comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiranti has irrogare penas sen uo¬
luerunt seu noluert aut ꝑmisert:
qͥd ꝑuiro gͣuiꝰ irati facere potuert̃:
Sed cur ratio ciuationẽ meã ad u¬
trũq potiꝰ concludam: Deos certe
ille sic coluit: ut ꝓpt̾ iurisurandi
fidem nec maneret in patria. nec
uide quolib& ire: s ad suos acerri¬
mos inimicos redire mimme du¬
bitaret. Hoc si huic uitȩ utile exis¬
timabat. cuiꝰ tam horrendũ exitum
meruit: ꝓculdubio fallebat᷑. Suo
qͥppe docuit exemplo. nichil deos
ad istam temꝑalem felicitatẽ suis
ꝓdesse cultorib: quando qͥdem ille
deoꝵ deditꝰ cultui. et uictus et capti¬
uus. et abductꝰ et qͥa noluit alit̃ qͣ
ꝑ eos iurauerat face̾: nouo ac pͥus
inaudito nimiũq horribili suppli¬
cii gen̾e cruciatꝰ extinctꝰ.ẽ. Si aut̾
deoꝵ cultꝰ pꝰ hãc uit̾a uelut m̃cede red
xp̃ianis ideo dicentes urbi accidisse
illam calamitatẽ. qͥa deos suos co¬
lere destitit: cũ potuerit etiã illos

Expanded text:
iuranti has inrogari poenas seu uoiuranti has inrogari poenas seu uoluerunt seu permiserunt, quid periuro grauius irati facere potuerunt? Sed quur non ratiocinationem meam potius ad utrumque concludam? Deos certe ille sic coluit, ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, nec inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicos redire minime dubitaret. Hoc si huic uitae utile existimabat, cuius tam horrendum exitum meruit, procul dubio fallebatur. Suo quippe docuit exemplo nihil deos ad istam temporalem felicitatem suis prodesse cultoribus, quando quidem ille eorum deditus cultui et uictus et captiuus abductus et, quia noluit aliter quam per eos iurauerat facere, nouo ac prius inaudito nimiumque hon\'ibili supplicii genere cruciatus extinctus est. Si autem deorum cultus post hanc uitam uelut mercedem reddbus Christianis, ideo dicentes Urbi accidisse illam calamitatem, quia deos suos colere destitit, cum potuerit etiam illos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑator ppłi romani captiuis apud
carchaginenses fuit: qui cũ sͥ mal¬
lent a romanis suos reddi qͣm eoꝵ
tenere captiuos: ad hoc impetran¬
dũ etiam istũ p̃cipuũ regulum. c̃
legatis suis romam misert: pͥus
uiratione constrictum: si qͦd uole¬
bant minime ꝑ egiss reditum. eẽ.
carchaginem. ꝑrexit ille atq in
hanc ꝑsuasionẽ a sius ad hostes
redire compulsus ẽ: s qͥa uiraue¬
rat ro sponte cõpleuit. At illi eũ
excogitatis atq horrendis crucia¬
tib eũ necauerunt. Inclusũ qͥppe
ang̾to ligno uͥ stare cogeret᷑. clauis¬
q acutissimis undiq confixo. ut se
in nullam eiꝰ partẽ sine penis atͦ¬
cissimis inclinaret: etiã iugilan¬
do ꝑemer̃t. Nerito certe laudant
uircutẽ: tã magna infelicitate
maiorem. & ꝑ deos illis urau̾at:
quoꝵ cultu ꝓhibito has generi hu¬
mano clades isti opinant᷑ infligi
Qui uero ꝓptea colebant᷑. ut istam¬
uitam ꝓsꝑam redderent: si uerũ

Expanded text:
perator populi Romani, captivus apud perator populi Romani, captivus apud Carthaginenses fuit. Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi, quam eorum tenere captivos, ad hoc impetrandum etiam istum praecipue Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius juratione constrictum, si quod volebant minime peregisset, rediturum esse Carthaginem. Perrexit ille, atque in hanc persuasionem a suis ad hostes redire compulsus est; sed quod juraverat, id sponte complevit. At illi eum excogitatis atque horrendis cruciatibus necaverunt. Inclusum quippe angusto ligno, ubi stare cogeretur, clavisque acutissimis undique confixo, ut se in nullam ejus partem sine poenis atrocissimis inclinaret, etiam vigilando peremerunt. Merito certe laudant virtutem tam magna infelicitate majorem. Et per deos ille juraverat, quorum cultu prohibito, has generi humano clades isti opinantur infligi. Qui ergo propterea colebantuitam prosperam redderent, si uerum
Abbreviated transcription (Latin):
multi inquiunt xp̃iam etiã capti¬
ui ducti sunt. Hoc sane isserri¬
mũ.ẽ: si aliquõ duci potuert̃ ubi
dm̃. suum ñ inuenerũt. Sunt in
script᷑is scĩs huiꝰ etiã cladis magna.
solatia. Fuert in captiuitate tres
pueri. fuit daniel. fucr̃t alii ꝓphete:
nec deus defuit consolator Hic gͦ ñ
deseruit fideles suos sub dñatione
gentis licet barbare tam̃ humane:
qui ꝓpħam ñ deseruit nec in uisce¬
rib belue. Hec qͦ illi cũ quib agimꝰ
malunt irridere qm credere: qui
tam̃ suis litt̾ĩs credunt. arionem
metimneũ nobilissimũ citharistã
acum esset deiectꝰ e naui. exceptum
delphini dorso. et ad terras esse pro¬
uectum. Uerum illud nr̃m de iona
ꝓpħa incredibiliꝰ ẽ: plane inc̾dibiliꝰ
quia mirabiliꝰ. et mirabiliꝰ qͥa poten¬
tiꝰ. ħabent tam̃ ista de captiuitate
religionis causa etiã sponte tolerau¬
ua: et in suis p̃claris uiris nobillis¬
simũ exemplũ. Marcus regulus im¬

Expanded text:
multi, inquiunt, Christiani etiam captimulti, inquiunt, Christiani etiam captivi ducti sunt. Hoc sane miserrimum est, si aliquo duci potuerunt, ubi Deum suum non invenerunt. Sunt in Scripturis sanctis hujus etiam cladis magna solatia. Fuerunt in captivitate tres pueri, fuit Daniel, fuerunt alii prophetae: nec Deus defuit consolator. Sic ergo non deseruit fideles suos sub dominatione gentis, licet barbarae, tamen humanae, qui prophetam non deseruit nec in visceribus belluae . Haec quoque illi, cum quibus agimus, malunt irridere, quam credere: qui tamen in suis litteris credunt Arionem Methymnaeum, nobilissimum citharistam, cum esset dejectus e navi, exceptum delphini dorso, et ad terras esse pervectum. Verum illud nostrum de Jona propheta incredibilius est. Plane incredibilius, quia mirabilius; et mirabilius, quia potentius. CAreligionis causa etiam sponte toleraa et in suis praeclaris viris nobilissimum exemplum. Marcus Attilius Regulus, im
Abbreviated transcription (Latin):
remuneratio ꝓ elemosinis quas ui¬
uentib et sentientib exibemꝰ. : si ne¬
q hoc apud dđm perit. qͦo exanimis
hominũ menbris officio diligen¬
tiaq ꝑsoluit᷑. Sunt qͥdem et alia
que scĩ patres et patriarchȩ de cor¬
porib sus uel condendis uł trans¬
ferendis. ꝓphetico sp̃u dicta intelli¬
gi uoluerunt: ñ aut̾ hic locus est
ut ea ꝑtractemꝰ: cũ susficiant ista q̃
diximꝰ. S si ea que sustentandis
iuuentib sut necessaria sic̃ ucbꝰ
et amictus qͣmuis cũ graui asflicti¬
one desint. ñ frangunt in bonis ꝑ¬
ferendi tolerandi q iurtutẽ: nec
eradicant ex animo pietatem. s exer¬
citatam faciunt fecundiorem: qͣn¬
tomag̃ cum besinit ea quȩ curandiᷤ
fimerib condendisq corꝑib defũc¬
toꝵ adhiberi solent. non efficiunt
miseros in ocultis pior sedib iam
qͥetos: Ac ꝑ hoc qͣndo ista cadat̾ub
nec uiuoꝵ culpa est qui non po¬
tuer̃t ista p̃bere: nec pena mortu¬

Expanded text:
remuneratio pro elemosynis, quas uiremuneratio pro elemosynis, quas uiuentibus et sentientibus exhibemus, si neque hoc apud deum perit, quod exanimis hominum membris officii diligentiaeque persoluitur. sunt quidem et alia, quae sancti patriarchae de corporibus suis uel condendis uel transferendis prophetico spiritu dicta intellegi uoluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant ista quae diximus. sed si ea quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicet amictus, quamvis cum gravi afflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique virtutem, nec cradicant ex animo pietatem, sed exercitatam faciunt fecundiorem: quanto magis, cum desunt ea quae curandis funeribus condendisque corporibus defunctorum adhiberi solent, non efficiunt miseros in occultis piorum sedibus jam quietos? Ac per hoc, quando ista cadaveribunec vivorum culpa est, qui non potuerunt ista praebere, nec poena mortu
Abbreviated transcription (Latin):
sa pietate curata st̃. et ex sequie ce¬
lebratȩ et sepultura ꝓuisa: ipsiq
cũ uiuerent de sepeliendis ueletiã
transferendis suis corꝑib filiis mã¬
dauert: et thobi sepeliendo mortu¬
os dm̃ ꝓmeriusse teste angł̃o cõmẽ¬
dat᷑: ipse quoq dñs die tercio resur¬
recturiis. religiose mulieris bonũ
opus p̃dicat. predicandũ q cõm̃¬
dat. quod unguentũ p̃ciosum suꝑ
menbra euis effudit. atq hoc ad eñ
sepeliendũ fecerit: et laudabiliter
cõmemorant᷑ in euangłio. qui corp
euis de cruce acceptũ diligent᷑ atq
honorifice tegendũ sepeliendũq
curart̃. Uerũtam̃ iste auctoritates
ñ hoc ãmonent qͦd insit ullus cada¬
uerib sensꝰ: s ad dei ꝓuidentiam
cui placent etiã talia pietatis osfi¬
cia. corꝑa quoq mortuoꝵ ꝑtinere
significant: ꝓpter fidem resurre¬
ctionis astruendã: ubi et illud sa¬
lubriter discit᷑. quanta esse possit

Expanded text:
sa pietate curata sunt et exequiae cesa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum promeruisse teste angelo commendatur. ipse quoque dominus die tertio resurrecturus religiosae mulieris bonum opus praedicat praedicandumque commendat. quod unguentum pretiosum super membra eius effuderit atque hoc ad eum sepeliendum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euangelio qui corpus eius de cruce acceptum diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt. uerum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaueribus sensus, sed ad dei prouidentiam, cui placent etiam talia pietatis officia, corpora quoque mortuorum pertinere significant propter fidem resurrectionis astruendam. ubi et illud salubriter discitur, quanta possit esse
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Celo tegitur qui ñ habet ur¬
nam. Quanto minꝰ debent de cor¬
porib insepultis insultare. xpiant᷑
quib et ipsius carnis mbroꝵ q
omium reformatio. ñ solum ex ter¬
ra uerũ etiam ex alioꝵ elem̃tor
secretissimo sini. quo dilapsa ca¬
dauera recesser̃t. in temꝑis puncto
reddenda. et reuitegranda ꝓmit¬
tit᷑: nec ideo tam̃ contẽpnenda ec
abicienda sunt corꝑa defunctoꝵ.
marimeq uistor atq fidelium:
quib tanqͣm organis et uasis ad
om̃ia bona oꝑa sc̃s usus est sp̃s.
Si enim pat̾na uestis et anulus ac
si quid huimodi tanto carius est
posteris. qͣnto erga parentes ma¬
ior affectus. ẽ: nullo mͦ ipsa sꝑnen¬
da sunt corꝑa. que utiq multo fa¬
miliariꝰ atq conuinctius qͣm que¬
libet indum̃ta gestamꝰ. Hec enim
ñ ad ornam̃tũ uel ad uitoriũ qͦd
adhibet᷑ extrinsecus. s ad ipsam
naturam hominis ꝑtinẽt: unde
et antiquoꝵ iustoꝵ funera officio¬

Expanded text:
dicere: caelo tegitur, qui non habet urdicere: caelo tegitur, qui non habet urnam. quanto minus debent de corporibus insepultis insultare Christianis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio non solum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur! Nec ideo tamen contemnenda et abicienda sunt corpora defunctorum maximeque iustorum atque fidelium, quibus tamquam organis et uasis ad omnia bona opera sancte usus est spiritus. si enim paterna uestis et anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officio
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ista fecert̃: ñ ato intelicitatẽ eoꝵ¬
qͥ ista ꝑpessi sunt. Q uãuis enĩ hec
in conspecti hominũ dura et di¬
ra uideant᷑. s p̃ciosa in conspeclu
diũ mors scõꝵ eiꝰ. Proinde ista
omĩa. idest curatio funeris. con¬
ditio sepulturȩ. pompa exequiaꝵ.
magis sunt uiuors solatia: qͣm sub¬
sidia mortuoꝵs. Si aliqͥd ꝓdest im¬
pio sepulta p̃ciosa: oberit pio ui¬
lis aut nullã. Preclaras exsequias
in conspectu hoĩum purpurato
illi cdiuiti turba p̾buit famuloꝵ.
s multo clariores in conspectu dm̃
ulceroso illi pauꝑi ministeriũ pre¬
buit angłoꝵ. qͥ eum ñ extuleruis
in marmoreũ tumulum: s in ab¬
rahe gremiũ sustulert̃. Rident
hec illi contͣ quos defendendã sus¬
cepimꝰ ciuitatem dei: uerũtam̃ se¬
pulturȩ curam etiã eors philoso¬
phi contempser̃t. et sepe uniu̾si
erercitꝰ dũ ꝓ terrena patria mo¬
rerent᷑. ubi. postea iacerent uel
quibꝰ bestiis esca fierent ñ curar̃t:

Expanded text:
ista fecerunt, non ad eorum infelicitatem qui ista perpessi sunt. Quamvis enim haec in conspectu hominum dura et dira videantur, sed pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Proinde ista omnia, id est, curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exsequiarum, magis sunt vivorum solatia, quam subsidia mortuorum. Si aliquid prodest impio sepultura pretiosa, oberit pio vilis aut nulla. Praeclaras exsequias in conspectu hominum purpurato illi diviti turba exhibuit famulorum: sed multo clariores in conspectu Domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt. rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem dei. uerum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contempserunt. et saepe uniuersi exercitus, dum pro terrena patria morerentur, ubi postea iacerent uel quibus bestiis esca fierent, non curarunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝯstituimꝰ sacerdotes nec offerimꝰ sa¬
cͥficia mr̃ib nr̃is: qͥa incongruũ in¬
debitũ illicitũ ẽ. atq uni do tantũmͦ
debitũ: ut nec cͥminib sius. nec ludis
eos tͤͣpissimis oblectemꝰ: nͥ uł flagitia
isti celebrant doꝵ suoꝵs. si c̃ hoies eẽnt
talia ꝯmiser̃t: ut ꝯficta delectam̃ta
demonũ noxiors si hoĩes ñ fuerunt.
Ex isto gen̾e demonũ socrates ñ hab̾ae
dm̃: si hab̾et dm. S fortasse homini
ab illa arte faciendi deos alieno et in¬
uocenti. illi importau̾int talẽ dm̃: qͥ
eadem arte excellere uoluert̃. Qͥdgͦ pl¬
ura: NIon eẽ. sp̃o istos colendos ꝓpt̃ u¬
tam beatã. quȩ post mortẽ futura. est:
nustꝰ uł mediocrit᷑ prudens ambigit.
S fortasse dicti᷑ sunt deos quidẽ eẽ. os
bonos: demones aut̾ alios bonos alios
malos: et eos ꝑ qͦs ad uitam in ȩt̾nũ
beatã ꝑueniamꝰ colendos eẽ. censebt̃

Expanded text:
non constituimus sacerdotes nec offerimus sanon constituimus sacerdotes nec offerimus sacrificia martyribus nostris, quia incongruum indebitum inlicitum est adque uni Deo tantummodo debitum, ut nec criminibus suis nec ludis eos turpissimis oblectemus, ubi uel flagitia isti celebrant deorum suorum, si, cum homines essent, talia commiserunt, uel conficta delectamenta daemonum noxiorum, si homines non fuerunt. Ex isto genere daemonum Socrates non haberet deum, si haberet deum; sed fortasse homini ab illa arte faciendi deos alieno et innocenti illi inportauerint talem deum, qui eadem arte excellere uoluerunt. Quid ergo plura? Non esse spiritus istos colendos propter uitam beatam, quae post mortem fnullus vel mediocriter prudens ambigit. Sed fortasse dicturi sunt, deos quidem esse omnes bonos, daemones autem alios malos, alios bonos: et eos per quos ad vitam in aeternum beatam pe
Abbreviated transcription (Latin):
aufert̃ ut uescant᷑.: uł ex eis &ẽ indigẽ¬
tib largiant᷑. scificari sͥ eas uolunt ꝑ
merita mrm in noie̾ dñi mr̾m: ñ aut̃
eẽ. ista sacͥficia mrm̃ nouit. qͥ nouit
colunt illi deos suos: nec sacͥficia illis
osferimꝰ. nec eoꝵ ꝓbra in eoꝵ sacͣ con¬
u̾timꝰ. Nam de yside uxore osyris e¬
giptia dea. et de parentib eoꝵ qͥ om̃s
reges fuisse scͥbunt᷑. qͥb parentib sius
illa quã sacͥficaret inuenit ordei sege¬
tem. atq inde spicas marito regi et eiꝰ
consiliario m̾curio demonstrauit:. unde
eamdẽ et cererẽ uolunt. que & qͣnta ma¬
la ñ poetis s amisticis eoꝵs litt̾is memo¬
rie mandata sint: sic̃ leone sac̾dote
prudente ad olimpiadẽ matrẽ scͥbit
alexander. legant qͥ uolunt uł posst̃.
et recolant qͥd legerint: et uideant qͥ¬
b hominib mortuis. uł de qͥb eoꝵ fa¬
ctis. tanqͣm diis sacra fuerint institu¬
ta. Absit ut eos qͣmius deos habeant

Expanded text:
auferunt, ut uescantur uel ex eis etiam indigenauferunt, ut uescantur uel ex eis etiam indigentibus largiantur, sanctificari sibi eas uolunt per merita martyrum in nomine dominesse ista sacrificia martyrum novit qui novit colunt illi deos suos: nec sacrificia illis offerimus, nec eorum probra in eorum sacra convertimus. Nam de Iside uxore Osiris, Aegyptia dea, et de parentibus eorum, qui omnes reges fuisse scribuntur, quibus parentibus suis illa cum sacrificaret, invenit hordei segetem, atque inde spicas marito regi et ejus consiliario Mercurio demonstravit, unde eamdem et Cererem volunt, quae et quanta mala, non a poetis, sed mysticis corum litteris memoriae mandata sint, sicut, Leone sacerdote prodente, ad Olympiadem matrem scribit Alexander, legant qui volunt vel possunt, et recolant qui legeribus hominibus mortuis uel de quibus eorum factis tamquam dis sacra fuerint instituta. Absit ut eos, quamuis deos habeant,
Abbreviated transcription (Latin):
nere merebant. In multis enĩ talib
mr̃ib templa. sacdotia. sacra. et sacͥ¬
b̃. ẽ. d̃s. Honoramꝰ sane memorias eoꝵ
tãqͣm scõis hominũ clĩ. qͥ usq ad mor¬
tem corꝑm suoꝵ ꝓ ueritate c̾tarunt.
ut ignotescet uera religio falsis fictis¬
q ꝯuictis: qͦd cẽ si qͥ antea sentiebant.
tim̃do repͥmebant. Qͥs aut̾ audiuit
aliqͣndo fideliũ stantẽ sac̾dotẽ ad al¬
norẽ cultumq constructũ dice̾ in p̃ci¬
b: offero tͥ sacrificiũ petre. uł paule.
uł cipͥane: cũ apud eoꝵ memorias offe¬
rat᷑ deo qͥ eos et hoĩes et mr̃es fecit:
et scĩs sius angł̃is celesti honore soci¬
auit: ut ea celebritate et deo uero de
illoꝵ uictoriis grãs agamꝰ. et nos ad
umitationẽ taliũ coronarũ. atq ex
obseqͥa in mr̃m locis. ornam̃ta siuis
memoriaꝵs: ñ saera uł sacͥficia mor¬
suas eo deferunt. qͦd qͥdẽ a xp̃ianis
meliorib ñ sit. et in plerisq t̾rarũ

Expanded text:
nere moerebant. In multis enim talibus martyribus, templa, sacerdotia, sacra et sacrbis est Deus. Honoramus sane memorias eorum tanquam sanctorum hominum Dei, qui usque ad mortem corporum suorum pro veritate certarunt, ut innotesceret vera religio, falsis fictisque convictis: quod etiam si qui antea sentiebant, timendo reprimebant. Quis autem audivit aliquando fidelium stantem sacerdotem ad altumque constructum, dicere in precibus: Offero tibi sacrificium Petre uel Paule uel Cypriane, cum aput eorum memorias offeratur Deo, qui eos et homines et martyres fecit et sanctis suis angelis caelesti honore sociauit, ut ea celebritate et Deo uero de illorum uictoriis gratias agamus et nos ad imitationem talium coronarum adque obsequia in martyrum locis, ornamenta sunt memoriarum, non sacra uel sacrificia morsuas eo deferunt quod quidem a Christianis melioribus non fit, et in plerisque terraru
Abbreviated transcription (Latin):
laborauit: et płib epistolis pͤpłos dei
ñ eos tantũ. qͥ presentes ab illo uideban¬
t᷑: uerũ &e illos qui futuri p̃uidebant᷑
instrux̃ : illum inqͣm uerũ athlecam
xp̃i doctum ab illo. uncꝰtum de illo. crui¬
cifixum c̃ illo. głosum in illo: in thea¬
tro huiꝰ mundi cui spectacłm factus. ẽ.¬
et angl̃is et homunib legitime magnũ
agonẽ certantẽ: et palmã suꝑne uocati¬
onis in anteriora sectantẽ: ocłis fidei li¬
bentissime spectantẽ. gaudẽ c̃ gauden¬
tib flere cũ flentib: foris habentẽ pug¬
nas. intꝰ timores : cupientem dissolui
et eẽ cũ xp̃o: desid̾antẽ uide romanos
ut aliqnem fructũ habeat et in illis si¬
cut et in cet̾is gentib: emulantẽ corm¬
thios. et ipsa emulatione metuentẽ ne
seducant᷑ eoꝵ m̃tes a castitate que in
rp̃o . õ: magnan tͥsticiam et continu¬
um dolorem cordis de israelitis haben¬
tem. qͦd ignorantes di iusticiam. et suã

Expanded text:
laboravit, ex pluribus Epistolis populos Dei, laboravit, ex pluribus Epistolis populos Dei, non eos tantum qui praesentes ab illo videbantur, verum etiam illos qui futuri praevidebantur instruxit; illum, inquam, virum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro hujus mundi, cui spectaculum factus est angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem, et palmam supernae vocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant, gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolvi et esse cum Christo, desiderantem videre Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis, sicut et in caeteris gentibus, aemulantem Corinthios, et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mentes a castitate quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis sui de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei justitiam, et suam
Abbreviated transcription (Latin):
in tẽptationib Ut enĩ metuant tẽp¬
tari: audiunt. Si qͥs p̃ocupatꝰ fuerit
in aliqͦ delicto: uos qͥ sp̾ales estis instru¬
ite huiꝰmodi in sp̃u mansuetudinis.
intendens te ipsum ne et tu tẽpteris.
Ut aut̾ cupiant tẽptari: audiunt qͣndã
iurũ fortem ciuitatis dĩ dicentẽ. ꝓba
me dñe et tẽpta me: ure renes meos
et cor meũ. Ut doleant in tẽptatiõib:
uident petrũ fientẽ. Ut gaudeant
intẽptationib: audiunt iacobũ dicẽ¬
tem. Om̃e gaudiũ ex istimate fr̃s m̾i:
ẽ in tẽptationes uarias inciditis. Non
solũ aut̃ ꝓpt̾ se ipsos his mouent᷑ af¬
fectib uerũ. &̃ ꝓpt̾̃ eos qͦs libari cupi¬
unt. et ne ꝑeant metuunt: et dolent
si ꝑeant: et gaudent si lib̃ant᷑. Illũ
qͥppe obtimũ et fortissimũ uirũ qͥ in
memoremꝰ: qui in eccłiam xp̃i ex gen¬
tib uenim. doctorẽ gentiũ in fide et
ueritate: qͥ et plꝰ om̃ib suis coapostolis

Expanded text:
in tentationibus. Ut enim metuant tenin tentationibus. Ut enim metuant tentari, audiunt: Si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum. ne et tu tenteris; ut autem cupiant tentari, audiunt quendam uirum fortem ciuitatis Dei dicentem: Proba me, Domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum; ut doleant in tentationibus, uident Petrum flentem; ut gaudeant in tentationibus, audiunt Iacobum dicentem: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes uarias incideritis. Non solum autem propter se ipsos his mouentur adfectibus, uerum etiam propter eos, quos liberari cupiunt et ne pereant metuunt, et dolent si pereunt et gaudent si liberantur. Illum quippe optimum et fortissimum uirum, qui in remus, qui in Ecclesiam Christi ex gentibus venimus, Doctorem gentium in fide et veritate, qui et plus omnibus suis coapostolis
Abbreviated transcription (Latin):
uentes: metiuint. cupiuntq dolentq
gaudentq Et qͥa rectus. ẽ. amor e¬
ors: istas om̃s assertiones rectas hñt.
Metuunt penam ȩt̾nã: cupunt uitã
etnã. Dolent in sese qͥa ipsi in sem&
ipsis adhuc ingemiscunt: ad optionẽ
expectantes redẽptionẽ corꝑis sui.
Gaudent in spe: qͥa fiet sermo qͥ scͥp¬
tꝰ. ẽ. absorta. ẽ mors in uictoria. Item
metuunt peccare: cupiunt ꝑseu̾are :
dolent in peccatis. gaudent in oꝑib
bonis. Ut enĩ metuant peccare: au-¬
diunt. Qm̃ habundauit iniqͥtas: re¬
frigescet caritas multors. Ut cupiãt
ꝑseu̾are: audiunt qͦd scͥptum. ẽ. Qui
ꝑ seuauit usq in finem: hic saluus
erit. Ut doleant in peccatis: audiũt.
Sidixerimꝰ qͥa peccatũ ñ habemꝰ.:
nosmet ipsos seducimꝰ et u̾itas in
nob ñ ẽ Ut gaudeant in opib bo¬
nis: audiunt. Hilarem datorẽ dilig̃ ds̃.
Item sicuti se infirmitas eoꝵ firmitas q
habuerit: metuunt tẽptari: cupuint
tẽptari: dolent in tẽptationib gaudeñ

Expanded text:
uentes metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt uitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semet ipsis adhuc ingemescunt adoptionem exspectantes redemtionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: absorpta est mors in uictoriam. item metuunt peccare, cupiunt perseuerare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. ut enim metuant peccare audiunt: quoniam abundabit iniquitas, refrigescit caritas multorum; ut cupiant perseuerare, audiunt quod scriptum est: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit; ut doleant in peccatis, audiunt: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est; ut gaudeant in operibus bonis, audiunt: Hilarem datorem diligit Deus. Item sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt tentari, cupiunt tentari; dolent in tentationibus, gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ auctoritati resultare fas ñ. ẽ: ibi
s̃ intelligendi uͥ rectus sensꝰ aliũ exitũ
ñ potest inuenire : sic̃ ista s que exẽ¬
pli gr̃a partim ex ꝓpħa: partim ex eu¬
uangłio ꝯmemorauimꝰ. Qͥs enĩ nesci¬
at impios exultare leticia: &̾ tñ ñ ẽ
gaude impiis dic̃ dñs. Vnde nͥ quia¬
gaudẽ aliud. ẽ. qñ ꝓpͥe signateq hoc
ũbum ponit᷑: Item qͥs negau̾it ñ rec¬
te p̃cipi hominib ut quec̃q ab aliis sͥ
fieri ineͣ iͣ piunt. hec eis et ipsi faciant:
ne se inuicẽ turpitudine illicitȩ uo¬
lis. Ahoc unde nͥ qͥa boc loco mͦ qͦdam
ꝓpͥa uoluntas posita. ẽ. que in malo ac¬
cipi ñ potest: Locutione uͦ usitatiore
quã frequentat maxime consuetudo
sermonis: ñ utiq dic̾e̾t᷑ noli uelle m̃ti¬
riom̃e m̃datiũ : nͥ eẽt et uoluntas ma¬
la. a cuiꝰ prauitate illa distinguit᷑: qͣm
p̃dicauer̃t angłi dicentes. pax int̾ra

Expanded text:
quorum auctoritati resultare fas non est, ibi quorum auctoritati resultare fas non est, ibi sunt intellegendae, ubi rectus sensus alium exitum non potest inuenire; sicut ista sunt, quae exempli gratia partim ex propheta, partim ex euangelio commemorauimus. Quis enim nescit inpios exultare laetitia? et tamen: Non est gaudere inpiis, dicit Dgaudere aliud est, quando proprie signateque hoc uerbum ponitur? Item quis negauerit non recte praecipi hominibus, ut quaecumque ab aliis sibi fieri cupiunt, haec eis et ipsi faciant; ne se inuicem turpitudine inlicitae uolis. Et hoc unde, nisi quia hoc loco modo quodam proprio uoluntas posita est, quae in malo accipi non potest? Locutione uero usitatiore, quam frequentat maxime consuetudo sermonis, non utique diceretur: Noli uelle mentiri omne mendacium, nisi esset et uoluntas mala, a cuius prauitate illa distinguitur, quam praedicauerunt angeli dicentes: Pax in terra
Abbreviated transcription (Latin):
tãqͣm impii letari possint potiꝰ qͣm gau¬
dere de malis: qr gaudiũ ꝓpͥe bonoꝵ ae
pioꝵ ẽ. ¶ tem illud in euangłio. qͣcq̃
uultis ut faciant uob̃ hoĩes. hec et nos
facite illis: ita dictũ udet᷑: tãꝗͣ nemo
possit aliqͥd mali. uł tͣpit̃ uelle: s cuꝑe.
Deniq ꝓpt̾ consuetudinẽ locutionis ñ¬
nulli intͣpretes addider̃t bona: et ita
int̾pretati st̃. Quec̃q uultis ut faciãt
uob̃ homines bona. Cauendũ enĩ puta¬
uer̃t ne qͥs qͣm inhonesta uelit sͥ fieri ab
hominib: ut de turpiorib taceam. cer¬
te luxuriosa conuiuia: in qͥb se si et ip¬
se illis faciat: hoc p̃ceptum existimet umn¬
pleturũ. S in greco eu̾głio unde in la¬
tinũ translatũ. ẽ. ñ legit᷑ bona: s q̃cq̃¬
uultis ut faciant uob̃ homines. hec et
uos facite illis. Credo ꝓpt̾ea qͥa in eo
qͦd dix̃ uultis: uoluit intelligi bona.
dam his utendũ. ẽ. Et cũ legimꝰ eos

Expanded text:
tamquam inpii laetari possint potius quam gautamquam inpii laetari possint potius quam gaudere de malis, quia gaudium proprie bonorum piorum est. Item illud in euangelio: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis, ita dictum uidetur, tamquam nemo possit aliquid male uel turpiter uelle, sed cupere. Denique propter consuetudinem locutionis nonnulli interpretes addiderunt \'bona et ita interpretati sunt: \'Quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona.\' Cauendum enim putauerunt, ne quisquam inhonesta uelit sibi fieri ab hominibus, ut de turpioribus taceam, certe luxuriosa conuiuia, in quibus se, si et ipse illis faciat, hoc praeceptum existimet iupleturum. Sed in Graeco euangelio, unde in Latinum translatum est, non legitur \'bona\', uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis; credo propterea, quia in eo quod dixit uultis, iam uoluit intellegi \'bona. rdum his utendum est; et cum legimus eos,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluert ꝓ tͥb ꝑturbationib in anmo
sapientis. ꝑcupiditate: uoluntatem.
ꝓleticia: gaudiũ. Pro metu: cautio¬
nẽ. ꝑ egͥtudine uͦ uł dolore quã nos
uitande ambiguitatis grã tͥsticiã ma¬
luimꝰ dicere: negauert̃ esse posse aliqͥd
in ammo sapientis. Uoluntas qͥppe
inqͥunt appetit bonũ: qͦd facit sapieis.
Gaudiũ de bono adepto. ẽ: qͦd uͥti ad¬
ipiscit᷑ sapiens. Cautio deuitat malũ
qͦd debet sapiens deuitare. Tristicia
porro qͥa de malo. ẽ. qͦd iã accidit: nul¬
lum aut̾ malũ existimant posse acci¬
dere sapienti: nichil in et animo ꝓ il¬
la eẽ posse dixer̃t. Sic gͦ illi locunt᷑
ut uelle gaude cauere negent. nͥ sa¬
pientẽ: stultũ autẽ ñ nͥ cuꝑe. letari.
metuere. contristari. et illas tres. eẽ
constantias: has autẽ quatuor ꝑturba¬
tiones scđm ciceronem: scdm autem
plurimos. passiones. Grece autẽ ille
scͥpturis scĩs congruat cũ quererẽ qͣn¬
tũ potu diligent̃: illud inueni qͦdait

Expanded text:
us perturbationibus in animo sapientis, pro cupiditate uoluntatem, pro laetitia gaudium, pro metu cautionem; pro aegritudine uero uel dolore, quam nos uitandae ambiguitatis gratia tristitiam maluimus dicere, negauerunt esse posse aliquid in animo sapientis. Voluntas quippe, inquiunt, adpetit bonum, quod facit sapiens: gaudium de bono adepto est, quod ubique adipiscitur sapiens; cautio deuitat malum, quod debet sapiens deuitare; tristitia porro quia de malo est, quod iam accidit, nullum autem malum existimant posse accidere sapienti, nihil in eius animo pro illa esse posse dixerunt. Sic ergo illi loquuntur, ut uelle gaudere cauere negent nisi sapientem; stultum autem non nisi cupere laetari, metuere contristari; et illas tres esse constantias, has autem quattuor perturbationes secundum Ciceronem, secundum autem plurimos passiones. Graece autem illae scripturis sanctis congruat, cum quaererem quantum potui diligenter, illud inueni quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
Dix̃ &ẽ idem aucꝰtor mala m̃tis gau¬
diã. Proinde: uolunt. cauent. gau¬
dent et boni et mali. Atq ut eadem
aliis u̾bis enũciemꝰ: cupiunt. timent.
letant᷑. et boni et mali. S illi bene. is¬
ti male: sic̃ hominib seu recta seu ꝑ¬
u̾sa uoluntas. ẽ. Ipsa qͦ tristicia ꝓ qͣ
stoici nichil in animo sapientis uiue¬
niri posse putauert̃. repꝑit᷑ in bono:
et maxime apd nr̃os. Nam laudat
apłc chorintios: qđ contristati fuerĩt
scđm dm. S fortasse qͥs dix̾it illis a¬
płm fuisse congratulatũ. qͦd contͥstati
fuerint penitendo: qualis tͥsticia nͥ e
oꝵ qͥ peccau̾int. eẽ. ñ pot̾. Ita enĩ dic̃
Uideo qͦd epła illa et si ad horam con¬
tͥstauit uos: nc̃ gaudeo qͥa ñ ꝯtristati
estis: sqͥa contͥstati estis in peniten¬
tiã. Contͥstati enĩ estis scd̾m dm: ut
in nullo detͥm̃tũ patiamini ex nob̃.
Que enĩ tͥsticia scđm dm. ẽ: peniten¬

Expanded text:
Dixit etiam idem auctor: Mala mentis gaudia. Proinde uolunt cauent gaudent et boni et mali; adque ut eadem aliis uerbis enuntiemus, cupiunt timent laetantur et boni et mali; sed illi bene, isti male, sicut hominibus seu recta seu peruersa uoluntas est. Ipsa quoque tristitia, pro qua Stoici nihil in animo sapientis inueniri posse putauerunt, reperitur in bono et maxime aput nostros. Nam laudat apostolus Corinthios, quod contristati fuerint secundum Deum. Sed fortasse quis dixerit illis apostolum fuisse congratulatum, quod contristati fuerint paenitendo, qualis tristitia, nisi eorum qui peccauerint, esse non potest. Ita enim dicit: Video quod epistula illa, etsi ad horam, contristauit uos; nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis in paenitentiam. Contristati enim estis secundum Deum, ut in nullo detrimentum patiamini ex nobis. Quae enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfec̃ in nob̃ industriã. Ac ꝑ hoc poss
stoici ꝓ suis partib respondẽ. ad ħ
uideri utilẽ. eẽ tͥsticiam ut peccasse
peniteat: in animo autẽ sapientis
ideo. eẽ. ñ posse : qͥa nec peccatũ in
eũ cadit cꝰ penitentia ꝯtristet᷑: nec
ullũ alud malũ. qͦd ꝑpetiendo et sen¬
tiendo sit tͥstis. Nam et alcibiadem
fert si me de nomine hoĩs memoria
ñ falit: cũ s̃ beatꝰ uidet᷑. socrate dis¬
putante: et ei qm miser. eẽt. et qͣm
stultꝰ. eẽt. demonstrante. fleuisse. Hu¬
ic gͦ stulticia fuit causa etiã huiꝰ utił
optandeq tͥsticie: cũ homo. eẽ. se dola
qͦd. eẽ ñ debet. Stoici autẽ ñ stultũ
s sapientẽ auint tͥstem esse ñ posse.
Uerum his philosophis qͦd ad istam
q̃stionẽ de anuni ꝑturbationib atti¬
net iã respondimꝰ in nono huiꝰ oꝑis
libro: ostendentes ñ tam de reb qͣm
de u̾bis cupidiores. eẽ contentionis qͣ
ueritatis. Fl pud nos autẽ uixta scͥpt᷑as

Expanded text:
perfecit in uobis industriam. Ac per hoc possunt Stoici pro suis partibus respondere, ad hoc uideri utilem esse tristitiam, ut peccasse paeniteat; in animo autem sapientis ideo esse non posse, quia nec peccatum in eum cadit, cuius paenitentia contristetur, nec ullum aliud malum, quod perpetiendo et sentiendo sit tristis. Nam et Alcibiadem ferunt si me de nomine hominis memoria non fallit, cum sibi beatus uideretur, Socrate disputante et ei quam miser esset, quoniam stultus esset, demonstrante fleuisse. Huic ergo stultitia fuit causa etiam huius utilis optandaeque tristitiae, qua homo esse se dolet, quod esse non debet. Stoici autem non stultum, sed sapientem aiunt tristem esse non posse.is philosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus attinet, iam respondimus in nono huius operis libro ostendentes eos non tam de rebus quam de uerbis cupidiores esse contentionis quam ueritatis. apud nos autem iuxta scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtate: nͥ qͥa ita malignitas gaudet:
Ait enĩ cicero orator amplissimꝰ Cupio
idubum in bono posuit: qͥs tã ꝑu̾se
doctꝰ existat: qͥ ñ eum cupio s uolo po¬
tiꝰ dicẽ debuisse contendat: Porro a¬
pud terentiũ flagitiosꝰ ad olescens insa¬
na fiagrans cupidine: nichil uolo ali¬
ud inquit nͥ philomenã. Quã uolun¬
tatẽ fuisse libidinẽ: responsio que ini¬
bi serui eiꝰ samioris inducit᷑ satis indi¬
cat. Iit nãq dño suo. Qnͣto satiꝰ. ẽ. te
id dare oꝑam. qͥn istũ amorẽ ex animo
amoueas tuo: qͣm id loqͥ qͦ mag̃ libido
frustra accendat᷑ tua. Gaudiũ uͦ et in
malo eos posuisse idem ille ipse uͥgili¬
anꝰ testis. ẽ. u̾s:. uͥ has .iiiiͦ. ꝑturbatio

Expanded text:
quitate, nisi quia ita malignitas gaudet? Ait enim Cicero orator amplissimus: Cupio, uerbum in bono posuit. quis tam peruerse doctus existat, qui non eum \'Cupio\', sed \'Volo potius dicere debuisse contendat? Porro aput Terentium flagitiosus adulescens insana flagrans cupidine:. Nihil nolo aliud, inquit, nisi Philumenam. Quam uoluntatem fuisse libidinem responsio, quae ibi serui eius sanioris inducitur, satis indicat. Ait namque domino suo: Quanto satius est, Te id dare operam, qui istum amorem ex animo amoueas tuo, Quam id loqui, quo magis libido frustra accendatur tua? Gaudium uero eos et in malo posuisse ille ipse Vergilianus testis est uersus, ubi has
Abbreviated transcription (Latin):
cicero mag̃ egritudinẽ appel¬
lat. dolorem antẽ nͥgiliꝰ uͥ ait dolent.
gaudentq: s ideo malui tͥsticiam di¬
cere: qͥa egritudo uł dolor usitatiꝰ in
corꝑib dicit᷑. scrupulosior questio. ẽ:
utrũ inueniri possit in bono. Qͣs i¬

Expanded text:
Cicero magis aegritudinem appellat, dolorem autem Vergilius, ubi ait: dolent gaudentque\', sed ideo malui tristitiam dicere, quia aegritudo uel dolor usitatius in corporibus dicitur scrupulosior quaestio est, utrum inueniri possit in bono.
Abbreviated transcription (Latin):
et̾ñis corꝑib alligatas. celestib qͥdẽ¬
et igneis: huiꝰ autẽ ipsiꝰ aiam quem
mundũ istũ uolunt. om̃ib om̃ino cor¬
poreis elem̃tis quib hec tota moles a
t̾ra in celum surgit inclusam.

Expanded text:
ernis corporibus inligatas, caelestes quidem igneis, Iouis autem ipsius animam, quem mundum istum uolunt, omnibus omnino corporeis elementis, quibus haec tota moles a terra in caelum surgit, inclusam.
Abbreviated transcription (Latin):
diut᷑nitatis deo tͥbuit᷑: nec inꝓuida te
petant᷑: ñ possunt infinita diu̾sitate
uariata. ulla eiꝰ scientia uł p̃scientia

Expanded text:
diuturnitatis, Deo tribuitur, nec inprouida tempetantur, non possunt infinita diuersitate uariata ulla eius scientia uel praescientia
Abbreviated transcription (Latin):
phiriꝰᷤ uniu̾salem uiã aiȩ lib̾ande:
ñdum in suam noticiam historiali co¬
gnitione dic̃ esse ꝑlatam: qͥd hac his¬
toria uł illustriꝰ inueniri potest. que
uniu̾sum orbem tanto apice auctori¬
tatis obtinint: uł sideliꝰ in qua ita nar
que restant sine dubio sꝑemꝰ implc̃da:

Expanded text:
 uniuersalem uiam animae liberandae nondum in suam notitiam historiali cognitione dicit esse perlatam: quid hac historia uel inlustrius inueniri potest, quae uniuersum orbem tanto apice auctoritatis obtinuit, uel fidelius, in qua ita narrquae restant sine dubio speremus inplenda
Abbreviated transcription (Latin):
ec uia totũ hominẽ mundat:
et ĩmortalitati mortalẽ ex om̃ib
ñ alia pͣgatio ei parti quereret᷑. quã
uocat intellectualẽ porphiriꝰ alia ei
qͣm uocat sp̃alem: alia que ipsi corꝑi.
ꝓptẽa totũ suscep̃ ueracissimꝰ potentis¬
simꝰq mundator. atq saluator. Precer
hãc uiã que partĩ cũ hec futura p̃nũ¬
ciant᷑. partĩ cũ facta nũciant᷑. nũqͣm

Expanded text:
ec via totum hominem mundat, et immortalitati mortalem ex omnibusnim non alia purgatio ei parti quaereretur, quam vocat intellectualem Porphyrius, alia ei quam vocat spiritualem, aliaque ipsi corpori, propterea totum suscepit veracissimus potentissimusque mundator atque salvator. Praeter hanc viam, quae partim cum haec futura praenuntiantur, partim cum facta nuntiantur, n
Abbreviated transcription (Latin):
in eis et ꝑ eos oꝑat᷑ ds̃. si ad illũ prius
in ista uita ꝑ fidẽ quodã mͦ accesserit̃.
in illo habebt̃ requiem sempit̾nam.
Hoc enĩ et sabb̃i uacatione ex p̃cepto
legis in uet̾e dĩ pͦpło significatũ. est:
unde suo loco diligentiꝰ arbitror. dis¬
tu dice̾ institui. et pͥus qͦd ad scõs an¬
gł̃os atinet dicendũ putaui: q̃ hui i
uitatis et magna pars. ẽ. et eo beatior
qͦd nũqͣm ꝑegrinata: que hinc diui¬
na testimonia suppetant qͣntũ satis
uidebit᷑ deo largiente explicare cu

Expanded text:
in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam modo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati uacatione ex praecepto legis in uetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius arbitror distu dicere institui, et prius quod ad sanctos Angelos attinet dicendum putavi, quae hujus civitatis et magna pars est, et eo beatior, quod nunquam peregrinata, quae hinc divina testimonia suppetant, quantum satis videbitur, Deo largiente, explicare cu
Abbreviated transcription (Latin):
do laborauit: qui dix̃ et facta st̃ u̾bo
intelligibili et semꝑit̾uo. ñ sonabili
et temꝑali s requies di reqͥem signi¬
ficat eoꝵ qͥ requiescunt in deo: sic̃ le¬
ticia domꝰ leticiam significat eoꝵ qͥ
letant᷑ in domo: &̃ si ñ eos domus
ipsa. s alia resaliqua. letos fac̃ qͣnto
mag̃ si eadem domꝰ pulchritudine
sua faciat letos habitatores. ut ñ so¬
lum eloquendi mͦ leta dicat᷑ : qͦ signi¬
ficamꝰ ꝑ id qͦd continet id qͦd continet᷑.
sic̃ theatra plaudunt. prata muguit.
c̃ m illis homines plaudant. in his bo¬
ues mugiant: s cẽ illo qͦ significat᷑ ꝑ
efficientẽ id qͦd efficit᷑ : sic̃ leta epła¬
dr̃. significans eoꝵ leticiã qͦs legenteᷤ
esfic̃ letos: Conuemientissime itaq
c̃ dm̃ reqͥeuisse ꝓpħica uarrat aucto¬
ritas. significat᷑ requies eoꝵ qͥ in illo
requiescunt: et qͦs fac̃ ille reqͥescere.
Hoc etiã hominib qͥb loquit᷑ et ꝓpt̾
qͦs utiq cõscripta. ẽ. ꝓmittente scrip¬

Expanded text:
operando qui dixit et facta sunt, verbo intelligibili et sempiterno, non sonabili et temporali; sed requies Dei requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eloquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur, sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significatur per efficientem id quod efficitur, sicut laeta epignificans eorum laetitiam quos legentes efficit laetos? Convenientissime itaque, cum Deum requievisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt, et quos facit ipse requiescere: hoc etiam hominibus quibus loquitur, et propter quos utique conscripta est, promittente p
Abbreviated transcription (Latin):
aut lucis noie significata. ẽ. scã cuutas
in scĩs angłis et spiritib beatis : de qua
Om̃s enuim uos filii lucis estis: et filii di¬
ei: ñ sumꝰ noctis neq tenebraꝵ: si tñ
et uesꝑam diei huiꝰ et mane aliquate
nꝰ ꝯgruent᷑ intellige̾ ualeamꝰ: qm̃ sciẽ¬
tia c̾ature in comꝑatione scientie c̾ato¬
ris quodã mͦ uesꝑascit: itemq lucescit
et mane fit. c̃ et ipsa refert᷑ ad laudem
dilectionẽq c̾atoris. nec in occidentẽ
u̾git᷑: uͥ ñ c̾ator c̾ature dilectione re¬
linqͥt᷑. Deniq scriptura c̃ illos dies di¬
numat ex ordine: nusqmͣ int̾posuit
uocabulũ noctis. Non enĩ ait alicubi
facta. ẽ nox: s facta ẽ. uesꝑa. et factũ ẽ
mane dies unꝰ. Ita dies scd̃s: et cetã.
Cognitio qͥppe c̾ature in se ipsa ñ deco

Expanded text:
aut lucis nomine significata est sancta ciuitas aut lucis nomine significata est sancta ciuitas in sanctis angelis et spiritibus beatis, de qua dOmnes enim uos filii lucis estis et filii diei; non sumus noctis neque tenebrarum; si tamen et uesgruenter intelligere valeamus. Quoniam scientia creaturae in comparatione scientiae Creatoris quodammodo vesperascit: itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque Creatoris; nec in noctem uergitur, ubi non creator creaturae dilectione relinquitur. denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis; non enim ait alicubi: facta est nox, sed: facta est uespera et factum est mane, dies unus; ita dies secundus et ceteri. cognitio quippe c
Abbreviated transcription (Latin):
sex uł septem dierũ. in quib et mane
et uesꝑe nominant᷑. donec omĩa quȩ
his dieb ds̃ fecit sexto ꝑficit᷑ die. ⁊ sep¬
timoq in magno misterio dei uacatio
ficile nob̾ aut cẽ impossibile. ẽ cogita¬
re. qͣntomag̃ dice: Uidemꝰ qͥppe is¬
tos dies notos. ñ hab̃e uesꝑam nͥde so¬
lis occasu: nec mane nͥ de solis ortu.
Illoꝵ aut̾ pͥores tres dies sine sole ꝑacti
sunt: qui die quarto factꝰ refert᷑. Et
pͥmitꝰ quidẽ lux u̾bo dĩ facta. atq int̾
ipsam et tenebras ds̃ seꝑasse narrat᷑:
et eamdẽ lucẽ uocasse diẽ. tenebras
autẽ noctẽ. S qualis illa sit lux. et qͦ
alt̾nante motu. qualẽq uesꝑam et
mane fecerit: remotũ. ẽ a sensib nr̃is.
Hec ita autẽ intelligi a nob̃ potest:
qͦd tñ sine ulla hesitatione c̾dendũ ẽ.
Aut enĩ aliqͣ lux corꝑea ẽ. siue in suꝑ¬
iorib mundi partib longe a ꝯspecti¬
b nr̃is. siue unde sol pꝰmodũ accensꝰ. ẽ:

Expanded text:
sex uel septem dierum, in quibus et mane et uespera nominantur, donec omnia, quae his diebus Deus fecit, sexto perficiantur die septimoque in magno mysterio Dei uacatio ficile nobis, aut etiam moossibile est cogitare, quanto magis dicere! Videmus quippe istos dies notos non habere vesperam nisi de solis occasu, nec mane nisi de solis exortu; illorum autem priores tres dies sine sole peracti sunt, qui die quarto factus refertur. Et primitus quidem lux verbo Dei facta, atque inter ipsam et tenebras Deus separasse narratur, et eamdem lucem vocasse diem, tenebras autem noctem. Sed qualis illa sit lux, et quo alternante motu, qualemque vesperam et mane fecerit, remotum est a sensibus nostris: nec ita ut est intelligi a nobis potest, quod tamen sine ulla haesitatione credendum est. Aut enim aliqua lux corporea ■ est, siue in superioribus mundi partibus longe a conspectibus nostris siue unde sol postmodum accensus est;
Abbreviated transcription (Latin):
manĩti. qͦd int̾ aquas inferiores et suꝑi¬
ores celũ appellatũ. ẽ: dies scđs. Cũ in
cognitione t̾re ac maris om̃iũq gig¬
nentiũ que radicib ꝯtinnata st̃ terre:
dies t̾ciꝰ. Cum in cognitione lumina¬
riũ maioris et minoris. om̃iũq side¬
rũ: dies quartꝰ. Cũ in cognitione. o̾iũ
ex aqͥs aĩaliũ. natatiliũ atq uolatiliũ:

Expanded text:
nti, quod inter aquas inferiores et superiores coelum appellatum est, dies secundus: cum in cognitione terrae ac maris omniumque gignentium, quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius: cum in cognitione luminarium majoris et minoris omniumque siderum, dies quartus: cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium atque volatili
Abbreviated transcription (Latin):
didit mundũ: cũ equalit̃ anteriora tẽ¬
ia ꝑ infinitũ retro spaciũ p̃t̾isseno: nec
suiss aliqua differentia. unde tempꝰtẽ¬
pori eligendo p̃ponẽt. Qd si dicunt in¬
anes eẽ. hominũ cogitationes. quib in¬
sinita imaginant᷑ loca. c̃ locꝰ nultꝰ sit
p̃t᷑ mundũ : respondet᷑ eis isto mͦ ma
nit̃ homines cogitare p̃ti̾ta tẽꝑa. ua¬

Expanded text:
t mundum, cum aequaliter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent, nec fuisset aliqua differentia unde tempus tempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogitationes, quibus infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, respondetur eis isto modo: inaniter homines cogitare praete
Abbreviated transcription (Latin):
noticiã ꝑuenisse sectam. quȩ unui̾salẽ
ꝯtinet uiã animȩ lib̾andȩ: satis qͣntũ
arbitror ostendit. uł eam philosophiã
in qͣ ipse philosopbatꝰ. ẽ. ñ esse i̾ssimã
uł eañ ꝯtineri talẽ uiã. Est qͦmͦ pot̃¬
Nam q̃ alia uia. ẽ. uniu̾sał aĩȩ lib̃an¬
sine illa nulla aĩa lib̾at᷑. Cũ aut̾ ad¬
dit et dicit uł ab indoꝵ morib ac dis¬
ciplina. uł ab inductione chaldeoꝵ. uł
alia qualibet ua: manifestissima uoce.
testat᷑ neq illis que ab indis. neq illis q̃
achaldeis didicãt. hãc unui̾salẽ uiam
lib̾ande aie̾ contineri: et utiq se achal¬
deis oracła diuina sũpsisse. quoꝵ assi¬
duam ꝯmemorationẽ fac̃: tace ñ po¬
tuit. Qͣm uult gͦ intelligi aiȩ lib̾andȩ
aię uniu̾salem uiã: nondũ receptam
uł ex aliqͣ uerissima philosophia. uł ex
earũ gentiũ doctrinis. q̃ magne uelut
in diuinis reb habebant᷑: qͥa płꝰ apud

Expanded text:
notitiam peruenisse sectam, quae uniuersalem notitiam peruenisse sectam, quae uniuersalem contineat uiam animae liberandae: satis, quantum arbitror, ostendit uel eam philosophiam, in qua ipse philosophatus est, non esse uerissimam, uel ea non contineri talem uiam. Et quo moNam quae alia uia est uniuersalis animae liberansine illa nulla anima liberatur? Cum autem addit et dicit: uel ab Indorum moribus ac disciplina, uel ab inductione Chaldaeorum uel alia qualibet uia\', manifestissima uoce testatur neque illis quae ab Indis neque illis quae a Chaldaeis didicerat hanc uniuersalem uiam liberandae animae contineri; et utique se a Chaldaeis oracula diuina sumsisse, quorum adsiduam commemorationem facit, tacere non potuit. Quam ae universalem viam nondum receptam, vel ex aliqua verissima philosophia, vel ex earum gentium doctrinis, quae magnae velut in divinis rebus habebantur, quia plus apud
Abbreviated transcription (Latin):
religio que uiuu̾salẽ continet uiã. aiȩ
Hec. ẽ enĩ quodã mͦ regalis uia que una
duc̃ ad regnũ: ñ temꝑali fastigio nu¬
tabundũ s et̾nitatis firmitate securũ.
Cũ autẽ dic̃ porphiriꝰ in pͥmo uixta fi¬
nẽ de reg̾ssu aĩȩ libro. ñdũ receptum¬
in unã quãdam sectã. qͦd uniu̾salẽ ꝯti¬
neat uiã aĩȩ lib̾andȩ: uł aphilosophia
uerissima aliqͣ. uł ab udoꝵ morib ac
disciplina. aut inductiõe chaldeoꝵ aut
alia qualibet uia. ñdũq in suã noticiã
eamdẽ uiã historiali cognitio e̾ ꝑlatam:
ꝓcul dubio confitet᷑. eẽ. aliqͣm. s ñdũ in
suã uenisse noticiã. Ita ei ñ sufficiebat
qͥcqͥd ile aia lib̃anda studiosissime didi¬
cerat: sͥq uł potiꝰ aliis nosse ac tenere
uidebat᷑. Sentiebat enĩ adhiic sͥ deesse
aliqͣm p̃stantissimã auctoritatẽ: qͣm de
re tanta seqͥ oport̾et. Cũ aut̃ dic̃ uł a
philosophia uerissima aliqͣ ñdũ in suã

Expanded text:
religio, quae uniuersalem continet uiam animae Haec est enim quodam modo regalis uia, quae una ducit ad regnum, non temporali fastigio nutabundum, sed aeternitatis firmitate securum. Cum autem dicit Porphyrius in primo iuxta finem de regressu auniuersalem contineat uiam animae liberandae, uel a philosophia uerissima aliqua uel ab Indorum moribus ac disciplina, aut inductione Chaldaeorum aut alia qualibet uia, nondumque in suam notitiam eandem uiam historiali cognitione perlatam: procul dubio confitetur esse aliquam, sed nondum in suam uenisse notitiam. Ita ei non sufficiebat quidquid de anima liberanda studiosissime didicerat sibique uel potius aliis nosse ac tenere uidebatur. Sentiebat enim adhuc sibi deesse aliquam praestantissimam auctoritatem, quam de re tanta sequi oporteret. Cum autem dicit uel a philosophia uerissima aliqua nondum in suam