comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit. QS ille de ancilla quȩ agar uocabat᷑ uetus testamentũ siginficat. id est popłos
ueteris testamenti ꝓpt̃ uigũ seruile carnaliũ obseruationũ. et ꝓmissa c̾rena qͥb
irreciti. et quȩ tantũm sꝑantes de dõ ñ ad mitturit᷑ adhereditatẽ spiritalẽ: cȩlestis
patrimonii. Non aut̃ sufficit qͦd delib̾a uxore natꝰ ẽ. psahac. ad significandũ popłm
heredẽ noui cestam̃ti. s plus hic ualet qͦd scd̾m ꝓmissionẽ natꝰ ẽ. Ille aũt et deancilla
scđ̃m carnẽ. et de lib̾a nasci potuit scđ̾m carnẽ. sic̃ de cethura quã pꝰ ea dux̃ abͣ ham¬
ex qua ñ scdm ꝓmissionẽ s scđd̾m carnẽ suscepit filios. E sahac enĩ mirabilit̃ natꝰ
ẽ. preꝓmissionẽ : cũ ambo parentes senuissent. Qͦ si data ꝑ apłm fiducia qͥ duosal
legorie accipiendos aꝑtissime ostendit. uoluerit ȩtiã aliquis cethurȩ filios in aliqͦͣ

Expanded text:
nit. Quod ille de ancilla, quae Agar vocabatur, vetus testamentum significat, id est populum nit. Quod ille de ancilla, quae Agar vocabatur, vetus testamentum significat, id est populum veteris testamenti, propter jugum servile carnalium observationum, et promissa terrena, quibus irretiti, et quae tantummodo sperantes de Deo, non admittuntur ad haereditatem spiritualem coelestis patrimonii. Non autem sufficit quod de libera uxore natus est Isaac, ad significandum populum haeredem Novi Testamenti; sed plus hic valet quod secundum promissionem natus est. Ille autem et de ancilla secundum carnem, et de libera nasci potuit secundum carnem, sicut de Cethura, quam postea duxit Abraham, non secundum promissionem, sed secundum carnem suscepit filios . Isaac enim mirabtolum fiducia, qua duos illos allegorice accipiendos apertissime ostendit, voluerit aliquis etiam Cethurae filios in aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ñcadẽẽ. apud uos et mutare uocẽ meã qua confundor inuob̾. qͥd aliud intelligat᷑. nͥ
qͥa filios suosẽẽ dixerat. parcens eis fortasse ꝑlicteras. ne seueriore obiurgatione cõ¬
moti. facile in eꝰ odiũ tradicerent᷑ a decepeorib illis quibꝰ absens ñ posset resistere:
¶ ellẽ gͦ inquit ñ ead eẽ apud uos et mutare uocẽ meã id est uegare uos filios: quia
confuudor nuobis. Malos eiũ filios ne de us erubescant ȩciã parentes abdicare so
filiis abrahe qͦd dicit facile intelligit᷑. nã ipse int̾p̾tat᷑ hanc allegoriã. Hos eiũ duos
filios habebat abiahã : cũ duo cestam̃ta significata st̃. Fost morcẽ aũt sarȩ qͦsdealia
urore genuit. ñ ꝑtinent ad hanc sigraficationẽ: et iõ inulei legentes apłm. librũ
aũt geueseos ignorantes. putant solis filios habuisse duos abrabam. Hos gͦ solos cõ¬
memorat apłs. quia solos adhuc habebat cũ hec significarent᷑. quȩ consequent̾ ex po¬

Expanded text:
e apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis; quid aliud intelligatur, nisi quia filios suos esse dixerat, parcens eis fortasse per litteras, ne severiore objurgatione commoti, facile in ejus odium traducerentur a deceptoribus illis, quibus absens non posset resistere. Vellem ergo, inquit, nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, id est, negare vos filios; quia confundor in vobis. Malos enim filios, ne de his erubescant, etiam parentes abdicare solfiliis Abrahae quod dicit, facile intelligitur: nam ipse interpretatur hanc allegoriam. Hos enim duos filios habebat Abraham, cum duo Teuxore genuit, non pertinent ad hanc significationem. Et ideo multi legentes Apostolum, librum autem Geneseos ignorantes, putant solos duos filios habuisse Abraham. Hos ergo solos commemorat Apostolus, quia solos adhuc habebat, cum haec significarentur, quae consequenter expo
Abbreviated transcription (Latin):
potestas apłica codẽ paulo alibi dicente qͦs tradidit sathanȩ ut discant ñ blasphema¬
sit in die dñi iħo. Sed magistratꝰ sub tanto ĩꝑatore ñ facit nͥ qͣntũ illi ꝑmitit᷑. et ꝓcu¬
ratores accoresq huiꝰ mundi nichil faciunt᷑ nͥ quautũ dñs sunt. Non enuĩ latet eũ aliqͥt
sic̃ hoĩem. aut in aliqͦ ẽ. minꝰ potens. ut ꝓcuratores atq actores qͥ st̃ in eiꝰ potestate.
aliqͥd ipse siue ñ ꝑinittente siue nesciente in subiectis. siue ꝓ suo giadu rebꝰ efficiant. ñ¬

Expanded text:
potestas apostolica, eodem Paulo alibi dicente, Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemapotestas apostolica, eodem Paulo alibi dicente, Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemasit in die Domini Jesu . Sed et magistratus sub statuto imperatore non facit, nisi quantum illi permittitur; et procuratores actoresque hujus mundi nihil faciunt, nisi quantum Dominus sinit. Non enim latet eum aliquid, sicut hominem; aut in aliquo est minus potens, ut procuratores atque actores, qui sunt in ejus potestate, aliquid ipso sive non
Abbreviated transcription (Latin):
is scribit sed gentibꝰ ne ant᷑ seruiuimꝰ. sed seruistis. Satis ꝓbabile ẽ. ȩtiã suꝑiꝰ Ae gentibꝰ di¬
etũ qͦd sub dementis mundi erant seruientes: tanqͣm sub ꝓcurato ribꝰ et accoribꝰ. Nã ipi
elementa utiq ñ st̃ naturalit̾ dii. siue in cęlo siue int̾ta: quẽ admodũ multi dii et dñi
am̃: quo nomine trinitas fidelissimo et catholico greinio cordis accipit᷑. E os aũt qͥ na
quȩ inueritate manet dans głam dõ. siue que inueritate ñ stetie querens głam suã
Nulla gͦ ereatura ẽ: quȩ ñ uelit nolit diuinȩ ꝓuidentie seruiat. Sed uolens facit cũ ea
qͦd bontĩ ẽ : de illa uͦ quȩ hoc ñ uult fit qͦd iustũ ẽ. Nã si etiã ipsi p̃uaricatores angłicũ¬
principe suo diabolo ñ recte dicerent᷑ ꝓcuratores uł accores diuine ꝓuidentiȩ: ñ dñs
magistratũ huiꝰ mundi diabolũ diceret. nec uteret᷑ illo ad correptionẽ hominũ ips

Expanded text:
nec ait, servivimus, sed, servistis: satis probabile est etiam superius de Gentibus dictum, quod sub elementis hujus mundi erant servientes, tanquam sub procuratoribus et actoribus . Nam ipsa elementa utique non sunt naturaliter dii, « sive in coelo, sive in terra: quemadmodum multi dii, et domini Deum, quo nomine Trinitas fidelissimo et catholico gremio cordis accipitur. Eos autem qui nquae in verisuam quae, velit nolit, divinae providentiae non serviat. Sed volens facit cum illa quod bonum est. De illa vero quae hoc non vult, fit quod justum est. Non ei tamen rependitur recte dicerentur procuratores vel actores divinae providentiae, non Dominus magistratum hujus mundi diabolum diceret; nec uteretur illo ad correptionem hominum ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
parturio donec xp̃c formet᷑ in uob̾ nͥ participationẽ hanc ꝓ curarũ angoribꝰ positã in el¬
ligamꝰ. quibꝰ eos parturiuit ut nascerent᷑ inxp̃o. et iterũ parturit ꝓpt̃ ꝑicula seductio¬
nis quibꝰ eos conturbari uidet. Sollicitudo aũt de illis curarũ qͦs se qͦdã modo partu¬
rire dicit. tãdui ẽe. pot̾it: donec ꝑueniant in m̃surã ȩtatis pleuitũdinis xp̃i. ut iã ñ mo¬
ueant᷑ omi uento doctrinȩ. Nongͦ ꝓpt̃ initiũ fidĩ qñ nati erant sed ꝓpter robur et ꝑ¬

Expanded text:
 donec Christus formetur in vobis. Nisi parturitionem hanc pro curarum angoribus positam intelligamus, quibus eos parturivit ut nascerentur in Christo; et iterum parturit propter pericula seductionis, quibus eos conturbari videt. Sollicitudo autem talium de illis curarum, qua se quodammodo parturire dicit, tamdiu esse poterit, donec perveniant in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut jam non moveantur omni
Abbreviated transcription (Latin):
di eramꝰ seruientes. Queri aũt pot̃ qͦ mͦ scđ̾m hanc similitũdinẽ subelem̃tis huiꝰ mun¬
di fuert̃ iudei cũ illis ꝑlegẽ quã acceꝑunt. unꝰ dõ qui fecit cęlũ et t̾rã colendus cõm¬
ille popłs iudeoꝵ. nc̃ ꝓcuratores et actores dicat dem̃ta mundi sub quibꝰ seruiebant gt̃ꝯ.
ut filiꝰ ille paruulus id est popłs ꝓpt̃ unã fidẽ ad unũ semen abiahe ꝑtinens: qm̃ et de
uudeis & degentib cong̃gat᷑ est partim fuĩt sub pedagogo legis tẽꝑe pueritis sue. id est

Expanded text:
elementis hujus mundi fuerint Judaei, cum illis per Legem quam acceperunt, unus Deus qui fecit coelum et terram, colendus commille populus Judaeorum; nunc procuratores et actores dicat elementa mundi, sub quibus serviebant Gentes: ut filius ille parvulus, id est populus propter unam fidem ad unum semen Abrahae pertinens, quoniam et de Judaeis et de Gentibus congregatus est, part
Abbreviated transcription (Latin):
quiiuunt ex oꝑibꝰ carnalit̃ cũ iis qui uiuunt exfide spiritalit̃ in uicibilt̃ aũe cononbea
ler mudu data erat nec posset post tot annos ita dari. ut antiquas abrahȩ ꝓpissi onesis¬
ertas faceret d teñi lex iustificat ñ ẽ. iustificatꝰ abraham qͥ multũ antelegẽ fuit qͦa dͥa
Aicere ñ posst̃ cogunt᷑ faceri ñ legis oꝑib iustificari hoĩem sea fide sunulgiã nosos¬
ꝯit intelligere oñis antiquos qͥ iuscificati st̃ ex ipsa fide iustificato. Suro enũ nos
ex parte ꝑͥtentũ it est pͥmũ aduentũ dmĩ ex parte futurũ. idest scdm aduentũ. ani cre¬
cendo sali esficiensi : hoc totũ illi to est utrũq aduentũ futurũ credebant reuela ute

Expanded text:
qui vivunt ex operibus carnaliter, cum his qui vivunt ex fide spiritualiter. Vincuntur autem quod infert, Lex nondum data erat, nec posset post tot annos ita dari, ut antiquas Abrahae promissiones irritas faceret. Si enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legeis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum futurum credebant, revelante
Abbreviated transcription (Latin):
scđiã diũ ut sibi peccata dimitterent᷑. et in noua uita ꝑ eũ qͥ ꝑ se sanguinẽ fudisset re
de patre abraham quasi naturalẽ se iactabant habere usticiã. et merita sua in
circũ cisione ceteris gentibꝰ tanto ꝑniciosiꝰ qͣnto arroganciꝰ p̃ferebant. Gentes aũt fa¬
cillimȩ : etiã sine huiꝰ modi legis tͣnsg̾ssione humiliarent᷑. Hoĩes enĩ nullã ex paren¬
tibꝰ originẽ usticiȩ se trahere p̃udentes. simulachroꝵ etiã seruos. inuenit exangłi¬
ca gia. Hon enĩ sicut stis diti poterat ñ fuisse ilã uisticiã papeigte uistidi n coelenas¬

Expanded text:
isericordiam Domini, ut sibi peccata dimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro se sanguinem fudisset, reisericordiam Domini, ut sibi peccata dimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro se sanguinem fudisset, rede patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim, sicut istis dici poterat n
Abbreviated transcription (Latin):
siunc hacgrã nullo modo p̃cepta legis ĩpleret tͣnsg̃ssione humiliaret᷑ ut quereret
grãm nec se sus meritis saluũ fieri qͦd suꝑbũ ẽ. opinaret᷑. ut eẽt̃. ñ in sua potesta¬
te et uiribꝰ iustꝰ. sed in manu mediatoris iuustificantis impiũ. Per angłos aũt mimi¬
strata ẽ. omĩs dispensatio ueteris testamenti. agente in eis spũ scõ. et ipso uerbo
uericatis nũdũ incarnato. sed ñ qͣm ab aliqͣueridica administracione recedente. quia
ꝑ anglos disposita ẽ illa dispensatio legis. cũ aliqͣnao suã aliqͣndo dĩ ꝑsonã sicut ꝓpħa¬
rũ etiã mos ẽ. agerent. ꝑ quȩ illã legẽ morbos ostendentẽ ñ auferentẽ. ȩtiã p̃uaricati¬
onis crimine contrita suꝑbia ẽ. dispositũ ẽ. ꝑ angłos senien immami mediatoris ut ip¬
se liberaret apeccatis iã ꝑ tͣnsgressionẽ legis coactos confiteri opus sibi eẽ. grãm et mi

Expanded text:
e humiliaretur, ut quaereret e humiliaretur, ut quaereret gratiam, nec se suis meritis salvum fieri, quod superbum est, opinaretur; ut esset non in sua potestate et viribus justus, sed in manu Mediatoris justificantis impium. Per Angelos autem ministrata est omnis dispensatio Veteris Testamenti, agente in eis Spiritu sancto, et ipso Verbo veritatis, nondum incarnato, sed nunquam ab aliqua veridica administratione recedente. Quia per Angelos disposita est illa dispensatio Legis, cum aliquando suam, aliquando Dei personam, sicut Prophetarum etiam mos est, agerent; perque illam Legem morbos ostendentem, non auferentem, etiam praevaricationis crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coactos confiteri opus sibi esse gratiam et m
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ. hoibꝰ. s ꝓ miscdi̾a et grã dĩ: ñ erat popularis añqͣm dõ hõ iit᷑ hoĩes nascere
emen aũt cui ꝓmissũ ẽ. popłm significat. ñ illos paucissimos qui reuelationibꝰ
ea fut᷑a ceruentes. qͣmuis ꝑ eandẽ salui fierent. popłm tñ saluũ facere ñ pot̾ant. Qui
popło sane si ꝑ corũ orbẽ confideret᷑. n de coto orbe ȩccłiam ierłm qe lestẽ congregãt
pauci st̃. quiã uia angusta paucoꝵ ẽ. Inunũ tũ congregati qͦtqt existere potuert̃.
ex quo ex angłiũ p̃dicat᷑. et quot qͦt potuerunt usq in finẽ scli ꝑ om̃s gt̃s ad iunc¬
tis sibi etiã illis qͣmuis paucissums qͥ ex fide dnĩ fide ꝓpħica ante ambos aduen¬
tꝰ aiꝰ salutẽ gr̃e ꝑceꝑunt: ĩplent scõꝵ beatissimũ ciuitatis sempit̃nȩ statũ. Suꝑbi¬
enti ꝯͦ popło lex posita ẽ. ut qm̃ grãm saritatis nͥ humiliatꝰ acciꝑe ñ posset et

Expanded text:
d pro misericordia et gratia Dei, non erat popularis antequam Deus homo inter homines nasceretur. Semen autem cui promissum est, populum significat; non illos paucissimos qui revelationibus eam futuram cernentes, quamvis per eamdem salvi fierent, populum tamen salvum facere non poterant. Qui populus sane, si per totum orbem consideretur nam de toto orbe Ecclesiam Jerusalem coelestem congregat, pauci sunt, quia via angusta paucorum est: in unum tamen congregati, quotquot existere potuerunt, ex quo Evangelium praedicatur, et quotquot poterunt usque in finem saeculi per omnes gentes, adjunctis sibi etiam illis, quamvis paucissimis, qui ex fide Domini, fide prophetica, ante ambos adventus ejus salutem gratiae perceperunt, implent sanctorum beatissimum civitatis sempiternae statum. Superbienti
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. de quo iudicare inquotidiana uita et moribꝰ facile ẽ. Si aut̃ mordetis inqͥt et co¬
meditis iuicẽ uidete ne ab inuicẽ consũmamini. hoc enĩ maxime uicio contentionis
et inuidentiȩ pernitio sȩ disputationes in eos nutriebant᷑ male de inuicẽ loqͦndo etq̃¬
rendo quisq głam suã uanãq uictoriã. quibꝰ studiis consunnt᷑ societas popłi. dũm
parte disiungit᷑. Q uomͦ aũt ista uitare posst̃ n spũ ambulent. et concupiscentias car¬
nis ñ ꝑficiant. Primũ enũ et magiã munꝰ ẽ. sp̃s. humilitas et mansuetuas. Uide illuo
ͣa iã cõmiemnoraui: añs ait. Discite ame quia mitis sũ et humilis corde. Q illico ꝓpłȩ.¬

Expanded text:
bantur: de quo judicare in quotidiana vita et moribus facile est. Si autem mordetis, inquit, et cobantur: de quo judicare in quotidiana vita et moribus facile est. Si autem mordetis, inquit, et comeditis invicem, videte ne ab invicem consumamini: hoc enim maxime vitio contentionis et invidentiae, perniciosae disputationes inter eos nutriebantur, male de invicem loquendo, et quaerendo quisque gloriam suam vanamque victoriam, quibus studiis consumitur societas populi, dum in partes discinditur. Quomodo autem ista vitare possunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias carnis non perficiant? Primum enim et magnum munus est spiritus, humilitas, et mansuetudo. Unde illud quod jam commemoravi, Dominus clamat, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde :
Abbreviated transcription (Latin):
ailccionis qĩ et aruni ꝑfecta sit uearitas. cur apłs et in hac et iuilla epła solã ꝓximi
dilectione eos inemorat. nisi quia inc̾ilectione aũ posst̃ m̃tiri hoĩes quia rarioresiẽ¬
otaciones eã ꝓ bant in dilectione aũt ꝓrimi faciliꝰ coniuntunt᷑ eã ñ habere dũ tmqs
eũ lioibꝰ agunt. Cousequens aũt ẽ ut qui ex coca corde excota anima extoca iñce dm̃
dil ioet aisiant et ꝓrimũ canqͣni seipsũ qr hoc ibet ille quẽ ex coto corde excogaian¬
ꝯꝯ p̃ captũ ita sit ut neutrũ sine altero possit teneri. ȩtiã unũ hoꝵ cõmemorare pleitĩq
sufficit cũ agie de opibꝰ ĩtitiȩ. si oportumꝰ illud de qͦ quisq faciliꝰ conuincit᷑. Unde so
hamies dicit. Qui eñ ñ diligit frẽm suũ quẽ uidet: dm̃ quẽ ñ uidet qͦ mͦ poti dilige¬
ra  eittiebant᷑ eñ quidã dileccionẽ se dĩ habeie. et dͥe odio fr̃no eã ñ habere conuince¬

Expanded text:
ilectionis Dei et proximi perfecta sit charitas, cur Apostolus et in hac et in illa Epistola solam proximi dilectionem commemorat: nisi quia de dilectione Dei possunt mentiri homines, quia rariores tentationes eam probant; in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est diligit, diligat et proximum tanquam seipsum; quia hoc jubet ille, quem ex toto corde, ex tota anrumque praeceptum ita sit, ut neutrum sine altero possit teneri, etiam unum horum commemorare plerumque sufficit, cum agitur de operibus justitiae: sed opportunius illud, de quo quisque facilius convincitur. Undequem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Mentiebantur enim quidam dilectionem se Dei habere, et de odio fraterno eam non habere convince
Abbreviated transcription (Latin):
rati st̃ ne iterũ serui eẽ. uelint sub iugo obseruationũ carnaliũ. qͣmuis sublege dĩ
dant᷑: s illo modo quo eos isti uolebant circũcidi. id est ut in carnis circũcisione
anũ iuuenẽ circũcidit. Fecit auĩt hoc ꝓpt̃ scandalũ suoꝵs: nichil simulans omĩno.
sed ex illa in differentia qua dicit. circũcisio nichil ẽ. et p̃puciũ niebil ẽ. Nichilenĩ
obest ista en cũcisio ei: qui salutẽ in illa eẽ. ñ credit. Scd̃m hane sententiã: etiã illud
aiait. Iestificor aũt om̃i hoĩ circuneidenti se id est tanqͣm salutarẽ istã circũcisis¬
nẽ ap petenti quia debitor ẽ. uniuersȩ legis facienãş. Qd iõ ait ut uel t̾r̃ore tã innimiera¬
biliũ ossseruationũ quȩ in legis oꝑibꝰ scriptȩ st̃. ne om̃s ĩplere cegerent᷑. qͦd

Expanded text:
rati sunt, ne rati sunt, ne dantur: sed illo modo, quo eos isti volebant circumcidi, id est, ut in carnis circumcisione stianum juvenem circumcidit: fecit autem hoc propter scandalum suorum , nihil simulans omnino, sed ex illa indifferentia qua dicit, Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est . Nihil enim obest illa circumcisio ei qui salutem in illa esse non credit. Secundum hanc sententiam etiam illud addidit, Testificor autem omni homini circumcidenti se, id est, tanquam salutarem istam circumcisionem appetenti, quia debitor est universae Legis faciendae. Quod ideo ait, ut vel terrore tam innumerabilium observationum, q
Abbreviated transcription (Latin):
ancillȩ filii. sed libere. Ea enĩ libertas nc̃ maxime opponenda ẽ. seruitutis iugo: qͦ
inoꝑibꝰ legis tenebant᷑. qͥ ad circũcisionẽ istos trahebant. Cũ aũt dicit. stacegͦ :
significat eos nundũ cecidisse. Ac cõmodatiꝰ enĩ diceret surgite. Sed qͦd addidit
et ne iterũ seruitutis iugo attineamini: qͣudoquidẽ hic nullũ aliud iugã pot̾
intelligi qͦ eos actineri nolit nͥ circũcisionis. taliũq obseruationũ iudaicarum.
Ita enĩ et sequit᷑. Ecce ego paulus dico uobis qͥa si circũcidamini xp̃c uob̾ nichil
ꝑderit. qͦ mͦ accepturi sumꝰ qͦd ait. ne iterũ seruitutis iugo attineamini. cũ adeos
scribat qui iudei tauquã fuerant: Nã hoc agit utiq ne circuncidant᷑. sed nimirã
declarat᷑ et confirmat᷑ illa sententia: de qua stiꝑiꝰ disputauimꝰ. Qui enĩ hoc loco
gentibꝰ dicat ñ iuenio nͥ ue ꝓsit illis qͦd aseruitute suꝑstitionis suę ꝑ fiadẽ xp̃i libe¬

Expanded text:
ancillae filii, sed liberae. Ea enim libertas nunc maxime opponenda est servitutis jugo, quo in operibus Legis tenebantur, qui ad circumcisionem istos trahebant. 41. Ib. V, 1-3. Cum autem dicit, State ergo, significat eos nondum cecidisse: accommodatius enim diceret, Surgite. Sed quod addidit, Et ne iterum servitutis jugo attineamini, quandoquidem hic nullum aliud jugum potest intelligi, quo eos attineri nolit, nisi circumcisionis taliumque observationum Judaicarum; ita enim et sequitur, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit: quomodo accepturi sumus quod ait, ne iterum servitutis jugo attineamini; cum ad eos scribat qui Judaei nunquam fuerant? Nam hoc agit utique, ne circumcidantur. Sed nimirum hic declaratur et confirmatur illa sententia de qua superius disputavimus. Quid enim aliud hoc loco Gentibus dicat, non invenio, nisi ut prosit illis quod a servitute superstitionis suae per fidem Christi libe
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ abba pater. Deuide manifestissime osteudit de iis etiã se dicere qui ex gentibꝰ aã
fidẽ uenerant: ad quos ętiã inepła seribit ita. Iam inquit ñ ẽ seruus s filꝰ. ꝓpt̾¬

Expanded text:
tem, Abba pater. Deinde manifestissime ostendit de his etiam se dicere, qui ex gentibus ad tem, Abba pater. Deinde manifestissime ostendit de his etiam se dicere, qui ex gentibus ad fidem venerant ad quos etiam epistolam scribit. Itaque jam non est servus, sed fil
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ sc̃m micteret. Cũ gͦ dixisset apłs misit ds̃ filiũ suũ taccũ ex imuliere. factũ sub lege
ut eos qui sub lege erant redimeret. ut ad optionẽ filioꝵ recipiamꝰ: restabat ut ȩaiam
ꝯt̃s quȩ ñ erant sublege. ad eandẽ tñ adoptionẽ filioꝵ ꝑtinere ostenderet. qͦd de sc̃i sp̃s
dono qui omĩbꝰ datꝰ ẽ. docet. Unde ȩtiã se perus de baptieato incircũciso centurione
cornelio defendit apud iudeos qͥ crediderant. dicens ñ se potuisse aquã negare illis qͦs
spm̃ sc̃m accepisse claruerat. Nã ipso gͣuissimꝰ docuinento etiã suꝑiꝰ ususẽ paulus. cũdi¬
ceret. Hoc solũ: uolo discere auobis. E xoꝑib legis spm̃ accepistis. an erauditu fidt. Et
paulo post. Qui gͦ tribtut uobis spm̃ et uirtutes oꝑat᷑ in uobis: ex oꝑib legis an exau¬
ditu fidĩ. sic et hic. Qm̃ inquit filii dĩ estis misit ds̃ spm filii sui in cord̾a nr̃a claman¬

Expanded text:
ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus ; restabat ut etiam Gentes, quae non erant sub Lege, ad eamdem tamen adoptionem filiorum pertinere ostenderet: quod de sancti Spiritus dono, qui omnibus datus est, docet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se potuisse aquam negare illis quos jam Spiritum sanctum accepisse claruerat . Nam et ipso gravissimo documento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Et paulo post, Qui t. Sic et hic, quoniam, inquit, filii Dei estis, misit Deus spiritum Filii sui in corda vestra, claman
Abbreviated transcription (Latin):
fide purgari. ut oportuno cꝑ̃e cognoscere ualeamꝰ. Sed qͦd in ipsa correctione ait ĩmo ꝙ¬
gniti adõ si ꝓpͥe accipit᷑: putabit᷑ ds̃ qͦsi ex tꝑ̃e aliqͥq̃ cognoscere. qͦd ante ñ nouerat. Kans

Expanded text:
fide purgari, ut opportuno tempore cognoscere valeamus. Sed quod in ipsa correctione ait, imo cfide purgari, ut opportuno tempore cognoscere valeamus. Sed quod in ipsa correctione ait, imo cogniti a Deo, si proprie accipitur, putabitur Deus quasi ex tempore aliquid cognoscere, quod ante non noverat
Abbreviated transcription (Latin):
dentia in faciẽ nob̾ dicunt. die pꝰ icalendas ñ ꝓficiscor: et uix lente ista phibenꝰ arridenes
ne irascant᷑: et timentes ne qͣsi nouũ aliqͥd mirent᷑. Ue peccatis hominũ quȩ sola inusi¬
tata ex horrescimꝰ. U̾sitata uͦ ꝓ quibꝰ abluendis filii dĩ sangiis effusus ẽ. qͣmlibet magna si
et omino daudi cont᷑ se cogant regnũ dĩ sepe uidendos omĩa colerare. sepe tolerandos ñ nuis¬
la ȩciã facere cogim᷑ atq utinã odñe ñ omĩa quȩ ñ poteriuꝰ ꝓhibere faciamꝰ. S iã uide
Nidet᷑ enĩ certe hoc loco ȩciã apłica loquutio congruere uelle infiriitati hor̃um. Pleq tau¬
tũ inodo inueteris testam̃ti libris usq ad t̾renas hoininũ cogitationes modus diuim do¬
quii de sceudisse uideat᷑. Nã qm̃ qͦd correxit qͦd dixerat. cognoscentes dm̃. nichil nos moue¬

Expanded text:
dentia in faciem nobis dicunt, Die post calendas non proficiscor. Et vix lente ista prohibemus arridentes, dentia in faciem nobis dicunt, Die post calendas non proficiscor. Et vix lente ista prohibemus arridentes, ne irascantur, et timentes ne quasi novum aliquid mirentur. Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamlibet magna sint, et omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur! atque utinam, o Domine, non omnia quae non potuerimus prohibere, faciamus ! 36. Ib. Videtur enim certe hoc loco etiam Apostolica locutio congruere velle infirmitati hominum; ne tantummodo in Veteris Testamenti libris usque ad terrenas hominum cogitationes modus divini eloquii descendisse videatur. Nam quoniam correxit quod dixerat, cognoscentes Deum, nihil nos move
Abbreviated transcription (Latin):
intelligat ad tantũ ꝑiculũ onimȩ ꝑtinere suꝑstitiosas tẽꝑũ obseruationes ut ha¬
reloco subiecerit apło. limeo uos ue forte sinc causa laborauerĩ in uobis. Eaca
tanta clebritate atq auctoritate ꝑ orbẽ t̾rarũ in eccłiis legat᷑: plena st̃ conuen
ichoetꝰ aut edificioꝵ aut huiꝰmoch qłibet oꝑũ: diebꝰ qͦs egyꝑtiacos uocant sepe
sticiosa obseruatione intelligendus ẽ : quã sp̃e habent cũ xpĩanos sedici uelint ex
ephemeridis uitã nanfragã gubernantes. qͣndo de diunins librts qͦsas̃ adhic car¬
nali popło dedit. si more udeoꝵ tẽꝑa obseruarent diceret eis apłs. tinxo uos ne forte si¬
ne causa laborauer ĩ inuos: Ettñ si dephendat᷑ quisq uel cadxcuminꝰ udaico ritusa¬
batũ obseruans. tumultuat᷑ ȩcłia: nc̃ aũt̃ innumerabiles de nũo fideliũ cũ magna comi¬

Expanded text:
intelligat ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observationes, ut huintelligat ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observationes, ut huic loco subjecerit Apostolus, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos. Quod cum tanta celebritaticiorum, aut hujusmodi quorumlibet operum, diebus quos Aegyptiacos vocant, saepe erstitiosa observatione intelligendus est, quam spem habent, cum christianos se dici velint, ex ephemeridis vitam naufragam gubernantes, quando de divinis Libris, quos Deus adhuc carnali populo dedit, si more Judaeorum tempora observarent, diceret eis Apostolus, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos? Et tamen si deprehendatur quisquam vel catechumenus Judaico ritu sabbatum observans, tumultuatur Ecclesia. Nunc autem innumerabiles de numero fidelium cum magna confi
Abbreviated transcription (Latin):
ui gatismꝰ em error ẽ. iste gentiliũ: ut uel magendis reb uel iexpetandis exeutis
uicȩ ac negotioꝵs suoꝵ ab astrologis et chaldes notatos dies et m̃ses et anuos et tꝑ̃aob
seruent. Fortase tñ ñ opus ẽ. ut hoc de gentiliũ errore incelligam᷑ ne intentionẽ cau¬
se quã ab exordio susceptã adfinẽ usq ꝑclucit subito in aluid teiere detorquere
do rrsus ad talia redntis seducti ab eis qͥ nũ dũ agnoscentes libertatis suȩ tp̾ int̃
tea seruire uultis tͣt antea cũ eis dies et menses et annos et tꝑ̃a quib seruiebatis
anteqͣm rp̃o crederetis: Manifestũ ẽ enĩ uolumina temꝑũ ꝑ elementa hꝰ mũdi
hoc ẽ celi et tr̃e. motꝰ atq ordines syderũ administrari. Quȩ infirma appdlat
ereo qͦd infirma et instabili spetiȩ uariant᷑. E gena uͦ exeo qͦd egent sũma et stabi¬
li sp̃c cracors. ut qͦ m̃ sc cẽ. possint. F rio eligat lector utrũ uolet sententiã aũ mͦ

Expanded text:
us est enim error Gentilium iste, ut vel in agendis rebus, vel in exspectandis eventis vitae ac negotiorum suorum, ab astrologis et Chaldaeis notatos dies, et menses, et annos, et tempora observent. Fortasse tamen non opus est ut hoc de Gentilium errore intelligamus, ne intentionem causae, quam ab exordio susceptam ad finem usque perducit, subito in aliud temere detorquere do rursus ad talia reditis, seducti ab eis qui nondum agnoscentes libertatis suae tempus, itea servire vultis, et observare cum eis dies, et menses, et annos, et tempora, quibus serviebatis et antequam Christo crederetis? Manifestum est enim, volumina temporum per elementa hujus mundi, hoc est, coelum et terram et motus atque ordinem siderum administrari. Quae infirma ae variantur: egena vero, ex eo quod egent summa et stabili specie Creatoris, ut quomodo sunt, esse possint. 35. Ergo eligat lector utram volet sententiam, dummodo
Abbreviated transcription (Latin):
spicas euulsissent. respondit indignantibꝰ dñm ẽẽ. filiũ hõis giã sabbati. Itaq illa
carnalit̃ ñ obseruando. carnaliũ conflauit inuidiã. et suscepit quidẽ penã ꝓ posttã
illis qui eã ñ obseruassent sed ut credentes inse talis penę timore liberaret qͦ ꝑti¬
net quod adiungit. Ap̃e nos redeniit de maledicto legis. factus ꝓ nobis in aledictã
quia seriptũ ẽ. maledictꝰ omĩs qui pendet in ligno. Quȩ sententia spiritalit̾ in¬
celligentibꝰ sacͣmentũ ẽ. libertatis. Carnalit̃ aũt sentientibꝰ sicut udei st̃. uigũ est
seruitutis. si pagani aut heretici uelaiñtũ ẽ. cecitatis. Nã qͦd quidã nr̃i minꝰ inscrip¬
curis eruditi sencentiã istã nimis tunentes. et scripturas ueteres debita pietate apꝓ¬
bantes. ñ putant hoc de dño eẽ. dicct̃ s de uida tradicore eiꝰ: aiunt enĩ ꝓpt̃eo ñ eẽ.
diccũ mnaledictꝰ omĩs qui figit᷑ in ligno cuiã ñ hic añs designatꝰ ẽ s ille qͥse lac̃o

Expanded text:
spicas evulsissent, respondit indignantibus, Dominum esse filium hominis etiam sabbati . Itaque illa carnaliter non observando carnali conflagravit invidia, et suscepit quidem poenam propositam illis, qui ea non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore liberaret: quo pertinet quod adjungit, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Quae sententia spiritualiter intelligentibus sacramentum est libertatis: carnaliter autem sentientibus, si Judaei sunt, jugum est servitutis; si pagani aut haeretici, velamentum est caecitatis. Nam quod quidam nostri minus in Scripturis eruditi, sententiam istam nimis timentes, et Scripturas veteres debita pietate approbantes, non putant hoc de Domino esse dictum, sed de Juda traditore ejus: aiunt enim propterea non esse dictum, Maledictus omnis, qui f
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis se p̃ferre gestirent. tan qͣm int̾fectoribꝰ dñi. In hac uͦ epła ad eos seri¬
bit: qͥ iã cõmoti erant auctoritate illoꝵ qui ex iudeis erant. et ad obseruati¬
ones legis cogebant. Ceꝑant eit̃ eis credere tanqͣm paulus apłs ñ uera p̃di¬
casset qͦd eos circũcidi noluisset: et io sic cepit. Miror qͦd sic tã cito tͣnstersmi¬
ni ab eo qui uos uocauit in głam xp̃i: in aliud exangłiũ. Hoc gͦ exordio cati

Expanded text:
Judaeis se praeferre gestirent, tanquam interfectoribus Domini: in hac vero Epistola ad eos scriJudaeis se praeferre gestirent, tanquam interfectoribus Domini: in hac vero Epistola ad eos scribit, qui jam commoti erant auctoritate illorum qui ex Judaeis erant, et ad observationes Legis cogebant; coeperant enim eis credere, tanquam Paulus apostolus non vera praedicasset, quod eos circumcidi noluisset. Et ideo sic coepit: Miror quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in gloriam Christi, in aliud Evangelium. Hoc ergo exor
Abbreviated transcription (Latin):
eis ꝓdesse erangłiũ nͥ circũciderent᷑. et ceteras carnales iudaici ritus obserua¬
tiõnes subirent. Et iõ paulũ apłm suspectũ habere ceꝑant. a quo illis ecan¬
tes cogebant iudaitare. Cesserat enĩ taliũ hominũ scandalis apłs pełus. et in
simulationẽ ductus erat canqͣm et ipse hoc senciret nichil ꝓdesse gentibꝰ exa¬
głiũ. nͥ onera legis ĩplerent. A qua simulatione idẽ apłs paulus eũ reuo¬
cat. sicut in hac ipsa epła docet. Talis quidẽ questio ẽ: et in epła ad roox nos
Uerũptñ uidet᷑ aliquid int̾esse. quod ibi contentionẽ ipsã dirunit. litẽq
cõponit. quȩ intereos qui ex iudeis et eos qui ex gentib crediderant ortae¬
rat: tanquã cũ illi ex meritis oꝑũ legis sibi redditũ ex angłii p̾miũ arbi¬
trarent᷑. qͦd p̃miũ in circũcisis tanqͣm in meritis nolebant dari. illi contra

Expanded text:
eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observaeis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evantes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret, nihil prodesse Gentibus Evangelium, nisi onera Legis implerent: a qua simulatione idem apostolus Paulus eum revocat, sicut in hac ipsa Epistola docet . Talis quidem quaestio est et in Epistola ad Romanos: verumtamen videtur aliquid interesse, quod ibi contentionem ipsam dirimit, litemque componit, quae inter eos qui ex Judaeis, et eos qui ex Gentibus crediderant, orta erat, cum illi tanquam ex meritis operum Legis sibi redditum Evangelii praemium arbitrarentur, quod praemium incircumcisis tanquam immeritis nolebant dari; illi contra
Abbreviated transcription (Latin):
habese si posseritt ⁊ ideo no ⁊ quec̃q uolunt
quia uolunt
canre nec possunt. Tunc enĩ eas noti habebt̃¬
quando nee scorruptibilem carnem. hic liber sic incipit. Catsa
AUSA propter quã scribit apostolus ad ealathas in. ꝙ̃ p̃fatio sc̃i auoust¬
hȩc est: ut intelligant grãm dĩ id secum agere. ut sub lege iã ñ sint. Cũ
enĩ p̃dicata eis esset exangłii gr̃a. ñ defucrunt quidã excircũcisione. qͣmuis
xp̃iani nomine nũdũ tñ tenentes ipsũ gr̃ȩ beneficiũ. et adhuc uolentes sub
onerib legis quȩ dñs ds̃ ĩposuerat ñ iusticiȩ seruientibꝰ sed peccato. nistã scili¬
cet legẽ miustis hoĩbꝰ dando. ad demonstranda peccata coꝵ ñ auferenda. Non
enĩ aufert peccata nͥ grã fidĩ: quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Sub hac ergo gr̃a iã gala¬
thas constitutos illi uolebant const̾ituere sub oneribꝰ legis. ad seuerantes nichil

Expanded text:
habere si possent. Et ideo non quaecumque volunt habere si possent. Et ideo non quaecumque volunt quia volunt eis carere, nec possunt. Tunc enim eas non habebquando nec corruptibilem carnem. Hic liber sic incipit: Causa ausa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub Lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus Legis, quae Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato, justam scilicet Legem injustis hominibus dando ad demonstranda peccata eorum, non auferenda: non enim aufert peccata nisi gratia fidei, quae per dilectionem operatur: sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos, illi volebant constituere sub oneribus Legis, asseverantes nihil
Abbreviated transcription (Latin):
terrogatio eẽt. quid ergo. ac deinde responsio. lex tnͣsgressionis
gra posita est. Quod quidem non abhorret a uero. s melior michi
uidet̃ ista distinctio. ut interrogatio sit. quid gͦ lex. ⁊ inferatur
subiungit. quod si spũ dĩ ducimini: non adhuc estis sub lege.
ut intelligamꝰ eos et̃. sub lege quoꝵ spc̃ ita concupiscit aduersus
carnem ut non ea que uolunt faciant. idest non se teneant inuc¬
tos in caritate iusticie: sed a concupiscente aduersũ se carne uin¬
cantur. hoc ex illo sensu ẽ. quo sentiebam id qd̾ dictum est. caro concu¬
piscit aduersus sp̃m. ⁊ spẽ aduersus carnẽ. hȩc enĩ inucem aduersantur
ur non ea quȩ nultis faciatis: ad eos ꝑtinere qui sub lege sunt. nondũ
sub gra. Adhuc enĩ non intellexeram hec uerba. ⁊ illis qui
sub gr̃a sunt non sub lege ꝓꝑterea conuenise. ꝙ Eora
⁊ ipsi concupiscentias carnis
spũ concupiscunt quamus

Expanded text:
ter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis ter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatsubiungit: quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, ut intellegamus eos esse sub lege, quorum spiritus ita concupiscit aduersus carnem, ut non ea, quae uolunt, faciant, id est, non se teneant inuictos in caritate iustitiae, sed a concupiscente aduersus se carne uincantur, hoc ex illo sensu est, quo sentiebam id, quod dictum est: caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultisub gratia. Adhuc enim non intellexeram haec verba et illis qui sub gratia sunt, non sub Lege, propterea convenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, spiritu concupiscunt, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ eius missus est. ꝓpter immortalitatẽ dictũ est. totũ iam deũ quã
post resurrectionẽ habe cepit. ñ ꝓpter diuinitatẽ semꝑ immortalem a qͣ
nunquam recessit. in qua totus deus erat & cũ moriturꝰ ꝯbuc erat.
hunc aut̃ sensũ sequentia manisestant. Adiunxi enĩ dicens. Priores
dm̃ patrẽ. quasi iã iħc. xp̃c ñ sit homo. Sequit᷑ enĩ. Qui suscitauit illũ amo¬
tius. ut hic appareret cur dixerit. neq ꝑ hoĩem. Proinde ꝓpter : mortali¬
eũ uidert̃ qͥ uid̾unt euntẽ in cęlũ. Itẽ qd̾ dixi. grã d̾i ẽ. qua nobis
donant᷑ peccata ut reconciliem̃ d̾o. pax aũt qua reconciliam̃ deo:
sic accipiendũ est. ut tñ sciamꝰ etiam utrũq ad generalem d̃i grãm
ꝑtinere. quomͦ in popło dei alnid specialiter isrł. aliud iudas. et
tñ utrũq generalit̾ isrł. Item cum exponerem. quid ergo. lex
tnͣsgressionis grã posita est. ita distinguendum putaui. ut in¬

Expanded text:
st, totum jam Deum, quam post resurrectionem habere coepit; non propter divinitatem semper immortalem, a qua nunquam recessit, in qua totus Deus erat, et cum moriturus adhuc erat. Hunc autem sensum sequentia manifestant; adjunxi enim dicens: Priores m Patrem, quasi Christus Jesus non sit homo. Sequitur enim: Qui suscitavit eum a mortuis, ut hinc appareret cur dixerit, neque per hominem. Proinde propter immortalieum uiderunt, qui uiderunt euntem in caelum. Item quod dixi: gratia dei est, qua nobis donantur peccata, ut reconciliemur deo; pax autem, qua reconciliamur deo, sic accipiendum est, ut tamen sciamus etiam utrumque ad generalem dei gratiam pertinere, quomodo in populo dei aliud specialiter Israhel, aliud ludas, et tamen utrumque generaliter Israhel. item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Nulli aũt ꝓaest ut saluus fiat si hõ ei ꝓpt̾ seipsũ placeat. qui ñ placet utilit
Neũ ꝓpt̃ dm̃ placet. id est ut ds̃ placeat et głificet᷑ cũ dͥona eiꝰ attendunt᷑ in hoĩe aut
ꝑministeriũ hõis accipiunt᷑. Cũ aũt sic hõ placet: ñ iã hõ sed ds̾ placet. Utrũq ꝯͦ
recte qiei potest et ego placeo: et ñ ego placeo. Si enĩ adsit bonꝰ intelleccor piꝰq pulsa¬
toi: pacebit utrũq et nulla int̾ se repugnantia repellet intrantem

Expanded text:
ant . Nulli autem prodest, ut salvus liat, si homo ei propter seipsum placeat: qui non placet utiliter, nisi cum propter Deum placet, id est, ut Deus placeat et glorificetur, cum dona ejus attenduntur in homine, aut per ministerium hominis accipiuntur; cum autem sic homo placet, non jam homo, sed Deus placet. Utrumque ergo recte dici potest; et, Ego placeo, et, non ego placeo. Si enim adsit bonus intellector, piusque pulsator, patebit utrumque, et nulla inter se repugnantia repellet intrantem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cogant᷑. In obseruationib aũt si ñ intelligant᷑ seruitꝰ c̃. sola. qualis erat impopso¬

Expanded text:
re cogantur. In observationibus autem, si non intelligantur, servitus solare cogantur. In observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola
Abbreviated transcription (Latin):
ut diligentꝰ tractet᷑ ne qͥs fallat᷑ ambiguo: scire priꝰ debet oꝑa legis biꝑtita ec̃. Nam
partĩ insacramentis. partĩ uͦ in sacramentis accipiunt᷑ ad sacͣmenta ꝑtinet circũ¬
cisio carnis. sabbatũ tẽꝑale. neomenia. sacrificia. atq om̃s huiꝰmodi mnumerabiles
castus atq innocens. quẽ ad modũ ñ curat utrũ circũcisus carne. an p̃putiat᷑ st:
Nc̃ gͦ de us oꝑibꝰ maxiie tractat quȩ st̃ in sacͣmentis qͣmꝙͣ: et illa int̾dũ se admistce
re significet. ꝓpe finẽ aũt epłe de its separatĩ tctabat quȩ st̃ in morib et illuadbre¬
uiter. hoc aũt diutiꝰ. Hȩc aũt onera potiꝰ ĩ poni gentibꝰ. quoꝵ utilitas in intellettu
ẽ. Nã hȩc omĩa exponunt᷑ xp̃ianis ut quit ualeant tantũ uitelligant. ȩtiã fac̃e¬

Expanded text:
ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet opera Legis bipartita esse. Nam ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet opera Legis bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi innumerae castus atque innocens; quemadmodum non curat utrum circumcisus carne, an praeputiatus sit? Nunc ergo de his operibus maxime tractat, quae sunt in sacramentis, quanquam et illa interdum se re significet. Prope finem autem Epistolae, de his separatim tractabit, quae sunt in moribus: et illud breviter, hoc autem diutius. Haec enim onera potius imponi Gentibus quorum utilitas in intellectu est: nam haec omnia exponuntur Christianis, ut quid valeant, tantum intelligant, non etiam face
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ñ recce diceret᷑ de iis qͥ ñqͣm ꝓfecissent s de us qui ex ꝓfectu defecssent. Ante
xp̃m auferendo illi possessionẽ suã. id est eos inquib iure gr̃ẽ fidĩ quȩ inba¬
bittibat qͦd in ipsis galathis accidisse uult uideri apłs. Nã ad hoc ꝑtinet qͣd ait.
moueret. cũ considerarent qͦ p̃cio emerit possessionẽ quã meis amittebat. ut p¬
rã eĩt gͣtis eũ mortuũ qͦd suꝑiꝰ dixerat. Illud enĩ ita sonat: tanqͣm ñ ꝑuenerit
ad possessionẽ ꝓ qua sanguinẽ dedit: ꝓscripto aũt etiã quȩ tenebat aufert. Sed
hec ꝓscriptio ñ obest xp̃o qui ȩtiã sꝑ diuinitatẽ dñs ẽ om̃iũ: sedipsi possessioni que
huiꝰ gr̃e cultura caret. Hinc iã incipit demonstrare quẽ admodũ grã fidĩ sufficiat
ad iustificandũ sine oꝑib legis. ne quis diceret. ñ se quidẽ oꝑib legis tantũ hoĩs
iustificationẽ tribuere s neq tantũ gix̃ fidĩ exutroq aũt ꝑfici salutẽ. Sedhec q̃stio

Expanded text:
Quod non recte diceretur de his qui nunquam profecissent, sed de his qui ex profectu defecissent. Ante t, auferendo illi possessionem suam, id est, eos in quibus jure gratiae fideique inhabitabat. Quod in ipsis Galatis accidisse vult videri Apostolus: nam ad hoc pertinet quod ait, moveret, cum considerarent quo pretio emerit possessionem, quam in eis amittebat; ut parum esset gratis eum mortuum, quod superius dixerat. Illud enim ita sonat, tanquam non pervenerit ad possessionem, pro qua sanguinem dedit. Proscripto autem etiam quae tenebat, auferuntur: sed haec proscriptio non obest Christo, qui etiam sic per divinitatem Dominus est omnium; sed ipsi possessioni, quae hujus gratiae cultura caret. 19. Hinc jam incipit demonstrare quemadmodum gratia fidei sufficiat, ad justificandum sine operibus Legis; ne quis diceret non se quidem operibus Legis tantum totam hominis justificationem tribuere, sed neque tantum gratiae fidei, ex utroque autem perfici salutem. Sed haec quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
chil ab ecangłi ueritate dissentire apꝓbat᷑. Sed neq citus qui mecũ erat inqͥt¬
eũ esset grecus cõpulsus ẽ. circũcidi. Quãuis titus grectis ẽẽt. et nulla eũ consuc¬
tudo aut cognatio parentũ circũcidi cogeret sic̃ tunotdoeũ. facile tñ ȩtiã istũ ci¬
cũcidi ꝑmisisset apłs. Non enĩtali circũcisione salutẽ docebat auferri. sed si in ea
constitueret᷑ spes salutis. hoc eẽ. cont᷑ salutẽ ostendebat. Pot̾at gͦ at suꝑfluã ȩqͦ ani¬
ino tolerare scđ̃m sententiã quã alibi dxit. circũcisio nichil ẽ. sed obseruatio man¬

Expanded text:
hil ab Evanghil ab Evangcum esset Graecus, compulsus est circumcidi. Quamvis Titus Graecus esset, et nulla cum consuetudo aut cognatio parentum circumcidi cogeret, sicut Timotheum, facile tamen etiam istum circumcidi permisisset Apostolus. Non enim tali circumcisione salutem docebat auferri, sed si in ea constitueretur spes salutis, hoc esse contra salutem ostendebat. Poterat ergo ut superfluam aequo animo tolerare, secundum sententiam quam alibi dixit: Circumcisio nihil e
Abbreviated transcription (Latin):
suisset corã hõĩbꝰ ñ idõ factũ ẽ qͦd aliqͣ falsa dixerat ut seorsũ paucioribꝰ uera dice¬
ret: sea aliqͣ tacuerat quȩ adhuc paruuli portare ñ poterant. qualibꝰ se adcho¬
rinthios lac dieit dedisse ñ ȩscã. Falsũ enĩ diccre nichil licet aliꝗͣndo aũt aliqͥd uer
tacere utile ẽ ꝑfectionẽ ipsiꝰ opus erat. ut scirent ceceri apłi. Non enĩ seq̃bat᷑ ut
si fidelis eẽt. uerãq et rectã teneret fidẽ iã etiã apłs eẽ. deberet. Illud aũt qͦd sub¬
uingit. ne forte inuacuũ curro aut cucurri. ñ ad illos cũ quibꝰ seorsũ contulit exar¬
głiũ sed adistos quibꝰ scribit qͣsi ꝑ int̾rogationẽ dictũ intelligendũ ẽ: ut ex eo appa¬
reret ñ eũ inuacuũ currere aut cucurisse. quia iã ętiã attestatione ceteroꝵ ni¬

Expanded text:
suisset coram omnibus, non ideo factum est, quod aliqua falsa dixerat, ut seorsum paucioribus vera dicesuisset coram omnibus, non ideo factum est, quod aliqua falsa dixerat, ut seorsum paucioribus vera diceret: sed aliqua tacuerat, quae adhuc parvuli portare non poterant; qualibus se ad Corinthios lac dicit dedisse, non escam . Falsum enim dicere nihil licet; aliquando autem aliquid veri tacere, utile est. Perfectionem ipsius opus erat ut scirent caeteri Apostoli. Non enim sequebatur ut, si fidelis esset, veramque et rectam teneret fidem, jam etiam apostolus esse deberet. Illud autem quod subjungit, Ne forte in vacuum curro, aut cucurri, non ad illos cum quibus seorsum contulit Evangelium, sed ad istos quibus scribit, quasi per interrogationem dictum intelligendum est; ut ex eo appareret non eum in vacuum currere aut cucurrisse, quia jam etiam attestatione caeterorum ni
Abbreviated transcription (Latin):
didisse in xp̃o udeos. nec tã paucos fuisse ut eccłus gentiũ miscerent᷑. sed tã multos
ut ex illis eccłis fierent. Tantũ erant audientes quia qͥ aliqͥndo nos ꝑseq̃bat᷑. nc̃
ex angłitat fidẽ quã aliqͣndo uastabat. et in me magnificabant dm̃ Hoc ẽ. qͦd dice¬
bat ñ se placere hoĩbꝰ utiq ꝑseipsũ. sed ut in illo magnificaret᷑ ds̃. Hoc ẽ qͦd ȩtiam
dñs dicit. Luceaut urã oꝑa bona corã hoĩbꝰ: ut uid̾eant bona facta ur̃a. et głificent
patrẽ ur̃m qui incelis ẽ. Deinde post annos quatuordecĩ iterũ ascendi ieroso¬
lymã cũ barnaba assũpto ȩciã tico. Tanqͦm testunoniis pluribꝰ agit: cũ ȩtiã
istos nominat. Ascendi aũt scđm reuelationẽ. Ne moueret eos quare uel tun
ascenderit. quo tã dui ñ ascenderat. Quaꝓpt̾ si ex reuelatione ascendit tc̃ ꝓde¬
tur. Quod seorsũ exposuit ecangłiũ eis qui eminebant inȩccł̾ia. cũ iã illud expo¬

Expanded text:
didisse, nec tam paucos fuisse, ut Ecclesiis Gentium miscerentur; sed tam multos, ut ex illis Ecclesiae fierent. Tantum autem audientes erant quia qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Deum. Hoc est quod dicebat, non se placere hominibus, utique per seipsum, sed ut in illo magnificaretur Deus: hoc est quod etiam Dominus dicit, Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bonpost annos quatuordecim iterum ascendi Jerosolymam cum Barnaba, assumpto etiam Tito. Tanquam testimoniis pluribus agit, cum etiam istos nominat. Ascendi autem secundum revelationem: ne moveret eos quare vel tunc ascenderit, quo tam diu non ascenderat. Quapropter si ex revelatione ascendit, tunc prodehis qui videntur. Quod seorsum exposuit Evangelium eis qui eminebant in Ecclesia, cum jam illud expo