comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. Ideo sp̃s sc̃s septiformis nuncu¬
patur: ꝓpt̾ dona que de diuinitatis
eius plenitudine parti¬
culatim
quiq ut digni sunt cõ¬
sequi
timoris domini dr. Sp̃s autem pͥncipa¬
lis in ꝑsalmo quinquages imo legitur:
ubi quia t̾cio sp̃s repetit᷑. non nulli tri¬
nitatem intellexerunt: ideo qͥa scrip¬
tum est ds sp̃s est. quod enim non est
corpꝰ. ⁊ tam̃ est: uidet᷑ restare. ut sp̃s sit.
Intelligunt enĩ nnulli ibi tͥnitatem
significari. In sp̃u principali. patrem:
Adando enim: donum est nuncupa¬
tum. Notissimum enim ẽ dñm iħm
sanctum: qͦ credentes impleti. linguis
omnium gentium loquebant᷑. In tan¬
tum enim donum dei est: in qnͣtum
dat᷑ eis. qͥ ꝑ eum diligunt deum. Apud
se autem d̾s est: apud nos donum est.
S sempiterne sp̃s sc̃s donumẽ: distri¬
buens singłis ꝓut uult gratiarum do¬
na. Nam ce ꝓpħias quib uult imꝑtit:
& peccata quib uult dimittit. Nam

Expanded text:
ta est. Ideo Spiritus sanctus septiformis nuncuta est. Ideo Spiritus sanctus septiformis nuncupatur, propter dona quae de divinitatis ejus plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi timoris Domini. 14. Spiritus autem principalis in psalmo quinquagesimo legitur, ubi quia tertio Spiritus repetitur, nonnulli Trinitatem intellexerunt, ideo quia scriptum est: Deus Spiritus est. Qucorpus, et tamen est, videtur restare ut spiritus sit. Intellegunt enim ibi nonnulli Trinitatem significari: in Spiritu principali Patrem: A dando enim donum est nuncupatum. Notissimum est enim Dominum sanctum, quo credentes inpleti linguis omnium gentium loquebantur. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est: apud nos donum est; sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis, prout vult, gratiarum dona. Nam et prophetias quibus vult inpertit, et peccata quibus vult dimittit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc autem int̾est int̾ nascentem filiũ
& ꝓcedentem sp̃m sẽm: quod filius ex
uno nascitur. sp̾s sc̃s ex utroq ꝓcedit.
& ideo dicit apłs. qui autem sp̃m xp̃i ñ¬
quam legit᷑ missus: sp̃s uͦ missꝰ. ut est
grece: latine int̾pretat᷑ consolator.
a consolatione. Paraclysis enin con¬
solatio interpretat᷑. Xp̃s enim eum¬
apłis lugentib misit: postquam ab-
eorum ocłis ipse in celum ascendit.
Consolator enim tristib mittit᷑: se¬
cundum illam eiꝰdem domini senten¬
tiam beati lugentes: qm̃ ipsi consola¬
buntur. Ipse enim dicit tunc luge¬
bunt filii sponsi: cum ab eis ablatus
fu̾it sponsꝰ. Item paraclytꝰ ꝓ eo quod
consolationem p̾stat animis. qui gau¬
dium temporale amittunt. Alii pa¬
raclytum latine oratorem uel aduo¬
catum int̾ptant᷑. Ipse enim sp̃s sc̃s di¬
cit: ipse docet: ꝑ ipsum dat᷑ sermo
sapientie: ab ipso sca scͥptura inspira¬

Expanded text:
Hoc autem interest inter nascentem Filium Hoc autem interest inter nascentem Filium et procedentem Spiritum sanctum, quod Filius ex uno nascitur; Spiritus sanctus ex utroque procedit, et ideo dicit Apostolus: Qui autem Spiritum Cquam legitur missus, Spiritus vero missus; ut est Graece, Latine interpretatur consolator, a consolatione; paraclisis enim consolatio interpretatur. Christus enim eum lugentibus misit, postquam ab eorum oculis ipse in coelum ascendit. Consolator enim tristibus mittitur, secundum illam ejusdem Domini sententiam: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Ipse etiam dicit: Tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus . Item paraclitus, pro eo quod consolationem praestat animis qui gaudium temporale amittunt. Alii paraclitum Latine oratorem vel advocatum interpretantur. Ipse enim Spiritus sanctus dicit: Ipse docet; per ipsum datur sermo sapientiae; ab ipso sancta Scriptura inspira
Abbreviated transcription (Latin):
rum qͣnta potest uelocitate festinat. A¬
mat enim aqua dulci purissimaq sati¬
ari. Huiꝰ decora comparatio nr̃m deside¬
rium ardent̾ instigat: ut quando ue-¬
nena antiqͥ serpentis haurimꝰ. ⁊ in i¬
mis faucib estuamꝰ: ad fontem diuinȩ
miscđiȩ ilico festinemꝰ: quatinus quod
peceati adu̾sitate contrahit᷑. dulcissi¬
mi haustꝰ puritate uincat᷑. Nec uacat:
qͦd ad fontes aqͣrum dixit. ñ aquas.
fons enim aqͣrum xp̃s est dñs: unde
omnia fluunt quecunq reficiunt.
fluenta enim plerunq ficcari posft̾:
fonsautem aquarum semꝑ irriguus
est. Unde merito dictum ẽ ad liquorẽ
sacrȩ originis festinandum: ubi desi¬
ierunium. Item alibi scͥptum est. Mon¬
tes excelsi ceruis. Item cerui patͥarchȩ:
unde in canticis canticorum ꝓsalua-¬
tore qͥ ex eorum styrpe scđm carnem

Expanded text:
arum, quanta potest velocitate, festinat. Aarum, quanta potest velocitate, festinat. Amat enim aqua dulci purissimaque satiari. Hujus decora comparatio nostrum desiderium ardenter instigat, ut quando venena antiqui serpentis haurimus, et in intimis faucibus aestuamus, ad fontem divinae misericordiae illico festinemus; quatenus quod peccati adversitate contrahitur, dulcissimi haustus puritate vincatur. Nec vacat quod, ad fontes aquarum, dixit, non, aquas. Fons enim aquarum Christus est Dominus, unde omnia fluunt quaecunque reficiunt. Fluenta enim plerumque siccari possunt: fons autem aquarum semper irriguus est. Unde merito dictum est, ad liquorem sacrae originis festinandum: ubi desijejunium. Item alibi scriptum est: Montes excelsi cervis . Item cervi, patriarchae. Unde in Canticis canticorum pro Salvatore, qui ex eorum stirpe
Abbreviated transcription (Latin):
grega eos: quasi gregem ad uictimam.
Cerui dicti a potoy cerasten. id est a
cornibus. Cerasta enim grece: cornua
dicunt᷑. Hi serpentum inimici sese
gratiatos infirmitate ꝑsenserint: sp̃y
narium eos extrahunt de cauernis:
& suꝑata ꝑnitie ueneni. eorum yabu¬
loreꝑarant᷑. Diptamnum herbam
ipsi ꝓdiderunt. Nam eo pasti excuti¬
unt acceptas sagitcas. Mirant᷑ autẽ
sibilum fistularum arrectis aurib
acute audiunt:. Submissis nilsiqua
immensa flumina uel maria trans¬
natant capita clunib p̾cedentium
ꝓponunt. sibiq inuicem succeden-¬
tes. nullum laborem ponderis sen¬
tiunt. Ceruus enim scos uiros sig̃cat.
dm̃ desiderantes. Unde ꝓpħa ait.
Sic̃ ceruus desidat ad fontes aqͣrũ.
ita desidat anima mea ad te deus.
Est enim illud animal primo inno¬
xium: deinde uelocissimum: teio
desiderio in ardescente siticulosum. Ser¬
pentesnarib trahit: quos ut uorauerit.
ueneno estuante ꝑmotꝰ. ad fontem aqͣ¬

Expanded text:
grega eos quasi gregem ad victimam . grega eos quasi gregem ad victimam . Cervi dicti apo ton ceraton, id est, a cornibus. Cerata enim Graece cornua dicuntur. Hi enim serpentum inimici cum sese gravatos infirmitate persenserint, spiritu narium eos extrahunt de cavernis, et, superata pernicie veneni, eorum pabulo reparantur. Dictamnum herbam ipsi prodiderunt. Nam eo pasti excutiunt acceptas sagittas. Mirantur autem sibilum fistularum: arrectis auribus acute audiunt, submissis nil. Si quando immensa flumina vel maria transnatant, capita clunibus praecedentium imponunt, sibique invicem succedentes nullum laborem sentiunt ponderis. Cervus enim sanctos viros significat, Deum desiderantes. Unde Propheta ait: Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus . Est enim illud animal primo innoxium, deinde velocissimum, tertio desiderio inardescente siticulosum. Serpentes naribus trahit: quos ut voraverit, venene aestuante permotus ad fontem aqu
Abbreviated transcription (Latin):
ele. Ecce hẏrcꝰ caprarum: id ẽ pͥnceps
peccatoꝵs. Caprȩ autem iusti int̾dum
ex gentib uenientes: insalomone. Ca¬
pillatura tua sicut grex caprarum: que
ascenderunt de monte galaad. Hinc
item dic̃ sponsꝰ aosponsam. Duo ubera
tua sic̃ duo hinul capreȩ gemelli qui
pascuntur inllus:donec aspiret dies ⁊
inelinent᷑ umbre. Quod enĩ hec ani¬
malia ferarum uel hominum adu̾sita-
te ꝑt̾rita de altissimis rupib se p̃cipi¬
tando cornib suis illesa suscipiunt:
sig̾cat quod iusti quiq ⁊ dm̃timentes.
legem dei in duob testamentis medi¬
tantes. & duob p̃ceptis caritatis eam
adimplentes. ab omni adu̾sitate ille-¬
si custodiunt᷑. Orex intelligitur fide¬
lium congregatio. ueterem conũsato¬
nem in baptismo relinquens: ut est
illud in cantico canticorum. Dentes
tui sic̃ greges tonsarum que ascen¬
derunt de lauacͦ. Item grex ẽ pecca¬
torum collectio: in iheremia. Con¬

Expanded text:
ele: Ecce hircus caprarum , id est, princeps ele: Ecce hircus caprarum , id est, princeps peccatorum. Caprae ergo justi interdum ex gentibus venientes, in Salomone: Capillatura tua sicut grex caprarum, quae ascenderunt de monte Galaad . Hinc item dicit sponsus ad sponsam: Duo ubera tua sicut duo hinnuli capreae gemelli, qui pascuntur in liliis, donec aspiret dies, et inclinentur umbrae . Quod enim haec animalia ferarum vel hominum adversitate perterrita, de altissimis rupibus se praecipitando, cornibus suis illaesa suscipiunt, significat quod justi quique, et Deum timentes, legem Dei in duobus testamentis meditantes, et duobus praeceptis charitatis eam adimplentes, ab omni adversitate illaesi custodiuntur. Grex intelligitur fidelium congregatio, veterem conversationem in baptismo relinquens, ut est illud in Cantico canticorum: Dentes tui sicut greges tonsarum, quae ascenderunt de lavacro . Item grex est peccatorum collectio. In Jeremia: Con
Abbreviated transcription (Latin):
ueneris in regnum tuum. Capros ⁊ cap̃s
a carpendis uirgultis. quidam dixert̃.¬
fuii qͦd carpint asꝑa: ñ nulli a crepitu cru¬
id est. orice sciepon. dorcades appella
uerunt. Morant᷑ enim in excelsis monti¬
bus. & quamuis delonge. uident tamen
om̃s qͥ uenunt. Ide autem ⁊ caprȩ Id̾e
ibices quasi abices: eo qͦd instar auium
ardua ⁊ excelsa teneant. & insublime
inhabitent. ita ut de sublimitate uix hu¬
manis obtutib pateant. Unde &e meri-¬
diana parsibices aues uocat: qͥ in nili
fluentis inhabitant. Hȩc itaq aialia
ut diximꝰ in petris altissimis cõmorant᷑:
& si quando ferarum uł hominum ad¬
uersitatem ꝑsenserint: de altissimis
saxorum cacuminib sese p̾cipitant.
insuis c̃ornib illesa suscipiunt. Capra
carnem saluatoris sig̾cat. hoc ẽ si militu¬
dinem carnis peccatrut in salomone.
fuge dilecte mi: assimilare caprȩ. Item
capre peccatores siue gentiles: in dani¬

Expanded text:
veneris in regnum tuum . Capros et capras veneris in regnum tuum . Capros et capras a carpendis Alii, quod captent aspera. Nonnulli a crepitu crui, verunt. Morantur enim in excelsis montibus, et quamvis de longinquo, vident tamen omnes qui veniunt. Idem autem et capreae: idem ibices, quasi avices, eo quod ad instar avium ardua et excelsa teneant et in sublime inhabitent, ita ut de sublimitate vix humanis obtutibus pateant. Unde et meridiana pars ibices aves vocant, qui Nili fluentis inhabitant. Haec itaque animalia, ut diximus, in petris altissimis commorantur, et si quando ferarum vel hominum adversitatem persenserint, de altisaxorum cacuminibus sese praecipitantes, in suis cornibus illaesa suscipiunt. Capra carnem Salvatoris significat, hoc est, similitudinem carnis peccati, ut in Salomone: Fuge, dilecte mi, assimilare capreae . Item caprae, peccatores sive gentes, in Dani
Abbreviated transcription (Latin):
uus ẽ ut diximꝰ uenenosorum serpen¬
tium uorax: syinosa tͣnscendens: et
summa agilitate p̾ditꝰ. habitare di¬
ligit in montib altissimis. Huic me-¬
rito comparant᷑ fideles qui diabolum
uorant. qnͣdo neqͥtias eiꝰ ad dñi latidẽ
quasi spinas bona conu̾satione trans
suis in hoc mundo solida cacumina
minati: qͥ dum eadem specie sint ut
cerui uillosostam̃ habent armos ut
hyrei. & menta ꝓlixis hyrsuta bar¬
bis: qui ñ alibi sunt quam circa fasi.¬
dem. Hiͥnuli filii sunt ceruorum.
Dãmulauocata. qͦd de manueffu¬
giat. timidum animal ⁊ imbecille:
de qͦ marcialis. Dente timetur aper:
defendunt cornua ceruum. Imbel¬
les dammȩ: quid nͥ preda sumus:
Hec qͦq animalia aut xp̃m. siue inno¬
centes homines sig̾cant. Hinc quoq spõ¬
sa de sponso in cantico canticorum ait.
Similis est dilectꝰ m̃s dãmulȩ hinulo¬

Expanded text:
vus est ut diximus venenosorum serpentium vorax, spinosa transcendens, et summa agilitate praeditus, habitare diligit in montibus altissimis. Huic merito comparantur fideles, qui diabolum vorant, quando nequitias ejus ad Domini laudem quasi spinas bona conversatione transisuis in hoc mundo solida cacumina dicti, qui dum eadem specie sint, ut cervi, villosos tamen habent armos, ut hirci, et menta prolixis hirsuta barbis, qui non alibi sunt quam circa Fasidem. Hinnuli filii sunt cervorum. Damula vocata, quod de manu fugiat, timidum animal et imbelle. De quo Martialis: Dente timetur aper: defendunt cornua cervum: Imbelles damae quid, nisi praeda, sumus? Haec quoque animalia aut Christum sive innocentes homines significant. Hinc quoque sponsa de sponso in Cantico canticorum ait: Similis est dilectus meus damulae hinnulo
Abbreviated transcription (Latin):
ui apłi inpsalmo. Uox p̃pantis ceruos.
Cerua est caro domini in salomone.
Cerua tarissima. & gratissimus hin¬
nulus: ub̃a eiꝰ in ebrietate. id ẽ euan¬
gelica doctͥna. Cerue. apli. ob hoc
quod spitalit̾ parturiunt. in iob.

Expanded text:
i. In Psalterio: Vox praeparantis cervos . Cerva est caro Domini. In Salomone: Cerva charissima et gratissimus hinnulus, ubera ejus ebriant te , id est, evangelica doctrina. Cervae, apostoli ab hoc, quod spiritaliter parturiunt. In
Abbreviated transcription (Latin):
bitabunt in ȩccłia: cum uerȩ religio¬
nis cultum ipso miserante ꝑcsꝑint.
Item illud quod dic̃ apl̃s. Est corpꝰ ani¬
male ẽ ce sp̃itale. Inon pꝰ sp̃itale s qͦd
animale. deinde quod spĩtale. In cor

Expanded text:
bitabunt in Ecclesia, cum verae religiobitabunt in Ecclesia, cum verae religionis cultum, ipso miserante, perceperint. Item illud, quod dicit Apostolus: Est corpus animale, est et spiritale: non prius spiritale, sed quod animale, dehinc quo
Abbreviated transcription (Latin):
mnib animantib adam .uiii.¬
pͥma uocabula indidit: appellãs
uniꝰcuiꝰq nom̃ ex p̾senti institutione
iuxta conditionem nat᷑e cui seruiret.
Gentes autem: unicuiq animaliũ
ex ꝓpͥa lingua dederunt uocabula.
Non autem scđm linguam latinã
atq grecam aut qua rumlibet genti¬
um barbararũ nomina illa imposu¬
it adam: s illa lingua que ante di¬
luuium omnium una fuit: que ⁊he-
brea nuncuyata est. Latine aut̃ ani-¬
malia siue animantia dicta:¬
quod animent᷑ uita ⁊ moueant᷑ sỹu. I-¬
xta allegoriam uͦ: ammaliabrutos ho¬
mines significant. & trena tantũmͦ
cogitantes. Unde dr. Animalis homo
non ꝑcipit ea quȩ funt sp̃s der. stulti¬
cia est enim illi. Hinc ce ꝑ psalmistã
dr. Animalia tua habitabunt in ea.
Animalia fuerunt gentesuera reli¬
gione uacuatȩ: s cum ad dñm uene¬
runt. factȩ sunt eiꝰ cuius ope ditatȩ
iam nichil indigeant: s rationabili
ac pleno lumine compleant᷑. Hec ha¬

Expanded text:
mnibus animantibus Adam prima vocabula indidit, appellans unicuique nomen ex praesenti institutione, juxta conditionem naturae, cui serviret. Gentes autem unicuique animalium ex propria lingua dederunt vocabula. Non autem secundum linguam Latinam atque Graecam aut quarumlibet gentium barbararum nomina illa imposuit Adam; sed illa lingua, quae ante diluvium omnibus una fuit, quae et Hebraea nuncupata est. Latine autem animalia sive animantia dictquod animentur vita et moveantur spiritu. Juxta allegoriam vero animalia brutos homines significant, et terrena tantummodo cogitantes. Unde dicitur: Animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei, stultitia est illi . Hinc et per Psalmistam dicitur: Animalia tua habitabunt in ea . Animalia fuerunt gentes vera religione vacuatae. Sed cum ad Dominum venerunt, factae sunt ejus ope ditatae: ut jam nihil indigeant, sed rationabili ac pleno lumine compleantur. Haec ha
Abbreviated transcription (Latin):
n sex. dequibus inlege p̾cipitur. ut si
puer hebreus emptꝰ prȩcio fuerit. dño suo
seruiat. & inseptimo ad lib̾tatem exeat.
presens significãt tempus: quia mundꝰ
sex dieb factus est. Iubileus factus est re¬
missionis annus. ẽ. enim hebraicus sermo:
& numerus. qui septenis annorum ebdo¬
madib. idẽ. xl.uiiii. annis texitur: in qͦ
clangebant᷑ tubȩ & adom̃s reuertebatur
antiqua possissio: debita ab soluebantur:
confirmabant᷑ libertates. Hẽ numerõ
& iam ind̾eb pentecosten. & ipsi celebra¬
mus post dñi resurrectionẽ. remissa cul¬
pa. & tocius debiti ciro grapho euacuato.
abom̃i nexi liberi. suscipientes aduenien¬
inde scła qđ se sequant᷑: ab eunti¬
bus eñi aliis. alia succedt̃. Hinc qͥdam qͥn¬
qͣgesimũ annũ scłm dic̃t qͤm hebrei iubileỹ
uocant: obhanc causam ⁊ ille hebreus qͥ
ꝓpter uxorem &e lib̃os amans dñm suũ.
aure ꝑtusa. aut seruitio subiugatꝰ. ser

Expanded text:
ni sex, de quibus in lege praecipitur , ut si ni sex, de quibus in lege praecipitur , ut si puer Hebraeus emptus pretio fuerit domino suo serviat, et in septimo ad libertatem exeat, praesens significant tempus: quia mundus sex diebus factus est. Jubilaeus interpretatur remissionis annus, est enim Hebraicus sermo, et numerus, qui septenis annorum hebdomadibus, id est XLIX annis texitur, in quo clangebantur tubae, et ad omnes revertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecostes et ipsi celebramus post Domini resurrectionem, remissa culpa, et totius debiti chirographo evacuato, ab omni nexu liberi, suscipientes advenieninde saecula, quod se sequantur. Abeuntibus enim aliis alii succedunt. Hinc quidam quinquagesimum annum saeculum dicunt, quem Hebraei Jubilaeum vocant. Ob hanc causam et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum, aure pertusa servitio subjugat
Abbreviated transcription (Latin):
potius dscent̾ aptamus: quȩ sabbati di¬
em obseruandum esse p̃cepit. Octoge¬
nariũ uero popło .xp̃iano aptissime de¬
putamus: qui octauum diem resurre¬
ctionis dñice. scã festiuitate ueneratur.
Octogenarium uero addidit. in poten¬
tatib: quia tunc reuera cȩpimꝰ habere
potentiam. quando nobis dñs saluator
apparuit. Isti gͦ sunt dies annoꝵ nr̃o¬
rum: qui nob̃ ꝓbabilis uitȩ conferunt
claritatem. Annus dominus iħc xp̃c a
quibdam putatur: ut in psalmo. Bene-¬
dices coronam an nibenignitatis tuȩ: et
campi tui replebunt᷑ ubertate. Annus.
p̃sens tempus ab aduentu dm̃i usq in fi¬
nem mundi. in quo penitentia &e remis¬
sio peccatoꝵ predicatur: ut est illud in
isaia: p̃dicare annũ placabilem dño: ꝙ
diem retributionis. Hinc &e in euangłio
agricola ad dñm suũ ait: dñe dimitte
illam ce hoc anno: usq dum fodiã circa
illam. & mittã cophinum stercoris. An¬

Expanded text:
potius decenter aptamus, quo sabbati dipotius decenter aptamus, quo sabbati diem observandum esse praecepit: octogenarium vero populo Christiano aptissime deputamus, qui octavum diem resurrectionis Dominicae sancta festivitate veneratur. Octogenarium vero addidit in potentatibus: quia tunc revera coepimus habere potentiam, quando nobis Dominus Salvator apparuit. Isti ergo sunt dies annorum, qui nobis probabilis vitae conferunt claritatem. Annus Dominus Jesus Christus a quibusdam putatur, ut in psalmo: Benedices coronam anni benignitatis tuae, et campi tui replebuntur ubertate . Annus, praesens tempus ab adventu Domini usque in finem mundi, in quo poenitentia et remissio peccatorum praedicatur, ut est illud in Isaia, Praedicare annum placabilem Domino, et diem retributionis . Hinc et in Evangelio agricola ad Dominum suum ait: Dimitte illam et hoc anno usquedum fodiam circa illam, et mittam cophinum stercoris . An
Abbreviated transcription (Latin):
ne uite significãt: in illo enim ꝓpħico ubi
addm̃ dicitur. tu autẽ idem ipse es&e anni
tui non deficient. Natura eiꝰ subbreuita¬
te declarat᷑. quia ipse sol ꝑ se nouit esse. qͥ
ut sit. alio non eget aduitore. Alibi autẽ
ubi scriptũ est. anni nr̃i sicut aranea me¬
ditabuntur: malignitatem uitȩ nr̃e po¬
sita similitudo declarat. Aranea est ani-¬
mal debile. ac tenuissimũ: qđ transeun¬
tib muscis. ad escam sͥ ꝓcurandam. quȩ¬
dam retia dolosa contexit: sic anni eoꝵ qͥ
sceleratis oꝑib dediti. si martibus ce sub¬
dolis machinationib occupantur. Quod
autem subsequent dicitur. dies annors
in potentatib. laccrix anni cecet̃. Si an¬
nos istos ad litteram uelimus. ad uerte¬
re: multos hominũ &e nona genarioᷤ bͥn
urientes inuenies. Et it̾um necdum sep¬
tuagenarios debilitate confectos. ut qđ
hic dicitur. constare minime posse uide¬
atur. Sed numerũ septuagenariũ legi

Expanded text:
nae vitae significant: in illo enim prophetico, ubi nae vitae significant: in illo enim prophetico, ubi ad Deum dicitur: Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient , natura ejus sub brevitate declaratur: quia ipse solus novit esse, qui ut sit, alio non egeret adjutore. Alibi autem, ubi scriptum est: Anni nostri, sicut aranea, meditabuntur ; malignitatem vitae nostrae posita similitudo declarat. Aranea est enim animal debile ac tenuissimum, quod transeuntibus muscis ad escam sibi procurandam quaedam retia dolosa contexit. Sic anni eorum, qui sceleratis operibus dediti sunt, in artibus et subdolis machinationibus occupantur. Quod autem subsequenter dicitur: Dies annorum in potentatibus, LXXX anni et caetera: si annos istos ad litteram velimus advertere, multos hominum et nonagenarios bene viventes invenies, et iterum necdum septuagenarios debilitate confectos: ut, quod hic dicitur, constare minime posse videatur: sed numerum septuagenarium legi
Abbreviated transcription (Latin):
ceni &e octoni. seu uicies octies deni acno¬
ueni multiplicentur: qͥngentoꝵ duo
rum numerum complent. Unde fit. ut
idem circłs magnus. decem nouenales
lunȩ circułos uigintz octo. Solis autem
qui uicenis octonisq consũmari soleil
annis .x. &e nouem habeat circłos. Bis¬
sextos decies nouies septenos. idẽ. centẽ
bissextis. uicies octies.ui. d ccc.xxxu. idẽ.
cacc mi clara: Appositis autem bissex¬
tis: cexc. cccx iiii. Qui ubi memorantã
exordine m̃sium dierũq sũmã comple¬
uerit: mox inse ipsum reuolutus. cin¬
cta quȩ adsolis uel lunȩ cursum ꝑtineã.
eodem quo prȩterierant semꝑ tenore
restaurat. Tantum anni dñice in car¬
nationis suo certo tramite ꝓficiunt in
maius: & indictiones quoq ferantur
in ordine: nil siderũ cursum atq ideo
nil paschalis calculi ordinẽ mouent.
Anni enim uixta allegoriam. aliquando
ȩtͣnitatem. aliquando breuitatẽ huma¬

Expanded text:
ceni et octoni, seu vicies octies deni ac noceni et octoni, seu vicies octies deni ac noveni multiplicentur: quingentorum XXXII numerum complent, unde fit, ut idem circulus magnus decennovennalis lunae circulus viginti octo, solis autem, qui vicenis octonisque consummari solet annis, decem et novem habeat circulus bissextos decies nonies septenos, id est, centubissextis, vicies octies VM, DCCCCXXV, id est, CXCIVM, CLXXX. Appositis autem bissextis CXCIVM, CCCXIII, qui ubi memoratam ex ordine mensium dierumque summam compleverit, mox in se ipsum revolutus cuncta, quae ad solis vel lunae cursum pertinent, eodem, quo praeterierant, semper tenore restaurat. Tantum anni Dominicae Incarnationis suo certo tramite proficiunt in majus: et indictiones, quoquo ferantur in ordine nil siderum cursum, atque ideo nil paschalis calculi ordinem movent. Anni enim juxta allegoriam aliquando aeternitatem, aliquando brevitatem huma
Abbreviated transcription (Latin):
xxx imi: qui uterq apud hebreoᷤ a princi¬
pio mensis paschalis incipit. ibidemq¬
finitur. Apud uero romanos ab incipi¬
ente luna mensis ianuarii. sumit iniez¬
um: ibiq t̾minatur. Item solis. ẽ. annꝰ.
cum adeadem loca siderum rełdit. ꝑa¬
quadrante tocius diei: quȩ pars quater
ducta cogit interponi unum diẽ. quod
romani bissextũ uocant: ut adeandem
circuitũ redeatur. Quartus solarisgi¬
ri annus bissextilis est: cȩt̾is trib uno
die ꝓlixior. Quo confecto. sol ad cuncta
signorũ loca eisdem dierum noctiumq
quib ante quadrienniũ reuertit᷑ ho-¬
ris. Annus errantium stellarũ est. quo
illarũ quȩq zodiaci ambitum ꝑlu¬
strat: de quo supradiximꝰ. Annus mag¬
nus est. cum om̃ia simul errantia sicda.
ad sua quȩq loca quȩ simul habuere.
pasche ostendit. Circulus pasche magnꝰ
est qui multi plicato ꝑ inuicem solari
citur annis. Siue enim decies nouies in¬

Expanded text:
XXIV. Qui uterque apud Hebraeos a princiXXIV. Qui uterque apud Hebraeos a principio mensis paschalis incipit, ibidemqfinitur. Apud Romanos vero ab incipiente luna mensis Januarii sumit initium, ibique terminatur. Item solis est annus, cum ad eadem loca siderum rediit, peraquadrante totius diei, quae pars quater ducta cogit interponi diem unum quod Romani bissextum vocant, ut ad eumdem circuitum redeatur. Quartus solaris gyri annus bissextilis est, caeteris tribus uno die prolixior, quo confecto, sol ad cuncta signorum loca eisdem dierum noctiumque quibus ante quadriennium revertitur horis. Annus errantium stellarum est quo illarum quaeque zodiaci ambitum perlustrat, de quo supra diximus. Annus magnus est, cum omnia simul errantia sidera ad sua quaeque loca, quae simul habuere, paschae ostendit. Circulus paschae magnus est, qui multiplicato per invicem solari citur annis. Sive enim decies novies vi
Abbreviated transcription (Latin):
abinnouando cuncta quȩ nat᷑ali
ordine transierant. uł acircuitu
temꝑis. nom̃ accepit: quia ueteres annũ
ꝓcircumponere solebant. ut cato dicit
inoriginib otatoriũ. annũ t̾minum.
idẽ. circumt̃minũ: &e ambire dicit᷑. ꝓcir¬
cuire. Est autem annus lunaris. est ce
solaris: est et errantiũ discursꝰ stella¬
rum. Est ce om̃ium planetarũ annus:.
quem magnũ specialiter nuncupant.
Sed lunaris annus. quadrifariȩ accipi¬
tui pͥmus est namq cum luna.xxuii.
dieb &e octo horis. zodiacum ꝑcurrens:
adid signum ex quo egressa est. reuerti¬
xior. qui consuete mensis appellatur:
cum solem aquo noua digressa est.xͣͥ.¬
ix. diebusicxl.xiii horis exactis. iam defe-¬
cta repetit. Tereniss qui .xii. mensib hu¬
iusmodi. idẽ. diebus. ccc . liiiͦi. expletur:
&e uocatur cõmunis: eo qđ duo sepissi¬
me tales pariter currant.Quartusqui
embolismus grece dicit᷑. idẽ. suꝑ augm̃tũ.
&e habet .xͣii. menses. id est dies. cͣce.lx¬

Expanded text:
ab innovando cuncta, quae naturali ordine transierant, vel a circuitu temporis nomen accepit: quia veteres annum per circum ponere solebant, ut Cato dicit in Originalibus oratorum. Annum, id est, circum, terminum: et ambire dicitur pro circumire. Est autem annus lunaris, est et solaris, est et errantium discretus stellarum: est et omnium planetarum unus, quem magnum specialiter nuncupant. Sed lunaris annus quadrifarie accipitur. Primus est namque, cum luna XXVII diebus et octo horis Zodiacum percurrens, ad id signum, ex quo egressa est, revertixior, qui consuete mensis appellatur, cum solem a quo nova digressa est, XXIX diebus et duodecim horis exactis, jam defecta repetit. Tertius, qui XII mensibus hujusmodi, id est, diebus CCCLIV expletur, et vocatur communis, eo quod duo saepissime tales pariter currant. Quartus qui embolismus Graece dicitur, id est, superaugmentum, et habet XIII menses, id est, dies CCCX
Abbreviated transcription (Latin):
adam usq adnoȩ. Scda anoe usq ad
abraam: tercia ab abraham: usq ad da-¬
uit: Quarta adauid usq ad transmi¬
grationem uida inbabiloniam: quinta
deinde usq ad aduentum saluatoris
in carne. Sexta quȩ nunc agitur. usquȩ
quo mundus iste finiatur. Sic gͦ potest
mundi ętas adsimilitudinem eui ho-¬
minis comparari.

Expanded text:
Adam usque ad Noe: secunda a Noe usque ad Adam usque ad Noe: secunda a Noe usque ad Abraham: tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad migrationem Juda in Babyloniam: quinta deinde usque ad adventum Salvatoris in carne: sexta, quae nunc agitur, usque quo mundus iste finiatur. Sic ergo potest mundi aetas ad similitudinem aevi hominis comparari.
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Scłm huiꝰ uitȩ significat cursũ.
ubi miseri sunt. quicumq delinqunt:
ubi fas est corda nr̃a conuerti: &e miseri-¬
cordiam postulari. ibi enim dampna-¬
tio est confiteri peccatum: ubi constat
esse iudicium. Aliquando ꝓęt̾̃nitate po¬
nitur. ut est illud: memorfuit inscłm
quando p̃teritum tempus significat.
sc łm. misericors esse monstratur. Netas
plerumq dicit᷑. & ꝓ uno anno. ut ĩnani-¬
malib. &e ꝓseptem uthominis: ce ꝓcen¬
tum. ce ꝓ quouis temꝑe. Unde cẽ etas
tempꝰ qͦuod demultis scłis instruitur:
ce dicta ȩtas quasi ęuitas. idẽ. similitu¬
do eui. Nam euum est ȩtas ꝑpetua. cuiꝰ
neq initiũ neq extremũ noscitur. qđ gre¬
ci uocant eonas. qđ aliquando apud eos
ꝓscło. aliquando ꝓet̃no ponitur: unde
&e apud latinos est deriuatum. Aetas
autem ꝓpriȩ duob modis dicit᷑: aut eñi
hominis. sicut infantia. uiuentus. sene¬
ctus: aut mundi. cuius pͥma aetas.ẽ ab

Expanded text:
ejus . Saeculum, hujus vitae significat cursum, ubi miseri sunt quicunque delinquunt: ubi fas est corda nostra converti, et misericordiam postulari. Ibi enim damnatio est confiteri peccatum, ubi constat esse judicium. Aliquando pro aeternitate ponitur, ut est illud: Memor fuit in saequando praeteritum tempus significat, saeculum misericors esse monstratur. Aetas plerumque dicitur et pro uno anno ut in annalibus: et pro septem, ut hominis: pro centum, ut pro quovis tempore. Unde et aetas tempus, quod de multis saeculis instruitur: et dicta aetas, quasi aevitas, id est, similitudo aevi. Nam aevum est aetas perpetua, cujus neque initium neque extremum noscitur: quod Graeci vocant eonas: quod aliquando apud eos pro saeculo, aliquando pro aeterno ponitur. Unde et apud latinos est derivatum. Aetas autem prope duobus modis dicitur. Aut est enim hominis, sicut infantia, juventus, senectus: aut mundi, cujus prima aetas est ab
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ solum mediocres homines. sed in ꝑni¬
ciem suam. ipsos quoq scõs uiros atq
eminentissimos. torm̃tis corporumobru¬
montes stabunt a ꝙͦ. Item abissus cor¬
da hominũ facinorib tenebrosa: ut in
amos uocauit iudiciũ dñs: ce deuora¬
uit abissum multam. Abissus damp¬
natio peccatorum sempiterna: ut in
iob. estimauit abyssũ qͣĩ senescentẽ. id est
diabolꝰ ꝑ minists suos putabat. qđ pena
impioꝵ finẽ habit᷑a sit. Abyssus ĩfernꝰ: ut
ĩ euangłio. ce deprecabantur eum sp̃s. idẽ.
demones: ne inabissum eos miteret.
De estibus

Expanded text:
ut non solum mediocres homines, sed in perniut non solum mediocres homines, sed in perniciem suam ipsos quoque sanctos viros atque eminentissimos tormentis corporum obrumontes stabunt aquae . Item abyssus corda hominum facinoribus tenebrosa, ut in Amos: Vocavit judicium Dominus, et devoravit abyssum multam . Abyssus damnatio peccatorum sempiterna, ut in Job: Aestimavit abyssum quasi senescentem ; id est, diabolus per ministros suos putabit quod poena impiorum finem habitura sit. Abyssus infernus, ut in Evangelio: Et deprecabantur eum spiritus, id est, daemones, ne in abyssum eos mitteret . De aestibus
Abbreviated transcription (Latin):
est aquarum impenetrabilis. siue
spelunce aquarũ latentiũ: equib
fontes & flumina ꝓcedunt: uł que oc¬
cultȩ subtereunt: unde &e abysus dicta ẽ.
Nam om̃s aque. siue torrentes. ꝑoccutas
uenas. ad matricem abissum reuertunt᷑.
Abyssus intelligitur ꝓfunditas script᷑a¬
rum: ut est illud inpsalmo abyssus abys¬
sum inuocat. idẽ. uetus testam̃tum. nouũ
testimoniũ. in uoce cataractarũ tuarũ.
hoc est inp̃dicatione scõrum. Item abys¬
sus aquȩ immensitas est: ut ingenesi
legitur erupti sunt fontes abissi magnȩ.
Item abyssus ineffabilia iudicia di desi¬
gnat: ut est hoc: iudicia tua abissus mł¬
ta. Item abyssus infert̃ significat: ut
apłs ait: aut quis descendit in abyssũ:
sus corda hominũ denotat. facinoribus
tenebrosa: ut est illud beati iob abyssus
dicet non est ime: ce mare loquetur.
atq ꝑsecutorib eccł̃iȩ comparatur qͥa
sicut palliũ subiecta cooperit: ita illi
mundum fȩdissima suꝑsticione texert̃.

Expanded text:
est aquarum impenetrabilis, sive speluncae aquarum latentium, quibus fontes et flumina procedunt, vel qui et occulte subtereunt. Unde et abyssus dictus. Nam omnes aquae torrentes per occultas venas ad matricem abyssum revertuntur. Abyssus intelligitur profunditas Scripturarum, ut est illud in psalmo: Abyssus abyssum invocat ; id est, Vetus Testamentum Novum testimonium vocat: In voce cataractarum tuarum . hoc est, in praedicatione sanctorum. Item abyssus aquae immensitas est, ut in Genesi legitur: Et rupti sunt fontes abyssi magnae . Item abyssus ineffabilia judicia Dei designat, ut est hoc: Judicia tua abyssus multa . Item abyssus infernum significat, ut Apostolus ait: Aut quis descendit in abyssum? sus corda hominum denotat facinoribus tenebrosa, ut est illud beati Job: Abyssus dicet: Non est in me, et mare loquetur: atque persecutoribus comparatur, quia sicut pallium subjecta cooperit, ita illi mundum foedissima superstitione texerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt ab stella differt in claritate. Sic erit
ae resurrectio mortuoꝵ. Stella xp̃s est: ut
in apocalipsi. Egosum stella splendida
& matutina. Ialibi. Oriet᷑ stella ex iacob.
Im apocalipsi. Septẽ inqͥt stelle angeli

Expanded text:
inquit, ab stella differt in claritate: sic erit et resurrectio mortuorum . Stella Christus est, ut in Apocalypsi: Ego sum stella splendida et matutina . Et alibi: Orietur stella ex Jacob . Et in Apocalypsi: Septem, inquit, stellae angeli
Abbreviated transcription (Latin):
Hypocͥte autẽ qͥ ꝑfictaᷤᷤ species uirtutum
scõs imitari uident᷑. tam̃ ipsi uelut stel¬
lȩ de cȩlo in t̾ram cadunt: dum a scõꝵ
consortio sequestrati. int̾ peecatores as
insententia qͣ dñs ad beatum iobloqͥt᷑.
aĩaduerti potest: Ait enim. Nunqͥd iun¬
gere ualebis mieantes stellas pliades: aut
gyrum arcturi pot̾is dissipare. Puades

Expanded text:
e autem, qui per fictas species virtutum sanctos imitari videntur, tamen ipsi velut stellae de coelo in terram cadunt, dum a sanctorum consortio sequestrati inter peccatores ascin sententia qua Dominus ad beatum Job locutus est, animadverti potest. Ait enim: Nunquid jungere valebis micantes stellas pleiades? aut gyrum arcturi poteris dissipare? . Pleiades
Abbreviated transcription (Latin):
sti noscunt᷑ conu̾satione radiare. Hec oĩa
inpotestate noctis. id ẽ in scłi istiꝰ denebͥs
data st̃: ut ꝑeos caliginosa reluceant cor¬
da mortalium. Item stellȩ st̃ scĩ siue doc¬
ti eo qͦd uirtutum oꝑib in hoc mundo
resplendent:ut inpsał. Qui numerat
multitudinem stellarũ: &e oĩb eis noĩa
uoeat. Astͣ funt sci angłiut in iob. Astͣ¬

Expanded text:
sti noscuntur conversatione radiare. Haec omnia in potestate noctis, id est, in saeculi istius tenebris data sunt, ut per eos caliginosa reluceant corda mortalium. Item stellae sunt sancti sive docti eo, quod virtutum operibus in hoc mundo resplendent, ut in Psalterio: Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocat . Astra sunt sancti angeli, ut in Job:
Abbreviated transcription (Latin):
ydum ⁊ astroꝵ ħ distantia ẽ. Stellȩ gͦ
⁊ sydã ⁊ astra ita int̾ se differunt. Nã
stella est q̃libet singłaris: syda uͦ st̃ stellis
plurimis fact̾a. ut hiades. pliades: Astra
autẽ stelle gͣndes. ut orion bootes S hȩc
nomina scͥptores confundunt: ⁊ astra ꝓ
stellis: i stellas ꝓ sydibꝰ ponunt. stellȩ ñ

Expanded text:
um haec distantia est. Stellae ergo et sidera et astra ita inter se differunt. Nam stella est quaelibet singularis: sidera vero sunt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades; astra autem stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis, et stellas pro sideribus ponunt. Et stellae non
Abbreviated transcription (Latin):
in iure est ꝓpt̾ discretionem successionis
amissam. Enepos est. qui ex nepote con¬
ceptus natꝰq est: & dictꝰ ꝓnepos. quasi natꝰ
porro post. Ex hoc qͦq gradu incipit uoca¬
ri & ꝓgenies. quasi porro post geniti. Nã
filii & nepotes ñ surt ꝓgenies: quia ñ est
in eis longa post̾itas. Sic̃ autem inferiꝰ
longe editi. ꝓgenies dicunt᷑: ita suꝑius
ꝓaui.attaui. qͥ & ꝓgenitores appellantur.
quasi porro generantes. Pneptis dictus:
qͥa ꝓpe nepotem Abnepus. quia seiun-¬
gitur a nepote. Est enim int̾ illum &e ne¬
potem ꝓnepos. Adnepos abnepotis filiꝰ.
trinepos. ad nepotis filiꝰ. quia post nepotẽ
quiartꝰ in ordine est. quasi tetranepos.
Minores autem non dicimꝰ. nͥ quotiens gͣ
duum deficit nomen: utputa .filiꝰ nepos.
ꝓnepos. abnepos. adnepos. trinepos: ubi
isti gradus defecerint. merito iam dicimus
minores. sic̃ & maiores dm̃s pꝰ patris.aui. ꝓ¬

Expanded text:
in iure est propter discretionem successionis in iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natus porro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicuntur: ita superius proavi, atavi, qui et progenitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope non potest. Abnepos, quia sejungitur a nepote. Etenim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos, abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito jam dicimus minores, sicut et majores dicimus post patris, avi, p
Abbreviated transcription (Latin):
nomen hoc grecum: & in latinitate defic̃.
Huic contrarius est spuriꝰ qui de matre
nobili & patre ignobili nascit᷑. Item spu¬
riꝰ patre incerto. matre uidua genitus.
uelut tantum spurii filiꝰ: qͥa muliebrem
naturam uet̾es spuriam uocabant. La¬
tine autem spurii: qͣsi extra puritatem.
id est qͣsi immundi. Legitur enim in
libro regum uir spuriꝰ. nomine gollad
de castris phylistinoꝵ ꝓcessisse: quem
dauid uicit atq ꝑcussit: qͦd significat
redemptorem nr̃m qui forti manu goli¬
ad qui transmigrans interp̾tat᷑. & signi¬
ficat diaboli suꝑbiam. singlaricertamine
congressum ꝓstrauisse: ac popłm dei a
timore eiꝰ eripuisse. Nepos est: qͥex filio
natus est. Dictus autem nepos: quasi natus
post. Primum enim filiꝰ nascit᷑: dem̃ nepoᷤᷤ.
Gradꝰ enĩ substiticionis ẽ. Hinc et
posteritas quasi postera ȩtas. Nlepos autem
utriꝰq sexus est namut neptis dicamus:

Expanded text:
hoc nomen Graecum, et in Latinitate deficit. 24. hoc nomen Graecum, et in Latinitate deficit. 24. Huic contrarius est spurius, qui de matre nobili, et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius, quia naturam veteres spuriam vocabant. Latine autem spurii, quasi extra puritatem, id est quasi immundi. Legitur enim in libro Regum vir spurius, nomine Goliath, de castris Philistinorum processisse, quem David vicit, atque percussit , quod significat Redemptorem nostrum, qui fortis manu Goliath, qui transmigrans interpretatur, et significat diaboli superbiam, singulari certamine congressum prostravisse, ac populum Dei a timore ejus eripuisse. Nepos est, qui ex filio natus epost. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
plures.Gemini autem in scͥpturis uix¬
ta allegoriam duo popł intelligunt᷑.
hoc est iudeorum &e gentilium. Hos
p̃figurabant ill gemini rebeccȩ qͦs
genuit ysaac patͥarchȩ. Unde ipsare¬
becca dum prexisset ut adoraret et
consuleret dñm: tale ab eo accepit respon¬
sum. Duȩ gentes in ut̾o tuo sunt: ce duo
popłi ex uentre tuo diuident᷑: popłsq
popłm suꝑabit: & maior seruiet mino
ligi potest. Siquidem & in singłis nobis
hoc dici potest: qͦd duȩ gentes &e duopo¬
puli sint intͣ nos uitioꝵ scilicet atq uir¬
tutum. S iste minor est: ille maior.
Semꝑ enim plures st̃ mali qͣm boni: &
uitia numerosiora sunt uirtutib: sed
tam̃ ce in nob̃ gr̃a dei popłs popłm suꝑ¬
at: & maior seruit minori. Seruit &¬
enim caro sp̃ui: & uitia uirtutib ceduñ.
Postumꝰ uocatur: eo qͦd post humationẽ
ti nomen accipit. sic enim lex uoluit: ut
qͥ de defuncto nascit᷑. defuncti nomine ap
ignobili gignit᷑. sic̃ ex concubina. Et autẽ

Expanded text:
ur. Gemini autem in Scripturis juxta allegoriam duo populi intelliguntur, hoc est, Judaeorum et gentilium. Hos praefigurabant illi gemini Rebeccae, quos genuit Isaac patriarchae. Unde ipsa Rebecca dum perrexisset, ut adoraret et consuleret Dominum, tale ab eo accepit responsum: Duae gentes in utero tuo sunt: et duo populi ex ventre tuo dividentur, populusque populum superabit, et major ianorum. Siquidem et singulis nobis hoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sint inter nos, vitiorum scilicet atque virtutum, sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora sunt virtutibus; sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minori. Servit etenim caro spiritui, et vitia virtutibus cedunt. Posthumus vocatur, eo quod post humationem ti nomen accipit; sic enim lex voluit ut qui de defuncto nascitur defuncti nomine appignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem
Abbreviated transcription (Latin):
filii dei: misit sp̃m filii sui in corda
nr̃a clamantem abba pat̾.Itaq iam
ñ est seruuss filiꝰ. Qͦd si filius: & heres
ꝑdm̃. Oemini sunt. ñ duo tantum
simul nati:. s etiam plures. De gemi¬
nis autem uno abortiuo: alter qui legi¬
time natꝰ fu̾it. uopi̾cus nominatur.

Expanded text:
ui in corda nostra, clamantem, abba Pater. Itaque jam non est servus, sed filius. Quod si filius, et haeres per Deum . Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem unus abortivus: alter, qui legitime natus fuerit, volpicus nominatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uadriꝑtitus est autem ordo filiors:
ita. unigenit̾. pͥmogenitꝰ. medius
nouissimꝰ. Primogenitꝰ: ante quem nuuꝰ.
Unigenitꝰ: post quem nullꝰ. Medius int̾
om̃s. Nouissimꝰ: post om̃s. Iłe ⁊ minimꝰ
amonade. Nouissimꝰ autem ꝓpt̾ quod
nouus: qͥa cȩt̾i p̾cedendo antiquiores¬
existunt. Quatuor etiam modis filii
appellant᷑. Natura. imitatione. adop
tione. doctͥna. Natura: ueluti cum di¬
cuntur filii abrahȩ iudei. Imitatione.
ut ipsiꝰ abrahȩ fidem imitantes ex gen¬
tibus. dicente euangłio. Potens ẽ ds de la¬
pidib istis suscitare filios abrahe uel
siẽ eosdem iudeos filios ẽẽ diaboli dñs
dicit: ñ a qͦ nominati. s quem fuerant
imitati. Adoptione qͦq: quod huma¬
na consuetudine nulli licet nescire: uł
sic̃ nos d̾o ñ natura s adoptione dicimꝰ.
pat̾ nr̃ qui es in cęlis. D oc̾trina: sicut
p̃̾dicationem in ȩccłiis renati: sicut ait
genui. quib ꝑ psalmistam dñs diẽ. Ueni¬

Expanded text:
uadripartitus est autem ordo filiorum ita: unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Primogenitus, ante quem nullus: unigenitus, post quem nullus: medius, inter omnes: novissimus, post omnes, idem et minimus a monade. Novissimus autem, propter quod novusexistunt. Quattuor etiam modis filii appellantur: natione, doctrina 441 Natura, veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus, dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae, vel sicut eosdemboli , a quo non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire: vel sicut nos Deo, non natura, sed adoptione dicimus: Pater noster, qui es in coelis . Doctrina, sicut praedicationem in Ecclesia renati: sicut ait genui . Quibus per Psalmistam Dominus dicit: Veni
Abbreviated transcription (Latin):
perque uerbum diuinum tamquã¬
insuccensis fornacib manans ueri¬
tatis rutila choruscatione. Item argen¬
tum oris confessio siue mundicia casti¬
tatis: in exodo: omnis qui percipit cor¬
de: offert initia dño aurum & argen¬
tum & eramentum. Rursum argen¬
tum popłs uideorum. inhieremia. ar¬
gentum reꝓbum uocate eos. quia do¬
minus eicit eos. Iterum argentum
sermonem predicationis significat:
unde i nexodo columpne tabernaculi
deargentate ẽẽ. perhibentur:¬

Expanded text:
Per quae verbum divinum Per quae verbum divinum in succensis fornacibus, manens veritatis rutila coruscatione. Item argentum, oris confessio sive munditia castitatis. In Exodo: Omnis, qui percipit corde, offerat initia Domino aurum et argentum et aeramentum . Rursum argentum populus Judaeorum in Jeremia: Argentum reprobum vocate eos, quia Dominus projecit eos . Item argentum sermonem praedicationis significat. Unde in Exodo columnae tabernaculi deargentatae esse perhibentur
Abbreviated transcription (Latin):
Roertim non longe agreca
appellatione distatz hoc enim illi
argirum uocant: cui mirum in modum
illud dum candidum sit. impressum
corpori. lineas nigras reddit. argentũ
uiuum dictum: quod excidat materi
as inquib inicitur hoc & liquidum:
quia percurrit: inuenitur spetialiter
mme tallis: siue margentariis fornacib.
gutitarum concretione tectis inherens.
Sepe etiam & instercore uetutissimo cloa¬
carum. uł puteorum limo. Mistice mnar¬
gento eloquia diuina siue intellectus
lutere uł historte exprimitur: ut est il¬
lud in ꝓpħa contra hereticos. argentũ
meum & aurum meum tulistĩ: & po¬
sustiꝰ indelubris utis. & inpsalmo elo¬
quia inquit dmi. eloquia casta: argentũ
igne examinatum terre. purgatum sep¬
tuplum. Definit persimilitudinem me¬
talli candidi quid sint eloquia casta. ar¬
gentum terre igne examinatum. quod
solet eẽ purissimum: quando frequenti
fuerit decoctione mundatum. Exami¬
natum quippe uł purgatum contra
purgatum septuplum. Qui numerus

Expanded text:
rgentum non longe a Graeca appellatione distat. Hoc enim illi ἄργυρον vocant. Cui mirum in modum illud inest, ut, dum candidum sit, impressum corpori lineas nigras reddat. 2. Argentum vivum dictas in quibus injicitur: hoc et liquidum, quia percurrit. Invenitur specialiter in metallis sive in argentariis fornacibus guttarum concretione tectis inhaerens: saepe etiam et in stercore vetustissimo cloacarum, vel puteorum limo. Mystice in argento eloquia divina sive intellectus litterae vel historiae exprimitur, ut est illud in propheta contra haereticos: Argentum meum et aurum meum tulistis et posuistis in delubris vestris ; et in psalmo: Eloquia, inquit, Domini eloquia casta, argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum ; definivit per similitudinem metalli candidi, quod sint eloquia casta argentum terrae igne examinatum, quod solet esse purissimum, quando frequenti fuerit decoctione mundatum: examinatum quippe, vel purgatum contra purgatum septuplum: qui numerus
Abbreviated transcription (Latin):
idem locꝰ ether in qͦ syd̃a sunt. ⁊ sig̃cat
eum ignem qͥ a toto mundo in alto se¬
paratus ẽ sane ȩther ẽ ipsũ elem̃tum:
ethera uͭ splendor etheris ẽ. Consistunt
enim luminaria in firmam̃to cȩli. hoc
est in firmam̃to legis dei infixa. eugłiste
uidelicet ⁊ doctores scͥpturȩ sc̃ȩ disputan¬
do coherentes.⁊ ꝯĩb inferiorib lum̃ sapĩȩ
demonstrantes :ł diit etiamsimul ⁊ cęt̾a mi¬
cantium sydum turba id ẽ diu̾saꝵ uͥtutũ
in ȩccłia numerositas: qͦ in huiꝰuitȩ obscu¬
ritate tanqm in nocte refulgentes. Diui¬
dont in hoc firmam̃to scͥpturȩ sensibilia
&e intelligibilia: que st̾int̾ lucem ꝑfecto¬
rum &e tenebras popłoꝵ: & st̾ in signa uir¬
tutum &e miraculoꝵ.¬

Expanded text:
idem locus aethra, in quo sidera sunt, et significat eum ignem, qui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsum elementum, aethera vero splendor aetheris est. Consistunt enim luminaria in firmamento coeli, hoc est, in firmamento legis Dei infixa, evangelistae videlicet et doctores Scripturae sanctae disputando cohaerentes et omnibus inferioribus lumen sapientiae demonstrantes. Prodiit etiam simul, etc., micantium siderum turba, id est, diversarum virtutum in Ecclesia numerositas, quae in hujus vitae obscuritate, tanquam in nocte, refulgentes dividant in hoc firmamento Scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum, et tenebras populorum: et sunt insignia virtutum et miraculo