comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi potuit quidem acciderit etiam scriptoris error. S hoc in
illa questione deuita matussale. non absurcdum ẽ su spicari.
⁊ in illo alio ubi supantib iugintiquattuor annis summa
non conuenit. Inhis aute inquib continuatur ip̃ius m̃do¬
sitatis similitudo. ita ut ante genitu filium qui ordini inse¬
ritur. alibi supsunt centũ annĩ alibi desint. post genitur au̾t
ubi deerant suꝑsint. ubi superant desint. ut sũm̃a ꝯueniat.
Ẽt hoc inprima secła ⁊ tertia quarta. quita septima generati¬
one inuenitur uidetur h̾re quanda si dici põt error ĩp̃e costan¬
tiam nec cãum recolet. s industriam. Itaq illa diuersitas
numeroꝵ. aliter se hentiu in ccclicib grecis et latinis. ali
in hebreis ubi nõ est ita de centum annis pͥus additis ⁊ po¬
stea detractis. ꝑ tot generationes continuata parilitas. nec
malitie uidoꝵ. nec diligentie uł prudentie septuagnita int¬

Expanded text:
ubi potuit quidem accidere etiam scriptoris error. Sed hoc in ubi potuit quidem accidere etiam scriptoris error. Sed hoc in illa quae- 1!5 stione de uita Mathusalae non absurdum est suspicari, et in illo alio, ubi superantibus uiginti quattuor annis summa non conuenit. In his autem, in quibus continuatur ipsius mendositatis similitudo, ita ut ante genitum filium, qui ordini inseritur, alibi supersint centum anni, alibi desint; post genitum autem ubi deerant supersint, ubi supererant desint, ut summa conueniat; et hoc in prima, secunda, tertia, quarta, quinta, septima generatione inuenitur: uidetur habere quandam, si s dici potest, error ipse constantiam nec casum redolet, sed industriam. . Itaque illa diuersitas numerorum aliter se habentium in codicibus Graecis et Latinis, aliter in Hebraeis, ubi non est ista de centum annis prius adbitis et postea detractis per tot 10 generationes continuata parilitas, nec malitiae Iudaeorum nec diligentiae uel prudentiae septuaginta int
Abbreviated transcription (Latin):
conscribendũ mendaciu imo consilio conspirare potuisse.⁊dũ
alus inuident anctoritatẽ. sibi abstulisse ueritate. An septua¬
gita homines qui etiam ip̃i iudei erant imo in loco positos
dm̃ rex egrptius tholomeus eos ad hoc opus asciuerit ip̃ami
ueritatem gentib alienigenis inuidisse et cõmunicito istud
fecisse consinio quis nõ uide at quid proclunus faciliusq cred¬
tur: T absit ut prudens quispiã. uel indeos cuinslibet puersi¬
tatis atq malitie tantu potuisse credat Incodicib tam multi
tam longe lateq dispersis. uel septuaginta illos memorabileᷤᷤ
uiros. hxc de inuidenda gentib uerit᷑ate. unũ ꝯmu̾icisse cõsiliꝰ
Creclibilius ergo quis dixerit cum pͥmum de bibliocheca pto¬
lomei describi ista cepert. tunc aliquid tale fieri potuisse in co¬
dice uno. pͥmitus inde descripto unde iam latius emanaret

Expanded text:
conscribendum men- 10 dacium uno consilio conspirare potuisse et, dum conscribendum men- 10 dacium uno consilio conspirare potuisse et, dum aliis inuident auctoritatem, sibi abstulisse ueritatem, an septuaginta homines, qui etiam ipsi Iudaei erant, uno in loco positos, quoniam rex Aegyptius Ptolomaeus eos ad hoc opus asciuerat, ipsam ueritatem gentibus alienigenis inuidisse et communicato istuc 15 fecisse consilio: quis non uideat quid procliuius faciliusque credatur? Sed absit ut prudens quispiam uel Iudaeos cuiuslibet peruersitatis adque malitiae tantum potuisse credat in codicibus tam multis et tam longe lateque dispersis, uel septuaginta illos memorabiles uiros hoc de inuidenda gentibus so ueritate unum communicasse consilium. Credibilius ergo quis dixerit, cum primum de bibliotheca Ptolomaei describi ista coeperunt, tunc aliquid tale fieri potuisse in codice uno, sed primitus inde descripto, unde iam latius emanaret;
Abbreviated transcription (Latin):
innor fuit. Quis põt hac etate generare usitata ista. nob̾q no¬
tissima lege nature. Se hunc omittamꝰ. qui fortasse etiam qñ cre¬
atus ẽ pot̾uit. Non eni eum tam paruu q̃ infantes nostri sũt
fcum fusse credibile est Seth filius eius non ducentoꝵ quinq
sic̃ nos legius. s centum quinq fuit qñ genuit enos. Ac pe
hoc ẜm istos nõ dum ħ̾ebat undecim annos etatis. Quid dica
de carnan eius filio. qui cum apud nos centũ septuaginta reppe¬
riatur. apud hebreos septuaginita legitur fuisse. qnͣ genuit
malelee:. Qius generat homo septennis. si tunc anni septua¬
ginta nuncupab̾unt qui septe fuer̾t:. CAapitulum. ⁊ 4ͣ.
cur de quo superius satis actum ẽ. Nam septuaginta ĩt̾õtes
landabiliter celebratos iiros nõ potuisse mentiri ubi si querã
quid sit credibilius uidoꝵ gentẽ. tam longe lateq diffusa ĩ hoc

Expanded text:
annorum fuit. Quis potest hac aetate generare usitata ista nobisque noannorum fuit. Quis potest hac aetate generare usitata ista nobisque notissima lege naturae? Sed hunc omittamus, qui fortasse etiam quando creatus est potuit; non enim eum tam paruum, quam infantes nostri sunt, factum fuisse credibile est. Seth filius eius non ducentorum quinque, sicut nos legimus, sed centum quinque fuit, quando genuit Enos; ac per hoc secundum istos nondum habebat undecim annos aetatis. Quid dicam de Cainan eius filio, qui cum aput nos centum septuaginta reperiatur, aput Hebraeos septuaginta legitur fuisse, quando genuit Maleleel? Quis generat homo septennis, si tunc anni septuaginta nuncupabantur qui septem fuerunt? . Ii CAPUT XIII. cium, de quo superius satis actum est; nam septuaginta interpretes laudabiliter celebratos uiros non potuisse mentiri. Ubi si quaeram, quid sit credibilius, Iudaeorum gentem tam longe lateque diffusam in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eos inquit ⁊ singuli milia annor uisse produntur i dis uelut ꝓ¬
babilibꝰ argumẽntis quidam non destruentes fidem sacre hui̾ie
hystorie scd astruere nitentes. ne st incredibile ꝙtam multore
annos ureisse referuntur Entiqui psuaserunt sibi. ne se suadere
inprudenter eristimantes tam exigi spatiu tẽporis. tunc an¬
ni uocatu. ut illi decem sint unu̾s nr̃ ⁊ decem nostri centũ illoꝵ
ree aute eẽ falsissimũ docum̃to eudentissimo ostenditur. ꝙ inte¬
qͣ faciam nõ mͥ tacendum udetur que credibilior possit ẽẽ suspi¬
tio. Poteramus certe hanc adsertionẽ ex hebreis codicib redãgu¬
ere atq conuuncere ubi adam nõ ducentoꝵ triginta. s centũ xxx
annor finsse repperitur qñ t̾tium genuit filiũm. qui añi si xiii.
nr̃i sunt. ꝓculdubio primu: qñ genu̾it undecim uł nõ młto ãpliꝰ

Expanded text:
eos, inquit, et singula milia annorum uixisse produntur.\' His uelut peos, inquit, et singula milia annorum uixisse produntur.\' His uelut probabilibus argumentis quidam non destruentes fidem sacrae huius historiae, sed adstruere nitentes, ne sit incredibile quod tam multos annos uixisse referuntur antiqui, persuaserunt sibi, nec se suadere inpudenter existimant, tam exiguum spatium temporis tunc annum uocatum, ut illi decem\' sint unus noster et decem nostri centum illorum. Hoc autem esse falsissimum documento euidentissimo ostenditur. Quod antequam faciam, non mihi tacendum uidetur, quae credibilior possit esse suspicio. Poteramus certe hanc adseuerationem ex Hebraeis codicibus redarguere adque conuincere, ubi Adam non ducentorum tringinta, sed centum triginta annorum fuisse reperitur, quando tertium genuit filium; qui anni si tredecim nostri sunt, procul dubio, primum quando genuit, undecim uel non multo amplius
Abbreviated transcription (Latin):
aute aliter annu tunc fuisse ꝯputatum nõ sit incredibile adi¬
ciunt ꝙ apud plerosq scriptores ystorie repperitur egrptiosi
huisse annu quattuor mensiu a carnanas sex mentui. laui¬
nios.xiii. mensiu. Plinius sełs cum cõmemorass relatũ fu¬
isse in litteras quẽcdam uixisse centũ quĩquagita duos annos
aliũ decem amplius. alios ducentoru annõꝵ habuisse uita
Alios trecentoꝵ quosdam ad quingentos. alios ad sexcentos¬
nõ nullos ad octingentos etiam puenisse. Hec omnia insçitia
tempoꝵ accidisse Arbitratus. Alii quippe inquit. estate det̾mina¬
bant annur ⁊ altum hieme. Alii quadri partitis tẽporib. sic̃i
areades inquit quorum anni trimenses fuerunt. adiecit etiam¬
etia aliquando egiptios quorum pauos. annos quaternoru:
mensui fuisse sup̃diximus. lune fine limit. asłe. annus. Itaq ꝓpd̾

Expanded text:
autem aliter annum tunc fuisse conputatum non sit incredibile, adiautem aliter annum tunc fuisse conputatum non sit incredibile, adiciunt quod aput plerosque scriptores historiae reperitur, Aegyptios habuisse annum quattuor mensum, Acarnanas sex mensum, Lauinios tredecim mensum. Plinius Secundus cum commemorasset relatum fuisse in litteras quendam uixisse centum quinquaginta duos <annos>, aliam decem amplius, alios ducentorum annorum habuisse uitam, alios trecentononnullos ad octingentos etiam pervenisse, haec omnia inscitia temporum accidisse arbitratus est. « Alii quippe, inquit, aestate determinabant annum, et alterum hyeme; alii quadripartitis temporibus, sicut Arcades inquit, quorum anni trimestres fuerunt. » Adjecit etiam aliquando Aegyptios, quorum parvos annos quaternorum mensium fuisse supradiximus, lun
Abbreviated transcription (Latin):
cant. unus dies abicitur. addebatur aueterib postea dies. ut occur¬
rerent nũs annor quos dies romani int̾calares uocant. Promd̾
etiam enos quem genuit seth. decem et nouer agebat annos. qñ
ex illo natus est filĩus eius caman quos annos dicit scriptura t¬
centu non agita ⁊ deinceps ꝑ om̃s generationes inquib ho¬
minu cõmemorantur anni ante diluuiu nullus fere innr̃is
coclicib in uenitur. qui cum eẽt centũ annoꝵ ⁊ infra. uł etiam
centu iuginti. aut nõ multo amplius genuerit filium. s qui
minimã etate genuert.centu sexaginda.⁊ ꝙ excurrit fuisse
referunt᷑. quia nemo inquiunt deçẽm annor ħo põt gingere
filios. qui nũs centu appellabantꝰ anni ab illis hom̾mib. s ĩ
annis sexdecim ẽ matura pub̾tas. et proli im idonea ꝓcreãde
quos centuz ⁊ sexaginta annos. illa tempora nũcupabant. Ut

Expanded text:
cant, unus dies adjicitur, addebantur a veteribus postea dies, ut occurcant, unus dies adjicitur, addebantur a veteribus postea dies, ut occurreret numerus annorum, quos dies Romani intercalares vocabant. Proinde etiam Enos, quem genuit Seth, decem et novem agebat annos, quando ex illo natus est filius ejus Cainan, quos annos dicit Scriptura centum nonaginta. Et deinceps per omnes generationes, in quibus hominum anni commemorantur ante diluuium, nullus fere in nostris codicibus inuenitur, qui, cum esset centum annorum uel infra uel etiam centum uiginti aut non multo amplius, genuerit filium; sed qui minima aetate genuerunt, centum sexaginta, et quod excurrit, fuisse referuntur; quia nemo, inquiunt, decem annorum homo potest gignere filios, qui numerus centum appellabantur anni ab illis hominibus; sed in annis sedecim est matura pubertas et proli iam idonea procreandae, quos centum et sexaginta annos illa tempora nuncupabant. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
cen̾tum illi fuert. Ac phoc ut putant uigmti triu. m̃oꝵ fuit
Adam. qnͣ genuit sech ⁊ p̃e seth uginti agebat ⁊ sex menses. qn̾ee
illo natus est enos. quos appellat ĩcriptura diuina ducentos ⁊ qnq
annos. qm̃ sicut isti suspicantur quoꝵ ex ponimus oppinioner. unum
annu annur qualem nunc h̾emus in decem partes illi diuidebãt
et easdem partes annos uocant. quaru partiu ht ina quadratͦ
senariu. eoꝙ sex diebus deus ꝑfecit oꝑa sua. ut inseptimo requie¬
sceret. De qua re in libro undecimo sicut potin disputam. Sexties
aũt sem. qui nũs quadratum senariu facit. xxxui dies sunt. q mł
tiplicati decies. ad trecentos sexaginta pueniũt .i. ducclecim m̃ses
lunares.ꝓp quinq dies eĩm reliquos quib solai̾s annis ĩpletur
et dici quadran ter. ꝑp quẽ quater ductu: eo anno quẽ bissextũ uo¬

Expanded text:
centum illi fuerunt. Ac per hoc, ut putant, uiginti trium annorum fuit centum illi fuerunt. Ac per hoc, ut putant, uiginti trium annorum fuit Adam, quando genuit Seth, et ipse Seth uiginti agebat et sex menses, quando ex illo natus est Enos, quos appellat scriptura ducentos et quinque annos; quoniam sicut isti suspicantur, quorum exponimus opinionem, unum annum, qualem nunc habemus, in decem partes illi diuidebant et easdem partes annos uocabant; quarum partium habet una quadratum senarium, eo quod sex diebus Deus perfecerit opera sua, ut in septimo requiesceret de qua re in libro undecimo, sicut potui, disputaui; sexiens autem seni, qui numerus quadratum senarium facit, triginta sex dies sunt; qui ltiplicati decies, ad trecentos sexaginta perveniunt, id est duodecim menses lunares. Propter quinque dies enim reliquos, quibus solaris annus impletur, et diei quadrantem, propter quem quater ductum eo anno, quo bissextum vo
Abbreviated transcription (Latin):
salam post diluuu. s ecdem anno fuisse defunctũ.si uerũ ẽ ꝙ
de nuniero annor. in hebreis codicib inuenitur: Deillis añt
est cum ad ip̃a tempora quantu necessitas huius opis postu¬
lat ꝯmemoranda adiuuante dño uenerimus. Presenti enĩ su¬
fficit questioni. ẜm utrosq codices tam longas Ribuisse uita
illius eui homines. ut poss etate unius qui de duob. quos so¬
los terra minus tunc habuit partib. Primus ẽ natus ad co¬
stituendu ⁊̃ cinitate multiplicaĩ genus hũanu. Caplum. i
Eq enim ullonigdo audiendi sunt qui putant aliter annos
illis temporib cõputatos.i. tante breuitatis. ut unus annu
noster.decem illos hũisse credatur. quapꝑ inquiunt cu audieit
quisq uel legerit nõgentos annos que quã uixisse. debet intel¬
ligere nonagmta.Decem quippe illi. anus nnus ẽ nr̃. ⁊ dece nr̃i¬

Expanded text:
salam post diluuium, sed eodem anno fuisse defunctum, si uerum est quod salam post diluuium, sed eodem anno fuisse defunctum, si uerum est quod de numero annorum in Hebraeis codicibus inuenitur. De illis auteest, cum ad ipsa tempora, quantum necessitas huius operis postulat, commemoranda adiuuante Domino uenerimus. Praesenti enim sufficit quaestioni secundum utrosque codices tam longas habuisse uitas illius aeui homines, ut posset aetate unius, qui de duobus, quos solos terra tunc habuit, parentibus primus est natus, ad constituendam etiam ciuitatem mule enim ullo modo audiendi sunt, qui putant aliter annos illis temporibus computatos, id est tantae brevitatis, ut unus annus noster decem illos habuisse credatur. Quapropter, inquiunt, cum audierit quisque vel legerit nongentos annos quemquam vixisse, debet intelligere nonag
Abbreviated transcription (Latin):
fient.xiiii. quib uixisse creditur post cdiluniu. Propt̾ quod eũ
non nulli ⁊ si nõ int̾ra ubi om̃em carnẽquã uruere in aquis nã
non sinit costat fuisse deletam cum patre suo qui tra Natus fu¬
erat. aliquantulu fuisse. atq ibi donec diliuu preteriret uixi¬
sse arbitrantur: Nolentes derogare fidem cochicib. quos ĩancto¬
ritatem libenter suscepit eccꝰ ẽt credentes ind̾oꝵ potiusqͣ istos
non ħ̾re qd̾ uerum ẽ. Non eni admictunt. ꝙ magis hic eẽ po¬
tuerit error intpẽtrum qͣ in ea lingua ẽẽ fłm.undẽ in nostra. ꝓ
grecam scriptura ap̃a transalataẽ. s inquiant. non ẽe credibile
eptuagita int̾pretes. qui uno simul tempore. uoꝵ senfuintẽ¬
pretatĩ snt errare potuisse aut ubi nihil eorum int̾erat uolu¬
isse mentiri. Iudeos uero dum nobis inuident ꝙ lex et prophete
minueretur auctoritas. Hanc oppinionẽ nel suspitionemi
accipiat quisq ut putanerit certum ẽ tam̃ nõ uixisse matu¬

Expanded text:
tur post diluvium; propter quod eum nonnulli, et si non in terra, ubi omnem naturam quam vivere in aquis natura non sinit constat fuisse deletam cum patre suo, qui translatus fuerat, aliquantum fuisse, atque ibi donec diluvium praeterisset vixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem Codicibus, id est et credentes Iudaeorum potius quam istos non habere quod uerum est. Non enim admittunt, quod magis hic esse potuerit error interpretum, quam in ea lingua esse falsum, unde in nostram per Graecam scriptura ipsa translata est, sed inquiunt non esse credibile septuaginta inter- r pretes, qui uno simul tempore unoque sensu interpretati sunt, errare potuisse aut ubi nihil eorum intererat uoluisse mentiri; Iudaeos uero, dum nobis inuident, quod lex et prophetae  ut nostris minueretur auctoritas. Hanc opinionem uel / suspicionem accipiat quisque ut putauerit; certum est tamen non uixisse Mathu
Abbreviated transcription (Latin):
semnatu eipi patri omniu filioru heber. fri iafeth muori odo
it omniu qui de stirpe eius exorti su̾nt quos cõmemoraturus est
ber genuit sem s ab illo quintus ĩ progenitoꝵ serie repperitur. Sem
uiꝑpeiter alios filios genuit arfax̾at. arfaxat genuit caman. ci¬
man genuit sala saala genuit heber. Non itaq frustra ip̃e primus
ẽ nominatus in progenie ueniente de sem. ⁊ prelatus etiam filiꝰ
cum sit quintus nepos nisi quia ueru ẽ qd̾ traditur ex illo ebreos
cẽ regnominatos. tanqͣ hebreos. cum ialia possit eẽ oppinio. uter
brauam tanqͣ abraei dicti ẽẽ iudeantur na nimirur hec uerũ ẽ¬
sie quaftilio: ee potes eius. Ptemo atertiliorie sem gende ⁊ ben¬

Expanded text:
etiam ipsi patri omnium filiorum Heber, fratri Japheth majori. Ordo it omnium qui de stirpe ejus exorti sunt, quos commemoraturus est,ber genuit Sem: sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit Heber. Non utique frustra ipse primus est nominatus in progenie veniente de Sem, et praelatus etiam filiis, cum sit quintus nepos; nisi quia verum est quod traditur, ex illo Hebraeos esse cognominatos, tanquam Hebraeos: cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham tanquam Abrahaei dicti esse videantur. Sed nimirum hoc verum essunt quatuor nepotes ejus: itemque alter filiorum Sem genuit e
Abbreviated transcription (Latin):
filui dei s illa societas ẜm hominem uiuens quam trenam dicimus
ciuitatem. nõ loco monetur ds̃. qui semꝑ ẽ ubiq totus s descender̃ dr̃
cum aliquid facit in terra. qd̾ ppusitatum nẽ circulu. mirabilit̾e fac¬
tum. pre sentia quodãmꝰ eius ostendit nec uidendo discit ad tẽpus¬
qui nunqͣ potest aliquid ignorare. s ad tp̃s uidere et cognoscer̃ d̃
qued uideri et cognosci facit Non sic ergo uidebatur illa cuntas. qñ
eam deus uiderĩ fecit. qñ sibi quantu displiceret ostendit quãius
possit intelligi deus adillam cintate descendisse quia desçendert an¬
quẽ ad modu fcũm sit qd̾ dictum ẽ descendit dñs. Si enim iam descẽ¬
derat. quid sibi uult. uenite descendentes et cõfundamꝰ: Quod intel¬
ligitur angelis dictum nisi quia ꝑ angłos descendebat qui ĩ angłi
descendeñtib erat. Et bene nõ ait. Wenite ⁊ descendentes confundite
s cõfundamus ibi linguam eorum. ostendens ita se operari ꝑ mi¬

Expanded text:
renam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naturae cursum mirabiliter factum praesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tequi nunquam potest aliquid ignorare; sed ad tempus videre et cognoscere dicitur, quod videri et cognosci facit. Non sic ergo videbatur illa civitas quomodo eam Deus videri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit; quamvis possit intelligi Deus ad illam civitatem descendisse, quia descenderant anquemadmodum factum sit quod dictum fuerat, descendit Dominus; si enim jam descenderat, quid sibi vult venite descendamus, quod intelligitur angelis dictum, nisi quia per angelos descedescendentibus erat? Et bene non ait, Venite, et descendentes confundite: sed, Confundamus ibi linguam eorum; ostendens ita se operari per mi
Abbreviated transcription (Latin):
se extollentes stulti facti sunt. ⁊ ĩmutauert głam ĩcorruptibilis
dei. insimilitudine imaginis corruptibrlis hoĩs ⁊ uolucrum et
quadrupedu ⁊ ẜpentur. Ad huiꝰ scemodi enim simulacra ado¬
randa. uel duces ppłorum uel sectatores fuerunt. ⁊ coluer̾t atq
ẜierũt creature potiusq creatori qui ẽ bñdictus in secula. In
hac aũt nulla ẽ hominis sapientia nisi pietas qua colitur re¬
cte uerus deus. id expectans premium in societate sanctorum
non solum hoĩum. uerum etiam angłoꝵ ut sit deus oĩa ĩ nobis.

Expanded text:
se extollentes, stulti facti sunt; et immutaverunt gloriam incorruptibilis se extollentes, stulti facti sunt; et immutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium ad huiusce modi enim simulacra adoranda uel duces populorum uel sectatores fuerunt, et coluerunt adque seruierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula; in hac autem nulla est hominis sapientia nisi pietas, qua recte colitur uerus Deus, id expectans praemium in societate sanctorum non solum hominum, uerum etiam angelorum, ut sit Deus omnia in omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Telestem uero. amor dei usq ad cõtemptum sui. Teniq illa in se
ip̃a. Il hec in domino głatur. Illa eĩ querit ab hominib gloriam
Pinc aũt deus conicientie testis maxima ẽ gła. Illa ingloria s
craltat caput suum. Hec dicit deo suo. gła mẽa ⁊ exaltañs caput
neum Illi in principib eis. nel in eis̃ quas subuigat nationb
dñandi libido dominatur. In hac ẜuiunt inuicẽ in caritate.⁊ p̃po¬
siti consulendo ⁊ subditi obtemperãdo. Illa insuis potentib dilig̾
iuirtutem suam hec dicit deo suo. Diligam te domine uirtus raa
ideoq in illa sapientes eius ẜm homines muentes. aut corporis
aet. inimi suibona aut utriuiq sectati sunt ant qͣmi potuert cog¬
scere dm̃. nõ ut deum honorauer̾t. aut gratias egerunt s euanue¬
runt in cogitationib sius. ⁊ obscuratum ẽ insipie̾ns cor eorum. di
centes se esse sapientes .i. dnante sibi superbia in sua sapientia. se¬

Expanded text:
caelestem uero amor Dei usque ad contemtum sui. Denique illa in se caelestem uero amor Dei usque ad contemtum sui. Denique illa in se ipsa, haec in Domino gloriatur. Illa enim quaerit ab hominibus gloriam; huic autem Deus conscientiae testis maxima est gloria. Illa in gloria sua exaltat caput suum; haec dicit Deo suo: Gloria mea et exaltans caput meum. Illi in principibus eius uel in eis quas subiugat nationibus dominandi libido dominatur; in hac seruiunt inuicem in caritate et praepositi consulendo et subditi obtemperando. Illa in suis potentibus diligit uirtutem suam; haec dicit Deo suo: Diligam te, Domine, uirtus mea. Ideoque in illa sapientes eius secundum hominem uiuentes aut corporis aut animi sui bona aut utriusque sectati sunt, aut qui potuerunt cogscere Deum, non ut Deum honorauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorumcentes se esse sapientes, id est, dominante sibi superbia in sua sapientia se
Abbreviated transcription (Latin):
sura. ⁊ pena iustissima secutura Cum igitur huius futuri casus huan
deus non eẽt ignarus. cur eum nõ sirẽt inudi angłi maligͥtate tẽptmͣ.
Nullo modo qu̾idem ꝙ uinceretur incertus s nihilominus p̾scius
ꝙ ab eius semine adiuto sua gratia .i. ip̃e diabolus fuerat seõrum
gloria maiore uincendus Ita ftũm ẽ ut nec deum aliquid futũo¬
rum lateret nec p̃sciendo quẽqͣ peccare compelleret. Et quid in¬
terẽet int̾ propriam cuiusq p̾sumptionẽ ⁊ suam tuitionẽ ange¬
lice ⁊ humane rationali creature consequenti experientia demõst¬
ret.Quis em̃ andeat credere.aut dicere ut neq angelus neq hõ
caderet in dei potestate nõ fuisse. Sed hoc eorum potestati maluuti
non auferre atq ita ⁊ quantũ mali eorum supbia ⁊ quãtũ boĩ sua g
amores duo Terrenam scilicet amor sui usq ad cõptemptũ dei

Expanded text:
sura et poena iustissima secutura. Cum igitur huius futuri casus humani sura et poena iustissima secutura. Cum igitur huius futuri casus humani Deus non enullo modo quidem quod vinceretur incertus; sed nihilominus praescius quod ab ejus semine adjuto sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria majore vincendus. Ita factum est ut nec Deum aliquid futurorum lateret, nec praesciendo quemquam peccare compelleret; et quid interesset inter propriam cujusque praesumptionem et suam tuitionem, angelicae et humanae rationali creaturae, consequenti experientia demonstraret. Quis enim audeat credere, aut dicere, ut neque angelus, neque homo caderet, in Dei potestate non fuisse? Sed hoc eorum potestati maluit non auferre; atque ita et quantum mali eorum superbia, et quantum boni sua gamores duo, terrenam scilicet amor sui usque ad contemtum Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
atq om̃ipotenter sna cuiq distribuit non solum bonis. uerumtã⁊
m alis benenti nouit. Ac p hee pp mentum prime male uolutatis.
ita dampnato atq obdurato angelo malo utiam bonar uoluntatẽ
ulterius non haberet bñ utens deus. Cur nõ ꝑmicteret utab illo pͥm
homo qui rectus. hoc est bone uoluntatis creatus fuerat tẽptaretur qñ
quidem sic erat institutus. ut s̃ de adiutorio dei fieret homs ho malu
angłm unceret. Si aut creatorem atq adiutorẽ deum supbe sibi placẽ¬
do desereret uuinceretur meritu: bonu hñs inducta diuinitus uolũ¬
tate recta malu uero in deserente deñ. uoluntate puersa q ⁊ ip̃ fider
de adintorio dei. non quidem posset sine aduitorio dei nec tamen ideo
abhis diuine gratie beneficus sibi placendo recede̾ nõ ħebat ĩ potesta¬
te. Nam sicut inhac carne uuere sine adium̃tis alim̃toru. ĩpotesta¬
erat ĩpotestate erat aũt ĩ potestate male inuere. s bt̃itudine nõ ꝓmã¬

Expanded text:
atque omnipotenter sua cuique distribuit, non solum bonis, verum etiam malis bene uti novit. Ac per hoc propter meritum primae malae voluntatis ita damnato atque obdurato angelo malo, ut jam bonam voluntatem ulterius non haberet, bene utens Deus, cur non permitteret ut ab illo primus homo, qui rectus, hoc est bonae voluquidem sic erat institutus, ut, si de adiutorio Dei fideret bonus homo, malum angelum uinceret; si autem creatorem adque adiutorem Deum superbe sibi placendo de- \' sereret, uinceretur; meritum bonum habens in adiuta diuinitus uoluntate recta, malum uero in deserente Deum uoluntate peruersa. Quia et ipsum fidere de adiutorio Dei non quidem posset sine adiutorio Dei, nec tamen ideo ab his diuinae gratiae beneficiis sibi placendo recedere non habebat in potestate. Nam sicut in hac carne uiuere sine adiumentis alimentorum in potestaerat in potestate; erat autem in potestate male uiuere, sed beatitudine non perman
Abbreviated transcription (Latin):
nos siue istos corporis siue illos quos istis similimos hemus ĩsomi
nec interiore gratia mentẽ regat atq agat nihil prodest homini oĩs
predicatio ueritatis. Facit hoc̃ autem deus auasis miẜicordie. ire ua¬
sa discernens dispensatione qua ip̃e nouit. multum occulta s tñ iusta
Ipõ qui ppe adiuuante mirabilib et latentib moĩs. cum pecm̃ qd̾
in nr̃o mortali corpore ad ohediendum desiperus eis. nec ei membꝰ
nostra nelut iniquitatis ãma exhibemus. Conuertitur ad mentẽ
non sibi ad mala deo regente consensientẽ. ⁊ eam regens. trãquillius
nunc hebit. postea sanĩtate ꝑfecta. atq ĩmortalitate pcepta homo
iie ullo peccato in eterna pacẽ regnabit /: Capitulum.uiii:¬

Expanded text:
nos, siue istos corporis siue illos, quos istis simillimos habemus in somnis, nos, siue istos corporis siue illos, quos istis simillimos habemus in somnis, nec interiore gratia mentem regat adque agat, nihil prodest homini omnis praedicatio ueritatis. Facit autem hoc Deus a uasis misericordiae irae uasa discernens, dispensatione qua ipse nouit multum occulta, sed tamen iusta. Ipso quippe adiuuante mirabilibus et latentibus modis, cum peccatum in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis einostra velut iniquitatis arma exhibemus , convertitur ad mentem non sibi ad mala, Deo regente, consentientem; et eam regentem tranquillius nunc habebit, postea sanitate perfecta atque immortalitate percepta homo sine ullo peccato in aeterna pace regnabit. CAPUT VII
Abbreviated transcription (Latin):
fuit homo ĩ aliquo delicto uos qui sp̃ũales estis instrite huius mõi
in sp̃u mansuctudinis intendens te ip̃m ne et tu tempteris. Et alibi
sol no cecidat suꝑ irracundiam ur̃am. Et meuangelio si peccauerit ĩ
te frater tuus corripe eum inter te et ip̃m solum. Item de pcc̃is ĩ quib
pultor canetur offensio apostolus dicit peccantes coram omnib ar
dipuntur ⁊ magna cura ꝓp tenendam pacem sine qua nemo potẽit
iider dm̃ Ubi est ille terror qñ inbetur ẜnus decem miliu tale̾toꝵ
redclere debita que illi fuerant relaxata qm̃ debitum denarioꝵ cẽtu
conseruo suo nõ relaxanit. Qua similitudine ꝓposita. dñs iħs adiecit
atq ait sic ⁊ nob̾ faciet pater uester celestis si nõ dimiseritis imusꝗsq
fũ suo de cordib nestris. Ioc mõ curantur ciues cuntatis dei in hac tra
medicina que adhibetur extriniecus. alioquĩ aũt sidens ip̃e utens cre¬
atura sibi subdita in aliqua spetie humana sensus ad loquatur huma¬

Expanded text:
os qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris . Et alibi: Sol non occidat super iracundiam vestram . Et in Evangelio: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum . Item de peccatis, in quibus multorum cavetur offensio, Apostoaecipiuntur et magna cura propter tenendam pacem, sine qua nemo poterit uidere Deum; ubi ille terror, quando iubetur seruus decem milium talentorum reddere debita, quae illi fuerant relaxata, quoniam debitum denariorum centum conseruo suo non relaxauit; qua similitudine proposita Dominus Iesus adiecit adque ait: Sic et uobis faciet Pater uester caelestis. si non dimiseritis unusquisque fratri suo de cordibus uestris. Hoc modo curantur ciues ciuitatis Dei in hac terrmedicina, quae adhibetur extrinsecus. Alioquin etiamsi Deus ipse utens creatura sibi subdita in aliqua specie humana sensus adloquatur huma
Abbreviated transcription (Latin):
in allegoria. Hec enim sunt duo testamenta. Unum quidem ĩ mo¬
te sina in ẜuitutẽ generans qd̾ ẽ agar. Sina enim mons ẽ in ara
Que aũt sursum ẽ ierłm libera ẽ que ẽ mat̾ nr̃a. Ecriptum ẽ eĩm. le¬
tare sterilis que non paris erumpe ⁊ exclama que non parturis ꝯm̃¬
Ac. promissionis filii sumus Si sicut tunc qui ẜm carnẽ natus fue¬
libere.Nos aũt frẽs non sumus ancille filii s libere qua libertate
xp̃s nos liberauit Hec forma intelligendi. de apostoliea auctoritate
descendens. locum nobis aperit quẽ ad modum scripturas testam̃toꝵ¬

Expanded text:
n allegoria. haec enim sunt duo testamenta, unum quidem a monte Sina in seruitutem generans, quod est Agar; Sina enim mons est in Araquae autem sursum est Hierusalem, libera est: quae est mater nostra. scriptum est enim: \'Laetare sterilisac promissionis filii sumus. Sed sicut tunc qui secundum carnem natus fueliberae. Nos autem, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Haec forma intelligendi de apostolica auctoritate descendens locum nobis aperit, quemadmodum Scripturas duorum T
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m qui proprie dicitur intrinitate sp̃s scũs intelligere coge̾mũ
Qñ quide pneuma ut dictum ẽ non solum decreatore. s etiar
de creatore dici solere manifestu ẽ. S cum dixiss inquiunt sp̃:
nõ adcleret uite nisi illum scũm sp̃m uellet intelligi. et cum ui¬
piss. fcũs ẽ homo in aĩam nõ adleret uiuentẽ. nisi aĩe uitami
significaret que illi diuinitus ĩpartitur dono sp̃s scĩ. Sum enĩ
m̾uat aĩa inqniunt porio iute sue modo. quid opus erat adclere
tempnere ⁊ scripturis sanctas negligent᷑ attendere. Quid rĩ
magnu erat non ire longuis. s in eodem ip̃o libro paulo supius
legere producat tr̾a aĩam iuente qñ aialia terrestria cuncta
creata sunt deinde aliquatis intpositis in eodem tam̃ ip̃o libͤ
quid magnũ erat aduertere qd̾ scriptum ẽ ⁊ omnia que habent

Expanded text:
Spiritum, qui proprie dicitur in Trinitate Spiritus sanctus, intelligere cogeremur: Spiritum, qui proprie dicitur in Trinitate Spiritus sanctus, intelligere cogeremur: quandoquidem πνεῦμα, ut dictum est, non solum de Creatore, sed etiam de creatura dici solere manifestum est. 4. Sed cum dixisset, inquiunt, spiritum, non adderet vitae, nisi illic Spiritum sanctum vellet intelligi: et cum dixisset: Factus est homo in animam, non adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur dono Spiritus Dei. Cum enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere tendere et scripturas sanctas neglegenter adtendere? Quid enim magnum erat non ire longius, sed in eodem ipso libro paulo superius legere: Producat terra animam uiuentem, quando animalia terrestria cuncta creata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat aduertere quod scriptum est: Et omnia, quae habent
Abbreviated transcription (Latin):
nii sp̃s hominis qui in ip̃o est siue pecoris. sicut in salomonis libro
scriptum ẽ. Nius scit si sp̃us hominis ascendat sursum in celu.i
⁊ sꝑe pecoris ascendat deorsum int̾ram siue istum corporeum. qui ⁊̃
uentus dicitur. nam eius hoc nom̃ est. ubi ĩ psalmo cintatur. Igͥs
grndo nre glacies sp̃s tempestatis siue iam nõ creatum. s creatoe
iicut ẽ de quo dicit dominus menãgłio. accipite sp̃m scũm eum co¬
porei sui oris flatu significans ⁊ ub̃i ait. Ite baptiçate om̃s gente
in noĩe patris ⁊ filii ⁊ sp̃s sancti. Ubi ip̃a trinitas excellentissime
⁊ euidentissime commendata est. et ubi legitur deus spũs est.
et alus plurimis sacrarum locis inbis quĩppe omnib testiõnii¬
scripturar quantu ad grecos attinet non ꝑnoen uidemus scriptu
insufflauit in faciem eius sp̃m uite sigrecũs nõ pnoem. sic̃ ibii

Expanded text:
nisi spiritus hominis qui in ipso est? siue pecoris sicut in Salomonis libro nisi spiritus hominis qui in ipso est? siue pecoris sicut in Salomonis libro scriptum est: Quis scit si spiritus hominis ascendat sursum in caelum et spiritus pecoris descendat deorsum in terram? siue istum corporeum, qui etiam uentus dicitur, nam eius hoc nomen est, ubi in psalmo canitur: Ignis, grando, nix, glacies spiritus tempestatis siue iam non creatum, sed Creatorem, sicut est de quo dicit Dominus in euangelio: Accipite Spiritum sanctum, eum corporei sui oris flatu significans, et ubi ait: Ite, baptizateomnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ubi ipsa trinitas excellentissime et euidentissime commendata est, et ubi legitur: Deus spiritus est, et aliis plurimis sacrarum litterarum locis. In his quippe omnibus testimoniscripturarum, quantum ad Graecos adtinet, non TWOTJV uidemus scriptum Insufflauit in faciem eius spiritum uitae, si Graecus non irvoVjv, sicut ibi
Abbreviated transcription (Latin):
grẽco uocabulo pneuma dicitur sicut eum in hoc loco dominus iħx¬
Appellauit qñ eum corporalis su oris flatu significans discipuł
cupatus eccurrit. Dic uero ubi legitur ⁊ finxit deus hominem
puluerem de terra. ⁊ insufflauit ime in spirauit in faciem eius
qd nomen in creatara qͣr increatore frequentius legitur. Sñ nõ nlłi
etiam latim ppdifferentiã hoc nocabulum nõ sp̃m᷑ s flatum appella¬
re maluerunt. hoc enim ⁊ ingreco etiam inillo loco apud usaram
ubi deus dicit om̃em flatumͦ ego feci omne: aĩam sine dubitatoe
significans quod itaq grece perncen dicitur nr̃i aliqñ flatum Aliqũ
sp̾iritu aliqñ spirationem uel aspirationẽ. Qñetiam sp̃s deus di¬
cltur. interpretati sunt. pnenma uero nunq̃ nisi sp̃m. siue hom̃is
de quo ait apostolus. Quls enim scit hominis. que sint hominis.

Expanded text:
graeco vocabulo πνεῦμα dicitur, sicut eum et hoc loco Dominus graeco vocabulo πνεῦμα dicitur, sicut eum et hoc loco Dominus appellavit, quando eum corporalis sui oris flatu significans, discipulcupatus occurrit. Hic vero, ubi legitur, Et finxit Deus hominem pulverem de terra, et insufflavit, sive inspiravit in faciem ejus 7cvoVjv, quod nomen in creatura quam in Creatore frequentius legitur; unde nonnulli etiam Latini propter differentiam hoc uocabulum non spiritum, sed flatum appellare maluerunt. Hoc enim est in Graeco etiam illo loco aput Esaiam, ubi Deus dicit: Omnem flatum ego feci, omnem animam sine dubitatione significans. Quod itaque Graece nvoifj dicitur, nostri aliquando flatum, aliquando spiritum, aliquando inspirationem uel aspirationem, quando etiam Dei dicitur, interpretati sunt; Trveufjia uero numquam nisi spiritum, siue hominis de quo ait apostolus: Quis enim scit hominum quae sunt hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam singula hominis nocabulo appellet aĩmi scilicet int̾iorẽ
homine. corpus aũt exteriorem hominẽ uocãs. tanq̃ duo sint
homines cumsimul utruq sit homo unus. ẜ intelligendũ est
secundu quid dicatur homo ad ymagine dei ⁊ hõ terram. atq
iturus in terram. Illud enim ẜm añ̾im i rationalem dicitur.
qualem deus in sufflando. uel si comodius dicitur inspirando n¬
homine deus finxit expulnere cuidata ẽ aĩa ut fieret corpus
unig̾eniti sp̃s. idem ip̃e ẽ quippe sp̃s. ⁊ patris et filii. cum quo est
trim̾tas. pater et filius et sp̃s sanctus non creatura. s creatõ
erat sp̃s sancti atq natura s potius significatõ qua ĩtelligẽm
ut dixi sp̃m scũm patri ẽẽ filioq com̃une q̾uia nõ sunt eis singu̾lis
singuli s unus amboꝵ est. Semꝑ autem iste sp̃s in scriptũris sc̃iꝰ

Expanded text:
, tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet interiorem , tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet interiorem hominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, tamquam duo sint homines, cum simul utrumque sit homo unus. Sed intellegendum est, secundum quid dicatur homo ad imaginem Dei et homo terra adque iturus in terram. Illud enim secundum animam rationalem dicitur, qualem Deus insufflando uel, si commodius dicitur, inspirando inhominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret corpus Unigeniti Spiritus. Idem ipse est quippe Spiritus . et Patris et Filii, cum quo est trinitas Pater et Filius et Spiritus sanctus, non creatura, sed Creator. antia erat Spiritus sancti atque natura, sed potius significatio, qua intelligeremus, ut dixi, Spiritum sanctum Patri esse Filioque communem: quia non sunt eis singulis singuli, sed unus amborum est. Semper autem iste Spiritus in Scripturis sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
cu aĩam accepit ⁊ factus est iste homo in animã uiuentẽ Idest
formatus iste pulius factus ẽ in aĩam iuuente. Um inquint
hebat aĩam alioquin nõ appellaretur homo qm̃ homo nõ ẽ corpꝰ
solum uł aĩa sola. s qui ex anima costat ⁊ corpore. Hoc quidẽ ueru
est ꝙ nõ totus homo. s pars melior hominis. aĩa ẽ. Islec totus ho
corpus s inferior hominis pars ẽ. s cum ẽ utrũq cõiũctum. simł
het hominis nom̃. qd̾ tim̃ ⁊ singula nõ amictũt etiam cum d̾ sin¬
gulis loquimur. Dius eĩm dice̾re ꝓhibetur cotidiam quadam
lege smonis. homo ille defunctus est ⁊ nunc in requie ẽ uł ĩpenis
cumdara solã possit hoc dici. U illo ant illo loco homo ille sepultus
est cum hoc nisi de solo corpore nõ possit intelligi. Andicturi sũt sic
loquiturscripturam nõ solere diuinã: Inmo uero illa. ita nobis

Expanded text:
cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem. Iam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaretur homo, quoniam homo non est corpus solum uel anima sola, sed qui et anima constat et corpore. Hoc quidem uerum est, quod non totus homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est; sed cum est utrumque coniunctum simul, habet hominis nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur cottidiani quadam lege sermonis: Homo ille defunctus est et nunc in requie est uel in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis
Abbreviated transcription (Latin):
de limo terre. qm̃ supius dcĩm fuerit fons aũt ascendebat de tra
⁊ irriguut om̃em faciem t̾re ut ex hoc limus intelligendus uder̃¬
tur humore. licet terraq concretus ubi enim hoc dictum est
continuo sequitur ⁊ formauit deus homine puluerer deterra
scnt greci eoclices hñt. unde in latina lingua. scriptura ip̃a cõu̾sa¬
ẽ ꝙ me aut formauit siue finxerit quis dicere uoluerit. qd̾ grece
dicitur eplasen. ad rem nihil interest aNagis tam̃ propͥe dic̾itur
fureit s ambinguitas insa est deuitandã eisqui formanit dicẽ
maluer̾t eoꝙ in latina lingua illud magis obtinuit consuetudo
ut hi dicatur fingere quĩ. aliquid mendatio simulante cõponũt.
Nunc igitur form᷑atum homine de terre puluere. siue limo. eãt
enim pulius uinectꝰ hunc inqͣ ut expressius dicam sic̃ scriptura
lccuti est. puluem de terra animale corpus fcũm eẽ docet apłus

Expanded text:
de limo terrae, quoniam superius dictum fuerat: Fons autem ascendebat de terra de limo terrae, quoniam superius dictum fuerat: Fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegendus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi enim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codices hest. Siue autem formauit siue finxit quis dicere uoluerit, quod Graece dicitur licXaasv, ad rem nihil interest; magis tamen proprie dicitur finxit. Sed ambiguitas uisa est deuitanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud magis obtinuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse docet apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
fcũm ẽ cum sit ista hominis prima conditio de qua bt̃issim
paulus ad corpus animale mostrandum hoc testimoniu
te quibdam uisum ẽ in eo qd̾ legitur. Inspirauit deus ĩ
iuificatam. Nouet enim eos. ꝙ dominus iħs posteaqͣ reẜree
a mortius. in sufflauit dicens discipul sis. accipite sp̃m scũm
Oñtile aliquid factum existimant quale tunc fcũm ẽ. quasi
⁊ hic secutus euangelista existimant dixirit. ⁊fci sunt ĩ. inima
uiuentẽ qd̾ quidem᷑ si dictum esset hoc intelligeremus ꝙ alarii.
queda uiti sit sp̃s dei sine quo anime rationales mortue deputã¬
de sunt. quãnus eirum presentia uiuere corpora uideatur. s ñ
ita fcũm qñ ẽ conditus homo satis ip̃a uerba libri testintur. q
ica se hñt. Et formauit deus homine puluere: de terra. Qd̾ quidã
planius int̾petrandur putantes dixert. Et finxit deus hominer

Expanded text:
factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus £aulus ad corpus animale monstrandum hoc testimonium uisum est, in eo quod legitur: Inspirauit Deus in iuificatam. Mouet enim eos, quod Dominus Iesus, postea quam resurrexit a mortuis, insufflauit dicens discipulis suis: Accipite Spiritum tale aliquid factum existimant, quale tunc factum est, quasi et hic secutus euangelista dixerit: Et facti sunt in animam uiuentem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, quod animarum quaedam uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae sunt, quamuis earum praesentia uiuere corpora uideantur. Sed non ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa libri uerba testantur, quae ita se habent: Et formauit Deus hominem puluerem de terra. Quod quidam planius interpretandum putantes dixerunt: Et finxit Deus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt ꝑ gr̃am menbra eius ut cum illis sit unus xp̃s uelut
caput et corpus. Noc in eadem epła euidentius ita ponit. Per
hominẽ mors. ⁊ꝑhominẽ resurrectio mortuoru. Sicut eĩm
in adam om̃s moriuntur sic et in xp̃o omnes iunificabuntur
Iam utiq in corpore spũali qd̾ erit in sp̃m uiuificantẽ non quia
om̃s qui madam moriutur membra erunt xp̃i. Fxillis eĩm
om̃s atq om̃s quia sicut nemo corpore aĩali nisi inadam mori¬
tur.ita nemo corpore sp̃uali nisi in xp̃o iuificatur. Proinde ne¬
quaqͣ putandum ẽ nos in resurrectione tale corpus hituros
sp̃uale corpus h̾uisse ⁊ pec̃i merito in aĩale mutatu ut enĩ hoc
putetur parum attenduntur tantiuerba doctoris qui ait. Si
est corpus animale. ẽ ⁊ sp̃uale. Sic et scriptum ẽ. factus ẽ pri:
homo adam in anima uiuentẽ. nũquit hoc post peccatum

Expanded text:
fiunt per gratiam membra eius, ut cum illis sit unus Christus, uelut fiunt per gratiam membra eius, ut cum illis sit unus Christus, uelut caput et corpus. Hoc in, eadem epistula euidentius ita ponit: Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur; iam utique in corpore spiritali quod erit in spiritum uiuificantem; non quia omnes, qui in Adam moriuntur, membra erunt Christi ex illis enim momnes adque omnes, quia, sicut nemo corpore animali nisi in Adam moritur, ita nemo corpore spiritali nisi in Christo uiuificatur. Proinde nequaquam putandum est nos in resurrectione tale corpus habituros,spiritale corpus habuisse et peccati merito in animale mutatum. Ut enim hoc putetur, parum adtenduntur tanti uerba doctoris, qui ait: Si est corpus animale, est et spiritale; sic et scriptum est: Factus est primus homo Adam in animam uiuentem. Numquid hoc post peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
tales ⁊ terreni. qualis celestis tales et celestes.⁊ quomͦ ĩdium
ymaginem terreni. induamus etiam ymaginem eius qui de
celo ẽ. Noc aplus ita posuit. ut nunc quidem in nobis ẜm sacram̃¬
tum regenerationis fiat. sicut alibi dicit. Quot quot in xp̃o bap¬
ticati estis. xp̃m indiustis reautem ip̃a tunc ꝑficietur. cum ⁊ ĩno¬
bis quod ẽ animale nascendo spũale fcũm fuerit resurgendo. ut
enim cius itidem u̾bis utar. spe salui facti sumus. Ind̾uimus
aũt emnaginẽ t̾rem hominis. propagatione p̾uaricationis ⁊
mortis qu̾am nob̾ intulit generatio. s induimus ymagie
celestis hominis gra indulgentie inteq perpetue. qd̾ nob̾ pre¬
stat regeneratio nõ nisi ꝑ mecdiatorem dei et hoĩum. hominẽ
iħm ep̃m. quem celestem homine uult intelligi quia d̾celo
uenit. ut terrene mortalitatis corpore uestiretur̾ qd celesti in¬
mortalitate nestiret. Celestes uero ideo appellat. ⁊alios quia

Expanded text:
les et caelestes. Et quo modo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius, qui de caelo est. Hoc apostolus ita posuit, ut nunc quidem in nobis secundum sacramentum regenerationis fiat, sicut alibi dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis hominis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio, non nisi per mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Iesum; quem caelestem hominem uult intellegi, quia de caelo uenit, ut terrenae mortalitatis corpore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo appellat et alios, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dientes nõ cõmicterent. ꝙ eos cõgeret experiri infidelitas et in¬
obecdientia quid neceret Prom̃de confusi iobedientia canis
sue tanqͣ teste pena in obedientie sue cõsuerũt folia fici ⁊ fecert
sibi eanpestria .i. succntoria genitalur nam quidã interpretes
suectrtoria posuerunt porrd aũt campestria. latmũ quide u̾bu ẽ
s ex eo dictum. ꝙ iuuenes qui nudi exercebant in campo. pudẽda
operiebant. Onde qui ita sucerati sunt. cãpestratos nulgus appellat
Quol itaq adu̾sus dampnatã culpam in obehientie u̾oluntatem
libido in obedient̾ monebat uerecundia pudent tegebat. Ex hoc
om̃s gentes qm̃ ab illa stirpe procreate sunt usq ad̾eo tenẽt ĩsitũ
pudenda uelarent quidam harbari illas corporis partes. nec ĩ
balneis nudas h̾eant. s cum earum tegum̾tis agunt lauent. I
opacas quos indie solitudines cum quidam nudi philosophe¬

Expanded text:
dientes non committerent, quod eos cogeret experiri infidelitas et indientes non committerent, quod eos cogeret experiri infidelitas et inoboedientia quid noceret. Proinde confusi inoboedientia carnis suae, tamquam teste poena inoboedientiae suae, consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria, id est succinctoria genitalium. Nam quidam interpretes \'succinctoria\' posuerunt. Porro autem \'campestria\' latinum quidem uerbum est, sed ex eo dictum, quod iuuenes, qui nudi exercebantur in campo, pudenda operiebant; unde qui ita succincti sunt, campestratos uulgus appellat. Quod itaque aduersus damnatam culpa inoboedientiae uoluntatem libido inoboedienter mouebat, uerecundia pudenter tegebat. Ex hoc omnes gentes, quoniam ab illa stirpe procreatae sunt, usque adeo tenent insitum pudenda uelare, ut quidam barbari illas corporis partes nec in balneis nudas habeant, sed cum earum tegimentis lauent. Per opacas quoque Indiae solitudines, cum quidam nudi philosophe