comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est. pater: unus ẽ:⁊ magister. Unde ⁊ ia cobꝰ
ait. Nolite plures magistri fieri fr̃s mei. Ubi
enim plures magistri : ibi plures senteneie.¬
ammonet. ut ipsum idem dieamus om̃s. Bo¬
num habemus magistrum ipsũ sequamur : ip¬
suis sentencia una sit ⁊ om̃ĩs. Patrem uero.
in terra querere non debemus : quia om̃s fr̃s
sumus. ⁊ unum in celis patrem habemus.
Illi crede. illi obedire oportet : cuuis amore ⁊¬
patres ⁊ matres. fr̃s ⁊ sorores. magistros ⁊ doc¬
tores. ⁊ quecumq inmundo sunt ⁊ in t̾ra
uersantur. abicere ⁊ ab negare debemnis. Qui
maior ẽ. ur̃m : erit minister ur̾. Hoc enim
de se ipso dñs ait. qui usq ad lauandos pedes
discipłorũ se humiliare dignatus ẽ : p̾bens nob̾
humilitatis eremplum. Unde ⁊ subditur.
Qui autẽ se eraltauerit humiliabitur. ⁊ qui

Expanded text:
est pater, unus est et magister. Unde et Jacobus ait: « Nolite plures magistri fieri, fratres mei . » Ubi enim plures magistri, ibi plures sentenadmonet ut « idipsum dicamus omnes . » Bonum habemus magistrum; ipsum sequamur, ipsius sententia una sit et omnis. Patrem vero in terra quaerere non debemus, quia omnes fratres sumus, et unum in coelis patrem habemus. Illi credere, illi obedire oportet, cujus amore patres et matres, fratres et sorores, magistros et doctores, et quaecunque in mundo sunt et in terra versantur, abjicere et abnegare debemus. Qui major est vestrum, erit minister vester. Hoc enim de seipso Dominus ait, qui usque 110 ad lavandos pedes discipulorum se humiliare dignatus est, praebens nobis humilitatis exemplum. Unde et subditur: Qui autem se exaltaverit humiliabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
fore credebant. Hac gͥ in terrogatione seipsũ
⁊ dm̃ ⁊ hominẽ. om̃iumq creaturarum re¬
gem ⁊ principẽ ẽẽ ostendit. Quia enim filiꝰ
ẽ. daud homo ẽ. Deus uero : quia ens dñs
est.⁊ ad patris derteram sedet. In eo autẽ
quod om̃s mimici illius pedibꝰ sũt subieeti:
emnium dñs ẽẽ. ostenditur. Dauid enim in
ibi agebantur secreta in telligens ait. Diã
ut sic̃ in una sede sedemus. ita equales ab oĩbꝰ
ẽẽ credamur. Sede in quã donec ad iudicium
reuertaris: om̃sq tui immici. tuis pedibus
subiciantur. E hoc quidẽ qr pharisei non in¬
tellererunt : nemo illorum poterat ei respõ¬
dere uerbum. neq ausus funit qͥsꝗͣ ex illa die
eum amplius int̾rogare.

Expanded text:
fore credebant. Hac igitur interrogatione seipsum et Deum et hominem, omniumque creaturarum regem et principem esse ostendit. Quia enim filius est David, homo est: Deus vero, quia ejus Dominus est, et ad Patris dexteram sedet; in eo autem quod omnes ejus inimici illius pedibus sunt subjecti, nus esse ostenditur. David enim in ibi agebantur secreta intelligens, ait: « Diut, sicut in una sede sedemus, ita aequales ab omnibus esse credamur. Sede, inquam, donec ad judicium revertaris, omnesque tui inimici tuis pedibus subjiciantur. Et hoc quidem quia Pharisaei non intellexerunt, nemo illorum ei poterat respondere verbum, neque ausus fuit quisquam ex illa die eum amplius interrogare.
Abbreviated transcription (Latin):
non lapidibꝰ s deo eiusq se obligat saeram¬
tis. Similiter autẽ de templo ⁊ de celo in tel¬
ligatur. Nos quoq cum suꝑ einiangłia uira¬
mus. non eartas ⁊ atramentum. ẜ xp̃m ⁊¬

Expanded text:
non lapidibus sed Deo ejusque se obligat sacramnon lapidibus sed Deo ejusque se obligat sacramentis. Similiter autem de templo et de coelo intelligatur. Nos quoque cum super Evangelia juramus, non chartas, et atramentum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ti ⁊ ceci. Quid enim manis ẽ. aurũ antem¬
plum quod sc̃ificat aurum : & quicũq iuira¬
uerit m altari nichil ẽ : qui autẽ uirauerit
indomo quod ẽ. suꝑ illud: debet. seci. Qͥd
enim mauis e. domus an altare quod seĩfic̾
domum: Unde aũ hanc stultissimã opimo¬
nem scribe ⁊ pharisei habuerint : incertũ
ẽ. Onia enim hec sc̃a sunt. Sanctius tam̃
altare quam templum: ⁊ sanrtius templũ
quam aurũ templi. E illud quidem ꝓpter
sacrificrum : hoc autẽ ꝓpter dedicationem
Quamuis enim totum templum sc̃ĩ ficatũ
ẽẽt : nusꝗͣ tamen nisi in altari sacrificium
fieri licebat. Sanctus gͥ altare. Sequitur.
Qui gͦ nirat in altari. urat ieo ⁊ in omĩbꝰ
que suꝑ illud sunt. E qui iurat intemplo.
iurat in eo ⁊ in illo qui habitat in ipso. ł qui
urat in celo: uirat introno di.⁊ in eo qui se¬
det suꝑ ipsum. Qui enim urat in altari : nͥ
lapides attendit s altaris consecrationẽ:⁊
eum in euus nomine consecratũ ẽ. Iđoq

Expanded text:
aurum, an templum quod sanctificat aurum? Et quicunque juraverit in altari, nihil est; qui autem juraverit in domo, quae est super illud, debet. Caeci! quid enim majus est, domus, an altare quod sanctificat domum? Unde autem hanc stultissimam opinionem Scribae et Pharisaei habuerint, incertum est. Omnia enim haec sancta sunt: sanctius tamen altare quam templum; et sanctius templum quam aurum templi. Et illud quidem propter sacrificium; hoc autem propter dedicationem. Quamvis enim totum templum sanctificatum esset, nusquam tamen nisi in altari sacrificium fieri licebat: sanctius igitur altare. Sequitur: Qui ergo jurat in altari, jurat in eo et in omnibus quae super illud sunt, et qui jurat in templo, jurat in illo et in eo qui habitat in ipso, et qui jurat in coelo, jurat in throno Dei et in eo qui sedet super eum. Qui enim jurat in altari, non lapides attendit, sed altaris consecrationem, et eum in cujus nomine consecratum est: ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
auertunt ⁊ totam mentem ad celestia diri¬
gunt. Uidentes enim iacmetum celi recor¬
damur : qm̃ unnis coloris sunt celum ⁊ ia¬
cmctus. Hec autem inpharis eis dñs non re¬
p̾hendiss : nisi quia omĩa oꝑa sua faciebãt
ut uiderentur ab hominibus. De quibꝰ ad hue
sub ditur. Amant aũ primos recubi tus incenis
⁊ primas eathedras in sinagogis.⁊ salutacio¬
nes inforo: ⁊ uocari ab hominibus rabbi. His
autem uerbis seribe ⁊ pharisei de uana głia.
suꝑbia.⁊ ambicione. notantur : his ⁊ ãmone¬
mur ne eos intalibꝰ imitemur. Prime namq
cathedre  ambicionẽ: cetera uero ad uanã¬
głiam ⁊ ad suꝑbiam spectant. Uos autẽ noli¬
te uocari rabbi. Unus ẽ. enim magister ur̃.

Expanded text:
avertunt, et totam mentem ad coelestia diriavertunt, et totam mentem ad coelestia dirigunt. Videntes enim hyacinthum coeli recordamur; quoniam unius coloris sunt coelum et hyacinthus. Haec autem in Pharisaeis Dominus non reprehendisset, nisi quia omnia opera sua faciebant, ut viderentur ab hominibus. De quibus adhuc subditur: Amant autem primos recubitus in coenis, et primas cathedras in Synagogis, et salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi. His autem verbis Scribae et Pharisaei de vana gloria, superbia et ambitione notantur: his et nos admonemur, ne eos in talibus imitemur. Primae namque cathedrae ad ambitionem, caetera vero ad superbiam et vanam gloriam spectant. Vos autem notite
Abbreviated transcription (Latin):
quasi signum inmanu tua: ⁊ quasi appensũ
quid. ob recordationem ante orcłos tuos. Quod
quidem si bono ⁊ simplici animo fecissent. nõ
ualde reprehensibile ẽẽ. uideantur. De fimbri¬
arum quoq usu moysi adño dicitur. Loquere
filiis urł̃. ⁊ dices ad eos. ut faciant sibi fimbri¬
as ꝑ angulos palliorũ. ponentes in eis ui tas ia¬
emetinas. Quas eum idint recordabuntur
om̃ium mandatorũ dm̃.: ne sequantur cogitacio¬
nes suas. ⁊ ocłos ꝑ res uarias formeantes. ẜ ma¬
gis memores p̃ceptorum dm̃ faciant ea. Hoc
autem quid significet non multa indiget exrpo¬
sicione : si quidẽ ipse qui seripsit exposint.
Ad hoc enim uittas iacmetinas in fimbriis po¬
nere iussit : ut signum qd̾dam eis ẽẽt quo ce¬
lestium mandatorũ memores. uana &e iutilia
non cogitarent. Sunt gͥ fimbrie legis manda¬
ta : iite uero iacmetine sc̃e cogitaciones. Que
si simul uincte fuerint: ab onĩi uanitate ocłos

Expanded text:
quasi signum in manu tua, et quasi appensum quasi signum in manu tua, et quasi appensum quid ob recordationem ante oculos tuos . » Quod quidem si bono et simplici animo fecissent, non valde reprehensibile esse videbatur. De fimbriarum quoque usu Moysi a Domino dicitur: « Loquere filiis Israel, et dices ad eos ut faciant sibi fimbrias per angulos palliorum, ponentes in eis vittas hyacinthinas: quas cum viderint, recordabuntur omnium mandatorum Domini, ne sequantur cogitationes suas et oculos per res varias fornicantes, sed magis memores praeceptorum Domini faciant ea. » Hoc autem quid significet non multa indiget expositione, siquidem ipse qui scripsit, exposuit. Ad hoc enim vittas hyacinthinas in fimbriis ponere jussit, ut signum quoddam eis esset, quo coelestium mandatorum memores vana et inutilia non cogitarent. Sunt igitur fimbriae, legis mandata: vittae vero hyacinthinae, sanctae cogitationes: quae si simul vinctae fuerint, ab omni vanitate oculos
Abbreviated transcription (Latin):
confortauerit. quasi qui male medendo egrũ
occidit. reus erit. Habeat gͥ peniten eia mo¬
dum. ⁊ uieuiq racionabiliter honera in¬
ponantur. Magis enim ad cordis contricionẽ
quã ad ieiuma ⁊ carnis macerationẽ respiẽ
d̃s. Magna enim miscđia ei fieri potest: qͥiã
er corde penitet. ⁊ peccare cessat. Qui uero
aliter agit: ⁊ si multum ieumet : tam en n¬
chil agit. Om̃ia enim oꝑa sua faerunt ut in¬
deantur ab hominibus. Ideo emñ seribe ⁊ pha¬
risei nullam de oꝑibus suis mercedem susci¬
piunt. quia om̃ia oꝑa sua faenunt non ꝓuis¬
tieia uel ammarii salute.s ꝓ uana głia ut
tant enim filacteria sua ⁊ magnificant fim¬
brias. Philacteria enim sua eartulas suas¬
quidem dicit. quas inmanibꝰ uł cirea collum
appensas ferebant. in quibus uerba legis serip¬
ta erant: ut semꝑ ad ea respieientes a iusticia
non elinarent. Hanc aũ consuetudin ẽ ex eo
loco sumpsisse uidentur ubi dicit᷑. Erit gͥ hoc

Expanded text:
confortaverit, quasi qui male medendo aegrum confortaverit, quasi qui male medendo aegrum occiderit, reus erit. Habeat igitur poenitentia modum; et unicuique rationabiliter onera imponantur: magis enim ad cordis contritionem, quam ad jejunia et carnis macerationem respicit Deus. Magna enim misericordia ei fieri potest, 109 qui jam ex corde poenitet, et peccare cessat: qui vero aliter agit, etsi multum jejunet, tamen nihil agit. Omnia vero opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus. Ideo enim Scribae et Pharisaei nullam de operibus suis mercedem suscipiunt, quia omnia opera sua faciunt, non pro justitia vel animarum salute, sed pro vana gloria, ut tant enim phylacteria sua, et magnificant fimbrias. Phylacteria enim chartulas quasdam dicit, quas in manibus vel circa collum appensas ferebant, in quibus verba legis scripta erant, ut semper ad ea respicientes a justitia non declinarent. Hanc autem consuetudinem ex eo loco sumpsisse videntur, ubi dicitur: « Erit igitur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hominum: digito aũ suo nolunt ea mou̾e.
Nis autem uerbis clementissimus dñs nos
ammonere indetur : ut inpeccatoribus ad
peniteneram conuersis pietatẽ ⁊ miscdiam
habeamus. eorũq honera potius cum eis por¬
temus : quam supͣ uires eos oneremus. un̾
& sacerdotes in lege iiquitatẽ sẽuarii portare
iubentur. Unde ⁊ ꝑ moysen dñs ait. Au ꝑeus¬
serit seruum suum uł ancillam uirga ⁊ mor¬
tui fuerint minanibus suis : criminis reus
erit. Eit enim multocies ut pastor eccłie
peccantem seruũ uł ancillam. id est mascłm
uel feminam sibi subiectos. eorũ facmora er¬
aggerando ⁊ tormenta futura minando. du¬
ramq canonum penitenciã nunciando. in¬
mis asꝑe uirgua correptionis ꝑcutiat. Qui
si minambus enis mortui fuerint id ẽ. si eos
ꝓpter immanitatẽ sceleris ⁊ in portabile onus
penitencie ueniam desꝑare senserit. eosq
uerbis micioribus:⁊ anthidoto pietatis nõ

Expanded text:
hominum, digito autem suo nolunt ea movere. hominum, digito autem suo nolunt ea movere. His autem verbis clementissimus Dominus nos admonere videtur, ut in peccatoribus ad poenitentiam conversis pietatem et misericordiam habeamus: eorumque onera potius cum eis portemus, quam supra vires eos oneremus. Unde et sacerdotes in lege iniquitatem sanctuarii portare jubentur: unde et per Moysen Dominus ait: « Qui percusserit servum suum vel ancillam virga, et mortui fuerint in manibus suis, criminis reus erit . » Fit enim multoties ut pastor Ecclesiae peccantem servum vel ancillam, id est masculum et feminam sibi subjectos, eorum facinora exaggerando et tormenta futura minando, duramque canonum poenitentiam nuntiando, nimis aspere virga correctionis percutiat. Qui, si in ejus manibus mortui fuerint, id est si eos propter immanitatem sceleris et importabile onus poenitentiae, veniam desperare senserit, eosque verbis mitioribus et antidoto pietatis non
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑ a eorum nolite face̾. Dicunt enim ⁊ non
facrunt. Quid ẽ. enĩ secde suꝑ cathedrã moisi.
nisi moysi doctrinã ⁊ lege p̾dicare ⁊ ppłm reg̾e
& ammon̾e : Hoc aũ erat officium scribarũ
⁊ phariseorum : unde ⁊ suꝑ eathedram moy¬
si sedere dicuntur. S quid ẽ. quod dñs alibi
p̾cipit dicens. cauete autẽ afermento phari-¬
doetrina ferm̃ tum dicitur : s non illa quã
quando nichil aliud p̾dicant nisi ea que p̾cȩ¬
pit moyses. hec autem ⁊ seruanda ⁊ facien¬
da sunt. Quando uͦ ꝑ fraudem ⁊ hyporrism
non legis uerba. s suas tradiciones docent.
tunc eis obelire ⁊ credere non oportet: qm
in moysi eathedra non sedent. Qualis cũq gͥ
sit p̾dicator. si tamen non sua s d̃i uerba
annunciat : ppłs ei obedire ⁊ credere debet.
Sequatur eum in his que dic̃: non sequat᷑
eum in his que agit. Quod enim dic̃ di ẽ : qđ
au̾ agit suum ẽ. Alligant enim honera gra¬
uia ⁊ importabilia ⁊ imponunt in humeros

Expanded text:
opera eorum nolite facere: dicunt enim et non faciunt. Quid est enim sedere super cathedram Moysi, nisi Moysi doctrinam et legem praedicare, et populum regere et admonere? Hoc autem erat officium Scribarum et Pharisaeorum: unde et super cathedram Moysi sedere dicuntur. Sed quid est quod Dominus alibi praecipit, dicens: « Cavete a fermento Pharisenim doctrina fermentum dicitur, sed non illa quam quando nihil aliud praedicant, nisi ea quae praecipit Moyses; haec autem et servanda et facienda sunt. Quando vero per fraudem et hypocrisin non legis verba, sed suas traditiones docent, tunc eis obedire et credere non oportet, quoniam in Moysi cathedra non sedent. Qualiscunque igitur sit praedicator, si tamen non sua sed Dei verba annuntiat, populus ei obedire et credere debet: sequatur eum in his quae dicit, non sequatur eum in his quae agit: quod enim dicit, Dei est, quod autem agit, suum est. Alligant autem onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros
Abbreviated transcription (Latin):
trare. Eorum enim eremplum ⁊ doetrinam ce¬
teri secuntur. Sic̃ gͥ illuminant ⁊ saluant aliõ
si bom sunt : ita ercecant ⁊ ꝑ dunt si mali.
Ne uob̾ seribe ⁊ pharisei hẏpocrite : qui come¬
ditis domos iduarũ oratione longa orantes.
Propter hoc amplius accipietis iudicium. Lon¬
gis enim oratiombus.⁊ aliis simulationibus do
putantes eos religiosos ⁊ iustos. ea que habebat
sc̃ẽ mulieres eis tribuebant. Sic enim prius
ministrabant istis ꝓsimulatione : sic̃ postea
ministrauerũt apłis ꝓreligione. Ue uob̾ seri¬
be ⁊ pharisei ypocrite. qui eireuitis mare ⁊
aridam. ut faciatis ꝓselitum unum : ⁊ cum
factum fuerit facitis eum filium gehenne
auplo quam uos. Studebant em̾ seribe et pha¬
risei quos poterant ergentili ppło ad iudaismũ
conuertere : quorum post conuersionem nul¬
lam curam habentes. eos inpen̾is ruere co¬
gebant. In quo nos quoq ammonemur. ne
eorum quos ad fidem conuertimis : negligen¬
tiam habeamus. Ue uob̾ duces ceri. qui dici¬

Expanded text:
lum et doctrinam caeteri sequuntur. Sicut igitur illuminant et salvant alios, si boni sunt, ita excaecant et perdunt, si mali. Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui comedi is domos viduarum, oratione longa orantes: propter hoc, amplius accipietis judicium. Longis enim orationibus et aliis simulationibus domputantes eos religiosos et justos, ea quae habebant sanctae mulieres eis tribuebant. Sic enim prius ministrabant istis pro simulatione, sicut postea ministraverunt apostolis pro religione. Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qaridam ut faciatis proselytum unum: et cum factus fuerit, facilis eum filium gehennae duplo quam vos. Studebant enim Scribae et Pharisaei quos poterant ex gentili populo ad Judaismum convertere, quorum post conversionem nullam curam habentes, eos in pejus ruere cogebant. In quo nos quoque admonemur ne eorum quos ad fidem convertimus negligentiam habeamus. Vae vobis, duces caeci, qui dici
Abbreviated transcription (Latin):
tis mentam ⁊ anetum ⁊ ciminũ ⁊ reliquistis
que grauora sunt legis : iudicium ⁊ misedĩa
& fidem. Ue inquit uob̃ qui hec decimatis.
non quia hec decimatis. s quia hec deciman¬
do. maiora reliquitis. ħ em̾ oportuit facere:
i illa non omittere. Unde manifestum ẽ. qr
parum ꝓdẽ minora legis obseruare p̾cepta:
si maiora relinquamus. Ruit enim quiequid
suꝑ edificatur : nisi firmũ fuerit fundam en¬
tum. Buces ceci: ercolantes culicem. came¬
lum autẽ glueientes. hoc enim inter ẽ int̾
maiora ⁊ minora legis p̾cepta: quod inter en¬
licem ⁊ camelum. Eir colant autẽ eulieẽ qui
in minoribus offende timent gluciunt autẽ
eamelum . qui contra maiora agere non me¬
tuunt. Tractum ẽ. autẽ ab illis qui aquas
colant : ne sordidum aliquid bibant. Hỹpo¬
erite gͥ culicem inguture bibendo sentiunt.
camelum autẽ non sentiunt . dum minora
peceata simulacione quadam ag̾e metuut᷑.

Expanded text:
cyminum, et reliquistis quae graviora sunt legis, judicium et misericordiam et fidem. Vae, inquit, vobis qui haec decimatis, non quia haec decimatis, sed quia haec decimando, majora relinquitis. Haec enim oportuit facere, et illa non omittere: unde manifestum est, quia parum prodest minora legis observare praecepta, si majora relinquamus. Ruit enim quidquid superaedificatur, nisi firmum fuerit fundamentum. Duces caeci excolantes culicem, camelum autem glutientes. Hoc enim interest inter minora et majora legis praecepta, quod inter culicem et camelum. Excolant autem culicem, qui in minoribus offendere timent; glutiunt vero camelum qui contra majora agere non metuunt. Tractum est autem ab illis qui aquas colant, ne sordidum aliquod bibant. Hypocritae igitur culicem in gutture bibendo sentiunt, camelum vero non sentiunt; dum minora 111 peccata simulatione quadam agere metuunt,
Abbreviated transcription (Latin):
de ⁊ mentiri : quam occide ⁊ uerum di¬
cere. Melius gͥ fuerat herodi de ꝑuirio
idieari : quam ut de tanto homicidio
damnaretur. Misit gͥ ⁊ de collaũ eum in
carcerem. ⁊ allatum ẽ. caput eiꝰ indisco
⁊ datum ẽ. puelle: ⁊ puella attulit ma¬
tri sue. Oimpietas. Derudelitas. Iustus
de collatur. fit caput eiis p̃cium saltacio¬
nis. indi̾co affertur. comnuantibus appo¬
nitur : magnum quidem ferculum s ad
uidendum horribile. R accedentes disci-¬
płi euis. tulerunt corpus enis ⁊ sepelierũt

Expanded text:
dere et mentiri, quam occidere et verum didere et mentiri, quam occidere et verum dicere. Melius igitur fuerat Herodi de perjurio judicari, quam ut de tanto homicidio damnaretur. Misit igitur et decollavit eum in carcere; et allatum est caput ejus in disco, et datum est puellae; et puella attulit matri suae. O impietas! o crudelitas! Justus decollatur, fit caput ejus pretium saltationis; in disco affertur, convivantibus apponitur: magnum quidem ferculum, sed ad videndum horribile. Et accedentes discipuli ejus tulerunt corpus ejus, et sepelierunt
Abbreviated transcription (Latin):
nita enim amatre sua : da michi inquit
in disco caput ioħis baptiste. Merito enim
seriptum ẽ. de muliere mala : non ẽ. ma¬
licia suꝑ maliciam mulieris. Poterat
enim regni medietatem habere si uoluis¬
set. S hoc ꝓnichilo ducit. Betit caput io¬
hannis baptiste. & contristatus ẽ.rex. Prop¬
ter uisuirandum autem ⁊ eos qͥ simul re¬
cumbebant : iussit dari. Penituit eum iu¬
rasse mentiri timet. uincet uerecundia:
facies hominum erubescit ⁊ iusticie oblius¬
eitur. Malum quidem ẽ. mendatium: s
penis ẽ honncidium. Nulto melius fecit
dauid : qui eum se nabal occidere iurass.
uictus tamen precibus abigail non eum
occidit. ubi gͥ sine maiori peccato mimuis
peccatum aliquis euadere non potest : fa¬
ciat illud quodminus ẽ. ne mauis peceatũ
ineurrat. Si enim direris quod alique
hominem innocentem hodie in terficies.
si eum oceid̃is uerum dicis: si non ocei¬
dis mentiris.¶ S melus ẽ. eum non occi¬

Expanded text:
nita enim a matre sua, Da mihi, inquit, nita enim a matre sua, Da mihi, inquit, in disco caput Joannis Baptistae. Merito enim scriptum est de muliere mala: « Non est malitia super malitia mulieris . » Poterat enim regni medietatem habere si voluisset: sed hoc pro nihilo ducit: petit caput Joannis. Et contristatus est rex: propter jusjurandum autem et eos qui simul recumbebant, jussit dari. Poenituit eum jurasse, mentiri timet, vincit verecundia, facies hominnm erubescit, et justitiae obliviscitur. Malum quidem est mendacium; sed pejus est homicidium. Multo melius fecit David, qui cum se Nabal occidere jurasset, victus tamen precibus Abigail, non eum occidit . Ubi igitur sine majori peccato minus peccatum aliquis evadere non potest, faciat illud quod minus est, ne majus peccatum incurat. Si enim dixeris quod aliquem hominem innocentem hodie interficies; si eum occideris verum dicis; si non occideris mentiris: sed melius est eum non occi
Abbreviated transcription (Latin):
est. Die autem natalis herodis saltauit
filia herodiadis in medio: ⁊ placuit hero¬
di. Quid enim placeat iiro stolido. ⁊ luau ne¬
rioso. nisi uana głia. comessatio. ⁊ mulie¬
bris saltatio. lururie uidelicet fomenta.
et instiuenta. In eo quod puella non
herodis s herodiadis filia ar philippi filia
fuisse monstratur. huius enim saltacio
placinit herodi: ⁊ nimium placuit. Unde
cum iuramento pollieitus ẽ. ei dare quod¬
cumq postulasset ab eo. Ebrietas enzm
stulticie ⁊ uanitati comineta: in tantum
hominem p̃cipitat. ut ea que dicit non
consicłet. Quid enim si puella ocłos hero¬
dis postulasset: Numquid eos eruiss ⁊ de¬
diss illi : Si enim non dediss : poterat eĩ
de ꝑuirio appellare. Iurauerat se illi eẽ da¬
turum : nichilo ercepto quodeumq pos¬
tulass ab eo. R plus quidem ista postulat:
quam ocłos herodis. Non aũ illa : s mat̾
enis impia.⁊ ad ultera per illam. Premo¬

Expanded text:
est: die autem natalis Herodis saltavit est: die autem natalis Herodis saltavit filia Herodiadis in medio, 73 et placuit Herodi. Quid enim placeat viro stolido et luxurioso, nisi vana gloria, comessatio, et muliebris saltatio; luxuriae videlicet fomenta et instrumenta? In eo vero, quod puella non Herodis sed Herodiadis filia dicitur, Philippi filia fuisse monstratur. Hujus autem saltatio placuit Herodi, et nimium placuit: unde cum juramento pollicitus est ei dare quodcunque postulasset ab eo. Ebrietas enim, stultitiae et vanitati conjuncta in tantum hominem praecipitat, ut ea quae dicit non consideret. Quid enim si puella oculos suos Herodi postulasset? Nunquid eos eruisset et dedisset illi? Si enim non dedisset, poterat eum de perjurio appellare. Juraverat se illi esse daturum, nihilo excepto, quodcunque postulasset ab eo. Et plus quidem illa postulat quam oculos Herodis: non autem illa, sed mater ejus impia et adultera per illam; praemo
Abbreviated transcription (Latin):
alium eẽ p̾ter ioħ̃m qui talia facere potuis¬
set : putabat eum resurrexisse amortius.
unde ⁊ maioribus sumptis uirtutibus ea
oꝑaretur. Hic autem euuangłista narrat
qualiter uirum sc̃m herodes impuis int̾¬
fecerit. herodes enim tenuit ioħm ⁊ alli¬
gauit eum ⁊ posuit mearcerem: ꝓpter
herodiadem uxorem frĩ sin. Dicebat emĩ
illi iohannes. Non licet tibi habere eam.
Non enim licet fr̃i sic ler dieit fr̃is sin uau¬
rem accipere : nisi ad suscitandum sem̃
frĩ si si tamen sine lib̾is de fuetus fue¬
rit. Iste autem non ad fr̃ss semen suser.¬
tandum. s ad libidinis uoluptatẽ erercen¬
dam philippi frĩs sin ad huc etiam iuen¬
tis ut dr duꝙ̃ uarorem. Quia gͥ beatus io¬
hannes hoc tantum scelus interdicebat:
captus ⁊ ligatus ⁊ in carcerem positus ẽ.
Uolebat aũ herodes eum oceidere. s non
audebat : tum quia sciebat eum ẽẽ uirũ
sc̃m ⁊ iustum tum etiam quia timebat
gͥ causa eius mors aliquanto tp̃re dilatata

Expanded text:
alium esse praeter Joannem, qui talia facere potuisset, putabat eum resurrexisse a mortuis; unde et majoribus sumptis virtutibus ea operaretur. Hinc autem evangelista narrat qualiter virum sanctum Herodes impius interfecerit: Herodes enim tenuit Joannem, et alligavit eum, et posuit in carcerem, propter Herodiadem uxorem fratris sui. Dicebat enim illi Joannes: Non licet tibi habere eam; non enim licet fratri, sicut lex dicit, fratris sui uxorem accipere, nisi ad suscitandum semen fratris sui, si tamen sine liberis defunctus fuerit. Iste autem non ad fratris semen suscitandum, sed ad libidinis voluptatem exercendam, Philippi fratris sui adhuc etiam viventis, ut dicitur, duxit uxorem. Quia igitur beatus Joannes hoc tantum scelus interdicebat, captus et ligatus, et in carcerem positus est. Volebat autem Herodes eum occidere, sed non audebat, tum quia sciebat eum esse virum sanctum et justum, tum etiam quia timebat igitur causa, ejus mors aliquanto tempore dilata
Abbreviated transcription (Latin):
famam iħu: ⁊ ait pueris suis. Hic ẽ. io¬
hannes baptista. ipse surrexit a mortuis:
&e id̃o uirtutes oꝑantur in eo. Cinus opi¬
monis beatus ioħs baptista fuerit. ⁊ quã
sẽs ab om̃ibus habeatur: satis mranifeste
his uerbis de claratur. Onmnes enĩ ut in
alio euangłio legitur. eristimabant de io¬

Expanded text:
mam Jesu, et ait pueris suis: Hic est Joannes Baptista; ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo Cujus opinionis beatus Joannes Baptista fuerit, et quam sanctus ab omnibus habebatur, satis manifeste his verbis declaratur. Omnes enim, ut in alio Evangelio legitur, existimabant de Jo
Abbreviated transcription (Latin):
ta. habiit ⁊ uendidit umuersa que habuit:
ce mit eam. Hec aũ similitudo ⁊ ea que suꝑiꝰ
est. dicta pene idem significant: ꝓpter ħ
quod regnum celorum non celestis patria
sicut ibi sed sc̃a eecłia intelligitur. Quod uͦ
ibi thesaurus đr hic margͣrita uoeatur.
Simile ẽ gͥ regnum celorum idẽ sc̃a eccłia

Expanded text:
ta abiit, et vendidit universa quae habuit, et emit eam. Haec autem similitudo, et ca quae superius dicta sunt, pene idem significant. Praeter hoc, quod regnum coelorum non coelestis patria, sicut ibi, sed sancta Ecclesia intelligitur. Quod vero ibi thesaurus dicitur, hic margarita vocatur. Simile est igitur regnum coelo
Abbreviated transcription (Latin):
tur quod dictum erat ꝑ ꝓpħam dicentẽ.
aꝑiam in parabolis os meum : eruetabo
abscondita a constiturione mundi. Est au̾
parabola similitudo : in qua aliud dicit᷑
& aliud racionabiliter intelligitur xliiii.
Dionle est. regnum celorum thesauro
abscondito in agro: quem qui inuenit
homo abscondit. ⁊ pregaudio illius uadit ⁊
uendit uniuersa que habet. ⁊ enut agrũ
illum. Regnum celorum hoc in loco celes¬
tem patriam dicit. Quod merito thesauro
in agro abscondito comparatur: qm̃ eius
diuicie nondum omnibus manifeste appa¬
rent. Inuenitur tamen ⁊ si non ad plemĩ:
qͣm scorũ doetrina ⁊ p̾dicatione qualis quan¬
tus ue sit magna exparte de claratur.

Expanded text:
tur quod dictum erat per Prophetam dicentem: « tur quod dictum erat per Prophetam dicentem: « Aperiam in parabolis os meum: eructabo abscondita a constitutione mundi . » Est autem parabola similitudo, in qua aliud dicitur, et aliud rationabiliter intelligitur. 71 LVI. Simile est regnum coelorum thesauro abscondito in homo abscondit, et prae gaudio illius vadit, et vendit universa quae habet, et emit agrum illum.Regnum coelorum hoc in loco coelestem patriam dicit: quae merito thesauro in agro abscondito comparatur, quoniam ejus divitiae nondum omnibus manifestae apparent. Invenitur tamen etsi non ad plenum; quoniam sanctorum doctrina, et praedicatione, qualis quantusve sit magna ex parte declaratur.
Abbreviated transcription (Latin):
Lam parabolam locutus ẽ. a¬
eis. Simile ẽ. regnum celorum ferm̃¬
to. quod acceptum mulier abscondit in
farine satis tribus : donec fermentatũ
est. totum. Hec aũ parabola eadem ẽ.
que suꝑior. Sicut enĩ minimum granũ
sinapis inarborem crescit: ita ⁊ modicũ
fermentum totam magnã farme massã
uiuificat. ⁊ crescere facit. Fermentum
enim hoc loco non corruptionẽ s innfica¬
tionem oꝑatur. Regnum uero celorum
eccłia ẽ : mulier autem dĩ sapientia. tria
uero sata farme. tres mundi partes: asia
seilicet affrica ⁊ europa. Mulier gͥ id ẽ
dei sapientia accepit fermentũ id est pͥmi¬
tiuam eccłiam:⁊ abscondit in farine satiᷤ
tribus dicens. discipłis sins. Ite inuniu̾sũ
mundum : p̾dicate euuangłm omi erea¬
ture. Er his enim totum pene mundum
iam fermentatum ⁊ uunficatũ: in eccłie
corpus creuisse uidemus. Hec omĩa locutus
est. iħs inparabolis ad turbas ⁊ sine para¬
bolis non loquebatur eis: ut ad implere¬

Expanded text:
am parabolam locutus est eis. Simile est regnum celorum fermento: quod acceptum mulier abscondit in farine satis tribus: donec fermentatum est totum. Hec quae superior. Sicut enim minimum granum sinapis in arborem crescit, ita et modicum fermenti magnam farinae massam vivificat et crescere facit. Fermentum enim hoc loco non corruptionem, sed vivificationem operatur; regnum vero coelorum, Ecclesia est: mulier autem, Dei sapientia: tria vero sata farinae, tres mundi partes, Asia scilicet, Africa et Europa. Mulier igitur, id est Dei sapientia accepit fermentum, id est primitivam Ecclesiam, et abscondit in farinae satis tribus, dicens discipulis suis: « Ite in universum mundum, praedicate Evangelium omni creaturae . » Ex his enim totum pene mundum jam fermentatum et vivificatum in Ecclesiae corpus crevisse videmus. « Haec omnia locutus est Jesus in parabolis ad turbas, et sine parabolis non loquebatur eis: ut adimplere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposint dicens. Simile ẽ. regnum celo¬
rum grano sinapis quod accipiens homo
semmauit in agro suo : quod minimum
quidem ẽ. omnibus seminibus. Cum au̾
creuerit mauis ẽ. omnibus oleribus ⁊ fit
arbor: ita ut uolueres celi uemant ⁊ ha¬
bitent iramis eiꝰ. Talis enim aprincipio
fuit eccłia que nunc regnum celorii apel¬
latur. ad comparationem aliorum regnoꝵ:
quale ẽ. granum sinapis ad similitudi-¬
nem aliorũ granorũ. Nuimum ẽ. ein
cunctis seminibꝰ que frequenti usu semi¬
nari solent ab hominibus. Crescens aũ
fit ceteris oleribus maius: quod ipso insu
ꝓbari potest.Similiter aũ ⁊ eccłia ab uno
uel apaucis incipiens: in infinitam ereuit
multitudinem. Unde ⁊ ꝑ psalmistam dñs
ait. Annunciaui ⁊ locutus sum: multipli¬
cati sunt suꝑ numerum. Itemq. Michi

Expanded text:
s dicens. Simile est regnum celorum grano sinapis: quod accipiens homo seminavit in agro suo. Quod minimum quidem est omnibus seminibus: cum autem creverit: majus est omnibus oleribus: et fit arbor: ita ut volubitent in ramis ejus. Talis enim a principio fuit Ecclesia, quae nunc regnum coelorum appellatur, ad compartionem aliorum regnorum; quale est granum sinapis ad similitudinem aliorum granorum. Minimum est enim cunctis seminibus, quae frequenti usu seminari solent ab hominibus; crescens autem fit caeteris oleribus majus, quod ipso visu probari potest. Similiter autem et Ecclesia ab uno vel a paucis incipiens, in infinitam crevit multitudinem. Unde et per Psalmistam Dominus ait: « Annuntiavi et locutus sum, multiplicati
Abbreviated transcription (Latin):
ennit. ita ⁊ ista ꝓ amore patrie celestis ⁊
et̾ne felicitatis. non solum eaque habuit
uendidit. uerum etiam se ipsam seruituti
sub iugauit. ut eam emere ⁊ possidere ua¬
leat. Callidus aũ negociator ẽ. qui erhis
que du possidere non potest tale aliquid
emit quod numꝗͣ a mitt̾e tuneat: ⁊ in quo
unuersa possideat.

Expanded text:
emit; ita et ista pro amore patriae coelestis et aeternae felicitatis, non solum ea quae habuit vendidit, verum etiam se ipsam servituti subjugavit, ut eam emere et possidere valeat. Callidus enim negotiator est qui ex his quae diu possidere non potest, tale aliquid emit quod nunquam amittere timeat, et in quo universa possideat.
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽẽ uade uende omia que habes .⁊ da
pauꝑibus ⁊ sequere me: ⁊ habebis thesau¬
rum in celo. Sic gͥ ager iste cum suo the¬
sauro ꝑfectissime emitur. h unc autem
thesarum ille abscondit: qui cognito qua¬
lis sit corde retinet. mente diligit. enisq
nullomodo obliuscitur. Illud enim abscon¬
sdimus quod carũ habemius.⁊ amutere ti¬

Expanded text:
us esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et sequere me, et habebis thesaurum in coelo . » Sic igitur ager iste cum suo thesauro perfectissime emitur: hunc autem thesaurum ille abscondit, qui cognito qualis sit, corde retinet, mente diligit, ejusque nullo modo obliviscitur: illud enim abscondimus, quod charum habemus, et amittere ti
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s ininundos eiciunt. hominum mentes
ab om̃i egritudine ceurant: i animas iam de¬
functas ad uitam resuscitant. Cur enim dn̾s
&e discipłi enis corpora sanabant subito mori¬
tura. insi ut ꝑ hoc sanaretur anima in et̾num
uictura : Heq enim credidissent. insi signa
ce ꝓdigia uidissent. Hoc enim ipse dñs ait.
Nisi signa ⁊ ꝓdigia uideritis no creditis. Si uͦ
non credidissent: ad salutem anime ꝑuenire
non potuissent. Mauis ẽ gͥ ammam sanare ꝗͣ
corpus : qm̃ manis ẽ. illud quod ꝑse fit quam
illud quod ꝑ aliud fit. Duodecim apłorum
petrus : ⁊ andreas fr̾ enis. Iacobꝰ zebeđi: ⁊ ioħs¬
fr̃ enis. Philippus ce bartholomeus. Thomas
te maths publicamis. Iacobꝰ alphei & thadeus.
Simon chananeus. E uidas schariothes qui
& tradidit eum. hos duodecim misit iħs p̾ci¬
piens eis ⁊ dicens. In uias genenim ne abieri¬
tis. ⁊ meiitates samaritanorum ne intraue

Expanded text:
et spiritus immundos ejiciunt, et hominum mentes et spiritus immundos ejiciunt, et hominum mentes ab omni aegritudine curant, et animas jam defunctas ad vitam resuscitant. Cur enim Dominus et discipuli ejus corpora sanabant subito moritura, nisi ut per hoc sanaretur anima in aeternum victura? Neque enim credidissent, nisi signa et prodigia vidissent. Hoc enim ipse Dominus ait: « Nisi signa et prodigia videritis, non creditis . » Si vero non credidissent, ad salutem animae pervenire non potuissent. Majus est igitur animam sanare quam corpus, quoniam majus est illud quod per se fit, quam illud quod per aliud fit. Duodecim autem apPetrus, et Andreas frater ejus, Jacobus Zebedaeir eius Philippus et Bartholomeus Thomas et Mattheus publicanus et Iacobus Alphei et Thaddeus Simon Cananeus et Iudas Scariotes qui et tradidit eum hos duodecim misit Iesus praecipiens eis et dicens in viam gentium ne abieritis et in civitates Samaritanorum ne
Abbreviated transcription (Latin):
turbas. misertus est. eis qui erant uerra¬
tI ⁊ iacentes sicut oues non habentes pasto¬
rem. hoc enim quod petrus apłs dicit. Eratiᷤᷤ
enim sicut oues errantes : s conuersi estis n̾e
ad pastorẽ ⁊ ep̃m animarum ur̃arum.
unc dicit discipłis suis. Messis quidem
multa: oꝑarii autẽ pauci. Rogate gͦ dñm
messis: ut mittat oꝑarios in messem suam.
Tantus est. enĩ ager: quantus ẽ. ⁊ mundus.
Multa ẽ. gͣ messis : quia multi sunt homines.
Pauei sunt oꝑarii : quia pauei sunt p̾dicatoreᷤ.
Uult aũ dñs rogari ut mittat oꝑarios in mes¬
sem suam: quatenus fideles sui non solum
de oꝑatione uerum etiam de affectu. et uo¬
omnem langorẽ ce omnem in firmitatem.
Non mirum si reges ⁊ principes. tiranni
ce potentes xp̃i discipłos uincere non potue¬
runt: qui suꝑ ipsos malignos sp̃s eorũ imꝑa¬
tores ⁊ dños potestatem receꝑunt. Ꝙ modo
quidem ep̃i ⁊ sacerdotes hoc agunt in aĩbus:¬
quod tunc apłi in corporibus oꝑabantur. Nlã

Expanded text:
turbas misertus est eis, qui erant vexat jacentes sicut oves non habentes pastorem. Hoc est enim quod Petrus apostolus ait: « Eratis enim sicut oves errantes; sed conversi estis nunc ad pastscipulis suis; messis quidem multa, operarii autem pauci. Rogate ergo Dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Tantus enim est ager quantus et mundus. Multa est igitur messis, quia multi sunt homines: pauci sunt operarii, quia pauci sunt praedicatores. Vult autem Dominus rogari, ut mittat operarios in messem suam, quatenus fideles sui non solum de operatione, verum etiam de affectu et voomnem languorem, et omnem infirmitatem. Non mirum si reges, et principes, tyrannos et potentes, Christi discipuli vincere potuerunt; qui super ipsos malignos spiritus eorum imperatores et dominos potestatem susceperunt. Et modo quidem episcopi et sacerdotes hoc agunt in animaliquod tunc apostoli in corporibus operabantur: nam
Abbreviated transcription (Latin):
tus a facielterre. Amen dico uob tolerabilius
erit terre sodomorum & gomorreorum indie
uidicii : quam illi enntati. ꝑ quod utiq in¬
telligitur. quod illi qui audita ueritate ad qͥ¬
escere noluerunt. grainori pene subierant᷑:
quam illi quibus ueritas nunciata n̾õ fuit.

Expanded text:
lius erit terrae Sodomorum, Gomorrhaeorum in die judicii, quam illi civitati. Per quod utique intelligitur, quod illi qui audita veritate acquiescere noluerunt, graviori poenae subjiciantur, quam illi quibus veritas nuntiata non fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
uerum etiam de illa quam aliis obtulerunt.
Sic gͥ par quam p̃dicant feta ⁊ duplicata ad
eos reuertitur. E quicumq non receꝑit uos
⁊ audierit sermones ur̃os: ereuntes foras
de domo. uł deciuitate. excutite puluerẽ
uos. uobisq caritatis ⁊ miscdie uiscera nõ
aꝑuerint. neq ur̃os sermones ⁊ fidem quã
p̾dicatis audierint ⁊ eredid̾int : relinquite
illos. separamim ab illis. erite de medio eorũ.
&e ercutite puluerem de pedibus ur̃is: ut
de illorum infidelitate & impietate. de illoꝵ
sordibus ⁊ in mundicia. de illorum iniqua
oꝑatione &e terrena conuersatione nchil
uob̾ adhereat. ur̃osq pedes & sc̃a itinera
comimnaculet. Propter hoc enim dicitur:
qui lotus ẽ. non indiget nisi ut pedes lauet.
hoc autem erit illis intestimonium qm im¬

Expanded text:
verum etiam de illa quam aliis obtulerunt. verum etiam de illa quam aliis obtulerunt. Sic igitur pax quam praedicant, feta et duplicata ad eos revertitur. Et quicunque non receperit vos neque audierit sermones vestros; exeuntes foras de domo vel de civiint, vobisque charitatis et misericordiae viscera non aperuerint, neque vestros sermones et fidem quam praedicatis audierint et crediderint, relinquite illos, separamini ab illis, exite de medio illorum, et excutite pulverem de pedibus vestris; ut de illorum infidelitate et impietate, de illorum sordibus et immunditia, de illorum iniqua operatione et terrena conversatione nihil vobis adhaereat, vestrosque pedes et sancta itinera commaculet. Propter hoc enim dicitur: « Qui lotus est, non indiget, nisi ut pedes lavet . » Hoc autem erit illis in testimonium,
Abbreviated transcription (Latin):
intraueritis: in terrogate si quis in ea dignꝰ
sit.⁊ ibi manete donec ereatis. Ibi inquit
manete. ubi : Indomo illius qui dignus ẽ.
In hoc enim uagandi licentia tollitur: ⁊ de
domo in domum transire ꝓhibentur. In una
domo manete : ibi uobis ministret qui minis¬
trare uelit. Intrantes autem indomũ salu¬
tate eam dicentes. Lax hinc domui. E siqͥ¬
dem fuerit domus digna: ueniet par ur̃a
suꝑ eam. Si aũ non fuerit digna: parr ur̃a
ad uos reuertetur. Merito enim pacem offer̃
qui fecit utraq unum. Ubi non ẽ. parr ⁊
concordia: ibi xp̃s manere ⁊ habitare nõ
digna ẽ. ut in ea habitet xp̃s. Si autem
non fuerit digna : par ur̃a ad uos reuerte¬
tur. Quomodo enim ad eos reuertitur. qd̃
ab eis non recessit: Reuertitur quidem
quia maior fit:⁊ quod ammͦ dupplieatur.
dum bonum quod inse sentiunt ẽẽ in aliis qͦ
esse desiderant. Unde fit ut mercedem ac¬
cipiant. non solum de pace quam habuerũt:

Expanded text:
intraveritis, interrogate quis in ea dignus intraveritis, interrogate quis in ea dignus sit, et ibi manete, donec exeatis. Ibi, inquit, manete: ubi? in domo illius qui dignus est. In hoc enim vagandi licentia tollitur, et de domo in domum transire prohibetur. In una domo manete, ibi vobis ministret qui ministrare velit. Intrantes autem in domum salutate eam dicentes: Pax huic domui, et siquidem fuerit domus digna, veniet pax vestra super eam; si autem non fuerit digna, pax vestra ad vos revertetur. Merito enim pacem offerunt qui fecit utraque unum . » Ubi non est pax et concordia, ibi Christus manere, et habitare non digna est ut in ea habitet Christus; si autem non fuerit digna, pax vestra ad vos revertetur. Quomodo enim ad eos revertitur quod ab eis non recessit? Revertitur quidem, quia major fit, et quodammodo duplicatur, dum bonum quod in se sentiunt esse, majus quoque esse desiderant. Unde fit ut mercedem suscipiant non solum de pace quam habuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eis sensum dñs aperuerat. ut scripturas
intelligerent. Nondum gͥ erant pastores:
quia non dum nouerant pascere oues. Non¬
dum gͥ uirgam ferebant. Neq decebat ut
uirgas ferrent : cum ad huc ille pastorum
omniu̾ marrinus. inter eos corporaliter cõ¬
uersabatur. Uirgam igitur ⁊ pastoris offi¬
enum eo tempore susẽꝑunt quo eis adño
dictũ ẽ. ite in uniuersum mundum p̾dica¬
te euuangłm omĩ ereature. Non ẽ. gͥ in c̃õ¬
ueniens. quod uirgam ferre. ⁊ non ferre
dicuntur : siquidem hec seđm diuersa
tempora intelliguntur. Quod autem ait.
dignus ẽ. enim oꝑarns mercede sua : tale
est̾: ac si diceret. Nichil nisi euangłm fera¬
tis. in eo laborate. de ipso uunte: dignus ẽ.
enim oꝑarus mercede sua. Unde apłł. Si
nos uob̾ spiritualia seminauimus : non mag¬
num ẽ. si carnalia ur̃a metamus. Itemq.
Q Non alligabis os boui trituranti.¬
n quãcumq autem euntatem aut castellũ

Expanded text:
eis sensum Dominus aperuerat, ut Scripturas eis sensum Dominus aperuerat, ut Scripturas intelligerent. Nondum igitur erant pastores, quia nondum noverant pascere oves. Nondum igitur virgam ferebant. Neque enim decebat, ut virgas ferrent, cum adhuc ille Pastor omnium maximus inter eos corporaliter conversabatur. Virgam igitur et pastoris officium eo tempore susceperunt, quo eis a Domino dictum est: « Ite in universum mundum; praedicate Evangelium omni creaturae . » Non est igitur inconveniens, quod virgam ferre et non ferre dicantur, siquidem haec secundum diversa tempora intelliguntur. Quod autem ait: Dignus est operarius mercede sua; tale est ac si diceret: Nihil nisi Evangelium feratis, in eo laborate, de ipso vivite, dignus est enim operarius mercede sua. Unde Apostolus: « Si nos vobis spiritualia seminavimus, non magnum est, si carnalia vestra metamus . » Itemque: « Non alligabis os bovi triturantiutem civitatem aut castellum
Abbreviated transcription (Latin):
ua eustoditur. Ꝙ hoc quidem mareus sig¬
inficare uidetur dicens. ẜ calciatos sanda¬
liis. Hoc enim non ad didisset nisi aliquã
distanciam eos ab aliis in ealeiamentis ha¬
bere uoluisset. Siquis aũ hoc aliter interp̾¬
tari uelit. hoc meo sit: uerumtamen euã¬
głistas. nemo putet ẽẽ contrarios.  ego qͥdẽ
non erediderim dñm caleiamenta penitus
interdicisse. cum ceteris corporis membris
indumenta concesserit. que non tantum
laboris ut pedes patiuntur. p̾sertim cum a¬
pll dicat. calciati pedes inpreparatione euãgłii
pacis. De uirga uero quid dicemus: Bient
alii neq uirgã : dicit marcus. nisi uirgam.
Hoc autem nisi scđm diuersa tempora dis¬
tingatur. solin non potest : si tamen de ea¬
dem uirga in telligatur. uirga enim ad pas¬
tores pertinet : pastores enim apłi non dum
erant. Nondum enim petro dictum fuerat.
pasce oues meas. Nondum sp̃s erat datus :
quia tħs non dum fuerat głificatus. Nondũ

Expanded text:
va custoditur. Et hoc quidem Marcus sigva custoditur. Et hoc quidem Marcus significare videtur dicens: « Sed calceatos sandalis ; » hoc enim non addidisset, nisi aliquam distantiam eos ab aliis in calceamentis habere non voluisset. Si quis autem hoc aliter interpretari velit, hoc in eo sit; verumtamen evangelistas nemo putet esse contrarios. Et ego quidem non crediderim, Dominum calceamenta penitus interdixisse, cum caeteris corporis membris indumenta concesserit, quae non tantum laboris ut pedes patiuntur: praesertim cum Apostolus dicat: « Calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis . » De virga vero quid dicemus? Dicunt alii neque virgam: dicit Marcus nisi virgam. Hoc autem nisi secundum diversa tempora distinguatur, solvi non potest, si tamen de eadem virga intelligatur. Virga enim ad pastores pertinet: pastores enim apostoli nondum erant. Nondum enim Petro dictum fuerat: « Pasce oves meas : » nondum Spiritus erat datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus. Nondum
Abbreviated transcription (Latin):
his enim demiq erpeditur ia : fugit timor.
erescit securitas. Unde non in merito quidã
ait. Cantabit uacuus coram latrone mator.
S quare peram uł sacculum ferant. quibus
de crastino cogitare non licet: In his enim re¬
ponitur ⁊ custoditur. quod infuturum reserua¬
tur. S quid reponet. qui nehil sibi seruat.
Neq uero duas tumeas ferant. quatenus ex¬
peditius eurrant: ⁊ honere inutili ⁊ suꝑfliro
non grauentur. In una enim tumea tantum¬
a uestimenti intelligitur : quantum ad frigus
arcendum uineinq sufficere possit. Uirga
uero ⁊ calciamenta in marco conçcedi: in
matħo & luca interdici iidentur. uerumta¬
men quia dicrit neq duas tumcas:⁊ statim
calciamenta supposuit: possumus intellig̾e
ut neq calciamenta ferant dupplicia. siue
etiam illa calciamenta non ferant. quibꝰ
ceteri homines utebantur: s quoddam aliud¬
calciamentorum genus iter agentibus ha¬
bile quo pes non constringitur. ⁊ planta sal¬

Expanded text:
His denique expeditur via, fugit timor, His denique expeditur via, fugit timor, crescit securitas: unde non immerito quidam ait: Cantabit vacuus coram latrone viator. Sed quare peram vel sacculum ferant, quibus de crastino cogitare non licet? In his enim reponitur et custoditur quod in futurum reservatur: sed quid reponet, qui nihil sibi reservat? Neque vero duas tunicas ferant, quatenus expeditius currant, et onere inutili et superfluo non graventur. In una enim tunica tantum vestimenti intelligitur, quantum ad frigus arcendum unicuique sufficere possit. Virga vero et calceamenta in Marco concedi, in Matthaeo et Luca intercedi videntur. Verumtamen quia dixit, neque duas tunicas, et statim calceamenta supposuit, possumus intelligere, ut neque calceamenta ferant duplicia; sive etiam illa calceamenta non ferant, quibus caeteri homines utebantur; sed quoddam aliudcalceamentorum genus iter agentibus habile, quo pes non constringitur, et planta sal
Abbreviated transcription (Latin):
s celestia. Quis itaq celorum regnum celorũq
regem et dñm ad eẽ dubitet. cum uinomi e
ħu infirmitas fugiat. mors pereat. uita & sa¬
nitas redeat. lepra recedat.⁊ maligni sp̃s. qui
hominibus dominabantur. ab hominibus ex¬
cludantur : Gratis accepistis. gratis date. Hoc
audiant simomachi : hoc audiant illi. qui sc̃i
sp̃s gr̾as emere ⁊ uendere non timent. S dic̃
simomaeus. Ego gratis non accepi. dare gratiᷤᷤ
non possum. Si gratis non accepisti: adn̾o ñ
accepisti. Dñs enim nulli dat non gratis. Nlo
li gͥ dare : neq gratis neq non gratis. Non em̾
tibi ista dicuntur. Nolite possid̾e aurum neq
argentum neq pecunam. in zonis ur̃is. no
peram iniia. neq duas tum cas. neq calcia¬
menta neq uirgam. Dignus ẽ enim oꝑarnis¬
mercede sua. His enim uerbis om̃is cupidita¬
tis. ⁊ auaricie occasio tollitur. omne suꝑflu¬
um amputatur : ⁊ sola necessaria concedunt᷑.

Expanded text:
sed 53 coelestia. Quis itaque coelorum regnum, coelorumque sed 53 coelestia. Quis itaque coelorum regnum, coelorumque regem et Dominum adesse dubitet, cum in nomine Jesu infirmitas fugiat, mors pereat, vita et sanitas redeat, lepra recedat, et maligni spiritus qui hominibus dominabantur, ab hominibus excludantur? Gratis accepistis, gratis date. Hoc audiant Simoniaci; hoc audiant illi qui sancti Spiritus gratias emere et vendere non timent. Sed dicit Simoniacus; ego gratis non accepi, gratis dare non possum. Si gratis non accepisti, a Domino non accepisti; Dominus enim nulli dat nisi gratis. Noli igitur dare neque gratis, neque non gratis: non enim tibi ista dicuntur: Nolite possidere aurum, neque argentum neque pecuniam in zonis vestris, non peram in via, neque duas tunicas, neque calceamenta neque virgam: Dignus est enim mercede sua: his enim verbis omnis cupiditatis et avaritiae occasio tollitur, omne superfluum amputatur, et sola necessaria conceduntur.