comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suauł depͣnatiõe c̃tristẽt: s qr nob̾ nõ ea qͦhonnẽs
familiaritate miscent᷑. qd̾ etiã ipsũ ad erũpnas¬
huuꝰ ꝑtinet uite. et aliqͣndo satanas sic̃ legimus
tnsfigurat se sic̃ angelũ lucis ad tẽptandos eos qͦs
cauꝰ erudire opꝰẽ. uł decipiiustũ ẽ. magna dĩ mise¬
ricordia necessaria ẽ: neqͥsquã cũ bonos angelos
anicos se hab̾e putat habeat malos dȩ mones fictos
amitos. eosq tanto nocentiores qͣnto astuciores
ac fallaciores paciat᷑ inimicos Et cui magna ista
di miscłia necessaria ẽ. nͥ magnȩ humanȩ miseriȩ
qͥ ignorantia canta p̃mit᷑ ut facile istorũ simulatio¬
ne fallat᷑ : et illos qͥdẽ philosophos inimpia cuuita¬
te qui dõs sibi amicos dixert̃ eẽ. inde mones malig¬
ios incidisse certissimũ ẽ. quibꝰ cota ipsa ciuitas
sibdit̾ et̃nũ cũ eis habit᷑a suppliciũ Ex eorũqͥppe

Expanded text:
sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. animꝰ melior. tanto in eo cicius faciliꝰq sanatur
hunans socictati officia necessaria. nc miciꝰnc̃ asꝑiꝰ
nꝰ quã uł afioc uł abonis moribꝰ lapsos. hoc c̃. in ipsa
anima mortuos audire seu iuidẽ mallemꝰ: Qua in¬
gentimateria malorũ plenaẽ. terra. Propt̃ qd
scͥptũ ẽ. Nunqͥo nõ cẽptatio ẽ. uita humana suꝑ
uił: & itũ Qm̃ ab undauit inqͥt iniquitas refriges¬
at haritas multorũ. Ex qͦ fit ut bonis amicis mor¬
cus graculem᷑. et cũ mors eorũ nos contristet: ipsa
ioscerciꝰ consolet᷑: qm̃ caruerut᷑ mał. qͥbꝰ in hac uita
itã bomhomines uł c̃cerunt᷑ uł depͣuant᷑ uł in
noq piclitant᷑. Insocietate uͦ scõrũ angłorũ
uã pllosophi illi qͥ nob̾ dos amicos eẽ. uoluert̃
quito c̃stituert̃ loco. uelut ad mundũ uenientes
borbe terrarũ. ut sic qͦdãmꝰ cõplecterent᷑ et cęlũ.
nullomꝰ qͥdẽ metiumꝰ ne tales amici uł morte nos

Expanded text:
anto in eo citius faciliusque sanatur. humanae societati officia necessaria, nunc mitius, nunc mus, quam uel a fide uel a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super um: Quoniam abundauit, inquit, iniquitas, refrigescet caritas multorum. Ex quo fit, ut bonis amicis mortuis gratulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel deprauantos putarunt. In societate uero sanctorum angelorum, quam philosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos
Abbreviated transcription (Latin):
e uitẽ ac saluitis: Sicut enĩ pacẽ corꝑis amare
sc ostendut᷑ aᷤmantia cũ fuguit᷑ dolorẽ. et pacẽ
anmȩ cũ ꝑꝑt̾ explendas indigentias appetico¬
nũ uoluptatẽ secunt᷑: ita mortẽ fugiendo satis
ndicat quantũ ditigant pacẽ qua sibi conci¬
liant᷑ anima et corpꝰ. S qi homini racionał
anima mẽ. totũ hoc q̃ habet cõmune cũ bostiis
sibdit pacianimȩ racionał. ut m̃te aliquio
contẽplet᷑ et scd̃m hoc aliqͥd agat: ut sit ei
ndinata cognitionis actionisq consensio:
il pacẽ rationał animȩ dixeramꝰ: Ad hoc
pirbari. nec morte dissolui ut aliqͥd utile cog¬
sscat: et scđm eã cognitionẽ uitã moresq
cponat. S ne ipso studio cognitionis ꝓpter
humanȩ m̃tis infirmitatẽ inpetẽ alicuius
enouis incurrat. opꝰ habet magisterio diuino
ui certꝰ optẽꝑet. et adiutorio ut lib̾ obtẽꝑet.¬

Expanded text:
 Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem; et pacem animae, cum propter explendas indigentias appetitionum voluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant quantum diligant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc perturbari, nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem, vitam moresque componat. Sed ne ipso studio cognitionis, propter humane mentis infirmitatem, in pestem alicuius erroris incurrat, opus habet magisterio divino, cui certus obtemperet, et adiutorio, ut liber obtempe
Abbreviated transcription (Latin):
iuꝑt̃ surracionalia eẽmꝰ animantia: nichil
ipet̾emus p̃t̃ ordinatã tẽꝑat̾am parcum
copis. et reqͥẽ appeticionũ: Nichil gͦ p̃t̃ qͥetẽ
crnis et copiã uoluptatũ: ut px corꝑis ꝓdeẽt
piciamimȩ: Sienĩ desit pax corꝑis impeditur
eta facionał animȩ pax: qr reqͥẽ appeticionũ
ieqͥ nõ potest. Utrũq autẽ simul ei paci ꝓd ẽ.

Expanded text:
hil adpeteremus praeter ordinatam temperaturam partium corporis et requiem adpetitionum; nihil ergo praeter quietem carnis et copiam uoluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, inpeditur etiam inrationalis animae pax, quia requiem adpetitionum consequi non potest. Utrumque autem simul
Abbreviated transcription (Latin):
uita fugiendũ ẽ. Qua uita obsecro: hac ĩqͥt.
quȩ tantis aggrauat᷑ mał: Certe gͦ beata ẽ.
in eisdẽ ipsis mał ꝑꝑt̃ quȩ dicis eẽ. fugiendã:
An idõbeatã dicis. qr licet tͥ ab his mał morte
discecłe: qd sigͦ ineis aliqͦ diuino uidicio cener¬
eris. nec ꝑmitteris mori nec unquã sine illis
cẽ. sinereris: Nempe cũc saltẽ miserã calẽ
diceres uitã. nõ gͥ ꝓpt̾ ea misera nõ ẽ. quiacito
reliqͥt᷑: quando qͥdẽ sempit̾na sit. etiã abste
quiabreuis ẽ. miseria. idõ eciã beatitudo ap¬
pellari Magna uis ẽ. in eis mał quȩ cogunt
hominẽ scđm ipsos eciã sapientẽ sibimet
auferre quod homo ẽ. cũ dicant et uerum
dicant hanc eẽ. naturȩ pͥmã quodamͦ et maxi¬
mã uocẽ ut homo conciliet᷑ sibi. et ꝓpt̃ ea
mortẽ naturalit̃ fugiat. ita sibi amicꝰ ut eẽ
se animal et in hac c̃iunctione corꝑis atq

Expanded text:
vita fugiendum est. Qua vita, obsecro? Hac, inquit, vita fugiendum est. Qua vita, obsecro? Hac, inquit, quae tantis aggravatur malis. Certe ergo beata est in eisdem ipsis malis, propter quae dicis esse fugiAn ideo beatam dicis, quia licet tibi ab his malis morte discedere? Quid si ergo in eis aliquo diuino iudicio tenereris nec permittereris mori nec umquam sine illis esse sinereris? Nempe tunc saltem miseram talem diceres uitam. Non igitur propterea misera non est, quia cito relinquitur. Quando quidem si sempiterna sit, etiam abs te quia breuis miseria est, ideo etiam beatitudo appellari. Magna uis est in eis malis, quae cogunt hominem secundum ipsos etiam sapientem sibimet auferre quod homo est; cum dicant et uerum dicant, hanc esse naturae primam quodam modo et maximam uocem, ut homo concilietur sibi et propterea mortem naturaliter fugiat, ita sibi amicus, ut esse se animal et in hac coniunctione corporis adque
Abbreviated transcription (Latin):
uice fateant᷑ : utrũ obsecro cato ille pacientia.
anpociꝰ impacientia sẽ ꝑemit: Non enĩ hoc
fecisset nisi uictoriã cęsaris impacient̃ culisset:
Ubiẽ. fortitudo: Nempe cessit. nẽpe succu¬
buit. nẽpe usq ad eo suꝑata ẽ. ut uitã bea¬
tã derelĩqueret. desereret. fugeret. An nõ
erat iã beata : misera gͦ erat. Quomͦ gͥ mala
nõ erat. quȩ uitã miserã fugiendãq faciebãt:
Quaꝑꝑt̾ etiã ipsi qui mala ista eẽ. c̃fessi sunt
sic̃ ꝑ ypatetici. sic̃ ueteres achademici qͦrũ
sectã uarro defenditꝰ colerabiliꝰ quidẽ loqunt᷑.:
s eorũ quoq mirꝰ ẽ. error. quod in his malis
et sitam grauia sit̃ ut morte fugienda sint.
ab ipso sibimet illata quihȩc patit᷑: intã tam̃
beatã eẽ. contendt̃. Mala st̃ inquit torm̃ta
atq cruciatꝰ corꝑis: et tanto st̃ peiora quanto
potuerint eẽ. maiora. Quibꝰ ut careas: ex hac

Expanded text:
uice fateantur? Utrum, obsecro, Cato ille patientia uice fateantur? Utrum, obsecro, Cato ille patientia an potius inpatientia se peremit? Non enim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpatienter tulisset. Ubi est fortitudo? Nempe cessit, nempe succubuit, nempe usque adeo superata est, ut uitam beatam derelinqueret desereret fugeret. An non erat iam beata? Misera ergo erat. Quo modo igitur mala non erant, quae uitam miseram fugiendamque faciebant? Quaproptu etiam sicut Peripatetici, sicut veteres Academici, quorum sectam Varro defendit, tolerabilius quidem lequuntur: sed eorum quoque mirus est error, quod in his malis, etsi tam gravia sint, ut morte fugienda sint, ab ipso sibimet illata, qui haec patitur, vitam beatam tamen esse contendunt. Mala sunt, inquit, tormenta atque cruciatus corporis; et tanto sunt pejora, quanto potuerint esse majora; quibus ut careas, ex hac
Abbreviated transcription (Latin):
se habe fine boni et ase ipsisfieribeatos pu¬
cantibꝰ it sapiens eorũ hoc ẽ. qualẽ mirabili
uanitace de scribt̃ etiã si excȩcet᷑. obsurdes¬
cit. obmutescat. m̃bris debilitetur. doloribꝰ
cruciet᷑. et siqͥd aliud taliũ malorũ dici aut
iogitari potest incidat in eũ qͦ sibi mortẽ
igat᷑ inferre: hanc in his uitã mał constitu¬
tã eũ nõpudeat beatũ uocare: Ouitã beatã
quȩ ut fimat᷑ mortis querit᷑ auxiliũ. Sibeata
c̃: maneat᷑ in ea: Quomodo ista nõ st̃ mala quȩ
uncunt fortitudinis bomũ. eandẽq forcitudi¬
nẽ nõ solũ sibi cedẽ uerũ etiã delibare cõpellt̃:
ut eandẽ uitã et dicat beatã et ꝑsuadeat esse¬
sugiendã: Quis usq adeo cȩcusẽ. ut nõ uideat
qd si beata eẽt. fugiendi nõ eet : S. aꝑta in¬
firmitatis uoce fugiendã fatentur: Quidergo
cause ẽ. cur nõ etiã miserã fracta suꝑbiȩ cer¬

Expanded text:
se habere finem boni et a se ipsis fieri beatos puse habere finem boni et a se ipsis fieri beatos putantibus, ut sapiens eorum, hoc est, qualem mirabili uanitate describunt, etiamsi excaecetur obsurdescat obmutescat, membris debilitetur doloribus crucietur et, si quid aliud talium malorum dici aut cogitari potest, incidat in eum, quo sibi mortem cogatur inferre, hanc in his malis uitam constitutam eum non pudeat beatam uocare.s o uitam beatam, quae ut finiatur mortis quaerit auxilium! Si beata est, maneatur in ea. Quo modo ista non sunt mala, quae uincunt fortitudinis bonum eandemque fortitudinem non solum sibi cedere, uerum etiam delirare conpellunt, ut eandeugiendam? Quis usque adeo caecus est, ut non uideat, quod, si beata esset, fugienda non esset? Sed aperta infirmitatis uoce fugiendam fatentur. Quid igitur causae est, quur non etiam miseram fracta superbiae cer
Abbreviated transcription (Latin):
caro. nõne demonstrat in eo se adhuc oꝑe labora¬
it pociꝰ quã in huiꝰ oꝑis iam fine requiescere.
ancominus qiuppe anima subdit̾ dõ. qͣnto minꝰ
añmipsis sius cogitationibꝰ concipit: et canco
nmiꝰ animȩ subdit̾ caro qͣnto maus adũs sp̃m
ccupiscit: Quã diu gͦ nob̾ inẽ. hȩc infirmitas.
hȩc pestis. hic languor. quomͦ nos iã saluos. et
i nõdũ saluos quomͦ iãbeatos illa finalibeatitu¬
dine dicere audebimꝰ: Iã iͦ illa uirtꝰ cuiꝰ nom̃
s̃ forctudo. inquantacũq sapientia euden¬
cisima cestis ẽ humanorũ malorũ quȩ cõpellit̃
pacientia co lerare: Quȩ mala stoyci philoso¬
ph miror qua fronte mala nõ eẽ. contendant.
qubꝰ facent᷑ sicanta fuerit᷑ ut ea sapiens uł nõ
possit uł nõ debeat sustinere: cogi eũ mortẽ
sibunet inferre acq ex hac uita emgraro:
antꝰ autẽ suꝑbiȩ stupor ẽ. in his hominibꝰ hic

Expanded text:
caro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laboracaro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laborare potius quam in huius operis iam fine requiescere? Tanto minus quippe anima subditur Deo, quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit; et tanto minus animae subditur caro, quantocupiscit. Quamdiu ergo nobis inest haec infirmitas, haec pestis, hic languor, quo modo nos iam saluos, et si nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali beatitudine dicere audebimus? Iam uero illa uirtus, cuius nomen est fortitudo, in quantacumque sapientia euidentissima testis est humanorum malorum, quae conpellitur patientia tolerare. Quae mala Stoici philosophi miror qua fronte mala non esse contendant, quibus fatentur, si tanta fuerint, ut ea sapiens uel non possit uel non debeat sustinere, cogi eum mortem sibimet inferre adque ex hac uita emigrare. Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus hic
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ nec carni c̃cupiscenti adũsꝰ spm spu succubate
cedamꝰ: et ad ꝑpetrandũ peccatũ nra c̃sensions
ꝑtrahamꝰ: Absit gͦ ut quãdui in hoc bello in¬
testino sumꝰ: iã nos beatitudinẽ ad quã uincen¬
do uolumꝰ ꝑuenire ad eptos eẽ. credamꝰ: Ec qͥs
ẽ. usq ad eo sapiens ut ctͣ libidines nullũ habed
ominoconflictũ: Quid illa untꝰ quȩ pruden¬
cia dr̃ꝰ Nõne tota uigilantia sua bona discer¬
nit amał. ut in illis appetenđ istisq uitand
nulł error obrepat: ac ꝑhoc et ipsa nos in malis
il moli in nob ẽ cestat᷑. Ipsa enĩ docet mali cẽe
ab petcanbũ c̃sentire: bonũꝙ eẽ ad peccandũ nõ
centire libidim. Illud tam̃ malũ cui nos nõ c̃sena¬
se socet prudentia facit cẽꝑantia: nec pruden¬
ca nec cẽꝑantia collit huic uitȩ: Qiid usticia.
auꝰ muinisẽ. sua cuiq tͥbuere. unde fit in ipso
homine quidã ustꝰ ordo naturȩ: ut anima sub¬
dit᷑ dõ. et animȩ caro: ac ꝑhoc dõ. et anima et

Expanded text:
 spiritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit ergo ut, quamdiu in hoc bello intestino sumus, iam nos beatitudinem, ad quam uincendo uolumus peruenire, adeptos esse credamus. Et quis est usque adeo sapiens, ut contra libidines nullum habeat omnino conflictum? Quid illa uirtus, quae prudentia dicitur, nonne tota uigilantia sua bona discernit a malis, ut in illis adpetendis istisque uitandis nullus error obrepat, ac per hoc et ipsa nos in malis uel mala in nobis esse testatur? Ipsa enim docet malum esse ad peccandum consentire bonumque esse ad peccandum non consentire libidini. Illud tamen malum, cui nos non consentire docet prudentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae. Quid iustitia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae, ut anima subdatur Deo et animae caro, ac per hoc Deo et anima et
Abbreviated transcription (Latin):
copacto eqͥssimo. ut qui mortał calibꝰ bonis.
paci mortaliũ accomodatis rectȩ usꝰ fuerit.
accipiat apliora atq meliora ipsã scilicet
inmorcalitatis pacẽ. eiq c̃uenientẽ głam et
sonorẽ inuita et̃na ad fruendũ dõ et ꝓximo
indõ. qͥ autẽ ꝑperã. nec illa accipiat. et hoc

Expanded text:
eo pacto aequissimo, ut, qui mortalis talibus bonis eo pacto aequissimo, ut, qui mortalis talibus bonis paci mortalium adcommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora adque meliora, ipsam scilicet inmortalitatis pacem eique conuenientem gloriam et honorem in uita aeterna ad fruendum Deo et proximo in Deo; qui autem perperam, nec illa accipiat et haec
Abbreviated transcription (Latin):
bonȩ: Qui enĩ dolet amissã nat᷑ȩ suę pacẽ
ex aliqͥbꝰ reliqͥis suis pacis id dolet. qͥbꝰ fitit
sibu amica nat᷑a sit Hoc autẽ in extremo
supplicio rectȩ fit. ut innqͥ et impii nat̾iluꝰ
bonorũ dãpna incruciatibꝰ defleant senrit¬
tes eorũ ablatorẽ iustissimũ dm̃: quẽ cortẽp¬
serunt benignissimũ largitorẽ. Os gͦ natirmi
omiũ sapientissimꝰ c̃oitor. et iustissimꝰ oidm¬
tor. qui t̾renorũ ornamĩtorũ mnaximũ intall
mortale genꝰ humanũ. dedit hominibꝰ quȩal
bona huic uitȩ congrua idẽ. pacẽ tẽꝑalem
ꝓ modulo mortalis uitę in ipsa salute et mõ¬
lumitate ac societato siugeneris. et que¬
u uice t cuende uł reparandȩ necessaria sunt:
iceaque apes et c̃uenient̃ adiacent sensibꝰ. lux.
uor aure spiralq̃les. aquȩ potabiles et qͥcqͥd ad
adlendã. cegendũ. curandũ orandũq corpꝰ c̃gruit:

Expanded text:
bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et qu uel tuendae uel recuperandae necessaria sunt sicut ea, quae apte et conuenienter adiacent sensibus, lux uox, aurae spirabiles aquae potabiles, et quidquid ad alendum tegendum curandum ornandumque corpus congruit,
Abbreviated transcription (Latin):
malũ ẽ: s ꝑu̾sitas eã malã facit. Itaq inien¬
tate nõstetit: s ueritatis uidiciũ nõ euasit
Inordinis tͣnqͥllitate nõ mansit. nec idõ cam̃
a potestate ordinatoris effugit: Bonũdi qͥ
illi ẽ. innat᷑a nõ eũ subtͣhit iusticiȩ dĩ qͦ orantõ
inpena : nec ibi ds̃ bonũ inseqͥt᷑ qd̾ creauit
s malũ qd̃ ille cõmisit: Neq enĩ totũ aufere
ut sit qͥ doleat qd̃ ademit et ipse dol  cesti¬
moniũ ẽ. boni ad ẽpti et boni relicti. Nisicũ
bonũ relictũ eet̃. bonũ anuissũ oolcit nõpess
Nã qͥpeccat: peior ẽ. silecat᷑ indãpis ȩquitatis
ẽ. bonios amissione dolendũ ẽ. pecuis qũ
lȩtandũ. si com̃ nõ sit cõpensacio melioris:
melior ẽ. autt̾ animi ȩqͥtas quã corꝑissantes.
ꝓfecto c̃uenientius in iustꝰ dolet insupplexo
quã lȩcatꝰ ẽ. indelicto. Sic̃ gͦ letic ia descra
boni inpeccato testis ẽ. uoluntatis male:
ita dolor amissiboni insupplicio cestisẽ. mate

Expanded text:
malum est; sed peruersitas eam malam facit. Itaque in ueritate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; nec ibi Deus bonum insequitur quod creauit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse dolor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ enĩ nos uita ꝑꝑt̾ amicicię solatia delectalt
uñ fieri pocest ut eorũ mors nulla nob ingerat
mestitudinẽ: Quã qui ꝓhibet. ꝓhibeat si pocestꝰ
amica collo quia. int̾dicat amicalẽ uł int̾cidi
m̃tis immiti stupore disrũpat: aut siccis uteni
censeat. ut nulla exeis animũ dulocoo ꝑfundat:
Qd si fieri millo mͦ potest. etiã hoc quo prcdo futũ
ẽ. ut eiꝰ nob amara mors nõ sit cuiꝰ dulcis ẽ. uitaᷤ

Expanded text:
Quorum enim nos vita propter amicitiae solatia delectabat, Quorum enim nos vita propter amicitiae solatia delectabat, unde fieri potest ut eorum mors nullam nobis ingerat moestitudinem? Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica colloquia, interdicat amicalem vel intercidat mentis immiti stupore disrumpat; aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut ejus nobis amara mors
Abbreviated transcription (Latin):
tia similis dem̃tię. quȩ tam̃ in huiꝰ uitȩ miseria
c̃ditione sepe contingit. ut credat᷑ uł amicꝰ ẽe. qͥ
ininicꝰ ẽ. uł iminicus qͥ amicus ẽ: ꝗͥd nos consolat
in hac humana societate erroribꝰ erũpnisq plenis¬
sima nisi fides nõficta et mutua dilectio uerorũ
et bonorũ amicorũ: Quos qͣnto plures et inlocis
pluribꝰ habemꝰ : tanto longiꝰ laciꝰq metiumꝰ ne
qͥd eis ctinguat mali. de tantis malorũ aggerbꝰ
huiꝰ scłi. Non enĩ cantũmͦ sollicia sumꝰ. ne fam
ne bellis. ne morbis. nec captiuitatibꝰ affligamꝰ
ne in eadc̃ seruitute talia paciant᷑ qualia reo
cogitare sufficimꝰ: uerũ etiã ubi cimor est̾. mi so
amarior ne inꝑfidiã mnaliciã neqͥciãq mutent᷑
et quando ista contingunt. tanto utiq plura
sentit adutere : Mortuos qͥppe audire mallem
quãuis et hoc sine dolore nõ possemꝰ audire:

Expanded text:
tia similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera tia similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera conditione saepe contingit, ut credatur vel amicus esse qui inimicus est, vel inimicus qui amicus est; quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima, nisi fides non ficta, et mutua dilectio verorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus hujus saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captivitatibus affligantur, ne in eadem servitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus: verum etiam, ubi timor est multo amarior, ne in perfidiam, malitiam nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto utique plura, sentit, advertere? Mortuos quippe audire mallemus: quamvis et hoc sine dolore non possimus audire.
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliquando conquiescat. siue cũ cimetur
ne rursꝰ exsurgant: Quorũ malorũ multas
et multiplices clades. duras et diras necessita¬
tes suit dignũ ẽ. eloqͥ uelim. quãquã neqͦquã
sic̃ res postulat possim : qͥs erit ꝓlixe disputa¬
cionis modus: Sed sapiens inqͥunt iustabella
gesturꝰ ẽ: quasi nõ si se hominẽ memuit
multomagis dolebit uistorũ necessitatẽ sibi
extitisse bellorum : quia nisi iusta eent. ei
gerenda nõ eent̃: ac ꝑhoc sapienti nulla bella
eeñt. Iniqͥtas enĩ partis adũse: iusta bella in¬
eri gerenda sapienti. Que imquitas utiq h¬
omini ẽ. dolenda quia hominũ ẽ et si nulla exea
bellandi necessitas nasceret᷑. Hec itaq mala cam
magna tamhorrenda tam seua. quisquis cum
dolore considat miseriã fateat᷑. Quisqͥs autẽ uł
patit᷑ ea sine animi dolore uł cogitatꝰ multo utiq
miseriꝰ idõ se putat beatũ: quia et humanum

Expanded text:
ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum
Abbreviated transcription (Latin):
sociant᷑: Quando enĩ quȩ sentiunt int̾ se cõ¬
municare nõ post̃. ꝓꝑt̾ solã diũsitatẽ linguę
nichil ꝓdẽ. ad c̃sociandos homines canta simi¬
litudo nat᷑ȩ : ita ut libentiꝰ homosit cũ cane
suo quã cũ homine alieno: at enĩ oꝑadata
ẽ. ut imꝑiosa ciuitas nõsolũ uigũ. uerũ ettã
linguã suã domitis gentibꝰ ꝑ pacẽ societatis¬
imponeret: ꝑ quã nõ de cet. immo et habun¬
daret etiã int̾p̃tũ copia uerũ ẽ: S. hoc quã
multis et quã grandibꝰ uellis quanta strage
hominũ. quanta effusione humani sanguinis
cõpiratũ ẽ: Quibꝰ tn̾sactis nõẽ. tam̃ eorun¬
dẽ malorũ finita miseria Quãuis enĩ nõ defue¬
rint neq desint hostes. extere nationes. ẽtͣ
quas semꝑbella gesta sunt et geruntur: tam̃
etiã ipsa imꝑii lacitudo peꝑit peioris generis
bella socialia scilicet et ciuilia: quibꝰ mis grabiliꝰ
quatit᷑ humanũ genus sue cũ belligeratur

Expanded text:
enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturae; ita ut libentius homo sit cum cane suo quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa ciuitas non solum iugum, uerum etiam linguam suam domitis gentibus peimponeret; per quam non deesset, imo et abundaret etiam interpretum copia. Verum est: sed hoc quam multis et quam grandibus bellis, quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis comparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorumdem malorum finita miseria. Quamvis enim non defuerint, neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt, et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit pejoris generis bella, socialia sciliquatitur humanum genus, siue cum belligeratur,
Abbreviated transcription (Latin):
E ost cuutatẽ uł urbẽ sequit̃ orb t̾rȩ. inquo c̃ciũ
gradũ ponunt societatis humanȩ incipien¬
tes adomo. atq inde adurbẽ. de inoe ad orbẽ
ꝓgrediendo uenientes: Quiutiq sic̃ aquanĩ
congeries quanto maior ẽ tanto percłis
plenior: in quo pͥmũ linguarũ diũsitas ho¬
minẽ alienat ab homine: sã si duo sibimet
intuicẽ fiant obuam neq p̃t̾ire s simul ẽẽ
aliqua necessitate cogant᷑. quorũ neut̃ si guã

Expanded text:
Post ciuitatem uel urbem sequitur orbis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogant
Abbreviated transcription (Latin):
dam istamq uitandã recte nob̾eẽ iuuendũ.
bonũ nr̃m iã uidemꝰ uñ oportet ut credendo
quęramꝰ: neq ipsũ recte uuere nob̃ ex nob̃
ẽ. nͥ credentes adiuuet et conantes qui et ipsã
fidẽ dedit. qua nos ab illo adiuuandos eẽ. cre¬
damꝰ. Illi autẽ qui in ista uita fines bonorũ
et malorũ eẽ. putauerunt siue incorpore
siue in anmo siue inutroq ponentes sũmũ
bonũ. acq ut id explicaciꝰ eloquar siue in
uoluptate siue inirtute siue inutraq siue¬
inquiete sue in uirtute suie mutraq siue
inuoluptate simul et quiete. siue muirtute.
siue inutrisq siue in pͥmis nat᷑ȩ. siune in uircẽ¬
te. siue inutrisq. hinc beati eẽ. et ase ipsis¬
beatificari mira uanitate uoluerunt: irrisit

Expanded text:
dam istamque uitandam recte nobis esse uiuendum. dam istamque uitandam recte nobis esse uiuendum. bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi autem, qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponentes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirtute siue in utraquequiete siue in uirtute siue in utraque; siue in uoluptate simul et quiete siue in uirtute siue in utrisque, siue in primis naturae siue in uirtute siue in utrisque; hibeati fieri mira vanitate voluerunt, irrisit
Abbreviated transcription (Latin):
malorũ finibꝰ negat᷑ ullo mͦ eẽ. dubitandũ.
et hanc int̾ se et nouos achadeinicos affir¬
mant eẽ distantiã: nec eorũ int̾ ẽ. quicquã
suie cynco siue alio quolibetꝰ habitu et inctu.
inhis finibꝰ quos ueros putat̃ quisq philoso¬
phet᷑. Extribꝰ porro illis uitȩ generibus
otioso actuoso et qd ex utroq cõpositũ ẽ
hoc t̾ciũ sibi placere asseuerant. H ȩc
sensisse atq docuisse achademicos uetes uarro
asserit auctore antiocho magistro cyceronis
et suo: quẽ sane cycero inpluribꝰ fuisse stoicũ
quã uetẽ achademicũ uult uideri S qͥs
ad nos qui pociꝰ de rebꝰ ipsis uidicare debemꝰ.
quã ꝓmagno de homimbꝰ qͥd qͥsq senserit
singłis int̾rogata respondeat. ac pͥmũ de
finibꝰ bonorũ malorũq quid sentiat: res¬
pondebit ec̃nã uitã eẽ sũmũ bonũ. ec̃nã uͦ
mortẽ sũmũ malũ. ẜropt̃ illã ꝓinde adipiscen¬

Expanded text:
malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium sibi placere adseuerant. Haec sensisse adque docuisse Academicos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus, quam pro magno de hominibus quid quisque senserit singulis interrogata respondeat ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat: respondebit aeternam uitam esse summum bonum, aeternam uero mortem summum malum; propter illam proinde adipiscen
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ. ulla doctrina: ac ꝑhoc nec uirtꝰ quȩ
itiq discit᷑ Bene autẽ currere. pulchrũ ẽẽ.
corꝑe. uribꝰ ingentibꝰ p̃ualere. et cȩc̃a huiꝰmodi
talia sunt: ut et iurtꝰ sine eis eẽ. possit et ipsa
sine uurcute: B onast̃ tam̃: et sccdm istos eciã
ipsa. Propt̃ se ipsã diligitur uirtꝰ: utiturq
illis et fruit᷑ sic̃ iurtutẽ decet. Hanc uitã bea¬
tã etiam socialẽ eẽ. ꝑhibent quȩ amicorũ
bona ꝑpt̾ se ipsa diligat sic̃ sua eisq ꝓpt̃
ipsos hoc uelit qđ sibi. siue in domo sint sic̃
conux ec lib̾i et quicũq domestici. siue in
loco ubidomꝰ ẽ. eius sicutiẽ. urbs ut fc̃ hi
qui ciuos uocant᷑. siue in orbe coto ut st̃
gentes quas ei societas humana c̃iungit:
siue in ipso mundo qͥcenset᷑ nomine cęli et
t̃ry sic̃ eẽ. dicut᷑ dõs quos uolunt amicos
eẽ. homini sapienti. qͦs nos familiarus angłos
dicimꝰ De bonorũ autẽ et ec̃trario

Expanded text:
esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario
Abbreviated transcription (Latin):
hiccessitas postulat ꝓpt̾ maiora ad ipiscenda
Icenenda contẽpnes: Omĩũ autẽ bonorũ uł
imi uł corꝑis nichil sibi uirtꝰ oĩno p̃p̃onit:
e eni bene utit᷑ i se ipsa et cȩt̾is quȩ hominẽ
facunt beatũ bonis: Ubi uͦ ipsa nõ ẽ : quãlib&
nulta st̃ bona nõ bono eiꝰ st̃ cuiꝰ st̃: ac ꝑhoc nec¬
eꝰbona dicenda sc̃. cui male utenti utilia eẽ.
nõpossut᷑. Hȩc gͦ uita hominis quȩ iurcute
c aliis anmi et corporis bonis sine quibꝰ uirtꝰ
beatior: Si autẽ prorsꝰ oĩbꝰ ut nullũ oĩnobonũ
desit uł animis uł corꝑis beatissima Nõ enĩ
hocẽ. uita qđ urtꝰ. qm̃ nõ oĩs uitas sapiens
uita uirtus ẽ : et tam̃ quałcũq uita sine ulla
iuitute potest eẽ. uiitꝰ uͦ. sine ullauita nõ potest
ee Hoc et de memoria dixerĩ atq ratione:
et si quid tale aliud ẽ. in homine: Sunt enim
hec et ante doctrinã: Sine his autẽ nõ potest

Expanded text:
si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eibona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non enim hoc est uita, quita uirtus est; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ eorũ quoq mͦ s. habeat ad alterũ bigas nõ
dicimus s ambos simul: horũ autẽ criuĩ hoc
eligit terciũ. hominẽq nec animã solã nec
solũ corpꝰs. animã simul et corpꝰ et̃ arbitrt̃¬
ae pnide sumũ bonũ hominis qͦ sit beatꝰ ex utriꝰꝙ.
rabonis constare dicit et animȩ scilicet et cor¬
pors: ac ꝑhoc pͥma illanature ꝓpt̾ se ipsa existi¬
nat expecenda: ipsamq uirtucẽ quã doctri¬
na inserit uelut arcẽ uiuendi: quȩ in animȩ
honis ẽ. excellentissimũ bonũ. Qua ꝓꝑt eadẽ
uitus idẽ. ars agendȩ uitȩ cũ acceperit pͥma
nacure quȩ sine illa erat: s tam̃ erãt eciã qͣn¬
So cis doctrina adhuc de erat: omĩa ꝑꝑt̾ se ipsã
apetit simulq etiã se ipsã. omĩbq simul et
psa utitur eofine ut omibꝰ delectet᷑ atq per¬
facur magis minꝰq ut queq int̾ se maiora atq
mnora fiĩt tam̃ oibꝰ gaudens. et quȩdã minora

Expanded text:
vero eorum quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non vero eorum quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non dicimus, sed ambos simul. Horum autem trium hoc eligit tertium, hominemque nec animam solam, nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora,
Abbreviated transcription (Latin):
quia sũmũ bonũ inphilosophia nõ arboris. ub̃
peccoris. nõdĩ: s hominis quęritur. Quidst
ipse homo querendũ putat.: sentit quppe
in eius natura duo eẽ. quȩdã corpꝰ et animã
Et horũ quidẽ duorũ melius eẽ. animã longas
prestabilius omĩno nõ dubitat. sedutrũ anim
sola sit homo ut ita sit ei corpꝰ tanquã equs
equiti. eques enĩ nõ homo et equus s solus
homo ẽ: idõ tam̃ eques dr̃ quod aliquomͦ
se habet ad equũ : an corpꝰ solũ sit homo aliqͥ
modo se habens ad animã sicut poculũ ad pocu¬
ne. nõ enĩ calix et pocio quã continet calix
simul dr̃ poculũ s calix solus: idõ tam̃ qđ
pocioni continende sit accomodatꝰ: an uͦ nec
amma sola nec solũ corpꝰs simul utrũq sit ho¬
mo cuius sit pars una siue anima siue corpus
ille autẽ totus ex utroq constet ut homo se
sicut duos eqnos iunctosbigas uocamus qͥriꝰ
siue dext̃ suie sinister pars ẽ. bigarũ: unum

Expanded text:
quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non Dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in eius natura duo esse quaedam, corpus et animam. 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus tamquam equus equiti eques enim non homo et equus, sed solus homo est; ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum, an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim calix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit adcommodatus, an uero nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumqmo, cujus pars sit una sive anima sive corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit: sicut duos equos junctos bigas vocamus, quorum sive dexter, sive sinister, pars est bigarum, unum
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ eis postea doctrina inducente superuent
cũ sibi bonorũ culm̃ uindicet humanorũ: qd
hic agit nͥ ꝑpetua bella cũ uitiis nec ext̾ioribꝰ
s int̾ioribꝰ nec alienis s plane nr̃is et ꝓpriis.
ne inqueq flagitia m̃tẽ consentientẽ chant:
neq enĩ nullũ ẽ. uiciũ: cũ sic̃ dic̃ apłs caro¬

Expanded text:
m eis postea doctrina introducente superuenit, cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exterioribus, sed interioribus, nec alienis, sed plane nostris et propriis, ne in quaeque flagitia mentem consen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sic
Abbreviated transcription (Latin):
ponentis partes catholicã uastauit ȩccłam.
Q iuale ẽ autẽ nõ c̃ sicd̾are eccłam ꝑ cotũ mũdũ
fructificante atq crestentẽ posse inaliqͥbꝰ
gentibꝰ ꝑsccutionẽ pati aregibꝰ. et quando
malis nõ patit᷑: nisi forte nõ ẽ. ꝑsecutio cõ¬
putanda quando rex gothorũ inipsagocia
psccutusẽ. xp̃ianos crudelitate mirabili.
aũbi nõeent. nͥ catholici quorũ plurimi
nartyrio coronati sunt: sicut aquibꝰdam
sribꝰ quitc̃ illic pueri fuerat̃ et se ista uidisse
scutio sitam̃ iã qͥeuit ut fugientes inde ñ¬
nilli usq ad romana oppida ꝑuenerit: hec
atq huiꝰmodi mͥ cogitanti nõ uidet᷑ eẽ. dif¬
suiendus numerꝰ ꝑsecucionũ quibꝰ exerceri
i portet ȩcclã S rursus affirmare aliquas
situras aregibꝰ p̃t̃ illã nouissimã de qua nullus
imbigit xp̃ianus : nõ minoris ẽ. temeritatis:
caq hoc inmedio relinquimꝰ neutrã partẽ
questionis huiꝰ astruentes siue destruentes:

Expanded text:
tauit ecclesiam? Quale est autem, non considerare ecclesiam per totum mundum fructificantem adque crescentem posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio conputanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martyrio coronati sunt, sicut a quibusdam fratribus, qui tunc illic pueri fuerant et se ista uidisse ersecutio si tamen iam quieuit, ut fugientes inde nonnulli usque ad Romana oppida peruenerint? Haec adque huius modi mihi cogitanti non uidetur esse definiendus numerus persecutionum, quibus exerceri oportet ecclesiam. Sed rursus adfirmare aliquas futuras a regibus praeter illam nouissimam, de qua nullus ambigit Christianus, non minoris est temeritatis. Itaque hoc in medio relinquimus neutram partem quaestionis huius adstruentes siue destruentes,
Abbreviated transcription (Latin):
sione ostendens quid sustinere ꝓueritate re¬
surrectione quidsꝑare in et̾nitate debeamꝰ
excepta altitudine sacram̃ti. qua sanguisel
in remissionẽ fusus ẽ. peccatorũ. Conuersatꝰ ẽ¬

Expanded text:
sione ostendens quid sustinere pro ueritate, resione ostendens quid sustinere pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta altitudine sacramenti, qua sanguis eius in remissionem fusus est peccatorum. Conuersatus e
Abbreviated transcription (Latin):
inmari utriq inclusi retibꝰ indiscretȩ natant
donec ꝑueniatur ad litꝰ. ubi mali segregant᷑
abonis: et in bonis canquã ĩtẽp̃lo
suo sit ds̃ omnia momibꝰ. Proinde uocẽ
nc̃ agnoscimꝰ eiꝰ implen. qͥloquȩbat᷑ in psalmo
atq dicebat Annuntiaui et locutꝰ sũ. mubi¬
plicatist̃ suꝑ numerũ: Hoc fit nc̃ ex qͦ pͥmũ
ꝑos p̃cursoris sui ioħis. deinde ꝑos ꝓpͥũ annu¬
ciauit et locutꝰ ẽ. dicens agite penitenciã.
apꝓpĩquauit enĩ regnũ cęlorũ. Elegit disci¬
płos qͦs et apłos nominauit humilit̃ natos.
in honoratos. inlitt̾atos. ut quicquid magnũ
eent̃. et faceret᷑. ipse in eiseet. et faceret: ha¬
buit int̾ eos unũ: quo malo utens bene et suȩ
passionis impleret dispositũ. et ȩcdłȩ. suȩ
colerandorũ malorũ p̃b̃et exẽplũ. Seminato
quantũ ꝓ eiꝰ oporcebat p̃sentiã corporalẽ scõ
euangłio. passus ẽ. mortuus ẽ. resurrexit pas¬

Expanded text:
in mari utrique inclusi retibus indiscrete natant, in mari utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perueniatur ad litus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tamquam in templo suo sit Deus omnia in omnibus. Proinde uocem nunc agnoscimus eius inpleri, qui loquebatur in psalmo adque dicebat: Adnuntiaui et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Hoc fit nunc, ex quo primum per os praecursoris sui Iohannis, deinde per os proprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesentiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, pas
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse ꝓphicꝰ sensus ẽ ueniet̾ quȩ electa st̃
dñi de cunctis gentibꝰ. Tunc enĩ uere nõ ueni¬
ent nͥ electa de quibꝰ dicit apłs: Sic̃ elegit
nos in ipso ante mundi constitucionẽ. Ipse
quippe architectus qui dixit multi uocati
pauci uͦ electi. nõ de his quocati sic uenert̃
ue de conuiuio ꝓicerentur. sed de electis de¬
monstraturus ẽ. ȩdificatã domũ que nullã
riunã deinceps formidabit: nunc autem
quando et hi replent ȩccłas qͦs tanquã in ara
uentilatio separibit. nõ apparet tanta gła domꝰ
huiꝰ quanta cc̃ apparebit. quando qͥsqͥs ubient¬
sẽꝑ erit: In hoc gͦ scło maligno. in his diebꝰmał ib
ubi ꝑhumilitatẽ p̃sentẽ futurã cõparans ecłi
celsitudinẽ. et timorũ stimulis. dolorũ corm̃tis
laborũ molestiis. tẽptationũ ꝑicłis erudit᷑
sola spe gaudens quando sanũ gaudet. muti
reꝓbi miscent᷑ bonis: et utͥq tãquã insagenã
euangelicã colligunt᷑ et in hoc mundo tanquã

Expanded text:
eticus sensus est uenient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibiectis. In hoc ergo saeculo maligno, in his diebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis et utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
Qd gͦ opꝰ ẽ. ex his duabꝰ cria quȩdã faceredi
scilicet cũ singillatĩ appetunt᷑ uoluptas ut
quies. et c̃cium cũ ambȩ simul: quand apbꝰ
pͥma naturȩ et ipsas et p̃ter ipsas alia musta
c̃tineant: De tͥbꝰ gͦ sectis ei placet diligeit
eẽ. tractandũ. qu&e mansit pocius eligndi
N on enĩ uerã plusquã unã uera racioẽ pnt

Expanded text:
duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio
Abbreviated transcription (Latin):
quasq ita cueri homines posst̃ atq sectar
ut aut ociosa diligant uitã sic̃ hi qͥ tantũmꝰ
studiis doctrinȩ uacare uoluerunt atq
ualuert̃. aut negociosã sicut hi qͥ cũ plilosp¬
rentur cam̃ ãministracione reipubliȩ iogal¬

Expanded text:
quasque ita tueri homines possunt adque sectari, quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publi
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã istarũ duodecim sectã. ꝓfecto aut ꝑpt̃
setantũ id agit. aut etiã ꝓꝑt̾ sociũ. cuidebe
hoc uelle qđ sibi. Quo cirta duodeci sunt
eorum qui ꝑꝑt̃ se cantũ unã quamq cenen¬
dã putant. et alia duodecĩ. eorũ qͥ nõ solũ
ꝓpt̃ se sic uł sic philosophandũ eẽ. deceni
s etiã ꝑꝑt̾ alios: quorũ bonũ appetunt sic̃¬
adoita differentia ex achade micis nouis
ac defende ut certã: quẽ ad modũ defenduẽ
stoyci qd hominis bonũ qͦbeatꝰ cẽtinanimi
cantũmꝰ iurtuce consisteret. Potest alius uit
incertã. sic̃ defenđunt achademici noui qd
eis et sinõcertũ. tam̃ ueri simile uidebatur
Uiguiti quatuor gͦ fiunt ꝑ eos qͥeas uelit
certas ꝓꝑt̃ ueritatẽ : et aliȩ .xx.iiiͦ. peosqͥ
easdẽ quãuis incertas ꝓpt̾ ueri similitudnẽ
philosophorũ: itẽq alius potest habituqu¬
corũ. ex hac etiã differentia duplicant᷑ &
nonagintei sex fũt: Deinde qi earũ Angla

Expanded text:
aliquam istarum duodecim sectarum, profecto aut propter se tantum id agit, aut etiam propter socium, cui debet hoc velle quod sibi. Quocirca duodecim sunt eorum, qui propter se tantum unamquamque tenendam putant; et aliae duodecim eorum, qui non solum propter se sic vel sic philosophandum esse decernunt, sed etiam propter aliosaddita differentia ex Academicis nouis ac defendere ut certam, quem ad modum defenderunt Stoici, quod hominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uirtute consisteret; potest alius ut incertam, sicut defenderunt Academici noui, quod eis etsi non certum, tamen ueri simile uidebatur. Viginti quattuor ergo fiunt per eos, qui eas uelut certaseasdem quamuis incertas propter ueri similitudinem philosophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam dnaginta sex fiunt. Deinde quia earum singulas
Abbreviated transcription (Latin):
cohib̾e apeccato uł punire peccatũ: ut a
ipse qͥ plectit᷑ corrigat᷑ exꝑim̃to. aut aluce
ant᷑ ex ẽplo Quia gͥ hominis domꝰ iucil
sine parcicła debetꝰ ec̃. cinitatis. omẽ as
intũ ad diquẽ suui generis finẽ et omĩs pars ad
unũsi cuiꝰ pars ẽ. integritatẽ refert᷑: satis appar&
&ẽ consequens. ut ad pacẽ ciuicã pax domestica
referat᷑: id ẽ. ut ordinata imꝑandi obȩdiendiq
concordia cohabitantiũ. referat᷑ ad ordinatã
inꝑandi obȩdiendiq c̃cordiã cuuũ. Ita fit ut
elege cuutatis p̃cepta sumere patrẽ familias
porceat: qͥbꝰ domũ suã sic regat ut sit paci

Expanded text:
cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii emplo. Quia igitur hominis domus initium siue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis praecepta sumere patrem familias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci