comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel senex in earegionede functus est ubi non potuit
xp̃i nom̃ audiri potuit iustus ꝑnaturã fieri ec li¬
berũ arbitriũ annon potuit: si potuis sedicunt
ecceqd est crucexp̃i euacuare. Sisineilla quã quã
ꝑnaturalẽ legem & uoluntatis arbitriũ iustifica¬
tuus est. hocenĩ omnes possent. &iã simostuus ille
noness&. Etsi iustiessent. qui a uellentessent
non quia iusties se non possent. Si autẽsinexpi
gratia iustificari omnino non potuit. &iã istũ si
dud& absoluat scđm uerbasua Quia siidcirco
talis fuit qđ aliud ẽẽ non potuit. culpacar&
Sedobicit sibi quasi ad aliud dictũ. &ait Potest
quidẽ esse: Sed ꝑ dĩgritiã inquies dein deueliri
respondendo subiungit. Ago humanitati tuba
gratus qđ as sestionemcã quã dudũ obpioluabas
Ponmodo non obpugnare aut confrob iolũ con¬
tentus non es ueru&i non refug compbaretã

Expanded text:
uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audiri; potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificagratis mortuus est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus ille non esset, et, si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum si audet absoluat secundum uerba sua, quia, si idcirco talis fuit, quod aliud esse non potuit, culpa caret. Sed obicit sibi quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per Dei gratiam, inquies. deinde uelut respondendo subiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam, quam dudum obpugnabas, non modo non obpugnare aut confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam
Abbreviated transcription (Latin):
biles : Nã suidcircotales fuerunt. quia aliudeẽ ñ
potuerunt culpacarent. uide & quid dixerit.
ego autẽdico paruulunatũ ineoloco ubieipo
idcircotalẽ fuisse idest sinelauacro regenerati¬
onis exisse . quia eẽ aliud non potuit. Ab soluat
ergo cũ & aperiat ei contra sententiã dñĩ regnũ
caelorũ Sed ñ eũ absoluit apłs quiait. Perunũ
hominẽ peccatũ intrauit inmundũ. & ꝑpeccatũ
mors. et ita in omnes homines trinsiit in quooms
peccauer: Rect eergo eadãpnatione quae ꝑuni¬
uersã massã currit. Non admittt᷑ in regnũ cae¬
lorũ quauis xpĩanus non solũ non fuerit sed
neceepotuerit: sed nondã pnat᷑ inquiunt quia
in adapecasse omnes Nꝓpt̃ peccatũ nascendiori¬
gine attractũ sed ꝓpt̃ imitationẽ dictu est. Si
ergo ideo dicit᷑ ad a auctor hominũ qui subsecu
nsunt peccatorũ quia primus peccator in om¬
iustusfuit: sed de in fante non loquor luuenis

Expanded text:
biles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non biles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico, paruulum natum in eo loco, ubi eiidcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, qui ait : per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum, quamuis Christianus non solum non fuerit sed nec esse potuerit. Sed non damnatur, inquiunt, quia, in Adam peccasse omnes, non propter peccatum nascendi origine adtractum sed propter imitationem dictum est. si ergo ideo dicitur Adam auctor hominum, qui subsecuti sunt, peccatorum, quia primus peccator in omiustus fuit? sed de infante non loquor. iuuenis
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliud grauissimũ eeatq extra ordinẽ dicim
hocuersat multis modis ex sermone diuturbor
Nequi seũ aliud quã denonpeccandiposlibou¬
tate querere existim& Vnde int̃ multa qiibus
idagit etiã hocdicit Iterũ rep&o ego dico pos
sccthominẽ sinepeccato Tuquid dicise qonpos
secehominẽ si ne peccato. Neq ego dico inquo
homine ee sine peccato neq tudicis non eoho
minẽ sine peccato deposse & non posse nonde
re  non esse contendimus: Deinde ponnuble
corũ quac aduersus nos descripturisꝓferrioiet¬
aistaquaestione non ꝑtinere inorato lã cõr
possit eanpossit homo eesinreecs atoi sacõme¬
molat Hea ullus inquet mundus esta sorde
isonesthomo qui non peco&. et non est iustus
hiliu modiens neem̃plis ostendit qualesho¬
mines quidã tẽpore aliquo fuerint. Ñqđ aliudeẽ
non potuerint Vnde &iure inueniunt᷑ eẽculpa¬

Expanded text:
ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos de scripturis profead istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur possitne an non possit homo esse sine peccato, ita commemorat: nam nullus, inquit, mundus est a sorde, et: non est homo qui non peccet, et: non est iustus huiusmodi enim exemplis ostenditur, quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint: unde et iure inueniuntur esse culpa
Abbreviated transcription (Latin):
&iuo:auit &iustificauit &glor ficauit Quos
igitꝰ usq ad eo de mentissi me in saniad ut ñagu
ineffibiles gratias misericordiae quos uoluio
inberantis  qui recte nullo modo posseculoa¬
resustitia uniuersos omninodã pnantisrhos
ss cdm scripturas sapiamus pcoginieb. demor¬
inãgritia dispurtare. etcadico ⁊ quib. cemon¬
trire conamꝰ saturahumina. peq i maroubs
medico indigeto quia sa naest & immuor b
sibuipsae ad iustitia hiuelit pos sesufficere teloediere¬
desu sũ descendens. Nolo qđ sequit᷑ dicere. Ne
amicis nr̃is quorũ fostissima & acerrima inge¬
nia non in ꝑ uersũ sed in directũ currere uolumꝰ
facere existimem᷑ in iuriã. Quanto igit᷑ zelo ac¬
census est librihuius quẽ misistis conditor aduer¬
sus eos qui peccatis suis patrociniũ denatura hu¬
manae infirmitatis ꝑ quirunt. tanto & multo
ardentiore ⁊ elonos opost& accendi Neeuacu&
crux xp̃i. Euacuat᷑ autẽsi aliquomodo pr&er

Expanded text:
et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos uoluit liberantis, qui recte nullo modo posset culpare iustitiam uniuersos omnino damnantis? Hoc si secundum scripturas sapiamus, non cogratiam disputare et ea dicere, quibus demonstrare conemur naturam humanam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam, si uelit, posse sufficere. acute qde sursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et acerrima ingenia non in peruersum sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius quem misistis conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter
Abbreviated transcription (Latin):
lexit nos cũ essemus mortui peccatis. conuiuifi¬
cauit nos xp̃o. cuius gratiasumus salui facti. hȩc
igit᷑ gratiaxp̃ĩ. sinequa nec infantes nec &ate
grandes salui fieriposs̃ non meritis red dit᷑ sed
gratis dat᷑. ꝓpt̃ qđ & gratia nominat᷑ Iustificati
in quit gratis ꝑsangu inẽipsius. Vndehiqui non
pillã liberant᷑ siue qui audire nondũ potuer si
generationis qđ accipere possent ꝑ qđ salui fie¬
rent non acceper. iusteutiq dãpnant᷑ quia sine
peccatonons uel qđ originalit̃ traxer̃. uel ꝗd ma¬
lsmorib: addider Omne s enĩ peccauer siue in
adã siuc inscipsis. &egentgloriadĩ Vniuersa
igit᷑ massa paenas deb& Et siomnib debitũ
dapnationis suppliciũ redder&. non iniustep¬
cul dubio redder& Quiergo inde ꝑgratiã libe¬
quix pmnitm misit in hunc mundũ peccatores
saluios facere . quos praesciuit& predestinaui

Expanded text:
lexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuifilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. Haec igitur gratia Christi, sine qua nec infantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur, propter quod et gratia nominatur: iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt generationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt: omnes e n im peccauerunt-siue in Adam siue in se ipsis — et egent gloria dei. Vniuersa igitur massa poenas debet et, si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam libes, qui Christum Iesum misit in hunc mundum peccatores saluos facere, quos praesciuit et praedestinauit
Abbreviated transcription (Latin):
quit inuobis. Itaq precepto facere comone¬
miquoconantes et nris uirib non ualentes
adiutoriũ diuinũ p̃cem᷑ Pro inde &ipse cuer¬
sumatis hisquachincdicebat. quo aduitore
istanon ficrent quaedixifieri nono postero
Quinsapiens inquit et disciplinatus entuose
ostendat exbona conuersatione operatione
sua inman su&udine sapientiae Qd sitelũama¬
rũhabetis & contentiones in cordib uris. poli

Expanded text:
quitur in uobis itaque praecepto facere commonequitur in uobis itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse cum exsummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere. quis sapiens, inquit, et disciplinatus inter uos? ostendat ex bona conuersatione operationem suam in mansuetudine sapientiae. quodsi zelum amarum habetis et contentiones in cordib
Abbreviated transcription (Latin):
huius assestio: Quis enĩ insanus dicat deberepecca¬
rehominũ potest. tã quã obiurganscis et dicens
Domareferas potestis linguã non potestis. qua¬
si facilius sit linguadomarequãferas nonputo
qđ istesit sensus hocloco. Sieniio sentiri uella
defacilitate domandaelinguae. c& sequerent᷑
in bestiarũ cõparatione Nunc uero sequit᷑ in¬
qui&ũmalũ plena ueneno mosti fero utiq
noce ineeequãbestiarũ atq serpentiũ NAilluo
carnẽ int̃ficit hocucro animã oseni qđ m̃tit᷑¬
ciditanimã Nonergo quasi ideefacilius quã
mansue factiobestiarũ sc̃s ia cobus illã senten¬
tiã pnuntiauit. autea uoce uoluit ꝓnuntiari
scd potiu s ostendens quantũ sit in homino lin¬
fneglegentiuã innos ꝑmanere patiam̃ scrte
mus lomandã linguã diuinaegratiae posca¬
mus duxilũ Non onĩuit lingua nule uoso¬
lingua don inteillo quidix̃ ad suos Nonenĩ
uosestis quiloquimini sed sp̃s patris ur̃i quilo¬

Expanded text:
huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccanum domare potest? tamquam obiurgans et dicens: domare feras potestis, linguam non potestis? quasi facilius sit linguam domare quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim hoc sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum est atque serpentium; nam illud carnem interficit, hoc uero animam; os enim quod mentitoccidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linper neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus dolingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris uestri, qui lo
Abbreviated transcription (Latin):
cenon potuit ut sitds̃uerax. omnis autehomor
mendax Sicut scriptũẽ uane filii hominũ m̃¬
daces filii hominũ instateris.: Habentes utiq gra¬
tiã & ad iutoriũ dĩ. tam̃ sine peccato eẽ Nec obti¬
nere dauid pecsalo monualuit custodire. Eit
cius tantũ rerũ ordinẽ mut& sperat: Qđsi factum
foste non fuerit. dm̃in possibilitatis accus&i po¬
test inquit homo eẽsi nepeccato tam̃cũdiadnu¬
torio: quid facia tolerabo interimpannũ nouũ
uestim̃ tou&eri conligatũ donecem̃dationis mi¬
sere falsitatẽ prior scissura patefaciat. concedo
eniui contraduce ueritatis loquentis cũ dixerit
potesthomosiuelit. dixisseuideat᷑. potestho¬
mocudi adiutorio Nuncdemũ mihi ueluti
adexordiũ ꝓpositionis sermo reuocandus est
& paulis piniuriae doloreseposito cũ reuerentia dis¬
putandi. ad celsitudinẽ capitis recurrendũ. Caput

Expanded text:
esse non potuit: ut sit Deus uerax, omnis autem homo esse non potuit: ut sit Deus uerax, omnis autem homo mendax, sicut scriptum est; uani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris. Habentes utique gratiam et adiutorium Dei, tamen sine peccato esse nec obtinere Dauid nec Salomon ualuit custodire; et eius tantum rerum ordinem mutet, sperat! quod si factum forte non fuerit, Deum inpossibilitatis accuset? \'potest, inquit, homo esse sine peccato, tamen cum Dei adiutorio. quid faciam? tolerabo interim pannum nouum uestimento ueteri conligatum, donec emendationis miserae falsitatem peior scissura patefaciat. concedo enim, ut contra ducem ueritatis loquentis cum dixerit potest homo si uelit\', dixisse uideatur potest homo cum adiutorio Dei\'. nunc demum mihi uelnti ad exordium propositionis sermo reuocandus est et paulisper iniuriae dolore seposito cum reuerentia disputandi ad celsitudinem capitis recurrendum. capnt
Abbreviated transcription (Latin):
non requira sutrũ fuerit. qđ posse non ambigis
edificaridomũ uoluit ds̃ nominisuo. ethocut
non nisi innocens & bene inmaculatus exstrue¬
r&. duo ad hocreges cͥunctis uirib eligunt᷑. ut̃q
adadiutoriũ. decustodia utriq promittit᷑. Ad
dauid siquidẽ dicit ds̃. ueritas mea & misericor¬
diameacũ eo: desalomoneuero testat᷑. Ipsũ ele¬
gimihi infiliũ. et ego ero eũ inpatrẽ. Ex his duob
tẽplũdniunus p̃parat. alter aedificat. Praeparat
senex ꝑficit puer. dignũ est enĩ ut scđm dnite¬
si postquã peccare cessauit. Perficit puer.sed
penecũ adhuc peccare non coepit. Ille ante pecca¬
uit hicpostea Ille multo peccato aedificare non
merunt i stemulto peccato qđ aedi ficauerit dere¬
liquit Et interhaec mirabiliter sibi ordinatiosca
disposunt ut int̃duas a&ates qđ ꝑp&uũ in homi
nece non poterat ꝓcaptu tẽporis inuenir&. Vt̃q
aliquando non peccauit. tam̃ ut̃q sine pfccato

Expanded text:
non requiras utrum fuerit, quod posse non ambigas. non requiras utrum fuerit, quod posse non ambigas. aedificari domum uoluit Deus nomini suo at hoc, ut non nisi innocens et bene inmaculatus exstrueret. duo ad hoc reges cunctis uiribus eliguntur, uterque ad adiutorium; de custodia utrique promittitur. ad Dauid siquidem dicit Deus: neritas mea et miserioordia mea cum eo. de Salomone uero testatur: ipsum elegi mihi in filium, et ego ero ei in patrem. ex his duobus templum Domini unus praeparat, alter aedificat; praeparat senexsi postquam peccare cessavit: perficit puer, sed tamen pene cum adhuc peccare non coepit. Ille ante peccavit: hic postea. Ille multo peccato aedificare non meruit: iste multum peccando quod aedificaverat, dereliquit. Et inter haec mirabiliter 613 sibi ordinatio sancta disposuit, ut inter duas aetates, quod perpetuum in homine esse non poterat, pro captu temporis inueniret. uterque aliquando non peccaui, tamen uterque sine peccato
Abbreviated transcription (Latin):
bite ab rachiũ meũ confostabit cũ. & nihil profi¬
ci& inimicusineũ et qui dclamat attende abi
occultis meis munda medñe. Dauid illcelectus
scđ mcor illequẽ promisit ds facturũ om̃s uolun¬
peccaminu elamat ad dnm. & ut ab occultis suis
mundatimplorat: Et dicit᷑ ciad ño in alio locor
Non aedificab sdomũ nominemeo eo qđ si suis
bellito & sanguinc̃fuderis. quasiuero sordiũ ab¬
sinone cunctarũ itaemundare nequi uerit. ut
dignũ digno operi praeparar&. Dauidusq ad
mostẽ none mundat᷑ sed p̃lato intẽplistructio¬
ne sibi filio scipse condẽpnat: et goliath cũ armi¬
gero suo calũniat᷑ mihi curdñs non faciat in eo
qđ nũ quã fecit insaeculo dicit & ecclesi astes
nihil sub sole nouũ necual& quis quã dicere
Eccchoc recens est. iamenim praecessit inscłis
quae fuer̃ antenos. et nouorũ dogmatũ instruc¬
tor adfirmat. potest fieriqđ nũquã factũ est

Expanded text:
bitur ei et bracchium meum confortabit eum et nihil profibitur ei et bracchium meum confortabit eum et nihil proficiet inimicus in eo, et quid clamet adtende: ab occultis meis munda me, Domine. Dauid ille electus secundum cor, ille, quem promisit Deus facturum omnes uolunpeccaminum clamat ad Dominum et ut ab occultis suis mundetur implorat et dicitur ei a Domino in alio loco: non aedificabis domum nomini meo, eo quod sis uir bellator et sanguinem fuderis, quasi nero sordium abolitione cunctarum ita emundare eum nequiuerit, ut dignum digno operi praepararet. Dauid usque ad mortem non emundatur, sed praelato in templi struotione sibi filio se ipse condemnat; et Goliath cum armigero suo calumniatur mihi, cur Dominus non faciat in eo, quod numquam fecit in saeculo! dicit et Ecclesiastes: nihil sub sole nouum, nec ualet quisquam dicere: ecce hoc recens est; iam enim praecessit in saeculis quae fuerunt ante nos; et nouorum dogmatum instructor adfirmat: potest fieri, quod numquam factum est!
Abbreviated transcription (Latin):
alienis parce seruotuo. Si enĩ mihi non fuerint
dominati. tunc inmaculatusero. Infelix ego ho¬
mo. delicta quae nondũ intellego quando uitabo
petrus diligit xp̃m. necum quã adilectione declinat
Testimonio dilectionis dni. nunc p&ra fundamti
eccłae constituit. nunc satanȩ uocabulo deprauat᷑
Vnũ atq idesemꝑ operanti. punedicit᷑ nun reue¬
labit hoctibi caro & sanguis. sed patermeus qui est
incaclis. nuncrursus ingerit᷑ non sapis quaedis
sed quae sunt hominũ Xpłs diligendo electusẽ
diligendo confusus. habens ꝑnimio amore pecca¬
ti. Si quidẽ annuntianti depassiones uadno.: amo¬
ris inpatientia dixerat. Propitius tibi esto dñe
nonerit istudub: Omiseria miserorũ Si petrus
maliquoxpm amando peccauit: delictaquis in¬
tellegit : clamat ꝓph&a & clamatinspũ sco cla¬
mat ille de quodixerit dñs. manus mea auxilia¬

Expanded text:
alienis parce seruo tuo. si enim mihi non fuerint alienis parce seruo tuo. si enim mihi non fuerint dominati, tunc inmaculatus ero. infelix ego homo delicta, quae nondum intellego, quando uitabo? Petrus diligit Christum nec umquam a dilectione declinat, testimonio dilectionis Domini nunc petra fundamenti Ecclesiae constituitur, nunc satanae uocabulo deprauatur. unum atque idem semper operanti nunc dicitur non reuelauit hoc tibi caro et sanguis, sed pater meus, qui est in caelis, nunc rursus ingeritur non sapis quae Dei sunt, sed quae sunt hominum. apostolns diligendo electus est diligendo confusus, habens pro nimio amore peccatum. siquidem adnuntianti de passione sua Domino amoris inpatientia dixerat: propitius tibi. esto; Domine; non erit istud tibi. 0 miseriam miserorum! si Petrus in aliquo Christum amando peccauit, delicta quis intellegit? clamat propheta et clamat in Spiritu Sancto, clamat ille, de quo dixerat Dominus manus mea auxilia
Abbreviated transcription (Latin):
S ecti sint qui sunt in maculati inuia hocest ꝑfecta fide
inueritate gradientes. Non declinantes her&ica
ferpit ut cancer. ueneran da egloriã trinitatis Au¬
dit credit. Intellegit: Beatus infide in maculatus¬
q: consistit. Ex quo etiã dicit ad abrahã. Ambula
corãme et estosine macula. N ecessario eni abraha
qui crediditdo. & reputatũ est ei adiustitiam ut sit
in eoquẽ credidit uidit &gaui sus est. ꝑfectus acsi ne
macula comon&. multa rũ gentiũ pater constitu¬
tus infide & fideliũsinus inrequie ut simus omnes
qui speramus indo cũ fideli abrahã. Beati in macu¬
lati inuia scriptũ est. Perfideeni ambulamus
ñ ꝑspeciem. Atuero siuis deinmaculato qualẽ
dauidorans querit audire. uana possibilitatistuȩ
deponefiduciã. & ꝓstratus inp̃cib cũ ꝑph&a orati¬
one coniungereflens parit acdicens. Delictaquis
intellegit: ab occultis meismunda mednẽ & ab

Expanded text:
beati sint, qui sunt immacubeati sint, qui sunt immacuin ueritate gradientes, non declinantes haeretica serpit ut cancer, uenerandae gloriam Trinitatis audit credit intellegit, beatus in fide inmaculatusque consistit. ex quo etiam dicitur ad Abraham: ambula coram me et esto sine macula. necessario enim Abraham — qui credidit Deo et reputatum est ei ad iustitiam; ut sit in eo quo credidit, uidit et gauisus est — perfectus ac sine macula commonetur, multarum gentium pater constitutus in fide et fidelium sinus, in requie ut simus omnes, qui speramus in Deo cum fideli Abraham. beati inmaculati in uia, scriptum est; per fidem enim ambulamus non per speciem. at uero si uis de inmacalato qualem Dauid orans quaerit audire, uanam possibilitatis tuae depone fiduciam, et prostratus in precibus cum propheta oratione coniungere, flens pariter ac dicens: delicta quis intellegit? ab occultis meis munda me, Domine, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
uel corripiendo doctrinã Respondensi ob dnodix̃
Quidego iudicor cõmonitus etincrepitus adnlo
audiens talia cũ nihilsim talis & zacharias ho¬
mosine querela : dignus honore hominũ dignus
testimonio scripturarũ quẽ aliqua iã ut arbitror
ehocinflatiotitillabat. incipiebatq plus cre¬
derefamã quã conscientiã. ꝑcorripientẽ angelũ
nota infidelitatis arguit᷑ & tẽporario silentio
castigit᷑ unde & paulus dicit Itaq qui seestimat
stare uideat necadat: Et quasi forma hominũ
deseipseꝓnuntiat dicens castigo corpus meũ
& inseruituteredigo nefoste cũ aliis p̃dicaueri
ipsere probus efficiar Itasine criminediee
queqiiã & sine querela non est ꝑfectionist estimo¬
niũ sed conuersationis exemplũ demmacula¬
toautẽ ubicũq scriptura ꝓnuntiat sicut dauio
ait Beati in maculati inuia qui ãbulant in le¬
gedñ sanadoctrina traditũ reor qui a uere

Expanded text:
uel corripiendo doctrinam respondens Iob Domino dixit: uel corripiendo doctrinam respondens Iob Domino dixit: quid ego iudicor commonitus et increpitus a Domino, audiens talia cum nihil sim? Talis et Zacharias, homo sine querella, dignus honore hominum, dignus testimonio Scripturarum, quem aliqua iam, ut arbitror, ex hoc inflatio titillabat, incipiebatque plus credere famae quam conscientiae, per corripientem angelum nota infidelitatis arguitur et temporario silentio castigatur. unde et Paulus dicit: itaque qui se existimat stare, uideat ne cadat. et quasi forma hominum de se ipse pronuntiat dicens: castigo corpus meum et in seruitutem redigo: ne forte, cum aliis praedicauerim, ipsequemquam et sine querela: non est perfectionis testimonium, sed conversationis exemplum. 23. De immaculato autem ubicumque Scriptura pronuntiat, sicut David ait: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini , sana doctrina traditum reor, quia vere
Abbreviated transcription (Latin):
festare sententias . Quã obrem obsequent̃ accipit᷑
conscientia subicit᷑. & lingua omniũ confit&ur.
Deniq: liquido intellege. quia iustificatio iob
passionũq eius in carnẽ praemissio prouido
consiliodĩ confusionẽ diaboli arregantis opera¬
taest. ut dũ homo dehonore creatoris ipsod nõ pro¬
bantel audat᷑. in fidelitatis notã declinans. ange¬
lus punir& Rursus autẽne famulosuo grauiorẽ
plagã facer& dũ sanar& & ꝑcurã carnis animȩ
uulnus infliger&. hoc est nebeatusiob tanta tẽp¬
tatione superata. duplicatisq omnib & restitutis
insuꝑbiã elatus in iudiciũ incider& diaboli. ad¬
monđ ab occultissuis. Vt &sia foris deiustitia lau¬
nens sermones in corde & meputat latere : accin¬
getã quãuir lũbostuos. in t̾rogabo tuautẽ respon¬
demibi ubieras cũ fundare terrã : indicamihisi
noftiscientiã Et postmultã docendo correptionẽ

Expanded text:
festare sententias. quamobrem obsequenter accipitufestare sententias. quamobrem obsequenter accipituconscientia subicitur et lingua omnium confiteatur. Denique liquido intellege, quia instificatio Iob passionumque eius in carnem permissio prouido consilio Dei confusionem diaboli arrogantis operata est, ut, dum homo de honore creatris ipso Domino probante laudatur, infidelitatis notam declinans angelus puniretur. rursus autem ne famulo suo grauiorem plagam faceret, dum sanaret, et per curam carnis animae uulnus nfligeret, hoc est, ne beatus Iob tanta temptatione superata duplicatisque omnibus et restitutes in superbiam elatus in iudicium incideret diaboli, admonetur ab occultis suis, ut etsi a foris de iustitia launens sermones in corde, et me putat latere? accinge tamquam uir lumbos tuos. interrogabo, tu autem responde mihi. ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si nosti scientiam. et post multam docendo correptionem
Abbreviated transcription (Latin):
cognitioni iudicioq ad scribit. quibus in ꝑmptu
est in faciequidẽ mansueudinẽ aspicete frt
cordis belli nescire unde & paulus confidente
Et alibi generaledat testimoniũ corinthus atq
ad serit it iut non in digeitis inullagratia. eapec
quos testi moniosuo usq infine confirmat eẽ
sinecrimine mox eosde in eadeepla corripbis
seribens lãquide omnino delictũest inuobis
qđ iudicia habeatis intuos Subunotitul uinb¬
deq ꝑsonis eccesi necrimine eccedelictu ⁊ iide
declarit ponstatim si ne delicto assericquiei idẽ¬
& melsilueftre. piuquid ex alterutto autiohiñ
Nonmanducasse. aut dñs fefellisse credendus est
sed e contrario inutroq: uerita sest. Quia &io han¬
nos insubstantiã carnis escȩaliquid sũ pserit . &
rursũ uere dixerit dñs in iohannẽ neccũ c&eris
necidmanducasse qđ c&eros. probans sescriptu¬
ras scãs occultatasa epescientia dĩ hominũ mani¬

Expanded text:
cognitioni iudicioque adscribitur, quibus in promptu cognitioni iudicioque adscribitur, quibus in promptu est, in facie quidem mansuetudinem aspicere sed cordis bella nescire. unde et Paulus confidenteret alibi generale dat testimonium Corinthiis atque adserit: ita ut non indigeatis in ulla gratia, expectquos testimonio suo usque in finem confirmat esse sine crimine, mox eosdem in eadem epistula corripit scribens: iam quidem omnino delictum est in uobis, quod iudicia habeatis inter uos. sub uno titulo iisdemque personis ecce sine crimine, ecce delictum: unde declarat, non statim sine delicto adseri quem uideet mel siluestre. numquid ex alterutro aut Iohannes non manduoasse aut Dominus fefellisse credendus est ? sed e contrario in utroque ueritas est, quia et Iohannes in substantiam carnis escae aliquid sumpserit et rursum uere dixerit Dominus in Iohannem, nec cum ceteris nec id manducasse quod ceteros, probans se Scripturasque sanctas occultata saepe scientia Dei hominum mani
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ingratia ista. ꝑquãstam & gloriam. Vnde
& p&rus a płs ad mon& dicens. Recipientes fidẽ
erunt atq scrutatis ꝓph&e. quide futurã in nos
grati idi ꝓph&auerunt. Ex quo euidentissi me
declaratũ est. Nemini hominudi deesse adiutoriu
praesestimcũ & seductor insistat. & in sit infirma¬
tas confusa Euacuata calunia est ceciarguentis
quiait. fostetudi adiutoriũnegas: sed quo deiob
fecim mentionẽ & superiori testimonio recensũ
est dnodicente homosi ne crimine ueraxdĩ culto
ibstinens se ab omnimalo sol& enĩ a uobis sepissi¬
me dicutari ad ꝓbandũ hominẽ sine peccatopos
sece quia fuerit. hoc est quiaxiob testi moniodi
homosi necrimincest dictus & uerax tacharias sine
querela in cugło probatus ostendit. Dixitdns
deiob homosi ne crimine. Nũquid dix̃ si nepecca¬
to ꝓeccatu enĩ cogitatio concipit. crim̃ ueron
nisi actus ostenditꝰ Esse&iã sinequerel aueorum

Expanded text:
fidei Dei 609 in gratia ista, per quam stamus, et gloriamur . Unde et Petrus apostolus admonet, dicens: Recipientes finem crutati sunt prophetae, qui de futura in nos gratia Dei prophetauerunt. ex quo euidentissime declaratum est, nemini hominum Dei deesse adiutorium, praesertim cum et seductor insistat et insit infirmitas. Confusa euacuataque oalumnia est caeci arguentis, qui ait: forte tu Dei adiutorium negas?\' sed, quoniam de Iob fecimus mentionem et superiori testimonio recensum est Domino dicente homo sine crimine, uerax Dei cultor, abstinens se ab omni malo — solet enim a nobis saepissime dictitari ad probandum hominem sine peccato posse esse, quia fuerit, hoc est, quia et Iob testimonio Dei homo sine crimine est dictus et uerax et Zacharias sine querella in euangelio probatus ostenditur —: dixit Dominus de Iob homo sine crimine, numquid dixit sine peccato\'? peccatum enim cogitatio concipit, crimen uero non nisi actus ostendit. esse etiam sine querella eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ostenderimus. aderit fostasse miseri cordiadĩ
Vt&ipsũ haec dixisse peniteat. Primo inquit
deeod sputandũ est quo peccato debilitata
dicit᷑ et inmutata natura. Vnde ante omnia¬
querendũ puto inquit quid sit peccatũ Substã¬
ta aliqua a nomni substantia carens nom̃ quo
non res uon exsistentia non corpus aliqđ sed ꝑ¬
pera factiactus ex primit᷑. Deinde adiungit Cre¬
do naest. Et suita est inquit. quo modo potuit
humanã debilitare uel mutare naturã qđ sub¬
stantia car& : uid&e quaeso quomodonesciens
nitat cuestere medicinaliũ eloquiorie saluber¬
uulneratũ ⁊ ihil sauciatũ nihil debilitatũ
Atq uitiatũ: porrosiest qđ san& undeuitiatũ
est audis confitentẽ quid desideras disputan¬
te: sana in quit animã meã. Ab illo quere sum¬
deustiatũ sit quosanaris Roga & audiqd sequt̃¬

Expanded text:
cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia Dei, ut cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia Dei, ut et ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo disputandum est, quod peccato debilitata dicitur et inmutata natura. quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum, substantia aliqua, an omnino substantia 76 carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur. deinde adiungit: credo ita est et ei ita est, inquit, quomodo potuit humanam debilitare uel mutare naturam, quod substantia caret? uidete quaeso, quomodo nesciens nitatur euertere medicinalium eloquiorum saluberuulneratum, nihil sauciatum, nihil debilitatum atque uitiatum? porro si est quod sanetur, unde uitiatum est? audis confitentem; quid desideras disputantem? sana, inquit, animam meam. ab illo quaere, unde uitiatum sit, quod sanari rogat; et audi qu
Abbreviated transcription (Latin):
qui aid qđ factũ est. facere in factũ abisto laudata
potentia . illanatura et uoluntas hominis. etiã
ipso fatente non potest. quarehac necessitate
restat ut or& ignosci. ut autẽ adiuu& nepecc&
nusquã dixit. non hiclegit. Mirũ dehacre
omninosilentiũ. cũ oradiodominica utrũq
p&endũ eẽ cõmoneat . et ut dimitant̃ nobis
debitanra. et ut non inducam᷑ intẽptationẽ. Il¬
lud ut pr&erita expient᷑. hocut futura uitent᷑
Qđ lic& non fiat nisi uoluntas adsit. tam̃ ut fiat
uoluntas sola non sufficit . Ideo ꝓhacre nec su¬
ꝑflua. nec inpudens dño immolat᷑ oratio. Nã
quid stultius quã orare ut facias qđ inpotestate
habeas: Iãnunc uid&e qđ adrẽmaxi mepti¬
n&. quomodo humanãnaturã tãquã omni¬
nosi neuitio ullo sit conat᷑ ostendere . & cantra
aptissimas scripturasdi delect& sapientia uer¬
bi qua euacuat᷑ crux xp̃i. Sed planeilla fieua¬
cuabit᷑ ista potius sapientia sub uest& Nãcũ

Expanded text:
quia id, quod factum est, facere infectum multum ab isto laudata potentia illa, natura et uoluntas hominis, etiam ipso fatente non potest; quare hac necessitate restat ut oret ignosci. ut autem adiuuetur ne peccet, nusquam dixit, non hic legit. mirum de hac re omnino silentium, cum oratio Dominica utrumque petendum esse commoneat: et ut dimittantur nobis debita nostra et ut non inducamur in temptationem, illud ut praeterita expientur, hoc ut futura uitentur. quod licet non fiat, nisi uoluntas adsit, tamen ut fiat, uoluntas sola non sufficit. ideo pro hac re nec superflua nec inpudens Domino immolatur oratio, nam quid stultius quam orare, ut facias quod in potestate habeas ? Iam nunc uidete, quod ad rem maxime pertinet, quomodo humanam naturam, tamquam omnino sine uitio ullo sit, conetur ostendere et contra apertissimas Scripturas Dei delectetur sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed plane illa non euacuabitur, ista potius sapientia subuertetur. nam
Abbreviated transcription (Latin):
docutibi tantũ animã ipsius custodi Nemoen
hoc estim& diabolũ ad seducendũ incorpore tan¬
tu modo animãlaborare nisi etiã obi psocor pore¬
uellendã si non sauciũ infirmuqihonumei sin¬
sidiaris eius conatib sẽꝑ occurrer& habesunt
arbatroras aingentib sufficiente eooperantis
gratiae ꝓbatione. Accipe mani festã quoq sig¬
nificationẽ deillo prȩcipuodono qđ eccła e& cor¬
porisuo peculia relargit᷑. Pacilus apłs ad corm¬
thios scribit Cratias ago đomeo sẽꝑ prouobis. in
gratiadi quaẽ data est uobis inxpoitiu. quia in om¬
nib didites factiestis in illo in omni uerbo & in
omniscientia sicut testimoniũ xp̃i confirmatũ

Expanded text:
et eum tibi, tantum animam ejus custodi . Nemo ex et eum tibi, tantum animam ejus custodi . Nemo ex hoc aestimet diabolum ad seducendam in corpore tantummodo animam laborare, nisi etiam ab ipsouellendam, si non saucium infirmumque hominem minsidiarum eius conatibus semper occurreret. Habes, ut arbitror, etiam in gentibus sufficientem cooperantis gratiae probationem: accipe manifestam quoque significantiam de illo praecipuo dono, quod Ecclesiae et corpori suo peculiare largitur. Paulus apostolus ad Corinthios scribit: gratias ago Deo meo semper pro uobis in gratia Dei, quae data est uobis in Christo Iesu: quia in omnibus diuites facti estis in illo, in omni uerbo et in omni scientia, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
abolus dũtestat᷑. deuni uersitate deuno in t̃ro¬
gat᷑ Anim aduestisti in quit ds̃ in puerũ meu¬
iob quia non est quis quã similis illi suꝑ terrã.
Nouit speciatimunũ queq: dñs nouit dediaboluis
Illo potestate naturae. iste labore Nequitias liec
uttepra illeut prob&. Iob contra dicenis aduces¬
sario acreatorelaudat: uultenĩ dñsopus uodico¬
febominis qđ ipseoperat᷑ ineo. atuero deadiuto¬
rio edadiabolus confit&. Dicitenĩ ponne ti
ciscũ se pisti quae sunt extradomũ & indradomũ
eiusiscrap&enteinimico famulusiũ dspoliat
pusptatione. nonnudat. Aufest substantiã
etdatgratiã Ecceinquit omnia quac eũqr haba
do inmanutua sedipsũ noli tangere. Parũ est
hoc inuidus furit mostẽ conat᷑ in ducere Sed
econtrario dispensationedi a mou& gratiantau
festur Ex p&ita p̃doni preda ꝓmitut et rursus
p̃dae suac̃. custos adhib&̃. Dicit̾ enĩ adeũ eocetra

Expanded text:
abolus dum testatur de uniuersitate, de uno interroabolus dum testatur de uniuersitate, de uno interrogatur: animaduertisti, inquit Deus, in puerum meumlob, quia non est quisquam similis illi super terram? nouit speciatim unumquemque Dominus, nouit et diabolus; ille potestate naturae, iste labore nequitiae; iste ut temptet, ille ut probet. Iob contradicente aduersario a creatore laudatur. uult Dominus opus iudicare hominis, quod ipse operatur in eo, at uero de adiutorio etiam diabolus confitetur. dicit enim: nonne tu circumsaepsisti quae sunt extra domum et intra domum eius? expetente inimico famulum suum Deus spoliat per temptationem, non nudat, aufert substantiam et dat gratiam: ecce, inquit, omnia quaecumque habet do in manu tua, sed ipsum noli tangere. parum est hoc. inuidus furit, mortem conatur inducere, sed e confertur: expetita praedoni praeda praemitur, rursus praedae suae custos adhibetur. Dicitur enim ad eum: Ecce trado
Abbreviated transcription (Latin):
terrꝰ & ꝑagrans quae subcaelo sunt. adsũ Rogore
solicitudo ista diabolibonae uoluntatis anma¬
eest. fatearis nec es se est. omninomalȩ. hocenĩ
& sequens expostulatio enis ostendit. Manifesta¬
tio ista diaboli tẽporeiob factaest. scilic& tẽpore
morsi Cestetunc nulla iudȩa nulla hieru sale
nulla ꝑ orbẽ ecđaerat. Adhucuni uersa genti¬
litas di notitiã non habebat. & iam tam̃ diabolus
circũ iens t̃rã. omnia quae subcaelo sunt ꝑ agra¬
bat. atq ad seducendũ et disꝑdendũ humanũ
genus incessabili malitiae suae sollicitudine
fcrebat᷑ Itaq: cũ uideas hominib ignaris tantã
diaboli indisꝑdendũ incubuisse nequitiã. nul¬
lã pecredisdĩ incusto diendogratiã praefuisse
aut foste frustradictũ putas. dnĩ est terra & ple¬
nitudo eius. orbisterrarũ & uniuersi quihabi¬
tant ineo: atuero ut ad eẽ adiutoriũ dĩ. & psin¬
gula & ꝑsingulos manifestius ꝓbem. en ipse di¬

Expanded text:
terram et peragrans quae sub caelo sunt adsum. rogo te: terram et peragrans quae sub caelo sunt adsum. rogo te: sollicitudo ista diaboli bonae uoluntatis an malae est? fatearis necesse est: omnino malae. hoc enim et sequens expostulatio eius ostendit. manifestatio ista diaboli tempore Iob facta est, scilicet tempore Moysi. certe tunc nulla Iudaea, nulla Hierusalem, nulla per Orbem Ecclesia erat. adhuc uniuersa gentilitas Dei notitiam non habebat et iam tamen diabolus circumiens terram omnia quae sub caelo sunt peragrabat atque ad seducendum et disperdendum humanum genus incessabili malitiae suae sollicitudine ferebatur. itaque cum uideas hominibus ignaris tantam diaboli in disperdendum incubuisse nequitiam, nullamne credis Dei in custodiendo gratiam praefuisse? aut forte frustra dictum putas: Domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et uniuersi qui habitant in eo. at uero, ut adesse adiutorium Dei et per singula et per singulos manifestius probes, en ipse di
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uultdat uel dispensando disposita consiesei¬
oneiueleffundendo ꝓpriã largitatẽ Acne sedn
amentiã impi& at istuae etiã hoceuacuare medu¬
teris. audipph&ã suꝑhac uerntate testunie Qui
ad uocat aquas maris et effunditeas suꝑ facietre
rishumani qua omnis quiarat inspearita spe¬
rareautẽ non est possibilitatis propriae . sce larg¬
tatis iliene Cũ autẽ qui semina uerit uaetaq
sem̃tẽ in sinuterrae cultor absconderit ponha¬
berultra qd faciat nisiut oculostendat adcaelũ
or& pontracui cõmisit. sed dm̃ cuiere didtiut
laboriseius uel matutino uel serotino imbrae
fecund& Et ut sp̃italitestimonio etiã ad cõmu¬
nes usus ꝑfruas. neq quiplantat noq quuarigat
quicqua sunt. sed quiin crem̃tũdarẽ quantũ
nobis e& quẽusq in fine cauere & quẽ sin ccessi¬
tione in locaredebeamus. diabolus interrogatur
adnõ unde ades : atille respondens. Circũ iens

Expanded text:
ubi uult dat, uel dispensando dispositam constitutiubi uult dat, uel dispensando dispositam constitutionem uel effundendo propriam largitatem. ac ne secundum amentiam impietatis tuae etiam hoc euacuare mediteris, audi prophetam super hac ueritate testantem: qui aduocat aquas maris et effundit eas super faciemris humani, quia omnis qui arat, in spe arat. sperare autem non est possibilitatis propriae sed largitatis alienae. cum autem quis seminauerit iactamque sementem in sinu terrae cultor absconderit, non habet ultra quod faciat nisi ut oculos tendat ad caelum, oret non terram cui commisit sed Deum cui credidit, ut labores eius uel matutino uel serotino imbre fecundet. et ut spiritali testimonio etiam ad communes usus perfruar, neque qui plantat neque qui rigat quicquam sunt sed qui incrementum dat Deus. quantum nobis esset, quem usque in finem cauere et quem sine cessatione inuocare debeamus. Diabolus interrogatur a Domino: unde ades? at ille respondit: circumiens
Abbreviated transcription (Latin):
tior & tuintua con fusione manifestior. Mea
semꝑ haecest fidelis atq in dubitata sententia
ds adiutoriũsuũ. nonsolũ incorporesuo qđ est
eccła cuispecialia obcredentiũ fidẽ gratiaesuae
donalargit᷑ uerũ & sauni uersis in hoc mundo
gentib: ꝓp̃t longinimẽ sui &nãq clem̃tiã sum¬
miniferat Nonuituasseris cũ discipulotuo
celestio cisiã apud africanã synodũ occulta illa
impiorũ dogmatũ natura contusa est in solo
naturalibono & in libero arbitrio generaliter
uniuersi sunã gratiã contributã sed speciatim
ra Suificit solẽ suũ oriri suꝑbonos & malos At
tufori respondes ordinesuũ composita bene
nitura custodit aephocds̃ elem̃tariis serrl cursib
constitutis facit inde qui a fecit. Quidergdcillu
sententiae paste quae sequit᷑ opinaris dat iluuiã
supuustos & iniustos. utiq quidat. quuulidanet

Expanded text:
tior, et tu in tua confusione manifestior. Mea tior, et tu in tua confusione manifestior. Mea semper haec est fidelis atque indubitata sententia, Deum adjutorium suum non solum in corpore suo, quod est Ecclesia, cui specialia ob credentium fidem gratiae suae dona largitur, verum etiam universis in hoc mundo gentibus propter longanimem sui aeternamque clementiam subministrare, non ut tu asseris cum discipulo tuo Caelestio, cui iam apud Africanam synodum occulta illa impiorum dogmatum natura contusa est — in solo naturali bono et in libero arbitrio generaliter uniuersis unam gratiam contributam, sed speciatim ra: qui facit solem suum oriri super bonos et malos. at tu forte respondes: ordinem suum conposita bene natura custodit ac per hoc Deus elementariis semel cursibus constitutis facit inde, quia fecit\'. quid ergo de illa sententiae parte, quae sequitur, opinaris? dat pluuiam super iustos et iniustos. utique qui dat, cum uult dat et
Abbreviated transcription (Latin):
fibimus antetribun aldĩ paulus apłs dexrt
etiã sestaturũ ante tribunaldĩ. & ꝓpnacorpo¬
eisput ges sitcũc&eris redditurũ. condonurẽ
pclagũ confidenter auder dicete uidues bomo
uinuuersa incat ne ꝑfectionẽ ut deiudieis bori¬
u rihil sperẽ iustiinilladie udicisopesũ
suoruglorsas audientes ad hucrap̃ ueludiono¬
mantes nt cogabunt duo quan dotemu lex
agnoscie quo die quahora quo monito ectt¬
massdie ilcia quã nonsit alia plenissime scĩtati
intrabit: at forsitan reclamat & loquitꝰ. Recta
mihi haec amentiae ut non dicã suꝑbiae ingere¬
rent᷑ obꝓbriã si dicerem sine ad iutorio hominẽ pos¬
se essesine peccato. Nunc autẽ adiutoriũ adicio
nihil difficileassero antufortassis dĩ adiutoriũ
negas i concedo paulisꝑ calũ ni&uae utdũ qđ
inte conuincere uolo in meuidear deregere.
inueniamͥsimul &ego in mei defensione purga¬

Expanded text:
stabimus ante tribunal Dei. Paulus apostolus dixit stabimus ante tribunal Dei. Paulus apostolus dixit etiam se staturum ante tribunal Dei et propria corporis prout gessit cum ceteris redditurum; contra autem Pelagius confidenter audet dicere: cita consummo uniuersam in carne perfectionem, ut de iudicis bonitate nihil sperem. iusti in illa die iudicis operum suorum glorias audientes, adhuc tamen uelut ignorantes, interrogabunt: Domine, quando te agnoscit, quo die, qua hora, quo momento, ultimam sedem ultra quam non sit alia plenissimae sanctitatis, intrabit. 19. Aut forsitan reclamat et loquitur: « Recte mihi haec amentia, ut non dicam, superbiae ingererentur opprobria, si dicerem, sine adjutorio Dei hominem posse esse sine peccato: nunc autem cum adjutorium adjicio, nihil difficile assero. An tu fortassis Dei adjutorium negas? » Concedo paulisper calumniae tuae, ut dum quod in te convincere volo, in me videar detegere, inveniamur simul, et ego in mei defensione purga
Abbreviated transcription (Latin):
c&. Itademũ inuicẽ mẽbra sociabit precipue
siun a caritas uel uti pelleossa circũdante. ner¬
uisq: iunctis. indigentia sui conscius homo
hancipsã quã hab& gratiã. donũ intellegat eẽ
Non debitũ & magis ex eo unde accepit glori&
in dño quãunde non acceperit ira scat᷑ Nosepũ
Cũ essemus naturalit̃filii irae ꝓpt̃ delictũ nrm̃
facti sumꝰ filumiseri cordiae ꝓpt̃ dem̃tiã dñi.
nihildigninisi dãnatione Nonignoramusdnẽ
pon accopto querelã sed de accepto gratiã repen¬
semus. głoria solo illicreatori redẽptoriq nr̃o dñõ
suo ut in nominecius omnegenucuru& cae¬
lestiuecterrestriũ & infernorũ. Quẽ milla p̃dic¬
ta potestateiudic&. Omniscaro uideat. & cui
cendimus siue absentes si ue p̃sentes placereilli
Omne senĩ nos manifestari o posta ante tribu¬
nal ap̃i ut referat unus quisq propriaxpieset¬
nessiꝑ si uebonũ siuemalũ et alibi Omneseni

Expanded text:
cet. ita demum inuicem membra sociabit, praecipue cet. ita demum inuicem membra sociabit, praecipue si, una caritate ueluti pelle ossa circumdante neruisque iunctis indigentia, sui conscius homo hanc ipsam quam habet gratiam donum intellegat esse non debitum et magis ex eo unde accepit glorietur in Domino quam unde non acceperit irascatur. nos enim cum essemus naturaliter filii irae propter delictum nostrum, facti sumus filii misericordiae propter clementiam Domini, nihil digni nisi damnatione. non ingeramus Domino de non accepto querellam sed de accepto gratiam repensemus gloriam solo illi creatori redemptorique nostro Domsuo, utinnomine eius quern genu curuetur caelestium et terrestrium et infernorum, quem in illa praedicta potestate iudicantem omnis caro uideat et cui tendimus siue absentes siue praesentes placere illi. omnes enim nos manifestari oportet ante tribChristi, ut referat unusquisque propriaes enim
Abbreviated transcription (Latin):
effugionti malũ & subsistere adiutoriũ Ei non
decepeccatũ. Qđ sicuiquã obscuredictũ ande
accipit exemplũ conuersationis humanae
duo singuli. habent donadiuersa. Vnus ut sit hu¬
milis insilentio. alter utsit sua dibilis indocendo
Illecuisilentiũ cordiest si foste poscat᷑rationẽ defi¬
de reddere putas nenullã in diserendo pati&ur
offonsã: autsiis cui doctrina indocendo cõmissa
est si de arrogantia castig&. putas nenullã ad su¬
mit in humilitate fallatiã: aut facile arbitraris
ut simplex scurrilitate careat : l&us uerbo sol¬
licitus iracundia patiens neglegentia mitispi¬
gritia doctus iactantia sũmus inuidia. extra
illã quaeest omniũ bonorũ operũ caligo genorat
uanaegloriae concupiscentiã qđ si hocpiescẽq
intellegit᷑ unus quisq nrm̃ adsumat cõparati¬
onẽ ut magis sem& ipsũ inmelioris prolatione
condẽpn&. quã inminoris despectione iustifi¬

Expanded text:
effugienti malum, et subsistere adiutorium et non effugienti malum, et subsistere adiutorium et non deesse peccatum. quod si cuiquam obscure dictum uidetur,, accipiat exemplum conuersationis humanae. duo singuli habent dona diuersa, unus ut sit humilis in silentio, alter at sit suadibilis in docendo. ille, cui silentium cordi est, si forte poscatur rationem de fide reddere, putasne nullam in disserendo patietur offensam ? aut si is, cui doctrina in docendo commissa est, si de arrogantia castigetur, putasne nullam adsumit in humilitate fallaciam? aut facile arbitraris, ut simplex scurrilitate careat, laetus uerbo, ollioitus iracundia, patiens neglegentia, mitis pigritia, doctus iactantia, submissus inuidia, extra illam, quae est omnium bonorum operum caligo generalis, uanae gloriae concupiscentiam. quodsi hoc pie sancteque intellegitur, unusquisque nostrum adsumat conparationem, ut magis semet ipsum in melioris praelatione condemnet quam in minoris despectione iustifi
Abbreviated transcription (Latin):
huius miundi Ibi in solodño. luxtor a qui auera
hic incuncti sapłis. lux quidẽ sed deluce quae
tora est. Etcũ hocinapłis ita est in quorũ electi¬
one uniuersũ ecclae corpus ad suptũ est quid
nos piesinquã & singuli quid posteos uidoi
sermoris taqualucernelucentiinc aligo soloco
quasimlustrati etiã ipsi psuadem utpras par¬
tr ino perib bonis sint liucer na eardentes inma¬
nibinris quae multi modis ⁊ ẽptationibresero¬
rits et defectu semꝑ proprio & uerberepere¬
amntat Vio quin si plenitudo lucies ad fefie
intoto caligo non remano Caliginẽ autẽ dico
insipientiae depeccati sordibus acciddeque
Quidsi cõp&rens ratio est ut quantũ delutẽ qs¬
fuerit tantũ decaligine suꝑsit  porroaledis¬
ficallimũ est ut offendiculũ caligo non habeat
Reces seest homini in quantitateluminis &cin
reliquis caliginis constituto uolentibonũ dio

Expanded text:
huius mundi. ibi in solo Domino lux tota, quia uera: huius mundi. ibi in solo Domino lux tota, quia uera: hic in cunctis apostolis lux quidem, sed de luce quae tota est. et cum hoc in apostolis ita est, in quorum electione uniuersum Ecclesiae corpus adsumptum est, quid nos — nos, inquam, et singuli — quid post eos uideri sermoni, tamquam lucernae lucenti in caligoso loco? quasi inlnstrati etiam ipsi persuademur, nt praeparatae in operibus bonis sint lucernae ardentes in manibus nostris, quae multimodis temptationibus fatigatae et defectu semper proprio et uerbere periamittat — alioquin plenitudo lucis adsistit in toto, caligo non remanet: caliginem autem dico insipientiae de peccati sordibus accidentem - quid si conpetens ratio est, ut quantum de luce defnerit tantum de caligine supersit? porro antem difficillimum est, ut offendiculum caligo non habeat. neoesse est homini, in quantitate luminis et in reliquiis caliginis constituto, uolenti bonum et non