comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conciliauit fidem deo qui erat passione homini quẽ ge¬
rebat. Itaq loquens ad turbas. ut deus. nuntiatã sibi ma¬
trẽ negauit. & tam̃ ut euangeliũ loquit᷑. puer parentib
subditus erat Doc trina enĩ deus apparebat. etatib homo
ltẽ aquã in uinũ conũsurus ut deus dicit. Recede ame mu¬
lier. Michi & tibi quid ẽ: Nondũ uenit hora mea Cuni
autẽ uenisset hora qua ut homo moreret᷑. de cruce cogni¬
tam matrẽ cõmendauit discipulo quẽ p̃ceteris diligebat
Satellites uoluptatũ diuitias ꝑniciose popłi appetebant. pau¬
per ẽẽ uoluit. Honoribus & imꝑus inhiabant. rex ficri
noluit. Carnales filios magnũ bonũ putabant. tale con¬
iugiũ ꝓlemq contẽpsit. Contumelias suꝑbissime horre¬
bant. om̃e gñs contumeliarũ sustinuit Iniurias into¬
lerabiles eẽ arbitrabant᷑. quȩ maior in uiria. quã iustũ
innocentẽq dãpnari: Dolores corporis execrabant᷑. fla¬

Expanded text:
conciliavit fidem Deo qui erat, passione homini quem geconciliavit fidem Deo qui erat, passione homini quem gerebat. Ita loquens ad turbas ut Deus, nuntiatam sibi matrem negavit : et tamen, ut Evangelium loquitur, puer parentibus subditus erat . Doctrina enim Deus apparebat, aetatibus homo. Item aquam in vinum conversurus ut Deus, dicit, Recede a me, mulier: mihi et tibi quid est? Nondum venit hora mea . Cum autem venisset hora, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit. Carnales filios magnum bonum putabant: tale conjugium prolemque contempsit. Contumelias superbissime horrebant: omne genus contumeliarum sustinuit. Injurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae major injuria quam justum innocentemque damnari? Dolores corporis exsecrabantur: fla
Abbreviated transcription (Latin):
tius consuluit gñi humano. quã cũ ipsa dĩ sapientia.
id ẽ. unicus filius consubstantialis patri & coȩternus. totum
hominẽ suscipere dignatus ẽ. & uerbũ caro factũ ẽ. & ha¬
bitauit in nobis. Ita enĩ demonstrauit carnalibus & ñ ua¬
lentibus intueri m̃te ueritatem. corporeisq sensib dedi
tis. quã excelsũ locũ int̾ creaturas habeat humana na¬
tura. Qđ ñ solũ insibilit̾. nã id poterat. & in aliquo ȩthe¬
rio corpore. ad nr̃i aspectus tolerantiã temperato. sed
etiam hominib in uero homine apparuit Ipsa enim
natura suscipienda erat. quȩ liberanda. Et nequis forte
sexiis a suo creatore se contẽptũ putaret. uirũ suscepit.
natus ex femina. ẽ. Nichil egit ui. sed om̃a suadendo &
monendo. Uetere quippe seruitute transacta. tempus
libertatis illuxerat. &s opor tune iam homini suadebat᷑
atq salubrit̾. quã libero ẽẽt creatus arbitrio. Miraculis

Expanded text:
tius consuluit generi humano, quam cam ipsa dei sapientia, tius consuluit generi humano, quam cam ipsa dei sapientia, id est unicus filius consubstantialis patri et coaeternus, totum hominem suscipere dignatus est et uerbum caro factum est et habitauit in nobis. ita enim demonstrauit carnalibus et non ualentibtis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter — nam id poterat et in aliquo ethereo corpore ad nostri aspectus tolerantiam temperato — sed etiam hominibus in vero homine apnatura suscipienda erat quae liberanda. Et ne quis forte sexus a suo Creatore se contemptum putaret, virum suscepit, natus ex femina. 31. Nihil egit vi, sed omnia suadendo et monendo. Veteri quippe servitute transacta, tempus libertatis illuxerat, et opportune jam homini suadebatur atque salubriter, quam libero esset creatus arbitrio. Miraculis
Abbreviated transcription (Latin):
tinatũ. quanquam iusta uindicta peccati sit. Nlus tam̃
olem̃tiȩ dni quã seueritatis ostendit. Itã efũ nob is suade¬
tur. acorporibus uoluptatibus ad ȩternã essentiam
ueritatis amorem nr̃m oportere conũti. Et est iustitie
pulchritudo cũ benignitatis grã concordans: ut qmͣ
bonorũ inferiorũ dulcȩdine decepti sumus. amaritu¬
diue penarũ erudiamu. Nam ita etiam nr̃a suppli¬
sita om̃i suꝑbia. uni dõ uero collũ subdere. nichil de se ipso
fidere. illi uni se regendũ tuendũq cõmittere. Ita ipso
duce. homo bonȩ uoluntatis molestias huuis uitȩ in usum
fortitudinis uertit Incopia uͦ uoluptatis ꝓsperisq succes¬
sibus temporaliũ. temperantiã suã ꝓbat & roborat. Acu¬
it in temptationibus prudentiã. ut ñ solũ in eas ñ iudi¬
catur. sed fiat etiam uigilantior. &. in amorẽ ueritatis
deatur animus ds̃ ꝓ temporũ oportunitatibus. quȩ mi¬
ra sapientia eius ordinant᷑. de quib aut ñ ẽ. trantandũ.

Expanded text:
quanquam justa vindicta peccati sit, plus tamen clementiae Domini quam severitatis ostendit. Ita enim nobis suadetur a corporis voluptatibus, ad aeternam essentiam veritatis amorem nostrum oportere converti. Et est justitiae pulchritudo cum benignitatis gratia concordans, ut quoniam bonorum inferiorum dulcedine decepti sumus, amaritudine poenarum erudiamur. Nam ita etiam nostra supplisita omni superbia uni Deo vero collum subdere, nihil de seipso fidere, illi uni se regendum tuendumque committere. Ita ipso duce homo bonae voluntatis molestias hujus vitae in usum fortitudinis vertit: in copia vero voluptatum prosperisque successibus temporalium, temperantiam suam probat et roborat; acuit in tentationibus prudentiam, ut non solum in eas non inducatur, sed fiat etiam vigilantior, et in amorem veritatis, deatur animis Deus pro temporum opportunitatibus, quae mira sapientia ejus ordinantur, de quibus aut non est tractandum,
Abbreviated transcription (Latin):
quã erat. tendit ad mortẽ. Quid autẽ mirũ si ex de¬
fectu inopia. & ex inopia inuidentia. qua diabolus
uocatur. si tanquã febris inuitũ occuparet. recte in¬
iusta pena uideretur quȩ peccantẽ consequitur.
& qu. e dampnatio nuncirpatur. Nunc uͦ usq ad eo
peccatũ uoluntariũ malũ ẽ. ut nullo mͦ sit peccatũ.
siñ sit uoluntariũ. Et hoc quidem ita manifestũ ẽ
ut nulla hine doctorũ paucitas. nulla indoctorũ¬

Expanded text:
quam erat, tendit ad mortem. Quid autem mirum si ex dequam erat, tendit ad mortem. Quid autem mirum si ex defectu inopia, et ex inopia invidentia, qua diabolus vocatur, si tanquam febris invitum occuparet, recte injusta poena videretur, quae peccantem consequitur, et quae damnatio nuncupatur. Nunc vero usque adeo peccatum voluntarium est malum, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium; et hoc quidem ita manifestum est, ut nulla hinc doctorum paucitas, nulla indoctoru
Abbreviated transcription (Latin):
aculeus tuus: Uiucit enim essentia nichilũ .ce. sic
malus angłs oberit qui diabolus dr̃. quia & ipse in
quantũ angelus c̃. ñ e̾̃ malũ. sed in quantũ peruer¬
sus ẽ. ꝓpria uoliuitate fatendũ est enĩ &. angłos ua¬
tura. eẽ mutabiles. si solus ds̃ ẽ in cõmutabilis. Sed ea
uoluntate qua magis dm̃ quã se diligunt infirmi
& stabiles manent in illo. & fruunt᷑ maiestate ipsius
& uni libentissime subditi Ille autẽ angłs magis
se ipsũ quã dm̃ diligendo subditus ei eẽ noluit. & in¬
tumuit ꝑsuꝑbiam. &. a sũina essentia defecit & lap¬
sus est. & obhoc minus ẽ. quã fuit. quia eo quod mi¬
nus erat. frui uoluit. cũ magis uoluit sua potentia
frm quã hĩ. Quãquã enĩ ñ sũme. tam̃ amplius era
quando eo quod sũme ẽ fruebatur. qm̃ ds̃ solus sũme¬
est. Quicquid minus ẽ. quã erat. ñ in quantũ est. sed
in quantũ minus .ẽ. malũ est. Fo enĩ quo minus est

Expanded text:
aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic malus angelus oberit, qui diabolus dicitur; quia et ipse, in quantum angelus est, non est malus, sed in quantum perversus est propria voluntate. Fatendum est enim, et Angelos natura esse mutabiles, si solus Deus est incommutabilis: sed ea voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi. Ille autem angelus magis seipsum quam Deum diligendo, subditus ei esse noluit, et intumuit per superbiam, et a summa essentia defecit, et lapsus est: et ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis voluit sua potentia frui, quam Dei. Quanquam enim non summe, tamen amplius erat, quando eo quod summe est, fruebatur, qest. Quidquid autem minus est quam erat, non in quantum est, sed in quantum minus est, malum est. Eo enim, quo minus est
Abbreviated transcription (Latin):
ubi finis est om̃ium bonarum actionum. fides rerũ tem¬
poralium : & quid int̾ sit. it̾ allegoriam historiȩ. & al¬
legoriam facti. & allegoriam sermonis. & allegoriam sa¬
cram̃ti. & quomͦ ipsa locutio diuinarum scripturarũ.
scđm cuiusq linguȩ ꝓprietates accipienda sit: habet
enim o mĩs lingua suaꝰ quedã ꝓpria gn̾a locutionum. quę
cũ in aliam linguam transferunt᷑ uidentur absurda.
quid ꝓsit tanta lo quendi humilitas. ut ñ solũ ira cłi &
cristitia. & a somno ex ꝑgefactio. & memoria & obliuio.
& alia ñ nulla. quȩ in bo nos homines cadere ñ possunt.

Expanded text:
ubi finis est omnium bonarum actionum, fides rerum temubi finis est omnium bonarum actionum, fides rerum temporalium. Et quid intersit inter allegoriam historiae, et allegoriam facti, et allegoriam sermonis, et allegoriam sacramenti. Et quomodo ipsa locutio divinarum Scripturarum secundum cujusque linguae proprietatem accipienda sit. Habet enim omnis lingua sua quaedam propria genera locutionum, quae cum in aliam linguam transferuntur, videntur absurda. Quid prosit tanta loquendi humilitas, ut non solum ira Dei, et tristitia, et a somno expergefactio, et memoria, et oblivio, et alia nonnulla quae i
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. quodam mͦ ludere. & interiores oculos nr̃os luto
huiuscemodi curare ñ asꝑnata est ineffabilis miscdia
mus intel ligentiȩ. quid mandemus memorie.
uerũ ẽẽ nescientes sed credentes tam̃. & ubi sit uerũ qđ
ñ uenit & rransit. sed semꝑ eodem mͦ manet : quis sit
modus int̃pretande allegoriȩ. quȩ ꝑsapientiã dicta ere¬
ditur in spũ scõ. utrũ auisibilibus antiquioribus adui¬
sibilia recentiora eam ꝑducere sufficiat. an usq ad ani¬
inȩ affectiones atq naturã. anusq ad in cõmutabilem
ȩter nitatem. an aliȩ significent gesta uisibilia. aliȩ mo¬
tus animorum. aliȩ legem ȩt̾nitatis. an alique inueni¬
antur. in quibus hȩc om̃a uestiganda sint : & quȩ sit fi¬
des stabilis. siue historica. & temporalis. siue spiritalis.
& ȩt̾na. ad quã om̃is int̃pretatio auctoritatis dirigenda
est. & quid sit prosit ad intelligenda. & optinenda et̾na

Expanded text:
nibus quodammodo ludere, et interiores oculos nostros luto nibus quodammodo ludere, et interiores oculos nostros luto hujuscemodi curare non aspernata est ineffabilis misericomus intelligentiae, quid mandemus memoriae, verum esse nescientes. sed credentes tamen. Et ubi sit verum, quod non venit et transit, sed semper eodem modo manet. Qui sit modus interpretandae allegoriae, quae per sapientiam dicta creditur in Spiritu sancto: utrum a visibilibus antiquioribus ad visibilia recentiora eam perducere sufficiat; an usque ad animae affectiones atque naturam, an usque ad incommutabilem aeternitatem: an aliae significent gesta visibilia, aliae motus animorum, aliae legem aeternitatis; an aliquae inveniantur, in quibus haec omnia vestiganda sint. Et quae sit stabilis fides, sive historica et temporalis, sive spiritualis et aeterna, ad quam omnis interpretatio auctoritatis dirigenda sit. Et quid prosit ad intelligenda et obtinenda aeterna,
Abbreviated transcription (Latin):
motibus rerum constant. Hichil autem preteritũ et¬
no . & nichil futurum est. quia & quod preterit eẽ de¬
siuit. & quod futurum est. ñdum eẽ cepit ł ternitas
autem tantum mͦ est: nec fuit quasi iam ñsit : nec erit
quasi iadhuc n̾sit. Quare sola ipsa uerissime dicere
poterit humane m̃ti. ego sum qui sum .&. de illa ueris¬
sime dici potuit. qui est misit me. Cui si ndum possu
mus inherere. ob iurgemus saltem nr̃a fantasinata. &
tam nugatorios. & deceptorios ludos. de spectaculo m̃tis
eicianius. Utamur gradibus. quos nobis. diuina ꝓ ui¬
dentia. fabricare dignata est. Cum enim figm̃tis ludi¬
cris nimium delectati euanesceremus. & cogitatio¬
nibus nr̃is totã uitam in uana quedam som nia uer tere¬
mus. rationali creatura seruiente. se de legibus suis ꝑ sonos
ac litteras. ignem. funũ. nubem. colũnam. quasi quȩdã
uerba uisibilia. cũ infantia nr̃a parabolis ac similitudi¬

Expanded text:
rerum motibus constant. Nihil autem praeterit in aetrerum motibus constant. Nihil autem praeterit in aeterno, et nihil futurum est; quia et quod praeterit, esse desinit, et quod futurum est, nondum esse coepit: aeternitas autem, tantummodo est; nec fuit, quasi jam non sit; nec erit, quasi adhuc non sit. Quare sola ipsa verissime dicere potuit humanae msime dici potuit: Qui est misit me. Et quia ita est, mus inhaerere, objurgemus saltem nostra phantasmata, et tam nugatorios et deceptorios ludos de spectaculo mentis ejiciamus. Utamur gradibus quos nobis divina providentia fabricare dignata est. Cum enim figmentis ludicris nimium delectati evanesceremus in cogitationibus nostris, et totam vitam in quaedam vana somnia verteremus; rationali creatura serviente legibus suis, per sonos ac litteras, ignem, fumum, nubem, columnam, quasi quaedam verba visibilia, cum infantia nostra parabolis ac similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ querentib & nichil ea certius ac serenius in ueni
ri. Que rursus om̃a quȩ de hac luce iñtis nunc ame
dicta sunt. nulla alia quã eadem luce manifesta st̃.
Per hanc enuum intelligo eẽ uera que dicta st̃. & hȩc
intelligere ꝑ hanc rursus intel ligo. Et hoc rursus in¬
tel ligo & rursus cum quisq se aliquid intelligere in¬
telligit. & id ipsũ rursus intelligit in infiuitũ ꝑgere.
intelligo. & nulla hic ẽẽ spacia cuius quã tunioris. Aut
uolubilitatis. Intelligo etiam ñ me posse intelligere. nͥ
uiuam. & mne uiuaciorem intelligendo fieri certus in¬
telligo. Eterna enim uita. uitã temporalem. uiuacitate
ipsa sirperat. nec quid sit ȩ̨t̾uitas nisi intelligendo conspi¬
cio Mentis quippe aspec tu omẽm mutabilitatẽ ab
ȩt̾nitate seiungo. & in ipsa ȩ̨tͣnitate nulla spacia tem¬
poris cerno. quia spacia temporis preteritis. & futuris

Expanded text:
esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius inveniri. esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius inveniri. 97. Quae rursus omnia, quae de hac luce mentis nunc a me dicta sunt, nulla alia quam eadem luce manifesta sunt. Per hanc enim intelligo vera esse quae dicta sunt, et haec me intelligere per hanc rursus intelligo. Et hoc rursus et rursus cum quisque se aliquid intelligere intelligit, et idipsum rursus intelligit, in infinitum pergere intelligo, et nulla hic esse spatia cujusquam tumoris aut volubilitatis intvivam, et me vivaciorem intelligendo fieri, certius intelligo. Aeterna enim vita vitam temporalem vivacitate ipsa superat: nec quid sit aeternitas, nisi intelligendo conspicio. Mentis quippe aspectu omnem mutabilitatem ab aeternitate sejungo, et in ipsa aeternitate nulla spatia temporis cerno; quia spatia temporis praeteritis et futuris
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sinunt. nullis uiribus. sed magnis insidiis latro¬
cinantia ñ intelligentibus quã late pateat qđ̃ dic¬
tum ẽ. cauete asimulachris.
taq alii ꝑ innumģrabiles mundos uaga cogitatione
uolutati sunt : alu dm̃ eẽ ñ posse nisi corpus igneũ
putauerunt. Alii candorem lucis imm̃sę ꝑ infinita
spacia usq quaq porrectum. ex una tam̃ parte qͣsi
nigro quodam cuneo fissum duo aduersa regna
opinantes. &. talia rebus constituentes principia cũ
suis fantasmatibus fabulati sunt. Quos si iurare co¬
gam utrũ hȩc uera eẽ sciant. fortasse ñ audeant. sed ui¬
cissim dicant. Tu gͥ ostende. quid uerũ sit. Quib si nichil
respandeam. nisi ut illam lucẽ querant quȩ eis appa¬
ret. & certum ẽ aliud ẽẽ.credere: aliud intelligere
iurarent & ipsi nec oculis uideri posse istã lucem. nec
cũ aliqua locorũ uastitate cogitari. & nusquã ñ p̃sto

Expanded text:
non sinunt, nullis viribus, sed magnis insidiis latronon sinunt, nullis viribus, sed magnis insidiis latrocinantia, non intelligentibus quam late pateat quod dictum est: Cavete a simulacris . 96. Itaque alii per innumerabiles mundos vaga cogitatione volutati sunt. Alii Deum esse non posse, nisi corpus igneum putaverunt. Alii candorem lucis immensae per infinita spatia usquequaque porrectum, ex una tamen parte quasi nigro quodam cuneo fissum, duo adversa regna opinantes, et talia rebus constituentes principia, cum suis phantasmatibus fabulati sunt. Quos si jurare cogam utrum haec vera esse sciant, fortasse non audeant, sed vicissim dicant: Tu igitur ostende quid verum sit. Quibus si nihil respondeam, nisi ut illam lucem quaerant, qua eis apparet et certum est aliud esse credere, aliud intelligere; jurarent et ipsi, nec oculis videri posse istam lucem, nec cum aliqua locorum vastitate cogitari, et nusquam non praesto
Abbreviated transcription (Latin):
cętͣi. qui talia dep̃ hendere neque unt lta om̃is pal¬
ma cognitioni dat᷑ & artificio & cõprehensioni uer¬
tatis. ad quã nullo mͦ ꝑueniunt qui foris eã quert̃.
ltaq in tantas nugas & turpitudines mersi sumus
ut cũ int̾rogati quid sit melius uerũ an falsũ. ore
uno respondeamus uerũ ẽẽ melius iocis & ludis
Tam̾ ubi nos utiq ñ uera sed frcta delectant. mul¬
to ꝓpensius quã ꝓ̃ceptis ipsius ueritatis hereamus
lta nr̃o iudicio & ore punimur. aliud ratione ap¬
probantes. aliud uanitate sec tantes. Tan diu autẽ
ẽ ludicrũ & ioculare aliquid. quandiu nouimus in
cuius ueri comꝑatione rideat᷑ ded diligendo talia
excidimus a uero. & ñ iam inuenimus quarũ rerũ
imitam̃ta sint. quibus tanquã primis pulchris in¬
hiamus . & ab eis recedentes amplexamur nr̃a fan¬
tasinata Ham redeuntibus nobis ad inuestigandã
ueritatẽ. ipsa in itinere occurrunt. & nos transire

Expanded text:
caeteri qui talia deprehendere nequeunt. Ita omnis palcaeteri qui talia deprehendere nequeunt. Ita omnis palma cognitioni datur, et artificio, et comprehensioni veritatis: ad quam nullo modo perveniunt qui foris eam quaerunt. 95. Itaque in tantas nugas et turpitudines mersi sumus, ut cum interrogati quid sit melius, verum an falsum, ore uno respondeamus, verum esse melius; jocis et ludis tamen, ubi nos utique non vera, sed ficta delectant, multo propensius quam praeceptis ipsius veritatis haereamus. Ita nostro judicio et ore punimur, aliud ratione approbantes, aliud vanitate sectantes. Tamdiu autem est ludicrum et joculare aliquid, quamdiu novimus in cujus veri comparatione rideatur. Sed diligendo talia excidimus a vero, et non jam invenimus quarum rerum imitamenta sint, quibus tanquam primis pulchris inhiamus, et ab eis recedentes amplexamur nostra phantasmata. Nam redeuntibus nobis ad investigandam veritatem, ipsa in itinere occurrunt, et nos transire
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta spec tacula. & om̃is illa quȩ appellat᷑ curio¬
sitas. quid aliud querit. quã de rerum cognitione
letitiam: Quid gͦ ad mirabilius. quid speciosius ip¬
sa ueritate. ad quã spectator omĩs ꝑ uenire secupere
confitet᷑. cum uehement᷑ ne fallatur inuigilat. & in¬
de se iactat. si aliquid acutius ceceris. & uiuacius
inspec tando cognoscat & iudicet: Ipsum namq p̃s¬
tigiatorem nichil aliud quã fallaciam ꝑfitentẽ. dili¬
genter intuetur. & cautissime obseruat᷑. & si eludun¬
tur. quia sua ñ possunt. illius delec tantur scientia qui
eos eludit Nansi & ille nesciret quibus causis fal¬
lantur intuentes uel nescire crederetur. parit̾ er¬
ranti nullus planderet. Siquis autẽ depopulo unꝰ
eũ dep̃henderit. maiorẽ illo laude̾ se mereri pu¬
tat. ñ ob aliud nisi quia decipi falliq ñ potuit Si
autẽ multis aꝑtus sit. ñ ille laudatur sed irrident᷑

Expanded text:
cuncta spectacula, et omnis illa quae appellatur curiocuncta spectacula, et omnis illa quae appellatur curiositas, quid aliud quaerit quam de rerum cognitione laetitiam? Quid ergo admirabilius, quid speciosius ipsa veritate, ad quam omnis spectator pervenire se cupere confitetur, cum vehementer ne fallatur invigilat, et inde se jactat si quid acutius caeteris, et vivacius in spectando cognoscat et judicet? Ipsum denique praestigiatorem, nihil aliud quam fallaciam profitentem, diligenter intuentur, et cautissime observant; et si eluduntur, quia sua non possunt, illius delectantur scientia qui eos eludit. Nam si et ille nesciret quibus causis fallantur intuentes, vel nescire crederetur, pariter erranti nullus plauderet. Si quis autem de populo unus eum deprehenderit, majorem illo laudem se mereri putat, non ob aliud, nisi quia decipi fallique non potuit. Si autem multis apertus sit, non ille laudatur; sed irridentur
Abbreviated transcription (Latin):
bertas. ab amore mutabilium rerum liber ẽẽ appe¬
tat. Et quẽ regnare delectat. uni om̃ium regnato¬
ri dõ subditus hereat. plus eũ diligendo quã se ip
sum. Et hȩc ẽ ꝑfecta iustitia. qua potius potiora.
& minus minora diligimus. Sapientẽ animã atq ꝑ¬
fectam talem diligat. qualem illam uidet. Stultã
ñ talem. sed quia eẽ ꝑfecta. & sapiens potens. quia
nec se ipsum debet stultum diligere. Nam qui se
diligit stultũ. ñ ꝓ ficiet ad sapientiam. nec fiet qͥsq
qualis cupit eẽ. nisi se oderit qualis ẽ. Sed donec ad
sapientiã ꝑ fectionẽq ueniatur. eo animo ferat stul¬
titiam proximi. quo suam ferret stultitiã. si stultus
eẽt . & amaret sapientiã. Quappt̾ si & ipsa suꝑbia
uerȩ libertatis. & ueri regni u̾mbra ẽ. etiã ꝑ ipsam
nos cõmemorat diuina ꝓuidentia quid significemus¬
uiciosi. & quo debeamus redire correcti. Iam uero

Expanded text:
bertas, ab amore mutabilium rerum liber esse appebertas, ab amore mutabilium rerum liber esse appetat; et quem regnare delectat, uni omnium regnatori dsum. Et haec est perfecta justitia, qua potius potiora, et minus minora diligimus. Sapientem animam atque perfectam talem diligat, qualem illam videt; stultam non talem, sed quia esse perfecta et sapiens potest: quia nec seipsum debet stultum diligere. Nam qui se diligit stultum, non proficiet ad sapientiam; nec fiet quisquis qualis cupit esse, nisi se oderit qualis est. Sed donec ad sapientiam perfectionemque veniatur, eo animo ferat stultitiam proximi, quo suam ferret, si stultus esset, et amaret sapientiam. Quapropter si et ipsa superbia verae libertatis et veri regni umbra est, etiam per ipsam nos couitiosi et quo debeamus redire correcti. iam u
Abbreviated transcription (Latin):
nim̃to in imicitias ñ ꝑtimescit. cuius p̃cepto & dono
diligit inimicos. Nuic uiro in cribulationibus parũ
est ñ contristari. nisi etiã gaudeat. sciens quod tribu¬
latio patientiam oꝑatur. patientia ꝓbationem. ꝓba¬
tio uͦ sꝑem. Spes autem ñ confundit: qm̃ caritas di dif
Quis huic nocebit. quis hunc sub iugabit homo. qui
prosperis rebus ꝓficit. asperis quid ꝓfecerit discit.
Cum enim mutabilium bonorum ad est copia. ñ eis
confidit. sed cum subtrahuntur. agnoscit utrũ eum
ñ ceꝑint. quia plerũq cũ assunt nobis. putamus qđ
ñ ea diligamus. sed cũ ab ẽẽ ceꝑint. inuenimus qui
sunius. Hoc enum sine amorẽ nr̃o aderat. qđ sine
dolore difcedit Uidetur gͦ uincere cũ uincatur. qͥ
suꝑando ad id ꝑuenit. quod cũ dolore amissurus ẽ
Et uincit cũ uinci uideatur. quisquis cedendo ad id
ꝑuenit quod ñ amittit inuitus. Quẽ delectat gͦ li¬

Expanded text:
nimento inimicitias non pertimescit, cujus praecepto et dono nimento inimicitias non pertimescit, cujus praecepto et dono diligit inimicos, huic viro in tribulationibus parum est non contristari, nisi etiam gaudeat, sciens quod tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes autem non confundit, quoniquis huic nocebit? quis hunc subiugabit? homo, qui prosperis rebus proficit, asperis quid profecerit discet. cum enim mutabilium bonorum adest copia, non eis confidit; sed cum subtrahuntur, agnoscitur utrum eum non ceperint, quia plerumque cum adsunt nobis putamus quod non ea diligamus; sed cum abesse coeperint, inuenimur qui simus. hoc enim sine amore nostro aderat, quod sine dolore discedit. uidetur ergo uincere cum uincatur qui superando ad id peruenit quod cum dolore amissurus est; et uincit cum uinci uideatur, quisquis cedendo ad id peruenit quod non amittit inuitus. Quem delectat ergo li
Abbreviated transcription (Latin):
ipse in unus obligatus ẽ tempori. Cum itaq om̃ibus
quos parit̾ diligit ꝓdesse ñ possit. nisi coniunctiorib
ꝓdesse malit. in iustus ẽ. Animi autẽ can iunetio
maior .ẽ. quã locorum aut temporum quibus in hoc
corpore gignimur. sed ea maxima est quȩ om̃ibus
p̃ualet. Non gͦ iste affligitur morte cuiusquã. qm̃ qͥ
toto animo dm̃ diligit. nouit nec sibi perire quod
dõ ũ perit. Neus autẽ. dñs ẽ. & uiuorũ ac mortuorũ
Non cuiusquã miseria. miser ẽ: quia nec eu iusquã
sic nemo aufert beatitudinem. Etsi aliquando forte
alicuius ꝑiculo uel errore. uel dolore cõmouetur. usq
ad illius auxilium aut correctionẽ. aut consolationẽ
ñ usq ad suã sub uersionẽ ualere patitur. In om̃ibus
tẽ officiosis laboribus. futurȩ quietis certa
tatio ne ñ frangitur. Quid eium ei nocebit. qui bene
uti etiam inimico potest: Eius enu p̃sidio atq mu¬

Expanded text:
ipse minus obligatus est tempori. Cum itaque omnibus ipse minus obligatus est tempori. Cum itaque omnibus quos pariter diligit prodesse non possit, nisi conjunctioribus prodesse malit, injustus est. Animi autem conjunctio major est quam locorum aut temporum, quibus in hoc corpore jungimur, sed ea maxima est quae omnibus praevalet. Non ergo iste affligitur morte cujusquam, quoniam qui toto animo Deum diligit, novit nec sibi perire, qui Deo non perit. Deus autem Dominus est et vivorum et mortuorum. Non cujusquam miseria miser est, quia nec cujusquam sic nemo aufert beatitudinem; et si quando forte alicujus periculo, vel errore, vel dolore commovetur, usque ad illius auxilium, aut correctionem, aut consolationem, non usque ad suam subversionem valere patitur. In omnibus autem officiosis laboribus futurae quietis certa exspectatione non frangitur. Quid enim ei nocebit, qui bene uti etiam inimico potest? Ejus enim praesidio atque mu
Abbreviated transcription (Latin):
tum Ita cum diligit praximũ tauquani se ip sũm.
ñ inuidet ei. quia nec sibi Prestat ei quod potest.
quia & sibi ip̃si. Non eo indiget : quia uec se ipso.
Fantũ dõ indiget. eui adherendo beatus ẽ. Nemo
autẽ illi eripit dĩ Ille gͦ uerissime atq certissi¬
me inuictus ẽ homo qui coheret dõ. ñ ut ab eo ali¬
quid boni extra mereatur. sed eui nichił aliud
utitur amico ad rependendam grãm. utitur inimico ad
patientiam. utitur quibus pot̾est ad beneficientiam.
utitur om̃ibus ad beniuolentiam. & quã quã tempora¬
la ñ di ligat. ipse recte utitur temporalibus. & pro
eorum sorte hominibus consulit. si ęqualit̾ ñ potest
om̃ibus. Quare si aliquẽ familiarium suorum promp¬
tius quã quẽ libet alloquit᷑. ñ eũ magis diligit sed ad
eũ habet maiorẽ fiduciam. & aꝑtiorem temporis lanu¬
am. Tractat enim tempori deditos tanto melius. qͣnto

Expanded text:
tum: ita cum diligit proximum tanquam seipsum, tum: ita cum diligit proximum tanquam seipsum, non invidet ei, quia nec sibimetipsi, praestat ei quod potest, quia et sibi ipsi; non nec eo indiget, quia nec seipso; tantum Deo indiget, cui adhaerendo beatus est. Nemo autem illi eripit Deum; ille ergo verissime atque certissime invictus homo est, qui cohaeret Deo, non ut ab eo aliquid boni extra mereatur, sed cui nihil aliud utitur amico ad rependendam gratiam, utitur inimico ad patientiam, utitur quibus potest ad beneficentiam, utitur omnibus ad benevolentiam: et quanquam temporalia non diligat ipse, recte utitur temporalibus, et pro eorum sorte hominibus consulit, si aequaliter non potest omnibus. Quare si aliquem familiarium suorum promptius quam quemlibet alloquitur, non eum magis diligit, sed ad eum habet majorem fiduciam, et apertiorem temporis januam. Tractat enim tempori deditos tanto melius, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
diligit sed lauden. aut aliquid aliud quo bene
cantando uult ꝑuenire. & potest ei m inui uel au¬
ferri si & alius bene cantauerit. Qui gͦ inuidet.
bene cantanti. ñ anat bene cantantẽ Sed rursus
qui eo indiget. ñ bene cantat. Qđ multo accõnioda¬
tius de bene uiuente potest dici. quia inuidere nul¬
li potest. Quo enim ꝑueniunt bene uiuentes. tan¬
tunidem ẽ om̃ibus. ne̾c munus fit cũ plures habue¬
rint. Et potest eẽ temipus quo bonus cantator can¬
tare ñ decent̃ queat . &. indigeat uocem alterius qua
sibi exhbeatur quod diligit. tanquã si alicubi con¬
uiuetur. ubi eũ cantare turpe sit. sed decẽat audi¬
re decent̾ẽm. Bene uiuere autẽ. semꝑ decet. Quare
quisquis hoc .&. diligit & facit. ñ solum ũ inui det
imitantibus. sed &. his se p̃bet libentissime. atq hu¬
manissime quantũ potest. nec eis tam̃ indiget. Nam
quod in illis diligit. inse ipso habet. totũ atq ꝑfec¬

Expanded text:
diligit, sed aut laudem, aut aliquid aliud, quo bene diligit, sed aut laudem, aut aliquid aliud, quo bene cantando vult pervenire, et potest ei minui vel auferri si et alius bene cantaverit. Qui ergo invidet bene cantanti, non amat bene cantantem; sed rursus qui eo indiget, non cantat bene. Quod multo accommodatius de bene vivente dici potest, quia et invidere nulli potest: quo enim perveniunt bene viventes, tantumdem est omnibus, nec minus fit cum plures habuerint. Et potest esse tempus quo bonus cantator cantare non decenter queat, et indigeat voce alterius qua sibi exhibeatur quod diligit, tanquam si alicubi convivetur, ubi eum cantare turpe sit, sed deceat audire cantantem, bene autem vivere semper decet. Quare quisquis hoc diligit et facit, non solum non invidet imitantibus, sed eis se praebet libentissime atque humanissime quantum potest, nec eis tamen indiget. Nam quod in illis diligit, in se ipso habet totum atque perfec
Abbreviated transcription (Latin):
rem primitui. Qua ꝓpt̾ quisquis inꝑximo aliud
diligit quã quod sibi ipse ẽ. ñ eum diligit tanquã
se ipsum. Ipsa gͥ natura humana sine carnali con¬
ditione diligenda ẽ. siue sit ꝑficienida. siue sit per¬
fecta. Om̃s sub uno dõ patre coguati sunt. qui
eum diligunt &e faciunt uoluntatem ipsius. Et in¬
uicem sibi sunt & patres cũ sibi consulunt. & filii
cum sibi optenperant. & fr̃s maxime quia eos
unus pat̾ testam̃to suo ad unã hereditatẽ uocat
Quaꝓpt̃ cur ñiste ñ inuictus sit hominem diligendo
cum in eo nichil pret̾ hominẽ diligat id est creaturã
di ad eius imaginem factam. nec ei possit de eẽ per¬
fecta natura quã diligit cum ipse ꝑfectus est : dicut
enim uerbi gr̃a siquisquã diligat bene cantantem
ñ huno aut illum sed tantum bene cantantẽ quelibet
ut tam̃ ei ñ desit quod diligit. quia ip̃se bene cantat
Nam si cuiquã inuidet bene cantanti. ñ iam il lud

Expanded text:
rem proximi tui; quapropter quisquis in proximo aliud rem proximi tui; quapropter quisquis in proximo aliud diligit quam sibi ipse est, non eum diligit tanquam seipsum; ipsa igitur natura humana sine carnali conditione diligenda est, sive sit perficienda, sive perfecta. Omnes sub uno Deo patre cognati sunt qui eum diligunt et faciunt voluntatem ipsius, et invicem sibi sunt, et patres cum sibi consulunt, et filii cum sibi obtemperant, 19 et fratres maxime, quia eos unus pater testamento suo ad unam haereditatem vocat. Quapropter cur iste non sit invictus hominem diligendo, cum in eo nihil praeter hominem diligat, id est, creaturam Dei, ad ejus imaginem factam, nec ei possit deesse perfecta natura quam diligit cum ipse perfectus est? Sicut enim, verbi gratia, si quisquam diligat bene cantantem, non hunc, aut illum, sed tantum bene cantantem quemlibet,ut tamen ei non desit quod diligit diligat, quia ipse bene cantat. Nam si cuiquam invidet bene cantanti, non jam illud
Abbreviated transcription (Latin):
quał ad se ꝑtinet Quid gͥͣ mirum si ad regnũ ñ
ꝑuenit. qui ñ cõmunẽ. sed priuatã rem diligit: Im¬
mo utrũq aut quispiam. immo illud. unum dicit
ds̃. Dicit enim uerissime ueritas. Nemo potest duo¬
bus dñis seruire. Nemo potest enim ꝑfecte dilige¬
re quo uocatur. nisi oderit unde reuocatur. Uoca¬
mur autẽ ad ꝑfectam naturam hunianã qualem
aute peccatum nr̃m ds fecit. reuocanur autem ab
eius dilectione ꝑ culpã quam peccando meriumus
Quare oderimis oportot. unde nt liberemur opta¬
mus Oderimus gͦ temporales necessitudines. si ȩt̾nita
pat̾. aut filius. aut affinis. aut aliquid hui iusmodi
secl tantun homo. Qui gͦ diligit aliquẽ tanquã se¬
ipsum. hoc in eo debet diligere quod sibi ipse ẽ Cor¬
opora uͦ ñ sunt: quod nos sumus Nou gͦ in homine
corpus ẽ expetendum. aut desiderandum U alet
enim ctiam ad hioc quod p̃ceptũ ẽ. ne goncupiscas

Expanded text:
quod ad se pertinet. quid ergo mirum, si ad regnum non quod ad se pertinet. quid ergo mirum, si ad regnum non peruenit qui non communem, sed priuatam rem diligit? immo utrumque, . ait quispiam; immo illud unum, dicit deus. dicit enim uerissime ueritas: nemo potest duobus dominis seruire; nemo enim potest perfecte diligere quo uocamur, nisi oderit unde reuocamur. uocamur autem ad perfectam naturam. humanam, qualem ante peccatum nostrum deus fecit; reuocamur autem ab eius dilectione, quam peccando meruimus. quare oderimus oportet, unde ut liberemur optamus. oderimus ergo tepater, aut filius, aut affinis, aut aliquid hujusmodi, sed tantum homo. Qui ergo diligit aliquem tanquam seipsum, hoc in eo debet diligere quod sibi ipse est. Corpora vero non sunt quod nos sumus, non ergo in homine corpus est expetendum, aut desiderandum. Valet enim ad hoc etiam quod praeceptum est: Ne concupiscas
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ñ homini. sed quod ẽ turpius. tam foedo & detesta¬
bili uicio. quo ñ amat hominẽ. sicut homo amandus
ẽ. quo uicio dñante usq ad extremã uitani uel potius
mortẽ ꝑducitur. Sed nec sic quidem ab homine homo
diligendus ẽ. ut diliguntur carnales fr̃s. uel filii. uel
coniuges. uel quiq cognati. aut affines. aut ciues. Nam
&e ista dilertio temporalis ẽ. Non enim ullas tales ne¬
cessicudines haberemus. quȩ nascendo & moriendo con¬
angunt. si natura ur̃a in p̃ceptis & imagine dĩ maneus
in istã corruptionẽ ñ religaretur. Itaq ad pristinam
ꝑfectamq naturã nos ipsa ueritas uocans. p̃cipit ut car¬
nali consuetudini resistamus docens neminem aptũ.
ẽẽ regno dĩ qui ũ istas carnales necessitudines oderit.
Neq hoc ciiquã ui humanum uideri decet. magis
erm iułumanum ũ amare in homine quod homo
est. quam amare quod filius ẽ. Hoc est enim ñ in eo
amare il lud quod ad dñi ꝑtinet. sed amare illud¬

Expanded text:
n homini, sed, quod est turpius, tam foedo et detestabili vitio, quo non amat hominem sicut homo amandus est. Quo vitio dominante, usque ad extremam vitam, vel potius mortem perducitur. 88. Sed nec sic quidem ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres, vel filii, vel conjuges, vel quique cognati, vel affines aut cives. Nam et dilectio ista temporalis est. Non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis, et imagine Dei manens, in istam corruptionem non relegaretur. Itaque ad pristinam perfectamque naturam nos ipsa Veritas vocans, praecipit ut carnali consuetudini resistamus, docens neminem aptum esse regno Dei, qui non istas carnales necessitudines oderit . Neque hoc cuiquam inhumanum videri debet. Magis enim est inhumanum, non amare in homine quod homo est, sed amare quod filius est: hoc est enim non in eo amare il
Abbreviated transcription (Latin):
principium ad quod recurrimus. & formã quã sequi¬
mur & grãm qua reconciliamur. unum quo auctore
conditi sumus ad similitudinem eius ꝑ quã ad unitatem
formaniur. & pacem qua unitati adheremus. dm̃ qui
dixit fiat. & uerbũ ꝑ quod factum est om̃e quod sub¬
stantialit̾. & naturalit̾ factum est. & donum benignita¬
tis eius qua placuit. & conciliatum est auctori suo ũt¬
eriret quic quid ab eo ꝑ uerbum factum es
fruentes beate uiuimus. unum dm̃ ex quo om̃a ꝑ quẽ
om̃a in quo om̃a. ipsi gła in scła scłorum. Am̃¬

Expanded text:
principium ad quod recurrimus, et formam quam sequiprincipium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum Deum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus per quam ad unitatem formamur, et pacem qua unitati adhaeremus: Deum qui dixit, Fiat ; et Verbum per quod factum est omne quod substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum. Am
Abbreviated transcription (Latin):
nit̾ euentẽ niam qua illũ intelligimus patiõ
e uerituuẽ. id est luc̃ẽ interiorem ꝑquã illũ
urtelliadt̃ useriulla int̾posita creatura Et ualẽ
ipso qũoo uernerẽ uulla exparte dissimilem iare¬
lo ao eũ ipso ueneremur. quȩ forma est om̃ium quȩ
abrino facla sunt & ad unum nituntur. U nde appa¬
net spiritalibus animis ꝑ hanc formã eẽ facta om̃a
que sola imple quod appetunt om̃a. Quȩ tam̃
om̃a. neq fierent a patre ꝑ filium. neq suis finibus
salua essent. nisi ds̃ sum me bonus esset. qui & nulli
nature. quȩ ab ipso bona ẽẽ posset inuidit. & in bo¬
no ipso alia quantũ uellent. alia quantũ possent
ut mn auerent dedit. Quare ipsũ donũ dĩ cũ patre &
filio ȩque in cõmutabile. colere & tenere nos conue¬
nit. unius sub stantie trinitatẽ. unum dm̃ aquo sum
ꝑ quem sumus. in quo sumus. a quo disscessimus. cui
dissimiles facti sumus. a quo perire ñ ꝑ missi sumus.

Expanded text:
inter mentem nostram qua illum intelligimus Patrem, inter mentem nostram qua illum intelligimus Patrem, et veritatem, id est lucem interiorem per quam illum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare ipsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam esse facta omnia, quae sola implet quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset: qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse posset, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substantiae Trinitatem, unum Deum a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus: a quo discessimus, cui dissimiles facti sumus, a quo perire non permissi sumus:
Abbreviated transcription (Latin):
cce unum dm̃ colo. unum om̃ium priucipiũ
&e sapientiã. qua sapiens est. quȩcũq anima sa¬
piẽns est. & ipsũ munus quo beata sunt. quȩcũq bea¬
ta sunt. Quisquis angłorum diligit dm̃ huno. certus
suti quod etiata pee Eiltipte. Niisquis in illo manet. &x po¬
test humanas p̃ces sentire in illo in illo me exuddi
Nuis quis ipsu habet bonum suum. in ipsome uaa¬
uiuat. nec mͥ eius participationẽ potest inuidere
Dicant mͥ gͦ adoratores aut adulatores partiũ mui¬
di. quẽ ũ optimũ sibi conciliet qui hoc unũ eolit
quod om̃is optimus diligit. & cuius cognitione gau¬
det & ad qđ principiũ recurrendo fit optimus Quis¬
quis uͦ angłs excessus suos diligit & ueritati eẽ subdi¬
tus ñ uult. & pͥuato suo letari cupiens. a communi
om̃ium bouorum & uera beatitudine lapsus est.
cui om̃s mali sub tugandi & p̃mendi nullus aut̃e bo¬
nus nisi exercendus in potestatẽ dat᷑. nullo dubitan

Expanded text:
Ecce unum Deum colo, unum omnium Principium, Ecce unum Deum colo, unum omnium Principium, et Sapientiam qua sapiens est quaecumque anima sapiens est, et ipsum Munus quo beata sunt quaecumque beata sunt. Quisquis Angelorum diligit hunc Deum, certus sum quod etiam me diligit. Quisquis in illo manet, et potest humanas preces sentire, in illo me exaudit. Quisquis ipsum habet bonum suum, in ipso me adjuvat, nec mihi ejus participationem potest invidere. Dicant ergo mihi adoratores, aut adulatores partium mundi, quem non optimum sibi concillet, qui hoc unum colit, quod omnis optimus diligit, et cujus cognitione gaudet, et ad quod principium recurrendo fit optimus. Quisquis vero angelus excessus suos diligit, et veritati esse subditus non vult, et privato suo laetari cupiens a communi omnium bono et vera beatitudine lapsus est, cui omnes mali subjugandi et premendi, nullus autem bonus nisi exercendus in potestatem datur; nullo dubitante
Abbreviated transcription (Latin):
sub homine dnante. liberȩ cogitatioues habere
concessum ẽ. Illos autẽ dños in ipsos m̃tibus formi¬
damus : quia unus ẽ oculus ntuende ao ꝑficien¬
de ueritatis. Quare si om̃ibus potestatibus que
dantur hominibus. ad regendam rem publicam.ꝓ
nr̃o uinculo subditi sumus: reddentes cesari quod
cesaris . ẽ. & dõ quod dĩ.ẽ ñ ẽ metuendũ. ue hoe
facta ds̃ benedicitur. tunc congratulant᷑ laudan¬
tibus. Cum uͦ ipsi tanquam ip̃si laudant᷑ corrigunt
errantes quos possunt. quos autẽ ñ possunt. ñ eis
congratulant᷑. & ab illo uicio corrigi uolunt. Quib
similes. uel etiã mundiores. atq sanctiores. si sunt
boni angłi. & om̃a scã dĩ ministeria. quid meruunꝰ.
ne aliquem illorum offendamus si ñ suꝑstitiosi fue¬
rimus. cum ipsis adiuuantibus. ad unum dm̃ ten¬
dentes. & ei uni religantes animas nr̃as. uude reli¬
gio dicta creditur. om̃i suꝑstitione careamus.

Expanded text:
sub homine dominante liberas cogitationes habere sub homine dominante liberas cogitationes habere concessum est: illos autem dominos in mentibus ipsis formidamus, qui unus est oculus intuendae ac percipiendae veritatis. Quare si omnibus potestatibus, quae dantur hominibus ad regendam rempublicam, pro nostro vinculo subditi sumus, reddentes Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est , non est metuendum ne hoc facta Deus benedicitur, congratulantur laudantibus: cum vero ipsi tanquam ipsi laudantur, corrigunt errantes quos poscongratulantur, et ab illo vitio corrigi volunt. Quibus similes vel etiam mundiores atque sanctiores si sunt boni angeli, et omnia sancta Dei ministeria, quid metuimus ne aliquem illorum offendamus, si non surimus, cum ipsis adjuvantibus ad unum Deum tendentes, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus? 112.
Abbreviated transcription (Latin):
dendo angłm beati sumus. sed uidendo ueritatem.
qua etiã ipsos diligimus angłos & eis congratula¬
niur. nec inuideinus quod parati ores. & nullis mo¬
lestiis int̾pedientib ꝑ fruuntur. sed magis eos diligi¬
mus. qm̃ & nos tale aliquid sperare a cõmui dõ ius¬
si sumus. Quare honoramus eos ea ritate ñ serurtu¬
te. nec eis templa constitumus. Nolunt enim se sic
honorari a nobis. quia nos ipsos cum boni sumus tem¬
pla di sũmi eẽ nouerunt. Recte itaq seribitur ho¬
minẽ ab angło ꝓhibitũ. nese adoraret. sed unũ dñm.
sub quo ei esset. & ille conseruus. Qui autẽ nos inui¬
tant ut sibi seruiamus. & tanquã deos colamus. simil
sunt suꝑbis hominibus. quib si liceat similit̾ coli
nes. aut dñantium. aut seruientiũ morte finitur.
seruitus autẽ sub angłorum malorum suꝑbia. ꝓpt̾
ipsũ tempus quod .ẽ. post mortẽ magis metuendã
est. Iilud etiam cui uis eognoscere facile.ẽ. quod

Expanded text:
dendo angelum beati sumus; sed videndo veritatem, dendo angelum beati sumus; sed videndo veritatem, qua etiam ipsos diligimus Angelos, et his congratulamur. Nec invidemus quod ea paratiores, vel nullis molestiis interpedientibus perfruuntur: sed magis eos diligimus, quoniam et nos tale aliquid sperare a communi Domino jussi sumus. Quare honoramus eos charitate, non servitute. Nec eis templa construimus: nolunt enim se sic honorari a nobis; quia nos ipsos cum boni sumus, templa summi Dei esse noverunt. Recte itaque scribitur, hominem ab angelo prohibitum ne se adoraret, sed unum Dominum sub quo ei esset et ille conservus . 111. Qui autem nos invitant ut sibi serviamus, et tanquam deos colamus, similes sunt superbis hominibus, quibus si liceat, similiter coli nes, aut dominantium aut servientium morte finitur: servitus autem sub angelorum malorum superbia, propter ipsum tempus quod est post mortem magis metuenda est. Illud etiam cuivis cognoscere facile est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tionis suę. qmĩ om̃is uita rationalis si ꝑfecta ẽ. in cõ¬
inutabili ueritati. secũ intrinsecus. sine strepitu lo¬
quenti obtemperat. ñ obtemperans autẽ. uicios a
fit. Non gͦ ꝑse excellit. sed ꝑ illam cui libent̃ obtẽ¬
perat. Quod colit gͦ sũmus angłs. id colendum. ẽ.
etiã ab homine ultimo. quia ipsa hominis natura
id ñ colendo facta ẽ ultima. Non enim aliunde
sapiens angłs. aliunde homo. aliunde ille uerax.
aliunde homo sed ab una incõmutabili sapientia
& ueritate. Nam id ipsũ ac tũ ẽ temporalib dispen¬
sationibus ad salutẽ nr̃am. ut naturã humanã ipsa
tialis patri &e. coet̾ria suscipere dignaret᷑. ꝑ quã nos
doceret id. ẽe. homini colendũ. quod ab om̃i crea¬
tura intel lec tuali & rationali colendũ. ẽ. Hoc etiã
ipsos optimos angłos.&. excellentissima in inisteria¬
di uelle credamus. ut unũ cum ipsis colamus dm̃.
cuius contẽplatione beati sunt. Neq enĩ & nos ui¬

Expanded text:
tionis suae; quoniam omnis vita rationalis si perfecta est, incommutabili veritati secum intrinsecus sine strepitu loquenti obtemperat, non obtemperans autem vitiosa fit. Non ergo per se excellit, sed per illam cui libenter obtemperat. Quod ergo colit summus angelus, id colendum est etiam ab homine ultimo, quia ipsa hominis natura id non colendo facta est ultima. Non enim aliunde sapiens angelus, aliunde homo; aliunde ille verax, aliunde homo; sed ab una incommutabili sapientia et veritate. Nam id ipsum actum est temporali dispensatione ad salutem nostram, ut naturam humanam ipsa tialis Patri et coaeterna, suscipere dignaretur, per quam nos doceret id esse homini colendum, quod ab omni creatura intellectuali et rationali colendum est. Hoc etiam ipsos optimos Angelos, et excellentissima Dei ministeria velle credamus, ut unum cum ipsis colamus Deum, cujus contemplatione beati sunt. Neque enim et nos vi
Abbreviated transcription (Latin):
Hon sit nobis religio cultus corporũ etheriorum.
atq celestiũ. quȩ quãuis om̃ibus cęt̾is corporibus rec¬
te p̃ponantur. melior. ẽ. tam̃ ipsis quȩcũq uita. Qua¬
ꝓpt̃ si animata st̃. melior ẽ quȩ uis anima ꝑ se ipsam
quã corpus quodlibet animatũ. & tam̃ animã uiciosã
nemo colendã ẽẽ censuerit. Non sit nobis religio cultus.
illius uitȩ qua dicunt᷑ arbores uiuere. qm̃ nullus sen¬
ius in illa .ẽ & ex eo gnẽ est ista qua nr̃i etiã corporis.
nuiuerositas agitur. qua etiã capilli & ossa uiuunt. que
sine sensu p̃cidunt᷑. Hac autẽ melior .ẽ. uita sentiens

Expanded text:
Non sit nobis religio cultus corporum aethereorum Non sit nobis religio cultus corporum aethereorum atque coelestium, quae quamvis omnibus caeteris corporibus recte praeponantur, melior tamen ipsis est quaecumque vita. Quapropter si animata sunt, melior est quaevis anima per seipsam, quam corpus quodlibet animatum; et tamen animam vitiosam nemo colendam esse censuerit. Non sit nobis religio cultus illius vitae, qua dicuntur arbores vivere: quoniam nullus sensus in illa est; et ex eo genere est ista qua nostri etiam corporis numerositas agitur, qua etiam capilli et ossa vivunt, quae sine sensu praeciduntur: hac autem melior est vita sentiens;
Abbreviated transcription (Latin):
cultus bestiarum. Meliores enĩ sunt extremi homi¬
nes : quos tam̃ colere ũ debenius. Non sit nobisre¬
ligio cultus hominũ mortuorũ. quia si pie uixe¬
runt ñ sic habent᷑ ut tales queraut honores. sed il lũ
a nobis coli uolunt. quo il luminante letant᷑ meri¬
ti sui nos eẽ conseruos. Honorandi gͦ st̃ ꝓpt̾ imita¬
tionẽ. ñ adorandi ꝓpt̾ religionẽ Si aute̾ male uixe¬
runt. ubicũq sint: ñ st̃ colendi. Non sit nobis reli¬
gio cultus demonum. quia om̃ĩs suꝑstitio. cũ sit mag¬
na pena hominũ & periculosissima turpitudo. ho¬
nor. ẽ. ac triumplius illorũ. Non sit nobis religio.
terrarũ cultus. & aquarũ. quia istis purior & luci¬
dior ẽ. aer etiã caliginosus. quẽ tam̃ colere ñ debe¬
mus. Non sit nobis religio etiã purioris aeris & sere¬
nioris cultus. quia luce absente inumbrat᷑ & purior
te accendimus & extinguimus colere utiq ñ debemꝰ.

Expanded text:
cultus bestiarum. Meliores enim sunt extremi homicultus bestiarum. Meliores enim sunt extremi homines, quos tamen colere non debemus. Non sit nobis religio cultus hominum mortuorum: quia si pie vixerunt, non sic habentur ut tales quaerant honores; sed illum a nobis coli volunt, quo illuminante laetantur meriti sui nos esse consortes. Honorandi ergo sunt propter imitationem, non adorandi propter religionem. Si autem male vixerunt, ubicumque sint non sunt colendi. Non sit nobis religio cultus daemonum; quia omnis superstitio cum sit magna poena hominum, et periculosissima turpitudo, honor est ac triumphus illorum. 109. Non sit nobis religio terrarum cultus et aquarum; quia istis purior et lucidior est aer, etiam caliginosus, quem tamen colere non debemus. Non sit nobis religio etiam purioris aeris et serenioris cultus: quia luce absente inumbratur; et purior te accendimus et exstinguimus, colere utique non debemus.