comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
resplendens & a quosus colore. tra¬
ditur. quod nix sit glacie durata peran-¬
nos.unde & nomen ei greci dederunt.
gignitur autem inasia & cipro. maxi¬
meinseptemtrionum alpib: ubi nec esta¬
te sol feruentiss imus inuenitur. ideoq
ipsa diu t᷑ na & annosa duritia reddit
hanc sp̃em que cristallus dicitur. Hic
oppositus radiis solis ad eo rapit flãmã
ut aridiᷤ fungis uł folii ignem prebeat.
Usus eus etiam ad pocula destinatur: Hi¬
chil autem alud quam frigidum pati
potest. Cristallus aliquando significat
baptisim sacramentum. aliquando fir¬
mitatem scõrum angelorum. aliquan¬
do etiam incarnationem dnĩcam. Bap¬
tismum enim significat millo quod in
dis tanquam mare iitreum. simile chri
refertur adiutrum. inquo non aliud
uroetur interuis: quam quod gestat
exterius. Cristallo quoq quod dea¬
qua in glaciẽ et lapidem preciosum
effunditur. baptismi gratia figuratur¬
tatem angłorum uł incarnationem do¬
minicam: in illo testimonio erechielis

Expanded text:
resplendens et aquosus colore traditur, quod nix sit glacie durata per annos, unde et nomen ei Graeci dederunt. Gignitur autem in Asia et Cypro: maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur: ideoque ipsa diuturna et annosa duritia reddit hanc speciem, quae crystallus dicitur. Hic oppositus radiis solis adeo rapit flammam, ut aridis spongiis vel foliis ignem praebeat. Usus ejus etiam ad pocula destinatur: nihil autem aliud quam frigidum pati potest. Crystallus aliquando significat baptismi sacramentum, aliquando firmitatem sanctorum angelorum, aliquando etiam incarnationem Dominicam. Baptismum enim significat in illo, quod in dis tanquam mare vitreum simile crystarefertur ad vitrum, in quo non aliud videtur exterius, quam quod gestat interius. Crystallo quoque, quod de aqua in glaciem et lapidem pretiosum efficitur, baptismi gratia figuraturtatem angelorum, vel incarnationem Dominicam, in illo testimonio Ezechielis
Abbreviated transcription (Latin):
mundo. Eccłia mnauro figuratur. que
incandelabris aureis & fialis propter
sapientie cultum sepe compta describi¬
tur. uitrum autem adfidem ueri retulit:
quia quodforis uidetur. hoc est & intꝰ.
⁊ nichil simulatum est. & non perspicu¬
um in scĩs eccłie: ꝓotest & ad ilło tps refer¬
ri qͦ & adinuicem cogitationes malteru¬
trum perspicaciter declarantur:¬

Expanded text:
mundo . Ecclesia in auro figuratur, quae mundo . Ecclesia in auro figuratur, quae in candelabris aureis et phialis propter sapientiae cultum saepe compta describitur. Vitrum autem ad fidem veri retulit, quia quod foris videtur, hoc est et intus, et nihil simulatum est et non perspicuum in sanctis Ecclesiae. Potest et ad illud tempus referri, quo sibi invicem cogitationes in alterutrum perspicaciter declarantur
Abbreviated transcription (Latin):
seq fiunt. post ea ex massis rursus
modis. ita ut iacintoᷤ. saphirosq & uir¬
des imitet᷑ onices. uł aliaꝵ gemmaꝵ coloꝵeᷤ.
Neq ẽ alia specłis aptior mat̾ia. uł pict̾uris
accõmodatior: magnꝰ tñ honor ĩ candido
itͦ ꝓrimaq ĩ cͥstalli similitudine.: ũn⁊ ad
potandũ argenti metalla ⁊ auri repulit.
Uitrum olim fiebat ⁊ ĩ italia ⁊ ꝑ gallias. ⁊ his¬
paniã. arena alba mollissima. pilamolaq
t̾ebatur. dehine miscebat᷑ tͥb partib nitͥ
ponde uł m̃sura. ac liqͣta in alias fornaces
tͣnsfundebat᷑. q̃ massa uocabat᷑ ad monitrũ.
atq ħ recocta: fiebat uitrũ purũ ⁊ candidũ. ui
trũ aũ qͦd baptismatiꝰ sac̃m̃tũ sig̾cat. ĩ qͦ ablum᷑ ab õi
sorde peccõꝵ ⁊ puritati sp̾̃s restituim᷑. iam suꝑiꝰ
dict̾um est: unde in apocalipsi ita scͥptum
est destructura ciuitatis suꝑne: ipsauͦ
ciuutas auro mundo similis. & tutro

Expanded text:
saeque fiunt. Postea saeque fiunt. Postea s, ita ut iacinthos sapphirosque et virides imitetur et onyches vel aliarum gemmarum colores; neque est alia speculis aptior materia vel picturae adcommodatior. Maximus tamen honor in candido vitro, proximoque in crystalli similitudine; unde et ad potandum argenti metalla et auri pepulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam arena alba mollissima pila molaque terebatur. Dehinc miscebatur tribus partibus, nitri pondere vel mensura, ac liquata in alias fornaces transfundebatur, quae massa vocabatur ammonitrum; atque haec recocta fiebat vitrum purum et candidum. I sacramentum significet, in quo abluimur ab omni sorde peccatorum, et puritati restituimur, jam superius dictum est. Unde in Apocalypsi ita scriptum de structura civitatis supernae; Ipsa vero civitas aurum mundum similis vitro
Abbreviated transcription (Latin):
De uitro
io Rum dictum. quod iusui ꝑspicu¬
itate transluceat. In aliis enim
metallis quicquid intrĩsecus continet᷑
absconditur: inuitro uͦ quilibet liquor
uł speties qualis est interuis: talis ex¬
teruis declaratur: & quodammꝰ clausus
patet. Cuius origo hec fuit. inparte siti¬
e que phenicss uocatut. finitima ui¬
deͤcirca radicem montis carmeli. p̃alus
est. ex qua nascitur belus amnis .ͦ. miltũ
passuũ spacio. in mare fluens iuxta
pto lomaidem: cuuis arene.decurrente
fluctu. sordib eluuntur. hi fama
est. pulsa naue mercatoꝵ nitri cum
sparsim per litus epulas pararent. nec
es sent pro attollendis uasis laproes.
glebas nitri nas subdide runt: quib
accensis. permixta arena lutoris trans¬
lucentis: noui liquoris fluxisse riuos.
& hanc fuisse originem uitri: mox ut
est ingeniosa sollercia. non fuit conten¬
ta solo nitro. secd alus mixturis hanc ar
coquitur. ad iecto cipͤro ac nitro. conti¬
niusq fornacib ut aes liquatur: mas¬

Expanded text:
De vitro. Vitrum dictum quod visui perspicuitate transluceat. In aliis enim metallis quidquid intrinsecus continetur absconditur; in vitro vero quilibet liquor vel species qualis est interius talis exterius declaratur, et quodammodo clausus patet. Cuius origo haec fuit. In parte Syriae, quae Phoenice vocatur, finitima Iudaeae circa radices montis Carmeli palus est, ex qua nascitur Belus amnis, quinque milium passuum spatio in mare fluens iuxta Ptolomaidem, cuius arenae de torrente fluctu sordibus eluuntur. Hic fama est pulsa nave mercatorum nitri, cum sparsim per litus epulas pararent, nec essent pro adtollendis vasis lapides, glebas nitri e nave subdiderunt; quibus accensis permixta arena litoris, translucentes novi liquoris fluxisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, ut est ingeniosa sollertia, non fuit contenta solo nitro, sed et aliis mixturis hanc artcoquitur, adiecto cypro ac nitro continuisque fornacibus ut aes liquatur, mas
Abbreviated transcription (Latin):
diendi facultas est: quia dum quiꝰq
peccatum amat. futuram glam non
sꝑat. Caritas grece. latine dilectio
int̾ptatur: quod duos in se illiget.
nam dilectio a duob incipit. qͦd ẽ
amor dei &e ꝓximi: de qua apł̃s. Pleni-¬
tudo inquit legisẽ dilectio. maior ẽ.
autem hȩc omnibus qm̃ qͥ diligit. ce
credit & sꝑat. Qui autem ñ diligit:
quamuis multa bona faciat. frustra
laborat. Omnis autem dilectio car¬
nalis: non dilectio s magis amor
dici solet. Dileẽtionis autem nomen:
tantum in melioribus reb accipiso¬
let. Sub eccłie autem uocabulo di¬
stinctio quedam repꝑitur: itaut in
sacͥs ordinib ce in quib dam ꝓfessio¬
nibus fideles ab inuicem distent.

Expanded text:
diendi facultas est, quia dum quisque diendi facultas est, quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. 6. Charitas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se illiget. Nam dilectio a duobus incipit, quod est amor Dei et proximi, de qua Apostolus: Plenitudo, inquit, legis, dilectio . 7. Major est autem haec omnibus, quia qui diligit, et credit, et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis, non dilectio, dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet. Sub Ecclesiae autem vocabulo distinctio quaedam reperitur: ita ut in sacris ordinibus et in quibusdam professionibus fideles ab invicem distent.
Abbreviated transcription (Latin):
ogna a putando phylosophi no¬
minarunt: id est. hoc puto ẽẽ bo¬
num. hoc putouerum. Religio ap¬
pellata: quod ꝑ eamuni deo reli¬
gamus anmas nr̃as. ad cultum diui-¬
num uincło seruiendi. quod u̾bum
compositum ẽ. a relsgendo. id est eli¬
gendo: uĩita latinum uideat᷑ religio
sic̃ eligio. Tria sunt autem quȩ in reli¬
gionis cultu ad colendum dm̃ in ho¬
minibus ꝑquirunt᷑: id ẽ. fides. spes.
caritas. In fide quid credendum: in
spe quid sꝑandum: in caritate quid¬
sit amandum. fides est qua ueracit̾
credimus: id quod nequaquam ui¬
dere ualemus. Nam credere iamnon
possumus quod uidemꝰ. Propͥe autẽ
nomen fidei inde est dictum. si omĩno
fiat qͦd dictum est aut ꝓmissum. Q
inde fides dicta. ab eo quod fiat illud
quod int̾ utrosq placitum ẽ: qua¬
si int̾ dm̃ ce hominem. Hinc & fędꝰ.
Spes uocata. quod sit pes ꝓgͥdiendi.¬
quasi est pes. Unde econtrario desꝑ¬
atio. Deest ibi enĩpes. uͥ nulla ꝓgre¬

Expanded text:
ogma a putando philosophi nominaverunt: id est, hoc puto esse bonum: hoc puto esse verum. Religio appellata, quod per eam uni Deo religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod verbum compositum est a religendo, id est, eligendo: ut ita Latinum videatur, religio, sicut eligio. Tria sunt autem, quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur: id est, Fides, Spes, haritas. In fide quid credendum: in spe quid ssit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, aquod inter utrosque placitum est: quasi inter Deum et hominem. Hinc et foedus. Spes vocata, quod sit pes quasi est pes. Unde e contrario DESPERATIO, deest enim ibi pes, nullaque progre
Abbreviated transcription (Latin):
sem legis uet̾is sig̾cat: in qͣ medulla sen¬
sus spiritalis condita latet. Spice.
initia fidei uł inchoatio bonoꝵ oꝑm. sic̃
in iob dehereticis dr̃: esurientib tule¬
runt spicas. Stipula. aridi ad fidem.
uł manes. In apło. ligna fenũ. stipu
la & inꝑpħa heu mͥ. quia factus sum
sicut qui colligit stipulam in messe:
hoc ẽ nullum boni oꝑis fructum in¬
ueni. Stipula tiut̃ ac paleȩ peccato¬
res significãt. qui apti sunt adincendiũ
eternum: unde scriptum est: paleas aut̃¬
ẽ surst igne in extinguibili. Inhieremia
quoq scriptum ẽ quid paleis ad triti-¬
cum dicit dñs: Acerui collectio fideliũ
ad aream eccłie. siue scõrum p̾dicatio ꝑ¬
fecta: sicut in iob de hereticis: inter acer¬

Expanded text:
lem legis veteris significant, in qua medulla senlem legis veteris significant, in qua medulla sensus spiritalis condita latet. Spicae initia fidei, vel inchoatio bonorum operum, sicut in Job de haereticis dicitur: Et esurientibus tulerunt spicas . Stipula, aridi ad fidem, vel inanes in Apostolo: Lignum, fanum, stipu propheta: Heu mihi, quia factus sum sicut qui colligit stipulam in messe , hoc est, nullum boni operis fructum inveni. Stipula autem ac paleae peccatores significant, qui apti sunt ad incendium aeternum; unde scriptum est: Paleas autem exurit igni inexstinguibili . In Jeremia quoque scriptum est: Quid paleis ad triticum? dicit Dominus . Acervi, collectio fidelium ad aream Ecclesiae, sive sanctorum praedicatio perfecta: sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ similiter electos significat. qui
ꝑtinent ad horreum dñicum: sic̃ supͣ
ostendimus. Siligo genus tritici. a
selecto dictum: nam in pane sp̃es eiꝰ
p̃cipua. ẽ: Ordeum dictum qđ
preceteris generib frumenti antea
fiat aridum. ul qr spica eus ordines
habeat. Significat autem ordeum lit¬
teram ueteris legis. quȩ carnalib ui-¬
deis ad alimentũ lata est: unde in
euangłio legitur. quia ex qͥnq panib
ordeaceis quinq milia hominum do-¬
minus satiaret. Rursum ingenesi scͥp
no centuplum ordei. Arista appella¬
ta: qđ prius ipsa arescat. Culmus est
ipse calamus spicȩ qͥ a radicib nascit᷑:
et dictus culmꝰ quasi calamus. Follicu¬
lus ẽ. thecha frumenti. inqua gͣnum¬
frum̃ti seruatur interius. Hec suꝑ spi¬
cam uallo instructa munimen p̃tendit.
ne auiũ minoꝵ mors ibꝰ spica suis fru¬
ct̾ibus exuatur. aut uestigiis ꝓteratur:
hoc quoq obseruantiam carna¬

Expanded text:
autem similiter electos significat, qui autem similiter electos significat, qui pertinent ad horreum Dominicum, sicut supra ostendimus. Siligo genus tritici, a serendo dictum: nam in pane species ejus praecipua est. Hordeum dictum, quod prae caeteris generibus frumenti antea fiat aridum: vel quod spica ejus ordines habeat. Significat autem hordeum litteram legis veteris, quae carnalibus Judaeis ad alimentum data est: unde in Evangelio legitur, quod ex quinque panibus hordeaceis quinque millia hominum Dominus satiavit . Rursum in Genesi scrino centuplum hordei . Arista appellata, quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae, qui a radicibus nascitur; et dictus culmus, quasi calamus. Folliculus est theca frumenti, in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica fructibus exuatur, aut vestigiis proteratur. Haec quoque observantiam carna
Abbreviated transcription (Latin):
bi. Colliguntur ergo segetes &
rediguntur in mampulos. ut
inhorreũ dñi collocentur. cum sc̃i
uiri cum manipulis uirtutum
incelestem mansionem recipiun¬
tur: ut est inpsalmo uenientes
inquit uenient inexultatione por¬
tantes mampulos suos: hoc est mi¬
ercedem oꝑm bonorum metentes.
Trama uͦ scancdala uł male uiuen¬
tes intelliguntur: ut ineuangłio
scͥptum est uenit inimicus & su¬
ꝑ seminauit ⁊ irania inmedio tri¬
tici Et paulopꝰ alligate inquit
dizania fasciculosad conburendum.
Triticum aut̃ congregate inhorreũ¬
sunt ꝓprie quȩ aristas haberł:
fruges aũ reliqͣ frum̃ta. Sp̃italiter
aut̃ frum̃tum aut ipsum redemp¬
torem nr̃m significat qui in euan¬
głio ait: nisi granum frumenti
cadens interra mortuũ fuerit. ipsũ
solũ manet. uł scõs uiros qui menbͣ
sunt corporis eius Item frum̃tum pͣ.¬
dicationis sermonem significat: unde
salomon ait: qui abscondit frumen¬
tum: maledicetur mpopłis. bticum

Expanded text:
robi. Colliguntur ergo segetes et robi. Colliguntur ergo segetes et rediguntur in manipulos, ut in horreum Domini collocentur: cum sancti viri cum manipulis virtutum in coelestem mansionem recipiuntur: ut est in psalmo: Venientes, inquit, venient in exsultatione portantes manipulos suos , hoc est, mercedem bonorum operum metentes. Zizania vero scandala vel male viventes intelliguntur ut in Evangelio scriptum est: Venit inimicus, et superseminavit zizania in medio tritici ; et paulo post: Alligate, inquit, zizania, fasciculos ad comburendum: triticum autem congregate in horreusunt proprie, quae aristas habent: fruges autem reliqua. Spiritaliter autem frumentum aut ipsum Redemptorem nostrum significat, qui in Evangelio ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet ; vel sanctos viros, qui membra sunt corporis ejus. Item frumentum praedicationis sermonem significat, unde Salomon ait: Qui abscondit frumentum, maledicetur in populis . Triticum
Abbreviated transcription (Latin):
sa sulci euis deflent. Semen diuina
predicatio: ut in euangłio. exiit qui
seminat seminare semen suum. Se¬
men. hereticorũ predicatio. aqua stul¬
ticie ꝑfusa: ut inpentatheuco. om¬
ne semen suꝑ qd̃ ceciderit aqua:
inmundum erit. Aratrum. crur. si¬
ue predicationis officium. uł incho¬
atio bonoꝵ oꝑm: uit ineuangłio: ne¬
mo mittens manum maratrum.⁊
respiciens retro: aptus est regno
dei. Arare. predicationis est offici¬
um exercere: unde insegum legi¬
tur: & ipse ixii. arantib unus
erat. Seminare est. predicationis
sermonem incorda ficlelium sparge¬
re. ut inꝑpħa: & seminabunt agͦs
Segetes enim plebes sunt fidelium:
quas mundant & expurgant agͥ¬
cultores spiritales. hoc est doctores
scĩ: nequicquam ibi crescat inuti¬
le atq uirulentum. Messis uero
ub̾tas uł copia fidelũi: ut in euan
messis consum matio est scłi: mes¬
sores uͦ angłi dr̃. triticum autem
electi sunt. & zizania reꝓ¬

Expanded text:
sa sulci ejus deflent . Semen, divina sa sulci ejus deflent . Semen, divina praedicatio, ut in Evangelio: Exiit qui seminat semen suum . Semen, haereticorum praedicatio, aqua stultitiae perfusa, ut in Pentateucho: Omne semen, super quod ceciderit aqua, immundum erit . Arator crux, sive praedicationis officium, vel inchoatio bonorum operum, ut in Evangelio: Nemo mittens respiciens retro, aptus est regno coelorum . Arare praedicationis est officium exercere: unde in libro Regum legitur: Et ipse in duodecim arantibus unus erat . Seminare est praedicationis sermonem in corda fidelium spargere, ut in propheta: Et seminabunt agros . Segetes autem plebes sunt fidelium quas mundant et expurgant agricultores spirituales, hoc est, doctores sancti, ne quidquam ibi crescat inutile atque virulentum. Messis vero ubertas est vel copia fidelium, ut in Evangmessis consummatio est saeculi, messores vero angeli Dei, triticum autem electi sunt et zizania rep
Abbreviated transcription (Latin):
predicatores: coloni uͦ scĩ intelligun¬
tur: unde in euangłio dicit: malos ma¬
le ꝑdet. id ẽ uideos: & uineam suam
dñm messis: ut mittat oꝑarios in
messem suam tradet. Aliter oꝑarii he-¬
reticrut inapło. uidete inquit canes:
uidete malos oꝑarios: uidete conci¬
siones. Incenduntur gͦ igne agri. ut
omnis humor mutilis exsudat: qđ
ꝑzelum dei omnis suꝑfluitas uicioꝵ
a cordib electorum exuritur. ne ibi
quicquam pestiferum germinet.
Arantur agri quando ꝑdoctorum p̃¬
dicationem turbe credentium exer-¬
centur & preparant᷑ ad accipiendũ
semen uerbi dei. Sem̃ enim est uer-¬
ostñdit. Stercora gͦ magrum
mittuntur. ut melius fructificet.
quia ꝑ recorlationem peccato¬
rum quiq fideles ad pęnitentiã
ꝓuocabuntur. ut melius in sulcis
iusticiȩ crescat germen recte fidei.
& fructus bone oꝑationis. Sulci st̃
corda fidelium: ut inpsalmo: sul¬
cos eius inebria & in iob si aduer-¬
sum me terra mea clamat: & cuim ip¬

Expanded text:
praedicatores. Coloni vero sancti intelliguntur. Unde in Evangelio dicit: Malos male perdet, id est, Judaeos, et vineam suam Dominum messis, ut mittat operarios in messem suam . Aliter operarii, haeretici, in Apostolo: Videte, inquit, canes, videte malos operarios, videte concisiones . Incenduntur ergo igne agri ut omnis humor inutilis exsudet, quando per zelum Dei omnis superfluitas vitiorum a cordibus electorum exuritur: ne ibi quidquam pestiferum germinet. Arantur agri, quando per doctorum praedicationem turbae credentium exercentur et praeparantur ad accipiendum semen verbum Dei: semen enim est verostendit . Stercora ergo in agrum mittuntur, ut melius fructificet: quia per recordationem peccatorum quique fideles ad poenitentiam provocabuntur: ut melius in sulcis justitiae crescat germen rectae fidei, et fructus bonae operationis. Sulci sunt corda fidelium, ut in psalmo: Sulcos ejus inebria ; et in Job: Si adversum me in terra mea clamat, et cum ip
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑsio. Stercus autem uocatum: uł quia
sternitur inagris: uł quiꝰ extergi oporte¬
tamen uocatur: eo qđ suo nutrimento
leta faciat geͬmina. reddatq arua pin¬
guia. & fecunda. Occatio ẽ: cum rustici
satione facta bubus dimissis. grandes
glebas cecdont ac ligonib frangunt &¬
dicta occatio. quasi obcecatio: qđ oꝑrat
semina. occare igitur ẽ: oꝑire terre se¬
mina. uites. uł arbores. Runcatio ẽ:
aterra herbas uellere: nam rus terra est.
Sulcus a sole uocatus: qđ ꝓcisus solem ca¬
piat. ueractum dictum. quasi uere ac¬
tum: id est uernaᷤ aratum ꝓscłsio est ara¬
tio prima: cum ad huc ager durus est.
satio dicta. quasi seminis accio: quasi
satorum actio. Serere aut uocatũ: qr
hoc sereno cȩlo faciendum ͤ non ꝑ im¬
bres: hinc est & illud uirgilianum:
nudus ara. nudus sere. Messis ame-¬
tendo .i. recidendo ꝯicta. Seges aũ
de semine dict̾a. qđ iacimus: siue asec¬
tione. Sp̃italiter aut̃ inscripturis sa¬
cris agri cultura corda credentium

Expanded text:
arsio. Stercus autem vocatum vel quia sternitur in agris, vel quia extergi oportetamen vocatur, eo quod suo nutrimento laeta faciat geguia et fecunda. Occatio est, cum rustici, satione facta, bobus dimissis, grandes glebas caedunt ac ligonibus frangunt: et dicta occatio, quasi obcaecatio, quod operiat semina: occare igitur est operire terra semina, vites, vel arbores. Runcatio est a terra herbas vellere: nam rus terra est: sulcus a sole vocatus, quod proscissus solem capiat. Veruactum dictum, quasi vere actum, id est, verno aratum. Proscissio est aratio prima, cum adhuc durus ager est. Satio dicta, quasi seminis actio, vel quasi satorum actio. Serere autem vocatum, quod hoc sereno coelo faciendum est, non per imbres. Hinc est et illud Virgilianum: nudus ara: sere nudus. Messis a metendo, id est, a recidendo dicta: seges autem de semine dicta, quod jacimus: sive a sectione. Spiritaliter autem in Scripturis sacris agricultura corda credentium
Abbreviated transcription (Latin):
ulzuira ẽ qua frumͣ¬
ta uł uina magno labo¬
re. queruntur: ab inco¬
lendo uocata: diuitiȩ
enim antiquorum in his duob erant:
bene pascere. & bene arare. Cultura agͥ.
ciiis. aratio: Intermissio. incensio sti
pularum: stercoratio. occatio. runca¬
tio. Cinis est incendium: ꝑ quod a¬
ger mnutilem humorem ex sudat. Ara
tio dicta: qđ de are prius terre cultu¬
ram exercebant. ante ꝙͣ ferri fuisset
usus reꝑtus. Duꝑ lex autem aratio:
uernalis. & autũn alis. Intermissio
est: qua alternis annis uacuus ager
iuires recipit. stertoratio ẽ. letaminis

Expanded text:
ultura est, qua frumenta vel vina magno labore queruntur, ab incolendo vocata. Divitie enim antiquorum in his duobus erant, bene pascere et bene arare. Cultura agri, cinis, aratio, inpularum, stercoratio, occatio, runcatio. 2. Cinis est incendium, per quod ager inutilem humorem exstio dicta, quia de ere prius terreculturam exercebant, antequam ferri fuisset usus repertus. Duplex autem est aratio, vernalis et autumnalis. Intermissio est qua alternis annis vacuus ager vires recipit. Stercoratio est letaminis
Abbreviated transcription (Latin):
egumina alegendo dicta quasi elec-¬
ta: ueteres enim meliora queq legebatł:
siue qd̃ manu legantur: nec sectionem
requirant. Leguminum plurima gn̾a.
ex quib faba. lenticła. pisũ. faselum ci¬
cer. lup mum gratiora inusũ homi¬
num uident᷑. Mistice enim legumina
c̃tinentiam luxuriȩ & mortificationẽ
corporis significare possunt. unde in
eo leguntur contemptis deliciis regali¬
b appetisse esum leguminum: qͥ ꝯtri¬
tis carnalib desideriis. mento uiri de-¬
sideriorum spiritalium possunt ñ cu-¬
pari:¬

Expanded text:
egumina a legendo dicta, quasi electa: veteres enim meliora quaeque legebant: sive quod manu legantur, nec sectionem requirant. Leguminum plurima genera ex quibus faba, lenticula, pisum, faselum, cicer, lupinum, gratiora in usu hominum videntur. Mystice autem legumina continentiam luxuriae, et mortificationem corporis significare possunt: unde in eo, contemptis deliciis regalibus, appetunt esum leguminum: contritis carnalibus desideriis, merito viri desideriorum spiritalium possunt nuncupari
Abbreviated transcription (Latin):
phuris: quem appellari putant aualle
idolis consecrata. que est nixta murum
hierłm: repleta olim cadauerib mortuo¬
rum. Ibi enim hebrei filios suos immola¬
bant demonibꝰ & appellabatur locũ ipse
gehennon. futuri ergo supplicii locus.
ubi peccatores cruciandi sunt: huiꝰ loci
uocabulo designatur: dupplicẽ. autem
sipondis sui ordinẽ teneant. inferiorast̃
nis quo appellat᷑ inferꝰ ex eo quod ni¬
chil suaue habeat resonare ꝑhibet᷑. Sic̃
autem cor animalis inmedio est: ita ce
infernu in medio t̾re esse ꝑhibetur. un¬
de &e mneuangłio legimus: incorde t̾re.
Philosophi autem dicunt quod inferi
pro eo dicuntur: quod animȩ hinc illuc
feruntur.¬

Expanded text:
phuris, quem appellari putant a valle phuris, quem appellari putant a valle idolis consecrata, quae est juxta murum Jerusalem, repleta olim cadaveribus mortuorum. Ibi enim Hebraei filios suos immolabant daemonibus, et appellabatur locus ipse gehennon. Futuri ergo suppubi peccatores cruciandi sunt, hujus loci vocabulo designatur. Duplicem autem si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunnis, quo appellatur inferus, ex eo quod nihil suave habeat, resonare perhibetur. 11. Sicut autem cor animalis in medio est, ita et infernus in medio terrae esse perhibetur. Unde et in Evangelio legimus: In corde terrae. Philosophi autem dicunt quod inferi pro eo dicantur, quod animae hinc ibi ferantur.
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰdr qr omnẽ hoĩe tͣhit: ⁊ pꝰea in augm̃¬
to innumerabiles subitiuntur: Ra¬
tio namq expetit. ut prius quod minꝰ
est: &e postea mnaugm̃to quod plus est
diceretur sed sciendum. quia hoc loco plꝰ
fuit innumerabiles dixisse: quam om̃s.
Post se enim omẽm hominem trahit.
qui intrib annis &e dimidio om̃s quos
instudiis uitȩ carnalis inuenerit: iugo
suȩ dominationis astringit. Ante se innu¬
merabiles traxit: quia ꝑium ce adhuc
amplius annorum curricła. quamuis
carnales om̃s trahere non potuit. mnł¬
to tam̃ plures sunt quos in longo tain¬
tempore rapiendos inuenerit. Cartarꝰ
uł quia om̃ia illic turbata sunt. unToy
re ce rigere: scilicet quia luce soleq ca-¬
ret: quasi neq illic uapores qui ex solis
lucȩ gignuntur. neq flatus qͥ eiusdem
mõtib incitat᷑: sed ꝑpetuus stupor. Lar¬
tariin horreie ce tremere apud grecos
legitur: illic enim fletus est &e stridor
dentium. Gehenna est locus ignis & sul¬

Expanded text:
r quia omnem hominem trahit, et post in augmento innumerabiles subjiciuntur? Ratio namque expetit ut prius quod minus est et post in augmento quod plus est diceretur. Sed sciendum quia hoc loco plus fuit innumepost se enim omnem hominem trahit, quia in tribus annis et dimidio omnes, quos in studiis vitae carnalis invenerit, jugo suae damnationis astringit. Ante se autem innumerabiles traxit: quia sex millia adhuc amplius annorum curricula quamvis carnales omnes trahere non potuit, multo tamen plures sunt, quos in tam longo tempore rapiendos invenerit. Tartarus, vel quia omnia illic turbata sunt, apo tere et frigere scilicet, quia luce soleque earet: nam neque illic vapores sunt, qui ex solis luce gignuntur; neque flatus, qui ejusdem motibus incitantur: sed perpetuus stupor. Tartarizein enim horrere et tremere apud Graecos legitur. Illic enim fletus est et stridor dentium . Gehenna est locus ignis et sul
Abbreviated transcription (Latin):
fuit glareis cocciti. & post se omnẽ ho¬
minem trahet: &e ante se innumerabi-¬
les. Sapientes huius scłi cocitum fluui-¬
um esse apud inferos putauerunt: sed
nos cognoscamus uoce beati uiri coci¬
manttũ gͥ qui uiriliter agere renu¬
unt. Glareas uero lapillos fluminum
appellare consueuimꝰ. quos aqua deflueis
trahit: qui lapilli eos designant. qͥ suis
uoluptatib dediti. quasi semꝑ aflumi¬
ne adima trahunt᷑: qui suis cotidie
lapsib adluctum tendunt: ut in ȩt̾nũ
postea lugeant. Bulcis autem ait. quia
ad quanta uiciorum genera quoslibet
antiquus hostis ꝑthrahit: quasi tot suȩ
dulcedinis potus eis ꝓpinat. Bene ergo
dicitur. dulcis fuit glareis cociti: quia
amarus electis. ceꝰ suauis ẽ reꝓb̃. Ipꝰ se oẽm¬

Expanded text:
fuit glareis Cocyti, et post se omnem hofuit glareis Cocyti, et post se omnem hominem trahet, et ante se innumerabiles . Sapientes hujus saeculi Cocyti fluvium esse apud inferos putaverunt: sed nos cognoscamus vocem beati viri, Cocymantium utique, qui viriliter agere renuunt. Glareas vero lapillos fluminum appellare consuevimus, quos aqua defluens trahit? qui lapilli eos designant, qui suis voluptatibus semper dediti, quasi a flumine ad ima trahuntur, quasi suis quotidie lapsibus ad luctum tendunt, ut in aeternum postea lugeant. Dulcis autem glareis fuit: quia ad quanta vitiorum genera quoslibet antiquus hostis pertrahit, quasi tot suae dulcedinis potus eis propinat. Bene ergo dicitur: dulcis fuit glareis Cocyti, quia amarus est electis, et suavis est reprobis. E
Abbreviated transcription (Latin):
fundus. abusiue autem ꝓfundum uł
sursum. uł deorsum drͣ: ut mare ac t̾ras
celumq ꝓfundum. Profundum aliqͣn¬
do significat secretum sapientiȩ. aliqͣn¬
do intimam compunctionem cordis:
aliquando ferocitatem peccatorum: ali¬
quando inferni claustra. Brofunditas
ergo dicitur sapientiȩ diuinȩ: adcuius
fundum hoc est finem nemo ꝑtingere
ficat in illo psalmiste ubi dicitur. depro¬
fundis clamaui ad te dñe. De isto ꝓfun-¬
do głosas ꝓfudit lacrimas petrus. De
isto publicanus pectora culpando tun¬
debat: qui sic altum uenerat peccatoꝵ:
ut nec ocłos leuaret adcelum. De isto
quoq loco ionas tacitus uociferabat
addñm: qui inuentre cȩti positus. infer¬
num uiuus intrauerat. Cȩtus enim ꝓ¬
pħȩ oratorium fuit. Designat autem
ꝓfundũ uoracitatem peccatorum. uł
ꝑsecutionum. ubi dicitur: lib̾ame exo-¬
dientib me ce de ꝓfundo aquarum.
Inferni autem elaustra significat ubi
go atra. scilicet a ꝓfunditate.
dequo iob ita loquitur: dulcis

Expanded text:
fundus. Abusive autem profundum vel sursum vel deorsum, ut: . . . Maria ac terras, coelumque profundum. Profundum aliquando significat secretum sapientiae: aliquando intimam compunctionem cordis: aliquando voracitatem peccatorum: aliquando inferni claustra. Profunditas ergo dicitur sapientia divina, ad cujus fundum, hoc est, finem nemo pertingere ficat in illo psalmo ubi dicitur: De profundis clamavi ad te, Domine . De isto profundo gloriosas fudit lacrymas Petrus. De isto Publicanus pectora culpanda tundebat, qui sic in altum venerat peccatorum, ut nec oculos levaret ad coelum. De isto denique loco Jonas tacitus vociferabat ad Dominum, qui in ventre ceti positus infernum vivus intraverat. Cetus enim prophetae oratorium fuit. Designat autem profundum voracitatem peccatorum vel persecutionum, ubi dicitur: Libera me ex odientibus me et de profundo aquarum . Inferni autem claustra significat, ubigo atra, scilicet a profunditatequo Job ita loquitur: Dulcis
Abbreviated transcription (Latin):
quodam fuisse ueneris fanum. ibiq
candelabrum. & ineo lucernam sub
diuo sic ardentem. ut eam nulla tẽ¬
pestas nullus imber extingueret.
tur. eo quod eus interiorem cando¬
re cum luna crescere atq deficere a¬
iunt: gignitur inpersida.
De marmorib

Expanded text:
quodam fuisse Veneris fanum dicunt, ibique quodam fuisse Veneris fanum dicunt, ibique candelabrum, et in eo lucernam sub dio sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret. tur, eo quod interiorem ejus candorem cum luna crescere atque deficere aiunt. gignitur in Perside. De marmorib
Abbreviated transcription (Latin):
AoN Es lapis indicus. abinuento¬
re uocatus: fuit autem mindia
primum repertus: clauis creꝑi darum¬
baculiq cuspide herens. cũ ide magnes
pecora pasceret. pꝰea passim inuentꝰ.
Eaut̃ colore ferrugineus. s ꝓbat᷑ cum
ferro. adiunct̃us. eius fecerit rap¬
tuim. Nam adeo apprehendit ferrum. ut¬
cathenam faciat a nulorum: unde & e¬
um uulgus ferrum uiuum appellat
Gagates lapis primum inuent᷑ ÷ ĩ sici¬
lia gagantis fuminis fluore reiec¬
tus. unde & nominatur licet inbritã¬
na sit plurimus. Est autem niger.
planus. leius. sed arcdens igni admotꝰ.
fictilia ex scrppta non delentur. incensꝰ
serpentes fugat: demoniacos pro¬
dit: uirginitatem deprehendit. mi¬
rũqͥa accenditur aqua: oleo re¬
stinguit᷑. Abeston archadie lapis.
ferrei coloris: ab igne nomen sortitꝰ.
eo quod accensus semel. numquã
extinguitur: de quo lapide mecha¬
nicum aliquid ars humana molita
est: quod gentiles capti sacrilegio
mirarentur. Ueniq fertur intemplo

Expanded text:
agnes lapis Indicus ab inventore vocatus. Fuit autem in India ita primum repertus: clavis crebaculique cuspide haerens, cum armenta idem Magnes pasceret; postea et passim inventus. Est autem colore ferrugineus, sed probatur cum ferro adiunctus eius fecerit raptucatenam faciat annulorum, unde et eum vulgus ferrum vivum appellat. Gagates lapis primum inventus est in Cicilia, Gagatis fluminis fluore rejectus, unde et nominatur: licet in Britannia sit plurimus. Est autem niger, planus, lenis, et ardens igni admotus. Fictilia ex eo scripta non delentur: incensus serpentes fugat, daemoniacos prodit, virginitatem deprehendit, mirum quia accenditur aqua, oleo exstinguitur. Asbestos Arcadiae lapis ferrei coloris, ab igne nomen sortitus, eo quod accensus semel nunquam exstinguitur: de quo lapide mechanicum aliquid ars humana molita est, quod gentiles capti sacrilegio mirarentur: denique in templo
Abbreviated transcription (Latin):
scm dñi. hoc ẽ nom̃ dñi scultum ẽ. sacͣ¬
tiuis cet̾is erat indum̃tis illiꝰ. et merito:
qͥa sic̃ diuina potentia cunctis qͤ creauit
suꝑ eminet: ita oportẽbat ut nom̃ eiꝰ ce¬
terum pontificis habitum ornatumq
transcendens. altius premineret: et ue-¬
lut cuncta scificans. eximiam ineiꝰ fron¬
te sedem teneret. Significat aut̃ ipsam
ꝓfessionis nr̃e fidutiam. quã infronte
portamus: dicentes singłi cum apło. mͥ
pitudinis fieri mandatur. illam casti¬
monie portionem que ab appetitu co¬
pule conuigalis cohibet. ꝓͥe designat:
sinequa nemo uł sacerdotium susciꝑe.
uł ad altaris pot̾ minist̾ium consec᷑¬
rĩidẽ. siñ aut uirgo ꝑmanserit. aut
conuigium contra uxorem et conuinc¬
tionis feclera soluent.

Expanded text:
mini, hoc est, nomen Domini sculptum est, sacrmini, hoc est, nomen Domini sculptum est, sacratius caeteris erat indumentum illius: et merito. Quia sicut divina potentia cunctis, quae creavit, supereminet: ita oportebat, ut nomen ejus, caeterum pontificis habitum ornatumque transcendens, altius praeemineret, et velut cuncta sanctificans, eximiam in ejus fronte sedem teneret. Significat autem ipsam professionis nostrae fiduciam quam in fronte portamus, dicentes singuli cum Apostolo: Mihi pitudinis fieri mandantur, illam castimoniae portionem, quae appetitum copulae conjugalis cohibet, proprie designant, sine qua nemo vel sacerdotium suscipere, vel ad altaris potest ministerium, consecrari, id est, si non aut virgo permanserit, aut conjugium contra uxoriae conjunctionis foedera solverit.
Abbreviated transcription (Latin):
constrictos nominib filioꝵ isrł insertos
habebat. significat oꝑationem bonam
uixta exempla sc̃oꝵ patrum. et exerti¬
um untutũ. Logi con ego qđ rationa¬
le. qđ inpectore sacerdotis ponebatur:
ostendit qđ sacerdos et rector ppłi dei
omĩa debet rationabiliter agere. et sub¬
tili semꝑ examine bona malaq discer¬
nere. Qđ aut̃ ĩ rationali qua tuor or¬
dines fuerũt. et hoꝵ singłi quiq tres
uabuere lapides. quĩ nob̾ intimnat tipice.
nͥut inuirtutib que distinguntur iii᷑.
principalit̾ fidem sc̃e trinitatis ñ fictam
teneamus: Possumus sane uario decore
lapidum ñ solum claritatẽ multifariam
sacerdotalis actus et cogitatus. uerum eti¬
am sp̃italium accipere theorismata uir-¬
tutum. ac miracła sanitatum: dequib
ipse dñs apłis infirmos inquit curate.
mortuos suscitate. lepsos mundate. de¬
mones eicite. Petalum aureum hoc ẽ.
larmina aurea infronte pontificis. inqͣ¬

Expanded text:
conscriptos nominibus filiorum Israel insertos conscriptos nominibus filiorum Israel insertos habebat, significat bonam operationem juxta exempla sanctorum patrum, et exercitium virtutum. Logion ergo, quod est rationale, quod in pectore sacerdotis ponebatur, ostendit, quod sacerdos et rector populi Dei omnia debet rationabiliter agere, et subtili semper examine bona malaque discernere. Quod autem in rationali quatuor ordines fuerint, et horum singuli quique tres habuere lapides: quid nobis intimatur typice, nisi ut in virtutibus quae distinguuntur quatuor principaliter, fidem sanctae Trinitatis non fictam teneamus. Possumus sane in vario decore lapidum non solum claritatem multifariam sacerdotalis actus et cogitatus, verum etiam spiritualium accipere charismata virtutum, ac miracula sanitatum, de quibus ipse Dominus apostolis, infirmos, inquit, curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, daemones ejicite . Petalum autem aureum, hoc est, lamina aurea in fronte pontificis, in
Abbreviated transcription (Latin):
siue thiara bissina qͤ caput tegebat
et ornabat sacerdotis. admonet eũ om̃s
capitis sensus dõ consecratõs hr̃e: neul
ocłi eus uideant uanitatẽ. uł aures
libentius audiendo. ob ꝓbriũ accipiant
atluersus ꝑximum suum: ul os habun¬
det nequitia. et lingua concinet dolũ:
siuie etiam cor crapula et ebrietate gͣ¬
uetur: uł olfatus asꝑsum mirra et aloe
et cinnamomo lectum meretricis am¬
plectatu. Tunca uͦ iacinctina osten¬
dit qualis eẽ. debet uita sacerdotalis.
hoc ÷ suꝑnis solum mͦ desidiis incessant̃
t̃ expectans aduentum. Que uidelicet
tunica sicut et bissina ad pedesusq ꝑ¬
tingebat. unde utraq grece poderis
dicta ẽ: ut ostendet nil insacerdotali ui¬
ta infumim acsordidum remanere. s
omne qł ageret. quasi etherio colore spe¬
ciosissimum. unũsa m̃bra eiꝰ acapite
usq adpedes gr̃a uirtutum contexta
eẽ. deb̾e. Ephot qdđ auro et .iiͦii. colori¬
b contextum erat et lapides preciosos

Expanded text:
sive tiara byssina, quae caput tegebat sive tiara byssina, quae caput tegebat et ornabat sacerdotis, admonet eum omnes capitis sensus Deo consecratos habere, ne vel oculi ejus videant vanitatem, vel aures libentius audiendo opprobrium accipiant adversus proximum suum: os abundet nequitia: et lingua contineat dolum: sive etiam cor crapula et ebrietate gravetur: vel olfactus aspersum myrrha, aloe et cinnamomo, lectum meretricis amplectatur. Tunica vero hyacinthina ostendit, qualis esse debeat vita sacerdotalis, hoc est, supernis solummodo desideriis incessanterter exspectans adventum. Quae videlicet tunica, sicut et byssina, ad pedes usque pertingebat: unde uterque Graece poderis est dicta, ut ostenderetur, nil in sacerdotali vita infirmum ac sordidum remanere: sed omne, quod ageret, quasi aethereo colore speciosissimum in universa membra ejus a capite usque ad pedes gratia virtutum contecta esse debere. Ephod, quod auro et quatuor coloribus contextum erat, et lapides pretiosos
Abbreviated transcription (Latin):
gnitudinẽ ꝑ quadrũ: cui intexti erant
.xͣii. preciosissimi lapides: hic pannꝰ su¬
ꝑ humeralis contra pectꝰ pontificis ad¬
nectebatur: petalum lamina aurea in
fronte pontificis: que nom̃ dei tetragͣma¬
ton hebraicis litteris habebat scͥptũ.
Batin siue feminalia. id ẽ. brace li nee
usq ad genua ꝑtingentes: quib ue¬
recunda sacerdotis uelabant᷑. Misti¬
ce aũ por deris significat castitatem
corporis et animȩ usq ad finẽ. cingu¬
lum uͦ continentiam atq abstine̾n¬
tiam mortificationẽq carnalium
clesicłioꝵ. Qua tuor quidẽ colores pre¬
cipui hoc ẽ. iacinthus. purpura. coc¬
cus bistinctus ac byssus retorta
exquib ponificis habitus contextꝰ erat
pientiam spiritalem. iacinctus celestẽ
conuersationem: purpura martiriũ:
coccus bistinctus caritatis ꝑfectionẽ:
quȩ induob preceptis constat. hoc ẽ
dilectione dĩ et ꝓximi. Bissus uͦ casti¬
tatem atq mundiciam: pilleum quoq

Expanded text:
i per quadrum, cui intexti erant duodecim pretiosissimi lapides. Hic pannus superhumerali contra pectus pontificis annectebatur. Petalum, aurea lamina in fronte pontificis, quae nomen Domini tetragrammaton hebraicis litteris habebat scriptum. Badim sive feminalia, id est, bracae lineae usque ad genua pertingentes, quibus verecunda sacerdotis velabantur. Mystice autem poderis significat castitatem corporis et animae usque in finem. Cingulum vero continentiam atque abstinentiam, mortificationemque carnalium desideriorum. Quatuor quidem colores praecipui, hoc est, hyacinthus, purpura coccusque bis tinctus, ac byssus retorta, ex quibus pontificis habitus contextus erat pientiam spiritalem: hyacinthus coelestem conversationem: purpura martyrium: coccus bis tinctus charitatis perfectionem, quae in duobus praeceptis, hoc est, dilectione Dei et proximi: byssus vero castitatem atque munditiam: pileum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nguis uocabulum omnium ser-¬
pentium. genꝰ quod plicari ce
contorquẽ potest: ce inde anguis
quod angulosꝰ sit. &e nunquam
rectꝰ. Angues autem apud gentile
ꝓgeniis lucorum erant habiti sẽꝑ.
Unde ꝑsiꝰ ẜingue duos angues pu¬
eri sacer est locꝰ. Colubrum ab eo
dictum quod colat umbras: uel
quod in lubricos tractꝰ flexibus si¬
nuosis labat᷑. Nam lubricum dr
quicqͥd labit᷑ dum tenet᷑. ut piscis
&e serpens. Cerastes serpens dictus:
eo qͦd in capite cornua habet simi¬
lia arietum. Cerasta greci cornua
dicunt: sunt illi quadrigemina
corncła. quorum ostentatione
ueluti escã illitiens. sollicitat. & a¬
nimalia ꝑimit. Totũ enimcoryꝰ teg̃
arenis. nec ullum inditium sui
p̾bet:nͥ ex ea parte qua inuitatas
aues uel animalia capit. Est autem
flexuosus plusquam alii serpentes.
ita ut spinam ñ hab̃e uideat᷑. Colu¬
bri enim &e cerasti nomine diabo¬
lus uel antix̃ps significat᷑. ut est illud
quod ia cob patͥarcha de dan filiosuo

Expanded text:
nguis vocabulum, serpentum genus, quod plicari et contorqueri potest: et inde anguis, quod angulosus sit, et nunquam rectus. Angues autem apud gentiles pro geniis locorum habiti semper: unde Persius: Pinge duos angues pueris, sacer est locus. Colubrum ab eo dictum, quod colat umbras, vel quod in lubricos tractus flexibus sinuosis labatur. Nam lubricum dicitur, quidquid labitur, dum tenetur, ut piscis et serpens. Cerastes serpens dictus, eo quod in capite cornua habet similia arietum. Cerata graeci cornua dicunt. Sunt autem illi quadrigemina cornicula, quorum ostentatione veluti esca illice sollicitata, animalia perimit. Totum enim corpus tegit arenis, nec ullum indicium sui praebet, nisi ex ea parte, qua invitatas aves vel animalia capit. Est autem flexuosus plus quam alii serpentes, ita ut spinam non habere videatur. Colubri enim et cerastae nomine diabolus vel Antichristus significatur, ut est illud, quod Jacob patriarcha de Dan filio suo
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ saulus cecidisse memorat᷑. In facie
enim cade est.in hac uita suas unum.¬
quemq eulpas recognoscere.hasq
pęnitendo deflere.Retrouͦ quo ñ
uidet᷑ cadere est: ex hac uita repente
decedere. & ad que supplicia ducat᷑
ignorare:qͥa iudea erroris sui laqͦis
iacob eodem loco repente in electorũ
uoce conu̾sus est dicens. Salutare tuũ
expectabo dñe: id est non sic̃ infideles
antixỹm: s eum qͥ in redemptionem

Expanded text:
sicut Saulus cecidisse memoratur. In facie sicut Saulus cecidisse memoratur. In facie enim cadere, est in hac vita suas unumquemque culpas cognoscere, easque poenitendo deflere. Retro vero quod non videtur cadere, est ex hac vita repente decedere, et ad quae supplicia ducatur ignorare. Et quia Judaea, erroris sui laqueisctat, bene Jacob eodem loco repente in electorum voce conversus est dicens: Salutare tuum exspectabo, Domine, id est, non sicut infideles Antichristum, sed eum qui in redemptionem
Abbreviated transcription (Latin):
nua dicunt᷑. serpensq hic cornutꝰ esse¬
tra uitam fidelium cum morsu pestife¬
rȩ p̾dicationis armabit᷑ etiam cornib
potestatis. Quis autem nesciat semitã
angustiorem quamuiam: fit gͦ colu¬
ber in uia. qͥ in p̃sentis uitȩ latitudinẽ
sumit. fit it̾m cerastes insemita. quia
qͦs fideles repꝑit. & sese ad p̃cepti cȩle¬
stis angusta itinera constringere. ñ so-¬
lum neqͥtia callidȩ ꝑsuasionis impe¬
tit: s etiam t̾rore potestatis p̾mit. ⁊ in
ꝑsecutionis angore post beneficia fictȩ
dulcedinis exercet cornua potestatis.
Quo in loco equus h̾c mundum insi¬
nuat. qui ꝑ elationem suam in cur-¬
su labentium tempoꝵ spumat:.⁊ qͥa
antix̃ps extrema mundi app̃hendere
nitit᷑. cerastes ille eqͥ ungłas mordere
ꝑhibet᷑. Ungłam qͥipe eqͥ mordẽ est:
extrema scłi feriendo contingere: ut
cadat ascensor eiꝰ retͦ. Ascensor eqͥ ẽ.
qͥsqͥs extollit᷑ in dignitatib mundi.
qui retro cadere dr ae non infaciem.

Expanded text:
cornutus essetra vitam fidelium cum morsu pestiferae praedicationis armabitur etiam cornibus potestatis. Quis autem nesciat semitam angustiorem esse quam viam? Fit ergo Dan coluber in via, quia in praesentis vitae latitudine sumit. Fit iterum cerastes in semita, quia quos fideles reperit, et sese ad coelestis praecepti angusta itinera constringentes, non solum nequitia callidae persuasionis impedit, sed etiam terrore potestatis premit, et in persecutionis angore, post beneficia fictae dulcedinis, exercet cornua potestatis. Quo in loco equus hunc mundum insinuat, qui per elationem suam in cursu labentium temporum spumat. Et quia Antichristus extrema mundi apprehendere nititur, cerastes iste equi ungulas mordere perhibetur. Ungulas quippe equi mordere est extrema saeculi feriendo contingere. Ut cadat ascensor ejus retro. Ascensor equi est quisquis extollitur in dignitatibus mundi. Qui retro cadere dicitur, et non in faciem,
Abbreviated transcription (Latin):
recta uia: dicta. quod transmittãt. Bui
indiuersa tendentes. Item diuerticu-¬
la sunt: hoc est diuerse me ac diuise:
suie semite transuerse: que sunt ala¬
tere uie: ħiuumr:qͥ a duplex est uia.
comprta quia plures in ea competunt
uie quasi triuie qͣdruiuiȩ. hoc enim ob¬
seruandum est in locis singulis ubi ista
nomina uiarum sunt denotata: ut apre¬
cedentib uł consequentib euidem scri-¬
pture locis. earum significatio intelli¬
gatur: quia sic congruuis sensus faci¬
le ineis dinoscitur: utrum ad bonamuł
malam partem pertinean d¬

Expanded text:
recta via, dicti quod transmittant. 11. recta via, dicti quod transmittant. 11. in diversa tendentes. Nunc diverticula sunt, hoc est diversae ac divisae viae, sive semitae transversae, quae sunt a latere viae. Bivium, quia duplex est via. Compita, quia plures in ea competunt viae, quasi triviae, quadriviae. Hoc quoque observandum est in locis singulis, ubi ista nomina viarum sunt denotata, ut a praecedentibus vel consequentibus ejusdem scripturae locis earum significatio intelligatur. Quia sic congruus sensus facile in eis dignoscitur, utrum ad bonam vel malam partem pertinean
Abbreviated transcription (Latin):
pidib strata primi autem pheni dicun¬
tur lapidib uias strauisse: post ea roma¬
ni eas super omnem pene orbem disposu¬
erunt. propter rectitudinem itinerum:
& ne plebs es set occiosa. ager est media
strate eminentia. coaggeratis lapidib
strata. ab aggere: id est coaceruatione dic¬
ta. quam historici uiam militarem dicu¬
nt: ut. qualis sepe iue deprensus in
a ͤgere serpens. Iter uł itus est uia qua
iri ab homine qua quauersum potest:
Iter autem & itiner diuersam significa¬
tionem habent. Iter enim est locus trã¬
situ facilis: unde & appellamus ad
itum. Itiner autem est itus longe uie:
& ip̃e labor ambulandi. uit quo uelis ꝑ¬
uenias Semita itineris dimidium est: a
semi ictu dicta Semita autem hominũ
est: callis ferarum & pecudum. Callis
est iter pecudũ intͣ montes. angustum
& tritum: a callopedum uocatum: siue
acallopecudũ perduratum. Tramites
sunt transuersa inagris itinera. siuie

Expanded text:
pidibus strata. Primi autem Poeni dicunpidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse, postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt propter rectitet ne plebs esset otiosa. 7. Agger est media stratae eminentia coaggeratis lapidibus strata, ab aggere, id est, coacervatione dicta, quam historici viam militarem dicunt, ut: Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens. 8. Iter, vel itus est via qua iri ab homine quaqua versum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim locus est transitu facilis, unde appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi, ut quo velis pervenias. 9. Semita itineris dimidium est, a semi itu dicta. Semita autem hominum est, callis ferarum et pecudum. 10. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive callo pecudum praeduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive