comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tialiter uero quando indĩ beneficiis quȩ
nobis accidunt gratulamur. Sed hoc et
gentilis facit & uidȩus. ꝙ publicanus ꝙ.
ȩthnicus. Xp̃ianorum propria uirtus est.
etiam in his quȩ aduersa putantur re¬
ferre grãs creatori. si domus corruerit.
si amantissima uxor. si filii uel captiui-¬
tate uel ueneno uel naufragio intercepti
sint: si diuitias ꝓ scriptione ꝑdiderimus:
si sanitatẽ innumerabiles morbi. ꝙ semꝑ
expectanda miseris podagrȩ debilitas fre-¬
gerit. Qui sibi sanctiores uidentur: solent
do referre grãs quod de periculis uel
de miseriis liberati sunt. Sed uixta apłm
hȩc uirtus est maxima. ut in ipsis peri¬
culis atq miseriis dõ gr̃ȩ referanturr.
ꝙ semꝑ dicamus. benedictus ds̃: minora
me scio sustinere qũa mereor. Hȩc ad mea
peccata. parua sunt: nichil michi dignũ
redditur. Hic animus xp̃iani ẽ: hic cru¬
cem suam tollens sequitur saluatorem:
quem nec orbitas nec damna debilitant.

Expanded text:
cialiter vero, quando in Dei beneficiis quae cialiter vero, quando in Dei beneficiis quae nobis accedunt, gratulamur. Sed hoc et gentilis facit, et Judaeus, et publicanus, et ethnicus. Christianorum propria virtus est, etiam in his quae adversa putantur, referre gratias Creatori. Si domus corruerit, si amantissima uxor et filii vel captivitate, vel veneno, vel naufragio intercepti sint, si divitias proscriptione perdidimus, si sanitatem innumerabiles morbi, et semper exspectanda miseris podagrae debilitas fregerit. Qui sibi sanctiores videntur, solent Deo referre gratias quod de periculis, vel de miseriis liberati sunt. Sed juxta Apostolum haec virtus est maxima, ut in ipsis periculis atque miseriis, Deo gratiae referantur, et semper dicamus: Benedictus Deus, minora me scio sustinere quam mereor: haec ad mea peccata parva sunt: nihil mihi dignum redditur. Hic animus Christiani est, hic crucem suam tollens, sequitur Salvatorem, quem nec orbitas, nec damna debilitant.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nos coartant & contra nr̃am ue¬
niunt uoluntatẽ in dĩ prȩconium
mens lȩta ꝓrumpat. & dicamus. Nudꝰ
exiui de utero matris meȩ: nudus et
redeam. Sicut placuit dño ita factum
est: sit nomen dñi benedictum. Hȩc
actio gr̃arum apud prudentes uiros.
s̃ generaliter & specialiter obseruatur.
Generaliter ut grãs agamus dõ. quod
nobis sol oritur. dies currit. nox muta¬
tur in requiem. splendore lunȩ tenebrȩ
temperantur. & ortu occasuq stellarũ
tempora mutantur. & redeunt. quod
nobis seruiunt pluuiȩ. terra parturit.
elementa famulantur. quod tantȩ ani¬
malium uarietates uel ad uehendum
uel ad oꝑandum uel ad uescendum uł
ad tegumen uel ad exemplum uł ad mi¬
raculum datȩ sunt: & ad extremum qͦd
nati sumus. quod subsistimus. quod
in mundo quasi in quadam domo po¬
tentissimi patris familias procurationem
gerimus. & totum quicquid in mundo
est. nr̃i causa intelligimꝰ procreatum. spe¬

Expanded text:
quae nos coarctant, et contra nostram vequae nos coarctant, et contra nostram veniunt voluntatem, in Dei praeconium mens laeta prorumpat, et dicamus: Nudus exivi de utero matris meae, nudus et redeam: sicut placuit Domino, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Haec actio gratiarum apud prudentes viros, et generaliter et specialiter observatur. Generaliter, ut gratias agamus Deo, quod nobis sol oritur, dies currit, nox mutatur in requiem, splendore lunae tenebrae temperantur, et ortu occasuque stellarum tempora mutantur, et redeunt: quod nobis serviunt pluviae, terra parturit, elementa famulantur: quod tantae animalium varietates, vel ad vehendum, vel ad operandum, vel ad vescendum, vel ad tegmen, vel ad 653 exemplum, vel ad miraculum datae sunt: et ad extremum, quod nati sumus, quod subsistimus, quod in mundo quasi in quadam domo potentissimi patrisfamilias procurationem gerimus, et totum quidquid in mundo est, nostri causa intelligimus procreatum. Spe
Abbreviated transcription (Latin):
dum guttur & fauces dulci medica¬
mine colluendas. ut in ȩccłia theatra¬
les moduli audiantur ꝙ cantica. sed
in timore. in opere. scientia scriptura¬
rum. Quamuis sit aliquis ut solent
illi appellare raro oNoc. si bona.
oꝑa habuerit. dulcis apud dm̃ can¬
tor est. Sic cantet seruus xp̃i. ut ñ
uox cantantis sed uerba placeant q̃
leguntur. ut sp̃s malus qui erat in
saule eiciatur ab his qui ab eo simi¬
liter possidentur. ꝙ non introducat᷑
in eos qui de domo di scenam fece
nicenses prima scriptum est. Semper
gaudete. sine intermissione orate: in
om̃ibus grãs agite. Quod prȩceptũ
ille solus custodire potest: qui proui¬
dentia di nouit etiam quinq passeres
qui uenduntur dipondio gubernari:
quoꝵ unus non catlit in laqueum
sine patris uoluntate. Quod autem
tempore. ꝙ ꝓ om̃ibus quȩ nobis accidt̃
dõ grãs referamus: ut non tantum
ꝓ his quȩ bona putamus sed etiam

Expanded text:
dum guttur et fauces dulci medicadum guttur et fauces dulci medicamine colliniendas, ut in ecclesia theatrales moduli audiantur et cantica, sed in timore, in opere, in scientia Scripturarum. Quamvis sit aliquis ut solent illi appellare κακόφωνος, si bona opera habuerit, dulcis apud Deum cantor est. Sic cantet servus Christi, ut non vox canentis, sed verba placeant quae leguntur: ut spiritus malus qui erat in Saule , ejiciatur ab his qui similiter ab eo possidentur, et non introducatur in eos qui de Dei domo scenam fecerEpistola ad Thessalonicenses prima scriptum est: Semper gaudete, sine intermissione orate, in omnibus gratias agite . Quod praeceptum ille solus custodire potest, qui providentia Dei novit etiam quinque passeres, qui venduntur dipondio, gubernari: quorum unus non cadit in laqueum sine Patris voluntate . Quod autem tempore, et pro omnibus quae nobis accidunt, Deo gratias referamus: ut non tantum pro his quae bona putamus, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
inter sit inter psalmum. hẏmnum ⁊canti¬
cum: in psalterio plenissime discimus. Nc̃
autẽ breuiter dicendum. hymnos esse qͥ
rantur: quod om̃s psalmi continent. qui¬
bus alleluia uel prepositum uel subiectum
est. Osalmi autẽ proprie ad ęchicum locũ
ꝑtinent. ut ꝑ organum corporis quid faci¬
endum & quid uitandum sit nouerimus.
Qui uero de suꝑioribus disputat & con¬
centum mundi om̃iumq creaturarum or¬
dinem atq concordiam subtilis disputa¬
tor edisserit: iste spiritale canticum canit
Uel certe ut ꝓpter simpliciores manifestiꝰ
quod uolumus eloquamur: psalmus ad
corpus. canticum refertur ad mentẽ. Et
canere igitur & psallere. & laudare dñm
magis animo quam uoce debemꝰ. Hoc ẽ
quippe quod dicitur: cantantes ꝙ psallen¬
tes in cordibus urĩs dño. Audiant hȩc
ad olescentuli. audiant hi quibus psallen¬
di in ȩccłia officium ẽ. dõ non uoce sed
corde cantandum: nec in tragedoꝵ mo¬

Expanded text:
intersit inter psalmum et hymnum et cantiintersit inter psalmum et hymnum et canticum, in Psalterio plenissime discimus. Nunc autem breviter hymnos esse dicrantur. Quod omnes psalmi continent, quibus ALLELUIA, vel praepositum, vel subjectum est, psalmi autem proprie ad ethicum locum pertinent, ut per organum corporis, quid faciendum, et quid vitandum sit, noverimus. Qui vero de superioribus disputat, et concentum mundi omniumque creaturarum ordinem atque concordiam subtilis disputator edisserit, iste spirituale canticum canit. Vel certe ut propter simpliciores manifestius quod volumus, eloquamur psalmus ad corpus: canticum refertur ad mentem. Et canere igitur et psallere, et laudare 652 Dominum magis animo quam voce debemus. Hoc est quippe quod dicitur: Cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Audiant haec adolescentuli: audiant hi quibus psallendi in ecclesia officium est, Deo non voce, sed corde cantandum: nec in tragoedorum mo
Abbreviated transcription (Latin):
turalem carnis ardorem fomentis uo¬
luptatis augendum. Potest autẽ ui-¬
num in quo ẽ luxuria & illud accipi.
de quo in cantico moysi dicitur. furor
draconum uinum eoꝵ & furor aspi¬
dum insanabilis: quod om̃s qui scłi istiꝰ
cogitatione sunt ebrii bibunt & in sa¬
niunt & uomunt. ꝙ precipites corru¬
unt. & iuxta laphytarum centauroꝵq
fabulam in mutuum feruntur exitium.
Huic uino illud uinum contrarium ẽ.
quod dñs se nobiscum in regno suo bi¬
biturum esse ꝓmittit. frequenter anno¬
tauimus nomen sp̃s absq additamento
in bona parte positum: quod quidem et¬
am nunc obseruandum uidetur.
oquentes uobismetipsis in psalmis. ꝙ ym¬
nis. ꝙ canticis spiritalibꝰ. cantantes ꝙ̾
psallentes in cordibus urĩs dño.
Ui se abstinuerit ab ebrietate uini in qͦ
est luxuria. &. pro hoc sp̃u fuerit imple¬
tus. iste omĩa potest accipere sp̃italiter.
psalmos. ymnos & cantica. Quid autẽ

Expanded text:
turalem carnis ardorem fomentis voturalem carnis ardorem fomentis voluptatis augendum. Potest autem vinum, in quo est luxuria, et illud accipi, de quo in cantico Moysi dicitur: Furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis : quod omnes qui saeculi istius cogitatione sunt ebrii, bibunt et insaniunt, et vomunt, et praecipites corruunt. Et juxta Lapitharum, Centaurorumque fabulam, in mutuum feruntur exitium. Huic vino illud vinum contrarium est quod Dominus se nobiscum in regno suo bibiturum esse promittit . Frequenter annotavimus, nomen spiritus absque additamento, in bonam positum partem: quod quidem etiam nunc observandum videtur. Loquentes vobismetipsis in psalmis, et hymnis, et canticis spiritualibus, cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Qui se abstinuerit ab ebrietate vini, in quo est luxuria, et pro hoc spiritu fuerit impletus, iste omnia potest accipere spiritualiter, psalmos, hymnos, et cantica. Quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
Uia tempus malum est. ꝙ̃ sicut supra
diximus redimendum: appetenda ante
sapientia est. ut ꝑ illam intelligere ualea¬
mus quȩ sit uoluntas di. Non enim
possumus caute ambulare: nisi prius
intellecta uoluntate di. In om̃i ergo oꝑe
primum considerandum quid uelit ds:
& habito iudicio id postea faciendum
quod illi placere fuerit comꝓbatum.
t nolite in ebriari uino in quo est luxu¬
ria: sed implemini spiritv.
uomodo non possumus duobus dñis
seriuire dõ & mãmonȩ: sic non possumꝰ
sp̃u impleri parit̃ & uno. Qui enim
spũ impletur. habet prudentiam. man¬
suetudinem. uerecundiam. castitatem.
qui uino. habet insipientiam. furorem.
ꝓcacitatẽ. libidinẽ. Hoc quippe ęstimo
uno uerbo significare luxuriam. Quod
si quidam intelligerent. numquam me
temeritatis &̃ hereseoN arguissent. quod
in uirginitate seruanda dixerim uinũ
ad olescentibus declinandum. ꝙ non
mittendum suꝑ flaminã oleum. nec na-¬

Expanded text:
Quia tempus malum est, et, sicut supra Quia tempus malum est, et, sicut supra diximus, redimendum, appetenda ante sapientia est, ut per illam intelligere valeamus quae sit voluntas Dei. Non enim possumus caute ambulare, nisi prius intellecta voluntate Dei. In omni ergo opere primum considerandum quid velit Deus: et habito judicio, id postea faciendum, quod illi placere fuerit comprobatum. Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria: sed impleamini spiritu. Quomodo non possumus duobus dominis servire, Deo et mammonae : sic non possumus spiritu impleri pariter, et vino. Qui enim spiritu impletur, habet prudentiam, et mansuetudinem, 651 verecundiam, castitatem. Qui vino, habet insipientiam, furorem, procacitatem, libidinem. Hoc quippe aestimo uno verbo significare luxuriam. Quod si quidam intelligerent, numquam me temeritatis et haereseos arguissent, quod in virginitate servanda dixerim vinum adolescentulis declinandum, et non mittendum super flammam oleum, nec na
Abbreviated transcription (Latin):
mini: rursum si alius dogmatis ur̃i
laudator aduenerit uos fateamini xp̃i¬
anos: sed quod estis om̃i tempore ser-¬
uate. Aliquod de scripturis ponamus
exemplum: ut quod dicimus manife¬
stius fiat. Ioseph unum habebat ꝓpo-¬
situm placere dõ. Hoc nulla uarietate
temporis immutatum est: nec fr̃m inui¬
dia. nec conditione seruitutis. nec ȩtatis
illecebris. nec dñȩ repromissis. non squa-¬
lore carceris. nec postea tumore ȩgyptiȩ
potestatis. sed semꝑ unus fuit: & uarie¬
tatẽ ut diximus tempoꝵ sibi redimens.
malos dies uertit in bonos. Hoc idem
& de iob sentiendum. quod ꝑ uaria tẽ¬
ptamenta uexatus. nec diuitiis nec dã¬
nis nec orbitate nec uulnere. nec expro¬
bratione amicoꝵ nec solitudine. nec pꝰea
bonorum om̃ium restitutione mutatꝰ
est. Reds̾merat enim sibi tempus. et
dies malos fecerat bonos.
Ropter quod nolite effici imprudenteᷤᷤ.
sed intelligitẽ quȩ sit uoluntas di.

Expanded text:
mini. Rursum si alius dogmatis vestri mini. Rursum si alius dogmatis vestri laudator advenerit, vos fateamini Christianos; sed quod estis, omni tempore reservate. Aliquod de Scripturis ponamus exemplum, ut quod dicimus manifestius fiat. Joseph unum habebat propositum, placere Deo. Hoc nulla varietate temporis immutatum est: nec fratrum invidia, nec conditione servitutis, nec aetatis illecebris, nec dominae repromissis, nec squalore carceris, nec postea tumore Aegyptiae potestatis: sed semper unus fuit, et varietatem, ut diximus, temporum sibi redimens, malos dies vertit in bonos. Hoc idem et de Job sentiendum est, quod per varia tentamenta vexatus, nec divitiis, nec damnis, nec orbitate, nec vulnere, nec exprobratione amicorum, nec solitudine, nec postea bonorum omnium restitutione mutatus est. Redemerat enim sibi tempus, et dies malos fecerat bonos. Propter quod nolite effici imprudentes: sed intelligite quae sit voluntas Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
saria. & de diuitiis & sollicitudimbus
quas euangłm spinas nominat cogitas.
potest sibi tempus redimere. Redimen¬
tes autem tempus quod in diebus ma¬
lis est. quodammͦ immutamꝰ illud. &
dies malos in bonos uertimus: ꝙ̃ faci¬
mus illos non presentis scłi. sed futuri.
Dotest & aliter locus iste disseri. Ouos
ephesii. quibus de somno scłi istius ex-¬
surgentibus sol iustitiȩ ortus est xp̃c.
caute ambulate atq prudenter. & abie¬
cta infipientia tenete sapientiam: ꝑ quã
possitis non cum uarietate temporum
commutari. sed diuersitate temporum
uobis unum tempus efficere. Et quia st̃
plurimȩ ꝑsecutiones. in principio qͥppe
fidei propemodum cotidie uexabantur
eccłiȩ: unum tenete cursum. Et hoc sci¬
tote seruandum. ut non in morem stul¬
ti quasi luna mutemini. sed quod semel
cepistis firma mente teneatis: ne uideli¬
cet si ꝑsecutorem iuidicem uideritis.
& uos cum uidicis uoluntate mute¬

Expanded text:
saria, et de divitiis et sollicitudinibus, saria, et de divitiis et sollicitudinibus, quas Evangelium spinas nuncupat , cogitans, potest sibi tempus redimere. Redimentes autem tempus, quod in diebus malis est, quodammodo immutamus illud: et dies malos in bonos vertimus, et facimus illos non praesentis saeculi, sed futuri. Potest et aliter locus iste edisseri: 650 O vos Ephesii, quibus de somno saeculi istius exsurgentibus sol justitiae ortus est Christus, caute ambulate atque prudenter: et abjecta insipientia, tenete sapientiam, per quam possitis non cum varietate temporum commutari; sed diversitatem temporum vobis unum tempus efficere. Et quia sunt plurimae persecutiones in principio quippe fidei propemodum quotidie vexabantur Ecclesiae, unum tenete cursum, et hoc scitote servandum, ut non in morem stulti, quasi luna mutemini; sed quod semel coepistis, firma mente teneatis: ne videlicet si persecutorem judicem videritis, et vos cum judicis voluntate mute
Abbreviated transcription (Latin):
bulet. & quam caute figat gradum. ne
forte ad lapidem offendat pedem suum
&. dicit. lucerna pedibus meis uerbum
tuum dñe: utiq sapiens ẽ. Non enim
puto idiotam quempiam. & si uelit am¬
bulare caute. hoc posse implere p̃ceptũ:
quia sapientibꝰ ꝙ non insipientibꝰ im¬
peratum est. Ex quo intelligimꝰ & pre¬
cepta moralia quȩ pleriq manifesta ar-¬
bitrant᷑. ex eo quod in octauo decimo
psalmo dicitur. mandatũ dñi lucidũ
illuminans oculos indigere pruden¬
ti & circumspecta expositione: quia lu-¬
cidum illud p̾ceptum eoꝵ illuminat
oculos. qui insipientia derelicta sapien¬
tiȩ se studiis mancipant.
edimentes tempus: qm̃ dies mali sunt.
Ui sapiens est. & iccirco caute ambulat:
redimit tempus. Tempus autẽ redi-¬
mit: quia dies mali sunt. Quando in
bono opere tempus consumimꝰ. emi¬
mus illud. & ꝓprium facimꝰ. quod
malitia hominum uenditum fuerat.
Nemo autẽ uitȩ huius quexens neces¬

Expanded text:
bulet, et quam caute figat gradum, ne bulet, et quam caute figat gradum, ne forte ad lapidem offendat pedem suum, et dicit: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine , utique sapiens est. Non enim puto ἰδιώτην quempiam, etsi velit ambulare caute, posse hoc implere praeceptum: quia sapientibus et non insipientibus imperatum est. Ex quo intelligimus et praecepta moralia quae plerique manifesta arbitrantur, ex eo quod in octavo decimo psalmo dicitur: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos  indigere prudenti, et circumspecta expositione: quia lucidum illud praeceptum, eorum illuminat oculos, qui, insipientia derelicta, sapientiae studiis se manciparint. Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Qui sapiens est, et idcirco caute ambulat, redimit tempus. Tempus autem redimit, quia dies mali sunt. Quando in bono opere tempus consumimus, emimus illud, et proprium facimus quod malitia hominum venditum fuerat. Nemo autem vitae hujus quaerens neces
Abbreviated transcription (Latin):
est. quod ibi antiqui hominis esset condi¬
tum caput. Illo ergo tempore quo crucifi¬
xus est dr̃s suꝑ eius pendebat sepulchrũ.
hec ꝓpħia completa ẽ dicens. surge adã
qui dormis & exurge a mortuis. & non
te xp̃c. quia uidelicet tattu sanguinis ipsiꝰ
ꝙ̃ corporis dependentis uiuificet᷑ atq
consurgat. & tunc tipum quoq illum
ueritate compleri. quando heliseus mor¬
tuus mortuum suscitauit. Hȩc utrum ue¬
ra sint netne: lectoris arbitrio derelinquo.
Certe tunc in popło dicta placuerunt ꝙ̾
quodam plausu ac tripudio sunt exce¬
pta. Unum quod scio loquor: cum lo¬
ci istius interpretatione atq contextu.
sensus iste non conuenit.
idete ergo quomodo caute ambuletis.
non ut insipientes. s ut sapientes.
ecte ephesiis dicit᷑ ut caute ambulent.
qui habebant exercitatos sensus ad discer¬
nendum bonum & malum. ꝙ ꝓbantes
omĩa id quod statuerant bonum esse reti¬
nebant. Qui autẽ uidet quomodo am¬

Expanded text:
est, quod ibi antiqui hominis esset condiest, quod ibi antiqui hominis esset conditum caput: illo ergo tempore quo crucifixus Dominus, super ejus pendebat sepulcrum, haec prophetia completa 649 est dicens: Surge, Adam, qui dormis, et exsurge a mortuis: et non te Christus. Quia videlicet tactu sanguinis ipsius, et corporis dependentis, vivificetur atque consurgat: et tunc typum quoque illum veritate compleri, quando Elisaeus mortuus mortuum suscitavit . Haec utrum vera sint, necne, lectoris arbitrio derelinquo. Certe tunc in populo dicta placuerunt, et quodam plausu ac tripudio sunt excepta. Unum quod scio, loquor, cum loci istius interpretatione atque contextu sensus iste non convenit. Videte ergo quomodo caute ambuletis: non ut insipientes, sed ut sapientes. Recte Ephesiis dicitur, ut caute ambulent, qui habebant exercitatos sensus ad discernendum bonum et malum, et probantes omnia, id quod statuerant, bonum esse retinebant. Qui autem videt quomodo am
Abbreviated transcription (Latin):
spũ scõ plenum repente in uerba quȩ in
se xp̃c loquebatur erupisse atq dixisse.
hȩc dicit dñs. Nec non & illud ẽ. disse¬
rendum. quomodo uni atq eidem di-¬
catur quasi dormienti. surge qui dormis:
& quasi mortuo. & exurge a mortius.
Igitur quia & sp̃s ẽ hominis quẽ semꝑ
in bonam partẽ scriptum meminimꝰ. &̾.
anima cuius ꝙ infirmitates & mortes
legimus peccatoꝵ. id quod nunc dicit᷑
surge qui dormis referatur ad sp̃m. q. qd̵
sequit᷑ & exurge a mortuis. animȩ coapte¬
tur. Anima enim quȩ peccauerit ipsa mo-¬
rietur: sp̃s autem mortẽ numqu̾a omino
legimus. AXp̃c ergo lux uera oriet᷑ ei qui
surrexerit de somno: & ex mortuis fuent
suscitatus. Scio me audisse quendam de
hoc loco in ȩccłia disputantẽ. qui in the¬
atrali miraculo numquam ante uisam
formam popło exhibuit ut placeret:
testimonium hoc inquiens ad adam cdre
in loco taluariȩ sepultum. ubi crucifrxꝰ
est dñs: qui caluaria iccirco appellatus

Expanded text:
sancto plenum, repente in verba quae in se Christus loquebatur, erupisse atque dixisse: Haec dicit Dominus. Necnon et illud est disserendum, quomodo uni atque eidem dicatur quasi viventi, Surge qui dormis: et quasi mortuo, Exsurge a mortuis. Igitur quia et spiritus est hominis, quem semper in bonam partem scriptum meminimus, et anima cujus et infirmitates et mortes legimus peccatorum, id quod nunc dicitur, Surge qui dormis, referatur ad spiritum: et quod sequitur, Exsurge a mortuis, animae coaptetur. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Spiritus autem mortem numquam omnino legimus. Christus ergo lux vera orietur ei qui surrexit de somno, et ex mortuis fuerit suscitatus. Scio me audisse quemdam de hoc loco in Ecclesia disputantem, qui in theatrale miraculum, numquam ante visam formam populo exhibuit, ut placeret, Testimonium hoc, inquiens: ad Adam dicitur in loco Calvariae sepultum, ubi crucifixus est Dominus. Qui Calvariae idcirco appellatus
Abbreviated transcription (Latin):
apud grecos erxapictiano ad distincti¬
onem eucharistiȩ dicere. hoc est gratiosũ
esse. & agere grãs: ꝓpterea puto apłm qͣsi
hebreum ex hebreis uerbo usum esse
uulgato. & sensum suum alterius signi¬
ficatione uerbi explicare uoluisse. maxi¬
me cum apud hebreos gratiosus ꝙ gr̃as
agens uno ut aunt sermone dicatur.
Unde & in ꝓuerbiis puto ita scriptum.
est gratiosa. Uideremur ium facere scri¬
pturȩ & grãs agentem mulierẽ ꝓ gratio¬
sa audacter accipere. nisi & cȩterȩ editio¬
nes cum nr̃a opinione congruerent. Aqͥla
enim & theodotion & symmachus posue

Expanded text:
apud Graecos εὐχαριστίαν, ad distinctionem Eucharistiae dicere, hoc est, gratiosum esse, et agere gratias: propterea puto Apostolum quasi Hebraeum ex Hebraeis, verbo usum esse vulgato, et sensum suum alterius significatione verbi explicare voluisse: maxime cum apud Hebraeos gratiosus et gratias agens, uno, ut aiunt, sermone dicatur. Unde et in Proverbiis puto ita scriptum: est, gratiosa: videremur vim facere Scripturae, et gratias agentem mulierem, pro gratiosa audacter accipere, nisi et caeterae editiones nostrae opinioni congruerent. Aquila enim et Theodotio, et Symmachus ita posue
Abbreviated transcription (Latin):
ris om̃is homo est homini: nulla ergo
erit inter uxorem. & quoꝵ libet hominũ
dilectionẽ differentia caritatis: quod dice¬
re ualde absurdum est. In ꝑximo eni
similitudo ponit᷑. ut sic eum diligas sicut
te. & cupias esse saluatum. in uxore autẽ
comparationis aduerbium sicut. non sum¬
litudinem sed ad probationẽ ꝙ confir¬
mationem. cum quodam pondere sonat.
quomodo dicimus de uiro quasi uir
fecit. ꝙ de saluatore scriptum est. uidi-¬
mus głam euis quasi głam unigeniti:
non quo ipse saluator głam habuerit
ad comparationẽ alterius unigeniti. ipse
ẽ enim unigenitus. & unigenitꝰ si & alt̃
fuerit unigenitꝰ non potest appellari.
unde alterius unigeniti non indige¬
bat exemplo. sed sicut unigenitum. hoc
est semet ipsum decebat głam habe¬
re posse. Hoc idem & septuagesimi
scdi psalmi iuxta grecos tamen exor

Expanded text:
ris, omnis homo est homini: nulla ergo ris, omnis homo est homini: nulla ergo erit inter uxorem et quorumlibet hominum dilectionem differentia charitatis, quod dicere valde absurdum est. In proximo enim similitudo ponitur, ut sic eum diligas sicut te, et cupias esse salvatum. In uxore autem comparationis adverbium, sicut, non similitudinem, sed approbationem et confirmationem, cum quodam pondere sonat. Quomodo dicimus de viro: quasi vir fecit, et de Salvatore scriptum est: Vidimus gloriam ejus, quasi gloriam unigeniti . Non quo ipse Salvator gloriam habuerit ad comparationem alterius unigeniti: ipse est enim unigenitus. Et unigenitus si et alter fuerit, unigenitus non potest appellari. Unde alterius unigeniti non indigebat exemplo: sed quasi unigenitum, hoc est, ut semetipsum decebat gloriam habere, possedit. Hoc idem et septuagesimi secundi psalmi, juxta Graecos tamen, exor
Abbreviated transcription (Latin):
quens. & in scripturis ad prime eruditꝰ.
cum de hoc mecum tractaret loco. sole¬
bat dicere. Uide quantum istius capi¬
tuli sacramentum sit: ut apłs in xp̃o
ita asserat ut testimonii postulabat di¬
gnitas exp̃ssisse. sed quodammꝰ dixerit.
scio quia locus iste in effabilibus plenus
sit sacramentis. & diuinum cor quȩrat
interpretis: ego autẽ ꝓ pusillitate sensꝰ
mei in xp̃o interim illud & in ȩccłia in¬
telligendum puto. non quo aliquid xͦ
de adam & de eua dicit᷑. in xp̃o & in
ȩccł̃ia interprȩtari posse difficile sit.
Erumtamen & uos singuli. unusquisq
suam uxorem sicut se diligat.
stimet aliquis eandem inter maritum
& uxorem iuberi ab apło caritatẽ. quȩ
in proximum precepta ẽ. Sic enĩ scri¬
ptum est. diliges ꝓximum tuum sicut
teipsum. & nunc dicitur. unusquisq suã
uxorem sicut se diligat. Ergo eadem in
ꝓximum & in uxorem caritas erit. Qd̃
si ꝓximus uixta interpretationẽ saluato¬

Expanded text:
quens, et in Scripturis apprime eruditus, quens, et in Scripturis apprime eruditus, cum de hoc mecum tractaret loco, solebat dicere: Vide quantum istius capituli sacramentum sit, ut Apostolus in ita asserat, ut testimonii postulabat dignitas, expressisse: sed quodammodo dixerit: Scio quia locus iste ineffabilibus plenus sit sacramentis, et divinum cor quaerat interpretis. Ego autem pro pusillitate sensus mei, in Christo interim illud, et in Ecclesia intelligendum puto: non quo aliquid Chrde Adam et de Eva dicitur, in Christo et in Ecclesia interpretari posse, difficile sit. . Verumtamen et vos singuli unusquisque suam uxorem sicut se diligat. Aestimet aliquis eamdem inter maritum et uxorem juberi ab Apostolo charitatem, quae in proximum praecepta est: sic enim scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , et nunc dicitur: Unusquisque suam uxorem sicut se diligat. Ergo eadem in proximum et in uxorem charitas erit. Quod si proximus, juxta interpretationem Salvato
Abbreviated transcription (Latin):
cum uixta illum scriptura uetus om̃i¬
no non ꝑtineat ad xp̃m.
acramentum hoc magnum ẽ: ego au-¬
tẽ dico in xp̃o ꝙ in eccłia.
on ut pleriq ȩstimant. om̃ĩs historia
quȩ de adam & de eua in genesi scri¬
pta est. ad xp̃m ꝙ ad ȩccłiam facile re¬
ferri potest: sed tantũmodo quod in
prȩsenti loco ponitur. id est ꝓpter hoc
relinquet homo patrem suum & ma¬
trem suã ꝙ adherebit uxori suȩ. ꝙ erunt
duo in carne una. Primus enim ho¬
mo & primus uades adam hoc de xp̃o¬
& de ȩccłia prophetauit quod relinque¬
ret dñs nr̃ atq saluator patrẽ suum
ueniret ad terras ꝓpter suum corpus
ȩccłiam. & de suo eam latere fabricatus
sit: & ꝓpter illam uerbum caro factũ
sit. & quia non omĩa ȩqualia sacramen¬
ta sunt. sed est aliud sacramentum ma-¬
ius. & alius minus: ꝓpterea nunc di¬
cit. sacramentum hoc magnum ẽ. Simul¬
q humilitatis eius uidicium est infe¬

Expanded text:
cum juxta illum Scriptura vetus omnicum juxta illum Scriptura vetus omnino non pertineat ad Christum. Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico, in Christo et in Ecclesia. Non, ut plerique existimant, omnis historia quae de Adam et de Eva in Genesi scripta est, ad Christum et ad Ecclesiam facile referri potest, sed tantummodo quod in praesenti loco ponitur, id est: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Primus enim homo, et primus vates Adam, hoc de Christo et Ecclesia prophetavit: quod reliquerit Dominus noster atque Salvator Patrem suum venerit ad terras propter suum corpus Ecclesiam, et de suo eam latere fabricatus sit, et propter illam Verbum caro factum sit. Et quia non omnia aequalia sacramenta sunt, sed est aliud sacramentum majus, et aliud minus: propterea nunc dicit: Sacramentum hoc magnum est: simulque humilitatis ejus indicium est infe
Abbreviated transcription (Latin):
usurpatum. nec facile nisi a studiosis
posse ubi scripta sint inueniri. Igitur
ad exhortationẽ mutui affectus inter
uxorem & uirum. adam & euȩ sumpsit
exemplum: ut quomodo costa tollitur
de adam i& edificatur in toniugem. &
ipsa rursum coniunx in unam uiri car¬
nem redigitur. quia qui uxorem diligit
scipsum diligit: sic & nos nras amemus
uxores. Id ipsum autẽ ꝑ allegoriã in xp̃o
interprȩtatur & in ȩccłia: ut adam
est enim nouissimus adam in fp̃m ui
uificantẽ Et quomodo de adam &
uxore eius omne hominum nascitur
genus: sic de xp̃o & de ȩccłia omĩs
credentium multitudo generata est.
Quȩ unum ȩccłiȩ corpus effecta. rur¬
sum in latere xp̃i ponitur: ꝙ costę lo¬
cum replet. & unum uiri corpus effi¬
citur: ipso dño id in ȩuangłio postu¬
lante. Dater. da ut quomodo ego et
tu unum sumus. sic & ipsi in nobis
unum sint. Interrogemus martionẽ.
qua consequentia locum istum qui

Expanded text:
usurpatum: nec facile nisi a studiosis usurpatum: nec facile nisi a studiosis posse ubi scripta sint, inveniri. Igitur ad exhortationem mutui affectus inter uxorem et virum, Adam et Evae sumpsit exemplum. Ut quomodo costa tollitur de Adam, et aedificatur in conjugem: et ipsa rursum conjux in unam viri carnem redigitur: quia qui uxorem diligit, seipsum diligit: sic et nos nostras amemus uxores. Idipsum autem per allegoriam in Christo interpretatur, et in Ecclesia: ut Adamest enim novissimus Adam in spiritum vivificantem . Et quomodo de Adam et uxore ejus omne hominum nascitur genus: sic de Christo et Ecclesia omnis credentium multitudo generata est. Quae unum Ecclesiae corpus effecta, rursum in latere Christi ponitur, et costae locum replet, et unum viri corpus efficitur, ipso Domino id in Evangelio postulante: Pater, da, ut quomodo ego et tu unum sumus: sic et ipsi in nobis unum sint . Interrogemus Marcionem qua consequentia locum istum qui
Abbreviated transcription (Latin):
yod frequenter annotauims apłos
& ęuangłistas non eisdem uerbis usos
ẽẽ in testamenti ueteris exemplis quibꝰ
in ꝓpriis uoluminibus continentur.
hoc & hic ꝓbamus. Siquidem testimo¬
nium istud ita in genesi scriptum est.
Propter hoc relinquet homo patrem
quod latine aliis uerbis dici non po¬
test. Deinde ꝓ patre suo & matre sua
ꝓnomina abstulit & patrẽ tantum po¬
suit & matrem. ꝙ quod in medio dicit᷑
& adherebit uxori suȩ. hic penitus prę¬
termisit: & tantum quod sequebatur
hoc dictum suꝑioribꝰ copulauit & po¬
suit. & erunt duo in carne una. Hoc
autẽ totum nunc idcirco obseruaui-¬
mus. ut etiam in cȩteris locis sicubi te¬
stimonia quasi de ꝓpħis ꝙ de ueteri te-¬
stamento ab apłis usurpata sunt. ꝙ
in nr̃is codicibus non habent᷑ neq̃quã
statim ad apocriphoꝵ in eptias ꝙ deli¬
ramenta curramus: sed sciamus scripta
quidem ea eẽ in ueteri testamento sed
non ita ab apłis edita. & sensum magiꝰ

Expanded text:
Quod frequenter annotavimus, apostolos Quod frequenter annotavimus, apostolos et evangelistas non eisdem verbis usos esse, Testamenti veteris exemplis, quibus in propriis voluminibus continentur, hoc et hic probamus: siquidem testimonium istud ita in Genesi scriptum est: Propter hoc relinquet homo patrem quod Latine aliis verbis dici non potest: deinde pro patre suo et matre sua, pronomina abstulit, et patrem tantum posuit et matrem: et quod in medio dicitur, et adhaerebit uxori suae, hic penitus praetermisit, et tantum quod sequebatur hoc dictum, superioribus copulavit, et posuit, et erunt duo in carne una. Hoc autem totum nunc idcirco observavimus, ut etiam in caeteris locis, sicubi testimonia quasi de prophetis, et de veteri Testamento ab apostolis usurpata sunt, et in nostris codicibus non habentur, nequaquam statim ad apocryphorum ineptias, et 660 deliramenta curramus, sed sciamus scripta quidem ea esse in veteri Testamento, sed non ita ab apostolis edita, et sensum magis
Abbreviated transcription (Latin):
quoq fouent corpora sua: ut corrupti¬
uum hoc induat incorruptionẽ. et
alarum leuitate suspensum. in aerem
facilius eleuetur. foueamus igitur &
uiri uxores. & animȩ corpora: ut &.
uxores in uiros. & corpora redigant᷑
in animas. & nequaquam sit sexuũ
ulla diuersitas: sed quomodo apud
angelos non est uir & mulier.
ita ꝙ nos qui similes angłis futuri
sumus. iam nunc incipiamus esse
quod nobis in cęlestibus repromissũ ẽ.
uoniam membra sumus corporis eius.
tem sumus corporis xp̃i. non scđm na¬
turam diuinitatis ȩternȩ. sed uxta id
quod hominẽ est dignatus assumere:
qu̾aquam & homo ipse qui assumptus
est habeat naturam nr̃oꝵ corpoꝵ. sed
non habeat originem. Nos eni ex
humano semine coagulamur: ille de
spu scõ natus ẽ. Potest autẽ & alit̾ dici.
cunctis credentibus congregat᷑. paulus
& ephesii membra sunt corporis id est
ropter hoc relinquet homo patrem
& matrem: ꝙ erunt duo in carne una.

Expanded text:
quoque fovent corpora sua, ut corruptiquoque fovent corpora sua, ut corruptivum hoc induat incorruptionem, et alarum levitate suspensum, 659 in aerem facilius elevetur. Foveamus igitur et viri uxores, et animae nostra corpora, ut et uxores in viros, et corpora redigantur in animas. Et nequaquam sit sexuum ulla diversitas: sed quomodo apud angelos non est vir et mulier: ita et nos, qui similes angelis futuri sumus, jam nunc incipiamus esse quod nobis in coelestibus repromissum est. Quoniam membra sumus corporis ejus, tem sumus corporis Christi: non secundum naturam divinitatis aeternae, sed juxta id quod hominem est dignatus assumere. Quamquam et homo ipse qui assumptus est, habeat naturam nostrorum corporum, sed non habeat originem. Nos enim ex humano semine coagulamur: ille de Spiritu sancto natus est. Potest autem et aliter dici: cunctis credentibus congregatur, Paulus et Ephesii membra sunt corporis, id est, Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et erunt duo in carne una.
Abbreviated transcription (Latin):
Uantum ad simplicẽ intelligentiã ꝑtinet.
scã inter uirum & uxorem caritate p̃ce-¬
pta. nunc iubemur ut nutriamus & fo¬
ueamus conuiges. ut scilicet eis uictũ
atq uestitum. ꝙ ea quȩ sunt necessaria
prȩbeamus. Sed opponi nobis potest. quod
non sit uera sententia dicentis apłi. ne-¬
mo enĩ unquã carnẽ suam odit. cũ morbo
regio laborantes ꝙ ꝙsici & cancere.
ꝙ distillationibus mortẽ uitȩ p̃ferant.¬
& sua oderint corpora. Magis itaq ad
tropicam intelligentiã sermo referatur.
ꝙ dicamus quod illam carnem quȩ
uisura sit salutare dĩ anima diligat
ꝙ nutriat ꝙ foueat eam. disciplinis eru¬
diens & cȩlesti saginans pane & xp̃i
sanguine urigans. ut refecta & nitida
possit libero cursu uirum sequi. & nul
Pulchre etiam in similitudinẽ xp̃i. nu¬
trientis & fouentis ȩccłiam. & dicentis
ad ierłm. quotiens uolui congregare
filios tuos. sicut gallina congregat
pullos suos sub alas & noliuisti. animȩ

Expanded text:
Quantum ad simplicem intelligentiam pertinet, sancta inter virum et uxorem charitate praecepta, nunc jubemur ut nutriamus, et foveamus conjuges, ut scilicet eis victum atque vestitum, et ea quae sunt necessaria praebeamus. Sed opponi nobis potest, quod non sit vera sententia dicentis Apostoli: Nemo enim umquam carnem suam odit, cum morbo regio laborantes, et ptysi, et cancere, et distillationibus, mortem vitae praeferant, et sua oderint corpora. Magis itaque ad tropicam intelligentiam sermo referatur, et dicamus, quod illam carnem quae visura sit salutare Dei, anima diligat, et nutriat et foveat, eam disciplinis erudiens, et coelesti saginans pane, et Christi sanguine irrigans, ut refecta et nitida possit libero cursu virum sequi, et nulPulchre etiam in similitudinem Christi nutrientis, et foventis Ecclesiam, et dicentis ad Jerusalem: Quoties volui congregare filios tuos sicut gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? animae
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ huiꝰ negotiis occupatis. prȩcipit
ut filios suos erudiant in om̃i disciplina
ꝙ ammonitione dñi: quid de sacerdoti-¬
bus estimandum est. de quoꝵ ordine
ad timotheum scribit dicens. filios
habentẽ in obsequio cum om̃i hone¬
state. & id ipsum ad titum inculcat ꝙ
replicat. filios habentẽ fideles. non
in accusatione luxuriȩ. aut non subdi-¬
tos: Et quasi uitia filioꝵ parentibus im¬
putentur: coniunctionẽ causalem inter¬
serens ait. Oportet enim eꝑm sine cri¬
mine ẽẽ tamqu̾ã dĩ dispensatorẽ. Non

Expanded text:
tae hujus negotiis occupatis, praecepit, tae hujus negotiis occupatis, praecepit, ut filios suos erudiant in omni disciplina, et admonitione Domini: quid de sacerdotibus aestimandum est, de quorum ordine ad Timotheum scribit, dicens: 667 Filios habentem in obsequio, cum omni honestate . Et idipsum ad Titum inculcat et repetit: Filios habentem fideles: non in accusatione luxuriae, aut non subditos : et quasi vitia filiorum parentibus imputentur, conjunctionem causalem interserens, ait; Oportet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei dispensatorem . Non
Abbreviated transcription (Latin):
& mimoꝵ turpia scripta cantare. de
quod in corbanan ꝓ peccato uirgo uł
uidua. ł totam substantiam suam effun-¬
dens. quilibet pauꝑ obtulerat. hoc ca¬
lendariam strenam & saturnaliciã spor¬
tulam & mineruale munꝰ grãmaticꝰ
ꝙ orator. aut in sũptꝰ domesticos. aut
in templi stipes. aut in sordida scorta.¬
dos ipse sc̃s fuit: sed quia filios suos
non erudiuit in omni disciplina & cor-¬
reptione: supinus cecidit & mortuus
ẽ. Non enĩ poterat ad priora extendi. sed
retrorsum ruit. & epistoto insanabili
lapfus. in tergum ad sodomã cũ loth
uxore respexit. Et certe corripuerat filioᷤ
suos dicens. quare facitis uerba hȩc quȩ
ego audio de uobis mala. ab om̃i po¬
pło: Nolite filii mei: qm̃ non est bona
fama quam ego audio de uobis. De.
istiusmodi patͥbus & ysaias lacrimabi¬
li uoce causat᷑ dicens: ꝙ filii alienigena¬
rum nati sunt eis. Quod si hȩc ephesiis
laicis. & plerisq ut in popło solet ui¬

Expanded text:
et mimorum turpia scripta cantare, de et mimorum turpia scripta cantare, de quod in corbonam pro peccato virgo vel vidua, vel totam substantiam suam effundens quilibet pauper obtulerat, hoc kalendariam strenam, et Saturnalitiam sportulam et Minervale munus Grammaticus, et Orator, aut in sumptus domesticos, aut in templi stipes, aut in sordida scordos ipse sanctus fuit, sed quia filios suos non erudivit in omni disciplina et correptione, supinus cecidit, et mortuus est . Non enim poterat ad priora extendi, sed retrorsum ruit, et opisthotono insanabili lapsus in tergum, ad Sodomam cum Lot uxore respexit. Et certe corripuerat filios suos, dicens: Quare facitis verba haec quae ego audio de vobis mala ab omni populo? Nolite, filii mei: quoniam non est bona fama, quam ego audio de vobis . De istiusmodi patribus et Isaias lacrymabili voce causatur, dicens: Et filii alienigenarum nati sunt eis . Quod si hoc Ephesiis laicis, et plerisque, ut in populo solet, vi
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia habet in manu dextera: in
sinistra tenens diuitias & głam.
t patres nolite ad iracundiam ꝓuoca¬
re filios ur̃os: sed educate illos in di¬
sciplina & conuersatione dni.
eccatum filioꝵ est: non obȩdire paren¬
tibus. Et quia poterant parentes ali¬
quid imperare ꝑuersum: adiunxit in
domino. Peccatum uero parentum est
paruulos filios atq lactentes ad
iracundiam ꝓuocare. aut certe iã ado¬
lescentibus & maturioris ȩtatis ea impe¬
rare quȩ grauia sunt. Sicut igit᷑ in
filiis obsequium & subiectionis mer-¬
ces est demonstata: ita in parentibus
moderatum iubetur imꝑium. ut non
quasi seruis sed quasi filiis p̾esse se no¬
uerint. Nec hoc prȩcepti fine contentꝰ
est: sed & illud ad iungit. Educate
illos in disciplina & correptione dñi.
Quam correptionẽ nos melius legimꝰ
ad monitionẽ & eruditionem magis¬
quam austeritatẽ sonat. Legant ep̃i atq
erudiunt. & faciunt comedias legere.

Expanded text:
sapientia habet in manu dextera, in sapientia habet in manu dextera, in sinistra tenens divitias et gloriam. Et patres nolite ad iracundiam provocare filios vestros: Sed educate illos in disciplina et conversatione Domini. Peccatum filiorum est non obedire parentibus, et quia poterant parentes aliquid imperare perversum, adjunxit, in Domino. Peccatum vero parentum, 666 parvulos filios atque lactentes ad iracundiam provocare, aut certe jam adolescentibus et maturioris aetatis, ea imperare quae gravia sunt. Sicut igitur in filiis obsequium, et subjectionis merces est demonstrata: ita parentibus moderatum jubetur imperium, ut non quasi servis, sed quasi filiis praeesse se noverint. Nec hoc praecepti fine contentus est; sed et illud adjunxit: Educate illos in disciplina et correptione Domini. Quam correptionem nos legimus, melius admonitionem magis et eruditionem quam austeritatem sonat. Legant episcopi aerudiunt, et faciunt comoedias legere,
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlestibus arbitrantur. melior esse di-¬
citu duobꝰ qui necdum natus est. &
om̃is ista uita temptatio est. ꝙ scđm
ꝙ ieremiam. maledicta ẽ dies in qua na-¬
scimur: quomodo nunc repromittit᷑ ho-¬
norantibus patrem & matrẽ quod lon-¬
geui sint suꝑ terram. quam dñs ds su-¬
us dederit eis: Quęrenda est ergo terra
sp̃italem egiptũ reliquerint. & cũ omni
patientia. magna & terribilia uitȩ istiꝰ
deserta transierint. & uicerint reges
magnos quos ꝑcutit dñs. & transie¬
rint in uideam quȩ lacte & melle
fluit. ꝙ sub iesu duce ierico corruen¬
te. ꝙ uastata hai quȩ interprȩtatur
abruptum ierłm uenerint: ut ȩdificet᷑
eis templum sub salomone rege pacifi¬
co. ꝙ possideant terram quȩ mansuetiᷤ
est p̃parata. beati quippe mites qm̃ ipsi
possidebunt terram. quȩ uere est terra
uiuentium. psalmista quoq dicente
credo uidere bona dñi in terra uiuen¬
tium. Huius uitȩ longitudinem &

Expanded text:
in coelestibus arbitrantur, melior esse diin coelestibus arbitrantur, melior esse dicitur duobus, qui necdum natus est, et omnis ista vita tentatio est; et secundo  Jeremiam maledictus est dies in quo nascimur, quomodo nunc repromittitur honorantibus patrem et matrem, quia longaevi sint super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis? Quaerenda est ergo terra, spiritualem Aegyptum reliquerint, et cum omni patientia, magna et terribilia vitae istius deserta transierint, et vicerint reges magnos, quos percutit Dominus: et transierint in Judaeam quae lacte et melle fluit, et sub Jesu duce, Jericho corruente, atque vastata Hai, quae interpretatur, abruptum, Jerusalem venerint, et aedificetur eis templum sub Salomone rege pacifico , et possideant terram, quae mansuetis est praeparata: Beati quippe mites: quoniam ipsi possidebunt terram , quae vere est terra viventium, Psalmista quoque dicente: Credo videre bona Domini in regione viventium . Hujus vitae longitudinem et
Abbreviated transcription (Latin):
uenerint senectutẽ. Respondeant enĩ iu¬
dei. ꝙ similes uidȩoꝵ. Si uitȩ istius lon¬
gitudo est in ꝓmissis. & dui in corpore
ꝑmanere felicitas est: quid sibi uult il¬
lud in psalmis. heu michi quia incola¬
tus tneus ꝓlongatus ẽ habitaui cum
habitantibus cedar: & hoc salomonis
in ȩxcłiaste. laudaui ego dm̃s mortu-¬
os qui olim mortui sunt. suꝑ uiuentes
qui uiuunt usq in p̃sens. & melior est
suꝑ hos duos qui necdum natus ẽ. &
non uidit omne opus malum. quod
factum est sub sole. & post paululum si
genuerit uir centum filios. & annos
multos uixerit. & multi fuerint dies
annoꝵ illius. & anima illiꝰ replebitur
bonis. & sepultura non sit ei: dixi meliꝰ
ẽ suꝑ eum ab ortiuum. quia in uanita¬
te uenit. ꝙ in tenebris nomen eius oꝑie¬
tur. & quidem solem non uidit & cȩt̾a.
Si enim laudantur suꝑ uiuos mortui.
& iuxta quosdam qui antequã in cor¬
pora ista descendant. animas degere

Expanded text:
venerint senectutem. Respondeant enim Juvenerint senectutem. Respondeant enim Judaei et similes Judaeorum, si vitae istius longitudo est in repromissis, et diu in corpore permanere felicitas est, quid sibi vult illud in Psalmis: Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est! habitavi cum habitantibus Cedar . Et hoc Salomonis in Ecclesiaste: Laudavi ego omnes mortuos qui olim mortui sunt, super viventes qui vivunt usque in praesens: 665 et melior est super hos duos, qui necdum natus est, et non vidit omne opus malum quod factum est sub sole ; et post paululum: Si genuerit vir centum, et annos plures vixerit, et multi fuerint dies annorum ejus, et anima illius repleatur bonis, et sepultura non sit ei: dixi melius est super eum abortivum, quia in vanitate venit, et in tenebris nomen ejus operietur: et quidem solem non vidit , et caetera. Si enim laudantur super vivos mortui et juxta quosdam qui, antequam in corpora ista descendant, animas degere
Abbreviated transcription (Latin):
esse contendit: repromissionẽ in qua scri-¬
ptum est. ut sis longeuus suꝑ terrã quã
dñs dĩ tuus dabit tibi. non solum ad eos
ꝑtinere monstrabit qui parentibus ob¬
sequant᷑. sed etiam ad alia innumerabi¬
lia prȩcepta. & necesse habebit cuncta
replicare mandata in quibus merces hȩc
ꝙ pręmium ꝓmittantur. ut sint longe-¬
ui suꝑ terram quam dñs d̾s suus dede-¬
rit eis. A quo diuersus ille exigere debe¬
bit interpres: ut doceat ante hoc man-¬
datum illa quȩ ab eo ꝓlata sunt scripta
esse mandata. Quod si non potuerit ap¬
probare: frustra & in aliis p̃ceptis hãc
repromissionem ad iunctam esse memo¬
rabit. Post hȩc retractandum ꝓ honore
patris & matris. non uidaicum & car-¬
nale esse ꝓmissum: ut longeui sint filii
suꝑ terram. quam dñs ds̃ suus dederit
eis. Dultos enim fuisse credendum. qui
& parentibus obsequentes cito mortui
sint: & in parentes impii usq ad extremã

Expanded text:
esse contendit, repromissionem in qua scriesse contendit, repromissionem in qua scriptum est: ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, non solum ad eos pertinere monstrabit, qui parentibus obsequantur: sed etiam ad alia innumerabilia praecepta; et necesse habebit cuncta replicare mandata, in quibus merces haec et praemium promittantur, ut sint longaevi super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. A quo diversus ille exigere debebit interpres, ut doceat ante hoc mandatum, illa quae ab eo prolata sunt, scripta esse mandata. Quod si non potuerit approbare, frustra et in aliis praeceptis hanc repromissionem adjunctam esse memorabit. Post haec retractandum, pro honore patris et matris, non Judaicum et carnale esse promissum, ut longaevi sint filii super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. Multos enim fuisse credendum, qui et parentibus obsequentes cito mortui sint, et in parentes impii usque ad extremam
Abbreviated transcription (Latin):
milia his qui diligunt me. & custodi¬
unt mandata mea. Forsitan ergo quia
decalogus exeunti de ȩgypto popło pri-¬
ma lex data est: unumquodq mandatũ
decalogi. primũ mandatum ẽ appellan-¬
dum. ad comparationẽ eoꝵ p̃ceptoꝵ
quȩ postea in lege conscripta sunt. Qui
uero expositionẽ suꝑiorẽ tenere conabi-¬
tur. in eo quod distinxerat. quod est man-¬
datum primum in repromissione ut¬
bene tibi sit. dicit separatim esse man¬
datum. honora patrem tuum & matrẽ
tuam. & postea repromissionẽ loco suo
positam. ut sis longeuus suꝑ terrã quam
dñs ds̃ cuus dabit tibi. in hoc uero man¬
dato. id est non facies tͥ idolum neq omnẽ
similitudinem. non seorsum sed sub uno
textu atq sermone. non tã ꝓmissionẽ
datam qũa sententiã in laude cdĩ es se
finitam. facientis miscdiam in milta
his qui eum diligunt. ꝙ custodiunt
mandata ipsius. Rursum is qui tota
decalogi mandata primum mandatũ

Expanded text:
millia his qui diligunt me, et custodimillia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea. Forsitan ergo quia Decalogus exeunti de Aegypto populo, prima Lex data est, unumquodque mandatum Decalogi, primum 664 mandatum est appellandum, ad comparationem eorum praeceptorum, quae postea in Lege conscripta sunt. Qui vero expositionem superiorem tenere conabitur, in eo quod distinxerat, quod est mandatum primum in repromissione, dicet separatim esse mandatum: Honora patrem tuum et matrem tuam: et postea repromissionem suo loco positam, ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. In hoc vero mandato, id est: Non facies tibi idolum, neque omnem similitudinem, non seorsum, sed sub uno textu atque sermone, non tam promissionem datam, quam sententiam in laudes Dei esse finitam, facientis misericordiam in millia his qui eum diligunt, et custodiunt mandata ejus. Rursum is qui tota Decalogi mandata, primum mandatum