comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quantum dilatat᷑ in sensib tautum inser¬
mone constringit᷑. quod consũmatũ bre¬
uiatumq sermone facit oñs suꝑ t̾ram.
& uerbum eiꝰ iuxta ÷ inore nr̃o. & incorde
nr̃o. hunc igͥ sensum arbitror nẽ p̃ceptũ.
ne plures libri fiant. Quicquid eñi dixeris
si ad eum referatur qͥ inpͥncipio erat u̾bũ
apud dm̃. & d̃s erat uerbum: unum uolu¬
men ÷ inmumerabiles libri. unalex. unũ
ȩuangłium nominat᷑. Quod si diuersa et
discrepantia disputaueris & cur iositate nimi
bro multi librisunt. Unde dictum ẽ. Ex mul¬
ti loquio enun noneffugies peccatum. Tali¬
bus gͦ libris: non ÷ finis. Bonum eni & om̃is
ueritas certo fine concluditur. Malicia atq
mendatium: sine fine sunt. Talis siquidem
meditatio carnis ÷ afflictio: id ÷ carnalis
sensus non spiritalis. Finem loquendi: om̃s
errato siue bonum siue malumsit. Auint
hebrei cum int̾ cęta scripta salomonis q̃
antiquata sunt nec in menoria durauert̃.

Expanded text:
quantum dilatatur in sententiis, tantum in serquantum dilatatur in sententiis, tantum in sermone constringitur. Quia consummatum breiatumque sermonem faciat Dominus super terram, et verbum ejus juxta est in ore nostro et in corde nostro . Hunc igitur sensum arbitror nunc praeceptum, ne plures libri fiant: quidquid enim dixeris, si ad eum referatur qui in principio erat Verbum apud Deum, et Deus erat Verbum ; unum volumen erat, innumerabiles libri; una lex, unum Evangelium nominatur. Quod si diversa et discrepantia disputaveris, et curiositate nimia bro multi libri sunt, unde dictum est: Ex multiloquio non effugies peccatum . Talibus igitur libris non est finis: bonum enim et omnis veritas certo fine concluditur, malitia atque mendacium sine fine sunt; talis siquidem meditatio carnis est afflictio, id est carnalis sensus, non spiritaliabscondito, sive bonum, sive malum sit. Aiunt Hebraei cum inter caetera scripta Salomonis quae antiquata sunt, nec in memoria duraverunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Uerba sapientium ut stimuli quȩ qm̃
ad conuersionem ꝑuocant delinquentem. &
firmata sunt & a consilio scõꝵ data atq ab uno
pastore concessa. & solida radice fundata sunt.
his amplius filimi ne requiras. faciendi plu¬
res libros. Nullus ÷ finis frequensq medita¬
cio. carnis afflictio. Exceptis his uerbis quȩ
ab uno pastore sunt data. & a consilio atq con¬
sensu ꝑlata sapientium nichil facias nichil
tibi uindices. Maiorum sequere uestigia. &
ab eorum auctoritate non discrepes. Alio qͥn
querenti multa infinitus libroꝵ numerꝰ¬
occurret qui ꝑharahat te aderrorem. & le¬
gentem frustra faciat laborare. Uel certe do¬
cet breuitatis studium. & sensum magis sec¬
tant᷑. ẽẽ. quam uerba aduersus philosophos
& scłi huius rethores. qui suorum dogina¬
tum falsitates conantur asserere uarietate
ac inultitudine sermonum. E contra scrip¬
tura diuina breui circulo coartata : et

Expanded text:
tis. Verba sapientium ut stimuli, quoniam tis. Verba sapientium ut stimuli, quoniam ad conversionem provocant delinquentem, et firmata sunt, et a consilio sanctorum data, atque ab uno pastore concessa, et solida radice fundata. VERS. 12.-- His amplius, fili mi, ne requiras, faciendi plures libros nullus est finis, frequensqtio, carnis est afflictio. Exceptis his verbis quae ab uno pastore sunt data, et a consilio atque consensu probata sapientium, nihil facias, nihil tibi vindices. Majorum sequere vestigia, et ab eorum auctoritate non discrepes. Alioquin quaerenti multa infinitus numeroccurret, qui te pertrahat ad errorem, et legentem frustra faciat laborare. Vel certe doceat brevitati studendum, et sensus magis sectandos esse quam verba, adversus philosophos et saeculi hujus doctores, qui suorum dogmatum falsitates conantur asserere varietate ac multiplicatione sermonum. Contra Scriptura divina brevi circulo coarctata est, et
Abbreviated transcription (Latin):
trorum consilium data sunt apastore uno. Ne
uideret᷑ post legem dei temerarius subito in
p̃ceptum erumpere. & sibi uindicare doctri
nam quod moyses non tam sua sponte quam
deo iubente pͥmum de hinc inspirante susce¬
perat. dicit uerba sua uerba. ẽẽ. sapientium.
quod insimilitudine stimulorum corrigant
delinquentes. & pigros mortalium gressus
aculeo pungente commeueant. sintq fir
toritate unius. sed consilio atq consensu. ma¬
gistrorum om̃ium ꝑferantur. Et ne contẽp¬
neretur hominum scientia: ait eam abuo
pastore concessam. id÷. plurimi doceant ta¬
men doctrinȩ huius auctor est dñs. Simul
notandum ÷ quod dicant᷑ uerba sapientium
pungere non palpare. nec molli manu atra¬
ere lasciuiam sed errantib ut supradixinꝰ
tardis penitentiȩ dolores. & uulnus infigere.
Si cuius igͥ sermo non pungit. sed oblectatio¬
nem facit audientib: iste non ⁊ sermo sapien¬

Expanded text:
trorum consilium data sunt a pastore uno. Ne trorum consilium data sunt a pastore uno. Ne videretur post legem Dei temerarius subito in praeceptum erumpere, et sibi vindicare doctrinam, quod  Hier., quam Moyses non tam sua sponte quam a Deo, jubente primum dehinc inspirante, susceperat, dicit sua verba vere esse sapientium, quae in similitudinem stimulorum corrigant delinquentes, et pigros mortalium gressus aculeo pungente commoveant, sicque sinttoritate unius, sed consilio atque consensu magistrorum omnium proferantur; et ne contemneretur hominum scientia, ait, eam ab uno pastore concessam: id est, cum plurimi doceant, tamen doctrinae hujus auctor est Dominus. Simulque notandum est quod dicantur verba sapientium pungere, non palpare, nec molli manu attrahere lasciviam, sed errantibus et ut supra diximus tardis, poenitentiae dolores et vulnus infligere. Si cujus igitur sermo non pungit, sed oblectationem facit audientibus, iste non est sermo sapien
Abbreviated transcription (Latin):
tate plenos. Nunc &lam his uerbis ꝑuocat
lectorem suum allegoriam querere. in libriᷤᷤ
suis magis quam simplicem historiam. & doc¬
trinam popło ꝑdesse siam si misticȩ intelli¬
gerent᷑ ꝑ uerbii. aliud habentes in medul¬
la. aliud insuꝑficiȩ pollicentes. Prouerbia
quippe non hoc sonare quod scriptum ẽ. & iã
in ȩuangłio docemur. quod dñs popło inꝑa¬
bolis & inꝑuerbiis sit locutus. secreto autẽ
apłis dissoluerit ea. Ex quo manifestum ẽ.
& ꝑuerbiorum librum non ut simplices ar¬
bitrant᷑ patentia habere p̃cepta sed quasi in
t̾ra aurum. in nuce nucleus. inhyrsutis¬
castanearum oꝑculis absconditus fructus
inquirit᷑. ita in eis diuinum sensum altiꝰ
ꝑscrutandum. Post hȩc addidit & iam cau¬
sas naturasq rerum se uoluisse cognosce¬
re. & dei dispensationem & prudentiam
quare unum quodq uel quomodo factũ
li. & quasi claui in altum defya. quȩ ꝑmagis¬

Expanded text:
tate plenos. Nunc etiam his verbis provocat tate plenos. Nunc etiam his verbis provocat lectorem, allegoriam quaerere in libris suis magis quam simplicem historiam: et doctrinam populo prodesse suam, si mystice intelligerentur proverbia, aliud habentes in medulla, aliud superficie pollicentes. Proverbia quippe non hoc sonare quod scriptum est, et in Evangelio edocemur, quod Dominus populo in parabolis et in proverbiis sit locutus, secreto autem apostolis dissolverit ea . Ex quo manifestum est et proverbiorum librum non, ut simplices arbitrantur, patentia habere praecepta, sed quasi in terra aurum, in nuce nucleus, incastanearum operculis fructus inquiritur, ita in eis divinum sensum altius perscrutandum. Super hoc addit etiam causas naturasque rerum se voluisse cognoscere, et Dei dispositionem et prudentiam, quare unumquodque vel quomodo factum li, et quasi clavi in altum defixi, quae per magis
Abbreviated transcription (Latin):
erit int̾ruptus. & animȩ riuus recurrit ad
fontem. interibit homo. Et ut manifestius
sequit᷑ conuertetur puluis int̾ram suam.
unde sumptus ÷. & sp̃s reuertetur addm̃ qͥ
dedit eum. Ex quo satis ridendi sunt qui pu¬
tant animas cum corporib seri. & non adeo
animarum. ẽẽ. non homines. Post descrip¬
tionem interitus humani pulchrȩ exordium
libri sui repetens. ut uanttas uanitatum di¬
at eccłiastes. om̃ĩa uanitas. Cum enim cunc¬
tus mortalium labor detqi in toto uolumine
disputatum ẽ. hunc ꝑueniat. ut reuertatur
puluis int̾ram suam. & an ima illuc redeat
unde assumpta ẽ. qua ꝑꝑter magne uanitatis
res eẽ. uidetur inscłi delitris atq luxuriis car¬
nis tota laborare intentione quȩ citissimȩ mor¬
tȩ finiunt᷑. & homo ad iuditium festinat pro
uit quȩ fecerat. & in uestigans composuit
parabolas multas. Quȩ sunt uerba utilia.
& conscripsit sermones rectissimos ac ueri¬

Expanded text:
erit interruptus, et animae rivus recurrit ad erit interruptus, et animae rivus recurrit ad fontem, interibit homo, utque manifestius sequitur, convertetur pulvis in terram suam unde sumptus est, et spiritus revertetur ad Dominum qui dedit illum. Ex quo satis ridendi sunt qui putant animas cum corporibus seri, et non a Deo, animarum esse, non homines. Post descriptionem autem interitus humani, pulchre exordium libri sui repetens, ait: Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, omnia vanitas. Cum enim cunctus mortalium labor, de quo in toto volumine disputatum est, huc perveniat, ut revertatur pulvis in terram suam, et anima illuc redeat unde assumpta est, magnae vanitatis res esse videtur, in saeculi deliciis atque luxuriis carnis tota laborare intentione, quae citissima morte finiuntur; et homo ad judicium festinat pro vit quae fecerat; et investigans composuit parabolas multas, quaesivit verba utilia, et conscripsit sermones rectissimos ac veri
Abbreviated transcription (Latin):
erat. & sp̃s redeat ad dm̃ qui dedit illum. Ua¬
nitas uanitatum dixit ȩccłiastes. uniuersa
uanitas. Reuertitur ad suꝑiora. & post gran¬
de hyꝑbaton quod abeo loco int̃iecerat in quo
ait. meñito creatoris tui indie iuuentis tuę
antequam ueniat dies malitiȩ. & antequam
tenebrescat sol & luna & stellȩ & cȩt̾a. in die
qua mouent᷑ custodes domus. nunc coeptam
sententiam simili fine conclusit dicens. Ante¬
quam rumpat᷑ funiculus argenti. illud uel
illud fiat. Funiculus autem argenti candidã
hanc uitam & spiramen quod nobis ȩceliȩ tri¬
buit᷑ ostendit. Recursus quoq uitȩ aureȩ a¬
numam significat. quȩ illuc recurrit unde
descenderat. Porro duo reliqua quȩ secuntur
contricio hydriȩ suꝑ fontem & confractio rotȩ
suꝑ lacum ꝑ metaphoram mortis eniginata
sunt. Quomodo enim hyoria quȩ conteritur
cessat haurire. & rota ꝑ quam de lacu expute¬
is leuentur aquȩ. si confracta fuerit earumq
usus int̾cipitur: ita & funiculus argenti fu¬

Expanded text:
s redeat ad Dominum qui dedit illum. Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, universa vanitas. Revertitur ad superiora, et post grande hyperbaton quod ab eo loco interjecerat, in quo ait: Memento creatoris tui in diebus juventutis tuae, antequam veniant dies malitiae, et antequam tenebrescant sol et 445 luna, et stellae, etc., in die qua movebuntur custodes domus , nunc coeptam sententiam simili fine concludit dicens: Antequam rumpatur funiculus argenti, hoc vel illud fiat. Funiculus autem argenti, candidam hanc vitam et spiramen, quod nobis e coelo tribuitur, ostendit: recursus quoque vittae aureae, animam significat, quae illuc recurrit unde descenderat. Porro duo reliqua quae sequuntur; contritio hydriae super fontem, et confractio rotae super lacum, per metaphoram mortis aenigmata sunt: quo modo enim hydria quae conteritur cessat haurire; et rota, per quam de lacu ex puteis levantur aquae, si confracta fuerit, earum usus intercipitur: ita et cum funiculus argenti fu
Abbreviated transcription (Latin):
bitur capparis: qm̃ ibit homo indomum et̾¬
nitatis suȩ. & circuibunt in platea plangen
tes. Per metaforam etiam nunc de menbris
nr̃is eccłiastes sermo ÷. quod cum senectus
aduenerit. capillus in canuerit. intumueriit
pedes. libido refrigescit. & homo fuerit disso¬
lutus: tunc reuertat᷑ int̾ram suam. & indo¬
mum ȩt̾nitatis suȩ. ad sepulchrum ȩxequiis
rite cȩlebratis atq finitis. plangentium inpla¬
tea. circa sepulchrum turba ꝑcedit. Hȩc uͦ no¬
mina id ÷ amigdalum. locusta & capparis: ꝑ
figuram seni conueniunt. Amigdalum ꝑca¬
nitiȩ locusta ꝑcrurum dolore & pedum tumore.
& capparis ꝑfrigescente libidine. Sed̾m ȩthimo¬
logiam hebraicȩ int̾pretationis ut diximus se¬

Expanded text:
bitur capparis quoniam ibit homo in domum aetebitur capparis quoniam ibit homo in domum aeternitatis suae et circumibunt in platea ptes. Per metaphoram etiam nunc de membris nostris Ecclesiastis sermo est, quod cum senectus advenerit, capillus incanuerit, intumuerint pedes, libido refriguerit, et homo fuerit dissolutus, tunc revertatur in terram suam aeternitatis suae, ad sepulcrum, exsequiis rite celebratis atque finitis, plangentium in platea circa sepulcrum turba praecedente. Haec vero nomina, amygdalum, locusta, et capparis, per figuram seni conveniunt; amygdalum pro canitie, locusta pro crurum dolore ac pedum tumore, et capparis pro frigescente libidine, secundum etymologiam Hebraicae interpretationis, ut diximus, se
Abbreviated transcription (Latin):
lentis. & consurgent ad uocem uolucris. et
gͦ inplateis ianuas infirmos senis gressus
accipi uolunt quod semꝑ sedeat & ambu¬
lare non possit. nec congaudeat ludis ui¬
uenum qui inplateis solent. ẽẽ. s clauso
hostio illos fugiunt uidere. Inhumilitate
ualeant. & spũ coartato & uox insenili uix te¬
nuis audiat᷑. Porro consurgere eum aduocem
uolucris ostendit quod frigescente & iam san¬
gͥne. & humore siccato quib materia soporis
medio cum gallus cecinerit festinus exsurgat.
nequaquam ualens stratu sepius menbra con¬
uertere. Obmutescere quoq sue ut meluis
habet᷑ inhebreo surdescere filias carminis. au¬
res significat quod grauior senio auditus fiat.
& nulla int̾ uoces ualeat scire discrimina. nec
carminib delectari. Sed excelsa timebunt. &
formidabunt inuia. Id: ardua ingredi non
ualebunt & lapsis poplitib ac tremescentei
uestigio. & iam inplano itinere fluctuantes.
migdalum. inpinguabit᷑ locusta. & dissipa¬

Expanded text:
 et in plateis januas pro infirmis senum gressibus accipi volunt, quod semper sedeant, et ambulare non possint, nec congaudeant ludis juvenum, qui in plateis solent esse, sed clauso ostio illos fugiant videre. In humilitate valeant, et spiritu coarctato, vox in senili corpore vix tenuis audiatur. Porro consurgere eum ad vocem volucris ostendit, quod frigescente sanguine et humore siccato, quibus materia soporis medio, cum gallus cecinerit, festinus exsurgat, nequaquam valens in strato saepius membra convertere. Obmutescere quoque, sive ut melius habetur in Hebraeo, surdescere filias carminis, aures significat, quod gravior seni auditus fiat, et nulla inter voces scire valeat discrimina, nec a carminibus delectari. Excelsa timebunt et formidabunt in via, id est, ardua ingredi non valebunt, et lassis poplitibus ac tremescente vestigio etiam in plano itinere fluctuantes, migdalum inpinguabitur lucusta et dissipa
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura in hoc loco semꝑ dũ uiuimus
de futuro cogitare uidicio in quo omĩa
a corde tuo. & aufer malitiam a carne
tua. qr adolescentia & uoluptas uana
sunt. In ira om̃s ꝑturbationes animi
cõprehendit. In carnis malitia uniu̾sas
significat corporis uoluptates. relinqui
suadens iuuentutis uitia. quia iuuen¬
tus insipientiȩ copulata ẽ. & noxias ge¬
nerare solet uoluptates. Et memento eiꝰ¬

Expanded text:
Scriptura in hoc loco semper, dum vivimus, Scriptura in hoc loco semper, dum vivimus, de futuro cogitare judicio in quo omnia a corde tuo, et aufer malitiam a carne tua, quia adolescentia et voluptas vana sunt. In ira omnes perturbationes animi comprehendit, in carnis malitia universas significat corporis voluptates, relinqui suadens juventutis vitia, quia juventus insipientiae copulata est, et noxias generare solet voluptates. CAPUT XI
Abbreviated transcription (Latin):
melius ad suꝑioris disputationẽ ordinis
reuertentes: singula conabimur explani¬
re. luxta tropologiam ad suꝑiora respicto
huiꝰ capituti sensus : ubi ait. mane semuna
semen tuũ. & uesꝑe ne cesset manus tul
Quod intelligendum ẽ. in om̃i ȩtate bene
um timendam. Dicit enĩ hic. Letare uiue¬
nis in adolescentia tua. Et mox addidit. Inbo¬
no sit oo titũ. ne nos ad luxuriam carnis
hortari uideretur. Iale quid & apłs ait. Gau
homo quileto animo beneficit. & giudet in
bono or suũ exercere. non in malo. & in bono
sit cortuũ in die uiuentutis tuę. Uult
decore. & in cordis contemplatione idẽ. sa¬
pientiȩ. quã octilorũ nomine designat po¬
tius ambulare quã carnis desideria sequi.
agenda ẽẽ. ammoneo antequã ingruat
nox ȩt̾nȩ mortis in qua nichil oꝑari pote¬
rit homo. Sicut in ȩuangłio ipsa ueritas
ato. Ambulate dum licem habetis: ne
tenebre uos cõprehendant. Ammonet nos

Expanded text:
melius, ad superioris disputationem ordinis melius, ad superioris disputationem ordinis revertentes, singula conabimur explanare. Juxta tropologiam, ad superiora respicit hujus capituli sensus, ubi ait: Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset manus tua. Quod intelligendum est in omni aetate bene um timendum. Dicit enim hic: Laetare, juvenis, in adolescentia tua; et mox addidit: Et in bono sit cor tuum, ne nos ad luxuriam carnis hortari videretur. Tale et Apostolus ait: Gaudhomo qui laeto animo bonum facit, et gaudet in bono cor suum exercere, non in malo. Et in bono sit cor tuum in diebus juventutis tuae. Vult decore; et in cordis contemplatione, id est, sapientiae, quam oculorum nomine designat, potius ambulare quam carnis desideria sequi, agenda admonet esse, antequam ingruat nox aeternae mortis, in qua nihil operari poterit homo. Sic in Evangelio ipsa Veritas ait: Ambulate, dum lucem habetis, ne tenebrae vos comprehendant . Admonet nos
Abbreviated transcription (Latin):
ritum sennacheritli regis assiriorũ ed exo¬
cituis fui. Hȩc enĩ dicta putant ab excelso.
meremias in ꝓpħiȩ sue uidit exordio. & in¬
pingabitur locusta. nabugodonosor cũ
suo exercitii. & dissipabitur capparis ami¬
ticia di cũ isrł. hoc aitt̃ totũ erieniet ifrł.
qriia habitaturus homo in domũ ȩt̾nitatis
suȩ. & p̃sidio dĩ ad cȩlestia reuersus ẽ. cola¬
bitante in tabernaculũ suũ circu i bum
in platea plangentes atq flentes & hosti¬
um obsidione uallati. Letare gͦ isrł inui¬
uentute ꝓpitatis tuȩ antequ̾a rumpatar
funicrilus argenteris. hoc ẽ. donec głia
ur̃a uobiscũ ẽ. antequã recurrat uitta
aurea. idẽ. antequ̾a archa testam̃ti aufe¬
ratur. priusqũa conteratur hẏdria ad fon¬
tem. & conuoluatur rota suꝑ lacũ. idẽ. do¬
& antequ̾a reuertaris in babilonem tinde in
potamia conteri. unde quondam ꝓfectuses
ratus reuertatur ad datorem fuũ. Nos uero

Expanded text:
ritum Sennacherib regis Assyriorum et exeritum Sennacherib regis Assyriorum et exercitus sui . Hoc enim dictum putant: Ab excelso, Jeremias in prophetiae suae vidit exordio . Et impinguabitur locusta, Nabuchodonosor cum suo exercitu. Dissipabitur capparis, amicitia Dei cum Israel. Hoc autem totum eveniquia abiit homo in domum aeternitatis suae, et praesidio Dei ad coelestia reversus est. Quo habitante in tabernaculo suo, circuibunt in platea plangentes atque flentes, et hostium obsidione vallati. Laetare ergo Israel in juventute prosperitatis tuae, antequam rumpatur funiculus argenteus, hoc est, donec gloria vestra vobiscum est, antequam recurrat vitta aurea, id est, antequam arca testamenti auferatur: priusquam conteratur hydria ad fontem, et convolvatur rota super lacum, id est, do antequam revertaris in Babylonem, unde egrpotamia conteri, unde quondam profectus es inspiratus, revertatur ad datorem suum. Nos vero
Abbreviated transcription (Latin):
priluis in t̾rã. itd erat & spc̃ reuertetur ad dm̃ qͥ
dedit illũ: suꝑ statũ suȩ conditionis exclamant.
diunt salomonem diligent̃ hortari popłm dĩ
ut hȩc omĩa ficiant anteqtĩa tollatur ab eis om̃is
& sarificia. potestas & regnũ. & scĩ quos in sole
& luna & stellis intelligi uolrint. auferantur
abeo. anteqũa ueniat nabugodonosor. siue titꝰ
uespasiam filrus. ac citus a ꝓpħis & eorũ uaticiaͣ
cõpleantur in die qua angłi templi p̾fides re¬
cedent. & curuabitir robustissim quiq qͥ in
exercitii suo sunt. & ociosa erunt. eloquia ma¬
gistrorum & ꝓpħe qui decȩłis solebant uisionũ
suartim lumen accipere contenebrescetto quãdo
cladentur templi iantiȩ. & hituiliabitur ie¬
rusalem. & calderis ueniet quasi cantu uolucrs.
ita hiereiiȩ uocto ꝓphetatus. & conticescent
filii cantici in templo psallentium chori.
illo tempore aduenientes ierosolima ipsi
quoq hostes dĩ magnitudinem ꝑtimescet.
& in uia formidabunt audientes inte¬

Expanded text:
in terram unde erat, et spiritus revertetur ad Deum qui dedit illum , super statu suae conditionis explanant, et aiunt, Salomonem diligenter hortari populum Dei, ut haec omnia faciant, antequam tollatur ab eis omnis et sacrificia, potestas et regnum, et sancti, quos in sole, et luna, et stellis intelligi volunt, auferantur ab eo, antequam veniat Nabuchodonosor, sive Titus Vespasiani filius, accitus a prophetis, ut eorum vaticinia compleantur; in die qua angeli templi praesides recedent, et curvabuntur robustissimi qui in exercitu tuo sunt, et otiosa erunt eloquia magistrorum, et prophetae qui de coelis solebant visionum suarum lumen accipere, contenebrescent; quando claudentur templi januae, et humiliabitur Jerusalem, et Chaldaeus veniet, quasi cantu volucris, ita Jeremiae vocibus prophetatus; et conticescent filiae Cantici in templo, et psallentium chori; illo tempore quando advenientes Hierosolymam ipsi quoque hostes Dei magnitudinem pertimescent, et in via formidabunt audientes inte
Abbreviated transcription (Latin):
dicit pliis eam ualere in p̾lits quã arma pug¬
nantiũ & crebro eueniat quod ꝑ unius in¬
sipientiam opes magnȩ atq diuitiȩ: ꝑeunt.
Quod uͦ ait. qui in uno poccauerto: multa
bona ꝑdet. fimile quid & iacobus apłł ponit.
ẽ. om̃iũ reus. Qui in sola peccatierit carita¬
te: om̃iũ erpers bonorũ inuenitur. Muscȩ
Pretiosior ẽ. sapientia & głia perrria ad tempꝰ
stulticia. Exemplum suꝑioris sensus dedit
in quoait ꝑ unũ stultum multa bona pos¬
se subuerti. quod sicut malus mixtus bo¬
nos contaminat plurimos quo modo mus¬
cȩ si moriantur in ungento ꝑdunt & odo¬
rem eius. & saporem. Et quia sepe mixta
ẽ. sapientię calliditas. & prudentię malitia.
p̃cipit ut sapientiam simplicem requiramꝰ.
mixtaq sit cũ innocentia columbarũ. pru¬
dentia serpentina. & ut prudentes simus
ad bonũ. simplices arit̾ ad malũ. Alit̃. Pre¬
ciosior ẽ. humilis głia quã suꝑba elatia

Expanded text:
dicit eam plus valere in praeliis quam arma pugdicit eam plus valere in praeliis quam arma pugnantium; et crebro evenit, quod per unius insipientiam opes magnae atque divitiae pereunt. Quod vero ait: Qui in uno peccaverit, multa bona perdet. Simile quid et Jacobus apostolus ponit, s est omnium reus . Qui in sola peccaverit charitate, omnium expers bonorum invenietur. CAPUT pretiosior est sapientia, et gloria parva ad tempus stultitiae. Exemplum superioris sensus dedit, in quo ait, per unum stultum multa bona posse subverti, quod sic malus mixtus bonis contaminet plurimos, quomodo muscae si moriantur in unguento, perdunt et odorem ejus et saporem. Et quia saepe mixta est sapientiae calliditas, et prudentiae malitia, praecepit ut sapientiam simplicem requiramus, mixtaque sit cum innocentia columbarum prudentia serpentina; et ut prudentes simus ad bonum, simplices autem ad malum. Aliter: Pretiosior est humilis gloria quam superba elatio;
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ. liberat urbem in sapientia sua.
dentes querunt diuitias. quȩ tempore
necessitatis & angustiȩ. non liberant eos
Et dicebam ego meliorem ẽẽ. sapientiam
fortitudinȩ. Quo modo gͦ sapientia pauꝑis
contenta ẽ. & u̾ba eius audita: Qũaquam¬
nullus meminerit sapientis pauꝑis illius cũ
leta sint omĩa. s untuersi diuitias & poten¬
tiam. admirentur. ego tam̃ ꝑ om̃s supͣ uit̾
pretataones magis honoro contentã sapienti¬
am. & uerba quȩ nullus audire dignatur.
Uerba sapientium audiuntur. in silentio. plꝰ
quã clamor pͥncipis int̾ stultos. Uerba qͥrpe
sapientium in quiete & moderato audiunt᷑
silentio. qui non querunt plousus exeitare
uulgi. s salutem defiderant atidientiũ. Qui
uͦ insipiens ẽ. qu̾auis sit potens & clamorẽ
siue suȩ̨ uocis siue popłi habeat adclaman¬
tis int̾ insipientes cõputatur. qui sibi laudẽ
qui in uno peccauerit: mutta bona ꝑdet.
Nunc quoq sapientiã p̃fert fortitudini. &

Expanded text:
 et liberat urbem in sapientia sua. dentes, quaerunt divitias, quae tempore necessitatis et angustiae non liberant eos. VERS. 16.-- Et dicebam ego, meliorem esse sapientiam fortitudine. Quomodo ergo sapientia pauperis contempta est, et verba ejus nullus meminerit sapientis pauperis illius, cum laeta sint omnia, sed universi divitias et potentiam admirentur, ego tamen secundum patrum traditiones magis honoro contemptam sapientiam et verba quae nullus audire dignatur. erba sapientium audiuntur in silentio, plus quam clamor principis inter stultos. Verba quippe sapientium in quiete, et moderato audiuntur silentio; et qui non quaerunt plausus excitare vulgi, sed salutem desiderant audientium. Qui vero insipiens est, quamvis sit potens, et clamorem sive suae vocis, sive populi habeat acclamantis, inter insipientes computatur, qui sibi laudem qui in uno peccaverit, multa bona perdet. Nunc quoque sapientiam praefert fortitudini, et
Abbreviated transcription (Latin):
totius mundi ȩccłia ẽ. Aduersus eam̃ sepe
consirgit rex magnus diabolus. non qd̾
magnus sit. s quodomagnũ se ẽẽ. iactet
& circiundat eam obsidione suę ꝑsocutio¬
nis. suie allio angustiarũ genere. & inue¬
nit in ea uirũ pauꝑem. & sapientem

Expanded text:
totius mundi, Ecclesia est. Adversus eam saepe totius mundi, Ecclesia est. Adversus eam saepe consurgit rex magnus diabolus non quod magnus sit, sed quod magnum se esse jactitet et circumdat eam obsidione, sive persecutione, sive alio angustiarum genere, et invenit in ea virum pauperem et sapientem
Abbreviated transcription (Latin):
uit urbem ꝑ sapientiã suã & millus de¬
inceps recordatus ẽ. hominis illius pauꝑis
Alus omĩa incerta dicentib & iustũ ab
imusto ampltus nichil habere. go sapienti¬
am in hoc mnaximam cõꝓbaui quod crebro
euenit. ut parua sit cuitas & habitatores
in ea pauci. & innum erabiliũ hostium
cingatur erercitu. & obfidione. & fame popłs
intus necetur. & repente contra om̃iũ sus¬
picionem inueniri utrũ humilem & pari¬
ꝑeni qui haberet sapientiam maiorem
cunctis diuitib magnis & potentibits¬
& suꝑbis inꝑiculo positis & in obsidione
pauentib cogitat & inquirit & inueniat.¬
quomodo a malis eruat ciuitatem. & in¬
grata hominũ obluno postquã fuerĩt liber¬
tati dediti. & soluta captiuitas. & reddita pa¬
triȩ libertas. nemo menunit sapientis iliꝰ
pauperis. nemo paitperi refert gras ꝓ sa¬
lute. sed om̃s honorant diuites. qui in ꝑi¬
culo nichil subuenire poterant. Alit̃. Par¬
ua cuittas & utri in ea pauci ad comꝑationẽ

Expanded text:
vit urbem per sapientiam suam, et nullus deinceps recordatus est hominis illius pauperis. Aliis omnia incerta dicentibus et justum ab injusto amplius nihil habere, ego sapientiam in hoc maximam comprobavi, quod crebro evenit, ut parva sit civitas, et habitatores in ea pauci, et innumerabilium hostium cingatur exercitu, et obsidione et fame populus intus necetur; et repente contra omnium suspicionem inveniri virum humilem et pauperem, qui haberet sapientiam majorem cunctis divitibet superbis in periculo positis, et ad obsidionem paventibus, cogitat, inquirit, et inquomodo a malis eruat civitatem. Et ingrata hominum oblivio, postquam fuerint libertati dediti et soluta captivitas, et reddita patriae libertas, nemo meminit sapientis illius pauperis, nemo pauperi refert gratias pro salute, sed omnes honorant divites, qui in periculo nihil subvenire poterant. Aliter: Parva civitas, et viri in ea pauci, ad comparationem
Abbreviated transcription (Latin):
in lucernis ardentib quȩ oleo aluntur
bonorũ oꝑm candorem. & p̃dicationis
lucem. hoc oleo uultus nr̃ exhilałundꝰ
ẽ. hoc ieiunantes ungentũ in captte ha¬
beant. quod peccatores habere ñ possunt.
Quiorĩi uerac it᷑ oleũ detestatur uibi ait. Oleũ
peccatoris ñ impinguet caput meũ. Quod

Expanded text:
in lucernis ardentibus, quae oleo alantur in lucernis ardentibus, quae oleo alantur bonorum operum, candorem et praedicationis lucem. Hoc oleo vultus noster exhilarandus est: hoc jejunantes unguentum in capite habeant, quod peccatores habere non possunt, quorum vir justus oleum detestatur, ubi ait: Oleum peccatoris non impin
Abbreviated transcription (Latin):
um. & bibe ingaudio uinũ tuũ. quia pla¬
cent dõ oꝑa tua. Melius hȩc omĩa ficut se¬
pc diximus sꝑitalit̃ intelliguntur. quã car¬
nalit̃ ne forte in epicuri dognia ruamus. qͥ
beatam estimant uitam corporis delectati¬
onib frii. Nisi forte contionatoris more
estimemus salomonẽ uulgi u̾ba & sensuꝰ
ex sua ꝑsona ꝓferre. Nicamuis altiori sensii.
Quia didicisti priori sententia quod morte
omĩa finiuntur. & in inferno ñ sit peni¬
tentia fructuosa. nec aliquis uirtutis
recursus. dum in isto scło es festina. con¬
tende. age penitentiam. Dum hab es tẽpꝰ
labora. libent̾ enĩ ds suscipit penitentẽ.
& coniede panem caritatis. & iunũ sapi¬
entiȩ bibe. ut dõ placeant oꝑa tua. sic̃
uerus ȩcclefiastes in ȩuangłio dicit. Qui
corpus mundum & castũ. & esto mise¬
ricors. hoc ẽ. quod in ȩuangłio ipsa ue¬
ritas ait. Sint lumbi ur̃i p̾cinti. & lu¬
cernȩ ardentes in manib urĩs. In pre¬
cineto castitatem corporis significat. &¬

Expanded text:
um, et bibe in gaudio vinum tuum, quia placent Deo opera tua. Melius haec omnia, sicut saepe diximus, spiritaliter intelliguntur quam carnaliter, ne forte in Epicuri dogma ruamus, qui beatam aestimavit vitam, corporis delectationibus frui: nisi forte concionatoris more aestimemus Salomonem vulgi verba, et sensus ex sua persona proferre. Dicamus altiori sensu: Quia didicisti priori sententia, quod morte omnia finiuntur, et in inferno non sit poenitentia fructuosa, nec aliquis virtutis recursus; dum in isto saeculo es, festina, contende, age poenitentiam; dum habes tempus, labora; libenter enim Deus suscipit poenitentiam; et comede panem charitatis, et vinum sapientiae bibe, ut Deo placeant opera tua, sicut verus Ecclesiastes in Evangelio dicit: Qui corpus mundum et castum, et esto misericors: hoc est, quod in Evangelio ipsa Veritas ait: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes in manibus vestris . In praecinctu castitatem corporis significat, et
Abbreviated transcription (Latin):
tor. ut ꝑiurus ita & ille qui uerum
deiurat. hoc ẽ. pessimum int̾ omĩa
quȩ fuint sub sole: quia eadẽ cunctis
euenuint. Fa quȩ ꝑ se nec bona nec
mala sunt. s a sapientib huiꝰ scłi me¬
dia nuncripantur. quia equalit᷑ iustiꝰ
uentunt & iniustis: simplices quosq con¬
turbant. cur ita eueniant. & ꝓpterea ñ
putant eẽ. iuditium cũ om̃iũ rerum in
futuro discrimen fit. Tale quid & in euan¬
głio dñs ipse ait. Estote ꝑfecti sicut & pat̃¬

Expanded text:
riturus, ita et ille qui verum dejerat. Hoc est pessimum inter omnia quae fiunt sub sole, quia eadem cunctis eveniunt. Ea quae per se nec bona nec mala sunt, et a sapientibus hujus saeculi media nuncupantur, quia aequaliter justis eveniunt et injustis, simplices quosque conturbant cur ita eveniant, et propterea non putant esse judicium, cum omnium rerum in futuro discrimen sit. Tale quid et in Evangelio ipse Dominus ait: Estote perfecti sicut Pat
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. canem uxta ȩ̨uangłium ẽẽ. leonẽ
uͦ mortuũ. encũcisionis popłm sicut ba¬
laam ppħa dicit. fece popłs ut catulus
ieonis erurget. ut leo exultans. Canis¬
uͦ uruens nos sumꝰ ex nationibus. Leo
uero mortiriis iudeorũ popłs adnõ dereli¬
noscimus patrem & filium & spm̃ sc̃m̃.¬
lili uͦ mortui nichil scrunt. nec estimant.
stiqu̾a reꝑmissionem atq mercedem. sed
cõpleta eꝰ. eorũ memoria. neq memine¬
runt ipsi quȩ scire debuerant. neq illoꝵ
dnis um reandatus ẽ. qui pierunt in scelẽ

Expanded text:
fecit , canem juxta Evangelium esse; leonem fecit , canem juxta Evangelium esse; leonem vero mortuum circumcisionis populum, sicut Balaam propheta dicit: Ecce populus, ut catulus leonis, exsurget, ut leo exsultans . Canis vivens nos sumus ex nationibus, leo vero mortuus Judaeorum populus a Deo derelinoscimus Patrem, et Filium, et Sli vero mortui nihil sciunt, nec aestimant aliquam repromissionem atque mercedem, sed completa est eorum memoria: neque meminerunt ipsi quae scire debuerunt, neque illorum Dominus jam recordatus est, qui perierunt in scelere
Abbreviated transcription (Latin):
nec habent partem in hoc seło. & in opere
quod sub sole geritur. Quod aut̃ supͣ dixerat
cor filiorum hominũ impleri malitia. & ini¬
quitate. post hȩc omĩa morte finiri. nunc
eadem complet. & repetit donec iuitunt
homines posse eos uistos fieri. post mortẽ
uero nullam boni oꝑis occafionẽ dari.
Peccator enĩ uiuens quẽ cani cõꝑauit.
potest melior e̾ẽ. iusto mortuo. que leo¬
nem dixit. quia uuens ꝓficerȩ potertt
in oꝑe bono. Alotuais uero nichil pot̾
addere meritis suis. Possumus quoq canẽ
pauꝑem iustũ intelligere uiuentem
& leonem mortuũ potentem huiꝰ scłi qͥ
nil sccr̃i bonorũ exiens de hoc mundo me¬
ritorum affert. S & dilectio eorũ & odiũ
& immolatio. & om̃e quod in hoc scło ha¬
bere potuerunt mortis sinitur aduentu.
nec iuste quippiam possunt agere nec
peccare: nec urrtutes addicere nec uitu.
sꝑttaliter etiam intelligamus chananeam
illam. cii dictum ẽ. fides tua te saluam

Expanded text:
nec habent partem in saeculo, et in opere nec habent partem in saeculo, et in opere quod sub sole geritur. Quod autem supra dixerat, cor filiorum hominum impleri malitia et iniquitate, et post haec omnia morte finiri, nunc eadem complet et repetit, donec vivant homines, posse eos justos fieri, post mortem vero nullam boni operis occasionem dari. Peccator enim vivens, quem cani comparavit, potest melior esse justo mortuo, quem leonem dixit: quia vivens proficere poterit in opere bono, mortuus vero nihil potest addere meritis suis. Possumus quoque canem pauperem justum intelligere viventem, et leonem mortuum potentem hujus saeculi, qui nihil secum bonorum exiens de hoc mundo meritorum abstulit. Sed et dilectio eorum, et odium, et immolatio, et omne quod in saeculo habere potuerunt, mortis finitur adventu, nec juste quidpiam possunt agere, nec peccare; nec virtutes adjicere, nec vitia. Spiritaliter etiam intelligamus Chananaeam illam, cui dictum est: Fides tua te salvam
Abbreviated transcription (Latin):
fignificat euentũ. Idõ nec caritate dĩ dignos
uł odiosos se ipsos intelligant. Hoc enĩ pessimũ
ẽẽ. om̃iũ quȩ sub sole sunt dixit. quia nul¬
la discretio hic ẽẽ. uidetur int̾ bonos & malos.
& hoc apud eos. qui cũ ꝓpħa non intrabunt
in scũarium dĩ. ut intelligant in nouissi¬
plentur malicia e̾ẽ. contenitu in uita sua.
& post hec ad inferos deducintur. Nemo ẽ. qͥ
semꝑ uiuat. & qui huiꝰ rei habeat fidutiam.
fumdem sensum replicat. quẽ aute posuit.
quia cõmunes angustiȩ iustos & imustos
premunt. Idõ sine respectii peccare homines
non metuunt. quia in p̾senti iuditiũ dĩ ñ
iudent. suꝑ impios. qui subito rapiunt᷑.
ꝓ peccatis ad inferos dum nec semꝑ iuiue¬
re potestatem habent. nec ullus tam potens
ẽ. in scło. qui huiꝰ rei idẽ. sine morte uiue¬
re facultatem habere ualeat. Unde in sequen
amplius. nec habent ultra mercedem. quia
obliuioni data ẽ. memoria eorum. Amor
quoq & odium. & inuidia simul ꝑierunt.

Expanded text:
Ideo nec charitate Dei dignos vel odio seipsos esse intelligunt. Hoc enim pessimum esse omnium quae sub sole sunt dixit, quia nulla discretio hic esse videtur inter bonos et malos, et hoc apud eos qui cum Propheta non intrabunt in sanctuarium Dei, ut intelligant novissia sua, et post haec ad inferos deducentur. Nemo est qui semper vivat, et qui hujus rei habeat fiduciam. Eumdem sensum replicat quem ante posuit, quia communes angustiae 435 justos et injustos premunt. Ideo sine respectu homines peccare non metuunt, quia in praesenti judicium Dei non vident super impios, qui subito rapiuntur pro peccatis ad inferos, dum nec semper vivere potestatem habent, nec ullus tam potens est in saeculo, qui hujus rei, id est, sine morte vivere, facultatem habere valeat. Unde in sequent noverunt amplius, nec habent ultra mercedem, quia oblivioni data est memoria eorum. Amor quoque, et odium, et invidia simul perierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& in secreto eubilis tui ne maledireris diuiti.
quia aues cęli portabunt uocem tuã. & qui
habet pennas. annuntiabit sententiã. Simplex
p̾ceptum edificat audientes. ne in ira & furo¬
re suiꝑati in maledictũ & detractionem regũ
& pͥncipum erumpanius. qͥa contra spem
uterdum euento ut hisquib maledicimuꝰ
nuntietur. incurramus ꝑiculum in in mo¬
deratione lingnȩ. Quod aut̃ aues cȩli atfe¬
rant uocem & habens pennas. & nd̾ntiabit
quȩ audierunt non celaturos. Sed melius
ẽ sic audire p̃ceptum ut sciamus. eẽ. nobis¬
quia dilectionẽ quã xp̃o exibenrus: debemuꝰ.
regem sc̃is qiaq facile detralramꝰ. & eos quos ui¬
derimtis sapientia. scientia. uirtutib q dita¬
tos. linguę mordacitate derogemꝰ. Quod angłi
qui t̾ram circueunt. & sunt administratores
spẽ in zacharia locuntur. Cireiuitinus t̾ram.
eccc om̃is t̾ra halitatur & silet. Ad instar aui¬

Expanded text:
et in secreto cubilis tui ne maledixeris diviti, quia aves coeli portabunt vocem tuam, et qui habet pennas annuntiabit sententiam. Simplex praeceptum aedificat audientes ne ira et furore superati in maledictum et in detractionem regum et principum erumpamus; quia contra spem interdum evenit, ut si his quibus maledicimus nuntietur, incurramus periculum in immoderatione linguae. Quod autem ait: Aves coeli auferent vocem, et habens pennas annuntiabit is loquimur, quae audierunt non celaturos: sed melius est sic audire pquia dilectionem quam Christo exhibemus, debemus regem de Sanctis quoque facile detrahamus: et eos quos viderimus sapientia, scientia, virtutibusque ditatos, linguae mordacitate rodamus: quia Angeli qui terram circumeunt, et sunt administratorii spiritus, et in Zacharia loquuntur: Circumivimus terram, et ecce omnis terra habitatur, et silet : ad instar avi
Abbreviated transcription (Latin):
sint ubi tegm̃ putabatur ẽẽ. uirtutũ.
ln risu faciunt panem ac uinũ ut epuilen¬
tur bibentes. & pecunȩ obediunt om̃ia.
le suꝑiorib huiꝰ sententiȩ pendet intellectꝰ.
in pigritia enĩ dixit & socordia magistroꝵ
dem magistris ioquit᷑ accusans cos delitiis
scłi & luxurię epulisq magis seriure ꝗͣ
saluti p̾dicatione u̾bi dĩ gregis sibi cõmissi
mone et doctrina. uł etiam ea docent q̃ sunt popło de¬
lectabilia audire. ut gram̃ habeant audiencium ma¬
gis quam illi ꝓ fectum: Sic se inrisu uite et̾ne panem
et uinum sapiencie popło nunstrant. non ad salutem
s. ad ꝑniciem: Sic ipsi qui docent diuicias & oi bos¬

Expanded text:
sint, ubi regimen putabatur esse virtutum. sint, ubi regimen putabatur esse virtutum. In risum faciunt panem ac vinum, ut eputur bibentes: et pecuniae obediunt omnia. De superioribus hujus sententiae pendet intellectus. In pigritia enim dixit et socordia magistrorum dem magistris loquitur, accusans eos deliciis saeculi et luxuriae, epulisque magis servire quam saluti, in praedicatione verbi Dei, gregis sibi commissi,mone et doctrina; vel etiam ea docent, quae sint populo delectabilia audire, ut gratiam habeant audientium magis quam illorum profectum: sic in risu vitae aeternae panem, et vinum sapientiae populo ministrant, non ad salutem, sed ad perniciem. Sic ipsi qui docent, divitias et o
Abbreviated transcription (Latin):
cantico canticorũ. Ego flos cãpi & lilium con¬
sc̃i. qui regem habent siliũ nobilium abrabã
tate generatum. Nec comedunt mane nec
cũ retributionis tempus aduenerit. De qui¬
bus & ipse saluator in euangłio ait. Et egodis¬
pono uobis regnũ ut edatis & bibatis supͣ
mensam meam. in regno meo. In pigritiis
humiliabitur contignatio. & in firmitate
manuũ ꝑstillabit domus. Domus nr̃a q̃
cũ statu hominis creata ẽ. aut habitatio
quã habenus in cęłis. quia pigri sumuꝰ.
&̾ ad bona oꝑa tardiores. humiliabitur &
om̃is contignatio quȩ debet culmenpor¬
tare in fublime ad t̾ram corruens. habi¬
tatorem suũ oppͥmit. Cũq auxilio manu¬
um uirtutumq torpuerit om̃s de suꝑ
potestates. & nimboru ad nos turbo erum¬
punt. Porro quod in uno homine int̾pre
tati sumus. melius pot̾ suꝑ ȩccłia accipi.
quod ꝑ negligentiã principum. omĩs eiꝰ
corruat altitudo. & ibi uitiorũ illecebre

Expanded text:
Cantico Canticorum: Ego flos campi, et lilium conCantico Canticorum: Ego flos campi, et lilium con et omnes sancti, qui regem habent filium nobilium, Abrahae tate generatum: nec comedunt mane, nec cum retributionis tempus advenerit, de quibus et ipse Salvator ait in Evangelio: Et ego dispono vobis regnum, ut edatis et bibatis super mensamhumiliabitur contignatio, et in infirmitate manuum perstillabit domus. Domus nostra quae cum statu hominis creata est, aut habitatio quam habemus in coelis, quia pigri sumus, et ad bona opera tardiores, humiliabitur; et omnis contignatio, quae debet culmen portare in sublime, ad terram corruens habitatorem suum opprimit; cumque auxilium manuum virtutumque torpuerit, omnes desuper potestates et nimborum ad nos turbo erumpit. Potati sumus, melius potest super Ecclesia accipi, quod negligentia principum omnis ejus corruat altitudo, et ibi vitiorum illecebrae
Abbreviated transcription (Latin):
in tempore suo ad refiendũ. & non adlux¬
uriam. Uidetur quidẽ reprobare iuuenũ
pͥncipatũ. luxuriosos iudices cõpdempna¬
re. quod in altero petatem infirma sit. sa
eneruentur. Et e contrario ꝓbare pͥncipem¬
bonis oꝑib & liberalit̃ institittũ. & eos iu¬
cibum capere quasi necessitate cogente¬
non luxuria instigante. Alit̃. Ue gͦ t̾re.
idẽ. carnali homini cuiꝰ diabolus rexqͥ
semꝑ rerũ nouarũ cupidus ẽ. qii iudices
& pͥncipes habet eos qui amant huiꝰ scłi
uoluptates qui solent dicere. uł etiã oꝑe
cõplere. mandrcemꝰ & bibantus. cras enĩ
moriemur. Econtra: beata ȩccłia ẽ. cuiꝰ rex
xp̃s ẽ. filius nobiliũ & scorũ parentum.
abraham uidelicet isaac. & iacob. dauid
stirpe descendens. In quib peccatũ non
fuerat dominatũ. & ob id uere fuerunt.
liberi & nobiles. Eyquib nata ẽ. beata
uirgo maria. nullũ habens frutioem.
nullum germen ex latere. s totus eiꝰ
fractus erupit in florerti loquentẽ in

Expanded text:
iendum, et non ad luxuriam. Videtur quidem reprobare juvenum principatum, et luxuriosos judices condemnare, quod in altero per aetatem infirma sit sapienervetur; et e contrario probare pbonis moribus et liberaliter institutum, eos jucibum capere quasi necessanon luxuria instigante. Aliter: Vae terrae, id est, carnali homini, cujus diabolus rex, qui semper rerum novarum cupidus est, qui judices et principes habet eos qui amant hujus saeculi voluptates, qui solent dicere vel etiam opere implere: Manducemus et bibamus, cras enim morimur . E contra, beata Ecclesia est, cujus rex Christus est, filius nobilium et sanctorum parentum, Abraham videlicet, Isaac, et Jacob, David stirpe descendens, in quibus peccatum non fuerat dominatum, et ob id vere fuerunt liberi et nobiles; ex quibus nata est beata virgo Maria, nullum habens fruticem, nullum germen ex latere, sed totus ejus fructus erupit in florem loquentem in
Abbreviated transcription (Latin):
cum suꝑiorib aut generalit̃ de om̃ib stul¬
tis qui ignorant dm̃. & nesciunt. in ciui¬
tatem catholicȩ ꝑgere pacis. aut spetialit̃
de hereticis disputationib intelligere qui
exierunt deciuitate dĩ in ꝑuersas muni¬
tiones. quarũ ciuitatem iurta psaimiste
uocem dñs destruit. Qui enĩ legerit ua¬
nos philosophorũ labores ꝓbare poterto
uerum ẽẽ. quod dr̃. labor stultorĩi affli¬
get eos. Ueritatẽ quidẽ illi om̃i studioꝗ̃¬
sierunt. s quia non habuerunt ducẽ &
p̾uiũ itmeris & humanis sensib rati sunt.
se cõprehentlere posse sapientiȩ altitudinẽ.
ad ciuitatem dĩ minime ꝑuenerunt. De
qua & de quib in psalmo scribitur. Dne¬
ma quȩ non oppugnatur. Si quidem hanc
ueritatis & sipientiȩ ciuitatẽ cũ firma sit.¬
& robusta. om̃s sapientes scłi & heretici im¬
pugnare conantur. Et quod de philosophii
frustra laborent & affligantur. in studio

Expanded text:
cum superioribus. Aut generaliter de omnibus stulcum superioribus. Aut generaliter de omnibus stultis qui ignorant Deum, et nesciunt in civitatem catholicae pacis pergere; aut specialiter de haereticis disputantibus intellige, qui exierunt de civitate Dei in perversas munitiones, quarum civitatem juxta Psalmistae vocem Dominus destruit. Qui enim legerit vanos philosophorum labores, probare poterit verum esse quod dicitur: Labor stultorum affliget eos. Veritatem quidem illi omni studio quaesierunt, sed quia non habuerunt ducem, et praevium itineris, et humanis sensibus rati sunt, se comprehendere posse sapientiae altitudinem, ad civitatem Dei minime pervenerunt. De qua et de quibus in psalmo scribitur: Dma, civitas quae oppugnatur . Siquidem hanc veritatis et sapientiae civitatem, cum firma sit et robusta, omnes et sapientes saeculi et haeretici impugnare conantur. Et quod de philosophis frustra laborent et affligantur in studio
Abbreviated transcription (Latin):
facere. & reuera p̾cipitatur. Uir sapiens qͣn¬
do in aurem loquitur imprudentis. & u̾ba
eiꝰ in ꝓfundo ut ita dicam gurgite ꝑeunt.
unde beatus ille ẽ. qui in aurem audien
Adhuc ei de stutto disputatio ẽ. citiꝰ labia
p̾cipitant sapientem. Siuie uixta aliam
intpͣtationem. stutũ ipsũ corruere ficiunt.
non manet in sententia prudentiũ. s putat
in multiplicatione uerborũ se doctum ẽẽ.
& effuigere posse peccatũ. Cum enĩ nec p̃teri¬
torum meminerit. nec futura cognoscit.
ignorantiȩ tenebris inuolitus solũ sibisci¬
entiam reꝑmittens. in eo se doctũ putat se ẽẽ.
sapientem. si u̾ba multiplicet. Potest hoc &¬
de hereticis accipi qui prudentiũ iurorũ dicta
non capiunt. s se ad disputationes contrari¬
as p̃parantes & initiũ & finem loquendi uami¬
tatem cũ multo errore cumulant. & cũ nicħ
ꝑgere. hos etiam uersiculos iunge lector

Expanded text:
facere. Et revera praecipitatur vir sapiens, quanfacere. Et revera praecipitatur vir sapiens, quando in aurem loquitur imprudentis, et verba ejus in profundo ut ita dicam gurgite pereunt. Unde beatus ille est, qui in aurem audientis  Ms., audientAdhuc ei de stulto disputatio est, cujus labia praecipitant sapientem. Sive juxta aliam interpretationem, stultum ipsum corruere faciunt, non manet in sententia prudentium, sed putat in multiplicatione verborum se doctum esse, et effugere posse peccatum. Cum enim nec praeteritorum meminit  Ms., meminerit, nec futura cognoscat, ignorantiae tenebris involutus, solum sibi scientiam repromittens, in eo se doctum esse putat et sapientem, si verba multiplicet. Potest hoc de haereticis accipi, qui prudentium virorum dicta non capiunt, sed se ad disputationes contrarias praeparantes, et initium, et finem loquendi vanitatem, cum multo errore cumulant, et cum nihiciunt in urbem pergere. Hos etiam versiculos junge, lector,
Abbreviated transcription (Latin):
dens uenenũ inserit: sic iste elam detrahens uirus
pectoris sui infundit. & nil habet a serpente mimis.
Cum eñ lingua hominis. idbenedicendũ & edifica¬
cionem ꝓximi sit creata. ille cam equalem ser¬
penti facit. dñ uirtutib eiꝰ in ꝑuersum ab utit
ict̃. Si quendam serpens diabolus momorderit
occulte. & nullo conscio eũ peccati ueneno in¬
fecerit. si tacuerit qui ꝑcussusẽ. & non egerit
pęnitentiam nec uulnus suũ magistro uolu¬
erit consiteri: magister qui linguam habet
tabunt eum. Stulticia si fua e̾e̾t. rusticitate
contenta. minus aliquid haberet mali. Nc̃
aut̃ contra sapientiam bellum gerit. & quiꝰqͥd
prudentiȩ indocto uiro uiderit zelo stimula¬
ta non recipit. Loquitur enĩ uir sapiens u̾ba
scientiȩ. u̾ba gr̃ȩ. quȩ utilitatem posfunt
p̾bere audientib & aures stulti non ita alidi
dentem supplantare conatur. & sui similem

Expanded text:
dens venenum inserit, sic iste clam detrahens, virus dens venenum inserit, sic iste clam detrahens, virus pectoris sui infundit in fratrem, et nihil habet a serpente minus. Cum enim lingua hominis ad benedicendum, et aedificationem proximi sit creata, ille eam aequalem serpenti facit, dum virtutibus ejus in perversum abutitur. Aliter: Si quem serpens diabolus in occulto momorderit, et nullo conscio eum peccati veneno infecerit; si tacuerit qui percussus est, et non egerit poenitentiam, nec vulnus suum magistro voluerit confiteri, magister, qui linguam habet sipientis praecipitabunt eum. Stultitia, si sua esset rusticitate contenta, minus aliquid haberet mali: nunc autem contra sapientiam bellum gerit, et quidquid prudentiae in docto viro viderit, zelo stimulata non recipit. Loquitur enim vir sapiens verba scientiae, verba gratiae, quae utilitatem possunt praebere audientibus; et aures stulti non ita audiundentem supplantare stultus conatur, et sui similem