comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alia curatur. Unde dicunt
apostoli. Uobis quidem opor¬
tebat predicari primum uerbũ
dei: sed quoniã uos indignos
iudicastis salute. transgredimꝰ

Expanded text:
alia curaretur. Unde dicunt et apostoli: Vobis quidem oportebat praedicari verbum Dei; sed quoniam indignos vos judicastis salute, transgredimur
Abbreviated transcription (Latin):
sterio cothidiano udue eoꝵ. Cõ¬
uocantes autẽ duodetim multi.¬
tudinem discipulorũ: dixerunt.
Non est equum nos derelinquere
uerbum der: et ministrare mensis.
Cõsiderate ergo frẽs uiros ex uobis
boni testimonii septem: plenus
spiritu sancto et sapientia. quos
constituamus suꝑ hos opus. Nos ue¬
ro orationi et ministerio uerbi in¬
stantes erimus. Et placuit sermo.
coram omni multitudine. Et ele

Expanded text:
rio quotidiano viduae eorum. Convocantes autem duodecim multitudinem discipulorum, dixerunt: Non est aequum nos derelinquere verbum Dei, et ministrare mensis. Considerate ergo, fratres, viros ex vobis boni testimonii septem, plenos Spiritu sancto, et sapientia, quos constituamus super hoc opus. Nos vero orationi, et ministerio verbi instantes erimus. Et placuit sermo coram omni multitudine. Et ele
Abbreviated transcription (Latin):
hac uita acceꝑimꝰ. quã oportet
ꝓ regno dĩ ponere. quod potuis¬
se martires claruit: contrariũ
hoc preceptum erit illi senten.¬
tiȩ qua dictum ẽ Quid ꝓdest
homini. si totum mundũ lucret᷑.
animȩ aũt suȩ de trim̃tũ faciat:

Expanded text:
hac vita acceperimus, quam oportet hac vita acceperimus, quam oportet pro regno Dei perdere, quod potuisse Martyres claruit, contrarium hoc praeceptum erit illi sententiae qua dictum est: « Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum f
Abbreviated transcription (Latin):
emolumentũ ibi potiꝰ quã illius
utilitatẽ attendamꝰ. &ideo nob̃
nõ uideamur peccare: quia non
supflua sed necessaria sũt quȩ
consequi uolumꝰ. Dñs aut ãmo¬
net ut memiñtmꝰ multo amplĩ
nob̾ am̃ dedisse. quod nos fecit
& composuit. exanima & cor¬
pore: quã alimentũ atq tegim̃¬
tum. quoꝵ cura nos duplicare
cor non uult. Non enĩ amma
inquit. plus est quam esqua. Ut
tu intelligas  qui dedit animã.
multo facilius esse efsã datur̃.
Et corpus quã iuuestim̃tũ: id est
plus. est. ut similit̾ intelligas
eum qui corpus de dit: multo
fatilius daturum eẽ uestim̃tũ.
Quo loco queri sol&r. utrũ ad
animam cibꝰ iste ꝑtineat: cũ
anima corporea sit. iste aũt
cibus. corporeus. Sed animã
hoc loco positam ꝓ ista uita no.¬
uerimus: cuiꝰ retinaculum est
alimentum istud corporeum
Sed̾m hanc significat̾ionẽ dictũ
ẽ &riam illud. Qui amat animã
suam: ꝑdet illam. Quod nisi de

Expanded text:
emolumentum ibi potius, quam illius emolumentum ibi potius, quam illius utilitatem attendamus: et ideo nobis non videamur peccare, quia non superflua, sed necessaria sunt quae consequi volumus. Dominus autem admonet ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumentum, quorum cura nos duplicare cor non vult. Nonne, inquit, anima plus est quam esca? Ut tu intelligas cum qui dedit animam, multo facilius escam esse daturum. Et corpus quam vestimentum, id est, plus est: ut similiter intelligas, eum qui corpus dedit, multo facilius daturum esse vestimentum. 50. Quo loco quaeri solet utrum ad animam cibus iste pertineat, cum anima incorporea sit, iste autem cibus corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam noverimus, cujus retinaculum est alimentum istud corporeum. Secundum hanc significationem dictum est etiam illud: Qui amat animam suam, perdet illam . Quod nisi de
Abbreviated transcription (Latin):
cum quasi de eius bonitate secu¬
rus est. Ab hac negligentia ⁊ ꝑni.
itias peccatũ suꝑ peccatũ: & di¬
cas miseratio dei magna est.
gnoras quia patientia dĩ ad pę¬
ntentiã tẽ inuitat: Cuiꝰ enim
tanta misedia cõmemorari po¬
test. quã eiꝰ qui omĩa peccata
donat conuersis. & oleastrum
facit participe pinguedinis oleȩ:
Et eu ius tanta seueritas. quã qͥ
naturalibꝰ ramis nõ peꝑcit. sed
ꝓpt̾ infidelitatẽ fregit illos:¬
SSed quisquis uult diligere dm̃. &
cauere ne offendat: nõ se arbi¬
tretur duobꝰ dñis posse seruire.
& intentionem cordis sui rectã
ab omni duplicitate explicet. Ita
quid edatis: neq corpori ur̃o qͥd
induatis. Ne forte quãuis super¬
flua nõ querantur. ꝓpt̾ ipsa ne-¬
cessaria cor duplicetur: & ad ista
conquirenda nr̃a de torqueatur
intentio. cum aliquid quasi mise.¬
ricordit᷑ oꝑamur. idẽ ut cũ cõ¬
elusere alicui uideri uolumꝰ. nrm

Expanded text:
eum, quasi de ejus bonitate secueum, quasi de ejus bonitate securus est. Ab hac negligentia et pernjicias peccatum super peccatum, et dicas, Miseratio Dei magna est ; et, Ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te invitat ? Cujus enim tanta misericordia commemorari potest, quam ejus qui omnia donat peccata conversis, et oleastrum facit participem pinguedinis olivae? et cujus tanta severitas, quam ejus qui naturalibus ramis non pepercit, sed propter infidelitatem fregit illos ? Sed quisquis vus diligere Deum, et cavere ne offendat, non se arbitretur duobus dominis posse servire, et intentionem cordis sui rectam ab omni duplicitate explicet: ita rae quid edatis, neque corpori vestro quid induatis. Ne forte, quamvis jam superflua non quaerantur, propter ipsa necessaria cor duplicetur, et ad ipsa conquirenda nostra detorqueatur intentio, cum aliquid quasi misericorditer operamur; id est, ut cum consulere alicui videri volumus, nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
Lam qui sintꝰ duo d̾ni. deinceps
ostendit eũ dicit. Non potestis
do seruire x mamonȩ. Mamo.¬
ne. apud hebreos. diuicie ap.¬
pellari dicuntur. Congruit &¬
punicum nomen. Nam lucrum
punice mãmon ar̃. Sed qui ser¬
uit mãmone: illi utiq seruit.
qui rebꝰ istis t̾renis merito suȩ
ꝑuersitatis p̃positus ẽ. Prepositꝰ¬
magistratꝰ huiꝰ scłi a dño dicit᷑.
Aut ergo hune odio habebit
homo. & alterũ diligor. idest
dm̃: aut alterum patietur. & al¬
terum contempnet. Patit᷑ enim
durum & ꝑnitiosum dñm: quis¬
quis seruit mamonȩ. Sua enim
cupiditate implicatus. subdit᷑
diabolo:  non eũ diligit. Iuiᷤᷤ
est enim qui diligit diabolum.
Et tam̃ patitur: sicut u maiore
aliqua domo. qui ancille alie¬
ne. coniunctus est. ꝓpter cu¬
piditatem suam duram patit᷑
seruitutem : & si non diligit
eum. cuiꝰ ancillam diligit. Altę¬
rum aut̃ contemnet: dixit. x¬
non odio habebit. Nullius enĩ
Contemnit aũt idest nõ timet.

Expanded text:
einceps ostendit, cum dicit, Non potestis Deo servire et mammonae. Mammona apud Hebraeos divitiae appellari dicuntur. Congruit et punicum nomen: nam lucrum, punice mammon dicitur. Sed qui servit mammonae, illi utique servit, qui rebus istis terrenis merito suae perversitatis praepositus, magistratus hujus saeculi a Domino dicitur: Aut ergo hunc odio habebit homo, et alterum diliget, id est, Dominum; aut alterum patietur, et alterum contemnet. Patitur enim durum et perniciosum dominum, quisquis servit mammonae; sua enim cupiditate implicatus, subditur diabolo: et non eum diligit; quis est enim qui diligat diabolum? sed tamen patitur: sicut in majore aliqua domo, qui ancillae alienae conjunctus est, propter cupiditatem suam duram patitur servitutem, etiam si non diligat eum, cujus ancillam diligit. 48. Alterum autem contemnet, dixit; non, odio habebit. Nullius enim contemnit autem, id est non timet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ hoc unum ad sumat: idẽ
ꝓpter regnum dĩ. Sicut aũt¬
om̃s militantes accipiunt anno¬
nam. & stipendium: sic omnes
euãgłizantes accipiunt iuctũ
sed ꝓpt̾ illa quȩ accipiunt. Sic
nõ om̃s ꝓpt̾ salutẽ ȩccłȩ minis:¬
trant dõ: sed ꝓpt̾ hȩc tẽporalia.
iam dictum ẽ: nõ potestis duobꝰ
dñis seruire. Ergo simplici corde
tantumꝰ ꝓptꝰ regnum dĩ: debemꝰ
hac oꝑatione: uł solam uł cum
regno dĩ mercedem tẽporalem

Expanded text:
pter hoc assumat, id est, propter regnum Dei. Sicut autem militantes accipiunt annonam et stipendium, sic omnes evangelizantes accipiunt victum sed propter illa quae accipiunt, sic non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant Deo, sed propter haec temporalia, jam dictum est, Non potestis duobus dominis servire. Ergo simplici corde tantummodo propter regnum Dei debemus hac operatione, vel solam, vel cum regno Dei
Abbreviated transcription (Latin):
indigetis. Querite primũ regnum
netur uob̾. Hic manifestissime os¬
tendit: nõ hȩc eẽ appetenda tanꝗͣ
alia bona nr̃a. ut ꝓpt̾ ipsa de¬
beamus benefacere siquid facimꝰ:
sed tam̃ esse necessaria Auid eñi
inter sit int̾bonũ quod appetẽdũ
est. & necessarium qđ sumendũ ẽ.¬

Expanded text:
num num nentur vobis. » Hic manifestissime ostendit non haec esse appetenda, tanquam talia bona nostra, ut propter ipsa debeamus bene facere, si quid facimus, sed tamen esse necessaria. Quid enim intersit inter bonum quod appetendum est, et necessarium q
Abbreviated transcription (Latin):
uestitꝰ ẽ : ut unum ex his. Si
aũt fenũ agri qd̃ hodie ẽ & cras
in clibanũ mittitur. ds̃ sic uestit.
quantomagis uos modicȩ fidei:
Sed ista docimenta nõ sic̃ allego¬
ria discutienda sũt: ut quȩramꝰ
quid significent aues cęli. aut.
lilia agri. Posita enim sũt ut de
rebus minoribꝰ maiora ꝑsuaderẽt᷑:
sicuti ẽ illud de iudice. qui nec
dm̃ timebat nec homines reue¬
rebatur: & tam̃ sepe interpellãti
uiduȩ cesfit ut eiꝰ causam consi¬
deraror. nõ ꝓpt̃̾ pietatẽ aut hu¬
manitatẽ: sed ne tȩdium pateret᷑.
N on enim ullo modo ille iniustus
uidex. ꝑsonam dĩ allegorice sus.¬
tin&: s tam̃ quantũ ds̃ qui bonꝰ
& uistus ẽ. cur& de precantes
se. hinc comei dñs uoluit: quod
nec iniustus homo eos qui illum
assiduis p̃cibꝰ tundunt: uł ꝓpter
liciti eẽ dicentes: qͦuid edemus.
aut quid bibemꝰ. aut quo uestiem̃.
Hȩc enim omnia gentes inquirunt.
Scit enim pat̃ u̾r. quia hoꝵe om̃iũ¬

Expanded text:
. Si autem fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis ergo vos, modicae fidei? » Sed ista documenta non sicut allegoriae discutienda sunt, ut quaeramus quid significent aves coeli, aut lilia agri; posita sunt enim, ut de rebus minoribus majora persuaderentur: sicuti illud est de judice qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur, et tamen saepe interpellanti viduae cessit, ut ejus causam consideraret; non propter pietatem aut humanitatem, sed ne taedium pateretur. Non enim ullo modo ille injustus judex personam Dei allegorice sustinet: sed tamen quantum Deus, qui bonus est et justus. curet deprecantes se, hinc conjici Dominus voluit, quod nec injustus homo eos qui illum assiduis precibus tundunt, vel propter liciti esse, dicentes. Quid edemus, aut quid bibemus, aut quid vestiemur: haec enim omnia Gentes quaerunt. Scit enim Pater vester quia horum om
Abbreviated transcription (Latin):
elinauit: ergo suꝑbia ꝑdidit
eos. qui de accep tis benefitiiᷤ
dõ głam dare neglexerũt. Qua¬
ꝓptꝰ & hec lectio suꝑiori ea ratio.¬
ne conungit᷑: quod ibi fides
ꝑhumilitatem augeri debere
parabola data decernit᷑. Hic
aũt manifestius. ipsis rebus osten¬
ditur. nõ fidei tantum agnitam
rationẽ: sed executã fidei oꝑa¬
tionem eẽ. quę saluum faciat
credentem: detq głam patra

Expanded text:
clinavit, ergo perfidia perdidit clinavit, ergo perfidia perdidit eos qui de acceptis beneficiis Deo gloriam dare neglexerunt. Quapropter et haec lectio superiori ea ratione conjungitur, quod ibi fidem per humilitatem augeri debere, parabola data decernitur, hic autem manifestius ipsis rebus ostenditur, non fidei tantum agnitam rationem, sed exsecutam fidei operationem esse, quae salvum faciat credentem, detque gloriam Patri
Abbreviated transcription (Latin):
bat cõsiderantẽ: quomͦ mũdus
dici possit ingratus. Sed iam
facile ẽ & iam illud uidere:
societate doctrina in tegram
ueramq assequatur. ⁊ omnia
sedm catholicȩ fidei regulam.
&r distinguat a creatore crea¬
turam. eo quod manifestet᷑ uari¬
etate mendatior tanquã lepra
nr̃o mundatori suo. quia elatus
suꝑbia. gr̃as agendaꝵ pia humi¬
litate no sternitur: similis efficit᷑
eis de quibꝰ dicit apłs. Qui cum
cognouissent dm̃ nõ ut deum
magnificauerunt: aut gr̃as ege¬
runt. Quod enĩ dicit eos deum
cognouisse: ostendit quidẽ alep̃
fuisse mundatos. sed tam̃ statim
accusat ingratos. & ait illi.
Surge uade quia fides tua te sal.¬
uum fecit. Qui deuotus ante dnm
cecidit: surgere & ire precipit᷑.
Quia qui infirmitatẽ suã subtilit̃
cognoseens. humilit̾ iac&r: per
diuini uerbi consolationẽ sur.¬
gere adfortia oꝑa. ⁊ crescentibꝰ
cotidie meritis ad ꝑfectiora pas.¬
sim ꝓficere iubetur. Si aũt fi.¬

Expanded text:
bat considerantem quomodo mundus bat considerantem quomodo mundus dici possit ingratus. Sed jam facile est etiam illud videre, societate doctrinam intveramque assequatur, et omnia secundum catholicae regulam disserat, distinguat a Creatore creaturam, eaque manifestetur varietate mendaciorum tanquam lepra Domino mundatori suo, quia, elatus superbia, gratiarum agendarum pia humilitate non sternitur, similisque efficitur eis de quibus dicit Apostolus: Qui cum cognovissent Deum, non ut Deum magnificaverunt, aut gratias egerunt . Quod enim dicit eos Deum cognovisse, ostendit quidem a lepra fuisse mundatos, sed tamen statim accusat ingratos. Et ait illi: Surge, vade; fides tua te salvum fecit. Qui devotus ante Dominum cecidit, surgere et ire praecipitur; quia qui infirmitatem suam subtiliter cognoscens humiliter jacet, per divini verbi consolationem surgere ad fortia opera, et crescentibus quotidie meritis ad perfectiora passim proficere jubetur. Si autem fi
Abbreviated transcription (Latin):
es unitatis implet᷑. Quo fit tanta
cõplexio: ut ultra nõ ꝓgrediat᷑
numerus. nisi rursus ad imum
redeatur: & hȩc ꝑ infirmitatẽ
numeri regula custodiat᷑. Nouẽ
itaq in digent uno: ut quadã
unitas forma coagulent᷑ & ut
decem sint. Unum aũt nõ eis
indiget: ut custodiat unitatẽ.
Quamꝰ obrem sicut unꝰ ille qui
grãs egit. unicȩ ȩccłȩ significa¬
tione approbatus atq laudatꝰ ẽ:
ita illi nouẽ qui gr̃as nõ egerũt.
reꝓbi effecti. a consortio uni¬
tatis exclusi sũt. Ideoq tales
innouenario numero. tanquã
imꝑfecti remanebiit. & merito¬
eos saluator quasi ignotos ubi
sũt inquirit. Scire eñ dei eli¬
gere. nescire reꝓbare ẽ. Nõ
est inuen tus qui redir& &
dar& głam dõ: nisi hic alieni¬
gena. Scđm corpus quidem
facile ẽ. uidere posse hominẽ
nõ hab̾e lepram. & tam̃ animi
esse nõ boni. Sed̾m significatio.¬
nem aũt huiꝰ miraculi cõtur¬

Expanded text:
es unitatis impletur; quo fit tanta es unitatis impletur; quo fit tanta complexio, ut ultra non progrediatur numerus, nisi rursus ad unum redeatur, et haec per infinitatem numeri regula custodiatur. Novem itaque indigent uno, ut quadam unitatis forma coagulentur, et decem sint: unum autem non eis indiget, ut custodiat unitatem. Quomobrem ut unus ille qui gratias egit, unicae Ecclesiae significatione approbatus atque laudatus est, ita illi novem qui gratias non egerunt reprobi effecti, a consortio unitatis exclusi sunt. Ideoque tales in novenario numero tanquam imperfecti remanebeos Salvator quasi ignotos, ubi sunt inquirit. Scire enim Dei, eligere; nescire, reprobare est. Non est inventus, qui rediret et daret gloriam Deo, nisi hic alienigena. Secundum corpus quidem facile est videre posse hominem non habere lepram, et tamen animi esse non boni; secundum significationem autem hujus miraculi, contur
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdã infatiȩ iacentibꝰ dice¬
bat. Quẽ. ergo fructũ habiustis
tunc. uꝰ quibꝰ nunc. erubescitis:
At contra de ascensore ȩqui. idẽ
de. eo qui in huiꝰ mundi gła elatꝰ
est dicit᷑. ut cadat ascensor eius
retro. Rursumq de ꝑsecutoribꝰ
dñi scriptũ ẽ. Abierunt retror¬
sum: & ceciderunt in terram.
Quid ẽ quod electi infatiẽ. & reꝓbi¬
retrosum cadunt. nisi quod om̃is
qui post se cadit. ibi ꝓcul dubio
cadit ubi nõ uidet: Qui uero
ante se ceciderit: ibi cecidit ubi
uid&r. Iniqui ergo qui inuisibilibꝰ
cadunt post se cadere dicuntur:
quia ibi corruunt. ubi tunc eos
quid sequat᷑ modo uidere nõ pos.¬
sunt. Iusti uero quia istis uisibilibꝰ
semetipsos sponte deiciunt. ut
in inuisibilibꝰ erigantur. quasi
in faciem cadunt: quia timore
cõpuncti uidentes humiliantur.
Respondens aũt dixit. Nõne decẽ
mundati sũt. & nouem ubi sunt:
Unum si ad dat᷑ ad nouẽ. quedã effigi¬

Expanded text:
quibusdam in facie jacentibus dicequibusdam in facie jacentibus dicebat: Quem ergo fructum habuistis n quibus nunc erubescitis ? At contra de ascensore equi, id est, de eo qui in hujus mundi gloria elatus est, dicitur: Ut cadet ascensor ejus retro . Rursumque de persecutoribus Domini scriptum est: Abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram . Quid eretrorsum cadunt, nisi quod omnis qui post se cadit, ibi procul dubio cadit ubi non videt; qui vero ante se ceciderit, ibi cecidit ubi videt? Iniqui ergo quia in invisibilibus cadunt, post se cadere dicuntur, quia ibi corruunt ubi quid eos tunc sequatur, modo videre non possunt. Justi vero quia istis visibilibus semetipsos sponte dejiciunt, ut in invisibilibus erigantur, quasi in faciem cadunt, quia timore compuncti videntes humiliantur. Respondens autem Jesus dixit: Nonne decem mundati sunt, et novem ubi sunt? Unum si addatur ad novem, quaedam effigi
Abbreviated transcription (Latin):
ut iuidit quia mũdatꝰ ẽ: regresus
ẽ cum magna uoce. magnificans
dm̃. Et cecidit infaciẽ ante pedes
eius grãs agens. Unus iste qui
ieignificans dm̃ regressus ẽ: uniꝰ
ȩccłȩ de uotam xp̃o humilitatẽ
significat. Qui bene cadens ante
pedes dñi: grãs egit. Ille enim
uere dõ gr̃as agit: qui repressis
presumptionis sue cogitationibus.
quam insemetipso infirmus sit
humiliter. uidet: qui nehil sibi
uirtutis tribuit. qui bona quȩ
agit. esse de miscđia conditoris
agnoscit. Unde & recte subiungi¬
tur. Et hic erat samaritemꝰ. Sa.¬
maritanus quippe interpretatur
custos. Quo nomine ille ppłs ap¬
tissime significatur : qui grãs agen¬
do ei a quo accipit. tribuit omẽ
quod accłpit: quodãmodo: cantanᷤᷤ
illud de psalmo. fortitudinẽ meã
ad te custodiã. quia tu ds̃ suscep
niet me. Cadit aut̃ infaciem: qͥa
ex malis. quȩ se. ꝑpetrasse memi¬
nit. erubescit. Ibi eni. cadit hõo:
ubi confundit᷑. Unde & patlus qͣsi

Expanded text:
quia mundatus est, regressus est cum magna voce magnificans Deum, et cecidit in faciem ante pedes ejus gratias agens. Unus iste qui magnificans Deum regressus est, unius Ecclesiae devotam Christo humilitatem significat: qui bene cadens ante pedes Domini gratias egit. Ille enim vere Deo gratias agit, qui, repressis praesumptionis suae cogitationibus, quam in semetipso infirmus sit humiliter videt, qui nihil sibi virtutis tribuit, qui bona quae agit esse de misericordia Conditoris agnoscit. Unde et recte subjungitur: Et hic erat Samaritanus. Samaritanus quippe interpretatur custos. Quo nomine ille populus aptissime significatur, qui gratias agendo ei a quo accepit, tribuit omne quod accepit, quodammodo cantans illud de psalmo: Fortitudinem meam ad te custodiam, quia tu, Deus, suscniet me . Cadit autem in faciem, quia ex malis quae se perpetrasse meminit erubescit; ibi enim cadit homo, ubi confunditur. Unde et Paulus quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dine terrais diuisa: que unum
credit unum sapit. unum desi¬
derat. munitate tenet᷑. Non¬
enim longitudo terraꝵ seꝑat:
quos eadem fides & karitas so¬
oris quantum qntrm intentio¬
nem significat cordis. Magnus
enim clamor score: magnũ est
desideriũ Auia unusquisq qͣntũ
amat. tantum clamat:¬

Expanded text:
dine terrarum divisa, quia unum dine terrarum divisa, quia unum credit, unum sapit, unum desiderat, in unitate tenetenim longitudo terrarum separat, quos eadem fides et charitas sooris, quantum intentionem significat cordis. Magnus enim clamor sanctorum magnum est desiderium, quia unusquisque quantum amat, tantum clamat
Abbreviated transcription (Latin):
in anima: quando uariis pec¬
catis inquinatur cõscientia
Dum em̃ alius homicidiũ. alius
furtũ. alius adulterium. & eȩt̃a
his similia ꝑpetrant: quasi di¬
uersis coloribus inuisibił lepra
anima fedat. Tales si mundatio¬
nem animȩ acciꝑe uolunt: ne¬
cesse ẽ ut longe stent. id est acon¬
sortio scõrs se indignos uidicent:
magnisq clamoribꝰ iħm int̾pellẽt.
ideꝰ cum magna contritione cor¬
dis diuinam elementiã exorent.¬
Et factum ẽ dum irent mundati
sũt. Non solum diuina potestate.
sed & iam piissima dispositione
leprosi antequã ad sacerdotes ue¬
nirent. inuia mundati sũt: ut¬
& ipsi mundatorem suũ cogno¬
scerent & sacerdotes illors. mũda¬
tioni nichil se contulisse. sentirent.
ante quã ad sacrrdotes. ueniant
mundantur: quia. nõ sacerdotes
sed ds̃ peccata dimittit. Unꝰ aũt
qui adreferendas gras mũdatori
suo reuersus ẽ: unitatẽ signifi¬
cat ȩccłȩ. quȩ cum sit longitu.¬

Expanded text:
in anima, quando variis pecin anima, quando variis peccatis inquinatur conscientia. Dum enim alius homicidium, alius furtum, alius adulterium, ahis similia perpetrat, quasi diversis coloribus invisibilis leprae animam foedat. Tales si mundationem animae accipere volunt, necesse est ut longe stent, id est a consortio sanctorum se indignos judicent, magnisque clamoribus Jesum interpellent, id est cum magna contritione cordis divinam clementiam exorentEt factum est dum irent, mundati sunt. » Non solum divina potestate, sed etiam piissima dispositione, leprosi antequam ad sacerdotes venirent, in via mundati sunt, ut et ipsi mundatorem suum cognoscerent, et sacerdotes illorum mundationi nihil se contulisse sentirent. antequam ad sacerdotes veniant, mundantur, quia non sacerdotes, sed Deus peccata dimittit. « Unus autqui ad referendas gratias mundatori suo reversus est, unitatem significat Ecclesiae, quae cum sit longitu
Abbreviated transcription (Latin):
suaderẽt affectum. lepra tam̃
ꝓhibebat accessum. Ex cludebãt᷑
enim extra castra : qui huiꝰmodi
sustinebant passionem. Neq so.
lo uisu uel sermone ab illo se
recipere posse sanitatẽ dubita¬
bant. euius alonge stantes auxi¬
lium humilit̾ flagitabant. Per
leprosos aũt nõ in congrue he¬
retieos intelligere possumꝰ. quia
siẽ lepra uarios colores
exprimit incute. sic hereticors
doctrina uarios errores generat
insermone. Non solum enim aca¬
tholica ȩccła sũt diuisi. sed etiã
aduersus semet ipsos diuersa sen¬
tiunt. Dum enim alius xp̃m dm̃
tantum eredit. & nõ hominem.
alius uero hominẽ tantũ & nõ
ineute exprimit. Hii tales longe
stare debent: quia abȩcrła repel¬
lendi sũt. ne lepra suȩ inmũditiȩ
simplitium corda commaculent.¬
Leprosos ad sacẽdotes mittit: ut
ostenderet. quia illud carnale
sacerdotium. sp̃uale sacerdotiũ
quod nune in eccła agit᷑ p̾figu¬
rabat. Est enim inusibił lepra

Expanded text:
suaderet affectum, lepra tamen suaderet affectum, lepra tamen prohibebat accessum. Excludebantur enim a castris, qui hujusmodi sustinebant passionem. Neque enim solo visu vel sermone ab illo se recipere sanitatem dubitabant, cujus a longe stantes auxilium humiliter flagitabant. leprosos non incongrue haereticos intelligere possumus, quia sicut lepra varios colores exprimit in cute, sic haereticorum doctrina varios errores generat in sermone. Non solum enim a catholica Ecclesia sunt divisi, sed etiam adversum seipsos diversa sentiunt. Dum enim alius Christum Deum tantum credit, et non hominem: alius vero hominem tantum, et non in cute exprimit. Hi tales longe stare debent, qui ab Ecclesia repellendi sunt, ne lepra suae immunditiae simplicium corda commaculentleprosos ad sacerdotes misit, ut ostenderet quia illud carnale sacerdotium, spiritale sacerdotium, quod nunc in Ecclesia agitur, praefigurabat. Est enim invisibilis lepra
Abbreviated transcription (Latin):
omia facere. namquis alius hec
fecit & iam in ȩccłiis: sed ut ipsa
societas congregatoꝵ fidelium
approbando inuicem atq cõmu¬
nieando uere fidei doctrinam:
nantur sacramentis: tanquam
unam spetiem ueri coloris. ob¬
nõ solum ad se ueni¬
entibꝰ regnum dĩ ẽuangłiz abat̃.
sed etiam ꝑ diuersa loca ꝑgens
plurimis sanitatem tribuebat.
Et cum in grederet᷑ quoddã castel
lum. Sp̃ualit castellũ quod dñs
ingressus ẽ: mundum significat.
Quasi eñi castellum intrauit.
quando ex maria iurgine car¬
nem assumens. mundo uisibilis
apparuit. Decem uiri leprosi
qui ei occurrerunt ppłm signi.¬
ficant uideors Qui bene decẽ
fuisse referuntur: quia idem
ppłs de calogũ legis ad suam
eruditionemꝰ acceꝑat. Sed leꝓ¬
si fuerunt: quia eiusdẽ decalo¬
gi prȩcepta transgrediens. appa¬
rente dño in carneᷤ uariis doctri¬
nis diuisus. diuersis erat iniqui¬
tatibus pollutus. Qui steterunt
alonge. Non enum ꝓpe accedere
audebant : quibꝰ quamiuis fides

Expanded text:
omnia facere nam quis alius haec facit etiam in Ecclesia? sed ut ipsa societas congregatorum fidelium approbando in invicem atque communicando vere fidei doctrinam, nantur sacramentis, tanquam unam speciem veri coloris obnon solum ad se venientibus regnum Dei evangelizabat, sed etiam per diversa loca pergens, plurimis sanitatem tribuebat. « Et cum ingrederetur quoddam castelr autem, castellum quod Dominus ingressus est, mundum significat. Quasi enim castellum intravit, quando ex Maria virgine carnem assumens, mundo visibilis apparuit. Decem viri leprosi, qui ei occurrerunt, populum significant Judaeorum. Qui bene decem fuisse referuntur, quia idem populus decalogum legiseruditionem. Decem autem, sed leprosi fuerunt, quia ejusdem decalogi praecepta transgrediens apparente Domino in carne, variis doctrinis divisus, diversis erat iniquitatibus pollutus, Apostolo tstri. » Non enim prope accedere audebant, quibus quamvis fides
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ missus est. ut illo sacerdotio
quod in ȩccła cõstitutũ ẽ sacram̃¬
tum doctrinȩ fidei ꝑciperet: &
uerus eius approbaretur color.
Non quia nõ potest. ꝑse ipsum dñs
omnia facere. Namquis alius hȩc
facit & iam in ȩccła: Sed ut ipsa
societas congregatoꝵ fideliũ ap¬
probando inuicem. atq cõmuni¬
cando uerȩ fidei doctrinã. in oĩbꝰ

Expanded text:
sacerdotio quid in Ecclesia constitutum est, sacramentum doctrinae fidei perciperet, et verus ejus approbaretur color. Non quia non potest per seipsum Dominus omnia facere nam quis alius haec facit etiam in Ecclesia? sed ut ipsa societas congregatorum fidelium approbando in invicem atque communicando vere fidei doctrinam, in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtia ꝓfer̃ inlucem & iactantiã
sermonis ostentãt. ulla porro
falsa doctrina ẽ: quȩ nõ aliqua
uera inter misceat. Uera ergo
falsis in ordinate ꝑmixta: inuna
disputatione ł narratione ho-¬
minis. tanquã mnunius corporis
colore apparentia significant
lepram: tanquã ueris falsisq co¬
lorem locis humana corpora
uariantẽ atq maculantem. hii
aũt tam itandi sũt ȩccłȩ: ut si
fieri potest longuis remoti mag¬
no clamore xp̃m interpellent.
Unde & apte subiungitur. Qui ste.¬
terunt alonge. & leuauerunt
uocem dicentes. Iħu preceptor
miserere nr̃i. Et bene ut saliet.
iħm preceptorẽ nominãt: quia in
eius uerbis se errasse significant.
quem saluandi humilit̾ precep¬
torem uocant. Cumq adcognitio¬
nem preceptoris redeut: mox

Expanded text:
tia proferunt in lucem, et jactantia sermonis ostentant. Nulla porro falsa doctrina est quae non aliqua vera intermisceat. Vera ergo falsis inordinate permixta, in una disputatione vel narratione hominis, tanquam in unius corporis colore apparelepram veris falsisque colorum locis humana corpora variantem, atque maculantem. Hi autem tam vitandi sunt Ecclesiae, ut, si fieri potest, longius remoti, magno clamore Christum interpellent. Unde et apte subjungitur: Qui steterunt a longe, et levaverunt vocem, dicentes: Jesu praeceptor, miserere nostri. Et bene, ut salventur, Jesum praeceptorem nominant. Quia enim in ejus verbis se errasse significant, hunc salvandi humiliter praeceptorem vocant, cumque ad cognitionem praeceptoris rede
Abbreviated transcription (Latin):
eius audite. ab angłi nuntiantur:
ꝓpt̃ doctrinȩ tam sacram̃tors ꝙ
unitatẽ ad petrũ iubet᷑ mitti.
tanquam illi ⁊ suis diceretur.
Ite ostendite uosi sacerdotibus.
Nam & cum irent inundai sunt.
Iam enim ad eos uenerat petrus.
sed tam̃ ipsi nõdum accepto bap¬
tismatis sacramento. nõdum spũ¬
aliter ad sacerdotes ꝑuenerant.
Et tam̃ infusione sp̃e scĩ. & am¬

Expanded text:
ntientur, propter doctrinae tamen sacramentorumque unitatem ad Petrum jubetur mittere, tanquam illi et suis diceretur: Ite, ostendite vos sacerdotibus; nam et cum irent, mundati sunt. Jam enim ad eos venerat Petrus, sed tamen ipsi nondum accepto baptismatis sacramento, nondum spiritaliter ad sacerdotes pervenerant, et tamen infusione Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
homines antequam peccemus. liberũ
quidem habemus arbitriũ. si uolumuᷤ
sequi uoluntatẽ diaboli an nõ. Quod si
semel peccantes obligauerimus nos opi¬
bus eius: iam nr̃a uirtute euadere
nõ possumus. Sed sicut nauis frac¬
to gubernaculo. illue ducitur ubi¬
impetus tempestatis uoluerit: sic
& homo diuinȩ grę auxilio ꝑdito
per peccatum. nõ quod uult agit:
sed quod diabolus uult. Et nisi ds̃
ualida manu miscđiȩ soluerit eum:
usq ad mortem in peccatoꝵ suoꝵ.
alligamur: sed perdĩ iscdiam absol¬
iumur. Sicut enim uidemus inistismũ¬
dialibus regnis quomͦ inprimis quidẽ
nemo potest᷑ facere se ipsum regem.
sed populusereat sibi regem quem
elegerit: sed cum rex ille fuerit fae.¬
tus & confirmatus in regno. iam haba
ptestatem in hominibus: & nõ potest
populus uigum eius de ceruice sua re¬
pellere. nam primum quidem in potesta
te populi est facere sibi regem quem
ius populi postea in necessitatem con¬
cet. liberum habet arbitrium: utrum

Expanded text:
Homines antequam peccemus, liberum quidem habemus arbitrium, si volumus sequi voluntatem dyaboli, an non. Quod, si semel peccantes voluntate obligaverimus nos operibus eius, iam nostra virtute evadere non possumus, sed sicut navis fracto gubernaculo illuc ducitur, ubi tempestas compellit, sic et homo divine gracie auxilio perdito per peccatum non vult, quod agit, sed quod dyabolus vult. Et nisi deus valida manu sue misericordie solvent eum, usque ad mortem peccatorum suorum alligamur, sed per Dei misericordiam assuevimus, sicut videmus in istis mundialibus regnis, quomodo in primis quidem nemo potest se ipsum regem facere, sed populus creat sibi regem, quem elegit. Sed cum rex ille fuerit factus et confirmatus in regno, iam habet potestatem in hominibus et nullo modo potest populus iugum eius de cervice sua repellere. Nam primum qte populi est facere sibi regem quem untas populi postea in necessitatem concet, liberum habet arbitrium, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
excepto isto morali in tellectu. ita nos
huius dñici facti altitudinẽ cõmendas¬
se meminimꝰ: qđ lauando pedes iam
lotoꝵ. atq mundoꝵ discipłoꝵ signifi.¬
cauerit dñs ꝓpter humanos quib in t̾ra
uersamur affectus: quantũlib& ꝓfecẽ¬
peccato nõ eẽ: qd̃ subinde abluit inter¬
pellando ꝓ nob̾. cum oramꝰ patre qui in
cęlis est: ut debita nr̃ dimutat
nob̾. sic & nos dimittinꝰ debitoribus

Expanded text:
excepto isto morali intellectu, ita nos excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, significaverit Dominus propter humanos quibus in terra versamur affectus, ut quamtumlibet profecepeccato non esse: quod subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus
Abbreviated transcription (Latin):
tuus: lauans pedes tuos. Didicimus fies:
humilitatẽ ab excelso. facimus inuicem
humiles: qđ humiliter fecit excelsus.
Magna ẽ hȩc cõmendatio humilitatis &
faciunt hoc sibi inuicẽ frẽs etiã opere
ipso uisibili: cum se inuicẽ ospitio susei¬
piunt. Et̃ eñi apud plerosq cõsuetudo
huiꝰ humilitatis: usq ad factum quoa
cernat᷑ ex pressa. Unde & apłs cum bene¬
meritam uiduam cõmendaret: si hospi¬
cio inquit recspit. si scõꝵ pedes lauit.
Et aput scõs ubi cumq hȩc cõ suetudo
nõ ẽ qͣmanu nõ faciunt: corde facuit.
si in illoꝵ numero sũt quib dr̃ in hymno
beatoꝵ trium uiroꝵ. Benedicite scĩ
& humiles corde dñm. Multo est aũt
melius & sine controuersia ueruis: ut
etiam manib fiat. Nec dedignetur qđ
fecit xp̃e : facere xp̃ianꝰ. Cum eni ad
pedes fxĩs melinatur corpꝰ: etiã in corde
ipso uel excitatur. uł si iam in erat con¬
firmat᷑ ipsius humilitatis affectus: sed

Expanded text:
tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur expressa. Unde Apmeritam viduam commendaret: Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; nec dedignetur quod fecit Christus, facere christianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. 5. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
amator sapientiȩ. & in gła sua timero
in sipientiã ipsa sapientia: Nõ timuit
arrogantiã qui dixit. in dño laudabit᷑
anima mea. & in laude sua timer& ar.¬
rogantiã potestas dñi. in quo laudabit᷑
anima seriui: Uos inquit uocatis me
magister & dñe. & benedit᷑is. sum & em̃.
I d eo bene dicitis: quia sum. Nam si non
essem quod dicitis: male diceretis. etiam¬
si me laudaretis. Quomͦ ergo negar& ueri¬
tas. qđ dicunt discipłi ueritatis: Quomͦ
dieunt qui didicer̃. sinegara& ipsa unde
didicerunt: Quom̃ fons negat. quod bi¬
bens predicat: Quomodo lux occultat.
quod uidens indicat: Si ego inquit laui¬
pedes urõs dñs & magister: debetis uos
alter alteriꝰ lauare pedes. Exemplũ em̃
dedi uob: ut quẽ ad modũ ego feci uob̾.
ita & uos faciatis. hoc ẽ beate pet re
qđ nesciebas: quando fieri nõ sinebas.
Hoc tibi postea sciendum ꝓmisit: quando
ut sineres terruit magister tuus & dñs

Expanded text:
amator sapientiae; et in gloria sua timeret amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa saparrogantiam, qui dixit: In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in quo laudabitur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si ergo, inquitvos alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ: sed nob̃ ẽ benefitiũ. Cuiusdam
secularis auetoris uerba laudant᷑: quia
dixit. Cum om̃is arogantia odiosa est:
tum illa ĩgenii & elo quentiȩ multo mole¬
tissima. Et tam̃ idem ipse cum de sua elo¬
quentia loqueretur: dicerem inquit per¬
fecta si ita iudicarem. nec inueritate eri¬
men arrogantiȩ ꝑtimescerẽ. Si igit᷑ ille
homo eloquentissmnꝰ inueritate arrogã¬
tiam nõ timer&. quomͦ arrogantiã ipia
ueritas tim&: Dicat se dñmꝰ: qui dñs ẽ.
Dicat uerum: qui uentas ẽ. Ne nõ discã
quod utile ẽ: dum tacet ille quod ẽ:
beatissimus paulus. nõ utiq unigenitus
dĩ filius. sed unigeniti filii dĩ seruus &
apłs: nõ ueritasꝰ sed particebs uerita¬
tis. ait lib̾e aiq constanter. Et si uolue¬
ro głan: nõ ero in sipiens. Ueritatẽ enĩ
dico. Neq enim inse ipso. sed in ipsa
ut qui głatur in dño glorietur. Itane
nõ tuner& insipientiam sigłari uella

Expanded text:
vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii servus et apostolus; non veritas, sed particeps veritatis; ait libere et constanter, Et si voluero gloriari, non ero insipiens; veritatem enim dico . Neque enim in seipso, sed in ipsa ut qui gloriatur in Domino glorietur . Itane non timeret insipientiam, si gloriari vellet
Abbreviated transcription (Latin):
placere: eui cauendum ẽ suꝑbire. Ille
aũt qui suꝑ omĩa ẽ quantũ cumq se
laud& nõ se extollit excelsus: nec po¬
test recte dici arrogans ds̃. Nob̾ nãq
expedit eũ nosse: nõ illi. Nec eũ quisq
cognoscit: si nõ se indic& ipse qͥ nouit.
Si ergo nõ se laudando quasi arrogantiã
uitare uoluerit: in nob̾ sapientiam de¬
denegabit: et magistrũ quidẽ qđ se eẽ
dieit. nemo rep̾hender&: etiã qui eum
nichil aliud quã hominẽ credere & m̃
id ꝓfit̾et᷑. qđ & ipsi homines in quibꝰliba
artibꝰ usq adeo sine arrogantia ꝓfitent᷑.
ut ꝓfessores. uocent᷑. Quod uͦ dñm & ipse
se dicit discipłoꝵ suoꝵ. cum sint illi
etiã scđm scłm ingenui: quis ferat in
homine: Sed ds̃ loquit᷑. Nulla ẽ hie
elatio tantę celsitudinis: nullum men¬
datium ueritatis. Nob̾ subiacere illi
utile ẽ celsitudini: nob̾ seruire utile ẽ
ueritati Quod se dnm dicit. nõ ẽ illi

Expanded text:
placere, cui cavendum est superbire. Ille placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia est, quantumcumque se laudet, non se extollit excelsus: nec potest recte dici arrogans Deus. Nobis namque expedit eum nosse, non illi: nec eum quisque cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem crederet; id profitetur quod et ipsi homines in quibuslibet artibus usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi
Abbreviated transcription (Latin):
pedes discipłoꝵ: & accepit uestimenta
sua: cum recubuissa iterum. dixit eis.¬
Seitis quid fecerint uob̾: Nunc est ut
beato petro reddatur illa ꝓmissio
Dilatꝰ enim fuerat. quando expauescen.¬
ti & dicenti: nõ lauab̾ michi pedes in
ȩt̃nũ. responsũ ẽ ei. Quod ego facio. tu
nescis modo: scies aut̃ postea. Ecce ẽ
ipsum postea. lam tempꝰ ẽ ut dicatur.
qđ pauloante dilatũ e Memor itaq
dñs se ꝓmississe iam dudũ scientiam
facti sui: tam mopinati. tã mirabilis.
tam ex pauescendi: & nisi uehementer
ipse terruisset: nullo modo sinendi: ut
lauar& pedes discipuloꝵ. & seruoꝵ suoꝵ.
huiꝰ ergo tanti facti. qm̃ ꝓmiserat scientiã
dicens: scies postea Quid sit quod fecit:
docere nunc incipit. Uos in quid uocatiꝰ
me magister & dñẽ : & benedicitis. Sum
& eñĩ. bendicitis. quia uerum dicitis.
sum quippe qđ dicitis. homini precep¬
tum ẽ non te laud& os tuũ: sed laud&
te os ꝓxmi tui. Periculosũ ẽ enĩ sibi

Expanded text:
 accepit vestimenta sua; cum recubuisset iterum, dixit eisScitis quid fecerim vobis? Nunc est ut beato Petro reddatur illa promissio: dilatus enim fuerat, quando expavescenti, et dicenti, Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei, Quod ego facionescis modo, scies autem postea. Ecce est ipsum postea jam tempus, ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jamdudum scientiam facti sui, tam inopinati, tam admirabilis, tam expavescendi, et nisi vehementer ipse terruisset, nullo modo sinendi, ut lavaret pedes discipulorum et servorum suorum. Hujus ergo tanti facti quoniam promiserat scientiam, dicens Scies postea, quid sit quod fecit, docere nunc incipit. Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Bene dicitis, quia verum dicitis; sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est, Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitate nõ uiuit᷑: quasi pedes
sũt ubi ex humanis reb afficimur.
Et sic afficimur: ut si dixerimꝰ quia
peccatũ ñ habemꝰ. nos ipsos decipia¬
terpellat ꝓ nob̾. Et cotidie nos opus
habere ut pedes lauemus: in ipsa ora¬
tione dñica ꝓfitemur cum dicimus.
Dimite nob̾ debita ña : sic̃ & nos di.¬

Expanded text:
mortalitate non vivitur, quasi pedes mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur; et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiaterpellat pro nobis; et quotidie nos opus habere, ut pedes lavemus, in ipsa oratione Dominica confitemur, cum dicimus: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos di
Abbreviated transcription (Latin):
mitas eius seereta non penetrat. Ue¬
rumptam̃ quantũ nos erudire. ⁊ exle¬
ge sua docere dignatur: ꝓ captu meo.
ꝓ modulo meo aliqͥd etiã ego de huius
questionis ꝓ funditate: illo ad iuuante
respondeam. Ae primum ipsã locutio¬
nem. non sibi esse contrariam: facilli¬
me ostendã Quis enim nõ ita rectissi.¬
me loqui possit. mundus est totꝰ pret̃
pedes: Elegantiꝰ aũt loquit᷑. si dicit
mundus ẽ totꝰ nisi pedes: qđ tantũdẽ
ual&. hoc ergo ait dñs. nõ hab&e opꝰ
nisi pedes lauare : sed ẽ mundꝰ totus.
T otus utiq pret̾ pedes. uł nisi pedes qͦs
hab& opꝰ lauare. Sed quid est hoc :
pedes lauare. etiã ille qui lotꝰ ẽ Quid
fr̃s mei : quid putatis : nisi quia homo
in sco quidẽ baptismo totꝰ abluituꝵ:
nõ pret̾ pedes. sed totꝰ om̃ino. Uerũp.¬
tam̃ cum in rebus humanis postea
uiuit᷑: utiq terra calcatur. Ipsi igit᷑
humani affectus. sine quib in hrĩc

Expanded text:
mitas ejus secreta non penetrat. Vemitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? qpedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac
Abbreviated transcription (Latin):
pedes humilem xp̃m adhue nõ uult
iudere: non potest sustinere. Non laua¬
bis inquit michi pedes in ȩternum:
Quid est in ȩst̾num: Xumquam hoc fenĩ.
salu. ator ȩgrum reluctantem. de ipsiꝰ
salutis penculoꝰ extenens: si nõ lauero te
inquit. non habebis partem mecum.
Ita dictum ẽ. si nõ lauero te: cum desoliᷤ
pedib ageret᷑. quomͦ dici assolet: calcas.
quando sola planta calcat᷑. At ille
pedes humiliari: dñe ait. non tantum
pedes meos: sed & manus & caput.
Q uandoquidem sic minaris. lauandi
tibi membra mea nõ solum ima non
subtraho: uerum etiam prima substño.
Ne michi neges capiendam tecũ partẽ:
nullã tibi nego abluendam mei corpo¬
ris partẽ. Dicit ei iħ̾e Qui lotus est nõ
hab& opus nisi pedes lauare: sed est
mundus totus. Hic moueatur quis for¬
tassis: & dicat. Immo simundus ẽ totus.
quid ei opꝰ ẽ uł pedes laucre : Dñs aũt
nouerat quod dicebat: etiã si nr̃a in fir¬

Expanded text:
pedes humilem Christum adhuc non vult pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis, inquit, mihi pedes in aeternum. Quir aegrum reluctantem, de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quando sola planta calcatur. At ille pedes humiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infir
Abbreviated transcription (Latin):
untur ista uerba euangłii: quia cum
dictum ess&. cȩpit lauare pedes discipłoꝵ.
& extergere linteo quo erat precinctus.
Deinde sub iunctum est. Uenit ergo adsy¬
monem petrum Quasi aliquib ia lauas¬
s&: & post eos ueniss& ad primum. Quis
enim nesciat primum apłoꝵ. esse beritis
simum petrum: Sed nõ ita intelligendũ
est: qđ post aliquos ad illum uenerit.
sed quod ab illo cȩpent. Quando enim
pedes discipłoꝵ lauare cepit: uenit ad
eum aquo cȩpit: idest ad petrum. ⁊ tuẽ
petrus quod etiam quilib& eoꝵ exepa¬
iussa: ex peuuit atq ait. Dñe tu michi
lauas pedes: Tu michi:⁊ Ruid estu:ꝰ
uid ẽ michi: sogitanda sũt potius quã
dicenda. Neforte quod ex his uerbis ali¬
quatenus dignum concipit anima: non
exxplieet lingua. Sed respondit iħe: &
dixit ei Quod ego fatio. tunescis modo:
seies aũt postea. Nec tamen ille dñici facti
altitudine exetertus ꝑmittit fieri: quod
cur fieret ignombat. Sed usq ad suos

Expanded text:
untur ista verba Evangelii, quia cum untur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis ensimum Petrum? Sed non ita intelligendum est, quod post aliquos ad illum venerit, sed quod ab illo coeperit. Quando ergo pedes discipulorum lavare coepit, venit ad eum a quo coepit, id est, ad Petrum, et tunc Petrus, quod etiam quilibet eorum expavisset, expavit, atque ait: Domine, tu mihi lavas pedes? Tu mihi? quid est, tu? quid est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda, ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicit lingua. Sed respondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo; scies autem postea. Nec tamen ille, dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat, sed usque ad suos
Abbreviated transcription (Latin):
lutus ẽ lm: teis: & tota illa eius passio.
na purgatio ẽ. Passurus igitur exitia:
ꝓmisit obsequia. nonsolum. eis pro.
quib erat subiturus mortem: sed etiã
illi qui eum fuerat traditurus ad mortẽ.
Tanta est quippe humanȩ humilitatis
humilitas: ut eam suo cõmen daret.
exemplo. etiam duuna sublimitas. ⁊ͥ a
perierat. Perierat aut. suꝑbiam decep.¬
toris sequutus. Ergo humilitatem redẽp.¬
toris. sequatur in uentus. Sum lauaret
petrum. & dicit ei petrus. Dñe. tu michi
lauas pedes: Quis enim non ex pauesce.¬
r&. lauari sibi pedes a dĩ filio: Quam¬
uis itaq magnȩ fuisso audatiȩ contra¬
dicere seruum dño. hominẽ dõ: tamen
hoc petrus facere maluit quam perpeti.
utꝰ p̃edes lauarentur a dño & dõ. Nec
putare debemus hoc petrum int̾ cȩtos
formidasse atq recusasse: cum id alii
ante ipsum libenter uł ȩquanimit̾ sibi
fien ꝑmisissent. Facilius quippe sic accipi.¬

Expanded text:
lutus est linteis: et tota illa ejus passio, lutus est linteis: et tota illa ejus passio, nostra purgatio est. Passurus igitur exitia, misit obsequia; non solum eis pro quibus erat subiturus mortem, sed etiam illi qui eum fuerat traditurus ad mortem. Tanta est quippe humanae humilitatis utilitas, ut eam suo commendaret exemplo etiam divina sublimitas: quia  facere quod perierat . Perierat autem superbiam deceptoris secutus, ergo humilitatem Redemptoris sequatur inventus. TRACTPetrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a Dei Filio? Quamvis itaque magnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipi