comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cunq latere uetsus fuerit. eque stat. Iustus uͦ qͥ¬
in prosꝑitatib non elenatur: adu̾sitatib ñ fran¬
gitur uituꝑationib non deicitur. suasionib
ad malum non trahitur. lapis quadcus ẽ. Sicut
enim ordines lapidum qui in pariete portant᷑
alii ab aluis: ita portantur fideles a p̃cedentib
in eccł̃ia iustis. portant et ip̃i ꝑ doctrinam ⁊ to¬
lerantiam sequentes. E hoc ordine alii ab aliis por¬
tantur iusti. usꝙ adultimũ iustum. qui cum a
priorib poetetur. quem portare debeat ip̃e non
habet sequentem. Qui aut̃ omne edificium por¬
tat. et ipse anemine portatur. dñs ẽ iħc xp̃c.
¶nde et lapis a propħa p̃ciosus uocatur. infun¬
damento fundatus. Item uiuos lapites apłs ap¬
pellat electos. ut conatum insinuͭ : bone actio¬
nis eorum. Mortui namꝙ idẽ materiales la¬
pides. ubicunq astructore positi fuerint insensi¬
bilit̾ manent: aut etiam lapsi decidunt. Non

Expanded text:
dcunque latus versus fuerit, aeque stat Greg., dcunque latus versus fuerit, aeque stat Greg., in prosperitatibus non elevatur, adversitatibus non frangitur, vituperationibus non dejicitur, suasionibus ad malum non trahitur, lapis quadrus est. Sicut enim ordine lapides in pariete portantur, alii ab aliis; ita portantur fideles a praecedentibus in Ecclesia justis. Portant et ipsi per doctrinam et tolerantiam sequentes, et hoc ordine alii ab aliis portantur justi usque ad ultimum justum. Qui cum a prioribus portetur, quem portare debeat, ipse non habebit sequentem. Qui autem omne aedificium portat, et ipse a nemine portatur, Dominus est Christus. Unde et lapis a propheta pretiosus vocatur, in fundamento fundatus . Item vivos lapides Apostolus appellat electos, ut conatum insinuet bonae actionis eorum. Mortui namque, id est materiales lapides, ubicunque a structore positi fuerint, insensibiliter manent, aut etiam lapsi decidunt. Non
Abbreviated transcription (Latin):
habento. In suꝑ habendo ⁊ ubertatem doctrine
de qua tanquam nutrix suos fouebant filioᷤ.
Quib et dicebat apłs. Tanquam pariuuł
in xp̃o lac uob̾ potum dedi non escam. Odꝰ iusti
inepła sua ait. & ipsi tanquam lapides
iiiiii. suꝑ edificamini domos spĩtales. Suꝑ edi¬
ficari illos dicit: quia sine dño iħu xp̃o lapide
scilicet uino una edificatio sp̃ĩtalis stare non¬
potest. Fundamentum enĩ aliud nemo potest po¬
nere pretet ip̃m. cuius participatione fideles la¬
pides inui efficiuntur. qui ꝑ infidelitatem lapi¬
des mortui fuerant. duri scilicet et insensibiles
quib mento diceretur: Auferam a uobis cor
lapideum. ⁊ dabo uob̃ cor carneum. Docibile sci¬
licet ad euangłicam recipiendam doctrinam ut
tanquam lapides uiui ad sp̃uale edisicium aptentur.
qui ꝑdiscretionem eruditi doctoris ampntatis
actib ⁊ cogitationib suꝑflius. uelut ictiqua¬
drantur securis. Lapis et enim quadrus in quo¬

Expanded text:
, insuper et habendo ubertatem doctrinae, , insuper et habendo ubertatem doctrinae, de qua tanquam nutrix, Paulus suos fovebat filios, quibus et dicebat: Tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escamola sua ait: Et ipsi tanquam lapides vivi superaedificamini domos spirituales . Superaedificari illos dicit, quia sine Domino Jesu Christo, lapide scilicet vivo, nulla aedificatio spiritualis stare potest. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter illum . Cujus participatione fideles lapides vivi efficiuntur, qui per infidelitatem lapides mortui fuerant, duri scilicet et insensibiles, quibus merito diceretur: Auferam a vobis cor lapideum, et dabo vobis cor carneum , docibile scilicet ad evangelicam recipiendam doctrinam, ut tanquam lapides vivi ad spirituale aedificium aptentur, qui per discretionem eruditi doctoris, amputatis actibus et cogitationibus superfluis, velut ictu quadrantur securis. Lapis etenim quadrus in quo
Abbreviated transcription (Latin):
dño dictum. Quicunꝙ humiliauerit se
sicut paruulꝰ ĩste. hic ẽ maior in regno celoꝵ.
Ioeo se humiliabant in medio discipłoꝵ suoes.
ut et illis exemplũ preberent hunalitatis.
⁊ sibi met pͥmum acquirerent humiliatiõis.
syidendum tam̃ quomͦ hoc in loco laudabilit̃
dicat facti sumus paruuli. cum alio loco di¬
cit. utunam non efficiamur pariuili. Quomͦ
uoluntarie facti sunt paruuli. nolentes esse
pariuili: S quales nos parnulos cupiat ẽẽ:
paulus ipse exponens ait. Malicia paruili
estote. & quales nos eẽ paruulos non cupiat.
ipse subdendo manifestat dicens. Ytinam
non efficiamur paruuli fluctuantes. et cir¬
cunferamur omni uento doctrine. Ergobo¬
in duob modis efficiuntur paruuli. id ẽ ha¬
bendo. ⁊ non habendo. habendo humilitatẽ
puritatem et innocentiam. Non habendo
aut̃ pariuli sunt facti: non habendo ma¬
liciam dolum et inidiam. facti sũt mag-
ni: humilitatem puritatem et in nocentiam¬

Expanded text:
ino dictum: Quicunque humiliaverit se, ino dictum: Quicunque humiliaverit se, sicut parvulus iste, hic est major in regno coelorum . Ideo se humiliabat in medio discipulorum suorum, ut et illis exemplum praeberet humilitatis, et sibimet praemium acquireret humiliationis. Videndum tamen quomodo hoc in loco laudabiliter dicat, facti sumus parvuli, cum alio loco dicat: utinam non efficiamur parvuli ; quomodo voluntarie facti sunt parvuli nolentes esse parvuli. Sed quales nos parvulos cupiat esse Paulus, ipse exponens ait: Malitia parvuli estote . Et quales nos esse parvulos non cupiat ipse subdendo manifestat, dicens: Utinam non efficiamur parvuli, fluctuantes, et non circumferamur omni vento doctrinae . Ergo bene duobus modis efficimur parvuli, id est, habendo et non habendo. Habendo humilitatem, puritatem et innocentiam; non habendo autem parvuli facti sunt non habendo malitiam, dolum et invidiam; facti sunt magni, habendo humilitatem, puritatem et innocentiam
Abbreviated transcription (Latin):
omnem dolum. ⁊ simulationes ⁊ muidias. ⁊ õs
detractiones. sicut modo geniti infantes. rõna¬
biles. ⁊ sine dolo lac concupiscite. ut in eo cres¬
satis in salutem. Ac si diceret. Quia iam rena
filii ꝙ dei facti estis ꝑ baptisma. estote modo ꝑ
studium bone conu̾sationis. quales sunt in¬
fantes ꝑ naturam in noxie etatis. Idẽ non ha¬
bentes maliciam. non dolum. non simulatioẽs
non detractiones. ⁊ ut omnis a maritudo. ⁊ fu¬
ror et ira tindignatio. ⁊ clamor ⁊ blasphemua
tollatur a uob̾: cum ommni malicia. & hoc mͦ
ad infantiam unocentie reu̾tentes: quasi lac
mat̃num desiterate in nob̃ scãrum scͥpturarũ
reciꝑx uerbum. ut in eo crescentes. ad eum pa¬
nem ꝓficiscamini comedendum. qui de celo des¬
cendit. et dedit uitam muntdo. Paulus aut̃
te se et sequacib sis ait. facti sumus par¬
uuli in medio ur̃i tanqm si ntrix foueat fi¬
lios suos. Sciebat enim euangłicum illud a¬

Expanded text:
omnem dolum, et simulationes, et invidias, et omnes omnem dolum, et simulationes, et invidias, et omnes detractiones, sicut modo geniti infantes rationabiles et sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem . Ac si diceret: Quia jam renatancti gratiam filii Dei facti estis per baptisma, estote modo per studium bonae conversationis, quales sunt infantes per naturam innoxiae aetatis: id est, non habentes malitiam, non dolum, non simulationes, non detractiones ; et ut omnis amaritudo, et furor, et ira, et indignatio, et clamor et blasphemia tollatur a vobis cum omni malitia. Et hoc modo ad infantiam innocentiae revertentes, quasi lac maternum, desiderate in vobis sanctarum Scripturarum recipere verbum; ut in eo crescentes, ad eum panem proficiscamini comedendum, qui de coelo descendit, et dedit vitam mundo . Paulus autem de se et sequacibus suis ait: Facti sumus parvuli, in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos . Sciebat enim illud evangelicum a Dom
Abbreviated transcription (Latin):
cut paruuli. non intrabitis in regnum ce¬
lorum. Hoc non solum apłis precepit dñs. s
⁊ omnib in se creclentib qui cupiunt regnũ
intrare celorum. Non gͦ precipitur nob̾nt
etatem habeamus paruulorum. s ut conu̾̃¬
sationem tenamus innocentie. ⁊ quod illi ꝑ
annos possident in fantie. nos potsideamus
ꝑ puritatem mnocentie. at malicia non sa.¬
pientia parnuli simus. hinciterum ipse
dñs ait. Quicunq humiliauerit se sicut
paruulus iste: hic ẽ maior in regno celeꝵ
Quasi diceret. sicut iste parnulus. cuius
nob̾ ȩcemplũ tribus. non ꝑseuerat iniracun¬
dia non ełus meminti non iudens pulchtam my¬
lierem delectatur. non aliud cogitat et aliud lo¬
quitur. sic ⁊ ues nisi talem habueritis innocen¬
tiam. ⁊ animi puritatem regnum celorum non
potestis intrare. Qua enim rõne ad innocentiã
infantie ꝑuenire possimus: petrus apłs expo¬
nit dicens. Deponentes gͥ omnem maliciam ⁊

Expanded text:
cut parvuli, non intrabitis in regnum coecut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum . Hoc non solum apostolis praecepit Dominus, sed et omnibus in se credentibus qui cupiunt in regnum intrare coelorum. Non ergo nobis praecipitur ut aetatem habeamus parvulorum, sed ut conversationem teneamus innocentiae, et quod illi per annos possident infantiae, nos possideamus per puritatem innocentiae, ut malitia, non sapientia parvuli simus. Hinc iterum ipse Dominus ait: Quicunque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno coelorum . Quasi diceret: Sicut iste parvulus cujus vobis exemplum tribuo non perseverat in iracundia, non laesus meminit, non videns pulchram mulierem delectatur, non aliud cogitat et aliud loquitur: sic et vos nisi talem habueritis innocentiam et animi puritatem, regnum coelorum non poteritis intrare. Qua enim ratione ad innocentiam infantiae pervenire possimus, Petrus apostolus exponit dicens: Deponentes igitur omnem malitiam, et
Abbreviated transcription (Latin):
mista dicentes. Non nob̾ dñe non nob̾. sed
nomim tuo da głam. uenerunt aliqnͣto duo
fr̃s ad quendam senem. Consuetudo autem
erat seis. non manducare cotidie. Qmi cum
uidisset fr̃s. garcens suscepit eos ⁊ clyxit. Ie¬
unium suam mercedem habet. Iterum qͥ
manducat propt̃ caritatim. dno preccpta
implet. qm̃ uoluntatem ꝓpͥam derelinqͥt.
⁊ mandatum impleuit reficiens fr̃s. Dixit
quidam patrum. Nisi prius odio habueris
non poteris diligere. Nlisi gͦ oderis pacratũ.
non facies iusticiam. Scciptum ẽ. Declina a
malo ⁊ fac bonum. ueruntam̃ in omnib hio ꝓ
positum ammi requititur. ubiꝙ. Adam enĩ
in paradyso consistens p̃naricatus ẽ: dei man¬
datum. Iob autem instercore sedens custodi¬
uit. unde conitat. quia ꝓpositũ bonũ quent
ds ab homine. ⁊ ut semꝑ timeat eum. ut ad¬
t hoc inmnocentiam reu̾tamur infantie.
capitulo dñs in euangłio ait. Amen
dico uob. nisi conu̾si fueritis ⁊essiciamin si¬

Expanded text:
mista dicentes: Non nobis, Domine, non nobis, sed mista dicentes: Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Venerunt aliquando duo fratres ad quemdam senem. Consuetudo autem erat senis non manducare quotidie. Qui cum vidisset fratres, gaudens suscepit eos, et dixit: Jejunium suam mercedem habet. Iterum, qui manducat propter charitatem, duo mandata implet, quoniam voluntatem propriam derelinquit, et mandatum implet, reficiens fratres. Dixit quidam Patrum: Nisi prius odio habueris vitia, non poteris diligere. Nisi ergo oderis peccatum, non facies justitiam. Scriptum est: Declina a malo, et fac bonum . Verupositum animi ubique requiritur. Adam enim in paradiso consistens, praevaricatus est mandatum Dei: Job autem in stercore sedens, custodivit. Unde constat quia propositum bonum quaerit Deus ab homine, ut semper teneat eum. Ut ad innocentiam revertamur infantiae. Dominus in Evangelio ait: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis, et efficiamini si
Abbreviated transcription (Latin):
de sp̃u metet uitam et̃uam. & ideo recte łr.
quia fructꝰ uisticie in pace seminatur fa¬
cientib pacem. Fructꝰ autem iusticie uita
et̃m est. que oꝑib iustis retribuitur. quia
qui inquirunt pacem secuntur eam. Ipsaꝙ
pace cui student in herere quasi optima sem̃¬
te t̾ram sui cordis asꝑgunt. quo ꝑ cotidia¬
num bone oꝑationis incrementum ad fruetum i¬
leant uite celestis ꝑuenire. De quo alibi scͥptũ
est. Qui seminant in lacrunis in gaudio metẽt.
huic ⁊ paulus ad ephesios ait. Repleti fructu
aut̃ fructum usticie in epła ad galathas fruc¬
tum sp̃c nominauit dicens. fructꝰ autem
sp̃s est gaudium. caritas. pexx patientia. lon¬
gamnitas. bonitas. benignitas. mansuetu¬
do. fides. modestia. continentia castitas. Quo
multiplici sractu uult nos in die ib̾u xp̃i ẽẽ
repletos. ingłam ⁊ laudem dei. quia te om̃ib
bonis que ab ip̃o accepimus. non nob̾ sedilli
głam et laudem referre debemus cñ psal¬

Expanded text:
de spiritu metet vitam aeternam . Et ideo recte dicitur quia fructus justitiae in pace seminatur facientibus pacem. Fructus enim justitiae vita aeterna est, quae operibus justitiae retribuitur; quia qui inquirunt pacem sequuntur eam. Ipsa pace cui student, quasi optima semente, terram sui cordis aspergunt, quo per quotidianum bonae operationis crementum ad fructum valeant vitae pervenire coelestis. De quo alibi scriptum est: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Hinc et Paulus ait: Repleti fructu autem fructum justitiae in epistola ad Galatas fructum Spiritus nominavit dicens: Fructus autemium, pax, patientia, longanimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, castitas . Quo multiplici fructu vult nos in die Christi Jesu esse repletos, in gloriam et laudem Dei; quia de omnibus bonis quae ab ipso accepimus, non nobis, sed ipsi gloriam et laudem referre debemus cum Psal
Abbreviated transcription (Latin):
immundiciã crapulam. ebrietatem. ⁊ cec̃ã
his similia que ꝑ carnis oꝑantur concu¬
hiscentiam. Corde circuncidimur. si anob̾
sp̃iralia uicia abscidamus. Io ẽ suꝑbiam. iac¬
tantiam. iram. rixam. obium inuidiam. et¬
his similia. Horum gͦ omnium abiectio ui¬
crorum. ⁊ bonatum assumptio uirtutum: fa¬
ciunt hominẽ iustum. & hec iusticia circñcisi¬
onis qua usti homines efficuintur a pauilo
circumcisio uocatur. Qui spũ deo serumus
inquit. Ds̃ enim sp̃s est. ⁊ sicut qui adorant

Expanded text:
immunditiam, crapulam, ebrietates, et caetera immunditiam, crapulam, ebrietates, et caetera his similia, quae per carnis operantur concupiscentiam. Corde circumcidimur, si a nobis spiritualia vitia abscindimus, id est, superbiam, jactantiam, iram, rixam, odium, vel invidiam, et similia. Horum ergo omnium abjectio vitiorum, et bonarum assumptio virtutum, faciunt hominem justum. Et haec justitia circumcisionis, qua justi homines efficiuntur, a Paulo circumcisio vocatur. Qui spiritu Deo servimus , inquit: Deus enim spiritus est . Et sicut qu
Abbreviated transcription (Latin):
quis sedet in subiectione. ⁊ preceptis patris sp̃i¬
talis sine murmuratione obedit. ⁊ omnib ꝓ
ait. Nos enim sumus circuncisio. qͥ spũ
deo seruimus. ⁊ głamur in xp̃o iħu. Acsidiceret
circuicisis. uos estis circuncisio pellis p̃pucui
ur̃i nos cirruncisio cordis ⁊ corporis nr̃i. uos bõ¬
nam dei amputatis in uob̾ creaturam: nos a
nob̾ uicia circuncidimus. spĩtalit̃ ⁊ peccata.
unde ⁊ nos sumus circuncisio. qui spũ seruimꝰ
lam circuncisionis inducitis corpori ur̃o. qͦt
autem dicit nos sumus uircumcisio qui spñ
seriumusdeo. tale ẽ quale quasi diceret. Nos
actori. Non enim dixit nos sumꝰ cirrucisi.
crrcuncisionis sp̃italis. habendo iusticiã
⁊ mundiciã spĩtalem. In lege enim ⁊ ꝓpħis
dupplicit̃ crrcuncidi iubemur. carne udeli¬
cet ⁊ corde. Carne. ubi ait. Circuncidite car¬
carne circuncidimur. si a nob carnalia iu¬
cia abscidimus. Id ẽ adulteria. foenicatioes

Expanded text:
quis sedet in subjectione, et praeceptis spiritualiquis sedet in subjectione, et praeceptis spiritualibus sine murmuratione obedit, et omnibus ait: Nos enim sumus circumcisio, qui spiritu Deo servimus, et gloriamur in Christo Jesu . Ac si dicircumcisis: Vos estis circumcisio pellis praeputii vestri, nos circumcisio cordis et corporis nostri. Vos bonam Dei a vobis amputatis creaturam, nos a nobis vitia circumcidimus spiritualiter et peccata. Unde et nos sumus circumcisio, qui spiritu lam circumcisionis inducitis corpori vestro. Quod autem dicit, Nos sumus circumcisio, qui spiritu servimus Deo, tale est, quasi diceret: Nos servimus Auctori. Non enim dixit: Nos sumus circumcisi, circumcisionis spiritualis, habendo justitiam et munditiam spiritualem. In lege enim et prophetis dupliciter circumcidi jubemur, carne videlicet et corde. Carne, ubi ait: Circumcidimini carcarne circumcidimur, si a nobis carnalia vitia abscindimus, id est, adulteria, fornicationes,
Abbreviated transcription (Latin):
murando renitatur. eo ip̃o iam iustus ẽẽ in¬
choat. quo ferientis iusticiam ñ accusat. hĩc
⁊ apłs ait. Neꝙ murmura ueritis sicut qui¬
dameorum murmurauerunt: et a serpen¬
tib ꝑierunt. Narrat quippe liber̾ nume¬
rorum. quod quia ꝑtesus in heremo ppłs
isrł itineris longi ac laboris murmuranit.
ideo dñs miserit in illum ignitos serpentes.
plage serpentium gͥ ignitorum uenena
sunt uiciorum: que animam quam cangt̃
spĩtali morte ꝑumunt. & bene murmu
rans contra dnm ppłs serpentium morsib
sternebatur: ut exordine flagelli exterioris
agnosceret. qQuantã intus ꝑniciem murmu¬
tres sunt ordines honorabiles in conspectu dñi.
Primus quando infirmatut homo. et additi¬
unturꝰ ei temptationes. ⁊ cum grãrum actio.¬
ne suscipit eas. Sccłs autem quando aliquis
omina oꝑa facit munda coram deo: ⁊ nichil in
his querit humanum: Tercium uͦ quando ali¬

Expanded text:
murando renitatur, eo ipso jam justus esse inmurando renitatur, eo ipso jam justus esse inchoat, quo ferientis justitiam non accusat. Hinc et Paulus ait: Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, et a serpentibus perierunt . Narrat quippe liber Numerorum quod pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuraverit, ideoque Dominus miserit in illum ignitos serpentes. Plagae igitur serpentum ignitorum venena sunt vitiorum quae animam quam tangunt spirituali morte perimunrans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur ut, ex ordine flagelli exterioris, agnosceret quantam intus perniciem murmutres sunt ordines honorabiles in conspectu Domini: primus quando homo infirmatur, et adjiciuntur ei tentationes, et cum gratiarum actione suscipit eas; secundus autem, quando aliquis omnia opera sua facit munda coram Domino, et nihil in iis quaerit humanum; tertius vero, quando ali
Abbreviated transcription (Latin):
trat puritatem actionis. ut oĩa sine mitrinu
contra dm̃ uel preceptoris sui murmurat
precepta. hesitat sine dubio laboris sui recipere
ꝑierunt. ⁊ in repromissionis t̃ra hereditatẽ
inter fr̃s non receꝑunt. Quisqͥs gͦ nr̃m he
reditatem. inter electos dei uelut inter fr̃s
interra uiuentium habere desiderat. necesse ẽ
ut sine murmurationib instanti scło ui¬
uat. Tanto enim quisq de presenti murmu¬
rat oꝑatione. quanto ampluis desꝑat laboris
sui et̃nam ꝑecipere remunerationem. slam
qui de spe retributionis non dubitat in oꝑib
duris positus contra eruditorem suum dñm
minime murmurat. filiꝰ enim qui erudit᷑
murare non debet. s pocius de patris cruditi¬
one gaudere. Puersa mens quando ꝑ increpa¬
tionem corripitur. aut ꝑp̃clicationem dul¬
cedinis ad bona suadetur. de ccrreptione
fit deterior. et inde murmurationis iniqͥta¬
te succenditur. unde debuit ab iniquitate
compesci. Quisqͥs pro pecc̃o ꝑcutiturꝰ nͥ mur¬

Expanded text:
trat puritatem actionis. CAPUT LVI. Ut omnia sine contra Domini vel praeceptoris sui murmurat praecepta, haesitat sine dubio laboris sui recipere perierunt, et in repromissionis terra haereditatem inter fratres non receperunt . Quisquis nostrum ergo haereditatem inter electos Dei, velut inter fratres, in terra viventium habere desiderat, necesse est ut sine murmurationibus in instanti saeculo vivat. Tanto enim magis quisque de praesenti murmurat operatione, quanto amphus desperat laboris sui aeternam recipere retributionem. Nam qui de spe retributionis non dubitat, in operibus duris positus, contra eruditorem suum Dominum minime murmurat. Filius enim qui eruditurmurare non debet, sed potius de patris eruditione gaudere. Perversa mens quando per increpationem corripitur, aut per praedicationis dulcedinem ad bona suadetur, de correptione fit deterior, et inde in murmurationis iniquitate succenditur, unde debuit ab iniquitate compesci. Quisquis pro peccato percutitur, nisi mur
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Ego sum iħe xp̃c. uidens ant̃ eum senex. clausit ocło s
suos. & dixit ei diabolus. Ego sum xp̃. Quare clausis¬
ti oculos tuos: & responders senex. dixit ei. Ego xp̃m no

Expanded text:
dixit: Ego sum Christus. Videns autem eum senex, clausit oculos dixit: Ego sum Christus. Videns autem eum senex, clausit oculos suos. Et dixit ei diabolus: Ego sum Christus, quare clausisti oculos tuos? Et respondens senex, dixit ei: Ego Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Proba me dñe et tempta me. Scriptum ẽ
et alibi. yasa figuli prolat fornax homines ay¬
tem ustos cemptatio tribulationis. T̃rib enĩ¬
modis temptatio agitur. Suggestione. delec¬
tatione consensu. Suggestione hostis. Delecta
hoste suggerente delectari aut consentire pecc̃õ
nolumus. temptatio ipsa nob̾ ad uictoriam pro¬
uenit. qua coronam uite mereamur accipete. Tẽp¬
tatus ẽ iobmultiplicit̃. si quia nec possessiones
nec salutem corporis diumo amori p̃posuerat:
temptari quidem suggestione hostili potuit.
s consentire uel saltem delectari peccato nulla¬
tenus uolebat. Dixit abbas antonius abbati pas¬
temptationem usc ad ultimum uite sue tempꝰ.
Dicebat quidam senex. Quando non temptam᷑
murꝰ anfeit a nob̾ protectionem suam. et ꝑimus.
Narrauerunt de quodam sene quia sedens ĩ cella¬
sua. ⁊ iustmens temptationes uitebat demones
manfeste. ⁊ contempnebat eos. Cum autem se¬
diabolus nideret uinci a sene. uenit ⁊ ostendit se el. et¬

Expanded text:
it. Proba me, Domine, et tenta me . Scriptum est et alibi: Vasa figuli probat fornax, homines autem justos tentatio tribulationis . Gremodis tentatio agitur: Suggestione, delectatione, consensu. Suggestione hostis, delectat. Quod si hoste suggerente delectari aut consentire peccato nolumus, tentatio ipsa nobis ad victoriam provenit, qua coronam vitae mereamur accipere. Tentatus est Job multipliciter, sed quia nec possessiones, nec salutem corporis, divino amori praeposuerat, tentari quidem suggestione hostili potuit, sed consentire vel saltem delectari peccato, nullatenus valebat. Dixit abbas Antonius abbati Pastentationem usque ad ultimum vitae suae tempus. Dicebat quidam senex: Quando tentamur, mur, aufert a nobis protectionem suam, et perimus. Narraverunt de quodam sene quia sedens in cella, et sustinens tentationes, videbat daemones manifeste et contemnebat eos. Cum autem diabolus se videret vinci a sene, venit, et ostendens se ei,
Abbreviated transcription (Latin):
lis usq ad mortem. ⁊ dabo tibi coronam uite dicit¬
dñs. Quam reꝓmisit in quit ds diligentib sẽ.
Aꝑte ammonens. quia tanto amplius gaudere
intemptationib oportet. quanto ceitius claret
dm̃ his quos diligit maius sepe temptationũ
pondus imponere. yt scilicet ꝑtemptationum
exercitium probentur in fide ꝑfecti. Cum antem
in nullo deficientes uire accipiam promissã uite

Expanded text:
 ad mortem, et dabo tibi coronam vitae, quam repromisit, inquit, Deus diligentibus se . Aperte admonens quia tanto amplius gaudere in tentationibus oportet, quanto certius claret Deum his quos diligit majus saepe tentationum pondus imponere, ut scilicet per tentationum exercitium probentur in fide perfecti; cum autein nullo deficientes, jure accipiant promissam vitae
Abbreviated transcription (Latin):
tiam malicie. in mansuetudine suscipite in¬
situm u̾bum. Orimo corpos ⁊ animam a ui¬
ciis iubet circuncioi. ut digni existere pos¬
simus: qui uerbum salutis suscipimus. O¬
mnem quippe iramundiciam ⁊ carnis et aĩe
nuncupat. maliciam uͦ tantum ad int̾ioris
hominis pͣnitatem ꝑtinere designat. Ad
hanc nos cirruncisionem uicioꝵ facert petrꝰ
tanquam aduenas ⁊ ꝑegrinos abstincre a
carnalib desideriis. Aꝑte antem nos docet
nr̃am semꝑ militant animam. et dum concu¬
piscentiis blandientib caro eneruit̃ subiugat᷑.
uiciorm exercitus sirmit̃ adu̾sus animaro
armatur. Dixit abbas ammonas. quia qua¬
tuor decim annos fecerit in sciti. de p̃cans
dm̃ nocte ⁊ cdie ut donaret ei uirtutem su¬
Acobꝰ apłs dixit. Fructus autem iusticie in
pace seminatur facientib pacem. Omne
quod in hac uita agimus semen ẽ future
retributionis. Ip̃a autem retributio. fructꝰ

Expanded text:
m malitiae, in mansuetudine suscipite insitum verbum . Primo corpus et mentem a vitiis jubet circumcidi, ut digni existere possimus qui verbum salutis percipiamus. Omnem quippe immunditiam et carnis et animae nuncupat: malitiam vero, tantum ad interioris hominis pravitatem pertinere designat. At hanc nos vitiorum circumcisionem facere, Petrus tanquam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis . Aperte autem nos docet us nostram semper militant animam: et dum concupiscentiis blandientibus caro enerviter subjugatur, vitiorum exercitus firmiter adversus animam armatur. Dixit abbas Ammonas quod quatuordecim annos steterit in Scythi, deprecans Deum nocte ac die, ut donaret ei virtutem suo praetendat. Fructus autem justitiae in pace seminatur facientibus pacem. Omne quod in hac vita agimus semen est futurae retributionis, ipsa autem retributio fructus
Abbreviated transcription (Latin):
spũ deo seruimus. non carnaliter in carns cutũ
fidei uirtutem accepius ꝑ quam in eo głemur.
Nam quod dñs die octauo est circuncisus ⁊ post
tricesimum tercium cutuncisionis diem ad tẽ¬
plum dñi est delatus ut hostia pro eo offerre¬
tur. ⁊ sc̃s dm̃ uocaretur. mistice signisicabat
quia nemo nisi uiciis circuncisus dignus sit do

Expanded text:
spiritu Deo servimus, non carnaliter in carnis circufidei virtutem accepimus, per quam in eo gloriamur. Nam quod Dominus die octavo est circumcisus, et post tricesimum tertium circumcisionis diem, ad templum est delatus , ut hostia pro eo offerretur, et sanctus Domini vocaretur, mystice significat quia nemo, nisi circumcisus vitiis, dignus sit
Abbreviated transcription (Latin):
tam atq multiplicẽ habet efficatiam ad
contuendũ ea. quȩ genere sunt diuer¬
sa. Similiter enim albũ contemplat᷑
& nigrũ: & omnia quȩ sibi sunt ocu¬
lorum contrarietate distantia. Sic gus¬
tus. sic odoratus ce tactus: omnimoda

Expanded text:
tam atque multiplicem habet efficaciam ad tam atque multiplicem habet efficaciam ad contuendum ea quae genere sunt diversa. Similiter enim album contemplatur et nigrum et omnia quae sibi sunt colorum contrarietate distantia, sicut odoratus, sic
Abbreviated transcription (Latin):
dere. ex uno aliquo sensu. multa uariaꝙ
nichil. sibi inuicẽ iuxta naturã concor¬
dantia consonantiaq ꝑdiscere: ut pu¬
ta ꝓponatua meliuis est enim exempli
enucleare sententiã. abqͥd demoꝵ ꝓprie¬
tate ꝑquimi. quid suaue suaue sit ĩtnsib
quid ue gustantib sit uitandũ. Experi¬
entia quippe ipsa repperit amaritudinẽ
fellis: mellisq gratissimã qualitatẽ. Cũ
hȩc igit᷑ certa sut. unã confert scienti¬
am res eadẽ intelligentiȩ nr̃e multifa¬
riã conquisitam: idẽ ꝑ gustũ. uisum.
auditũ. odoratũ. etiã frequenter & tac¬
tum. Nlam mel quispiã uidens. & no¬
men eius audiens. & gustu ꝑcipiens. &
odorem sentiens. & tactu conprobans:
unã rem ꝑ om̃s sensus agnoscit. Item
uaria quoq & multiformia. ꝑ unũ quẽ¬
piam ex sensib complectimur. & tene¬
mus. Nam ce auditus multimodas ex-¬
cipit uoces: &e oculorũ uisus indiscre¬

Expanded text:
dere, ex uno aliquo sensu, multa variaque dere, ex uno aliquo sensu, multa variaque nihil sibi invicem juxta naturam concordantia consonantiaque perdiscere, ut pote proponatur melius est enim exemplis enucleare sententiam aliquid de morum proprietate perquiri, quid suave sit sensibus, quidve gustantibus sit vitandum. Experientia quippe ipsa reperit amaritudinem fellis, mellisque gratissimam qualitatem. Cum haec ergo certa sint, unam confert scientiam, res eadem intelligentiae nostrae multifarie conquisita, id est, per gustum, visum, auditum, odoratum etiam frequenter et tactum. Nam mel quispiam videns, et nomen ejus audiens, et gustum percipiens, et odorem sentiens, et tactu comprobans, unam rem per omnes sensus agnoscit. Item varia quoque et multiformia per unum quempiam ex sensibus complectimur et tenemus; nam et auditus multimodas excipit voces, et oculorum visus indiscre
Abbreviated transcription (Latin):
sidero ciuitatẽ interius constitutã: quã
licet sensus nr̃i diuersis aditib impleant
tam̃ singła introeuntiũ geneta mens
eadem duudicans. atq discernens: locis
intelligentiȩ congrius uniuersa dispo¬
nit. Et sicut ciuitatis exemplo uidemus uni¬
us gentis atq cognationis homines. non
ꝑ easdẽ portas ingredi. sed alios ꝑ alium
aliũ aditũ ut sors se obtulerit inttore
nichilominus tam̃ intra muros effectos.
iterũ simul esse qui familiaritate mutur
iungebantur. & econtrario fieri posse
concedas. ut qui sibi sunt extranei. uł
cogniti uno ciuitatis aditu sepius utan¬
tu& sed non copulentur inuicẽ cominu¬
nionis introitu. Possunt enĩ intrinsecu
constituti habitaculis dirimi: tale quid
&e in mentis nr̃ȩ latitudine fieri posse
conspicio. frequenteꝵ enĩ ex diuersis sen¬
sib scientia eñt nobis una colligitus. A
eandẽ rem multiplici sensuũ uarietate
distribuit. Itemq huic contrariũ est ui¬

Expanded text:
sidero civitatem interius constitutam, quam sidero civitatem interius constitutam, quam licet sensus nostri diversis aditibus impleant, tamen singula introeuntium genera mens eadem dijudicans atque discernens, locis intelligentiae congruis universa disponit. Et sicut civitatis exemplum, videmus unius gentis atque cognationis homines non per easdem portas ingredi, sed alios per alium aditum, ut sors se obtulerit, introire; nihilominus tamen intra muros effectos iterum simul esse, qui familiaritate mutua jungebantur: ut econtrario fieri posse concedas, et qui sibi sunt extranei vel incogniti, uno saepius civitatis aditu utantur, sed non copulentur invicem communionis introitu; possunt enim intrinsecus constituti habitaculis dirimi. Tale quid et in mentis nostrae latitudine fieri posse conspicio. Frequenter enim ex diversis sensibus scientia una nobis colligitur, quae eamdem rem multiplici sensuum varietate distribuit. Itemque huic contrarium est vi
Abbreviated transcription (Latin):
ta confiuunt. quȩ funduntur auditu qui
sunt illi memoriales qui introeuntiũ sensu¬
um monum̃ta constribunt: quã ampla sus¬
ceptoria intelligentiarũ. quȩ ꝑ aures repo¬
nuntua. interius: & quomͦ cũ multa. & mul.¬
tiplicia sint. quȩ suꝑponantur alterutrũ
confusio tam̃ &e error. uixta ꝓpriam positi¬
oñt̃ eoꝵ q̃ inferuntur omnino non gigni¬
tur. Similiter etiã esficatiã uisus quis poterit
estimare: Eque enĩ ꝑ occulos mens ea que
extra corpus sunt. ad prehendit: & in se
similitudines apparentiũ ꝑtrahit figuraᷤᷤ
similiũ sibi ip̃a describens: & quẽ ad modũ
si qua ciuitas multitudinis capax. quȩ di¬
uersis aditib ad se recipit confluentes.
non tam̃ in unũ ciuitatis locũ. uniuersi
conueniunt. sed alii quidẽ ad forũ. alii
ad habitacula sua. alii ad ȩccłias & pla¬
teas. iuxta suã quisq sententiã ꝓperant.
talem quodã modo. etiã mentis nostre con¬

Expanded text:
ta confluunt quae funduntur auditu, qui ta confluunt quae funduntur auditu, qui sunt illi memoriales qui introeuntium sensuum monumenta conscribunt, quam ampla susceptoria intelligentiarum, quae per aures reponuntur interius, et quomodo cum et multiplicia sint quae supponantur alterutrum, confusio tamen et error juxta propriam positionem eorum quae inferuntur omnino non gignitur. Similiter etiam efficaciam visus quis poterit aestimare? Aeque enim per oculos mens ea quae extra corpus sunt apprehendit, et in se similitudines apparentium pertrahit, figuras similium sibi ipsa describens. Et quemadmodum si qua civitas multitudinis capax quae diversis aditibus ad se recipit confluentes, non tamen in unum civitatis locum universi conveniunt: sed alii quidem ad forum, alii ad habitacula sua, alii ad ecclesias et plateas, juxta suam quisque sententiam properant; talem quodammodo etiam mentis nostrae con
Abbreviated transcription (Latin):
instrum̃ta mẽbroꝵ ratione modulatua
in nobis. ꝑ quã etiã rationales ꝓba mur
effecti: nequaquã ut arbitror habentes
rationis gr̃am: si hoc escarũ graue laborio¬
sũq seruitiũ corporis usib. tantũmodo labis
adquirere cogeremur. Nunc autẽ manus
in se hoc offitiũ transferentes os liberũ
uplex autẽ huius instru¬
menti consideratur effec¬
tus: aliud enĩ eius oꝑa¬
tur eloquiũ: aliud uero
uacat ad suscipiendas
intelligentias. quȩ extrin¬
secus ueniunt. nec alterũ miscetur alteri.
sed implet operatioẽm quã natura constitu¬
it. nullam referens uicino molestiã. Nam nec
auditus loquitur. nec uox audit: hec enĩ
semꝑ aliquid ꝓmit. auditus autẽ iugiter sus
cipiens. non adimpletus: sicut salomon qͦ¬
dam loco testatus est. Q uod ȩtiã michi uide
tua. uel maxime pre omnib quȩ in nob̃
sunt. admitatiõe dignissimũ: quȩ sit lati¬
tudo illa capacitatis intrinsecus: in quã cunc¬

Expanded text:
instrumenta membrorum rationem modulatur instrumenta membrorum rationem modulatur in nobis, per quam etiam rationales probamur effecti, nequaquam, ut arbitror, habentes rationis gratiam. Sine hoc casu grave laboriosumque servitium corporis usibus tantummodo labiorum acquirere cogeremur. Nunc autem manus in se hoc officium transferentes os liberum ad uplex autem hujus instrumenti consideretur effectus. Aliud enim ejus operatur eloquium, aliud vero vacat ad suscipiendas intelligentias quae extrinsecus veniunt, nec alterum miscetur alteri, sed implet operationem quam natura constituit, nullam afferens vicino molestiam. Nam nec auditus loquitur, nec vox audit. Haec enim semper aliquid promit, auditus autem suscipiens jugiter non adimpletur. Sicut Salomon quodam loco testatus est quod etiam mihi videtur esse vel maxime prae omnibusque in nobis subadmiratione dignissimum, quae sit latitudo illa capacitatis intrinsecus, in quam cunc
Abbreviated transcription (Latin):
uas illud quod recipit sp̃m. si quando
pulsatuꝵ loquentis impetu. & in uocẽ
formauerit eam partẽ quȩ reꝑcutitus. in¬
ternis accessib: rotunditates illȩ. quȩ ad in¬
star tibiarũ factȩ sunt. imitantur ꝓfecto il¬
lam uocẽ quȩ ꝓfertur ex tibiis: quãs in cir
num recipiens. & geminis fistulis ad naresusꝙ
ꝑtingens: uocẽ erga colatorii loca. di rũpit. ma¬
ioresq sonitus efficit. Max illarũ quoq &
linguȩ fauciũq mira formatio. iuxta quȩ
mentũ leni flexu deductũ: ꝑ spetiẽ totun¬
ditatis acuitur. Hec aut̃ motũ quidẽ omnia
uidentur simi late neruoꝵ: quȩ mens ut se¬
pe dictũ est plectei uice contingens. uarie atq
multipliciter in suo tempore ꝓut opus exegeta
modoᷤ nimia uelocitate componit. Labioꝵ uͦ
adaꝑtio atq conclusio id ipm facit qđ di¬
giti: qui spm̃ tibiȩ iuxta consonantiã mo¬
oulationis assumunt. Sic itaq mens ꝑ hȩc

Expanded text:
vas illud quod recepit spiritum, si quando vas illud quod recepit spiritum, si quando pulsatur loquentis impetu, et in vocem formaverit eam partem quae repercutitur internis accessibus, rotunditates illae quae ad instar tibiarum factae sunt, imitantur profecto illam vocem, quae profertur ex tibiis, quas in circunum recipiens, et geminis fistulis ad nares usque pertingens, vocem erga colatorii loca disrumpit, majoresque sonitus efficit; maxillarum quoque et linguae fauciumque mira formatio, juxta quae mentum leni fluxu deductum per speciem rotunditatis acuitur. Haec autem omnia motum videntur similare nervorum, quae mens ut saepe dictum est plectri vice contingens, varie atque multipliciter in suo tempore prout opus exegerit, modos nimia velocitate componit: labiorum vero adapertio atque conclusio idipsum facit, quod digiti qui spiritum tibiae juxta consonantiam modulationis assumit, scitaque mens per haec
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ aliquib eycogitationib intimaret. Huiꝰ
rei gr̃ã. hac indiguit constructione mẽbro¬
rũ uadmodũ plectri uocabilia instrum̃ta
contingens: ꝑ qualitatẽ sonituũ. motũ int̾¬
pretaretua internũ. Et quẽ admodũ si quiᷤ
musica imbutus arte ꝓpriam uocẽ aliqua
passione ñ habeat. uolensq suã manifes¬
tam facere disciplinã. alienis uocib modu¬
letua. pullicans artẽ lyra uł tibia: sic hu¬
mana mens. cũ omĩmodarũ intelligentia¬
rũ ꝓbetur inuentrix. nec possit nuda ani¬
ma. his que ꝑ sensus corꝑis audiant. im¬
petus suȩ intelligentiȩ declarare: quasi ꝑ
modulatioẽm quandã hec artificiosius
animata instrum̃ta contingens. eoꝵ sonꝰ
intelligentiȩ suȩ occuba manifestat. Mixtã
uero uariamq hanc musicã. instrum̃tis
humanoꝵ possumus considerare men¬
broꝵ: quȩ uelut lẏra &e tibia conuentu
quodã. idipm sibi inuicem resonant. Nã

Expanded text:
suae aliquibus excogitationibus intimaret. Hujus suae aliquibus excogitationibus intimaret. Hujus rei gratia hac indiguit constructione membrorum ut in modum plectri vocabilia instrumenta contingens, per qualitatem sonituum motum intepretaretur internum. Et quemadmodum si quis musica imbutus arte, propriam vocem aliqua passione non habeat, volensque suam manifestam facere disciplinam, alienis vocibus aemuletur, publicans artem lyra vel tibia: sic humana mens cum omnimodorum intellectuum probetur inventrix, nec possit nuda anima his quae per sensus corporis audiant, impetus suae intelligentiae declarare, quasi per modulationem quamdam haec artificiosius animata instrumenta contingens, eorum sonis intelligentiae suae occulta manifestat. Mixtam vero variamque hanc musicam instrumentis humanorum possumus considerare membrorum: quae velut lyra et tibia concentu quodam idipsum sibi invicem resonant. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sermonis minime conueniret: ita ut neces¬
se esset hominẽ uł balatus emittere uł la¬
tratus. aut ut equus hinnirit: aut uocẽ da¬
ret bubus asinisq consimilem: aut aliquẽ
rugitum ꝓmeret bestialem:. Nunc autẽ ma¬
nus accommodatȩ sunt corpori: ut os ad mi¬
nisteriũ uerbi liberũ ꝑmaneret. Ergo ꝓpriũ
quiddã est naturȩ rationali. habere manus
in corpore. ita ꝑ eas omniũ conditore facilita¬
tem concedente sermonis. Qm̃ ergo diuinũ
quendã gr̃ę principatũ imagini sue con¬
tulit deus. & bonoꝵ suoꝵ munera. rationa¬
li figm̃to contribuit: ꝓpterea reliqua quidẽ
bona humanȩ naturt pia liberalitate lar¬
gitus est. Mentẽ uero & intelligentiã ñ est
ꝓprie dicere quia dedit. s quia contulit
ꝓprium nature suç decus imagini defereu
Ro quia mens intelligibilis quedã & incor¬
porea res est: incõmunicabilem quodãmͦ
possideret gr̃am. nisi motus operationis

Expanded text:
sermonis minime conveniret, ita ut necessermonis minime conveniret, ita ut necesse esset hominem vel balatus emittere, vel latratus, aut ut equus hinniret, aut vocem daret bubus asinisque consimilem, aut aliquem rugitum promeret bestialem. Nunc autem manus accommodatae sunt corpori, ut os ad ministerium verbi liberum permaneret; ergo proprium quiddam est naturae rationali habere manus in corpore, ita ut per eas omnium Conditore facultatem concedente sermonis. Cum ergo divinum quemdam gratiae principatum imaginisve contulit Deus, et bonorum suorum munera rationali figmento contribuit, propterea reliqua quidem bona humanae naturae pia liberalitate largitus est, mentem vero et intelligentiam, non est proprie dicere quia dedit, sed quia contulit proprium naturae suae decus, imagini deferens. Ergo quia mens intelligibilis quaedam et incorporea res est, incommunicabilem quodammodo possideret gratiam, nisi motus operationis
Abbreviated transcription (Latin):
ministrent. omnẽ artem. omnemq oꝑatio¬
nem bello & paci ꝯ pe tentẽ. explentia.
tam̃ p̾ aliis omnib. rationis causa manuꝰ
ꝓpriȩnatura congruenter apposuit. Nã
si homo sine manib extitisset: ꝓfecto ꝑ¬
cipiendoꝵ ciboꝵ necessitate. membra
uultus eius. ad instar quadrupedũ for¬
marentur. ita ut oblonga facies tenua¬
retuꝵ simul & emineret in narib: oris e¬
diã labia collosa &e grossiora essent. atq
firmissima. & ad carpendas herbas com¬
petenter aptata. Nec ñ & lingua gran¬
diori corpore durior esset. atq asperior. quȩ
coꝑaretca dentib ad ea quȩ mandenda
ꝑciperet: liquidior existens. & iuxta utrũq
latus effusior. qualis est canũ. & cȩteroꝵ quȩ
uescuntur carnib ꝑ aspera dentiũ interual¬
la discurrens. Si ergo manus non adessent
corpori. quomodo ei uox articulata figura¬
retua. cum talis oris eius formatio. ad usum

Expanded text:
ministrent, omnem artem omnemque operatioministrent, omnem artem omnemque operationem bello et pace competenter explentia: tamen prae aliis omnibus rationis causa manus corpori natura congruenter apposuit. Nam si homo sine manibus extitisset, profecto percipiendorum ciborum necessitate membra vultus ejus ad instar quadrupedum formarentur, ita ut oblonga facies tenuaretur, simul et emineret in naribus, oris etiam labia callosa et grossiora essent atque firmissima; et ad carpendas herbas competenter aptata, nec non et lingua grandiori corpore durior esset et asperior, quae cooperaretur dentibus, ad ea quae mandenda perciperet liquidior existens, et juxta utrumque latus effusior qualis est canum et caeterorum quae vescuntur carnibus, per aspera dentium intervalla discurrens. Si ergo manus non adessent corpori, quomodo ei vox articulata figuraretur, cum talis oris ejus formatio ad usum
Abbreviated transcription (Latin):
nonalis çetera quoq continet̃. & incremen¬
ia germinis. & sensus animantis: natura e¬
tiã sensibilis germinalẽ spetiem. sine dubi¬
tatione complectitur. hȩc autẽ ꝓpter qđ ma¬
terialis est: in se sola conspicitua. Conseqͥn¬
ter igit᷑ natura. ueluti ꝑ gradus quosdã ui
uia igit᷑ rationale ani¬
mal homo est: oportebat
usui rationis conueni¬
ens institui corporis in¬
strum̃tum. Sicut enĩ ui¬
demus musice peritis¬
simos. iuxta organi spetiem. studium modu¬
laminis exertere. & neq tubicinare barbintũ
neruis. neq cytarizare tubicinis: iuxta hc̃
modũ instrumentoꝵ constructioẽm oporte¬
bat esse rationi consentientẽ: ita ut aptiᷤ¬
sime posset ad usum resonare sermonis.
qui uocalium menbroꝵ formaretur offiti¬
is. Ideo ergo manus coaptate sunt corꝑi. &
quãuis utilitates mille uite huius enume¬
rare facillimum est. quas hȩc oportuna &
durabilia manuũ instrum̃ta gnauiter ad¬

Expanded text:
ionalis caetera quoque continet et incremenionalis caetera quoque continet et incrementa germinis, et sensus animantis, natura etiam sensibilis germinalem speciem sine dubitatione complectitur. Haec autem propter quod immaterialis est se sola complectitur. Consequenter igitur natura veluti per quosdam gradus, uia igitur rationale animal homo, oportebat nisui rationis conveniens institui corporis instrumentum. Sicut enim videmus musicae peritissimos juxta organi speciem studium modulaminis exercere, et neque tubicinare barbitum nervis, neque citharizare tubicines: juxta hunc modum instrumentorum constructionem oportebat esse rationi consentientem: ita ut aptissime posset ad usum resonare sermonis, qui vocalium membrorum formaretur officiis. Ideo autem manus coaptatae sunt corpori, et quamvis utilitates mille vitae hujus enumerare facillimum est, quas haec opportuna et durabilia manuum instrumenta naviter ad
Abbreviated transcription (Latin):
siceritatis existens: &e spiritalẽ quȩ uiã deo
placite conuersationis adsequitur. Sic eni
scribens ad corinthios: exprobrat eis studi¬
um uoluptariȩ uitȩ. atq passibilis dicens.
ces esse ꝓbamini: Et alibi cõparationẽ
quãdã medie huius. ad illã celsiorẽ pes¬
fectioremq faciens dicit. Animalis aut̃
homo Snon ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃s d̾i.
S tulticia est enim illi. & non potest intelli¬
gere. quia spiritaliter examinatua. Spin¬
talis aũ iudicat omnia: ipse autẽ a nemi¬
ne iudicatua. Deniq sicut carnali animalis
suꝑeminet. iuxta eandẽ mensurã. animalem
quoq spiritalis excellit. Quod igit᷑ nouissimum
post omnia factum hominẽ. scriptura cõme¬
morat: nichil alud quã de statu animȩ phi¬
losophari nos debere latenter informat: ne¬
cessaria quadã rerũ consequentia. id qđ est ꝑ¬
fectũ in postremis insinuans. Natura nãq ra-¬

Expanded text:
sinceritatis existens: et spiritalitatem Deo sinceritatis existens: et spiritalitatem Deo placitae conversationis assequitur. Sic enim scribens ad Corinthios exprobrat eis studium voluptariae vitae atque passibilis, dicens: ces esse probamini. Et alibi comparationem quamdam mediae hujus ad illam celsiorem perfectioremque faciens, dicit: Animalis autem homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Stultitia enim est illi et non potest intelligere, quia spiritaliter examinatur; spiritalis autem judicat omnia; ipse autem a nemine judicatur. Denique sicut carnali animalis supereminet, juxta eamdem mensuram animalem quoque spiritalis excellit. Quod ergo novissimum post omnia factum hominem Scriptura commemorat, nihil aliud quam de statu animae philosophari nos debere latenter informat, necessaria quaedam rerum consequentia, id quidem perfectum in postremis insinuans. Natura namque rat
Abbreviated transcription (Latin):
pse autẽ deus ꝑacis sc̃ificet uos ꝑ omnia. at
integer sp̃s uester &e anima. & corpus. sine
tua ꝓ nutribili parte corpus. ꝓ sensibili ani¬
mã ꝓ intellectuali sp̃m ponens. Similiti e
scribã in euangelio dñs instruens. om̃i man¬
dato dilectioẽm in deũ preponit: quȩ exti¬
do corde. & ex tota anima. & ex toto intellec¬
tu ꝑficitua. Nam & in presenti eandẽ mich
sermo differentiã uidetur interpretatiõem
offerre: corpulentiorẽ quidẽ efficatiã cor ap¬
pellans. animã uero mediã sedem teneri
significans. intellectũ autẽ sublimiorẽ sui¬
stantiã. rationabilis. insinuans ꝑspicabilis
uirtutis. Unde & tres distantias uoluntatũ
nouit apłs. carnalẽ. quȩ cirta uentrẽ. &
inferiore partes uoluptatib tantũ uitiosis
obsequitua: animalem uero quȩ mediam
tra uirtutẽ. malitiãq uersatur. hanc quidẽ
suꝑgrediens. illius aut̃ nequaquã particꝙ

Expanded text:
Ipse autem Deus pacis sanctificet vos per omnia, ut Ipse autem Deus pacis sanctificet vos per omnia, ut integer spiritus vestertur: pro nutribili parte corpus, pro sensibili animam, pro intellectuali spiritum ponens. Similiter et scribam in Evangelio Dominus instruens omni mandato dilectionem Domini praeponit, quae ex toto corde et ex tota anima et ex toto intellectu perficitur. Nam et in praesenti eamdem mihi sermo differentiam videtur interpretationis offerre. Corpulentiorem quidem efficaciam cor appellans, animam vero mediam sedem tenere significans. Intellectum autem sublimiorem substantiam rationabilis insinuans perspicabilisque virtutis. Unde et tres distantias voluntatum novit Apostolus: carnalem, quae circa ventrem et inferiores partes voluptatibus tantum vitiosis obsequitur; animalem vero, quae media inter virtutem malitiamque versatur, hanc quidem supergrediens, illius autem nequaquam particeps
Abbreviated transcription (Latin):
sequentiã. ea quȩ uitã in carne sortita st̃.
sensibilia quidẽ. sine intelligibilib ꝑ se sub¬
sistere iudentir. rationalis aut̃ substan¬
tia ñ potest in alio nisi sensibili corpore
contueri: idcito post germina atq ium̃ta
fac̃tus est homo: uia quadã consequenteꝵ
ad ꝑfcctionẽ nature ꝓficiens. Omnium
nãq specierũ. id est & crescentis germinis
& sensualis animantis. boc rationale an¬
mal homo participat. Nutrit᷑ enĩ iuxtaga¬
minalẽ substantiã. anime qualitas: incit¬
menti uero uim. sensuali subministratiõe
sortitus. Quȩ iuxta quendã modũ suũ intea
intellectualem. & materialem substantiã.
in medio collocata: quantũ illius cõpara¬
tione crassior. tantũ huuis prelatione ui¬
detur esse sincerior. Deinde sensibilis iti qd̃
est subtilissimũ. & lucidissimũ intellectuali
tere. Qd̃ &e apłm tale aliquod cognoscimul
intimare: ubi ꝓ thessalonicensib orans ait.

Expanded text:
sequentisequentisensibilia quidem sine intelligibilibus per se subsistere videntur, rationalis autem substantia non potest in alio nisi sensibili corpore contueri; idcirco post germina atque jumenta factus est homo, via quadam consequenter ad perfectionem natura perficiens. Omnium namque specierum, id est, et crescentis germinis et sensualis animantis hoc rationale animal homo participat. Nutritur enim juxta naturalem substantiam animae qualitas, incrementi vero vim sensuali subministratione sortitur, quae juxta quemdam modum suum inter intellectualem et materialem substantiam in medio collocata, quantum illius comparatione crassior, tantum ejus praelatione videtur esse sincerior. Deinde sensibilis rei quod est subtilissimum et lucidissimum intellectuali istere. Nam et Apostolum tale aliquid cognoscimus intimare, ubi pro Thessalonicensibus orans ait: