comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo petant: qm̃ in terra nihil est: quod nõ sit
infirmũ. Cum ergo sic homo formandue esset
mobilis res ipsa exigebat: ut terreno & fra¬
gili corpore fingeretur. Necesse est ig ut
mortem recipiat ꝗͣdolibet: qm̃ corporalie
est. Corpue .ti. quodlibet solubile ac mortale
est. Stultissimi ergo sunt. qui de morte
immiatura quęrunt᷑: qmi nature conditio lo¬
cum illi facit. Ita consequens erit: ut morbis
quoq subiectus sit. teq .it. patitur natura
ut abesse possit infirmitas ab eo corpore.
ut aliꝗͣdo soluendum sit. Sed putemus fieri
posse quẽ admodũ uolunt: ut homo non ea
conditione nascatur. qua morbo morti ue
subiectus sit nisi ꝑacto suȩ ętatis spatio
ad ultimam ꝓcesserit senectutem ton ig
uiderit: si ita constitutũ: quid sequatur
homini: utiq certo tp̃re mori nullo mõ posse
Sed si prohiberi ab altero uictu põt mori
poterit. Res ig exigit ut homini qui ante

Expanded text:
coelo petant, quoniam in terra nihil est, quod non sit coelo petant, quoniam in terra nihil est, quod non sit infirmum. Cum ergo homo sic formandus esset ando, res ipsa exigebat, ut terreno et fragili corpore fingeretur. Necesse est igitur, ut mortem recipiat quandolibet, quoniam corporalis est; corpus enim quodlibet solubile atque mortale est. Stultissimi ergo, qui de morte immatura queruntur; quoniam naturae conditio locum illi facit. Ita consequens erit, ut morbis quoque subjectus sit; neque enim patitur natura, ut abesse possit infirmitas ab eo corpore, uando soluendum est. sed putemus fieri posse quemadmodum uolunt, ut homines ea condicione nascantur, ne quis morbo mortiue subiectus sit, nisi peracto aetatis suae spatio ad ultimam processerit senectutem: non igitur uident, si ita sit constitutum, quid sequatur, omni utique cetero tempore mori nullo msed, si prohiberi ab altero victu potest, mori poterit; res igitur exigit, ut homini, qui ante
Abbreviated transcription (Latin):
morbus & egritudo adire nõ posset: nec mors
quidem nõ possł: quoniam mors sequela mor¬
borũ est: ĩmatura uo̾ mors: quo modo abess
ab eo: cui esset constituta natura. Nempe
nullum hominũ mori uolunt: nisi centesi.
tanta repugnantia reꝵ poterit ratio cõstare:
Ut .ti. ante annos centum mori quisq nõ possit
aliquid illi roboris quod sit ĩmortale tribu¬
endu est. Quo concesso necesse est conditio¬
nem mortis excludi. Id aũt ip̃m cuius modi
potest esse quod hoĩem contra morbos E ictug
exter nos solidum atq mexpugnabile faciat :
Cum .ti. constet ex ossibus & neruis E uisce¬
ribug & sanguine: quid hoꝵ potest esse tam
firmum: ut fragilitatẽ repellat ac mortem :
Ut ig᷑ homo indissolubilis sit ante id tp̃ug qđ
illi putant oportuisse constitui: ex qua ei ma¬
teria corpus attribuent: fragilia omĩa quae
uideri & tangi possunt. Supest ut aliquid ex

Expanded text:
morbus et aegritudo adire non posset, ne mors morbus et aegritudo adire non posset, ne mors quidem posset, quoniam mors sequela morborum est. Immatura vero mors quomodo abesset ab eo, cui esset constituta matura? Nempe nullum hominem mori volunt, nisi cum centetanta repugnantia rerum ratio poterit constare? Ut enim ante annos centum mori quisque non possit, aliquid illi roboris, quod sit immortale, tribuendum est. Quo concesso, necesse est conditionem mortis excludi. Id autem ipsum cujusmodi potest esse, quod hominem contra morbos et ictus extraneos solidum atque inexpugnabilem faciat? Cum enim constet ex ossibus, et nervis, et visceribus, et sanguine, quid horum potest esse tam firmum, ut fragilitatem repellat ac mortem? Ut igitur homo indissolubilis sit ante id tempus, quod illi putant oportuisse constitui, ex qua ei materia corpus attribuent? Fragilia sunt omnia, quae videri, ac tangi possunt. Superest, ut aliquid ex
Abbreviated transcription (Latin):
preferunt suȩ. iam ꝓfecto cupent remi¬
grare magnigq damoribus conditionem
pristinam flagitent quia nõ est tanti
robur ac firmitas corporis: ut offitio
tio ut manibus indigeas : plus . ii manug
prestant q̃ leuitas usueq penare. plug
plus lingua qͣ tatiue corporis fartitudo.
Quȩ ig amentia est: ea pręferre quȩ
quȩrunt hoies morbis & ĩmaturȩ morti
esse subiectos. Indignant᷑ uidelicet nõ deos
esse se natos. Minime inquiunt. Sed ex
hoc ostendimus haĩem nulla ꝓuidentia esse
factum: quod aliter fieri debuit. Quid si
ostendero id ip̃m magna ratione ꝓuisum
esse: ut E morbis uexari posset. E uita
sepe in medio cursue siu spatio raperetur.
Cum .it. deus animal quod fecerat sponte¬
sua ad mortem transire cognouisset: ut
mortem ipsam: quȩ est dissolutio naturae
capere possit: dedit ci fragilitatẽ: quȩ
morti aditum ad dissoluendũ animal inueni¬
ret. Ham si eius roboris fieret: ut ad eum

Expanded text:
praeferunt suae, jam profecto cupiant remipraeferunt suae, jam profecto cupiant remigrare, magnisque clamoribus conditionem pristinam flagitent; quia non est tanti robur ac firmitas corporis, ut officio tio, ut manibus indigeas: plus enim manus praestant, quam levitas ususque pennarum, plus lingua, quam totius corporis fortitudo. Quae igitur amentia est, ea praeferre, quae, queruntur, hominem morbis et immaturae morti esse subjectum. Indignantur videlicet, non deos se esse natos. Minime, inquiunt: sed ex hoc ostendimus, hominem nulla providentia esse factum, quod aliter fieri debuit. Quid si ostendero, id ipsum magna ratione provisum esse, ut morbis vexari posset, et vita saepe in medio cursus sui spatio rumperetur? Cum enim Deus animal, quod fecerat, sua sponte ad mortem transire cognovisset, ut mortem ipsam, quae est dissolutio naturae, capere posset, dedit ei fragilitatem, quae morti aditum ad dissolvendum animal inveniret. Nam si ejus roboris fieret, ut ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
natior. Nam cũ fragilis imbecillusq nas¬
homine tam̃ tuta esse nõ possunt. Ita fit.
ut plus hom̃i conferat ratio. ꝗ̃ natura mu¬
tis qͣm in illis neq magnitudo uirium neq
firiitas corporis efficere potest quominus
aut opprimantur a nobic. aut nr̃e subiecte
sint potestati potest ne ig aliquis cũ uide¬
at ẽt boues uaccas cũ ĩ manissimis corpori¬
huc ac uiribus seruire homini: queri de
opifice reꝵ. dec ꝙ modicas uires ꝓ paruũ
corpus acceperit: ne beneficia in se diuina
ꝑ merito estimat: quod est ingrati. aut ut
uerius loquar insani. Melius igit plato
ut hos credo igratos refelleret᷑ naturae
gratias egit : ꝙ homo natus esset. Quod
E ipsum qualt̾ sit nõ est huius materię pon.¬
derare. Qrͣto melius E saniue: qui sensit
conditionem hõis esse meliorem: ꝙͣ isti qui se
pecudes natos maluerũt. Quos si deus forte
in ea conuerterit animalia: quoꝵ sortem

Expanded text:
natior. nam cum fragilis inbecillusque nasnatior. nam cum fragilis inbecillusque nashomine tamen tuta esse non possunt. ita fit ut plus homini conferat ratio quam natura mutis, quoniam in illis neque magnitudo uirium neque firmitas corporis efficere potest quominus aut opprimantur a nobis aut nostrae subiecta sint potestati. potestne igitur aliquis cum uideat etiam boues lucas cum inmanissimis corporibus ac uiribus seruopifice rerum Deo, quod modicas vires, quod parvum corpus acceperit? nec beneficia in se divina pro merito aestimat, quod est ingrati, aut ut verius loquamur insani. Plato, ut hos, credo, ingratos refelleret, naturae gratias egit, quod homo natus esset. Quod et ipsum quale sit, non est hujus materiae ponderare. Quanto melius, et sanius, qui sentit conditionem hominis esse meliorem, quam isti, qui se pecudes natos esse maluerunt. Quos si Deus in ea forte converterit animalia, quorum sortem
Abbreviated transcription (Latin):
multo qͣ nune est : dũ modo humanã: qͣ illam
irrationabilem firmitatem. S uidelicet pru-¬
dentes uiri. neq hoĩs rationẽ uolunt cum fra
est tam repugnans tãq contrariũ : quod
unũ qđq animal aut ratio instruat ne¬
cesse est aut conditio nature. Si natura¬
libus munimentis instruat᷑: suꝑuacua ra¬
itio est. Quid .ii. ex cogitabitͭ : quid fatis
aut molietur : aut i quo lumen illud
ingenii ostendet᷑. cũ ea quę possunt esse
rationie ultro natura concedat: Si aũt
ratione sit prȩditũ quid opuc erit sepi.¬
mentis corporis.cũ semel concessa ratio na-¬
turȩ munis possit implere quȩ ꝗdem
tantum ualet ad ornandu tuendũq horem
ut nihil potuerit mauis ac meliuo a dec
dari. Deniq cũ & corporis nõ magni homo
& exiguarũ uirium d ualitudinio sit i¬
firme tam̃ qm̃ id quod est maiuę accepit.
Einstructior est ceteris animalibus de or¬

Expanded text:
multo quam nunc est dummodo humanam quam illam multo quam nunc est dummodo humanam quam illam inrationabilem firmitatem. sed uidelicet prudentes uiri neque hominis rationem uolunt cum fragest tam repugnans tamque contrarium, quod unum quodque animal aut ratio instruat necesse est aut condicio naturae? si naturalibus munimentis instruatur, superuacua ratio est. quid enim excogitabit? quid faciet? quid molietur? aut in quo lumen illud ingenii ostendet, cum ea quae possint esse rationis, ultro natura concedat? si autem ratione sit praeditum, quid opus erit saepimentis corporis, cum semel concessa ratio naturae munus possit inplere? quae quidem tantum ualet ad ornandum tuendumque hominem, ut nihil potuerit maius ac melius a deo dari. denique cum et corporis non magni homo et exiguarum uirium et ualitudinis sit infirmae, tamen quoniam id quod est maius accepit, et instructior est ceteris animalibus et or
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse ꝙ non expellunt adultos: Sed ꝑpetua
necessitudine ac uinculo caritatis adiunctos hent
Quid ꝙ auium foetus multo fragilior est ꝗͣ
hoĩe. Quia nõ materno corpore animal edunt
Sed id qđ materni corporis foetu & calore te¬
pefactum animal efficiat. quod tam̃ cũ spiritu
fuerit animatũ. Io uõ implume ac tenerum
nõ modo uolandi: sed ambulandi quoq usu ca¬
ret. Homo ergo modo meptissimug sit si quis
putet male cum uolucribus egisse natui. in
primũ: ꝙ uix nascant᷑ dende ꝙ tam infirmȩ
ut sint quȩsitis ꝑ laborem abis a parentibue
nutriendȩ Sed illi fortiora eligunt: imbellio¬
ra pretereunt. Quȩro ig̃ ab his qui condi¬
tionem pecudum suȩ̨ prȩferunt. quid eligant
si deus iis deferat optionem: utrũ malint hu-¬
manã sapiãm. cum imbeallitate: an pecudum
firmitatem cũ illoꝵ natura. Salicet nõ tam
pecudes sunt: ut nõ malint uł fragiliorem

Expanded text:
fortasse, quod non expellunt adultos, sed perpetua fortasse, quod non expellunt adultos, sed perpetua necessitudine ac vinculo charitatis adjunctos habent. Quid, quod avium foetus multo fragilior est, quam hominis: quia non materno corpore ipsum animal edunt; sed quod materni corporis fotu et calore tepefactum, animal efficiat, quod tamen cum spiritu fuerit animatum, id vero implume ac tenerum, non modo volandi, sed ambulandi quoque usu caret. Non ergo ineptissimus sit, si quis putet male cum volucribus egisse naturam, primum quod bis nascantur, deinde quod tam infirmae, ut sint quaesitis per laborem cibis a parentibus nutriendae? sed illi fortiora eligunt, inbecilliora praetereunt. quaero igitur ab iis qui condicionem pecudum suae praeferunt, quid eligant, si deus iis deferat optionem, utrum malint, humanamne sapientiam cum inbecillitate an pecudum firmitatem cum illarum natura. scilicet non tam pecudes sunt, ut non malint uel fragiliorem
Abbreviated transcription (Latin):
ad sũmum ȩtatis robur ꝓuehantur : Num im¬
becillitas aut incrementũ impediat aut salu-¬
tem: quoniam: quȩ desint. ratio dependit. At
hominis inquiunt educatio maximis laboribus
constat: pecudum scilicet conditio melior: ꝙ eȩ
omẽs cum foetum edider int: nõ nisi pastus sui
curam gerunt. Ex quo efficitur ut Uberibu
sua sponte distentis alimentũ lactis foetibus
ministretur: E id cogente natura. sine matrũ
solliatudine adpetant. Quid aues quaꝵ ratio
diuersa est: ton ne maximos suscipiunt in
educando labores: Ut interdu aliquid huma¬
nae naturȩ intelligentiȩ habere uideantur.
Nidos .ti. aut luto gdificant. aut uirgultis
aut e frondibus construunt et aiborũ exꝑtes
maibant ouis: E quoniam foetus de suis corpo¬
ribus alere non datum est: aibos conuehunt
E totos dies in huius modi discursatione cõsu¬
munt. Noctibus uõ defendunt. fouent. ꝓtegũt
Quid amplius hoĩes face possunt nisi hoc solũ

Expanded text:
ad summum robur aetatis provehantur; num imad summum robur aetatis provehantur; num imbecillitas aut incrementum impediat, aut salutem? quoniam quae desunt, ratio dependit. At hominis, inquiunt, educatio maximis laboribus constat: pecudum scilicet conditio melior, quod hae omnes, cum foetum ediderint, non nisi pastus sui curam gerunt; ex quo efficitur, ut uberibus sua sponte distentis, alimentum lactis foetibus ministretur, et id cogente natura, sine matrum sollicitudine appetant. Quid aves, quarum ratio diversa est, nonne maximos suscipiunt in educando labores? ut interdum aliquid humanae intelligentiae habere videantur: nidos enim, aut luto aedificant, aut virgultis et frondibus construunt; et ciborum expertes incubant ovis; et quoniam foetus de suis corporibus alere datum non est, cibos convehunt, et totos dies in hujusmodi discursatione consumunt, noctibus vero defendunt, fovent, protegunt. Quid amplius facere homines possunt? nisi hoc solum
Abbreviated transcription (Latin):
indumentis munita ꝓcesserint. Hominẽ contra
nudum & mormem tanꝗͣ ex naufragio ĩ huiug
se loco: ubi effusus est possit. nec alimentum
lactie adpetere. nec iniuriam tpr̃is ferre. Itaq¬
naturam nõ matrẽ esse humani gniͣs s nouercas
Quȩ cum mutis tam liberalit̾ gesserit. hoĩem
uoͣ sic effuderit: ut inops & infirmus & omni
auxilio indigens: nihil aliud possit ꝗͣ fragilitatis
suae condicionem suam ploratu ac fletibus suie
ominari scilicet cu tantu in uita restet tran¬
sire maloꝵ. Quȩ cum dicunt uehement sa-¬
tam desipere contendo ꝗͣ cum hȩc loquuntur
consyderans. ci. conditionem rer intelligo nihil
potuisse: quia deus potest omnia: S necesse est
ut ꝓuidentissima illa maiestas id effecerit: quod
erat melius & rectius. Libet ig̃ interrogare
istos diuinoꝵ opum rep̃hensores: qđ in homine
deesset: quia im̃beaillior nasci credat᷑. Num
id circo minue educentur hoĩes: Nũ minug

Expanded text:
indumentis munita processerint, hominem contra indumentis munita processerint, hominem contra nudum et inermem tamquam ex naufragio in huius se loco ubi effusus est possit nec alimentum lactis adpetere nec iniuriam tnaturam, non matrem esse humani generis, sed novercam, quae cum mutis tam liberaliter se gesserit, hominem vero sic effuderit, ut inops, et infirmus, et omni auxilio indigens, nihil aliud possit, quam fragilitatis suae conditionem ploratu ac fletibus suis ominari: scilicet, Cui tantum in vita restet transire malorum. Quae cum dicunt, vehementer satam desipere contendo, quam cum haec loquuntur. Considerans enim conditionem rerum, intelligo nihil potuisse, quia Deus potest omnia; sed necesse est, ut providentissima illa majestas id effecerit, quod erat melius et rectius. Libet igitur interrogare istos divinorum operum reprehensores, quid in homine deesse, quia imbecillior nascitur, credant? Num idcirco minus educentur homines? num minus
Abbreviated transcription (Latin):
Adeo miro modo utilitas consentit cum decore
Nominem uoͣ qm̃ eternũ animal atq ĩ mortale
fingebat. nõ forinsecus: ut cȩtera: ẜ̃ interius
armauit. Nec munimentũ eius m corpore
sed in animo posuit: qm̃ suꝑuacuũ fuit: cum
illi: qđ erat maximũ tribuisset: corporalibus
eum tegere munimentie: cum presertim
pulchritudinẽ humani corporis impedirent:
UNDE ego pħoꝵ. qui epicurũ sequuntur:
amentiam soleo mirari qui nature opera
reprehendunt: ut ostendant nulla prouidẽtia
instructui esse ac regi mundum. Sed originẽ
reꝵ insecabilibus ac solidis corporibus adsi¬
gnant: quoꝵ fortuitis concursienibus uniuerquirelu
ꝓsum mundũ uitio dant: in quo ridiculo insa¬
niunt. Id sumo qđ ad rem de qua nũc agimus
ꝑtinet: queruntur hoĩem nimis imbecillum
quȩ ut sunt edita ex utero: protinus in pedes
suos erigi. E gestire discursibus. statimq aeri
tolerando idonea esse: ꝙ in lucem naturalibus

Expanded text:
adeo miro modo consentit utilitas cum decore. adeo miro modo consentit utilitas cum decore. hominem uero quoniam aeternum animal atque inmortale fingebat, non forinsecus ut cetera, sed interius armauit nec munimentum eius in corpore, sed in animo posuit, quoniam superuacuum fuit, cum illi quod erat maximum tribuisset, corporalibus eum tegere munimentis, cum praesertim pulchritudinem humani corporis inpedirent. unde ego philosophorum qui Epicurum secuntur amentiam soleo mirari, qui naturae opera reprehendunt, ut ostendant nulla prouidentia instructum esse ac regi mundum, sed originem rerum insecabilibus ac solidis corporibus adsignant, quorum fortuitis concursionibus uniuersa nascamundum pertinentia uitio dant, in quo ridicule insaniunt: id sumo, quod ad rem de qua nunc agimus pertinet. Queruntur hominem nimis inbecillum quae ut sunt edita ex utero, protinus in pedes suos erigi et gestire discursibus statimque aeri tolerando idonea esse, quod in lucem naturalibus
Abbreviated transcription (Latin):
aluntur: uictus suppeteret ex illis & inlata
tam̃ eladem ad conseruationẽ generis mul¬
tiduo ipsa suꝑaret. hoĩem aut ratione con¬
cessa E uirtute senciendi: atq eloquendi
data: eoꝵq cęterie animantibus adtri buta
sunt: fecit exꝑtem. Quia sapiam reddere
poterat: quȩ illi naturȩ conditio de negasset
Statuit nudũ & mermem. quia d ingenio po¬
terat armari & ratione uestiri. Fa uc ipa
quȩ mutis lata & hominibus denegata sũt.
mirabilit in homine ad pulchritũdinem
faciant. exprimi nõ potest. Nam si homini
ferinos dentes. aut cornua aut ungues
aut ungulas aut caudam aut uariĩ coloris
pilos addidisset: quis nõ sentiat ꝗͣ turpe
animal esset futuru: sicut & muta si nuda
E mermia fingerentur: quibue si detrahas
uł naturalem sui corporis uestem: uł ea
quibus ex se armant᷑. nec spetiosa poterũt
esse nec tuta: ut mirabiliter. si utilitatem
cogites instructa: si spetiem: ornata uideant

Expanded text:
aluntur, uictus suppeteret ex illis et inlatam aluntur, uictus suppeteret ex illis et inlatam tamen cladem ad conseruationem generis multitudo ipsa superaret. hominem autem ratione concessa et uirtute sentiendi atque eloquendi data eorum quae ceteris animalibus attributa sunt, fecit expertem, quia sapientia reddere poterat quae illi naturae condicio denegasset: statuit enim nudum et inermem, quia et ingenio poterat armari et ratione uestiri. ea uero ipsa quae mutis data et homini denegata sunt, quam mirabiliter in homine ad pulchritudinem faciant, exprimi non potest. nam si homini ferinos dentes aut cornua aut ungues aut ungulas aut caudam aut uarii coloris pilos addidisset, quis non sentiat quam turpe animal esset futurum, sicut et muta, si nuda et inermia fingerentur? quibus si detrahas uel naturalem sui corporis uestem uel ea quibus ex se armantur, nec speciosa poterunt esse nec tuta, ut mirabiliter, si utilitatem cogites, instructa, si speciem, ornata uideantur:
Abbreviated transcription (Latin):
istam uitam nõ adtribuit: que madmõm tam̃
uita eaꝵ tutior esset. ante ꝓuidit. Omnes
ti. suis ex se pellibus texit . quo faclius possẽt
uim prunaꝵ ac frigorũ substine᷑. Singulis aũ
generibug ad propussandos impetus externog
sua propria munimenta constituit: ut aut na-¬
turalibus telis repugent fortioribue: aut quȩ
sunt imbecilliora subtrahant se ꝑiculis ꝑnicitate
fugiendi: aut quȩ simul uiribus & celeritate
indigent astu se protegant aut latibulis
sepiant. Itaq alia eoꝵ uł plumis leuibue
in sublime suspensa sunt: uł suffulta ungu¬
lis instructa cornibus. quibusda in ore ar¬
ma sunt dentes. aut in pedibus adunci un¬
ques: nulliq munimentu ad tutelam sui
deest. Si qua uoͦ in predam maioribus cedũt:
ne tam̃ stirps eoꝵ funditus interiret: aut
in ea sunt religata regione ubi maiora esse
nõ possint. aut acceperũt urbes generandi
fecunditatem: ut ẽt bestiis: quȩ sanguine

Expanded text:
istam uim non attribuit, quemadmodum tamen istam uim non attribuit, quemadmodum tamen uita earum tutior esset, ante prouidit. omnes enim suis ex se pellibus terit, quo facilius possent uim pruinarum ac frigorum sustinere. Singulis autem generibus ad propulsandos impetus externos sua propria munimenta constituit, ut aut naturalibus telis repugnent fortioribus aut quae sunt inbecilliora, subtrahant ae periculis pernicitate fugiendi aut quae simul et uiribus et celeritate indigent, astu se protegant aut latibulis saepiant. itaque alia eorum uel plumis leuibus in sublime suspensa sunt uel suffulta ungulis uel instructa cornibus, quibusdam in ore arma sunt dentes aut in pedibus adunci ungues: nulli munimentum ad tutelam sui -deest. si qua uero in praedam maioribus cedunt, ne tamen stirps eorum funditus interiret, aut in ea sunt religata regione, ubi maiora esse non possunt, aut acceperunt uberem generandi fecunditatem, ut et bestiis quae sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid disputare: cũ uideas tanta temeritate
homines extitisse: qui uulgo pħi nominantur
it ea quȩ abstrusa prorsus atq abdita deus
esse uoluit scrutarentur ac naturã reru
elestium terrenaꝵq conquirerẽt: quȩ a no-¬
bis longe remote. neq oculis contrectari. neq
tangi manu nec ꝑcipi sensibus possunt. Et
tamen de illaꝵ ratione sic disputant: ut ea
quȩ adferunt probata & cognita uideri ue¬
łint. Quid est tandem cur nobis inuidiosu
quis ꝗͣ putet. si rationẽ corporis nr̃i dispicere
& contemplari uelimus: quȩ plane obscura non
est : quia ex ip̃is membroꝵ officiis & usibus
paraum singulaꝵ ꝗͣta ui ꝓuidentiȩ quidq factũ
sit intelligere nobiglicet. DEDIT .N. hõi
artifex ille noster ac parens deus sensum ac
rationem. Ut ex eo adpareret nos ab eo esse
generatos: qui ip̃e intelligentia ipse sensug ac
ratio est. Cȩterig animantibue: qm̃ rationalem

Expanded text:
aliquid disputare, cum uideas tanta temeritate aliquid disputare, cum uideas tanta temeritate homines extitisse, qui uulgo philosophi nominantur, ut ea quae abstrusa prorsus atque abdita deus esse uoluit, scrutarentur ac naturam rerum caelestium terrenarumque conquirerent, quae a nobis longe remotae neque oculis contrectari neque tangi manu neque percipi sensibus possunt: et tamen de illarum omnium ratione sic disputant, ut ea quae adferunt probata et cognita uideri uelint. quid est tandem cur nobis inuidiosum quisquam putet, si rationem corporis nostri dispicere et contemplari uelimus? quae plane obscura non est, quia ex ipsis membrorum officiis et usibus partium singularum quanta ui prouidentiae quidque factum sit, intellegere nobis licet. Dedit enim homini artifex ille noster ac parens deus sensum atque rationem, ut ex eo appareret nos ab eo esse generatos, quia ipse intellegentia, ipse sensus ac ratio est. ceteris animantibus quoniam rationalem
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m̃ corporis E animi facta mentio est. Utr iusꝗ
rationem. qͣtum pusillitag intelligentiȩ meae
ꝑuidet explicare. Quod offitiũ hac de causa
maxime suscipiendũ puto: ꝙ. M. Tulliue
uir ingenii singularis in quarto de rep.
libro: cum id facere tentasset: nihil ꝓrsils
effecit. Nlam materiã late patente angustis
finibus terminauit: leuit̾ sũma quȩq decer¬
penȩ. Ac ne ulla esset excusatio cur eu locũ
nõ fuerit executus ipse testatus est: nec uo.¬
luptatem sibi defusse nec curam. In libro .i.
de legibus primo cum hoc idem sũmatiz stringe¬
ret: Sic ait. Hunc locũ satig ut mihi uide¬
tur in his libris. quos Legistis: expressit Sapu
post ea tam̃ in libro de natura deoꝵ secundo
hoc idem latius exequi conatus est. Sed qm̃
nec ibi quidem satis expressit. adgrediar hoc
homo dissertissimus pene omisit intactũ. For¬
sitan rep̃hendas ꝙ in rebus obscuris coner

Expanded text:
quoniam corporis et animi facta mentio est, utriusque quoniam corporis et animi facta mentio est, utriusque rationem, quantum pusillitas intelligentiae meae pervidet, explicare. Quod officium hac de causa maxime suscipiendum puto, quod M. Tullius, vir ingenii singularis, in quarto de Republica libro, cum id facere tentasset, nihil prorsus effecit; nam materiam late patentem angustis finibus terminavit, leviter summa quaeque decerpens. Ac ne ulla esset excusatio, cur eum locum non fuerit executus, ipse testatus est, nec voluntatem sibi defuDe legibus primo cum hoc idem summatim stringeret, sic ait: hunc locum satis, ut mihi uidetur, in iis libris quos legistis expressit Scipio. postea tamen in libro De natura deorum secundo hoc idem latius exsequi conatus est. sed quoniam ne ibi quidem satis expressit, adgrediar hoc homo-disertissimus paene omisit intactum. forsitan reprehendas quod in rebus obscuris coner
Abbreviated transcription (Latin):
possunt: pro laqueis habet E quide tam subti¬
libus: Ut oculos mentis effugiant: ne possint
hominis prouisione uitari sũma ergo prouiden¬
ta est pededentim procedere: qm̃ utrobiq sal-¬
ius insidet & odfensacula pedibus latenter op-¬
ponit. Itaq res tuas proprias: in quibus nũc
ens: suadeo ut ꝓ tua uirtute aut contẽnas
si potes aut nõ magnoꝑe mireris. Memento
& ueri parentis tiu: & in quã ciuitate nom
dederis. & cuius ordinis fueris. Intelligis
profecto quid loquar: nec .tt.te suꝑbiȩ arguo
cuuug in te ne suspitio ꝗdem ulla est: sed ea
quȩ dico ad mentem referenda sunt: non
ad corpus: cuius om̃ĩs ratio ideo comparata
animus idest homo ipse uerus contineatun
& quidem nõ a ꝓmetheo fictus: ut poetȩ lo¬
quunt᷑: sed a summo illo reꝵ conditore ai
artifice deo: cuius diuinã ꝓuidentiam ꝑfech¬
simãq iurtutem nec sensu conprehendere: ne
uerbo enarrare possibile sit. Tentabo tam̃

Expanded text:
possunt, pro laqueis habet, et quidem tam subtipossunt, pro laqueis habet, et quidem tam subtilibus, ut oculos mentis effugiant, ne possint hominis provisione vitari. Summa ergo prudentia est, pedetentim procedere; quoniam utrobique saluti insidet, et offensacula pedibus latenter opponit. Itaque res tuas prosperas, in quibus nunc agis, suadeo ut pro tua virtute aut contemnas, si potes, aut non magnopere mireris. Memento et veri parentis tui, et in qua civitate nomen dederis, et cujus ordinis fueris. Intelligis profecto quid loquar. Nec enim te superbiae arguo, cujus in te ne suspicio quidem ulla est: sed ea quae dico, ad mentem referenda sunt, non ad corpus, cujus omnis ratio ideo comparata animus, id est homo ipse verus continetur, et quidem non a Prometheo fictum ut poetae loquuntur, sed a summo illo rerum conditore atque artifice Deo; cujus divinam providentiam perfectissimamque virtutem, nec sensu comprehendere, nec verbo enarrare possibile est. Tentabo tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
bos ipsos simul & cȩteros instruam: nullo labore
recuso. tleq eni possum obliuisci mei tũ p̃serti
cum maxime opus sit meminisse. Sic ne tu
qdem tui: ut spero & opto. łlam licet te publi¬
ce rei necessitas habeat. E aueris & iustis
opibus auertat. tam̃ fieri nõ põt: quin sub¬
inde cȩlum aspitiat mens sibi conscia recti.
ego ꝗdem lȩtor omia tibi: quȩ pro bonig haben¬
tur: prospere fluere: sed ita si nihil de statu
mentis ĩmutent. Uereor .ti ne paulatim con¬
suetudo & iucunditas eaꝵ reꝵ: sicut fieri
solet in animũ tuum sensim irrepat. Ideoq te
moneo: E repetens iterũ iterũq monebo: ne
oblectamenta ista terrȩ pro magnis aut ueris
bonis habere te credas: quȩ sunt nõ tantum
fallatia: quia dubia: uerum et insidiosa: quia
dultia. Nam & ille colluctator. E aduersariug
noster suis qͣsit astutus & idem ipse uolentus
sicuti nũc uidemus ils hȩc oĩa quȩ illicere

Expanded text:
nos ipsos simul et caeteros instruam, nullum laborem nos ipsos simul et caeteros instruam, nullum laborem recuso. Neque enim possum oblivisci mei, tum praesertim, cum maxime opus sit meminisse; sicut ne tu quidem tui, ut spero, et opto. Nam licet te publicae rei necessitas a veris et justis operibus avertat: tamen fieri non potest, quin subinde in coelum aspiciat. Mens sibi conscia recti. Ego quidem laetor omnia tibi, quae pro bonis habentur, prospere fluere; sed ita, si nihil de statu mentis immutent. Vereor enim ne paulatim consuetudo, et jucunditas earum rerum sicut fieri solet in animum tuum repat. Ideoque te moneo, Et repetens iterumque monebo ne oblectamenta ista terrae, pro magnis aut veris bonis habere te credas; quae sunt non tantum fallacia, quia dubia, verum etiam insidiosa, quia dulcia. Nam ille colluctator et adversarius noster scis quam sit astutus, et idem ipse violentus, sicuti nunc videmus. Is haec omnia, quae illicere
Abbreviated transcription (Latin):
UAM MINIINE
sim quietus ẽt in sum¬
mis necessitatihus ex
hoc libello poteris e¬
istimare: quem ad te
rudibus pene uerbis
pro ut ingenil medio¬
critas tusit demet¬
ane perscripsi
quotidianũ siudiũ meũ
Inosces E non deessem tibi prȩceptor ẽt nũc
sed honestioris rei meliorisq doctrinȩ Han
si te in litteris nihil aliud qͣ linguam iniin¬
entihus auditor em satig strenuu prȩbuisci
ꝗͣto magie in his ueris E ad uitam ꝑtinentibu
docilior esse debebis. apudd quem nunc ꝓfiter
nulla me necessitate uł rei uł temporis impe¬
diri: quominus aliqđ excudam: quo pħi sectę
nr̃ę quam tuemur instructiores doctiores
in posterũ fiant. Ꝙuis nũc male audiant
castigentur q uulgo: ꝙ alit̾ ꝗͣ sapientibue
conuenit uiuant: e uitia sub obtenta
nominis celent quibus illos aut meton
opirtuit: aut ea ꝓrsue effagere ut beatui
atq incerruptum sapĩȩ nomen uita ip̃a eim
prȩ ceptis congruente prestarent. Ego tam̃ ut

Expanded text:
uam minime sim quietus et in summis necessitatibus, ex hoc libello poteris existimare; quem ad te rudibus pene verbis, prout ingenii mediocritas tulit, Demetriane, perscripsi, ut quotidianum studium meum et nosses, et non deessem tibi, praeceptor etiamnunc, sed honestioris rei meliorisque doctrinae. Nam si te in litteris, nihil aliud quam linguam instruentibus, auditorem satis strenuum praebuisti: quanto magis in his veris, et ad vitam pertinentibus, docilior esse debebis? Apud quem nunc profiteor, nulla me necessitate vel rei, vel temporis impediri, quominus aliquid excudam, quo philosophi nostrae sectae, quam tuemur, instructiores doctioresque in posterum fiant; quamvis nunc male audiant, castigenturque vulgo, quod aliter quam sapientibus convenit vivant, et vitia sub obtentu nominis celent, quibus illos aut mederi oportuit, aut ea prorsus effugere, ut beatum atque incorruptum sapientiae nomen vita ipsa cum praeceptis congruente praestarent. Ego tamen, ut
Abbreviated transcription (Latin):
maximi auctores tradiderũt. grȩcoꝵ aristo¬
chiuş & appollodorus eritreus. nr̃oꝵ Uarro
E fenestella. Ni om̃es p̃cipuam de nobilem
prȩter cȩteras eritream fuisse cõmemorant
Apollodorus quidem ut de ciui ac populari
senatu esse missos refert: ut huius sibyllȩ
carmina romam deportarentur & ea con¬
sules curio & octauius in capitalio. qđ tũc
erat: curante. E. catulo restitutum po¬
nenda curarent. Apud hanc de summo de
conditore reꝵ deo huiusmodi uersus repi-¬

Expanded text:
maximi auctores tradiderunt, Graecorum Aristomaximi auctores tradiderunt, Graecorum Aristonicus et Apollodorus Erythraeus, nostrorum Varro et Fenestella. hi omnes praecipuam et nobilem praeter ceteras Erythraeam fuisse commemorant. Apollodorus quidem ut de ciui ac populari senatu esse missos refert, ut huius Sibyllae carmina Romam deportarentur et ea consules Curio et Octauius in Capitolio, quod tunc erat curante Quinto Catulo restitutum, ponenda curarent. apud hanc de summo et conditore rerum deo huiusmodi uersus rep
Abbreviated transcription (Latin):
morte disserens fecit. Ita nos mn hoc opere
testimonia diuina : quibus credi possit adhibẽ
debemus: ut illoꝵ ꝑsuasionẽ uincamue : qui
sine ira deũ esse credenter dissoluunt om̃es
religionem: sine qua ut ostendimue aut ĩma.¬
nitate belluis aut stultitia pecudibue ade¬
quamur. In sola .ti. religione idest in dei
summi notione sapientia est. Prophetȩ uni¬
uersi diuino spiritu repleti nihil aliua ꝗͣ de
gratia dei erga iustos E de ira eius aduersue
impios loquuntur: quoꝵ testimonia nobis qͣdẽ
satis sunt. Uerũ iis qui nõ credunt isti qui
sapientiam capillis & habitu iactant : ratione
di. dic .ni. prȩpostere agitur: ut humanam
diuinis tribuant auctoritatem: cum potius
diuinam debuerint. Quȩ nũc sane omittamug
ne nihil apud istos agamus: E in infinitum
materia procedat. Ea ig quȩ ramus testimõia
ꝓbus illi possint aut credere.: aut certe nõ re.¬
pugnare. Sibyllas fuisse multas plurimi et

Expanded text:
morte disserens fecit, ita nos in hoc opere morte disserens fecit, ita nos in hoc opere testimonia diuina quibus credi possit adhibere debemus, ut illorum persuasionem reuincamus qui sine ira deum esse credentes dissoluunt omnem religionem: sine qua, ut ostendimus, aut inmanitate beluis aut stultitia pecudibus adaequamur; in sola enim religione id est in dei summi notione sapientia est. prophetae uniuersi diuino spiritu repleti nihil aliud quam de gratia dei erga iustos et ira eius aduersus inpios locuntur. quorum testimonia nobis quidem satis sunt, uerum his quoniam non credunt isti qui sapientiam capillis et habitu iactant, ratione di. sic enim praepostere agitur, ut humana diuinis tribuant auctoritatem, cum potius humanis diuina debuerint. quae nunc sane omittamus, ne et nihil apud istos agamus et in infinitum materia procedat. ea igitur quaeramus testimonia quibus illi possint aut credere aut certe non repugnare. Sibyllas fuisse multas plurimi et
Abbreviated transcription (Latin):
tione feruescit: nec facile rege̾ se põt ꝓpter
fragilitatem: intelligere debemug: quia sit
ȩternug deue: iram qͦ eius in ęternũ mane
re. Sed rursum quia urtute sit maxima
prȩditue: in potestate habere iram suã: nec
ab ea regi: sed ipsum illam quẽ admodũ uelit:
moderari. qđ utiq nõ repugnat suꝑiori. tlam
si prorsus ĩmortalis fuisset ira eiug nõ esset
satisfationi aut gratiȩ post delictũ locus
cum ipse hoĩes ante solis occasum reconcili¬
ari iubeat. Sed ira diuina in ȩtẽnu manet
aduersus eos: qui peccant i ȩternũ. Itap
leus nõ thure. nõ hostia. nõ prȩtiosis mune¬
ribue: quȩ sunt oĩa coruptibilia: s morum
emendatione placatur: & qui peccare desinit
INEC HIABUI que de ira dei diceren
Donate carissime: ut sares quẽ ad modum
refelleres eoc: qui deum faciunt ĩmobilem
Restat ut more ciceronis utamur epilo¬
ꝗo ad perorandũ: Sicut ille i tusculanis de

Expanded text:
tione feruescit nec facile regere se potest propter tione feruescit nec facile regere se potest propter fragilitatem, intellegere debemus, quia sit aeternus deus, iram quoque eius ire: sed rursum, quia virtute sit maxima praeditus, in potestate habere iram suam; nec ab ea regi, sed ipsum illam, quemadmodum velit, moderari: quod utique non repugnat superiori. Nam si prorsus immortalis fuisset ira ejus, non esset satisfactioni aut gratiae post delictum locus; cum ipse homines ante solis occasum reconciliari jubeat. Sed ira divina in aeternum aduersus eos qui peccant in aeternum. itaque deus non ture, non hostia, non pretiosis muneribus, quae omnia sunt corruptibilia, sed morum emendatione placatur et qui peccare desinit, Haec habui quae de ira <dei> dicerem, Donate carissime, ut scires quemadmodum refelleres eos qui deum faciunt inmobilem. restat ut more Ciceronis utamur epilogo ad perorandum. sicut ille in Tusculanis de
Abbreviated transcription (Latin):
& nunqͣ nisi merito irascitur. ded tam̃ nõ
ita se ỹes habet. Nam si oĩo prohiberet
irasci: & ipse quodã modo reprehensor opi¬
ficii sui fuisset: quia in principio iram iecori
hoĩs indidisset. Sed quidem creditur causa
huius cõmotionis in humore fellis contineri
Non igͦ in totum ꝓhibet iram : quia is adfec¬
tus necessario datus est. S prohibet in ira
ꝑmane᷑. Ira .i. mortalium debet esse mon¬
talie. tiam si maneat. confirmãtur inimia.¬
tiȩ ad perniciem sempiternã. Deinde rur¬
sus cum irasci quidem: sed tam̃ nõ peccare
prȩcipit: nõ utiq euelit iram radicitus: sed
temꝑauit: ut in om̃i castigatione modum
E iustitiam teneremus. Qui ergo irasci nos¬
iubet: ipse utiq irascitur: qui placari cȩle¬
rius prȩcipit: est utiq ipse placabilis. Ea
.it. pręcipit: quȩ sunt iusta. E rebus utilia
cõmunibue. Sed quia dixerã nõ esse irã dei
temporalem sicut hoĩs qui prȩsentanea cõmo¬

Expanded text:
et numquam nisi merito irascitur. sed tamen non et numquam nisi merito irascitur. sed tamen non ita se res habet. nam si omnino prohiberet irasci, ipse quodammodo reprehensor opificii sui fuisset, quia in principio iram iecur homini indidisset, siquidem creditur causa huius commotionis in umore fellis contineri. non igitur in totum prohibet irasci, quia is adfectus necessario datus est, sed prohibet in ira permanere. ira enim mortalium debet esse mortalis: nam si maneat. confirmantur inimicitiae ad perniciem sempiternam. deinde rursum cum irasci quidem, sed tamen non peccare praecepit, non utique euellit iram radicitus, sed temperauit, ut in omni castigatione modum ac iustitiam teneremus. qui ergo nos irasci iubet, ipse utique irascitur, qui placari celerius praecipit, est utique ipse placabilis: ea enim praecipit quae sunt iusta et rebus utilia communibus. sed quia dixeram non esse iram dei temporalem sicut hominis, qui praesentanea commo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ calcare debuerat. idest de terra ficta &
formata ueneratur. In tanta ig impietate
hominũ. tantisq peccatis id adsequitur pacien¬
tia dei: ut se ipsi hoĩes damnatie uitȩ prioris
erroribus corrigant. Deniq E boni sunt
iustiq multi: & abiectis terrenis cultibus ma-¬
iestatem dei singularis agnoscunt. Sed cum
maxima de utilissima sit dei pacientia: tam̃
qͣuis sero noxios punit. nec patitur longius pro.¬
cedere cũ eos memendabiles esse peruiderit
SUPEREST. Una & maxima & extrema quȩ¬
stio. Nam dixerit fortasse quispiam adeo non
irasci deum: ut et in prȩceptis hoĩem irasci ue¬
tet. possem dicere ꝙ ira hominis resrenanda¬
est ł fuerit: quia miuste sȩpe irascitur: & pre¬
sentem habet motum: quia temporalis est. Itaq
ne fierent ea: quȩ faciunt ꝑ iram & humileg
E mediotres & magni reges: temꝑari debuerit
facinus admitteret. Deus aũt nõ ad pñs
irascitur quia ȩternus est ꝑfectȩ uirtutis

Expanded text:
quam calcare debuerat, id est de terra ficta et quam calcare debuerat, id est de terra ficta et formata ueneratur. in tanta igitur inpietate hominum tantisque peccatis id adsequitur patientia dei, ut se ipsi homines damnatis uitae prioris erroribus corrigant. denique et boni sunt iustique multi et abiectis terrenis cultibus maiestatem dei singularis agnoscunt. sed cum maxima et utilissima sit dei patientia, tamen quamuis sero noxios punit nec patitur longius procedere, cum eos inemendabiles esse peruiderit. Superest una et extrema quaestio. nam dixerit fortasse quispiam adeo non irasci deum, ut etiam in praeceptis hominem irasci uetet. possem dicere quod ira hominis refrenanda fuerit, quia iniuste saepe irascitur et praesentem habet motum, quia temporalis est. itaque ne fierent ea quae faciunt per iram et humiles et mediocres et magni reges, temperari debuit facinus admitteret. deus autem et non ad praesens irascitur, quia aeternus est perfectaeque uirtutis,
Abbreviated transcription (Latin):
tio damnati: post modũ tam̃ laudabiles exti¬
terunt quod utiq nõ fieret si om̃e peccatum
poena sequeretur. Leges publice manifestos
reos damnant: Sed plurimi sunt: quorum
peccata occultant᷑. plurimi qui delatorem
conprimunt aut prȩcibus aut prȩmio plu¬
rimi qui iuditia eludunt ꝑ grãm uł potentiam
E⁊ si hos om̃es. qui humanam poenã effugiunt
censura diuina damnaret: esset homo aut rars
rut etiam nullus in terra. Beniq uł una illa
pausa delendi generis humani iusta esse potu¬
Isset. ꝙ homĩes contempto deo uiuo terrenis
fragilibusq sigmentis honorem diuinũ tanꝗͣ
celestibus deferunt: adorantes opera humanis
ligitis laborata. Cumq illos deus artifeꝵ ore
sublimi statu recto figuratos ad contempla¬
tionem cȩli & noetitiam dei excitauerit: curua¬
Ue se ad terram maluerunt pecudũ more hu.¬
mum iripere. Humilis .ti. & curuus & ꝓnus
ist: qui aspectu cȩli deiq patris aduersus terrena:

Expanded text:
cio damnati postmodum tamen laudabiles exticio damnati postmodum tamen laudabiles extiterunt! quod utique non fieret, si omne peccatum poena sequeretur. leges publicae manifestos reos damnant, sed plurimi sunt quorum peccata occultantur, plurimi qui delatorem conprimunt aut precibus aut praemio, plurimi qui iudicia eludunt per gratiam uel potentiam. quod si eos omnes so qui humanam poenam effugiunt, censura diuina damnaret, esset homo aut rarus aut etiam nullus in terra. denique uel una illa causa delendi generis humani iusta esse potuisset, quod homines contempto deo uiuo terrenis fragilibusque figmentis honorem diuinum tamquam caelestibus deferunt adorantes opera humanis digitis laborata. cumque illos deus artifex ore sublimi, statu recto figuratos ad contemplationem caeli et notitiam dei excitauerit, curuare se ad terram maluerunt et pecudum modo humi repere. humilis enim et curuus et pronus est qui ab aspectu caeli deique patris auersus terram
Abbreviated transcription (Latin):
funera debet. ut ait poeta nõ insuauis ex¬
tus est qui arguit felicitatẽ: & nemo iuditũ
dei potest nec uiuus effuge nec mortuus. Na¬
bet .n. potestatem & uiuos prȩcipitare de sun¬
mo & mortuos ȩternis adficere cruciatibus
Immo inquit si irascitur deus: statim debuit
uindicare E pro merito quẽq punire. At .n.
si iel fateret: nemo superesset. Nullus est. a
qui nihil peccet: & multa sunt quȩ ad peccan¬
dum iritent. aetas: uinolentia: egestag: o¬
casio: prȩmium. Adeo subiecta est peccato fra¬
gilitas carnis: qua induti sumus: ut nisi huic
necessitati deus parceret: nimium fortasse pa¬
ci uiuerent. propter hanc causam pacientis¬
simus est. E iram suam continet. Nam quia
perfecta est in eo uirtus. necesse pacientiam
quoq eius esse ꝑfectam: quȩ e ipsa uirtus est
ꝗͣ multi ex peccatoribus iusti posterius effecti
sunt : ex malis boni: ex improbis continentes
Qx multi in prima ȩtate turpes & oĩum iudi¬

Expanded text:
funera debet, ut ait poeta non insuauis. exfunera debet, ut ait poeta non insuauis. exitus est qui arguit felicitatem et nemo iudicium dei potest nec uiuus effugere nec mortuus. habet enim potestatem et uiuos praecipitare de summo et mortuos aeternis adficere cruciatibus. \'immo\' inquit \'si irascitur deus, statim debuit uindicare et pro merito quemque punire\'. at enim si id faceret, nemo superesset. nullus est enim qui nihil peccet et multa sunt quae ad peccandum inritent, aetas uinolentia egestas occasio praemium. adeo subiecta est peccato fragilitas carnis qua induti sumus, ut nisi huic necessitati deus parceret, nimium fortasse pauci uiuerent: propter hanc causam patientissimus est et iram suam continet. nam quia perfecta est in eo uirtus, necesse est patientiam quoque eius esse perfectam, quia et ipsa uirtus est. quam multi ex peccatoribus iusti posterius effecti sunt, ex malis boni, ex inprobis continentes! quam multi in prima aetate turpes et omnium iudi
Abbreviated transcription (Latin):
nocenterq uuat. & idem nec deum colite
nec curet᷑ oĩo ut aristides ⁊ thimon cuere
tey flhuit potest irasti propter suꝑbiarso
cur ño magis peccatori qui legem cum ipso
pariterlatore contempserit : Iudex pecca¬
te ueniam dare nõ potest: quia uoluntati
seruit alienȩ. Deue aũt potest: quia ipse
legis sus disceptator & iudex quam cũ pone¬
ret. non utiq ademit sibi om̃ẽm potestatem.
Sel habet ignoscendi licentiam. Si potest
ignosare potest ig & irasci CPet
tRO inquiet aliquis: & qui peccant sepe
felices sunt. E qui pie uiuunt sepe miserint
euua & fugitiui & abdicati libere uiuunt
R qui sub disciplina prĩs E dñi sunt stoudtius
frugaliugq uirtug .it. ꝑ mala & probatur
& constat. Uitia ꝑ uoluptatem. tlec tam
ille qui peccat spẽrare debet perpetua impu¬
nitatem. Quia nulla est ꝑpetua felicitad
s scilitet ultima semꝑ expectanda dies hõi
ditiq beatus. ante obitum nemo: supremaq

Expanded text:
nocenterque uiuat et idem deum nec colat nocenterque uiuat et idem deum nec colat nec curet omnino, ut Aristides et Cimon et plenti. si huic potest irasci propter superbiam, cur non magis peccatori qui legem cum ipso pariter latore contempserit ? iudex peccatis dare non potest ueniam, quia uoluntati seruit alienae, deus autem potest, quia ipse est legis suae disceptator et iudex: quam cum poneret, non utique ademit sibi omnem potestatem, sed habet ignoscendi licentiam. Si potest ignoscere, potest igitur et irasci. cur ergo\' inquiet aliquis \'et qui peccant, saepe felices sunt et qui pie uiuunt, saepe miseri?\' quia et fugitiui et abdicati libere uiuunt et qui sub disciplina patris aut domini sunt, strictius frugaliusque. uirtus enim per mala et probatur et constat, uitia per uoluptatem. nec tamen ille qui peccat sperare debet perpetuam inpunitatem, quia nulla est perpetua felicitas, sed scilicet ultima semper expectanda dies homini dicique beatus ante obitum nemo supremaque
Abbreviated transcription (Latin):
niꝗ addixerunt: prȩmuntur in terram
nec adsequi possunt diuini muneris gram
quia se uitioꝵ labibus inquinauert. Qui
aũt deum secuti eiq parentes & corporis
desyderia contẽpserit. E uirtutẽ prȩfe¬
rentes uoluptatibue innocentiã iustitram¬
q seruauerint. hoc dens: ut sui similes
recognoscit. Cum ig sanctissimã legem
posuerit uelitq uniuersos innocentes ac
beneficos esse: potest ne nõ irasci: cum
uidet conteni legem suam ab iici uirtu¬
tem. acpeti uoluptatem : ꝙ si est mundi
administrator: sicuti esse debet: nõ utiq
contemnitt id quod est in om̃i mundo uł ma-¬
ximum. Si est ꝓuidus ut oportet deum
consulit utiq gnͣ humano : quo sit uita
m̃a &e copiosior d melior de tutior. Si est
pater ac deus uniuersoꝵ certe de urtutibus
hominum delectatur & uiciis cõmouet. Frgo
O uistos diligit & impios odit udio mat
opus nõ est Semel .ti. statut bonis prem¬
unn&e malis poenam oxsi aliquie uste in¬

Expanded text:
nis addixerunt, premuntur in terram, nis addixerunt, premuntur in terram, nec assequi possunt divini muneris gratiam, quia se vitiorum labibus inquinaverunt. Qui autem Deum secuti, eique parentes, corporis desideria contempserint et uirtutem praeferentes uoluptatibus innocentiam iustitiamque seruauerint. hos deus ut sui similes recognoscit. cum igitur sanctissimam legem posuerit uelitque uniuersos innocentes ac beneficos esse, potestne non irasci, cum uidet contemni legem suam, abici uirtutem, adpeti uoluptatem? quod si est mundi administrator, sicut esse debet, non utique contemnit id quod est in omni mundo uel maximum. si est prouidus, ut oportet deum, consulit utique generi humano, quo sit uita nostra et copiosior et melior et tutior. si est pater ac dominus uniuersorum, certe et uirtutibus hominum delectatur et uitiis commouetur. ergo et iustos diligit et inpios odit. \'odio inquit \'opus non est: semel enim statuit bonis praemium et malis poenam\'. quod si aliquis iuste in
Abbreviated transcription (Latin):
uidere prȩstare ex om̃ibus aũt animali¬
bus homo solus hȩc habet. Ergo ad dei simi¬
litudinem factus est. Sed ideo ꝓcedit in
uitium quia de terrena fragilitate ꝑmixtug
non potest id quod a deo sumpsit incorrup¬
tum purũq seruare: nisi ab eodem deo iu-¬
compactus ut diximug: est e duobus anima
& corpore: in altero uirtutes in altero ui.¬
tia continentur: & impugnant se muicem
Animi.. bona que sunt in continendig li¬
bidinibus contraria sunt corpori. & cor.¬
poris bona: quȩ sunt in omni gnͣe uolup¬
tatum : inimica sunt animo. Seđ si uirtus
animi repugnauerit cupiditatibug: eas com¬
presserit: uere deo similis muenitur Vn.¬
de ad paret animã hoĩs: qui uirtutẽ diuinã
capit nõ esse mortalem. Sed discrimen il¬
lud est: et cum uirtus habeat amaritu.¬
dinem. & sit dulaş illecebra uoluptatis
uncuntur plurimi E abstrahunt᷑ ad suaui.¬
tatem: ii uoͬ qui se corpori rebusq terre¬

Expanded text:
videre, praestare, ex omnibus autem animalividere, praestare, ex omnibus autem animalibus homo solus haec habet; ergo ad Dei similitudinem factus est: sed ideo procedit in vitium, quia de terrena fragilitate permistus, non potest id quod a Deo sumpsit, incorruptum purumque servare, nisi ab eodem Deo jucompactus est, ut diximus, e duobus, animo et corpore, in altero virtutes, in altero vitia continentur, et impugnant se invicem. Animi enim bona, quae sunt in continendis libidinibus, contraria sunt corpori; et corporis bona, quae sunt in omni genere voluptatum, inimica sunt animo. Sed si virtus animi repugnaverit cupiditatibus, easque compresserit, erit vere Deo similis. Unde apparet animam hominis, quae virtutem divinam capit, non esse mortalem. Sed discrimen illud est, quod cum virtus habeat amaritudinem, et sit dulcis illecebra voluptatis, vincuntur plurimi, et abstrahuntur ad suavitatem. Ii vero, qui se corpori rebusque terre