comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
derint. qͥ c̃aliena sꝑnant iudicia ue¬
lut głe contẽptores. sͥ sapientes uidẽt᷑
et sͥ placent. Nam eoꝵ uirtꝰ si tam̃ ul¬
la. ẽ: alio mͦ qͦdam humane subditur
laudi. Neq enĩ ipse qui sͥ placet: hõ
ñ.ẽ. Q autẽ uera pietate in dm̃ quẽ
dilig̃ c̾dit et sꝑat: plus intendit in ea¬
in quib ei displicet ꝗͣ in ea siqua in il¬
lo st̃. que ñ tam ipsi ꝗͣ ueritati dĩ. pla¬
c̾e: de his sanatis gr̃as agens: de illis
regno celoꝵ ñ nͥ ilł piis: regnũ uͦ t̾re¬
nũ et piis et impiis: sic̃ ei placet cui
nichil inuste placet. Qmius enĩ aliqͥd
dixerĩ qͦd aꝑtum nob. eẽ. uoluit: tam̃
multũ ẽ ad nos et ualde suꝑat iuires
nr̃as hominũ oculta discute̾: s et li¬
qͥbo examine m̃ita duudicare reg¬
noꝵ. Ille gͥ unꝰ uerꝰ ds̃. qͥ nec iudicio nec
adutorio deserit genꝰ humanũ qͣndo
uoluit et qͣntũ uoluit romanis regnũ

Expanded text:
derint, qui, cum aliena spernant iudicia uederint, qui, cum aliena spernant iudicia uelut gloriae contemtores, sibi sapientes uidentur et sibi placent. Nam eorum uirtus, si tamen ulla est, alio modo quodam humanae subditur laudi; neque enim ipse, qui sibi placet, homo non est. Qui autem uera pietate in Deum, quem diligit, credit et sperat, plus intendit in ea, quibus sibi displicet, quam in ea, si qua in illo sunt, quae non tam ipsi quam ueritati placere; de his sanatis gratias agens, de illis regno caelorum solis piis; regnum uero terrenum et piis et inpiis. sicut ei placet, cui nihil iniuste placet. Quamuis enim aliquid dixerimus, quod apertum nobis esse uoluit: tamen multum est ad nos et ualde superat uires nostras hominum occulta discutere et liquido examine merita diiudicare regrum. Ille igitur unus uerus Deus, qui nec iudicio nec adiutorio deserit genus humanum, quando uoluit et quantum uoluit Romanis regnum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑantie iubeat ut tantũ capiat alim̃¬
toꝵ et si qua delectant: ne ꝑ ĩmodati¬
onẽ noxiũ aliqͥd ualitudinẽ t᷑bet: et uo¬
luptas qͣm &e in corꝑis sanitate epicu¬
rei maximã pont̃ gͣuit᷑ osfendat᷑. Ita
uirtutes c̃tota sua głȩ dignitate. tãꝗͣ
ĩꝑiose cuidã et inhoneste mulierculȩ:
dict̃ eẽ ignominiosi et deformiꝰ et qͦo
muiꝰ fe̾re bonoꝵ possit aspectꝰ: et uerũ
dict̃. S ñ existimo satis debiti decoris
eẽ. pictam: si ctiã talis fingat᷑ uͥ uirtu¬
tes humanȩ głȩ seruiit. Licet enĩ is
ta gła delicata mulier ñ sit: inflata ẽ.
et multũ mnanitatis ht̃. Unde ñ ei dig¬
ne seruit soliditas quedã firmitasq uͥ¬
tutũ: ut nichil ꝓuidentia ꝓuideat. ni¬
chil distribuat insticia: nichib tolerae
fortitudo: nichil tẽꝑantia tẽperet᷑. nisi
unde placeat᷑ hõib et uentose głȩ ser¬
uiat᷑. Nec illi se ab ista feditate defen¬

Expanded text:
temperantiae iubeat, ut tantum capiat alimetemperantiae iubeat, ut tantum capiat alimentorum etsi qua delectant, ne per inmoderationem noxium aliquid ualetudinem turbet et uoluptas, quam etiam in corporis sanitate Epicurei maximam ponunt, grauiter offendatur. Ita uirtutes cum tota suae gloria dignitatis tamquam imperiosae cuidam et idicunt esse ignominiosius et deformius et quod minus ferre bonorum possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti decoris esse picturam, si etiam talis fingatur, ubi uirtutes humanae gloriae seruiunt. Licet enim ipsa gloria delicata mulier non sit, inflata tamen est et multum inanitatis habet. Unde non ei digne seruit soliditas quaedam firmitasque uirtutum, ut nihil prouideat prouidentia, nihil distribuat iustitia, nihil toleret fortitudo, nihil temperantia moderetur, nisi unde placeatur hominibus et uentosae gloriae seruiatur. Nec illi se ab ista foeditate defen
Abbreviated transcription (Latin):
cłia u̾i dĩ Solent philosophi qͥ finẽ bo¬
ni humam in ipsa uͥtute ꝯstitiuint. ad
ingerendũ pudorẽ qͥbdã philosophis
qͥ uͥtutes quidẽ ꝓbant.: s eas qͥ uolupta¬
tis corꝑalis fine metiunt᷑. et illã ꝓpter
se ipsam putant appetendã: istas ꝓpt̾ ip¬
sam tabulã qͣndã u̾bis pinge. uͥ uolup¬
tas in sella regali. quasi delicata qͤdam
regina considat. eiq uͥtutes famule su¬
bitiant᷑. obseruantes eiꝰ nutũ ut faciant
qͦd illa imꝑau̾it: quȩ prudentia iubeat
ut uigilant̾ inqͥrat. qͦmͦ uoluptas reg¬
net et salua sit: iusticiȩ iubeat ut p̃stet
beneficia q̃ potest. ad c̃ꝑandas amicici¬
as corꝑalib ꝯmodis necessarias. nullã
faciat inuiriã. ne offensis legib uolup¬
tas uiu̾e secura ñ possit: fortitudini iu¬
lat in mortem. teneat dñam suã. id. ẽ.
uoluptatẽ fortit᷑ in animi cogitatiõe:
ut ꝑ pͥstinaꝵ deliciarũ suaꝵ recorda¬
tionẽ mitiget p̃sentis doloris aculeos:

Expanded text:
ati. Solent philosophi, qui finem boni humani in ipsa uirtute constituunt, ad ingerendum pudorem quibusdam philosophis. qui uirtutes quidem probant, sed eas uoluptatis corporalis fine metiuntur et illam per se ipsam putant adpetendam. istas propter ipsam, tabulam quandam uerbis pingere, ubi uoluptas in sella regali quasi delicata quaedam regina considat, eique uirtutes famulae subiciantur, obseruantes eius nutum, ut faciant quod illa imperauerit, quae prudentiae iubeat, ut uigilanter inquirat, quo modo uoluptas regnet et salua sit; iustitiae iubeat, ut praestet beneficia quae potest ad conparandas amicitias corporalibus commodis necessarias, nulli faciat iniuriam, ne offensis legibus uoluptas uiuere secura non possit; fortitudini iulat in mortem, teneat dominam suam, id est uoluptatem, fortiter in animi cogitatione, ut per pristinarum deliciarum suarum recordationem mitiget praesentis doloris aculeos;
Abbreviated transcription (Latin):
unde ait uͥgiliꝰ pars mͥ pacis erit dextm
tecigisse tirãmi: aꝑtissime alio loco de
deo dictũ ẽ. qͥa regnare facit hypocͥ
ius ut potui satis exposuerĩ. qua cau¬
sa d̃s unꝰ uerus et ustꝰ romanos scd̃m
qͣndã formã t̾rene ciuutatis bonos ad¬
iuuerit. ad tanti imꝑii glam conseqͣn¬
dam: pot̾ tanĩ et alia causa. eẽ. latenti¬
or ꝓpt̾ diu̾sa m̾ita gen̾is humani: deo
mag̃ nota qͣm nob̾: dũ illud ꝯstet int̾
om̃s ueracit̾. neminẽ sine uera pietate.
id ẽ. ui dĩ uero cultu uerã posse hab̃e

Expanded text:
unde ait Vergilius: Pars mihi pacis erit dextram unde ait Vergilius: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo dictum est: Quia regnare facit hominem Quam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Romanos secundum quandam formam terrenae ciuitatis bonos adiuuerit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest tamen et alia causa esse latentior propter diuersa merita generis humani, Deo magis nota quam nobis, dum illud constet inter omnes ueraciter pios, neminem sine uera pietate, id est ueri Dei uero cultu, ueram posse habere
Abbreviated transcription (Latin):
tat ardent̃ ut potiꝰ ille laudet᷑. aqͦ habe
homo qͥcqͥd in eo iure laudat᷑. Qͥautẽ
gł ĩ ꝯtemptor dñationis. ẽ. anidꝰ: bestias
suꝑat siue crudelitatis uiciis. siue luxu¬
riȩ. Tales qͥdem romani fuer̃t. Non
enĩ cura existimatiõis amissa: dñati¬
onis cupiditate caruert. Nultos tales
fuisse ꝓdit historia: s huiꝰ uicii sũmita¬
tẽ. et qͣsi arcem qͣmdã nero cesar pͥmꝰ
obtinuit: cuiꝰ fuit tanta luxuries. ut
nichil ab eo putaret᷑ uirile metuen¬
dũ tanta crudelitas: ut nichil molle
hab̃e c̾deret᷑ si nesciret᷑. &iam talib¬
dñandi potestas ñ dat᷑. nͥ sũmi di ꝓui¬
dentia: qñ reshumanas iudicat talib
dĩs dignas. I ꝑta de hac re uox diui¬
na.ẽ loquente dĩ sapientia. ꝑ me re¬
ges regnant: et tiranni. ꝑ me tenent
tram. S ne tirãni. ñ pessumiatq ĩꝓbi
reges s uet̾e̾ noiẽ fortes dicti existim̃t᷑.

Expanded text:
tat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo habet tat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo habet homo quidquid in eo iure laudatur. Qui autem gloriae contemtor dominationis est auidus, bestias superat siue crudelitatis uitiis siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse prodit historia; sed huius uitii summitatem et quasi arcem quandam Nero Caesar primus obtinuit, cuius fuit tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur uirile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibnandi potestas non datur nisi summi Dei prouidentia, quando res humanas iudicat talibus dominis dignas. Aperta de hac re uox diuina est loquente Dei sapientia: Per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. Sed ne tyranni non pessimi adque inprobi reges, sed uetere nomine fortes dicti existimentur
Abbreviated transcription (Latin):
aut uera ua nitit᷑: aut c̾te dolis atq
fallaciis ꝯtendit. uolens bonꝰ uidi esse.
qͦd ñ. ẽ: et ideo uirtutes habenti magna
nͥtꝰ. ẽ. ꝯtepne głam: qr c̃tẽptꝰ eiꝰ in ꝯspec¬
tu dĩ. ẽ: iudicio aut̃ ñ aꝑit᷑ humano.
tẽptor. appareat: ad maiorem laudem
hoc. ẽ. ad maiorem głam face̾ si c̾dat᷑
ñ .ẽ. unde se suspicantiũ sensib alit̾. eẽ.
ꝗͣ suspicant᷑ ostendat. S qͥ contẽpnit iu¬
dicia laudantiũ ꝯtẽpint &̃ suspicanti¬
ũ temeritatẽ: quors tñ siu̾e bonꝰ. ẽ. ñ
ꝯtẽpint salutẽ. qm̃ tanta ei iusticia. ẽ.
qͥ de sp̃u di urtutes habet: ut cẽ ipsos
diligat inimicos: et itadiligat ut su¬
surrones uł decctores uelit correctos ha¬
b̾e ꝯsortes. ñ int̾rena patͥa s suꝑna: in
laudatorib item sus qͣmius paruipẽ¬
dat qͦd eũ laudant. ñ tam̃ paruipendi
qͦd amant: nec eos uult fallere laudan¬
tes ne decipiat diligentes: ideoq ins¬

Expanded text:
aut uera uia nititur aut certe dolis adque aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti magnaectu Dei est, iudicio autem non aperitur humano. temtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere si credatur, non est unde se suspicantium sensibus aliter esse, quam suspicantur, ostendat. Sed qui contemnit iudicia laudantium, contemnit etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere consortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque ins
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃to nouo qͦd in uete̾ uelatũ suit. ut ñ
ꝓt̾renis et tẽꝑalib beneficiis que diuina
ꝓuidentia ꝑmixte bonis malisq ꝯcedit:
s. ꝓ et̾na uita munerib q ꝑpetuis et ipsiꝰ
suꝑnȩ ciuutatis societate. colat᷑ ds unus
et uerꝰ rectissime istors głe donati sũt:
ut hi qͥ qualib cũq nirtutib trenã glam
q̃siert̃. et ad qͥsuer̃t: uinc̾ent eos qͥ mag
int̾ cupiditatẽ humanȩ głȩ: et cupidita¬
tẽ dñatiois. Nam licet ꝓcliue sit ut qui
humana gła nimiũ delectat᷑. &ẽ dñari
ardent̃ asfectet: tñ qͥ ueram licet huma¬
narũ laudũ glam ꝯcupiscũt: dant ope¬
rã bene iudicantib ñ displicẽ. St̃ enĩ
multa in morib bona de qͥb multi be¬
ne iudicant: qͣmus ea multi ñ habeant.
ꝑea bona moꝵs nitunt᷑ ad glam uł un¬
ille uera uia nitit᷑: qͥs qͥs aut sine cupi¬
ditate głȩ qͣ ueret᷑ homo bene iudican
tinere qͦd dilig̃. Pinde qͥ głam ꝯcupiscit.

Expanded text:
tamento nouo quod in uetere uelatum fuit, ut non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis malisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus terrenam gloriam quaesiuerunt et adquisiuerunt, uincerent inter cupiditatem humanae gloriae et cupiditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona morum nituntur ad gloriam ille uera uia nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua ueretur homo bene iudicanttinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit,
Abbreviated transcription (Latin):
c̾are libellõ. Idemq in lirico carmine
ab repͥmendã dñandi libidinẽ ita ce¬
cinit. Latiꝰ regnes auidũ uomando sp̃n
ꝗͣ si libiã remotis gadib iungas: et ut̾¬
q penꝰ seruiat unĩ. Uerũtũ qͥ libidi¬
et amore intelligibił pulchritudinis
ñ refrenãt. meliꝰ saltĩ cupiditate hu¬
mane laudis et głȩ: ñ qͥdẽ iã scĩ s mi¬

Expanded text:
creare libello. Idemque in carmine lyrico creare libello. Idemque in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui libidiet amore intellegibilis pulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem ia
Abbreviated transcription (Latin):
sui imꝑatoꝵ atq magistratuũ uicia
tute nitentiũ &̃ acatone laubata. est.
Hunc erat domi industria. qͣm ꝯmemo¬
rauit cato. ut erariũ eẽt. opulentũ: te¬
nues res pͥuatẽ. Unde corruptis mori¬
b niciũ e contrario posuit. publice ege¬
fuisset̃ regna orientis illustria uoluit
ds̃ et occidentale fieri qnd tẽꝑe esset
posteriꝰ. s imꝑii latitudine et magni¬
tudine illustiꝰ: idq talib potissimum
concessit hõib at domanda. guia ma¬
la multarũ gentiũ. qͥ causa honoris
laudis et głȩ ꝯsuluer̃t patͥe. in qͣ ipsã
głam reqͥrebant. salutẽq eiꝰ saluti sue
p̃pon̾e ñ dubitauert̃: ꝓ isto uno uicio
id. ẽ amore laudis. pecunie cupiditatẽ
et multa alia uicia ꝯpͥm̃ente. ¶ Nã sa¬
niꝰ uidet qͥ et amorẽ laudis uiciũ eẽ.
cognoscit: qͦd nec poetã fug̃ oratiũ qͥ
ait: laudis amore tumescunt certa pi¬
acła: que te ter pure lecto potuert̃re¬

Expanded text:
sui imperatorum adque magistratuum uitia sui imperatorum adque magistratuum uitia tute. nitentium etiam a Catone laudata est. Hinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde corruptis moribus uitium e contrario posuit, publice egefuissent regna Orientis inlustria, uoluit Deus et Occidentale fieri, quod tempore esset posterius, sed imperii latitudine et magnitudine inlustrius, idque talibus potissimum concessit hominibus ad domanda grauia mala multarum gentium, qui causa honoris laudis et gloriae consuluerunt patriae, in qua ipsam gloriam requirebant, salutemque eius saluti suae praeponere non dubitauerunt, pro isto uno uitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditentes. Nam sanius uidet, qui et amorem laudis uitium esse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt re
Abbreviated transcription (Latin):
solos egisse in imꝑio. Quarũ discordi¬
arũ dũ illi dñari uellent. illi seriure
nollent: finẽ fuisse bello punico scdo.
Qui rursꝰ gͣuis metꝰ cep̃ urgere. atq ab
illis ꝑturbatioib alia maiore cura cho¬
ibere animos inqͥctos: et ad concordiã
trabant᷑: atq illis toleratis ac tẽꝑatis
malis. paucoꝵ bonoꝵ ꝓuidentia res
illa c̾scebat: sic̃ idem historicꝰ dic̃. mu¬
lta sͥ legenti et audienti q̃ pͦpłe ro¬
manꝰ domi milicieq mari atq tr̾a
p̃clara facinora fec̾it libuisse attendẽ:
q̃ res maxime tanta negocia sustinu¬
isset: qm̃ sciebat sepe num̃o parua ma¬
nu c̃ magnus legionib hostiũ ꝯten¬
disse romanos. Cognou̾at paruis co¬
piis bella gesta c̃ opulentis regib sͥq
multa agitanti ꝯstarẽ. Dixit paucoꝵ
cuuũ egregiã uirtutẽ. cuncta patra¬
uisse: eoq factum ut diuicias pauꝑtas
ta ẽ: rursꝰ res publica magnitudine

Expanded text:
solos egisse in imperio; quarum discordisolos egisse in imperio; quarum discordiarum, dum illi dominari uellent, illi seruire nollent, finem fuisse bello Punico secundo, quia rursus grauis metus coepit urguere adque ab illis perturbationibus alia maiore cura cohibere animos inquietos et\' ad concordiam trabantur adque illis toleratis ac temperatis malis paucorum bonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adque terra praeclara facinora fecerit, libuisse adtendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta cum opulentis regibus; sibique multa agitanti constare dixit, paucorum ciuium egregiam uirtutem cuncta patrauisse, eoque factum ut diuitias paupertata est, rursus res publica magnitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ciam. Int̃ bonos et malos discͥm̃ nulluĩ
omia uͥtutis p̃mia ambitio possidet:
neq mirũ uͥ uos seꝑatĩ sͥ qͥsq consiliũ
capitis: uͥ domi uoluptatib. hic peccu¬
niȩ aut gr̾e seruitis. Eo fit ut impetꝰ
fiat in uacuã rẽ publicã. Q audit hec
catonis u̾ba siue salustii: putat qͣles lau¬
dant᷑ romani uetẽs om̃s eos tales tc̃ fu¬
isse uł plures. Non ita. ẽ I lioqͥn uera
ñ. eẽnt. que ipse item scͥbit ea q̃ ꝯmeno¬
raui in scdo libro huiꝰ oꝑis. uͭ dic̃. inui¬
rias ualidioꝵ & ob eas discessionẽ pleb̃
apatͥb alias q discessiones domi fuisse.
Iã inde apͥncipio neq ampliꝰ eqͦ⁊ mo
desto iure actũ ꝗͣ expulsis regib qͣm¬
dui metꝰ atarqͥnio fuit: donec bellũ
gͣue qͦd ꝓpt̃ ipsũ cũ etruria susceptum
fuerat finiret᷑. pꝰea uͦ seruili imꝑio pa¬
tres exercuisse. plebem regio more u̾¬
berasse. agro pepulisse: et cet̾is exꝑtib

Expanded text:
tiam; inter bonos et malos discrimen nullum; tiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat in uacuam rem publicam.\' Qui audit haec Catonis uerba siue Sallustii, putat, quales laudantur Romani ueteres, omnes eos tales tunc fuisse uel plures. Non ita est; alioquin uera non essent, quae ipse item scribit, ea quae commemoraui in secundo libro huius operis, ubi dicit, iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque dissensiones domi fuisse iam inde a principio, neque amplius aequo et modesto iure actum quam expulsis regibus quamdiu metus a Tarquinio fuit, donec bellum graue, quod propter ipsum cum Etruria susceptum fuerat, finiretur; postea uero seruili imperio patres exercuisse plebem, regio more uerberasse, agro pepulisse et ceteris expertibus
Abbreviated transcription (Latin):
ra uirtꝰ. nͥ que ad eũ finem tendit . uͥ. ẽ
bonũ hommis: quo meliꝰ ñ. ẽ. Unde &
honores qͦs ñ petuuit cato pet̾e̾ ñ debu¬
it: s eos cuutas ob eiꝰ uirtutẽ ñ peten¬
ti dare. S c̃ illa memoria duo roma¬
ni eent urtute magni cesar et cato:
longe uirtꝰ catonis u̾itati idet᷑ ppin¬
qͥor fuisse ꝗͣ cesaris. ꝓinde qualis eẽt
illo tẽꝑe ciuutas. et antea qͣlis fuiss ui¬
deamꝰ in ipsa sententia catonis. Nolite
inqͥt existimare maiores nr̃os armis
rẽ publicã ex parua magnã fecisse.
Sina eẽt: multo pulcherrimã eã nos
haberemꝰ. Qͥ ꝓpe sociors atq cuiũ. p̃tẽa
armoꝵ et equoꝵ. maior copia nob qͣm
illis. ẽ: s alia fuere que illos magnos fe¬
cerunt. que nob̃ nulla st̃̾ domi indus¬
tria. foris iustũ imꝑium: animꝰ incon¬
sulendo liber: neq delicto neq libidin
obnoxiꝰ. ꝓhis nos habemꝰ luxuriã et a
uariciam: publice egestatẽ pͥuatĩ opu¬
lentiã. Laudamꝰ diutias: seqͥm inher¬

Expanded text:
irtus, nisi quae ad eum finem tendit, ubi est bonum hominis, quo melius non est. Unde et honores, quos petiuit Cato, petere non debuit, sed eos ciuitas ob eius uirtutem non petenti dare. Sed cum illa memoria duo Romani essent uirtute magni, Caesar et Cato, longe uirtus Catonis ueritati uidetur propinquior fuisse quam Caesaris. Proinde qualis esset illo tempore ciuitas et antea qualis fuisset, uideamus in ipsa sententia Catonis: \'Nolite, inquit, existimare maiores nrem publicam ex parva magnam fecisse. si ita esset, multo pulcherrumam eam nos haberemus: quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque equorum maior copia nobis quam illis est. Sed alia fuere quae illos magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam adque auaritiam, publice egestatem, priuatim opulentiam; laudamus diuitias, sequimur iner
Abbreviated transcription (Latin):
dib pon̾et᷑. Hinc .ẽ. et illud eiꝰdem po¬
ete qͦd c̃artib aliarũ gentiũ eas ipsas
ꝓprias romanaꝵ artes regnandi atq
imꝑandi et subigendi ac debellandi¬
popłosante pon̾et:ait. Excuid int alii
spirantia molliꝰ era: cedo et qͥdem iiuos.
ducent de marmore uultꝰ. Orabunt cau¬
sas meliꝰ. celiq meat᷑: descbent radio et
surgentia sicda dicent. Tu reg̾e imꝑio
popłe romane mem̃ito. Hec tͥ erũt par¬
tes paciq impone̾ mores: parce̾ subiec¬
tis et debellare suꝑbos. Has artes illi
tanto periciꝰ exercebant. qͣnto minꝰ se
uoluptatib dabant: et eneruationi a¬
nimi et corꝑis inconcupiscendis et au¬
gendis diuiciis. et ꝑ illas morib corrũ¬
pendis: rapiendo miseris ciuib lar¬
giendo scenicis t᷑pib Vnde qui tales
iã moꝵs labes suꝑabant atq habunda¬
bant. qndo scͥbebat ista salustiꝰ cane¬
idem dic̃. S pͥmo mag̃ ambitio qͣm

Expanded text:
dibus poneretur. Hinc est et illud eiusdem podibus poneretur. Hinc est et illud eiusdem poetae, quod, cum artibus aliarum gentium eas ipsas proprias Romanorum artes regnandi adque imperandi et subigendi ac debellandipopulos anteponeret, ait: Excudent alii spirantia mollius aera, Cedo equidem, uiuos ducent do marmore uultus, Orabunt causas melius caelique meatus Describent radio et surgentia sidera dicent: Tu regere imperio populos, Romane, memento Hae tibi erunt artes pacique inponere mores, Parcere subiectis et debellare superbos. Has artes illi tanto peritius exercebant, quanto minus se uoluptatibus dabant et eneruationi animi et corporis in concupiscendis et augendis diuitiis et per illas moribus corrumpendis, rapiendo miseris ciuibus, largiendo scaenicis turpibus. Unde Qui tales iam morum labe superabant adque abundabant, quando scribebat ista Sallustius caneidem dicit: Sed primo magis ambitio quam
Abbreviated transcription (Latin):
ingentiq urbẽ obsidione p̃mebat.
Eneade inferrũ ꝓ lib̾tate ruebant.
Tc̃ itaq magnũ illis fuit: aut fortiter
mori. aut liberos uiu̾e. S c̃ esset adep¬
ta lib̾tas. tanta cupido głe incesserat.
ut parũ. ee̾t. sola lib̾tas nͥ et dñatio qͦ¬
reret᷑: dũ ꝓ magno hab̾et᷑. Qs uelut
loquente ioue. idem poeta dic̃. Qn asꝑa
Iuno que mare nc̃ tr̾asq metu celũq
fatigat. Consilia in melius referet me¬
c̃q fouebit: romanos rerũ dños gen¬
tẽq togatã. Sic placitũ ueniet lustris
labentib etas. c̃domꝰ assaraci phiciã
clarasq mecenas: seruicio p̃met. auic¬
tis dñabit᷑ argis. Que qͥdem uirgilius
iouem inducens tanꝗͣ fut᷑a p̃dicentẽ.
ipse iã facta recolebat: cernebatq p̃sẽ¬
tiã ilerũ ꝓpte̾a ꝯmemorare illa uolui.
ut ostendem dñatio̾ ẽ pꝰ lib̃tatẽ sic ha¬
buisse romanos: ut in eoꝵ magnis lau¬

Expanded text:
ingentique urbem obsidione premebat; ingentique urbem obsidione premebat; Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant. Tunc itaque magnum illis fuit aut fortiter mori aut liberos uiuere. Sed cum esset adepta libertas, tanta cupido gloriae incesserat, ut parum esset sola libertas, nisi et dominatio quaereretur, dum pro magno habetur, quod uelut loquente Ioue idem poeta dicit: Quin aspera Iuno, Quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, Consilia in melius referet mecumque fouebit Romanos rerum dominos gentemque togatam. Sic placitum. Ueniet lustris labentibus aetas, Cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas Seruitio premet ac uictis dominabitur Argis. Quae quidem Vergilius Iouem inducens tamquam futura praedicentem ipse iam facta recolebat cernebatque praesentia; uerum propterea commemorare illa uolui, ut ostenderem dominationem post libertatem sic habuisse Romanos, ut in eorum magnis lau
Abbreviated transcription (Latin):
lia scilicet atq głosa: scd̾m hominũ
existimationẽ. Laudat idem salustiꝰ
tẽꝑib sius magnos p̃claros uiros.
marcũ catonem. et gaiũ cesarem. di¬
cens qͦd dui illa res publica ñ habuit
quẽqm urtute magnũ. s sua memo¬
ria fuisse illos duos ingenti uͥtute di¬
uersis morib. in laudib aut̃ cesaris
posuit: qͦd sͥ magnũ imꝑiũ exercitũ.
bellũ nouũ exoptabat. uͥ uͥtꝰ enitesce̾
poss Ita fiebat in uotis uiroꝵ uir cute
magnor. ut excitaret in bellũ miseras
gentes: et flagello agitaret bellone san¬
guineo. ut eẽtuͥ urtꝰ eoꝵ enitesce̾t.
Hoc illa ꝓfecto laudis auiditas: et głe
cupido faciebat. Imore itaq pͥmitꝰ lib̃¬
tatis. pꝰ etiã dñationis et cupiditate lau¬
dis et głe: multa magna fecer̃t. Red¬
didit eis utͥusq rei testimoniũ: cẽ poe¬
ta in signis illoꝵ. Inde qͥppe ait. nec ñ
tartͥnũ eiectũ porsenna iubebat acciꝑe:

Expanded text:
lia scilicet adque gloriosa secundum hominum lia scilicet adque gloriosa secundum hominum existimationem. Laudat idem Sallustius temporibus suis magnos et praeclaros uiros, Marcum Catonem et Gaium Caesarem, dicens quod diu illa res publica non habuit quemquam uirtute magnum, sed sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute, diuersis moribus. In laudibus autem Caesaris posuit, quod sibi magnum imperium, exercitum, bellum nouum exoptabat, ubi uirtus enitescere posset. Ita fiebat in uotis uirorum uirtute magnorum, ut excitaret in bellum miseras gentes et flagello agitaret Bellona sanguineo, ut esset ubi uirtus eorum enitesceret. Hoc illa profecto laudis auiditas et gloriae cupido faciebat. Amore itaque primitus libertatis, post etiam dominationis et cupiditate laudis et gloriae multa magna fecerunt. Reddit eis utriusque rei testimonium etiam poeta insignis illorum; inde quippe ait: Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat Accipere
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ uuiꝰ ingenti cupiditate p̃ssert̃: ipsã
demiq patͥam suã quã seruire udebat
pͥus om̃i studio lib̃am: deinde dñam eẽ.
ꝯcupiuert᷑. Hinc. ẽ. qͦd regalẽ dñatio¬
nẽ ñ ferentes. annua imꝑia. binosq
imꝑatores fecert̃sͥ. qͥ consules appella¬
ti st̾ aconsulendo: ñ reges aut dñi a
regnando atq dñando. cũ et reges u¬
tiq a regendo dicti meliꝰ uideant᷑: ut
regnũ aregib reges autẽ ut dictũ. ẽ
a regendo. S fastus regiꝰ ñ disciplina
imputata. ẽ regentis. uł beniuolencia
ꝯsulentis: s suꝑbia dñantis. Expulso
itaq rege tarquinio et consulib insti¬
tutis. secutũ. ẽ qͦd idem auctor in roma¬
noꝵ laudib posuit: qͦd cuutas inc̾dibi¬
lem memorata ad epta lib̾tatẽ. qͣntũ
breui c̾uerit: tanta cupido głe incesse¬
rat. Ista gͦ laudis aiuiditas et cupido
gle multa. illa miranda fec̃ laudabi¬

Expanded text:
huius unius ingenti cupiditate presserunt. Ipsam huius unius ingenti cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam suam, quoniam seruire uidebatprius omni studio liberam, deinde dominam esse concupiuerunt. Hinc est quod regalem dominationem non ferentes annua imperia binosque imperatores sibi fecerunt, qui consules appellati sunt a consulendo, non reges aut domini a regnando adque dominando\'; cum et reges utique a regendo dicti melius uideantur, ut regnum a regibus, reges autem, ut dictum est, a regendo; sed fastus regius non disciplina putata est regentis uel beneuolentia consulentis, sed superbia dominantis. Expulso itaque rege Tarquinio et consulibus institutis secutum est, quod idem auctor in Romanorum laudibus posuit, quod \'ciuitas incredibile memoratu est adepta libertate quantum breui creuerit; tanta cupido gloriae incesserat. Ista ergo laudis auiditas et cupido gloriae multa illa miranda fecit, laudabi
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰẽ: in cuiꝰ potestate st̃ ẽ regna t̾rena.
Qoͦ ut absolutiꝰ disserere poss eniꝰ ad
hoc ꝑtinentẽ et suꝑiorẽ librũ ꝯscͥpsi¬
mͦ qͦd in hac re potestas nulla sit eoꝵ
deors qͦs aẽ reb nugatoriis colendos
putart̃. et p̃sentis uoluminis partes
suꝑiores quas hucusq ꝑduximꝰ. de fa¬
ti questione tollenda. ne qͥs qͣm. cui iã
ꝑsuasum. eẽt. ñ illoꝵs deoꝵs cultu. ro¬
manũ imꝑiũ ꝓpagatũ atq seruatũ.
nescio cui fato potius attͥbueret: qmͣ
dei sũmi potentissime uoluntati. Ue¬
teres gͥ pͥmiq romani qͣntũ eoꝵ do¬
cet et cõmendat historia: qͣmius ut
alie gentes excepta una ppłi hebreoꝵ
deos falsos colerent. et ñ deo uicti¬
mas s demoniis ĩmolarent: tñ lau¬
dis auidi pecunne lib̾ales erant: glo¬
riam ingentẽ diuitias. honestatem
uolebant. Hanc ardentissime dile¬
xerunt: ꝓpt̾ hãc uiu̾e uoluert. ꝓ hac &¬
mori ñ dubitauert̃. ceteras cupiditates

Expanded text:
egna terrena. Quod autem ut absolutius disserere possemus, ad hoc pertinentem etiam superiorem librum conscripsimus, quod in hac re potestas nulla sit eorum deorum, quos etiam rebus nugatoriis colendos putarunt, et praesentis uoluminis partes superiores, quas huc usque perduximus, de fati quaestione tollenda, ne quisquam, cui iam persuasam esset non illorum deorum cultu Romanum imperium propagatum adque seruatum, nescio cui fato potius id tribueret quam Dei summi potentissimae uoluntati. Ueteres igitur primique Romani, quantum eorum docet et commendat historia, quamuis ut aliae gentes excepta una populi Hebraeorum deos falsos colerent et non Deo uictimas, sed daemoniis immolarent, tamen \'laudis auidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, diuitias honestas uolebant; hanc ardentissime dilexerunt, propter hanc uiuere uoluerunt, pro hac emori non dubitauerunt; ceteras cupiditates
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͦd bellũ paulo duitiꝰ thi uident: ili¬
co in nr̃am religioẽm ꝓt̾iuissime insili¬
unt exclamantes: qͦd si ipsa ñ. eẽt. et ue¬
teri ritu numina colerent᷑: iã romana
illa uͥtute q̃ aduiuante marte. et bello¬
na tanta celerit᷑ bella confec̃: id qͦ ce¬
lerrime finiret᷑. Recolant gͥ qͥ leger̃t
qͣm diut̾na bella ꝗͣ uariis euentis. ꝗͣm
luctuosis cladib aueterib sit gesta ro¬
manis. sic̃ solet orbis t̾raꝵ uelut ꝓcello¬
sissimꝰ pelagꝰ uaria taliũ maloꝵ tẽpes¬
tate iactari: et qͦd nolt̾ aliqndo fatean¬
t᷑: nec insanis adu̾sus dm̃ lingus se in¬
terimant et decipiant ĩꝑitos. Qͦs tñ¬

Expanded text:
aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant inperitos. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
nire iitebat᷑. De talib enĩ qͥ ꝓpt̾ hoc a¬
liqͥd boni fac̾e uident᷑. ut głificent᷑ ab
hoĩb: etiã dñs ait. Am̃ dico uob̃: receꝑ¬
ũt m̃cedem suã. Sic et isti pͥuatas res
suas ꝓ re ꝯmunt hoc ẽ. re publica. et ꝓ
eiꝰ erario ꝯtẽpserunt. auaricie restitert:
ꝯsuluer̃ patͥe. ꝯsilio libero. neq delicto
his om̃ib artib tã qmͣ uera uia nͥ st̾ ad
honores imꝑiũ głam. Honorati st̃ in
om̃ib fere gentib imꝑii fui: leges im¬
posuert̃ multis gentib hodieq litt̾is &
historia głosi sunt pene in om̃ib gentib
Non ẽ qͦd de ueri et sũmi dĩ iusticia con¬
querant᷑ ꝑceꝑunt m̾cedem suã ¶ Qerces¬

Expanded text:
nire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc nire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc  facere uidentur, ut glorificentur ab hominibus, etiam Dominus ait: Amen dico uobis, perceperunt mercedem suam. Sic et isti priuatas res suas pro re communi, hoc est re publica, et pro eius aerario contemserunt, auaritiae restiterunt, consuluerunt patriae consilio libero, neque delicto his omnibus artibus tanquam vera via nisi sunt ad honores, imperium, gloriam: honorati sunt in omnibus fere gentibus; imperii sui leges imposuerunt multis gentibus; hodieque litteris et historia gloriosi sunt pene in omnibus gentibus. Non est quod de summi et veri Dei justitia conquerantur: perceperunt mercedem suam. C
Abbreviated transcription (Latin):
tentione ut eos ad uos ꝯu̾ti nelitis. qͥa ñ
ꝑ uos aliqͥd estis. s ut głificent patrem
ur̃m qͥ in celis. ẽ: ad quẽ ꝯu̾si fiant qͦd
estis. Hos secuti st̃ mr̃es. qͥ sceuolas. et
curcios. et decios. ñ sͥ inferendo penas
s illatas ferendo: et uͥtute uera qm̃
uera pietate et ĩnum̾abili młtitudine
suꝑarunt. S c̃ illi eent in ciuitate t̾re¬
na. qͥb ꝓpositꝰ erat om̃iũ ꝓ illa officioꝵ
finis incolumitas eiꝰ et regnũ. ñ in ce¬
lo s int̾ra. ñ in uita et̾na. s in decessioe
morientiũ et successioe morit᷑oꝵ: qͥd ali¬
ud amarent ꝗͣ głam qua uolebant cẽ
pꝰ mortẽ tãqͣm uu̾e more laudantiũ:¬
angłis suis in sua. cuiitate celesti. ad cuiꝰ
societatẽ pietas uera ꝑducit: que ñ ex¬
hibet seruitutẽ religionis. qͣm latriaii
g̾ci uocant. nͥ uni uero deo: sineq hãc
eis t̾renam głam excellentissimi imꝑii
ꝯderet: ñ redderet᷑ merces bonis artib

Expanded text:
itis, quia non per uos aliquid estis; sed ut glorificent patrem uestrum, qui in caelis est, ad quem conuersi fiant quod estis. Hos secuti sunt martyres, qui Scaeuolas et Curtios et Decios non sibi inferendo poenas, sed inlatas ferendo et uirtute uera, quoniam uera pietate, et innumerabili multitudine superarunt. Sed cum illi essent in ciuitate terrena, quibus propositus erat omnium pro illa officiorum finis incolumitas eius et regnum non in caelo, sed in terra; non in uita aeterna, sed in decessione morientium et successione moriturorum: quid aliud amarent quam gloriam, qua uolebant etiam post mortem tamquam uiuere in ore laudantiuangelis suis in sua ciuitate caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionis, quam λατρείαν Graeci uocant, nisi uni uero Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus
Abbreviated transcription (Latin):
res eẽ t̾rene cuutati: qñ habent uͥtutẽ
uł ipsam . qͣm si nec ipsam. Illi aut̃ qͥu̾a
pietate p̃diti bene uiuunt: si hñit sciẽ¬
tiam regendi pͦpłos. nichil ẽ. feliciꝰ inre¬
b humanis: ꝗͣ si deo miserante habeans̃
potestatẽ. Tales aut̾ hoĩes uirtutes su¬
as qͣntascq̃ in hac uita posst̾ hab̾e. ñ tri¬
ẜaptare. Qntũlibet aut̃ laudet᷑ atq¬
p̃dicet᷑ uirtꝰ quȩ sine uera pietate seruit

Expanded text:
res esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si habent scientiam regendi populos, nihil est felicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines uirtutes suas, quantascumque in hac uita possunt habere, non triaptare. Quantumlibet autem laudetur adquaedicetur uirtus, quae sine uera pietate seruit
Abbreviated transcription (Latin):
sustinentiũ ꝓ u̾itate dĩ: q̃ mundi huiꝰ
dilectorib odiosa. ẽ. Illa ciuitas sẽpit̾na
et plena felicitas. ñ dea sdonũ dĩ In¬
de ficdi pignꝰ accepimꝰ. ꝗͣ dui ꝑegͥnantes
eiꝰ pulchritudini susputimꝰ. Ibi ñ orit᷑ sol
suꝑbonos et malos: s sol iticiȩ solos ꝓte¬
git bonos. Ibi ñ erit magna industria
ditare publicũ erariũ. pͥuatis reb angꝰ¬
tis: ũ thesaurꝰ ꝯmunis ẽ. t̾u̾tatis. ꝓinde ñ
solũ uotalis m̃ces talib hominib reddẽt᷑

Expanded text:
i huius dilectoribus odiosa est. Illa ciuitas sempiterna et plena felicitas, non dea, sed donum Dei; inde fidei pignus accepimus, quamdiu peregrinantes eius pulchritudini suspiramus; ibi non oritur sol super bonos et malos, sed sol iustitiae solos protegit bonos; ibi non erit magna industria ditare publicum aerarium priuatis rebus angustis, ubi thensaurus communis est ueritatis. Proinde non solum ut talis merces
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sertim qͥa remissio peccatoꝵ q̃ ciuies ad
etñã colligit patriã. habet aliqͥd cui ꝑ
umbrã quãdã simile. fuit asylum illut
romuleũ: qͦ multitudinẽ qͣ illa ciuitas
ꝯberet᷑ qͣolibet delictoꝵs ꝯgregauit

Expanded text:
praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad aeternam colligit patriam, habet aliquid, cui per umbram quandam simile fuit asylum illud Romuleum, quo multitudinem, qua illa ciuitas conderetur, quorumlibet delictorum congregauit
Abbreviated transcription (Latin):
teret ut honoratiores. eent. qͥq meliores.
ne sic ꝓ magno haberi debuit honor
human:. qͥa nullꝰ. ẽ. pondĩs fumꝰ. S uta¬
mn ẽ in his reb beneficio dñi di nr̃i.
Consicdemꝰ qͣnta contẽpserint. que ꝑtu¬
lerinit. qͣntas cupiditates subegerĩt ꝓ
humana gła. qͥ eam tãqͣm mercedem
taliũ uirtutũ acciꝑe meruer̃t: et uale¬
at nob̃̾ ẽ hoc ad obpͥmendã suꝑbiã: ut
c̃illa ciuitas in qua nob̃ regnare ꝓmis¬
sum. ẽ. tantũ ab hac distet. qͣntũ distat
celum etͥ t̾ra: a temꝑali leticia uita et̾¬
na: ab manibꝰlaudib solida gła: a soci¬
etate mortaliũ societas angłoꝵ: a lu
mine solis et lunȩ. lum̃ eiꝰ qui solem fec̃
et lunã: nichil sͥ magnũ fecisse uide¬
ant᷑ tante patͥe. ciues. si ꝓ illa adipiscen¬
da fec̾int boni oꝑis aliqͥd. uł mala ali¬
qua sustinuerĩt: c̃ illi ꝓ hac t̾rena iam
adepta tanta fecerint. tanta ꝑpessi sint:

Expanded text:
teret, ut honoratiores essent quique meliores: teret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; consideremus quanta contemserint, quae pertulerint, quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tamquam mercedem talium uirtutum accipere meruerunt, et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiam, ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra, a temporali laetitia uita aeterna, ab inanibus laudibus solida gloria, a socieunae lumen eius qui solem fecit et lunam, nihil sibi magnum fecisse uideantur tantae patriae ciues, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid uel mala. aliqua sustinuerint, cum illi pro hac terrena iam adepta tanta fecerint, tanta perpessi sint,
Abbreviated transcription (Latin):
me atq humanissime factũ. ẽ. ut om̃s
ad romanũ imꝑiũ ꝑtinentes societatẽ
acciꝑent ciuitatis. et romani ciueseet
ac si ess om̃iũ qͦd erat ante paucoꝵ ti
qͦd plebs illa que suos agros ñ hab̾et.
de publico uiu̾et: qͥ pastus eiꝰ ꝑ bonos
administratores rei publicȩ gratiꝰ a con¬
cordib p̃staret᷑. ꝗͣm ab inuitis extorqͥ¬
ret᷑: Nam qͥd int̾sit ad incolumitatem
bonosq mores. ad ipsas cte hoĩũ dig¬
nitates. qͦo alii uicer̃t̃ ali uictis̃. om̃uis
ñ uideo: p̃t̃ illũ głe humane mnanissimũ
factũ in quo ꝑceꝑunt m̾cedem suã. qͥ eiꝰ
ingenti cupibine. arser̃t: et ardentia
bella gessert̃. Numqͥd enĩ illoꝵ agͥ tri¬
buta ñ soluunt: Nũqͥd eis licet discẽ qͥ
alis ñ licet: Nũqͥd ñ multi senatores
st̃ in aliis tris: qͥ romam nec facie qͥdẽ
norunt: Tolle iactantiã. et om̃s hoies
qͥd st̃ nͥ hoies: Qͦd si ꝑu̾sitas scl̃i admit¬

Expanded text:
me atque humanissime factum est, ut omnes me atque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent civitatis et Romani cives essent; ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum: tantum, quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de publico viveret: qui pastus ejus per bonos administratores reipublicae gratius a concordibus praestaretur, quam victis extorqueretur. 2. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii vicerunt, alii victi sunt, omnino non video, praeter illufastum, in quo perceperunt mercedem suam, qui eius ingenti cupidine arserunt et ardentia bella gesserunt. Numquid enim illorum agri tributa non soluunt? Numquid eis licet discere, quod aliis non licet? Numquid non multi senatores sunt in aliis terris, qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle iactantiam, et omnes homines quid sunt nisi homines? Quod si peruersitas saeculi admit
Abbreviated transcription (Latin):
romanũ imꝑiũ ad humanã głam di¬
tatis ꝗͣ dui hic ꝑegͥnant᷑. diligent᷑ et so¬
brie illa intueant᷑ exempla: et uideãt
qͣnta dilectio debeat᷑ suꝑnȩ patͥe ꝓpter
uitã ȩt̾nã. si tantũ asius cuub t̾rena di¬
net ad hanc uitã mortaliũ que paucis
dieb ducit᷑ et finit᷑. qͥd int̾est sub cuiꝰ
imꝑio uiuat homo morit᷑us: si illi qͥ um¬
ꝑant ad impia et iniqͣ ñ cogant: Aut
uͦ aliqͥd nocuer̃t romani gentib qͥb
subiuigatis imposuer̃t̃ leges suas. nͥ qͥa
id factũ ẽ ingenti strage belloꝵ. Qͦ
si concordit̃ fieret. id ipsum fieret me¬
liore successu: s nulla eẽt gła tͥũphã¬
tiũ. Neq enĩ et romani ñ uiuebãt su
legib sius: qͣs cetis imponebãt. Hocss
fieret sine marte. et bellona. ut nec in¬
ctoria. locũ hab̃et. nemine uiicente uͥ
nenio pugnau̾at: nõne romanis et ce¬
t̾is gentib una eẽt eademq ꝯditio:
Presertĩ si mox fieret qͦd postea gͣtissi¬

Expanded text:
manam gloriam ditatis, quamdiu hic peregrinantur , diligenter et sobrie illa intueantur exempla, et videant quanta dilectio debeatur supernae patriae propter vitam aeternam, si tantum a suis civibus terrena dinet ad hanc uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inpfieret sine Marte et Bellona, ut nec victoria locum haberet, nemine vincente ubi nemo pugnaverat, nonne Romanis et caeteris gentibus una esset eademque conditio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissi
Abbreviated transcription (Latin):
et qͦd eos diuina facientes atq dicen¬
tes. diuineq uuientes. debellatis qͦdã mͦ
cordib duris. atq introducta pace ius¬
s eã qͦ ipsam ad dĩ głam referentes. cꝰ
grã tales erant: isto qͦ fomite eos qͥb ꝯ
sulebant. ad amorẽ illiꝰ aqͦ et ipsi tales fi¬
erent accendebãt. Nã ne ꝓpt̾ humanã
głam boni eẽnt: docuerat eos magist̾
illoꝵ dicens. Cauete face̾ iusticiã ur̃am
corã hoĩb: ut uideamini ab eis Illioqͥn
m̾cedẽ ñ habebitis apd̃ patrẽ urm: qͥ ĩ

Expanded text:
Et quod eos diuina facientes adque dicenEt quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque introducta pace iussed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis aput patrem
Abbreviated transcription (Latin):
lectioe iusticiȩ. Ut si alicubi iacent
ũ ipse amor humane laudis erubescat.
et cedat amori ueritatis. Tam enĩ. ẽ.
hoc uiciũ inimicũ pie fidi: si maior
in corde sit cupiditas głe. ꝗͣ dĩ timor
uł amor: ut dñs dicẽt. Qmͦ potestis c̃¬
dere glam ab inuicẽ expectantes: et
głam que a solo do. ẽ. ñ querentes: Itẽ
de quib dã qͥ in eu̾ c̾diderant et uerebã¬
t᷑ palam confiteri: ait ȩuãgłista. Dile
ꝓͥ nom̃ uͥ ñ solũ imꝓbabat᷑. sic̃ ille ait.
lacentq ea semꝑ que apđ̃ quosq imꝑ¬
bãt᷑: uerũ &ẽ sũme detestationis habe¬
bat᷑: tenentes qͦd audierant a bono ma-¬
gistro eodemq medico m̃tiũ. si qͥs me
negauit coram hoĩb negabo eũ corã
patre meo qͥ in celis ẽ. uł corã angłis dłi
int̾ maledicta et obꝓbria. int̾ gͣuissi¬
mas ꝑsecutiones crudelesq penas. ñ st̃
det̾riti ap̃di.catione salutis huma¬
ne.: t anto fremitu offensionis humane:

Expanded text:
lectione iustitiae: ut, si alicubi iacent lectione iustitiae: ut, si alicubi iacent recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuicem expectantes et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes? Item de quibusdam, qui in eum crediderant et uerebantur palam confiteri, ait euangelista: Dilexn solum inprobabatur sicut ille ait: iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria, inter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯscͥpsit. uͥ loqͥt᷑ de instituendo pͥncipe
ciuitatis. quẽ dic̃ alendũ eẽ. gła: et cõ¬
sequent᷑ ꝯmemorat maiores suos mul¬
ta mira atq p̃clara głe cupiditate fe¬
cisse. Huic gͦ uicio ñ solũ ñ resistebãt.
uerũ ã excitandũ et accendendũ. et.
censebant: putantes hoc utile. eẽ. rei
publice: qͣꝗͣm nec in ipsis philosophie
libris tulliꝰ ab hac peste dissimulet. iͥ
eã luce clariꝰ ꝯfitet᷑. Cũ enĩ de studiis
talib loq̃ret᷑. que utiq sectanda sunt
fine ueri boni. ñ uentositate laudis
humane: hãc intulit uniu̾salẽ gens¬
ralemq sententiã. Honos alit artes õs̾¬
ꝙ accendunt᷑ ad studia glẽ: iacentq
piditati meliꝰ resistit᷑ sine dubitatidẽ:
qͦ cedit᷑. Tanto enĩ qͥsq ẽ. dõ similior:
qͣnto et ab hac ĩmundicia mũdior: q̃ ĩ
hao uita. et si ñ funditꝰ eradicat᷑ ex cor¬
de: qͥa &̃ bene ꝓficientes aiõs tẽptare
ñ cessat saltĩ cupiditas głe: suꝑet᷑ di¬

Expanded text:
scripsit, ubi loquitur de instituendo principe ciuitatis, quem dicit alendum esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc utile esse rei publicae. Quamquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, hanc intulit uniuersalem generalemque sententiam: \'Honos alit artes, omnesque accenduntur ad studia gloria iacentque cupiditati melius resistitur sine dubitatione quam ceditur. Tanto enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur di
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑiũ Hoc insitũ habuisse romanos
aẽ deoꝵ apud illos edes indicant qͣs
coniũ ctissimas ꝯstituert̃: uͥtutes echo¬
nores ꝓ diis habentes que dant᷑ adeo.¬
Vnde intelligi pot̾ quẽ finẽ uolebant
et̃ uirtutis. et quo eam referebant: qͥ
honi erant ad honorẽ sciłce. Nam mali
nec habebant eã qͣmuis honorẽ habe
cupent. quẽ malis artib conebant᷑ ad¬
ipisci: id ẽ dolis atq fallaciis. ¶eliꝰ. ẽ¬
laudatꝰ catõ. De illo quippe ait. Qͦ minꝰ
qͣndoqͥdem gła. ẽ. cuiꝰ illi cupiditate
fagrabant uidiciũ hominũ. bene de ho¬
minib opinantiũ: et ideo melior. ẽ uͥtꝰ
que humano testimonio ꝯtẽpta ñ. ẽ. nͥ

Expanded text:
Et hoc insitum habuisse Romanos eciam apud illos edes quas indicant quas coniunctissimas constituerunt, Virtutis et Honoris, pro diis habentes que dantur a DeoUnde intellegi potest quem finem uolebant esse uirtutis et quo eam referebant qui boni erant, ad honorem scilicet; nam mali nec habebant eam, quamuis honorem habere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est dolis adque fallaciis. a Melius laudatus est Cato. De illo quippe ait: Quo minus Quando quidem gloria est, cuius illi cupiditate flagrabant, iudicium hominum bene de hominibus opinantium; et ideo melior est uirtus, quae humano testimonio contenta non est nisi