comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑerit. adũsꝰ ipsos homines cot generaueneno¬
rũ cot armorũ cot machinam̃torũ ipsalute mor¬
cali cuenda atq reparanda qt medicam̃ta atq
adium̃ta cõp̃hendit ꝓuoluntate fauciũ qͦ con¬
dim̃ta igulȩ irricam̃ta reꝑerit. adĩdagandas et
suadendas cogitatioẽs ꝗͣ multitudinẽ uarietatẽq
signoꝵ ubi p̃cipuũ locũ ũba i lict̃e tenẽt ad delec¬
tandos animos qͦs clocutiõis ornatꝰ quã diũ sorũ
caminũ copiã admulcendas aures quot organa
musicorũ qͦs cantilene modos excogitauerit. qñtã
ꝑiciã dim̃sionũ atq mimerorũ meatꝰq iordines
sicłũ q̃nta sagacitate cõp̃hendit. ꝗ̃ multa rerũ
mundanarũ cog  tiõe se impleuerit qͥs possit
eloqͥ meximȩ si uelimꝰ nõ aceruatĩ cuncta c̃ gerere
s insingłis immorari: Inipsis postremo erroribꝰ et falã¬
tatibꝰ defendendis quã magna cdaruerit ingenia

Expanded text:
reppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenoreppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenorum, tot armorum. tot machinamentorum, et pro salute mortali tuenda adque reparanda quot medicamenta adque adiumenta conprehenderit: pro uoluptate faucium quot condimenta et gulae inritamenta reppererit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; ad delectandos animos quos elocutionis ornatus, quam diuersorum carminum copiam; ad mulcendas aures quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quantam peritiam dimensionum adque numerorum, meatusque et ordines siderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in singulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis quam magna claruerint ingenia
Abbreviated transcription (Latin):
centis opꝰ qͥs cõpetent̃ effat᷑ aut cogicat: p̃t̾ cum
arces bñ uuendi ⁊ adimmortalẽ ꝑueniendi felici¬
ẽ. filiis ꝓmissionis regniq dorant᷑: nõne humano
ingenio cotcanteq artes s̃ ĩuentȩ ⁊ exercite parcĩ
necessariȩ partĩ uoluntariȩ. ut cã excellons uis m̃ais
eq ratiõis ĩhis etiã rebꝰ qͥs suꝑfluas immo i ꝑicłosas
ꝑniciosasq appetit quantũ bonũ habeat ĩ nat᷑a.
unde ista potuit uł inuenire uł discere uł exc̾ere
cestet᷑ uestim̃torũ. ieoificiorũ ad oꝑa q̃ mirabilta
quã stupenda industria humana ꝑuenerte. qd
in agricult᷑a q̃ in nauigaciõẽ ꝓfeceret. quȩ i fabri¬
catioẽ qͦrũq uasorũ. uł etiã statuarũ ipicturarũ
uarietate excogitauerit uimpleuerit quȩ intea¬
tris mirabilia spectantibus audientibꝰ incredibilia
facienoa ⁊ exhibenda molita sit: incapiend̾ occi¬
dend̾. domand̾ ĩ racionabilibꝰ animantibꝰ q̃ ⁊ qñta

Expanded text:
entis, quis conpetenter effatur aut cogitat? Praeter enim artes bene uiuendi et ad inmortalem perueniendi feliciest, filiis promissionis regnique donantur, nonne humano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim necessariae partim uadque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit. quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere. testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupe in nauigatione profecerit; quae in fabricatione quorumque uasorum uel etiam statuarum et picturarum uarietate excogitauerit et inpleuerit; quae in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda molita sit; in capiendis occidendis domandis inrationalibus animantibus quae et quanta
Abbreviated transcription (Latin):
buisset̃ homines nichis hominꝰ ds̃ si uellet implere t̾ras
hominibꝰ qͣmodo creaũ unũ sine cõmpatiõe maris et
femiiȩ sic posset õs c̾cũbentes uͦ nͥ ilo creante gene¬
qͣ homo ad pietatẽ uisticiãq format᷑. neq qͥ plantat ẽ .
aliqͥoueq qͥrigat s qͥ ĩcrem̃tũ dat ds. itaetiã hic dici

Expanded text:
ihilo minus Deus uellet inplere terras hominibus: quo modo creauit unum sine commixtione maris et feminae, sic posset omnes; concumbentes uero nisi illo creante genequa homo ad pietatem iustitiamque formatur: Neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus: ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ne recipient resungentia sua corꝑa quę habiȩ¬
runt ubicũq uiuentia. ⁊ morientia reliquer̃t
nõ inuenio quẽ ad modũ dicã ad resurroctionẽ
nõ ꝑtinere mortuorũ. qͦscũq mortuos etiam
iuteris matrũ: S utrũlibet dehis quisq sentiat. qͥde
iã natis infantibꝰ dixerimꝰ: ħ iã de illis intelligendũ ẽ.
surrecturi fc̃ corꝑis exiguitate qͥ mortui. s qͣ eis taroiꝰ
accessurũ erat cẽꝑe hoc st̃ illi dĩ oꝑe miro atq celerri¬
mo recepturiꝰ Insententra qͥ ppe dñ ubi ait capillus
capitis ur̃i nõ ꝑibit dictũ ẽ. nõde futurũ eẽ. q fuit:
ñ aũ nogatũ ẽ affut̾ũ ec̃ q̃ defut. desiuit aũ ĩfanti mor¬
fectio magnitudinis corꝑał. quȩ cũ accesseric iã staturo
iongior ec̃. nõ possit. Hunc ꝑfectionis modũ fic habet̃

Expanded text:
nae recipient resurgentia sua corpora, quae habuenae recipient resurgentia sua corpora, quae habuerunt, ubicumque uiuentia et morientia reliquerunt, non inuenio quem ad modum dicam ad resurrectionem non pertinere mortuorum quoscumque mortuos etiam in uteris matrum. Sed utrumlibet de his quisque sentiat., quod de iam natis infantibus dixerimus, hoc etiam de illis intellegendum est, oris exiguitate quae mortui; sed quod eis tardius accessurum erat tempore, hoc sunt illo die opere Dei miro atque celerrimo recepturi. In sententia quippe Domini ubi ait: « Capillus capitis vestri non peribit , » dictum non defuturum esse quod fuit, non autem negatum est adfuturum esse quod defuit. Defuit autem infanti morerfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit, iam statura longior esse non possit. Hunc perfectionis modum sic h
Abbreviated transcription (Latin):
adhoc ꝑc̃tant᷑. ut fidẽ resurrectionis illudant.
acsic animȩ humane ut alt̾nantes sic̃ platoue¬
ras infelicitates falsasq ꝓmittant. bcatitudines.
aut pꝰ multas itidẽ ꝑdiũso corꝑa reuolutiones
aliquando tam̃ eas sic̃ porphiriꝰ finire miscrias
et ad eas minquã redire fateant᷑: nõ tam̃ corpꝰ
habendo immortale s corpꝰ omẽ fugiendo. Adh¬
ec gͦ quȩ abcorũ parte me digerente mͥ uidentur.
opposita: imscdiadĩ meis nisibꝰ opẽ ferente res¬
pondeam: Ab ortiuos fetus qͥ cũ iuxisset̃ in utero
ibi st̃ mortui. resurrecturos ut affirmare ita ne¬
gare nõ audeo: quãuis nõ uideã qͦmͦ ad eos nc̃
ꝑtineat resurrectio mortuorũ. si nõ existumant᷑
de numero mortuorũ: Aut enĩ nõ omnes mortui
resurgent uerut᷑ aliquȩ humanȩ animȩ sine cor¬
ꝑibꝰ in et̃nũ. quȩ corꝑa humana quãuis intra
uscera mat̾na gestart̃ : aut si om̃s animȩ huna¬

Expanded text:
ad hoc percontantur, ut fidem resurrectionis inludant ad hoc percontantur, ut fidem resurrectionis inludant ac sic animae humanae aut alternantes, sicut Plato, ueras infelicitates falsasque promittant beatitudines aut post multas itidem per diuersa corpora reuolutiones aliquando tamen eam, sicut Porphyrius, finire miserias et ad eas numquam redire fateantur; non tamen corpus habendo inmortale, sed corpus omne fugiendo.  parte contraria me digerente mihi uidentur obposita, misericordia Dei meis nisibus opem ferente respondeam. Abortiuos fetus, qui, cum iam uixissent in utero, ibi sunt mortui, resurrecturos ut adfirmare, ita negare non audeo; quamuis non uideam quo modo ad eos non pertineat resurrectio mortuorum, si non eximuntur de numero mortuorum. Aut enim non omnes mortui resurgent et erunt aliquae humanae animae sine corporibus in aeternum, quae corpora humana, quamuis intra uiscera materna, gestarunt; aut si omnes animae huma
Abbreviated transcription (Latin):
absumit naufragio uel quibꝰquũq aquis ita qͥdã
ꝑeant ut eorũ carnes in humorẽ putred oͤ fsoluat
nõ mediocͥt̃ ꝑmouent᷑: atq omĩa ista recolligi
in carnẽ.: et redintegrari posse nõ credunt. Con¬
seccant᷑ etiã quasq feditates et uitia siue accidãt
siue nascant᷑. ubi ⁊ monstruosos partꝰ cũ horrore
acq irrisione cõmemorant: ⁊ reqͥrt̃ quȩnã cuiꝰq
deformitatis resurrectio sit futura: Si enĩ nichil
tale redire incorpꝰ hominis dixerimꝰ: responsionẽ
int̾ hȩc omia quȩstio difficilluna illa ꝓponitur.
incuiꝰ carnẽ reditura sit caro : qua corpꝰ alteriꝰ
uescentis humana uiscera fame compellente
nutrit᷑. In carnẽ quippe conuersa ẽ. eiꝰ qͥ calibꝰ
iux̃ alim̃tis: et ea quȩ macies ostenderat de¬
crim̃ta suppleuit Utrũ gͦ illi redeat homini
cuiꝰ caro priꝰ fuit. an illi pociꝰ cuiꝰ postea facta ẽ

Expanded text:
absumit, naufra. gio uel quibuscumque aquis ita quidam absumit, naufra. gio uel quibuscumque aquis ita quidam pereant, ut eorum carnes in umorem putredo dissoluat, non mediocriter permouentur adque omnia ista recolligi in carnem et redintegrari posse non credunt. Consectantur etiam quasque foeditates et uitia, siue accidant siue nascantur, ubi et monstrosos partus cum horrore adque inrisione commemorant, et requirunt, quaenam cuiusque deformitatis resurrectio sit futura. Si enim nihil tale redire in corpus hominis dixerimus, responsionem inter haec omnia quaestio difficillima illa proponitur, in cuius carnem reditura sit caro, qua corpus alterius uescentis humana uiscera fame conpellente nutritur. In carnem quippe conuersa est eius, qui talibus uixit alimentis, et ea, quae macies ostenderat, detrimenta subpleuit. Utrum ergo illi redeat homini cuius caro prius fuit, an illi potius cuius postea facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
multis erit inqͥunt de magnitudine ⁊ longi¬
cudine corꝑis detrahendũ. et ubi iã erit ca¬
pillꝰ capitis ur̃i nõ ꝑhibit. si de ipsa corꝑis qñ¬
citate cã multũ ꝑibit: Quãuis ⁊ de ipsis ca¬
pillis possit inqͥri. utrũ redeat qͥcqͥd condentibꝰ
decidit: Qđ si rediturũ ẽ. quis nõ ex horreat
illã deformitatẽ: Nã hoc ⁊de unguibꝰ uidecur
necessario secuturũ: ut redeat cã multũ d̃
corꝑis curat᷑a deseruit. Et ubi erit decus:
Qđ cerce mna iꝰ quã inista eẽ. corruptione potiut:
in illa immortalitate eẽ. debebit. Si aũ nõ re
lit disputat. Nã si equales õsert̃. nõ utiq alii
macri: ali i pingues ert̃ Accedet gͦ aliis alido.
aliis minuetur. ac ꝑ hoc nõqd eratꝰ recipiendũ.
s alicubi addendũ ẽ. qd nõ suit: ⁊ alicubi per¬
dendũ ẽ. q̃ fuit de ipsis etiã corruptionibꝰ
in auras aliud exaltet᷑. sint qͦs bestiȩ. sint qͦs ignis

Expanded text:
\'Multis erit, inquiunt, de magnitudine et longitudine corporis detrahendum; et ubi iam erit: capillus capitis uestri non peribit, si de ipsa corporis quantitate tam multum peribit?\' Quamuis et de ipsis capillis possit inquiri, utrum redeat quidquid tondentibus decidit. Quod si rediturum est, quis non exhorreat illam deformitatem? Nam hoc et de unguibus uidetur necessario secuturum, ut redeat tam multum quod corporis curatura desecuit. Et ubi erit decus, quod certe maius, quam in ista esse corruptione potuit, in illa iam inmortalitate esse debebit? Si autem non rliter disputant. Nam si aequales omnes erunt, non utique alii macri, alii pingues erunt. Accedet ergo aliis aliquid, aliis minuetur; ac per hoc non, quod erat, recipiendum, sed alicubi addendum est, quod non fuit, et alicubi perdendum, quod fuit. De ipsis etiam corruptionibusertatur in puluerem, in auras aliud exhaletur, sint quos bestiae, sint quos ignis
Abbreviated transcription (Latin):
ecudo ẽ. partiuĩ ẽgruentia cũ q̃dã coloris suauitate. Ubi
aũ ñe parcui c̃gruentia aut idõ qͥd offenoit q pariũ ẽ.
aut ioo ꝙ p̾uũ. aut idõ qr nimiũ. ẜroinde nulla ent de¬
sormitas qͥ fec inc̃gruentia parcũ ubi ⁊ q̃ pł̃ uast̃ cor
rigent᷑: iqͣminꝰ ꝗ̃ decet uñcreator noũ iñ supplebit᷑.
nqͣ plusẽ. quã decet macheriş seruata integritate de¬
thet᷑. Coloris porrosuauitas qñta erit. ubi usti fulge¬
bẽ sic̃ sol inregno ꝑatris sui: Quȩ daritas ĩ xp̃i corꝑe
cũ reiuirrex̃ ab ocłis discipłoꝵ pociꝰ abscondita suisse

Expanded text:
chritudo est partium congruentia cum quadam coloris suauitate. Ubi chritudo est partium congruentia cum quadam coloris suauitate. Ubi autem non est partium congruentia, aut ideo quid offendit quia prauum est, aut ideo quia parum, aut ideo quia nimium. Proinde nulla erit deformitas, qest quam decet, unde Creator nouit, inde subplebitur, et quod plus est quam decet, materiae seruata integritate detrahetur. Coloris porro suauitas quanta erit, ubi iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris sui! Quae claritas in Christi corpore, cum resurrexit, ab oculis
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑi cuiq ꝑitũ qͥ nat᷑alit̃ in erat s qͥ deforme natũ
incegritate substantiȩ. deformitas ꝑeat: Si enĩ statuã pocest
de formitasꝑeat Ac sic qͣ in illa figura pͥore ĩdecent̃ exta¬
bat nec parditati parciũ c̃gruebat. ñ de coco uñ fierat
ãputare aq seꝑare. s ita c̃sperz̃ e uniũso atq miscere
ut nec feditatẽ faciat nec minuat qñtitatẽ. qͥd de oĩpo¬
centi ditifice sentiendũ ẽ: ꝑͦ ne ñpot̾it qͣsq deformitates
humanorũ corꝑũ. nõ mͦ usitatcis uerũ etiã raras atq
monstruosas quȩ haic miserȩ uicȩ c̃griunt ab orret
au ab illa fucura felicitate scõrũ sic auferre ac ꝑd̾e. ut
qͣcũq earĩ facuit᷑ꝰ isi natͥalia cam̃ indecora excrem̃ta
suibscantiȩ corꝑałꝰ. nulla eiꝰdẽ minutione collantur
A eghoc ñẽ macris pĩguibͦq inetuendũ: ne: ibi etiã cales
st̃ qͣles̃ si possent nec hic eẽ. uoluisset̃. Om̃s enĩ corꝑis pul¬

Expanded text:
rum, quod naturaliter inerat; sed quod deforme natum integritate substantiae deformitas pereat. Si enim statuam potest deformitas pereat, ac si quid in illa figura priore indecenter exstabat nec parilitate partium congruebat, non de toto, unde fecerat, amputare adque separare, sed ita conspergere uniuerso adque miscere, ut nec foeditatem faciat nec minuat quantitatem: quid de omnipotenti artifice sentiendum est? Ergone non poterit quasque deformitates humanorum corporum, non modo usitatas, uerum etiam raras adque monstrosas, quae huic miserae uitae congruunt, abhorrent autem ab illa futura felicitate sanctorum, sic auferre ac perdere, ut, quascumque earum faciunt etsi naturalia, tamen indecora excrementa substantiae corporalis, nulla eius deminutione tollantur? Ac per hoc non est macris pinguibusque metuendum, ne ibi etiam tales sint, quales si possent nec hic esse uoluissent. Omnis enim corporis pul
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ait am̃ dico uob̾ capulꝰ capitis uri nõ
ꝑibit. utrũ statura et robur ȩqualia sutura
st̃ oĩbꝰ. andiũse corꝑũ quantitates. Si enim
ȩqualitas erit corꝑũ. uñ habebt̃ q hic nõ ha¬
buert᷑ in mole corꝑis illi ab ortiui: Sed resur¬
gent ⁊ ipsi: A ut si nõ resurget̾ quia nec nati
sc s effusi eandẽ quȩstionẽ de paruuł ũsat̃ uñ
illis m̃sura corꝑis quã nc̃ defuisse undemꝰ accedet.
cũ in hac ȩtate moriunt᷑: Neq enĩ dicturi sumꝰ
eos nõ resurrecturos. qui nõ solũ generationis
uerũ etiã regenerationis capaces st̃. Deinde
int̾rogat̃. quẽ ad modũ ipsa eq̾litas habitura
sit. Sienĩ cã magni ⁊tã longierunt om̃s quã
fuert̃ qui cũq hic fuert̃ maximi atq longis¬
simi. nõ solũ de paruuł s de plurimis quęrt̃:
unde illis accessurũ sit qd hic defuit. si ibi hoc
quisq recipiet qđ hic habuit Si aũ qđ ait
ȩtatis plenitudinis xpĩ. ⁊ illud alterũ qđ¬

Expanded text:
nus ait: Arnen, dico uobis, capillus capitis uestri non peribit, utrum statura et robur aequalia futura sint omnibus an diuersae corporum quantitates. Si enim aequalitas erit corporum, unde habebunt quod hic non habuerunt in mole corporis illi abortiui, si resurgent et ipsi? Aut si non resurgent, quia nec nati sunt, sed effusi, eandem quaestionem de paruulis uersant, unde illis mensura corporis, quam nunc defuisse uidemus, accedat, cum in hac aetate moriuntur. Neque enim dicturi sumus eos non resurrecturos, qui non solum generationis, uerum etiam regenerationis capaces sunt. Deinde interrogant, quem modum ipsa aequalitas habitura sit. Si enim tam magni et tam longi erunt omnes, quam fuerunt quicumque hic fuerunt maximi adque longissimi, non solum de paruulis, sed de plurimis quaerunt, unde illis accessurum sit, quod hic defuit, si hoc quisque recipiat, quod hic habuit; si autem, quod ait aetatis plenitudinis Christi, et illud alteru
Abbreviated transcription (Latin):
laudabimꝰ. Eccederit ĩ fine sine fine. Nã qͥs alius
nr̃ ẽ. sinis. nͥ ꝑuenire ad regnũ cuiꝰ millꝰ ẽ. finis
Uidcor mͥ debicum ingentis huiꝰ oꝑis adiiuante
dĩo reaididise. Quibusparũ uł quibus ninium
mignoscant. quibus aitem satis est non mͥ¬

Expanded text:
e sine fine. Nam quis alius noster est finis nisi peruenire ad regnum, cuius nullus est finis? Videor mihi debitum ingentis huius operis adiuuante Domino reddidisse. Quibus parum uel quibus nimium est, mihi ignoscant; quibus autem satis est, non mi
Abbreviated transcription (Latin):
Cesdicsse uidebimnꝰ. Nõe ni oeformnitas ines ħ digntas ere
i quedã qͣ auserit in corꝑs nõ corꝑis s urtutis pulc¬
tudo sulgebit: nec idõ am̃si aliqͥ marrribꝰ ãputata
et ablata ft m̃bra. si ne ipsis m̃bris ert̃ in resurreotioẽ
mortuor qͥb dictũe. capillꝰ capitisur̃i ñ pibit: S si
hoc decebit in illo nouo scło ut ĩdiciagłos orum
uulnerũ in illa immortali carne cernant᷑ ubim̃bra
ut p̾cideront᷑ ꝑcussa uł secta st̃.: ibicicat cessi cam̃
eisdẽ m̃bris readditis nõ ꝑditis apparebt̃. Quãuis

Expanded text:
enim deformitas in eis, sed dignitas erit, et quaedam, quamuis in corpore, non corporis, sed uirtutis pulchritudo fulgebit. Nec ideo tamen si aliqua martyribus amputata et ablata sunt membra, sine ipsis membris erunt in resurrectione mortuorum, quibus dictum est: Capillus capitis uestri non peribit Sed si hoc decebit in illo nouo saeculo, ut indicia gloriosorum uulnerum in illa inmortali carne cernantur, ubi membra, ut praeciderentur, percussa uel secta sunt, ibi cicatrices, sed tamen eisdem membris redditis, n
Abbreviated transcription (Latin):
fuit̃ ullo mͦ st̃ cõparanda miracła quȩ facta
ꝑtẽpla ꝑhibent᷑ illorũ Uerũ siqͣ similia
uident᷑. sic̃ a moyse magi pharaonis sic eoꝵ
deuictt᷑ st̃ amartiribꝰ nr̃is fecert̃ aũ illa
demones eo fastu impurȩ suꝑbiȩ. qͦeoꝵ dii
eẽ. uoluert̾. facuit̾ autẽ ista martyres uł
pociꝰ aut cooꝑantibꝰ aut orantibꝰ eis. ut fides
illa ꝓficiat qua eos nõ dõs nr̃os eẽ. s unũ
dm̃ nob̾cũ hab̾e credamꝰ:. Deniq illi talibꝰ
diis sius ⁊ tẽpla edificauerut̃. istatuerunt
aras i sac̾dotes ĩstituert̃. ⁊ sacͥficia fecerũt.
nos aũ martẏribꝰ nr̃is nõ tẽpla sicut oiis s
sacͥficemꝰ martsribꝰ. s uni dõ imartrrũ
inr̃orũ ad ꝗd̃ sacͥficiũ sic̃ homines dĩ qui
mundũ in eiꝰ cfessione uicert̃. suoloco ⁊iordi

Expanded text:
llo modo sunt conparanda miracula, quae facta per templa perhibentur illorum. Verum si qua similia uidentur, sicut a Moyse magi Pharaonis, sic eorum di uicti sunt a martyribus nostris. Fecerunt autem illa daemones eo fastu inpurae superbiae, quo eorum di esse uoluerunt; faciunt autem ista martyres uel potius Deus aut cooperantibus aut orantibus eis, ut fides illa proficiat, qua eos non deos nostros esse, sed unum Deum nobiscum habere credamus. Denique illi talibus dis suis et templa aedificauerunt et statuerunt aras, et sacerdotes instituerunt et sacrificia fecerunt; nos autem martyribus nostris non templa sicut dis, sed sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostro; ad quod sacrificium sicut homines Dei, qui mund
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ omẽm suȩ fr̃nitatis ac mat̾nȩ calami¬
tatis ĩdicaũ historiã. Seq̃nti itaq die post
sermonẽ reoditũ : narrationis eiꝰ ubellum
incrastinũ popło recitandũ ꝓmisi.: Qđ̃ cũ
ex dñico paschȩ die t̃ciofieret. in gradibus
ex hedrȩ inqua de suꝑiore loquȩbar loco feci
stare ambosfr̃s cũ eorũ legeretur libellus.
Intuebat᷑ popłs unius sexꝰ ucriꝰq unũ stantẽ
sine diformi motii. altã m̃bris oĩbꝰ ẽtrem̃tẽ:¬

Expanded text:
nobis omnem suae fraternaeque ac maternae calamitatis indicanit historiam. Sequenti itaque die post sermonem redditum narrationis eius libellum in crastinum populo recitandum promisi. Quod cum ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres, cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus uniuersus sexus utriusque unum stantem sine deformi motu, alteram membris omnibus contreme
Abbreviated transcription (Latin):
lũ: ut iã doctis hominibꝰ ac cẽꝑibꝰ ipsis eru¬
ditis ad fingendũ uix qͥcꝗͣ. eet̃. loci. antiqͥtas
omẽ qd fieri nõ potest respuit : Unꝰ enumero
doctissimorũ hominũ idẽq eloquentissi¬
mꝰ omĩũ marcus tullius cicero ꝓꝑcerea
dic̃ daunitatẽ romuli mirabilit̃ creditã.
q̃ eruoita iã cẽpa fuerunt: quȩ falsitatẽ
nõ recipet̃ fabularũ: Qͥs aũ romulũ dm̃ nͥ roma
credidit. atq id parua . ⁊ incipiens Tũ dem̃
posteris seruare fuerat necesse qd acceꝑant
ã maioribꝰ ut cũ ista suꝑsticione in lacte qͦdãmͦ
matris ebibita cresceret ciuitas: atq ad tã
magnũ ꝑueniret imꝑiũ. ut ex eiꝰ fastigio
uelud ex altiore qͦdã loco alias qͦ gentes qͥbꝰ
dñaretur hac sua opinione ꝑfunderet.
ut nõ quidẽ cred̾ent s dicerent dm̃ romu¬

Expanded text:
lum. ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis erulum. ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam esset loci. Antiquitas omne quodfieri non potest, respuit.\' Unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem Romuli mirabiliter creditam. quod erudita iam tempora fuerunt, quae falsitatem non reciperent fabularum. Quis autem Romulum deum nisi Roma credidit, adque id parua et incipiens? Tum deinde posteris seruare fuerat necesse quod acceperant a maioribus, ut cum ista superstitione in lacte quodam modo matris ebibita cresceret ciuitas adque ad tam magnum perueniret imperium, ut ex eius fastigio, uelut ex altiore quodam loco, alias quoque gentes, quibus dominaretur, hac sua opinione perfunderet, ut non quidem crederent, sed tamen dicer
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ multoꝵ incredibiliũ testimonia tanta con¬
gerimꝰ : ⁊ nõdũ ad credendũ horrenda duri¬
credet᷑ resurrectionẽ atq ascensionẽ p̃dican¬
tibꝰ xp̃i etiã ista miracła factaeẽ. nõ credunt.
hoc nob̾ unũ grande miracłm sufficit. qđ
eã t̾rarũ orb̾ sine ullis mirađis credidit. RecoU¬
lamꝰ etiã hoc loco illud qđ de romuli credita
diuinitate tulliꝰ ãmirat᷑. Uerba eiꝰ ut scͥpta
sut̃ inserã. Magis ẽ. in qtl in romulo ãmiran¬
minus eruditis hominũ scłis fuerunt. ut
fingendi ꝓcliuius eẽt. racio cũ imꝑiti facile
ad creoendũ impellerent᷑: romuliautem
ȩtatẽ minus his. dc. aͥnis iã ĩuet̃atis litt̃is
atq docarinis. oĩũq illo antiq ex inculta
hominũ uita errore sublato. fuisse cernimꝰ:
& paulo pꝰ de eodẽ romulo ita loqͥtur qđ adhuc
ꝑtinet sensũ: Ex qͦ intelligi pocest ingͥc ꝑ¬
multos annos añ homerũ fuisse quã romu¬

Expanded text:
dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta condicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus, et nondum ad credendum horrenda duricrederetur resurrectionem atque ascensionem praedicantibus Christi, etiam ista miracula facta esse non credunt, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod eam terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco illud quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. uerba eius ut scripta sunt inseram. "magis est" inquit "in Romulo admiranminus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi proclivis esset ratio, cum imperiti facile ad credendum inpellerentur, Romuli autem aetatem minus his sescentis annis iam inveteratis litteris atque doctrinis omnique illo antiquo ex inculta hominum et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum: "ex quo intellegi potest" inquit "permultis annis ante Homerum fuisse quam Romu
Abbreviated transcription (Latin):
ascendisse ñ uiderant: id se uidisse narran¬
tibꝰ nõ loquentibꝰ tantũ s eciã mirifica faci¬
entibꝰ signa credebant:. Homines qͥppe qͦs
uniꝰ ł ut multũ duarũ linguarũ suisse noue¬
rant : repente linguis om̃iũ loquentes gen¬
ciũ mirabilit̾ audiebãt: Claudũ ab ub̾ibꝰ
matris ad eorũ ũbũ ĩxp̃i nomine. pꝰ.xl.
annos incolumẽ c̃sticisse. sudaria de cor ꝑibꝰ
eorũ ablata sanandis ꝓfiusse languentibus
iniua qua suerant tnͣsituri positos in ordine
innumerabiles morb uariis laborantes ut am¬
bulantiũ suꝑ eos ũbra cnͣsiret c̃tinuo salutẽ
solere reciꝑe. ⁊ alia multa stupenda in xpĩ
nomine ꝑ eos facta: postremo etiã mortuos
resurrexisse cernebant: Quȩ si ut leguntur
gesta eẽ c̃cedt̃. ecce cot incredibilia tribꝰ illis
in credibilibꝰ addimꝰ: ut̃ et c̃redat̾ unũ incredibi¬
le qͥ carnis resurrectione atq inclũ ascensioẽ¬

Expanded text:
ascendisse non uiderant, id se uidisse narranascendisse non uiderant, id se uidisse narrantibus, non loquentibus tantum sed etiam mirifica facientibus signa crediderunt. homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabiliter audiebant. claudum ab uberibus matris ad eorum uerbum in Christi nomine post XL annos incolumem constitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in uia, qua fuerant transituri, positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta, postremo etiam mortuos resurrexisse cernebant. quae si, ut leguntur, gesta esse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus et, ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione atque in
Abbreviated transcription (Latin):
inueniuit̃ uñ sit factũ. si nõ credt̃ tercium:
Resurreccio certexp̃i et incęlũ cũ carne
inqua resurrex̃ ascensio: toto iã mundo
p̃dicat᷑ ⁊ credit᷑ Si credibilis nõẽ. uñ coto
t̃rarũ orbȩ tam̃ credita ẽ: Simulti nobi¬
les sublimes docti eã se uidisse dixerunt.
et qd uidut diffamare curarunt eis mundũ
credidisse nõ mirũ ẽ. Sed istos adhuc cre¬
dere nolle ꝑdurũ ẽ. Si aũ ut uerũ ẽ. paucis
obcuris minimis indoctis eã se uidisse dicenti¬
bꝰ et scͥbentibꝰ credidit mundus. cur pauci
obstinatissimm qͥ remanserunt. ipsi mundo
iã credenti adhuc usq nõcredt̃: Qui ꝓꝑt̾ea
numero exiguo ignobiliũ infimorũ imꝑitoꝵ
hominũ credidit quia intã c̃tẽptbilibus
testibꝰ multo mirabilius diuinitas se ipsa
ꝑsuasit. Cloqͥa nãq ꝑsuadentiũ quȩ dice¬
bat̃ mira fuerũt. s acta nõ ũba Quienĩ
xp̃m incarne resurrexisse et cũ illa in cęlũ

Expanded text:
unde sit factum, si non credunt tertium. resurrectio certe Christi et in caelum cum carne, in qua resurrexit, ascensio toto iam mundo praedicatur et creditur. si credibilis non est, unde toto terrarum orbe iam credita est? si multi, nobiles, sublimes, docti eam se uidisse dixerunt et quod uiderunt diffamare curarunt, eis mundum credidisse non mirum est, sed istos adhuc credere nolle perdurum est; si autem, ut uerum est, obscuris, paucis, minimis, indoctis eam se uidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, cur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo iam credenti adhuc usque non credunt ? qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum, imperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit. eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba. qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in caelum
Abbreviated transcription (Latin):
to mirabiliores et quanto rarioreseciã ipsos
philosophos cepitꝰ. Duobꝰ illis incredibilibꝰ
si placet immo qr placere debet: addamꝰ hoc
terciũ. Iã gͦ tria sunt incredibilia quȩ tam̃
facta st̃. Increditule ẽ. xp̃m resurrexisse
in carne. ⁊ incelũ ascendisse cũ carne. Incredi¬
bile ẽ. mundũ re tã in credibilẽ credidisse:
Incredibile ẽ. homines ignobiles infimos pau¬
cissimos imꝑitos. rẽ tã incredibile efficacit̃
mundo ⁊ in illo etiã doctis ꝑsuade potiusse:
Hoꝵ trium incredibiliũ pͥmũ nolt̃ isti crede

Expanded text:
to mirabiliores quanto rariores, etiam ipsos to mirabiliores quanto rariores, etiam ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, imo quia placere debet, addamus hoc tertium. Jam ergo tria sunt incredibilia, quae tamen facta sunt. incredibile est Christum resurrexisse in carne et in caelum ascendisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos rem tam incredibilem tam efficaciter mundo et in illo etiam doctis persuadere potuisse. horum trium incre
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. crediturũ: idẽ dis̃ antequã uł unũ eoꝵ
fieretꝰ ambo futura eẽ. p̃dix̃. Unũ duorum
ineredibiliũ iã fac̾tũ iuidemus. ut quod enit
incredibile creset mundus Cur id qd̃ reliqũ
eꝰ desꝑat᷑ ut hoc etiã ueniat qđ incredibile
credidit mundus. sic̃ iã uenit qđ sumlit̾ in cre¬
dibile fuit ut rem cam incredibilẽ credẽt
mundꝰ. q̃ndoqͥdẽ hoc utrũq incredibile
quorũ uidemꝰ unũ. alt̾ũ credimꝰ in eisdẽ
litt̃is p̃dictũ ẽ. ꝑ quas credidit mundus
& ipse modꝰ qͦ mundꝰ credidit sic̃sidẽt᷑ incredi¬
bilior inuenit᷑. In eruditos lib̾alibꝰ discipli¬
nis. ⁊ oĩno qntũ adistorũ doctrinas attinet
impolitos ñꝑitos gramatica nõ armatos
ddialecica. nõ nethorica inflacospiscatores
xp̃scũ recibꝰ fidĩ ad mare huꝰ scłi pauc issimos misit.
atq ita iex oĩ gencre tã multos pisceset tã¬

Expanded text:
esse crediturum, idem deus, antequam uel unum horum esse crediturum, idem deus, antequam uel unum horum fieret, ambo futura esse praedixit. unum duorum incredibilium iam factum uidemus, ut quod erat incredibile crederet mundus: cur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc ueniat quod incredibile credidit mundus, sicut iam uenit quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quando quidem hoc utrumque incredibile, quorum uidemus unum, alterum credimus, in eisdem litteris praedictum sit, per quas credidit mundus ipse modus quo mundus credidit, si consideretur, incredibilior invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis et omnino quantum ad istorum doctrinas attinet impolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica inflatos, piscatores ristus cum retibus fidei, ad mare hujus saeculi paucissimos misit. Atque ita ex omni genere tam multos pisces, et tan
Abbreviated transcription (Latin):
celesti corpe pociores c̾renis illigari coꝵꝑ ibꝰ
tam̃ corpeis sublimari. nͥ quia hoc uidere¬
c̃su euimꝰ i hoc sumꝰ ulud uͦ ñ dũ sumꝰ nec ali¬
quando adhuc uidimꝰ: sã ꝓfecto sobria
ratione c̃sulta mirabilioriseẽ. diuini oꝑis
repit᷑ incorꝑalibꝰ corporalia qͦdãm actexere
ꝙͣ. licet diũsa quia illa cęlestia ista t̾restria
incredibile fuerit aliq̃ndo Ecce iã credidit
surrectione carnis ⁊ ascensione insuꝑnas
sedes. Paucissimis remanentibꝰ atq stupen¬
cibꝰ uł doctis ł in doctis iã credidut̃ ⁊ docti
undocti: Sirẽ credibilẽ credidut. uioeat̃
quã sint stolidi qͥ nõ credidert̃. Si autẽ res
in credibił credita ẽ: etiam hoc utiq incre¬
dibileẽ. sic creditũ eẽ. qđ incredibile ẽ.
Hecgͥ duo incredibilia resurrectionẽ scilicet
nrĩ corꝑis inet̃nũ et rẽ tã incredibilẽ mũdũ

Expanded text:
coelesti corpore potiores, terrenis illigari corporibucoelesti corpore potiores, terrenis illigari corpoributamen corporeis, sublimari, nconsueuimus et hoc sumus, illud uero nondum sumus nec aliquando adhuc uidimus? nam profecto sobria ratione consulta mirabilioris esse diuini operis reperitur incorporalibus corporalia quodam modo adtexere quam licet diuersa, quia illa caelestia, ista terrestria, incredibile fuerit aliquando: ecce iam credidit surrectionem carnis et ascensionem in supernas sedes paucissimis remanentibus atque stupentibus uel doctis uel indoctis iam crediderunt et docti et indocti. si rem credibilem crediderunt, uideant quam sint stolidi qui non credunt. si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est, sic creditum esse quod incredibile est. haec igitur duo incredibilia, resurrectionem scilicet nostri corporis in aeternum et rem tam incredibilem mundum
Abbreviated transcription (Latin):
celohabitantes t̃rena animalia nesciremꝰ.
nobq fut᷑um eẽ. diceret᷑ ut t̾renis corꝑib
ammandis quodã uinculo mirabili nect̾em᷑
nõne multo forciꝰ arum̃tarem᷑ id credere
recusantes. ⁊ diceremꝰ nat᷑a ñ pati ut res
in corꝑea ligam̃to corꝑeo unciret᷑: i camen
plena ẽ t̾ra uegetantibꝰ animis hȩc m̃bra
trena miro sibi mͦ conexa umplicita. Cur
⁊ eodẽ uolentedõ qͥfec̃ hoc animal nõ potĩt
t̾renũ corpꝰ incelestȩ corpꝰ actolli. si animꝰ
oĩ ac ꝑhoc etiã celesti corꝑe p̃stabilior
c̃rono corꝑi pocuit illigari: Ant̾rena par-¬
cicła tã exigua potinit aliqͥd cȩlesti corpe
melłꝰ ap se cenere ut sensũ hab̾et i uitã
⁊ eam sencientẽ atq iuiuentẽ dedignabit᷑
celũ suscipe : ant susceptã nõ poc̾it sustinere.
qͥ fieri uoluit q̃ hoc q̃ indendo iã uiluit multo
mirabiliꝰ quã illud q̃ ab istis nõ credit᷑ fecit:
Cur enĩ nõ uehem̃ciꝰ ãmiam᷑ incorꝑeos animos

Expanded text:
coelo habitantes terrena animalia nesciremus, nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam vinculo mirabili necteremur; nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes, et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligamento corporeo vinciretur? Et tamen plena est terra vegetantibus animis haec membra terrena, miro sibi modo connexa et implicita. Cur ergo eodem volente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si animus omni, ac per hoc etiam coelesti corpore praestabilior, terreno corpori potuit illigari? An terrena particula tam exigua potuit aliquid coelesti corpore melius apud se tenere, ut sensum haberet et vitam, et eam sentientem atque viventem dedignabitur coelum suscipere, aut susceptam non pquo id fieri voluit, qui hoc quod videndo jam viluit, multo mirabilius quam illud quod ab istis non creditur fecit. Cur enim non vehementius admiramur incorporeos animos,
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ si suo cohereret auctori: miseria similit̃
si eũ descreret secutura. quał naturȩ huimodi
c̃ueniret quȩ similit̃ cũ p̃uaricatione legis
dĩ ꝑdĩ desercionẽ peccatd̾rũ eẽ. p̃sciret.¬
N ec illi ademit ub̃i arbitrii potestatẽ. simul
p̾uidens qͥs boni de malo euiꝰ ect̃. ipse factu¬
rus qͥ demortali ꝓieniȩ merito uisteq dã¬
nata cantũ popłm grã sua collegit ut
iñ suppleat et instauret partẽ quȩ lapsaẽ.
angłorũ: aosic illa dilecta ⁊ suꝑna ciui-¬
tas nõ fraudet᷑ suorũ numero cuuũ qͥnetiã¬
quidẽ amał contra uoluntatẽ dĩ s tante
ẽ. ille sapientiȩ tanteq uirtutis. ut in
eos exitꝰ siue fines qͦs bonos uustos ipse
p̃scuut tendant oĩa quȩ uoluntati euis
undent᷑ adũsa : ac ꝑhoc cũ dĩ mutare dr̃
uoluntatẽ ut qͥbꝰ lęnis erat ũbi grã reodat᷑
mutat᷑ sol ocuł sauciatis ⁊ asꝑ qͦdãmͦ ex

Expanded text:
dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem peccaturunec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praevidens, quid boni de malo ejus esset ipse facturus, qui de mortali progenie merito justeque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde suppleat, et instauret partem quae lapsa est angelorum; ac sic illa dilecta et superna civitas non fraudetur suorum numero civium, qquidem a malis contra uoluntatem dei; sed tantae est ille sapientiae tantaeque uirtutis, ut in eos exitus siue fines, quos bonos et iustos ipse praesciuit, tendant omnia, quae uoluntati eius uidentur aduersa. ac per hoc cum deus mutare dicitur uoluntatem, ut quibus lenis erat uerbi gratia reddatur mutatur sol oculis sauciatis et asper quodam modo ex
Abbreviated transcription (Latin):
se eẽ. nat̾ã: Nisi enĩ magnũ upsa licet
nõ ȩquale c̃ditori bonũ eẽt. ꝓfecto des¬
ertio dĩ tãꝗͣ luminis sui malũ eẽ. eiꝰ nõ
possed Nã sic̃ cecitas ocłi uiciũ ẽ. ⁊ idẽ
ipsũ indicat adlum̃ uidendũ cẽ. oculũ
creatũ. ac ꝑ hoo etiã ipso uitio suo ex¬
cellentiꝰ ostendit᷑ cęt̃is m̃bris m̃brũ capax
luminis. ñ enĩ alia causa eet. uiciũ euis
carere lumine: ita nat᷑a quẽ fruebat᷑
dõ obtimã se eẽ. institutã docet etiam
ipso uicio. qͦ idõ miseraẽ. qr nõ friuicur
dõ. qͥ casũ angłorũ uoluntariũ ustissi¬
ina pęna sẽpit̃nȩ ĩfelicitatis obstrix̃.
atq ineo sũmo bono ꝑmanentibꝰ cęt̾is ut
de sua sine fine ꝑmansione certi eent̃.
tanꝗͣ ipsius p̾miũ ꝑmansionis dedit
qͥ fec̃ h ominẽ etiã ipsũ rectũ cũ eodẽ
lib̾o arbitͥo. t̾renũ qͥdẽ animal s cȩlo

Expanded text:
se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non luntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilibꝰ atq intelligibilibꝰ rebꝰ. inqͦ nichil
meliꝰ instituit quã sp̃s qͥbꝰ intelligentiã
dedit. ⁊ suȩ contẽplationis habiles capaces¬
q sui p̃stitit atq una societate de uinx̃.
ꝙͣ. scam̃ ⁊ suꝑnã dicimꝰ ciuitatẽ. In qua res
qua sustentent᷑ beatiq sint dĩ ipse illis ẽ.
cãꝗͣ uita uictusq cõmunis qͥ lib̾ũ arbi¬
triũ cidẽ intellectuali naturȩ tͥbuit tale.
ut si uellet ossereret dm̃ beatudinẽ scili¬
cũ p̃sciret angłos qͦsdã ꝑelationẽ qͣ ipsi
sibi adbeatã uitã sufficere uellet̃ canti
boni desertores fut᷑os. ñ eis ad emit hanc
potestatẽ. potenciꝰ. imeliꝰ eẽ. uidicans etiã
de mał benefacere: quã mala eẽ. nõ sinere:
Quȩ oĩno nulla ceñt. nͥ natura mutabilis
quãuis bona iasũ modõ atq in cõmuta¬
bili bono qͥ bona oĩa c̃didit instituta.
peccando ea sibi ipsa fecisset: qͦ etiam
peccato suo teste c̃uincit᷑ bonã c̃ditam

Expanded text:
lligibilibus rebus, in quo nihil melius instituit quam spiritus, quibus intelligentiam dedit, et suae contemplationis habiles capacesque sui praestitit, atque una societate devinxit, quam sanctam et supernam dicimus civitatem, in qua res qua sustententur beatique sint, Deus ipse illis est, tanquam vita victusque communis. Qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut si vellet, desereret Deum, beatitudinem scilicum praesciret angelos quosdam per elationem, qua ipsi sibi ad beatam vitam sufficere vellent, tanti boni desertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse judicans etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere. Quae omnino nulla essent, nisi natura mutabilis, quamuis bona et a summo Deo adque incommutabili bono, qui bona omnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuincitur bonam conditam
Abbreviated transcription (Latin):
cõpellebat aliquas ciuitates positas sub
uire romano cãꝗͣ dm̃ colere romulũ. ap̃o
tos ꝑ orbẽ t̃rȩ popłos marcgrũ multitudine
metꝰ reuocare nõ potuit. nõ leuis occasionis
animorũ. s inm̃sarũ uariarũq penarũ.
⁊ ipsiꝰ mortis quȩ plus cęt̾is formidatur:
in t̾̃ris ⁊ hab̾et tam̃ magnorũ agmina popłoꝵ.
adũsus impios ꝑ sequtores suos ꝓcẽꝑali salute
pugnaũ s pociꝰ ut optiueret ȩt̃nã non
repugnauit: Ligabant᷑. includebantur.
cedebant᷑. corquȩbant᷑. urebant᷑. lamabant᷑.
trucidabant᷑. ⁊ multiplicabant᷑. Nõ erat
eis ꝓsalute pugnare: nͥ salutẽ ꝓsaluatore
c̃cempnere: Scio in libro ciceronis t̃cio
nͥ fallor de re publica disputari. nullũ
bellũ suscipi. a ciuitate optima. nͥ aut
ꝓfide aut ꝓsalute Quid aũdicat ꝓsalutẽ
incelligi. quã salutẽ uelit alio loco demon¬
strans: s his pęnis inquit quas eciã stul¬

Expanded text:
conpellebat aliquas ciuitates positas sub conpellebat aliquas ciuitates positas sub iure Romano tamquam deum colere Romulum; a Chrtam per orbis terrae populos martyrum multitudinem metus reuocare non potuit non leuis offensionis animorum, sed inmensarum uariarumque poenarum et ipsius mortis, quae plus ceteris formidatur. in terris et haberet tamen magnorum agmina populorum, aduersus inpios persecutores suos pro temporali salute pugnauit; sed potius, ut obtineret aeternam, non repugnauit. Ligabantur includebantur, caedebantur torquebantur, urebantur laniabantur, trucidabantur — et multiplieis pro salute pugnare, nisi salutem pro Salvatore contemnere. 2. Scio in libro Ciceronis tertio, nisi fallor, de Republica, disputari, nullum bellum suscipi a civitate optima, nisi aut pro fide, aut pro salute. Quid autem dicat pro salute, vel intelligi quam salutem velit, alio loco demonstrans, Sed his poenis, inquit, quas etiam stul
Abbreviated transcription (Latin):
implecȩ : de romulo aũ qͥ c̃didit romã. ĩ ea¬
qua regnaũ audit᷑ legit᷑ ue qͥ factũ ẽ: nõ
qͣ añꝙͣ fieret ꝑpħatũ. s quod sit receptus
indõs credicũ cenẽt᷑ litt̾e ñ factũ docẽt.
sullis qͥppe rerũ mirabiliũ signis id ei ꝓue
nisse monstrat᷑. Lupa qͥppe illa nutrix
qͣ uidet᷑ quasi magnũ excitisse portentũ.
quale aut qñtũ ẽ. ad demonstrandũ dm̃.
Certe eiũ ⁊ si nõ meretͥx fuit lupa illa s bestra
cũ cõmune fuerit ãb obꝰ. fr̃ cam̃ eiꝰ ̃ habet᷑
ds̃. Quis aũ ꝓhibitꝰ ẽ. aut romulũ aut her¬
culẽ aut alios tales homines dõs dicere:
et mori maliuit quã ñ dicere: Aut uͦ aliqua
gentiũ coleret int̃ dõs aios romulũ. nͥ romani
nominis metꝰ cogeret: Quis porro numeret
qͣmulti quantalibet seuicia crudelitatis occidi
quã xp̃m dnĩ nogare maluert̃: Proiñ metꝰ
quã libet iȩuis indignationis quȩ ab amicis
romanoruĩ si nõ fieret posse putabat᷑ ex istere.

Expanded text:
condidit Romam in eaque regnauit, auditur legiturue quod factum est. non quod antequam fieret prophetatum; sed quod sit receptus in deos, creditum tenent litterae, non factum docent. Nullis quippe rerum mirabilium signis id ei uere prouenisse monstratur. Lupa quippe illa nutrix, quod uidetur quasi magnum exstitisse portentum, quale aut quantum est ad demonstrandum deum? Certe enim etsi non meretrix fuit lupa illa, sed bestia. cum commune fuerit ambobus, frater tamen eius non habetur deus. Quis autem prohibitus est aut Romulum aut Herculem aut alios tales homines deos dicere et mori maluit quam non dicere? Aut uero aliqua gentium coleret inter deos suos Romulum, nisi Romani nominis metus cogeret? Quis porro numeret, quam multi quantalibet saeuitia crudelitatis occidi quam Christum Deum negare maluerunt? Proinde metus quamlibet leuis indignationis, quae ab animis Romanorum, si non fieret, posse putabatur exsistere,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sedebã iã ꝓcessurꝰ. Irruit alt̃ qͥsꝙ post̾
alt̾ũ: dĩs posterior quasi nouũ ꝗ aliꝰ pͥor
dixerat nuntiantes: Meq gaude̾te ⁊ apud
me dõ grãs agente ingredit᷑ etiã ipse cũ plu¬
ribꝰ. ĩclinat᷑ adienua mea: erigitur ad oscłm
meũ. Procedimꝰ ad popłm plenaerat ȩccła.
ꝑsonabat uocibꝰ gandiorũ: dõ gr̃s dõ laudes
nemine tacente hinc atq iñ clamantiũ:
S alutaui popłm. ⁊rurs eadẽ.: feruentiorẽ
uoce clamabat᷑: facito tanoẽ silentio scͥpt᷑arũ
diuinarũ st̃ lecta sollemnia. Ubi autẽ uentũ
ẽ. ad mei sermonis locũ dixi. pauca ꝓtẽꝑe.¬

Expanded text:
ubi sedebam iam processurus; inruit alter quisque post ubi sedebam iam processurus; inruit alter quisque post alterum, omnis posterior quasi nouum, quod alius prior dixerat, nuntiantes; meque gaudente et aput me Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum pluribus, inclinatur ad genua mea, erigitur ad osculum meum. Procedimus ad populum, plena erat ecclesia, personabat uocibus gaudiorum: Deo gratias, Deo laudes ! nemine tacente hinc adque inde clamantium. Salutaui populum, et rursus eadem feruentiore uoce clamabant. Facto tandem silentio scripturarum diuinarum sunt lecta sollemnia. Ubi autem uentum est ad mei sermonis locum, dixi pauca pro te
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ pͥstinã reod̾et Et illic et qͦcũq ibat̃: c̃¬
ũcebat inse ciuitatis aspectũ. Nõ nulli qͥ
cos alibi uid̾ant causãq tremoris eorũ no¬
uerant. aliis ut qͥsq pot̾at indicabãt. Uenit
et pascha ipso die dm̃co mane cũ iã freqens
popłs p̃sens eẽt. ⁊ lociscĩ cancellos ubi mar¬
trrũ memoria erat idẽ uiuenis orans ceneret:
repence ꝓstratꝰ ẽ. idormienti simillimꝰ iaciut
nõ tam̃ tremens: sic̃ etiã ꝑ sõp̃nũ solebat: Stupen¬
cibꝰ qͥ aderat̃ atq aliis pauentibꝰ aliis dolentibꝰ
cũ eũ qͥdã uellet̃ erigere ñ nulli ꝓhibuerunt:
et pociꝰ exitũ expectandũ eẽ. drxerunt. Et ecce
surrex̃ ⁊ nõ cremebat qm̃ sanatꝰ erat. istabat
incolumis: intuens intuentes. Quis gͦ se tenuit
alaudibꝰ dĩ: Clamantiũ gratulantiũq uocibꝰ
excła usq̃qͦq cõpleta ẽ. Inoe ao me curricur

Expanded text:
tem pristinam redderet. Et illic et quacumque ibant cotem pristinam redderet. Et illic et quacumque ibant conuertebant in se ciuitatis adspectum. Nonnulli. qui eos alibi uiderant causamque tremoris eorum nouerant, aliis. ut cuique poterant, indicabant. Venit et Pascha, adque ipso die dominico mane, cum iam frequens populus praesens esset et loci sancti cancellos, ubi martyrium erat, idem iuuenis orans teneret, repente prostratus est et dormienti simillimus iacuit, non tamen tremens, sicut etiam per somnum solebant. Stupentibus qui aderant adque aliis pauentibus, aliis dolentibus, cum eum quidam uellent erigere, nonnulli prohibuerunt et potius exitum exspectandum esse dixerunt. Et ecce surrexit, et non tremebat, quoniam sanatus erat, et stabat incolumis, intuens intuentes. Quis ergo se tenuit a laudibus Dei? Clamantium gratulantiumque uocibus ecclesia usquequaque conpleta est. Inde ad me curritur,
Abbreviated transcription (Latin):
nouerit indicet qd audiuit Unũ ẽ. apd nos
factũ ñ maiꝰ ꝗͣ. illa quȩ dixi.s tã clarũ atq
illustre miracłm ut nullũ arbitrer eẽ. ip¬
poniensiũ qͥ hoc nõ uidit uł didiceritꝰ nullũ
qͥ obliuisci ulla racione potuerit Decẽ qͥdã
fr̃s qͦrũ septẽ st̃ mares. tresfemine. de cȩsa¬
rea cappadocię suorũ cuuũ ñ ignobiles.
maledicto matris recenti patris corũ obitu
desticute. q̃ ĩuiriã sibi ab eis factã acerbissi¬
me tulit tali pęna st̃ diuinitꝰ coerciti ut
h orribilit̃ qͣtent᷑ õs tremore m̃brorũ ĩ qͦ fodis¬
sima speciȩ oculos suorũ cunũ ñferentes
qͥ qͦũsũ cuiq ire uisũ ẽ. toto pene uagabant᷑
orbe romano. Ex his etiã ad nos uenerut̃
duo. fr̃. ⁊ soror. paulus ⁊ palladia: multis aliis
locis miseria diffamante iã cognito Uenert̃
tabãt: orantes ut etiã sibi placart᷑ dr̃ ⁊ salu¬

Expanded text:
nouerit, indicet quod audiuit. Unum est aput nos nouerit, indicet quod audiuit. Unum est aput nos factum, non maius quam illa quae dixi, sed tam clarum adque inlustre miraculum, ut nullum arbitrer esse Hipponiensium, qui hoc non uel uiderit uel didicerit, nullum qui obliuisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres quorum septem sunt mares, tres feminae de Caesarea Cappadociae, suorum ciuium non ignobiles, maledicto matris recenti patris eorum obitu destitutae, quae iniuriam sibi ab eis factam acerbissime tulit, tali poena sunt diuinitus coherciti, ut horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum; in qua foedissima specie oculos suorum ciuium non ferentes, quaqua uersum cuique ire uisum est, toto paene uagabantur orbe Romano. Ex his etiam ad nos uenerunt duo, frater et soror, Paulus et Palladia, multis aliis locis miseria diffamante iam cogniti. Venerunt tabant, orantes ut iam sibi placaretur Deus et salu