mole quanto magis inquam nutus ipse
uolum tatis eius. non perlocum mou&ur. ut corpus perlo¬
cum moueat. quando totum perpartes mou&. necaliquas
lo co mou& nisi ꝑ illas quas loco non mou&. quod si intellege¬
redifficile ẽ. utrumq: credatur & quod creatura spiri¬
talis non perlocum mota moueat corpus ꝑ locum. & quodds̃
non per tempus motus. moueat: creatu. nom spiri¬
talem per tempus: Quodsi deanima quisque non
uult hoccredere quod quidem sine dubio non solumcre¬
der& uerum &iam intelleger&. sieam poss& sicuti ẽ:

Expanded text:
occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nuoccupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod placuerit figatur, unde id, quod mouendum est, innitatur, cum anima non sit natura corporea nec locali spatio corpus inpleat, sicut aqua utrem sine spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et inperat corpori quadam intentione, non mole: quanto muoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus per locum moueat, quando totum per partes mouet, nec aliquas loco mouet nisi per illas quas loco non mouet. Quod si intellegere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritalis non per locum mota moueat corpus per locum et quod deus non per tempus motus moueat creaturam spiritalem per tempus. quod si de anima quisque non uult hoc credere — quod quidem sine dubio non solum crederet uerum etiam intellegeret, si eam posset sicuti est
Abbreviated transcription (Latin):
lut immoto cardine moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti. siccu¬
bitus ab articulo umeri umerus abscapula commou&ur. istantib:
utiq cardinib: quib: motionitatur idper locis patium quod moue¬
tur sic plantae intalo .ẽ. asticulus quo stante moueatur siccruris
ingenu & totius pedis in coxa & nullus membrimotus. omnino ẽ
quemuolumtas. mou& nisi ab aliquo articuli cardine quaem nu¬
cus eius dẽ uolumtatis primitus figit. ut abeo quod locis pationon
mou&ur. agiualeat quod mou&ur deniq nec in ambulando
pes leuatur nisialius fixus totum corpus fenat. donecille qui
motus ẽ. a lo co unde fertur ad locum quo fertur. immoto ar¬
ticulo sui cardinis. innitatur. porrosiin corpore nullum mem¬
brum plocum uolumtas mou&ł. nisi ab eo membri articulo
quem nonmou& cum & illa parscorporis quae moueur &illa
qua fixa sit ut moueur. corporeas habeant quantitates suas quib:

Expanded text:
lut inmoto cardine, moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic culut inmoto cardine, moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab scapula cum mouetur stantibus utique cardinibus, quibus motio nitatur, it per loci spatium, quod mouetur; sic plantae in talo est articulus, quo stante moueatur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa. et nullus membri motus omnino est, quem uoluntas mouet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis primitus figit, ut ab eo, quod loci spatio non mouetur, agi ualeat, quod mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille, qui motus est, a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, inmoto articulo sui cardinis innitatur. Porro, si in corpore nullum membrum per locum uoluntas monet nisi ab eo membri articulo, quem non mouet, cum et illa pars corporis, quae mouetur, et illa, qua fixa fit, ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
acloco mou& conditũ spm̃ ꝑ tempus sineloco mou& corpas per
tempus & locũ : Quo crcaquisquis incellegere conatur. quẽ¬
moueat tempontliter & localiter treatunt̃ suã non eũ puto
possead sequi nisi prius intellexerit quẽ ammodũ anima
hoc ẽ. sp̃s creatus non ꝑ locũ sed tantũ ꝑ tempus motus. moueat
corpus ꝓtempus & locum sienim quod inseipso agitur ca¬
pere non dum potest quan cominus illud quod supnt ẽ
ffesta quippeanima carnalium sensuum consu&udine
&iam seipsam cum corpore perlocum moueri putat. dũid
perlocum mou& quaesi poss& diligenter in spicere tamquã
cardines membrorum corporis sui . quaem ad modũ articu¬
latim dispositi sint . a quibi initia mocionum nitantur. muens¬
ea quae ꝑspatia locorũ mouentur. nsi abeis quae loco fixa sunt non moueri
non enĩ mou&ur solus digitus nisimanus fixa sit a cuius articulo ue¬

Expanded text:
ac loco, mouet conditum spiritum per tempus sine loco, mouet corpus per ac loco, mouet conditum spiritum per tempus sine loco, mouet corpus per tempus et locum. Quocirca quisquis intellegere conatur, quemmoueat temporaliter et localiter creaturam suam, non eum puto posse adsequi, nisi prius intellexerit, quemadmodum anima, hoc est spiritus creatus non per locum, sed tantum per tempus motus, moueat corpus per tempus et locum. si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud, quod supra est! Adfecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine etiam se ipsam cum corpore per locum moueri putat, dum id per locum mouet. quae si posset diligenter inspicere tamquam cardines membrorum corporis sui quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inuenea, quae per spatia locorum mouentur, nisi ab eis, quae loco fixa sunt, non moueri. non enim mouetur solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo, ue
Abbreviated transcription (Latin):
tum modo ptemponx mutariposs& corponelis autẽ ꝑtempont&
locos : exemplienĩ guatia ꝑ tempus mou&ur animus. uel re¬
miniscendo qđ oblitusenit uel discendo qđ ne suebat. uel uolen¬
do qđ nolebat. ꝑ loco sautẽ corpus uelaterir in caelum uelacae¬
lo interrã uel aborientei noccidentẽ. uel si quo alio simili modo
Omne autẽ qđ mou&dur ꝑ locũ non potestnisi& ꝑtempus simul moue¬
riat non omne qđ mou&ur ꝓtempus necesse .ẽ. &iã ꝑ locũ mouer
sicutergo substantiã quae mouaur ꝓtempus & locũ precedit.
substantia quae tantũ ꝑtempus ituipsã putecedit illa quae
neo ꝑ locum nec ꝑtempus. ac ꝑ hoc sicut ꝑtempus & locũ mou&
corpus ipse tantũ ꝑ tempus motus conditus sp̃s. ita ꝑtempus
mou& conditũ sp̃m ipsenec ꝑ tempus. nec ꝑlocum motus con
adocũ corpus sps autẽ creator mou& seipsũ sine cempore

Expanded text:
tummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et tummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel reminiscendo, quod oblitus erat, uel discendo, quod nesciebat, uel uolendo, quod nolebat; per locos autem corpus uel a terra in caelum uel a caelo in terram uel ab oriente ad occidentem uel si quo alio simili modo. omne autem, quod mouetur per locum, non potest nisi et per tempus simul moueri; at non omne, quod mouetur per tempus, necesse est etiam per locum moueri. sicut ergo substantiam, quae mouetur per tempus et locum, praecedit substantia, quae tantum per tempus, ita ipsam praecedit illa, quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc, sicut per tempus et locum mouet corpus ipse tantum per tempus motus conditus spiritus, ita per tempus mouet conditum spiritum ipse nec per tempus nec per locum motus condac locum corpus; spiritus autem creator mouet se ipsum sine tempore
Abbreviated transcription (Latin):
solus hab& inmostalitatẽ & lucem habitat in accessibilẽ quẽ ne¬
mohominũ uidit necuidere potest nedocorũ uel finito uel infi¬
nicospatio contineri nec temporũ uel finito uel in finito uolu¬
mine uariari : Neq enĩ ẽ in eius substantia quads̃ .ẽ qđ bre¬
uius sit im pastequã in toto sicut necesse .ẽ. eẽ quae in locis sunt
aut fuit in cius sub stantia qđ iãnon .ẽ uelerit qđ nondũ ẽ. sicut in na¬
turis quae possunt tempori smutabi litatẽ pati hicergo in com¬
mutabiliae ternitate uiuens creauitomnia simul. ex quibus
currerent tempont & in plerentur loca tem pontlib:q & locali¬
b: rerum motib: saecula uoluerentur in quib: reb: quaedam spi¬
ritalia quaedam corponalia. condidit. formans materiã quã
necalius necullus. sed omnino ipse in formem acformabilem
infatuit. ut formacionẽ suã non tempore sed origine p̃uenira :
piritalem autẽ creatunt̃ corponeli pixeposuit qđ spiritalis can¬

Expanded text:
habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest, nec locorum uel finito uel infinito spatio contineri nec temporum uel finito uel infinito uolumine uariari. neque enim est in eius substantia, qua deus est, quod breuius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia quod iam non est, uel erit quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic autem incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus currerent tempora et implerentur loca temporalibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec nullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tan
Abbreviated transcription (Latin):
non posseaccipiad litterx̃ qđ exuno panidisi flumine diuiduntur :¬
um potius credendum sit qm̃ locusipse paridisi a cognitione hominũ
ẽ. remotissimus indequat tuor aquarũ pastes diuidi sicut fidelis¬
sima scribtunte testatur. sed ea flumina quorũ fontes noti. ẽẽ di¬
cuntur a licubus se subterras & post trastus plixarũ regionũ
locus alus erupis seubi tã quã in suis fontib: noti eẽ ꝑ hbentur
nam hoc solere non nullas aquas facere qui signonit. sed ibi
hoc scitur ubi non diu sub terriscurrunt : Exibaterga flumen
de aedenid ẽ. delocodeliciarũ & inrigabat par disum id ẽ ligna
omnia pulcbia adq frultuosa qua eomne terat regionis illius

Expanded text:
non posse accipi ad litteram, quod ex uno paradisi lumine diuiduntur? cnon posse accipi ad litteram, quod ex uno paradisi lumine diuiduntur? cum potius credendum sit, quoniam locus ipse paradisi a cognitione hominum est remotissimus, inde quattuor aquarum partes diuidi, sicut fidelissima scriptura testatur, sed ea flumina, quorum fontes noti esse dicuntur, alicubi isse sub terras et post tractus prolixarum regionum locis aliis erupisse, ubi tamquam in suis fontibus nota esse perhibentur. nam hoc solere nonnullas aquas facere quis ignorat? sed ibi hoc scitur,. ubi non diu sub terris currunt. exibat ergo flumen de Eden, id est de loco deliciarum, et inrigabat paradisum, id est ligna omnia pulchra atque fructuosa, quae omnem terram regionis illius
Abbreviated transcription (Latin):
ad sumere aliquid dere : quã ꝓprie quoq: eẽ constar& : sicut de
illo dñs loquitur quidescendebat. ab hierusalem in hiericũ :¬
& incidit in latrones : quis non sentiat & plane uideat eẽ pa¬
nabolam loquutionẽ que illã totã eẽ figunatã : uierũ duae
ciuitates. quaeibi nominatae sunt: hodieq: in loci sꝓpriis de¬
monstuantur : sed hoc modo acciperemus & quat tuor haec flu¬
mina : sic&ent quaedepant disonanantur non ꝓprie sed figu¬
utte accipere: ulla necessitas coger& : At nusic eũ primitus
proprieresipsas intellegere rationulla phibeat . quur non potius
austoritatem scribtunte simpliciter sequimur : in narratione rerũ
gestarũ res uere gestas priusintelle gente stum demũ quid quidali¬
ud significans ꝑscrutantes : Ane o mouebimur qđ dehis fluminib: di¬
citur aliorũ eẽ fontes notos: aliorũautẽ prorsus incognitos: &ideo

Expanded text:
adsumere aliquid de re, quam non proprie quoque esse constaret. sicut de adsumere aliquid de re, quam non proprie quoque esse constaret. sicut de illo dominus loquitur, qui descendebat ab Hierusalem in Hiericho et incidit in latrones. quis non sentiat et plane uideat esse parabolam locutionemque illam totam esse figuratam? uerum duae ciuitates, quae ibi nominatae sunt, hodieque in locis propriis demonstrantur. sed hoc modo acciperemus et quattuor haec flumina, si cetera, quae de paradiso narrantur, non proprie sed figurate accipere ulla necessitas cogeret; at nunc, cum primitus proprie res ipsas intellegere ratio nulla prohibeat, cur non potius auctoritatem scripturae simpliciter sequimur in narratione rerum gestarum res uere gestas prius intellegentes, tum demum quidquid aliud significant perscrutantes? An eo mouebimur, quod de his fluminibus dicitur aliorum esse fontes notos, aliorum autem prorsus incognitos et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
gris hocqđ fluit contur as srrios: flumenautẽ quastum eufrates:
dehis fluminib: quid amplius satagam confirmare quoduent sint
flumina: nec figunate dicta quae non sint quasitantum modo
Aliquid nomina ipsa significent : cum & regionib perquas flu¬
unt notissima sint : & omnib: fere. gentib: diffamata : quinim¬
moex his quoniam constacea prorsus. eẽ : nam duob: eorũ nomina
uocustas mutauit : sicut tiberis dicitur fluuius qui prius albula
uocabatur : geon quippeipse. ẽ. quin uncdicturnilus : phisonautẽ ille dice¬
batur : quẽ nunc gangen appellant : duo uero c&ent tigris & eu futes :
antiqua &iamnomina tenueruntnos admonerio post& c&era quoq:
primitus ad ꝓpri&atem littenre accipere : non ineis figunatam
loquutionem putare : sed resipsas quaeita narrantur : & eẽ &
aliquid &iam figunxre: non quia non poss& panrbola loquutionis

Expanded text:
gris, hoc est quod fluit contra Assyrios. flumen autem quartum Euphrates. gris, hoc est quod fluit contra Assyrios. flumen autem quartum Euphrates. de his fluminibus quid amplius satagam confirmare, quod uera sint flumina nec figurate dicta, quae non sint, quasi tantummodo aliquid nomina ipsa significent, cum et regionibus, per quas fluunt, notissima sint et omnibus fere gentibus diffamata? quin immo ex his, quoniam constat ea prorsus esse — nam duobus eorum nomina uetustas mutauit, sicut Tiberis dicitur fluuius, qui prius Albula uocabatur; Geon quippe ipse est, qui nunc dicitur Nilus; Phison autem ille dicebatur, quem nunc Gangen appellant; duo uero cetera, Tigris et Euphrates, antiqua etiam nomina tenuerunt — nos admoneri oportet cetera quoque primitus ad proprietatem litterae accipere, non in eis figuratam locutionem putare, sed res ipsas, quae ita narrantur, et esse et aliquid etiam figurare, non quia non posset parabola locutionis
Abbreviated transcription (Latin):
sentir& nisi ei aliquid iuber&ur : parbor itaq illa non enat mala :¬
ed appellata .ẽ. scientiae dinoscendibonum & malum: Quia si post
ꝓ hibitionem exilla homo eder& : In illa crat piecepti futura trans¬
gressio : Inqua homo ꝑexperimentũ poene discer& : quidinter e&
interoboedientia e bonum : & in oboedientiae malum : Proinde &
hoc non in figunt dictum : seduere quoddam lignũ accipiendum. ẽ:
Cuinon de fructu uel pomo qđ indidem nascer&ur : sed exipsarẽ nomen
inpositum .ẽ. quae illo contra ueatum tasto fuerat sequutunr : Flu¬
menautẽ exitde eden qđ inrigabat panidisum : & inde diuisum ẽ
inquattuor pastes: ex his uni nomen .ẽ. phrson. hoc ẽ. quod circuit
totã terrã euilat ubi ẽ aurũ : aurũ autẽ ten illius bonũ : & ibrẽ
carbunculus & lapis praxsinus : & nomen fluminis secundi. geon:
hoc ẽ. qđ circuit totã terrã a& hiopiam: flumen autem testiumti¬

Expanded text:
sentiret, nisi ei aliquid iuberetur. arbor itaque illa non erat mala, ssentiret, nisi ei aliquid iuberetur. arbor itaque illa non erat mala, sed appellata est scientiae dinoscendi bonum et malum, quia, si post prohibitionem ex illa homo ederet, in illa erat praecepti futura transgressio, in qua homo per experimentum poenae disceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. proinde et hoc non in figura dictum, sed uere quoddam lignum accipiendum est, cui non de fructu uel pomo quod indidem nasceretur, sed ex ipsa re nomen inpositum est, quae illo contra uetitum tacto fuerat secutura. Flumen autem exiit de Eden, quod inrigabat paradisum, et inde diuisum est in quattuor partes. ex his uni nomen estPhison, hoc est quod circuit totam terram Euilat, ubi est aurum; aurum autem terrae illius bonum et ibi est carbunculus et lapis prasinus. et nomen flumini secundo Geon, hoc est quod circuit totam terram Aethiopiam. flumen autem tertium Ti
Abbreviated transcription (Latin):
equiturutiudeamus delignoscientia edinoscendibonum & malũ : pror¬
sus & hoc lignum enituisibile & corponle sicu t arbore sc&erȩ : quo der¬
golignum e&̃ : non .ẽ dubitandum sed quur hoc nomen acceperitre quireri¬
dummihi autem &iamatq: &im consideranti : dicinom potestquantum
placeatilla sententia : non fuis seillam arborem cibo noxiam : Ne¬
q: enim qui fecent tomnia bona ualde : in panidiso instituer& ali¬
quidmali: sed malum fuisse homini : trens gressionem purecepq
Opostebat autem ut homo sub dño dõ positus alicunde prohiber&ur :
utei promerendi dñm suum uistus e& ipsa oboedientia : Quã possũ
uerissi me dicere solam. ẽẽ uirtutem omnicreatunte ntionali
agenti : subdĩ potestate : Primumq eẽ & maximum uitium
tumoris a druinã : sua potestate uelleuti ÷ Cuius uitimomen .ẽ. in o¬
boedientia : Non e& ergounde se homo dnm habere cogitar& adq:

Expanded text:
Sequitur, ut uideamus de ligno scientiae dinoscendi bonum et malum. prorSequitur, ut uideamus de ligno scientiae dinoscendi bonum et malum. prorsus et hoc lignum erat uisibile et corporale sicut arbores ceterae. quod ergo lignum esset, non est dubitandum; sed cur hoc nomen acceperit, requirendum. mihi autem etiam atque etiam consideranti dici non potest quantum placeat illa sententia non fuisse illam arborem cibo noxiam — neque enim qui fecerat omnia bona ualde in paradiso institueret aliquid mali - sed malum fuisse homini transgressionem praecepti. oportebat autem, ut homo sub domino deo positus alicunde prohiberetur, ut ei promerendi dominum suum uirtus esset ipsa oboedientia, quam possum uerissime dicere solam esse uirtutem omni creaturae rationali agenti sub dei potestate, primumque esse et maximum uitium tumoris ad ruinam sua potestate uelle uti, cuius uitii nomen est inoboedientia. non esset ergo, unde se homo dominum habere cogitaret atque
Abbreviated transcription (Latin):
sanitates tali firmar&ur : non sicut ex aliocibo : sed non nulla
inspinctione salubritatis occulta: ꝓfectoenim lic&usitacus pa¬
nis: aliquid tamen amplius habuit : duius una collrride hominem:
ds̃ ab indigentia famis dierũ quaditginta spatio uindicauit: an
foste credere dubitauimus : ꝑ alicuius arboriscibum : cuiusdam
altioris significationis gracia hominidm̃ prcesticisse: necorpus
eius uel in firmitate : uela &ate in d&erius mutare tur : auti noc¬
ca su&iã laber&ur quii psicibohum anoprae ftitit : tã mintbilem
statũ ut in fictilib: uasculis farina & oleum deficientes reficer&
nec de ficer & : Iam hic degenere contentiosorum quisquam exista:
& dicat dm̃ interris nrĩ sminacula talia facere debuisse : inpanedis¬
utem non debuis se: quasi uero nonuel depuluere hominẽ uelde latere uri
mulie rem maius ibi minculum fecit quã qđ hic mostuos suscitauit :

Expanded text:
sanitate stabili firmaretur, non sicut ex alio cibo, sed nonnulla sanitate stabili firmaretur, non sicut ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubritatis occulta. Profecto enim licet usitatus panis, aliquid tamen amplius habuit, cujus una collyride hominem Deus ab indigentia famis dierum quadraginta spatio vindicavit . An forte credere dubitabimus, per alicujus arboris cibum, cujusdam altioris significationis gratia, homini Deum praestitisse ne corpus ejus vel infirmitate vel aetate in deterius mutaretur, aut in occasum etiam laberetur; qui ipsi cibo humano praestitit tam mirabilem statum, ut in fictilibus vasculis farina et oleum deficienec deficeret? iam hic de genere contentiosorum quisquam existat et dicat deum in terris nostris miracula talia facere debuisse, in paradisutem non debuisse: quasi uero non uel de puluere hominem uel de latere uiri mulierem maius ibi miraculum fecit, quam quod hic mortuos suscitauit.-