comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uero Rodisse. ꝑtem deberi.
cassius scripsit ꝙ ⁊ uerius
est. ¶cum fundus comun¬
islegatus sit. non adiecta
portione.s meum nomin¬
auerit portione deb̾i ꝯstat.
erit cum mori.ar. heresm̃s
dato. magis ꝯditionem le¬
it⁊ ꝯcepta ẽẽt. stichum qui
meus est nõ qui meus erit.
fioditiotalis accipi debet.
quatenus meus erit. ut si
totum alienauerit. legatr̃
ertinguatur.siꝑtem ꝓ̃ ea
ꝑtedebeatur que testatoris
mortis tempore fuerit.

Expanded text:
uero respondisse partem deberi Cassius scripsit, quod et uerius est. Cum fundus communis legatus sit non adiecta portione, sed 'meum' nominauerit, portionem deberi constat. erit cum moriar, heres meus dato': magis condicionem leita concepta esset 'Stichus qmeus est", non "qui meus erit". sed condicio talis accipi debet "quatenus "meus erit", ut, si totum alienaverit, legatum exstinguatur, si partem, pro ea parte debeatur, quae testatoris mortis tempore fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
cepta rogatus sit rẽ ꝓpria.
stituere nõ est audienous
legatarius legato pcepto.
siu̾elit ꝯputare. nõ eĩ eqtaᷤ
hoc ꝓbare patit᷑. siꝙ legato¬
rũ noĩe ꝑcepit legatarius
offerat¶Cu qdã filio suo ex
ꝑ te h̾rde instituto. patiuũ¬
filu esus cohrdem ei dedis¬
si ⁊ ab eo petiffi. ut filiu
suũ ꝓuirili portione. filuis
fus cobrdẽ faceret. si ꝗdem
minus ẽẽt in uiri liportic̃e

Expanded text:
ta rogatus sit rem propriam, stituere, non est audiendus legatarius, legato percepto si uelit computare: non enim aequitas hoc probare patitur, si quod legatorum nomine perceperit legatarius offerat.Cum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset et ab eo petisset, ut filium suum pro uirili portione filiis suis coheredem faceret: si quidem minus esset in uirili portione,
Abbreviated transcription (Latin):
hil exbegato accepit. eicin
cebet fidciomissũ actiõib
ss posse cctere nec id cogendꝰ
ptẽ legati relicti. restituere
rogatus. abstinẽat eontiũ
actio̾ib sins intotũ coget᷑
cedere auero nõnisi adeu
qͣtita tẽ. que fidei omissoo
legatũ pccꝑit. nõ. am̾plui
excã frociomissi cogendus
erit soluere qͣ ꝑcepit. ¶N .c.
legatis. dũplu restituere
rogatus sit ad sũmã lega¬
ti. iudetu. ꝯstitisse. si aũt
post tp̃c. fidei ꝯmissũ relictũ
sit. ufaꝵ dũ taxat aditam¬

Expanded text:
hil ex legato accepit, ei cui debet fideicommissum actionibus suis posse cedere nec id cogendum partem legati relicti restituere rogatus abstineat eo? utrum actionibus suis in totum cogetur cedere, an uero non nisi ad eam quantitatem, quae fideicommisso legatum perceperit, non amplius ex causa fideicommissi cogendus erit soluere, quam recepit.Si centum legatis duplum restituere rogatus sit, ad summam legati uidebitur constituisse: si autem post tempus fideicommissum relictum sit, usurarum dumtaxat ad
Abbreviated transcription (Latin):
alterius materie fue
fructu hẽbuntur. ¶I¬
terdum marito.d̃fru¬
ctib. muliere cauetũ
⁊ nich̾ retinet. si fructi

Expanded text:
alterius materiae fructu habebuntur. Interdum marito de fructibus a muliere cavetur et nihil retinet, si fructi
Abbreviated transcription (Latin):
lia q̃ nuipta erat.⁊ dotẽ apa¬
tre ꝓfectam hebat ibi dece¬
ta adeum reuti debeat᷑.¶si
uir uxorem suam occiderit.
non ei equum ẽ. uirũ obfa¬
cimuis fuum dotem sperare

Expanded text:
lia, quae nupta erat et dotem a patre profectam habebat, ibi deceta reuerti ad eum debeat. Si uir uxorem suam occiderit, non enim aequum est uirum ob facinus suum dotem sperare
Abbreviated transcription (Latin):
sillaniano.ĩpub̾es fui. ¶Tre¬
batius aũt germanus lega¬
tus ⁊̃ de ĩpub̾i fũmi iussit su¬
pplitiũ. ⁊ tñ ño sineratione.
nã is puerñ multũ apub̾ta¬
te aberat.⁊ ad pedes dñi cuby¬
erat cum occidẽturnec postea
ced̾e eius ꝓdiderat. U̾ ẽi opem
ferre eũ no potuisse ꝯstabat.
ita filẽtium p̾stitisse⁊ postea

Expanded text:
Silaniano impuberes servi. Trebius autem Germanus legatus etiam de impubere sumi iussit supplicium et tamen non sine ratione: nam is puer nec multum a puberi aetate aberat et ad pedes domini cubuerat cum occideretur nec postea caedem eius prodiderat. ut enim opem ferre eum non potuisse constabat, ita silentium praestitisse etia
Abbreviated transcription (Latin):
uitur. S ita si ẽo mo fuiͣt
eius quo auelli nõ possit.
ponamus rem q̃ michipu¬
relegatã sit accipe meptra¬
ditionẽ die legati cẽdente
gam ex testõ qris status ẽ
euis ut existẽte ꝯditione
discessurũ sit ame dñum.
nam ⁊ si exstipulatiõe mi¬
chistichus debẽatur ⁊ is cũ
sub ꝯditione alii legatus
ẽet factus fuit exca meus

Expanded text:
t eius, quo auelli non possit. ponamus rem, quae mihi pure legata sit, accipere me per traditionem die legati cedente gam ex testamento, quia is status est eius, ut existente condicione discessurum sit a me dominium. nam et si ex stipulatione mihi Stichus debeatur et is, cum sub condicione alii legatus esset, factus fuerit meus
Abbreviated transcription (Latin):
lutius michi deƀ̾et idheres
meus meuio dãpnas esto¬
dare cam ꝯditionẽ hrois si
ꝯstituit. ut hrs is necẽe a̾t
alti actiones suas. altilito
extimationẽ prare. sitau
uus testator gaio acceptũ
fec̃ neͣcee estut sepniiꝯ me¬
uni legatũmũtile sit. ¶ cu
michi stichus aut paphis
legati fuissẽt duoꝵ testi⁊¬

Expanded text:
heres meus Maeuio damnas esto dare', eam condicionem heredis sui constituit, ut is necesse habeat alteri actiones suas, alteri litis aestimationem praestare. si tamen uiuus testator Gaio acceptum fecit, necesse est, ut Sempronii et Maeuii legatum inutile sit. Cum mihi Stichus aut Pamphilus legati fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
legatum utile fĩt nam
sicut statututa lib̾tas tẽ
dem̃ pimnit legatũ cũ uires
accipit.Ita legãtsi quoq
nõ ante pumi põt.quam
dies cius cesẜit. ¶A filio m¬
pube legatus ⁊ absubstit¬
uto libẽc iussus si quidez
pupillus ad pub̾tatẽ pue¬
nerit ab eocui legatus fu¬
erat uendicabitur. mor¬
tuo aũt pupillo lib̾tas ꝯp¬
ctit longe magis hoc ẜũari
tione abinpube legatꝰ sit
⁊ pendete ꝯditione filius ĩ¬
tra pub̾tatem decesẜit.

Expanded text:
legatum utile fit: nam sicut statuta libertas tunc peremit legatum, cum uires accipit, ita legatum quoque non ante peremi potest, quam dies cesserit eius. A filio impubere legatus et a substituto liber esse iussus, si quidem pupillus ad pubertatem peruenerit, ab eo cui legatus fuerat uindicabitur: mortuo uero pupillo libertas competit. longe magis hoc seruari cione ab impubere legatus fuerit et pendente condicione filius intra pubertatem decesserit.
Abbreviated transcription (Latin):
eius ꝗrei .p. ca aberatmo
usu acꝗifierim ⁊ ea anteo
eiũ ceretur michi legatist
de in postea euincatur rti
ex testo petam eam michi
dari oportere. ¶fundusm
ichi legatus c̃. pprietatem
eius fundi redemi. de traco
marcelł. id̾ erit ⁊siptemre¬
demero. ps michi legataest
aut donata. pte̾ eĩ dumta¬
rat petere debebo.¶Tul. do
si legatum michi ẽꝙ erpa¬
hila natumerit.⁊ ego papbi¬
lam mercatus sũ ⁊ ea apme
pepit non possũ uderi. ptu
ex cã lucratiua hre. qr mati
cius mercatus sũ. argume¬
tum rei c̃. ꝙ cuicto eoactio
ex ep̃to ꝯpetat. ¶Qãi gau
⁊ lutiũ eiusdẽ pecume reos
bebat suta legauerit ꝙmi
chi gauis debet idhrs meus¬

Expanded text:
a aberat, rem usu adquis‹i›erim et ea antequam euinceretur mihi legata sit, deinde postea euincatur, recte ex testamento petam eam mihi dari oportere. Fundus mihi legatus est: proprietatem eius fundi redemi detracto uMarcellus. Idem erit et si partem redemero, pars mihi legata est aut donata: partem enim dumtaxat petere debebo. Iulianus. Quod si legatum mihi est quod ex Pamphila natum erit, ego Pamphilam mercatus sum et ea apud me peperit, non possum uideri partum ex causa lucratiua habere, quia matrem eius mercatus sum: argumentum rei est, quod euicto eo actio ex empto competit. Qui Gaium et Lucium eiusdem pecuniae reos habebat si ita legauerit: 'Quod mihi Gaius debet, id
Abbreviated transcription (Latin):
licet ꝯuersa scriptura. filui
testĩn fecerit. S⁊ si ita scrip¬
fit. si filius meus michi hr
nõ erit. scius hrs esto. filius
scriptus hrs est. Et si filius
hrs non extitit ꝓculdubioi
seius ei trit hrs. S ⁊ si extite¬
rit.filius meus hrs ⁊ intra
pub̾tatem defũctus est scius
admittendus recte uidetur.
ut nõ ordo scripture.siordo
successiõis spectetur. ꝙ igit̃
dictum c̃ singuł lib̾oꝵ substi¬
tuere. licere. ideo. adiectũ est.
ut declaretur nõ esse a filu te¬
st̃o incipiendum impub̾is.
Dd. ¶Um filio ĩpub̾i pat᷑
ita substituit. ꝗsqs michii
h̾rs eritade filio inpub̾i hrs
esto. placuit adhãc substitu¬
tione scriptos. tm̃modo. ad
h̾rditatem admitti. Itaꝙ o
ne ĩpub̾is. hr̃s effici nõ pot̾it.
si fuus. abeĩ erierit pot̾ate.

Expanded text:
licet conuersa scriptura filii testamentum fecerit.Sed et si ita scripserit: 'si filius mihi heres non erit, Seius heres esto: filius scriptus est heres et, si filius heres non exstiterit, procul dubio Seius ei heres erit: sed et si exstiterit filius heres et intra pubertatem defunctus est, Seius admittendus recte videtur, ut non ordo scripturae, sed ordo successionis spectetur. Quod igitur dictum est singulis liberorum substituere licere, ideo adiectum est, ut declaretur non esse a filii testamento incipiendum impuberis..Cum filio impuberi pater ita substituerit: 'quisquis mihi heres erit, idem filio impuberi heres esto', placuit ad hanc substitutionem scriptos tantummodo ad hereditatem admitti: itaque ne impuberi heres effici non poterit, si seruus ab eius exierit potestate.
Abbreviated transcription (Latin):
testator nec repudiãdo n¬
chil agit. substitutus que
ꝙsimilit̾ si ante repudiet
q̃ hrs institutus decernat
debrditate nich̾ uãlebit re

Expanded text:
testator nec ne, repudiando nihil agit. Substitutus quoque similiter si ante repudiat, quam heres institutus decernat de hereditate, nihil ualebit re
Abbreviated transcription (Latin):
pretore.põt is qde lib̾at. sinc
p̾iuditioeas iustis p̾tus uẽ¬
dere. Q possit ⁊̃ ea que nimũ
sũptuosa sũt. ucluti ium̃ta.
aut uenalitia. irẽ eaq̃ mora
det̾iora fiãt uenderc quꝙ p̾
terea curaturus sit. ut es alic¬
pignoribdebeatur. soluatur.
tate sit umũ. olcũ frum̃tum
nuia̾ta pecumia. inde ficri debe̾¬
bũt impendia.Si minus. a
debitorib hroitarus erigẽla¬
ẽ pecuma¶Nd̃si nulli sint d̃¬
bitores. aut indicem ꝓuocẽt.
uemredebent res supuacue.
pille ue noĩe.postulabit᷑ tp̃c
addeliband̾. an expediat eu
h̾rditatem retinere. ⁊ hoc eida¬
tum. suusta cã esse indebitũ.¬
bona interea diminui. isi
cã cognita bõium arbitratu.
uetabolmerito p̾tor inpedit
inter̃ dimimitionẽ q̃ diu.
pretor nõ ti aliẽationem in¬
pedit. ueꝵ ⁊̃. actiones ercenã
patitur. Est ẽi absurd̃. ei ci
alic̃atio int̾dicitur. ꝑmitti
actiones exercͣe.⁊ ita la beoscr¬
bitꝰ in cãe. aũt cognitionebo

Expanded text:
iberat sine praeiudicio eas iustis pretiis uendere: qui possit etiam ea, quae nimium sumptuosa sint, ueluti iumenta aut uenalicia, item ea quae mora deteriora fiant, uendere, quique praeterea curaturus sit, ut aes aliepignoribus debeatur, soluatur.tate sit vinum oleum frumentum numerata pecunia, inde fieri debebunt impendia: si minus, a debitoribus hereditariis exigenda pecunia. quod si nulli sunt debitores aut iudicem provocent, venire debent res supervacuapillae nomine postulabitur tempus ad deliberandum, an expediat eum hereditatem retinere, et hoc datumbona interea deminui nisi si causa cognita boni uiri arbitratu uetabo'.Merito praetor impedit interim deminutionem, quamdiu praetor non tantum alienationem impedit, uerum etiam actiones exerceri non patitur: est enim absurdum ei, cui alienatio interdicitur, permitti actiones exercere, et ita Labeo scribit.In causa‹e› autem cognitione hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aul. Niliouł ẜuo subodi¬
stitudolegatũ est.hunis¬
mõi legati satis petere nõ
possũt. Si pendẽte ꝯditiõe
emãcipatus. uł maũmis¬
sus. si satis petãt querit᷑
an audiendisĩt. ne si b̃n¬
fitiũ patris dm̾i ut ip̃is ħõe¬
rosũ simꝰ ansibĩ ĩputare
debẽt. ꝗ dederu̇t eis postul¬
andi adu̾sus se facultatẽ
simelius ẽ ꝑ mediocritatẽ

Expanded text:
um. Filio uel seruo sub condistituto legatum est. huius legati satis petere non possunt: sed pendente condicione emancipatus uel manumissus si satis petant, quaeritur, an audiendi sint, ne beneficium patris dominiue ipsi‹s› onerosum sit, an sibi imputare deberent, qui dederunt eis postulandi aduersus se facultatem. sed melius est per m‹e›diocritate
Abbreviated transcription (Latin):
p̾toris ut suspectus remotus ꝑ¬
iculum futuris tpr̃is nõtimet.
Iniquum eĩ uidetur. remoneĩ
qdẽ atutela uł cura infuturũ
autem non ẽẽ securum.
D̾. P ost finitã tutelã cognit̾o
suspecti tutoris qͣuis pridemre
incognitione suspecti quomi¬
nus religio pretoris apupilla¬
ri fuodetegente fraudes instru¬
sio poluomi legato ludonẽsis ĩ
marchꝰ. Quamius filius
f.sit. ydoneus tutor ẽẽ uideba¬
tur. Pateraũt eius id circoca¬
uere nõ uult. ut filiũs suum
tutela eximat. Et in hoc artifi¬
tio ꝑ seuerauit existimo tebu¬
ic fraudi recte occuisurum ut
filius ⁊ ip̃e adtutelam lib̾oꝵ
clem̃tis gerendã ꝯpellatur.

Expanded text:
toris ut suspectus remotus periculum futuri temporis non timet: iniquum enim videtur removeri quidem a tutela vel cura, in futurum autem non esse securum. Post finitam tutelam cognitio suspecti tutoris quamvis pridem rein cognitione suspecti, quo minus religio praetoris a pupillari servo detegente fraudes instrusio Pollioni legato Lygdonensi. Si Macer, quamuis filius familias sit, idoneus tutor esse uidebitur, pater autem eius idcirco cauere non uult, ut filium suum tutela eximat, et in hoc artificio perseuerauerit, existimo te huic fraudi recte occursurum, ut et filius et ipse ad tutelam liberorum Clementis gerendam compellantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ex fũdocoan annũ mortis
testatoris. abductũ. ⁊ disci¬
plinc traditũ postea in curm
fund̃ nõ reu̾sum. andebrtu
Rn sũ est. si studendi cimmli¬
ssi nõ quoᷤ de fũdo cũ aliorsu
trã sferret debi. ¶ Meunfili
qriã tibi maximã ꝑtemfal¬
cultatũ dederã ꝯ tẽtus cro
bes fũdo sẽpnio cũ suis mnla¬

Expanded text:
rtis testatoris abductum et disciplinae traditum, postea in eum fundum non reuersum an deberetur. responsum est, si studendi causa mississet, non quo de fundo eum aliorsum transferret, deberi. 'Maeui fili, quod iam tibi maximam partem facultatium dederim, contentus esse debes fundo Semproniano cum suis
Abbreviated transcription (Latin):
Uł. Sitibi hoquempigno¬
ri dederas legatus abaliofi¬
erit actionẽ ex testõ hẽbisa¬
uersus hrdem ut pignus.
luatur. ¶Si testostichusao
uno hr̃de legatus fui̾t me¬
inoͤcidem codicillis idestic
codicilli apirẽtur. meuius
utis extimationẽ ꝯsecutus
fuerit ip̃o uire uendienceeo
dicillis. non pot. qr testato
semel legatũ adeum puẽm
uoluit. ¶Cu ẜuus legatir
que psonã eius attigunt.
mususpenso est. nã si legat¬
anus repulerit. a selegatu.
nunq̃ eius fuisse indebitur.
sino repulerit ex die adite:
hrditãtis eius intelligitu.

Expanded text:
um Si tibi homo, quem pignori dederas, legatus ab alio fuerit, actionem ex testamento habebis adversus heredem, ut pignus luatur. Si testamento Stichus ab uno herede legatus fuerit Maevio et eidem codicillis idem Stichus codicilli aperirentur Maevius litis aestimationem consecutus fuerit, ipso iure vindicari ex codicillis non potest, quia testator semel legatum ad eum pervenire voluit. Cum servus legatur, quae personam eius attingunt, in suspenso est. nam si legatarius reppulerit a se legatum, numquam eius fuisse videbitur: si non reppulerit, ex die aditae hereditatis eius intellegetur.
Abbreviated transcription (Latin):
placintiuoluntas ergofac̾
legatus tibi eẽt heres stichũ
ẜuo tuotradidit. neratius.
R. si uoluntate dm̃i tradidit
uł ratum hoc dĩs habuerit.
pinde cum liberatum. atꝙ
sistichus legatus eẽt
łp. Suta sĩt ascriptũ sicu
legauero bis.semel ei heres
dato. uł ut semel debeatur ⁊
eidem duas quamtitates a¬
scripserit.uł duos fundos an
utrunꝙ debeatur. ⁊.ut. ari¬
sto. uum uideri legatum.
nam ꝙ ad emptum᷑ est. nec
si post legata se pius ascrip¬
ta. idem bec subiecit semel
prari uelle ⁊ hoc ante mple¬
tum testm fecerit ip̃oiure i¬
uideri cetera legata ademp¬
ta s⁊ ꝙ magis erit ademptũ
non enm apparet. ⁊ ait pos
recte ait.posse  defendi.quã¬

Expanded text:
placuit. uoluntas ergo facilegatus tibi esset, heres Stichum seruo tuo tradidit. Neratius respondit, si uoluntate domini tradidit uel ratum hoc dominus habuerit, perinde eum liberatum, atque si ‹St›ichus lega ita sit adscriptum: 'si cui legauero bis, semel heres ei dato' uel 'ut semel debeatur', et eidem duas quantitates adscripserit uel duos fundos, an utrumque debeatur? et ait Aristo unum uideri legatum: nam quod ademptum est, nec si post legata saepius adscripta idem hoc subiecit semel praestari uelle et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure uideri cetera legata adempta. sed quo magis erit ademptum? non enim apparet. et ait precte ait posse defendi quar
Abbreviated transcription (Latin):
naufragioput.cũ explora¬
ri nõ possit utrorprior exti¬
tus sit humanius ẽ credere
filium duitius uixisse.

Expanded text:
naufragio periit: cum explorari non possit, uter prior exstinctus sit, humanius est credere filius diutius uixisse.
Abbreviated transcription (Latin):
bis decederet ⁊ ita ꝓnũtiauit¬
¶ul.seuerus decedes. institu¬
tis qbꝰda hroib alũpno suo
qnqͥginta legauerat. eaq
ailio mauro colono suoer
pẽsionibo fũdi debitis ab eo
pr̃ar uoluerat eidẽꝙ mauo
q̃dum legauerat.cũ de brdi¬
tate fiscus qonem mouissi
iussu pcuratoris maurus pe¬
cuniam fiscosoluerat.post¬
eahors scriptus oꝑtinuerat¬
Adunis fiscũ alũpno. autẽ
mortuohrs eius.fideiomis¬
su aobrde mauri petebat.pla¬
cuit ĩpatori. nõ uideri eius fi¬
deiꝯmissũ s⁊ demõstratũ un
accipe posset. ⁊ideohrs seueri

Expanded text:
is deceder‹e›t, et ita pronuntiauit.Iulianus Seuerus decedens institutis quibusdam heredibus alumno suo quinquaginta legauerat eaque ‹a› Iulio Mauro colono suo ex pensionibus fundi debitis ab eo praestari uoluerat eidemque Mauro quaedam legauerat: cum de hereditate fiscus quaestionem mouisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fisco soluerat: postea heres scriptus optinuerat fiscum: alumno autem mortuo heres eius fideicommissum ab herede Mauri petebat. placuit imperatori non uideri eius fidei commissum, sed demonstratum, unde accipere posset: et ideo heres Seueri
Abbreviated transcription (Latin):
Arcellus Etiam ea q̃ frt᷑a
sũt legari possũt ut insula
uł ĩmari uł in flumim b
nata. ¶Seruitus quop ẜ
uo prediũ hati rectelegat᷑.¬

Expanded text:
rum.Etiam ea quae futura sunt legari possunt, ut insula uel in mare uel in fluminibus enata: Seruitus quoque seruo praedium habenti recte legat
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Iutius titius legittim̃
filiũ. ⁊ alteꝵ naturalẽhrdes ĩ¬
stituit cosq mincẽ substitu¬
it titiamis legittimus filiur
q̃ pateranniculũ relĩqd post
patris mort̾e ĩpubes decessit
neat. an uõ.ad matrẽ. R. adi
primũ cisũ nõ existentium.

Expanded text:
m filium et alterum naturalem heredes instituit eosque inuicem substituit: Titianus legitimus filius, quem pater anniculum reliquit, post patris mortem impubes decessit neat an uero ad matrem. respondi ad primum casum non existen
Abbreviated transcription (Latin):
legatarius debeat hr̃s eius
actione delegati uti ꝙͣi pue
legato relicto ei cui hr̃s exti
remittende sũt. uclutisi ab
hostib patrẽ suum nõ rẽde¬
merit. ⁊ si parẽtibsuis ꝑa¬
trono ue alim̃ta nõ prestit

Expanded text:
legatarius, debeat heres eius actione de legato uti, quasi pure legato relicto ei cui heres exstremittendae sunt, ueluti 'si ab hostibus patrem suum non redemerit', 'si parentibus suis patronoue alimenta non praestit
Abbreviated transcription (Latin):
sit sine p̾toris. nictoritate. ⁊
magis c̃.nepos sit.alioꝗui
uẽta erit alienãdi ratio. S si
pat̾ scipulãti fumd̃ spoponde¬
rit. succesẜitq pupillus in
stipulatũ. fortius dicerctur.
siñ. pretoris acͣte posse eum
recdoere. Ideꝙ ⁊ suurc h̾rdita¬
rio. ili succesẜit. ꝗ erat obli¬
gatus cade ratione. et si parẽ
cui pupillus succesẜit. põt di

Expanded text:
ctoritate? et magis est, ne possit: alioquin inventa erit alienandi ratio. Sed si pater stipulanti fundum spoponderit successeritque pupillus in stipulatum, fortius dicetur sine praetoris auctoritate posse eum reddere. idemque et si iure hereditario alii successerit, qui erat obligatus. Eadem ratione et si parens cui pupillus successerit, potest di
Abbreviated transcription (Latin):
id solũ uideri hroũ fideiomi¬
ssune exigeret ꝙexratione
tutele q̃ ip̃e simphõmi.admi¬
instrauit. ab. aurclus sibi de¬
beretur. ¶Test̃o facto debiton¬
bolib̾ationẽ reliq̃rat. postin¬
ciso lino.⁊ recognito test̾o. ali¬
ud testm̃ fecit. in quo repetut
legatũ hus ubis qbocũꝙ leg¬
ata ĩ eo testõ ꝙ ĩciterã dedi. om¬

Expanded text:
heredum fidei commissum, ne exigerent, quod ex ratione tutelae, quam ipse Symphorus administrauerat, ab Arelliis sibi deberetur. Testamento facto debitoribus liberationem reliquerat, post inciso lino et recognito testamento aliud testamentum fecit, in quo repetit legatum his uerbis: 'quibusque legata in eo testamento quod incideram dedi, om
Abbreviated transcription (Latin):
fideiusfat ꝓtutore quode
⁊ decedes erusd̾e pupilnsle¬
xinit in hec uerba aureliol¬
tino. ⁊. aurelio felici. sigule
nõie ãmios denarios. xxu.s¬

Expanded text:
fideiusserat pro tutore quodam et decedens eisdem pupillis legauit in h‹ae›c uerba: 'Arellio Latino et Arellio Felici singulisnomine annuos denarios u
Abbreviated transcription (Latin):
licti penã subiit.queres indignũ
rum uł cõi cautio iusta dãpmer
malefitioẽ. ¶Usꝙ adeo aũt ad
ꝯtutores nõuenitur si sĩt soluẽ¬
do ꝯ̾tutores ut prius. ad magr̃a

Expanded text:
licti poenam subit: quae res indignum rum vel communicatio iusta damni ex maleficio est. Vsque adeo autem ad contutores non venitur, si sint solvendo contutores, ut prius ad mag
Abbreviated transcription (Latin):
esto.⁊ postea q̃ lib̾erit hr̃s
esto.la beo neratius. ⁊ ans¬
to. oppinãtur detracto.U¬
bo medio postea simul ei
que snĩa michi quo uera
uidetur. ¶Slꝗs primuz
⁊ si ẜshrs nõ erit. tertiũ ex
besse hroẽ scribat. hic sccđo
repudiãte bessem habebit.
no solum iure substitutio¬
stitutus si sit alieãtus iub̾i
adire abeo põt.cin aliẽatu
ẽ s ⁊ si redẽptus sit atestatore
ĩstitutio ualet.⁊ neccius.i
hr̃s erit. ¶Si ẜuus ꝗ exdie
lib̾tatem accepit ⁊ hrdita¬
tem purc moxsit alieãtus
uł manumissus indeamu
an ĩstitutio ualcat. Et siq
dẽalienatus nõ ess põtde¬
fendi institutionẽ ualere.
ut dic uemẽte lib̾tatis q̃
brditatem mora batur o

Expanded text:
et, posteaquam liber erit, heres esto', Labeo, Neratius et Aristo opinantur detracto uerbo medio 'postea' simul ei quae sententia mihi quoque uera uidetur. Si quis Primum dus heres non erit, Tertium ex besse heredem scribat, hic Secundo repudiante bessem habebit non solum iure substitutiostitutus si sit alienatus, iuberi adire ab eo potest, cui alienatus est: sed si redemptus sit a testatore, institutio ualet et necessarius heres erit. Si seruus ex die libertatem acceperit et hereditatem pure, mox sit alienatus uel manumissus, uideamus, an institutio ualeat. et quidem si alienatus non esset, potest defendi institutionem ualere, ut die ueniente libertatis, quae hereditatem moratur
Abbreviated transcription (Latin):
aibhonerata substitutio¬
nesnam ⁊ si legittimus
hrs fucrit is cui fideiomis¬
saria hrditatis relicta est.
itẽ dicitur. ¶ Siꝗs alioso¬
corestituere brditatemin¬
ssussit.⁊ suspectã eam dicit.¬

Expanded text:
tibus onerata substitutione: nam et si legitimus heres fuerit is, cui fideicommissaria hereditas relicta est, idem dicitur. Si quis alio loco restituere hereditatem iussus sit
Abbreviated transcription (Latin):
rationem br̃i debesnam si
itanstitutus eẽt. si titio .x.
dectissi ño aliter cogetur q̃
sierpecuma offeratur. s⁊ ⁊
salutis ac dignitatis ratio
h̾nta erit. qd ẽĩ si morboin¬
plicatus alexandriã iussus
fuitadire. uł nom̃ uispillio¬
mĩs testatozis  ferre.¬
irestituere. Iuł ait. ubi ab̃ẽ.
plane si ꝗs petierit ad delib̾a¬
tionem tp̃c. ⁊ impetrãu̾erit
dem̃ post tp̃c de libatiõis ad¬
erit ꝯ restituerit b̃rditate
nõ indetur coactus hoc fecis¬
senec eĩ suspectam coactus
adit. si spõte p̃ost delib̾atioe.¬
Qd̾si suspectam dicit. ꝓfite¬
ni debet. nõ sibi expedireadire
b̾ditatem. neq hoc dici oꝑ¬

Expanded text:
nam si ita institutus esset '‹si› Titio decem dedisset', non aliter cogeretur, quam si ei pecunia offeratur. sed et salutis ac dignitatis ratio habenda erit: quid enim si morbo adplicitus Alexandriae iussus fuit adire uel nomen uispellionis testatoris ferrerestituere Iulianus ait, ubi abest. Plane si quis petierit ad deliberationem tempus et impdeinde post tempus deliberationis adierit et restituerit hereditatem, non uidetur coactus hoc fecisse: nec enim suspectam coactus adit, sed sponte post deliberationem.Quod si suspectam dicit, profiteri debet non sibi expedire adire hereditatem, neque hoc dici o
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃uilianum. an adintes¬
tatos locum hãt. sẽ uerius
eoꝙ uire utm̃. ut hoc seꝯsu
tum ad intestatos quo pti¬
neat siue legittimi fie ho¬
norarii sũt successores si
ad filamꝗ in potãte estha¬
ꝙ necessanis ut aprctores
peller tipe miscere se b̾rdita¬
ti sicten de rescituere. Qdn
fecerint transtulisse indebut
Actiones. Gifiscouacato
bona defferatur. nec ueliti
bona agnoscre ⁊ fideiomis¬
sario restituere.cqssimum
erit qͣi uendi c̾auerit. sic fis¬
cum restitutione faceresst
si municipes hroitatem su¬
spectã dicant h̾rdes institu¬
ti.dicend̃ erit cogicos agno¬
scerc h̃rdita tem. ⁊ restitucte.
Idẽꝙerit ⁊ in collegiõdicen¬
dum. ¶Uitius hrs institu¬
tus sẽpnio substitutorga¬
restituere. Institutus fuspe¬
tam dicebat hrcrtatemq
niturar cogendus ẽ adire
⁊ restitu erẽ hroitatemꝯte

Expanded text:
apud Iulianum, ad intestatos locum habeat. sed est uerius eoque iure utimur, ut hoc senatus consultum ad intestatos quoque pertineat, siue legitimi siue honorarii sint successores.Sed et ad filium qui in potestanecessariis, ut a praetore compellantur miscere se hereditati, sic deinde restituere: quod si fecerint, transtulisse uidebuntur actiones.Si fisco uacantia bona deferantur nec uelit bona adgnoscere et fideicommissario restituere, aequissimum erit, quasi uindicauerit, sic fiscum restitutionem facere.Item si municipes hereditatem suspectam dicant heredes instituti, dicendum erit cogi eos adgnoscere hereditatem et restituere: idemque erit et in collegio dicendum. Titius heres institutus Sempronio substituto rogarestituere: institutus suspectam dicebat hereditatem: quaeritur, an cogendus est adire et restituere hereditatem. e
Abbreviated transcription (Latin):
ubi relictã est.
nisi alibi testator uolu̾it.nã
si alibi uolu̾it.ibi pranda ẽ.
ubi testatornoluit.uł ubi
uerisimile ẽ eum uoluisse.⁊
ita iuł. scripsit. tam in ꝓprus
quãm aliemis reb legatis.
¶s alibi relicta ẽ. alibi aũt
abhrde translata c̃. dolo. ma.¬
eius nisi ibi pr̃etur ubi pet̾it᷑.
tur. quo trãstulit E sud peta¬
tur ꝙ pondere numcro. m̃su
raꝯtinetur. si qdem certũ cor¬
pus legatum ẽułuti frum¬
cum cxillo orreo.uł uinũ ex
apotheca illa ibi pr̃abitur. u¬
birclictumẽ.nisi aliamens
fuerit testantia siucronon
fuit certa spẽs.ibi erit prand̾
ubi pet̾itur. ¶ta qͣr si stichus sit
legatus. ⁊ culpa brdis noni
appareat. debebit extimatioẽ
eius pr̃are.¶Si si culpa nulla
interuenerit. cauere hr̃s debi
derestitutione ẜi non extĩa¬
¶O⁊si alienus ẜuus in fuga
tri põt. cauebit aũt sic. ut si
fuerit.apprehensus aut ipse.
suo abhostib capto.ꝯstatis
sisticbus aut pãphilius sege¬
tur ⁊alter exhis uł in fugai

Expanded text:
ubi relicta est, nisi alibi testator uoluit: nam si alibi uoluit, ibi praestanda est, ubi testator uoluit uel ubi uerisimile est eum uoluisse: et ita Iulianus scripsit tam in propriis quam in alienis legatis. sed si alibi relicta est, alibi autem ab herede translata est dolo maeius: nisi ibi praestetur ubi petitur, tur, quo transtulit. Sed si id petatur quod pondere numero mensura continetur, si quidem certum corpus legatum est, veluti frumentum ex illo horreo vel vinum ex apotheca illa, ibi praestabitur ubi relictum est, nisi alia mens fuit testantis: sin vero non fuit certa species, ibi erit praestandum ubi petitur. Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius praestare: sed si culpa nulla intervenit, cavere heres debet de restitutione servi, non aestimasi alienus servus in fuga tti potest: cavebit autem sic, ut, si fuerit adprehensus, aut ipse quosi Stichus aut Pamphilus legetur et alter ex his vel in fuga
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dis pierit uł non ꝯpeat in¬
chil amplius quam caliere
cum optebit. ¶S⁊ si culpãi
hr̃dis res pierit. statim dãp¬
nandus est. culpa aũt qua¬
an non solum eaque dolop¬
xiria sit. ueꝵ ⁊̃ que leuis est
an nunqd ⁊ diligẽtia quor
erigenda ẽ abhrde. ꝙ ueriu
ẽ ¶It si fundus casmate pie¬
rit.laboait.utiꝙ estimatio¬
nem non debi. ꝙita uer est.
simo non post moram fcãz
id euenerit potuit eĩ eu acce¬
gatum.ignorantedno sub¬
traxissi. ⁊pendidissi. ait. ati¬
licinus aꝑfcm dandam ac¬
tionem ut ułnõxe ẜuumd̃¬
derit dñs. uł expecũlio pr̃aret
ꝙ exuenditione eius rei hret.
legatum occidissi om̃ modo
michi non placet.cobr̃deri
teneri cinus culpa fcm non
uerit.⁊ ita inpatorem decre¬
uisse. marcellusscripsit. er¬
gocum ẽet sic relictũ. cum

Expanded text:
heredis perierit uel non compareat, nihil amplius quam cauere eum oportebit: sed si culpa heredis res perit, statim damnandus est. Culpa autem quaan non solum ea quae dolo proxima sit, uerum etiam quae leuis est? an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod uerius est. Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait utique aestimationem non deberi: quod ita uerum est, si non post moram factam id euenerit: potuit enim eum accegatam ignorante domino subtraxisset et uendidisset, Atilicinus in factum dandam actionem, ut uel noxae deret dominus vel ex peculio praestaret, quod ex venditione eius rei haberet. legatum occidisset, omnino mihi non placet coheredem teneri, cuius culpa factum non uerit: et ita imperatorem decreuisse Marcellus scripsit. Ergo cum esset sic relictum: 'cum
Abbreviated transcription (Latin):
utantecedat ea cui fideiꝯ¬
missarialibtas⁊ brditas
relicta ẽ. necopteat dĩpno
affici eum ꝗ rogatus adut
h̃rditatem. remediũ dedit.
ut siqd hoꝵ ꝯtigerit. pinḋ
remittatur. uenũdari bona
anͣtistie. acsiei h̾rs ñ ext̃itis

Expanded text:
t ea, cui fideicommissaria libertas et hereditas relicta est, nec oporteat damno adfici eum, qui rogatus adit hereditatem, remedium dedit, ut, si quid horum contigerit, perinde permittatur uenumdari bona Antistiae, ac si heres ei non exstitis
Abbreviated transcription (Latin):
hroĩfatem. ¶Utrum autez
sit pcͣuratore adcunte p̃to¬
remuidend̃ estego puto ab¬
sentiquor afiderꝯ̃missario
cogi posse hrdem institurõ
adire⁊ restĩtuere/ nec uet
hrdem optere. ne forte indã¬
pno moretur põt eĩ eippre¬
torẽ succurri.siuc cautum
ei fiat. siue nõ. ⁊ añ decͤesẜit fi¬
dei omissarius. q̃ ei restituat
h̾rditas. est eĩ huiꝰ rei exẽplũ.
cape ex rescriptodun pii. i
sp̃e huuismoi ¶Intistia de¬
cedẽs. titium ħ̾rdem institu¬
it ⁊ lib̾tatem dedit albine
filiam manumitteret. ẜ⁊
titͣium roganit.ut manu¬
misse filie albrne restituẽt
hrditatem. Cum igit᷑ titi
suspectam diceret hr̃ditat̃e.¬

Expanded text:
itatem. Utrum autem ssit procuratore adeunte praetorem, uidendum est. ego puto absenti quoque fideicommissario cogi posse heredem institutum adire et restituere nec uereri heredem oportere, ne forte in damno moretur: potest enim ei per praetorem succurri, siue cautum ei fiat, siue non et ante decesserit fideicommissarius, quam ei restituatur hereditas. est enim huius rei exemplum capere ex rescripto diui Pii in specie huiusmodi. Antistia decedens Titium heredem instituit et libertatem dedit Albinae filiam manumitteret: sed et Titium rogauit, ut manumissae Albinae filiae restitueret hereditatem. cum igitur Titius suspectam diceret hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
nõ debraudiri sis uspectam
sibi h̾rditatem dic̃ inãasi
maxime dicaturuł ius tes
prius. ⁊ sic de hoc q̃ratur. cdo
interdũ audiendũ fidciom¬
issariũ.sicognitio plixiore
tractatum hãt. finge ẽiubi

Expanded text:
non debet audiri, si suspectam sibi hereditatem dicat: nam et si maxime dicatur uel ius testprius et sic de hoc quaeratur'? credo interdum audiendum fideicommissarium, si cognitio prolixiorem tractatu
Abbreviated transcription (Latin):
scituenda.⁊ ispassus fui̾t
diem boꝵ possessionis ag¬
noscete transire. alit̾ pẽr
hoc tp̃e quois cui restitui
debebit hrditas aliqua ex
cã. nõ potint adire pretõe
⁊ postulare ut petita .bo. poᷤ.

Expanded text:
stituenda et is passus fuerit diem bonorum possessionis adgnoscendae transire aut per hoc tempus, quo is, cui restitui debebit hereditas, aliqua ex causa non potuit adire praetorem et postulare, ut petita bonorum po
Abbreviated transcription (Latin):
e. Latinus largus. prĩe
nus patronũ ex semisse
ħrdem instituit. ⁊ filiã fuã
tallosemisse. ⁊ fideiomi¬
sitfilie ut ꝗbodã ancillis
patom restitueret semis¬
sẽ. cum bee manumisse es¬
sent. si ea de filia hrs nõ eẽt

Expanded text:
. Latinus Largus. Proximtalis. libertinus patronum ex semisse heredem instituit et filiam suam ex alio semisse: fidei commissit filiae, ut quibusdam ancillis patroni restitueret, cum hae manumissae essent, et, si eade
Abbreviated transcription (Latin):
bi. ¶Utius ex semisse br̃s e¬
sto. seius ex quadrãte heresi
esto. titius si in capitolium
ascenderit exalio quadrãte
hrs esto. anteq̃ capitolium
ascendat.si ꝓhrde gerat. ex se¬
misse hrs erit si capitolium
ascenderit ⁊ ex quadrãte brs

Expanded text:
itius ex semisse heres eitius ex semisse heres esto: Seius ex quadrante heres esto: Titius si in Capitolium ascenderit, ex alio quadrante heres esto'. antequam Capitolium ascendat si pro herede gerat, ex semisse heres erit, si Capitolium ascenderit, et ex quadrante
Abbreviated transcription (Latin):
hrdem. si neccs¬
sitate id fecerit. nõ ꝙ alioq
uellet obligari inspiticnd.
titius qua exptemichiso¬
tius est inuectigali salma¬
rum. peapte micbi hrs esto.
Quidam putãt si assed̾scri¬
ptoidadiectum sit. ut ma¬
xime sotius fuit titius nõ
ẽe h̾rdem. S si qua psuacua
relicta fiñt ex eob̾rdem eum¬
ẽc. Qd̾ totum ⁊ in eptum et
itiosum ẽ. Od ei uetat asse
descripto utilit̾ ritium. ex
pte forte quarta. ex qua sotiꝰ
erat. H̾rdem institutum esse.
¶Titius h̃rs esto. seius ⁊ me¬
inus. hrdes sũpto ueꝵ est ꝙ
pculo placet duos semisses
ec̃. quor alt̾ ꝯuinctim duobꝰ
datur. ¶Tun ꝗs ex ĩstitutis
stitutus sit hrs non ẽ. parsci
accresit. neꝙ refert primolo¬
co ꝗs instirutus ẽ. an alicin
institutus scribendi test̾itp̃¬
cuus romanus fuit. de in ei
aqua ⁊ igni int̾dictũ est. hrs
fit. sis intra illud tp̃s quo te¬
stator decessit redierit. auit si
subꝯditione hrs institutu
⁊mlegatis ⁊ ĩbonor possõm¬

Expanded text:
dem, si necessitate id fecerit, non quod alioquin uellet obligari. Si 'Titius qua ex parte mihi socius est in uectigali salinarum, pro ea parte mihi heres esto', quidam putant, si asse descripto id ad‹ie›ctum sit, ut maxime socius fuerit Titius, non esse heredem, sed si qua prelicta fuerit, ex ea heredem esse. quod totum et ineptum et uitiosum est: quid enim uetat asse descripto utiliter Titium ex parte forte quarta, ex qua socius erat, heredem institutum esse? 'Titius heres esto: Seius et Maeuius heredes sunto'. uerum est quod Proculo placet duos semisses esse, quorum alter coniunctim duobus datur.Cum quis ex institutis, stitutus sit, heres non est, pars eius adcrescit, neque refert, primo loco quis institutus an alicui institutus scribendi testciuis Romanus fuit, deinde ei aqua et igni interdictum est, heres fit, si intra illud tempus quo testator decessit redierit aut, si sub condicione heres institutus in legatis et in bonorum poss
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s inuendenda h̾rditateca¬
uere.ut lege fal. int̾uenien¬
te soliida legata prentur.i
qr ea lex h̃rdis cã lata ẽ nec
fraus ei fit siꝰ sim̃ diminu

Expanded text:
n uendenda hereditate cauere, ut et lege Falcidia interueniente solida legata praestentur, quia ea lex heredis causa lata est nec fraus ei fit, si ius suum deminu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuemiatura filio doli mal
exceptione se tueri possita
ultro ex cã fidei ꝯmissi acco
ei ꝯpetat. ut de ꝑte obligito¬
post litt̃as ad filiũ scriptis n
fore utilẽ claudius. qm ib¬

Expanded text:
doli mali exceptione se tueri possit et an ultro ex causa fideicommissi actio ei competit, ut de parte obligatiopost litteras ad filium scriptas non fore utilem. Claudius: q
Abbreviated transcription (Latin):
uiba q̃ tibi mãcipia. que
ꝙ p̾dia. doationis cã tracdi¬
di.cessi ꝑte nõfieri dolo.
cipia. q̃ꝙ ex bis agnatae¬
runt eaq p̾dia cũ instr̃o. c̃
ego uolã uł cũ morieris q̾¬
sisfisiu i ua michi. aũci
egouolã. recdoatur. restit¬
uantur scipulatus ẽ lutiꝰ
titius pat̾ spopondit luti

Expanded text:
uae tibi mancipia quaeque praedia donationis causa tradidi cessi, per te non fieri dolouecipia quaeque ex his adgnata erunt eaque praedia cum instrumento, cum ego uolam uel cum morieris, qusissent, si uiuam mihi aut cui ego uolam reddantur restituantur, stipulatus est Lucius Ti
Abbreviated transcription (Latin):
sortiprestitutã in deri. non
pure fideiꝯmissorelicto ꝯ di¬
tionẽ mẜtã. Cum aũt fidei¬
ꝯmissu ab eõ peti nõ posset.
penes q̃ uoluit pecumã coll¬

Expanded text:
praestitutam uideri, non pure fideicommisso relicto condicionem ‹in›sertam. cum autem fideicommissum ab eo peti non posse‹t›, penes quem uoluit pecuniam coll
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ.R.nec ad rẽ ꝑtinere
ꝙ brdem auus id̃eq tutor
rogauerat. ut sisine libis
ãn cͥtam et᷑atr decederet. tã
ueret. nõ eĩ ex hoc hrdita te
debitoꝯpensata uideri. cu
uł ideo maxĩe declaretur ñ
h̾rdem suũi hr̃e ꝓpria bõa. de¬
ctus hrdstatis post morter
am pcepti. pari pecin̾a debi¬
totutele ꝯpẽsabunt. Si qͣr¬
tã hrs nepotis de bõis dũ ta¬
xat q̃ mories auus reliqd
retinebit. ¶Cu fideiomisfũ
cxuolu̾tate matris apatre
moriẽte debitũ filio. pat̾ hr¬
ditatẽ suã q̃ infiliũ ꝯfereb¬
at. ꝯpesari uoluit ꝙ filiod̾be

Expanded text:
ndi. nec ad rem pertinere, quod heredem auus idemque tutor rogauerat, ut, si sine liberis ante certam aetatem decederet, tam ueret: non enim ex hoc hereditatem debito compensatam uideri, cum uel ideo maxime declaretur non heredem suum habere propria bona dectus hereditatis post mortem aui percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebit.Cum fideicommissum, ex uoluntate matris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari uoluit: quod filio debe
Abbreviated transcription (Latin):
Uł. Sitibi hoquempigno¬
ri dederas legatus abaliofi¬
erit actionẽ ex testõ hẽbisa¬
uersus hrdem ut pignus.
luatur. ¶Si testostichusao
uno hr̃de legatus fui̾t me¬
inoͤcidem codicillis idestic
codicilli apirẽtur. meuius
utis extimationẽ ꝯsecutus
fuerit ip̃o uire uendienceeo
dicillis. non pot. qr testato
semel legatũ adeum puẽm
uoluit. ¶Cu ẜuus legatir
⁊ ip̃ius ẜui status. ⁊omiu
que psonã eius attigunt.
mususpenso est. nã si legat¬
anus repulerit. a selegatu.
nunq̃ eius fuisse indebitur.
sino repulerit ex die adite:
hrditãtis eius intelligitu.

Expanded text:
um.Si tibi homo, quem pignori dederas, legatus ab alio fuerit, actionem ex testamento habebis aduersus heredem, ut pignus luatur.Si testamento Stichus ab uno herede legatus fuerit Maeuio et eidem codicillis idem Stichus codicilli aperirentur Maeuius litis aestimationem consecutus fuerit, ipso iure uindicari ex codicillis non potest, quia testator semel legatum ad eum peruenire uoluit.Cum seruus legatur, et ipsius serui status et omnium, quae personam eius attingunt, in suspenso est. nam si legatarius reppulerit a se legatum, numquam eius fuisse uidebitur: si non reppulerit, ex die aditae hereditatis eius intellegetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tionem h̾roum accipit. ꝯfir¬
mari uideretur.
ẽc ignorabat. codicilł adñ¬
uum scriptis lib̾tates dedit
nata post mortem patriss
lia. cũ dea nich̾ patre sensisse
ꝯstitiss placuit lib̾tates
solofilio pr̃ari posse.¬

Expanded text:
tionem heredum accipit, confirmari uideretur. esse ignorabat, codicillis ad filium scriptis libertates dedit. nata post mortem patris filia, cum de ea nihil patrem sensisse constitisset, placuit libertates a solo filio praestari: posse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ cũ tabulas test̾i nõ fros¬
si codicilł ita scripsit. titu
h̾rdem ẽẽ uolo. S⁊ multir
int̾ est. utrum fidei ꝯmissi¬
rit an uero testm̃ facere sci
existimauit nã hocꝰ caumo
a legiti mo peti potit uolu¬
tatis aũt q̃o. ex eoscripto
płm ꝙ declarabit nam sit̃

Expanded text:
 cum tabulas testamenti non fecisset, codicillis ita scripsit: 'Titium heredem esse uolo'. sed multum interest, utrum fideicommissat, reliquerit an uero testamentum facere se existimauerit: nam hoc casu nihil a legitimo peti poterit. uoluntatis autem quaestio ex eo scripto plerumque declarabitur: nam si
Abbreviated transcription (Latin):
nocͣc. tunc uoꝵẽ cum ex illius fra¬
ude locuplectiorpupillus factus
nõ est. Quare meritosab̾.tribu¬
toria actione pupillũ ꝯuemend̃
exdolo tutoris extimauit.s. sipĩ¬
niqͣ distributionẽ pupilliratio¬
tionedicẽnd̃ est. It̾ in hrditatis
petitione si mõꝙ tutoris dolode¬
doloamiẜit pupillonich̾ nocẽ¬
riosi nõ dabitur. incuratorẽ q
negotia gessit iudicati actio.
nõmagisq̃ intutores. Simo
nullã ex osensu post depositũ of¬
fitiũ nouationẽ factã ⁊ incura¬
torẽ uł tutorẽ obligationẽ ẽei
trãslatamꝯ stãbit. ¶Tutor qui
pat̾ pupilli ꝯdẽpnatus fuerati
actionẽ post funita tutelã rec̾te¬

Expanded text:
nocere, tunc verum est, cum ex illius fraude locupletior pupillus factus non est. quare merito Sabinus tributoria actione pupillum conveniendum ex dolo tutoris existimavit, sciistributionem pupilli ratiotione dicendum est, item hereditatis petitione, si modo, quod tutoris dolo dedolo admiserit, pupillo nihil noceriosi non dabitur in curatorem qui negotia gessit iudicati actio, non magis quam in tutores, si modo nullam ex consensu post depositum officium novationem factam et in curatorem vel tutorem obligationem esse translatam constabit. Tutor, qui pater pupilli condemnatus fuerat, actionem post tutela
Abbreviated transcription (Latin):
alii fundu uectigalem
legauerit. non uideriꝓpri¬
etatem reilegatam siid
ius ꝙ inuectigalibꝰ fun¬
dis habemus.

Expanded text:
alii fundum uectigalem legauerit, non uideri proprietatem rei legatam, sed id ius quod in uectigalibus fundis habemus.
Abbreviated transcription (Latin):
gata.eumcitur. posse ea
ex tescõ peti. ceteꝵ sim iudi¬
tio petita c̃. offitio iudicis
cautio neccĩa est. ut sit ex
scipulatu actio. ¶In pecu¬
nia legata ꝯfitenti hrdim¬
odicũ tp̃s ad solutionẽ dã¬
res legata sit.negetꝙdñ
cam uendere uł inm̃ sum
pretium cius rei petere. af¬
frmet laut si ẜuum brdit¬
arium neget se deb̾e prare
forte patrem suum.uł ma¬
trem uł fãtres naturales.
eqssimum est eĩ ꝯcedi ei ex
luic ca. estmationem offitõ
iudicis pr̃are. ¶Cum alicui

Expanded text:
gata evincitur, posse eam ex testamento peti: ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio. In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem danres legata sit negetque dominum eam vendere vel immensum pretium eius rei petere adfirmet, aut si servum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum vel matrem vel fratres naturales: aequissimum est enim concedi ei ex hac causa aestimationem officio iud
Abbreviated transcription (Latin):
cã sit. nam tueri res dota¬
les. uir suo sũptu debet. a¬
licqntã cibaria totalib
mãcipusdata ⁊ q̃us m¬
odica edifitioꝵ dotalium
refectio ⁊ agroꝵ quocult¬
ura dote minuent Onu̾a
ẽi hec in sp̃e necc̃iaꝑ inp̃esa¬
exdotededuci debeant. nõ
tam facile est mumu̾sum
diffiniri. q̃ ꝑsingula ex
genere ⁊ ex magnitudine
ipendioꝵ possũt estimari.¬

Expanded text:
a sit: nam tueri res dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: omnia enim haec in specie necessariarum inpensaex dote deduci debeant, non tam facile in uniuersum definiri, quam per singula ex genere et magnitudine inpendiorum aestimari
Abbreviated transcription (Latin):
mus. post bienium deb̾i
Si.xui. post annum debebi¬
tionem. exdiem testĩ facti.
numera bimus.¶Goc aũt
ꝯpletũs. postea indiem. Et
bima trima die pr̃ationis
pburetur testatoris aliud
sentientis. ¶sititio .x. q̃
ego debeo legauero ⁊ roga¬
uero. cadem meo creclitori
pr̃are. fidei ꝯmissum quidẽ
in creditoris ꝑsona no ua¬
let. qr nicħ eius inter est.
heres uero põt cum legata¬
no agere. qr ip̃ius inter est.
creditori soluine eũ ꝯueĩat.
ergo pꝑ hoc ualebit legatũ.
¶set si testator .x. michi sub
fidenissore debint. fideiomi¬
ssi petitio. non solum hroi¬

Expanded text:
mus post biennium deberi: si sedecim, post annum debebiestationem ex die testamenti facti numerabimus. Hoc autem pletus, postea in diem. Et bima trima die praestationprobaretur testatoris aliud sentientis. Si Titio decem quae ego debeo legauero et rogauero eadem creditori praestare, fideicommissum quidem in creditoris persona non ualet, quia nihil eius interest, heres uero potest cum legatario agere, quia ipsius interest creditori solui, ne eum conueniat: ergo propter hoc ualebit legatum. Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum h
Abbreviated transcription (Latin):
emissi postiori uxoritradi¬
dissi ⁊ laisres. cũ post̾ioris
uroris cã pauisse no emisse.
ꝯstat. Ideo qͣuis maritus.
postioris uxoris cã nichile¬
merit. tñ tradendo q̃ priori

Expanded text:
 posteriori uxori tradidisset, eas res eum posterioris uxoris causa parauisse, non emisse constat. ideoque quamuis maritus posterioris uxoris causa nihil emerit, tamen tradendo quae prior
Abbreviated transcription (Latin):
h̾rditatem restituere sena¬
tus cẽsuit. Cum aũt extitit
ꝯditio siuelit alius fider¬
ꝯmissarius ꝑte suam susci¬
pe. trãsire ꝗdeum ip̃o iure
actiones. ¶Sifiliouł ẜuo
h̾rde instituto. rogatoꝙ
restituere h̾rditatem. dñs
gati sunt restituere. Ide ẽ
⁊ si ip̃i filio pat̾ rogatus sit
restituere h̾rditatem ¶S
⁊ si tutor uł curator adole¬
scẽtis uł furiosi. rogatus
sit restituere h̾rditatem si¬
ne dubio trebellianolocu
crit ¶ fuit qͣitum. si ip̃itu¬
tori rogatus sit rescituere¬
h̃rditatem pupillus an
ip̃oauctore rescitutionẽ.
facere possit. Et ẽ decretum
adiuo seuero nõ po̾sse tuto¬
ri eidemꝙ auctori restituẽ

Expanded text:
hereditatem restitui senatus censuit, cum autem exstiterit condicio, si uelit alius fideicommissarius partem suam suscipere, transire ad eum ipso iure actiones. Si filio uel seruo herede instituto rogatoque restituere hereditatem dominus gati sunt restituere. Idem est et si ipsi filio pater rogatus sit restituere hereditatem. Sed et si tutor uel curator adulescentis uel furiosi rogatus sit restituere hereditatem, sine dubio Trebelliano locus erit. Fuit quaesitum, si ipsi tutori rogatus sit restituere pupillus, an ipso auctore restitutionem facere possit? et est decretum a diuo Seuero non posse tutori se auctore restitue
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Sidolotutorisomi¬
serit.pupillus cãm test̾i et
legittimã h̃rditatem possi¬
deat.danda ẽ legatoꝵ actio
ĩpupillum. si eatenus qͣte¬
nushrditas ei acꝗsitã ẽ qd
eĩ si cũ alio possideat b̃rdita

Expanded text:
um.Si dolo tutoris omiserit pupillus causam testamenti et legitimam hereditatem possideat, danda est legatorum actio in pupillum, sed eatenus, quatenus hereditas ei adquisita est. quid enim, si cum alio possideat
Abbreviated transcription (Latin):
euenit cum h̃rditas ꝑ aliq̃
pte extrebellião restitinit᷑.i
nã prata ex honerãdi sunt
hrdes eius ptis noĩe cuus
emolum̃tum sibi ablatũ
est.¶Siei qi alterius po¬
es cedit in pot̾ate sit. Ceteꝵ
si sui uiris inueniatur.in¬
iquum c̃ẽ insum est patri
cautũt̾e. cum alii legatũ
debeatur. quam q̃ ⁊sisine
hic adiectione caueret᷑. ue¬
rũ tñ exceptione patre uł
dñm sũmoueremus. si exi¬
stẽtis oditiõĩs tp̃r non hrẽt
tocautũ. nam si existetis
non eritcautum.

Expanded text:
aliqua parte ex Trebelliano restituitur: nam pro rata exonerandi sunt heredes eius partis nomine, cuius emolumentum sibi ablatum est. Si ei, qui in alterius poes cedit, in potestate sit'. ceterum si sui iuris inueniatur, iniquum esse uisum est patri cautum esse, cum alii legatum debeatur, quamquam etsi sine hac adiectione caueretur, uerum tamen exception‹e› patrem uel dominum submoueremus, si existentis condicionis tempore non haberent to cautum: nam si existentis non erit cautum.