comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dña quid audiuit ab angło: Reu̾t̾e
ad dnãm tuam. Ad hoc ergo affligitur
ut reu̾tatur. Atq utinani reu̾tatur: qr
ꝓles eius sicuo filii iacob cũ fratrib
hereditatem tebit. Mirantut aut̃ qr
ꝯmouentur potestates xp̃iane: adu̾sus
detestandos dissipatores eccłe. Si non
ergo mou̾entur quõ redd̾erit rõm de im¬
ꝑio sito deo: Intendat caritas ur̃a quid
dicam: qr ꝑtinet hoc ad roges scłi xp̃ia¬
nos. ut tpr̃ib sius pacatam uelint ma¬
trem suam occłam. unde spũalit̾ nati
sunt. Legimus damelis uisiones. et
gesta ꝓpħica. Tres pui in igne lauda¬
uerunt dñ. Niratus est nabuchodo¬
nosor rex laudantos diñ pũos.⁊circa
eos ignem innocentem. Et cũ anmi¬
ratus eẽt quid ait nabuchodonosor
rex Non uł uidens us crrcũcisus: ille
qui statuam suam erex̾at.⁊ ad eam
adorandam omnes coegerat. tñ laudi¬
b tͥum pu̾oꝵ commotus. at ubi uidit
maiestatem dei p̾sentis in igne. quid

Expanded text:
domina, quid audivit ab Angelo? Revertere domina, quid audivit ab Angelo? Revertere ad dominam tuam . Ad hoc ergo affligitur, ut revertatur. Atque utinam revertatur; quia proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditatem tcommoventur potestates Christianae adversus detestandos dissipatores ecclesiae. Si non ergo moverentur, quomodo redderent rationem de imperio suo Deo? Intendat caritas vestra quid dicam, quia pertinet hoc ad reges saeculi christianos, ut temporibus suis pacatam velint matrem suam Ecclesiam, unde spiritualiter nati sunt. Legimus Danielis visiones et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Dominum: miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum pueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex, non vel Judaeus vel circumcisus, ille qui statuam suam erexerat, et ad eam adorandam omnes coegerat; tamen laudibus trium puerorum commotus, ubi vidit majestatem Dei praesentis in igne, quid
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe sara ⁊ dixit. Eice ancillam: erecit
adu̾sum se ceruicem suam. Et qi pp̃
abelban teret deabrastuan queti c̃t
miliet.Abribram qui no in ancillali¬
bidine abutendi tenebatur. s offitioge¬
nerandi. qũi sara ei dederat unde plem
suscipet: ait et. Etoc ancilla tua. utere
ea sicut uis Et afflixit eam guit̾ sara:
et fugit a facie eius. Ecce libeta afflixit
ancillam. ⁊ uõ illam uocat ꝑsecutõnem
uocat. Afflictio ista nõ uocatur ꝑsecutio
et lusio illa uocatur ꝑsecutio. Quid nob̾
uidetur fĩro: Nõne intlłigitis quid sig¬
nificatũ est: Sic ergo qñ uult d̾s con¬
citare potestates adũsus heticos. aduer¬
sud scismaticos. adu̾sus dissipatores ec¬
clesie. adu̾sus exsufflatores xp̃i. adu̾sus
blasphematores baptismi: nõ mirent᷑
qr d̾s concitat ut a sara u̾beretur agar
Cognoscat se agar ⁊ ponat ceruicem.
Quia cum humiliata disced̾et a dña
sua. occurrit ei angłs ⁊ dixit. Quid est
agar ancilla sare: Cum questa eẽt de

Expanded text:
exit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham vero qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dederat unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflixit eam graviter Sara, et fugit a facie ejus. Ecce libera afflixit ancillam, et non illam vocat persecutionem vocat: afflictio ista non vocatur persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitis quid significatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit, Quid est, Agar ancilla Sarae? cum conquesta esset de
Abbreviated transcription (Latin):
trant ⁊ bont qui baptiantur ꝑ lor
mali: cum bont sint qui baptizant. et
mali qui baptizantur. Qũõ inuenimus
ista in trib istis nominib ego sum d̾s
abraham. ⁊ d̾s ysaac ⁊ d̾s iacob: Ancilla
acciptamus in malis. liberas accipiam
i bonis. Pariunt libere bonos. sara pe¬
ꝑit ysaac. Partunt ancille malos aga
peꝑit ysmael. Hẽmus in uno abrabam
et illud genus cum ꝑ bonos boni: ⁊ illud
genus cum ꝑ malos mali. ꝑ bonos m¬
li ubi figurati sunt libere. Libera erat
rebecca uxor ysaac: legite pepit gemino
Unus erat bonus. alt̾ malus. Hẽs aꝑte
scripturam dicentem dei uoce. Iacobdi¬
lexi. esau aut̃ odio hũi. Istos duos ge¬
nuit rebecca. tacob. ⁊ esau. unus indee¬
gitur: alius impbatur. Unus sucoe.
in heditatem. alt̾ exhedatur. Nõ facit
ppłm suum ds̃ de esau. s facit de iacob
semen unũ: diu̾si qui concepti sũt.
Uterus unus. diu̾si qui nati sunt. Rñ¬
quid nõ libera peꝑit iacob. que libera pe¬

Expanded text:
t; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera pe
Abbreviated transcription (Latin):
agar ancillam.Sara libera est.post¬
ea qͣm suꝑbire cepit ancilla: questa est
abrahe sara ⁊ dixit. Eice ancillam: erexit
adu̾sum se ceruicem suam. Et qͣi pp
abraham fieret: de abrabam questa est
Que it̾m repetam: adutite. retinete. ex¬
cutite corda ur̃a. Nolite pigri ẽẽ. capite
ne capiamim. Quõ qͣtuor sunt genera

Expanded text:
ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo quatuor genera
Abbreviated transcription (Latin):
de quod dixit nichodemus. Nũquid p̃t
homo it̾m in uentrem mr̃is sue intͣre
et nasci: Iam natus sum deadam. non
me p̃t it̾m genare adam. Iam natuo
lum de xp̃o. nõ me p̃t it̾m gen̾are xp̃c.¬
Qnõ uterus nõ p̃c repeti: sic nec bap¬
tismus. Qui nascitur de eccła catholica
tamqͣm de sara nascitur de lib̾a nascit᷑.
Qui nascitur de heresi: tamqͣm de aucil¬
la nascitur. s de semine abrabe. Idũcat¬
caritas ur̃a: qͣm magnũ sacram̃tum.
Testatur dõ ⁊ dicit. Egosum ds̃ abrahã
⁊ d̾s ysaac ⁊ d̾s iacob Non erant alii patͥ¬
arche : Nõ erat añ istos scõs noe. qui so¬
lus in doco gen̾e humano cum toca do¬
mo sua meruit de diluuio liberari:
In quo ⁊ in filiio etus figurata ẽ eccła.
Ligno portante euadunt diluiuum.
Deinde post eos magni quos nouimꝰ
quos scã scriptura ꝯmendat. Moy ses
fidelis in tota domo eius. Et illi tres
nominantur qiͣ eum soli ꝓmerũint

Expanded text:
de quod dixit Nicodemus, Numquid potest de quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Co uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. AdCharitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint,
Abbreviated transcription (Latin):
trem mr̃is sue it̾m introire et nasci:
Nõ nou̾at iste nisi imam natiuitatem
ex adam ⁊ ex eua. Ex deo ⁊ eccła nond̾ no¬
uerat. Nõ nouerat nisi eos parentos
qui generant ad mortem. Nond̾ nouerat
cos parentes qui gen̾ant ad uitam. Nõ
nou̾at nisi eos parentes qui generant
successuros. Nond̾ nou̾at eos qui semꝑ ui¬
uentes gen̾ant ꝑmansuros. Cum ergo
sint due natiuitates ille unam collige¬
bat. Una est de t̾ra. alia de celo. Una est de
carne. alia de sp̃u. Una est de mortalitate
alia de et̾nitate. Una est de masculo ⁊ fe¬
miria. alia de deo ⁊ eccła. S ip̾e due single
stint. nec illa pt̃ repeti. nec illa. Recte in¬
tellexit nichodemus. s natuutatem car¬
nio. sic ⁊ tu intlłige natiuitatem sp̃c.
quõ intlłexit nichodemus naciuitatẽ
carnis. Quid nichodemus intellexit:
Nũquid pt̃ homo denuo in uentrem ma¬
tris sue int̾re ⁊ nasci: Sic quicũq tibi
dix̾it ut spiritalit̾ it̾m nascaris: respõ¬

Expanded text:
trem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, respon
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ enĩ heres erit filiuo ancille cum
filio libere. Apls hoc ꝯmemorat. Et ĩ
illis duob filiis abrahe dicit apłs
fuisse figuram duoꝵ testamentoꝵ.
uet̾is. ⁊ noui. Ad uetus destam̃cum
ꝑtinent dilectores tpraliũ. dilectoros
scłi. Ad nouũ testam̃tũ dilectores ui¬
te et̾ne. Ideo illa irłm in tra. umbra
erat celestio irłm matris omniũ
nr̃m que est in celo. Et hec apłi u̾ba
sunt. Et de ista ciuitate unde ꝑegͥ¬
namuir młta nostio. młda iam au¬
distio. Inuenimus aut̃ rem mirã
in istis parcub .i. in istis fecib. in
ppłi xp̃rani. ut nõ sit mirũ quod
m illis trib dcm̃ est Ego sum d̃s
boni. aut ꝑ malos mali. Amplius

Expanded text:
s erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duobus filiis Abrahae, dicit Apostolus fuisse figuram duorum Testamentorum, Veteris et Novi. Ad Vetus Testamentum pertinent dilectores temporalium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in populi christiani, ut non sit mirum quod in illis tribus dictum est, Ego sum Deus boni, aut per malos mali. Amplius
Abbreviated transcription (Latin):
rubrum: Significabat mare illud
rubrum baptismũ xp̃i. Unde rubet
baptismus xp̃i nisi xp̃i sanguine ꝯse¬
cratuo. Quo ergo ꝑducit credences
et baptizatos.Ad manna. Ecce dico n¬
manna. Notũ est quid acceꝑ int iudei
ppbs ille isrł: notũ est quid eis pluis¬
set d̾s̃ de celo. et nesciuint caticumini
quid accipiant xp̃ĩani. Erubescant ergo
qr nesciunt. tnͣseant ꝑ mare rubrum.
manducent manna: ue quõ credid̾unt
i nommne ih̾ u. sicse illis credat iħc
Ideo intendite frẽs met. quid respon¬
deat iste qui nocte uenit ad iħm. Qmͣ¬
adhuc de tenebris carnis sue loqͥtur.
Non intlł̾igit quod audit a dño: non
inclłigit quod audit a luce que illu¬
minat oem hoĩem uenientem ĩ hc̃¬

Expanded text:
rubrum? Significabat mare illud rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptismus Christi, nisi Christi sanguine consecratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quaadhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in h
Abbreviated transcription (Latin):
sisset mare rubrum. Nlare rubrũ aut̃
quid significet: audi apłm̃. Nolo enim
uos ignorare frẽs. qr omnes prẽs nr̃i sb̾
nube fu̾unt. ⁊ omnes mare tͣnsierunt
Utquid ꝑ mare tnͣsicrunt: Et qͣi cãm¬
q̃reres ab illo: sequutus ait. Et omnes
ꝑ moysen baptirati sunt: in nube et
in mari. Si ergo figura maris tantũ
ualuit. spẽs baptisii qͣntũ ualebit:
Si quod gestum est in figura trarectũ
ppłm ad manna ꝑduxit. quid exhibe¬
bit xp̃c in u̾itate baptismi sui. tͣiecto
ꝑ cim ppło suo: Perbaptismũ suum
traicit credentes. occisio omnib pccĩs
tamqͣm hostib conseq̃ñtib: sicut ĩ illo
mari omnes egyptii pierunt. Quo
traicit fres mei. quo traicit ꝑ baptis¬
mũ iłx. cuius figuram cunc gẽbat
moyses qui ꝑ mare rubrũ traiciebat.:
Quo traicit:.Ad manna. Quod est man¬
na : Ego sum inquit panis iuuus qͥ
de celo descendi. Manna accipiunt fi¬
deles iam traiecti ꝑ mare rubrũ. ¶re¬
et mare rubrum Iam mare. Quare ⁊

Expanded text:
sisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et
Abbreviated transcription (Latin):
hic corpuo: dicente apło. Hec aut̃ in
figura contingebant illis Uox ẽ apłi
scripta sunt inquit pp̃ noo: in quos
finio scłoꝵ obnenit. Recurrat nunc
animus ur̃ ad abraham ysaac ⁊ iacob.
In istis trib inueniinuo par̾e lib̾as.
parere ⁊ancillas. Inuenimus ibi ⁊¬
pntuo libaꝵ. in uenimus ibi ⁊ partͥ

Expanded text:
c autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et par
Abbreviated transcription (Latin):
apłos Fuistis enim alñ tenebre. nc̃
aut̃ lux in dño: ut filii lucis ambri¬
late. Et it̾m. Nos aut̃ qui diei sumꝰ:
sobrii simus. Qui ergo renati sunt
ad ih̃m sicut nichodemus. non in
tenebrio q̃runt diem. Cales enim
iam etiam ꝓfitentur. Accessit ad
illoo ihc ⁊ fecit in illis salutem qr
carnem meam. et biberit sanguinẽ
meũ: uõ hẽbit in se uitam. Et qd̾¬

Expanded text:
 tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt,ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam. et
Abbreviated transcription (Latin):
m se s creator hoĩm nou̾at quid eẽt in
homine. Crediderant tñ in nomuĩc etus
młti. ⁊ ip̃e iħc nõ se credebat eis. Quid
Dicimus fr̃es. forte seq̃ntia indicabũt
mnaĩm est. uerũ est: nemo dubitet.i
Ningłm loquitur. uerar eungelista
Ioquitur. ⁊ idem uerax euͣngłista te¬
Satur. Quare ergo illi credid̾unt in¬

Expanded text:
tor hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista loquitur, et idem verax Evangelista testatur. Quare ergo crediderunt il
Abbreviated transcription (Latin):
te se pati nõ noc̃ĩtate. sam cum eur
comp̾hend̾e uidei uoluissent: dixit il
Quid q̃ ritio: Et illi dixunt. Iħ̾m naaa¬
renũ. Et ille. Ego sum. Hac uoce audit
redierunt retro ⁊ cecid̾unt. In eo ꝙ eod
respondens deiecit ostendit potestaten
ut in eo ꝙ ab eis comp̾hensus est oster¬
deret uoluntatem. Eugo quod passus ẽ
mĩe fuit. Traditus est enim pp̃ delicta
nr̃a. ⁊ resurrexit pp̃ iustificatõm nram
Audi u̾ba ip̃ius. Potestatem hẽo pone

Expanded text:
te se pati, non necessitate. Nam cum eum te se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum Nazarenum. Et ille: Ego sum. Hac voce audita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Audi verba ipsius: Potestatem habeo pone
Abbreviated transcription (Latin):
soluna in pascha in die festo młti cuedi¬
derunt in nomme eius: uidentes signa
que faciebat. Nulci credid̾unt in noĩe
etus. Et quid sequitur: Ip̃e aut̃ iohes¬
ih̾c nõ credebat semzip̃m eis. Quid sib
ergo uult illi credebant in nomine eus
et ipe ib̾c nõ credebat seinzipm̃ eis: An
forte nõ credid̾ant et ⁊ fingebant se cu
nõ dice̾t euͣngłista młti credid̾unt in
nomine eius. nisi uerũ illis testimon¬
um ꝑhiberet. Magna ergo ues.⁊ mira
credit hoĩb: p̾sertim qr filius dei est.
Utiq uolens passus est: ⁊ si nollec nĩ¬
qr oĩpotentis prĩs filius op̃s est. Ex ip̃is
reb ꝓbemus: qr cum uoluissent eũ tati¬
nere discessit ab eis. Loquitur eungłm
Et cum uoluissent eum de u̾tice mõtis
p̾cipitare. discessit ab eis illesus. Et qĩ
uenerunt ad eum ꝯp̾hendend̾ iam ui¬
dicũ a iuda traditore: cum ille pricare
in potestate se hr̃e trade magistrũ sũ¬
et dm̃n suũ. ⁊ ibi ostendit dñs uolunt¬

Expanded text:
die festo, multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa ejus quae faciebat. Multi crediderunt in nomine ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se crenon diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res, et mira credit hominibus. Praesertim quia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquia omnipotentis Patris Filius omnipotens est. Ex ipsis rebus probemus. Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus volunta
Abbreviated transcription (Latin):
sum illis. Luare: Qd̾ ip̃e nosset om̃s.
et qr opus ei nõ erat ut quis testimo¬
nium ꝑhiberet de homine. Ip̃e enim
sciebat quid eẽt in homine. Plus noue¬
pat artifer quid eẽt in oꝑt suo. ꝙ̃ ipm̃
Opus quid eẽt in semzip̃o. Ereator ho¬
Minis nou̾at quid eẽt in hoĩe. quodipẽ
freatus homo nõ nou̾at. Nõne hoc ꝓba¬
mus de petro. qr nõ nou̾at quid in ĩpõ
Eet qñ dixit. tecum sum usq ad mortẽ:
ludi qr dñs nou̾at quid eẽt in homĩe.
Tu mecũ usq ad mortem: Am̃am̃ di

Expanded text:
t omnes, et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum us
Abbreviated transcription (Latin):
limeidi enm femo tollet enn a me les
ego pono eam a me ip̃o. ⁊ it̾m lumo eam
sum ergohr̃et tantam potestatem. cum
eam dictis p̾dicaret factis ostend̾et. qͥd
sibi uult ꝙ nõ se credebat eis iħx. qĩ ali¬
quid nolenti tacituris. aut aliquid no¬
lenti facturis. Presertim qr iam credi¬
derant in nomine eius: ⁊ de ip̃is dicit
eũn głista. credid̾unt in nomine eius.

Expanded text:
mendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et de ipsis dicit Evangelista, Crediderunt in no
Abbreviated transcription (Latin):
ucamus ut bic inueuiant qui pigri lin
qͣnta sollicitudine sibi festinand̾ sit adi
onus deponend̾. Quia ferrent aliquam
sarcinam grauem aut lapidis aut lign
aut alicuius etiam lucri si frumentũ
portarent si uinũ si pecuniam: currer
ut deponent ou̾a. Portant sarcinam
pocõꝵ. ⁊ pigri sunt curre. Currendũ est
ut deponatur. Hec sarcina p̾mit ⁊ ingr¬

Expanded text:
amus, ut hic inveniant qui pigri sunt, quanta sollicitudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent aliquam sarcinam gravem, aut lapidis, aut ligni, aut alicujus etiam lucri, si frumentum portarent, si vinum, si pecuniam, currerent ut deponerent onera: portant sarcinam peccatorum, et pigri sunt currere. Currendum est ut deponatur haec sarcina; premit,
Abbreviated transcription (Latin):
ioh̃em consid̾are atq tractare susce¬
ptinus: credo ꝙ adu̾t̾it caritas urã.
Oportune ergo occurrit ut hodie au¬
diretis ex eungłio qr nisi quis rena¬
tus fu̾it ex aqua ⁊ sp̃u nõ uidebit
regnum dei. Temptis est enĩ uo uos
exhortemur qui adhuc estis caticu¬
mini. qui sic credidistis in xp̃m ut ad¬
huc ur̃a poca portetis. Nullus autẽ
regnũ celoꝵ uidebit on̾atus poc̃io: qr
nisi cui dimissa fu̾int. nõ regnabit
cum xp̃o. Dimitti aut̃ nõ possunt nisi
et qui renatus fu̾it ex aqua ⁊ spu scõ¬

Expanded text:
em considerare atque tractare suscepimus, credo quod adverterit Charitas vestra. Opportune ergo occurrit ut hodie audiretis ex Evangelio, quia Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in Christum, ut adhuc vestra peccata portetis. Nullus autem regnum coelorum videbit oneratus peccatis; quia nisi cui dimissa fuerint, non regnabit cum Christo: dimitti autem non possunt, nisi ei qui renatus fuerit ex aqua et S
Abbreviated transcription (Latin):
cesseris. deficies si recesseris. Integer
manet te accedente. integ̾ manet te
cadente. Cum ergo dixisset discipłis
Numquid ⁊ uos uultio ire: respondit
petrus. petra illa uoce oĩm. dñe ad
quem ibimuo. Uerba uite et̾ne he
Bene sapuit in ore ip̃ius caro dñi.l¬

Expanded text:
cesseris; deficies, si recesseris. Integer cesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domi
Abbreviated transcription (Latin):
nasci cum sic senex: xp̃e et loquitur. ⁊ i
carnem sapit. Carnem suam sapit. qui
carneni xp̃i nond̃ sapit. Cum en ĩ dixiss
dñs iłc. nisi quio manducau̾it carnem
ncam. ⁊ biberit sanguinem meũ. nõ
hẽbit in se uitam. scandalirati sunt qͥ¬
dam qui eum sequebantur. ⁊ dixunt
apud semz ip̃oo. duruo hic sermo Que
pt̃ eum audire : Putabant enim boc
dicere iħm. ꝙ eum possent ꝯcisum sic̃
agnũ coquere ⁊ manducare. Abhorren¬
tes a u̾bis etus recesserunt. ⁊ amplius
cum nõ sunt sequuti sicut eiͣngłista
loquitur. et dñs ip̃e remansit cũ duodi¬
cim. Et illi ad eum. dñe. ecce illi dimisi¬
fi̾us: malũ xp̃o nõ erit. Audi uocem psa¬
mi. Dixi dño d̾s meus es tu. qm̃ bonoꝵ
meoꝵ nõ eges Ideo ds̃ meus es tu qm̃
bonoꝵ meoꝵ nõ eges. Si fu̾is smne deo
minor eris. Si fu̾is cum deo: maior ds
nõ erit. Nõ ex ce ille maior: s cu sil illo
minor. Cresce ergo in illo. noli te sb̃tra¬
here: ut qĩ ille deficiat. Reficieris si ac¬

Expanded text:
nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sic Evangelista loquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimisefueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Ideo Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si ac
Abbreviated transcription (Latin):
caticumino credis in xp̃m. respondet
credo. ⁊ signat se. Iani crucem xp̃i por¬
tat in fronte.⁊ nõ erubescit de cice
dnĩi sui. Etce credit in nomine eiuo
Int̾rogemuo eum. Manducas car¬
nem filii hoĩs. ⁊ bibis sanguinem fi¬
lii hommis: Nescit quid dicimus.

Expanded text:
catechumeno: Credis in Christum? respondet, catechumeno: Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se, jam crucem Christi portans in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui: ecce credit in nomine ejus. Interrogemus eum: Manducas carnem filii hominis, et bibis sanguinem filii hominis? nescit quid dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Oupius enĩ hoe ditit. Cum aut̃ ẽt
rlims in pascha in die festo. milea
credidunt in nomine eius. Quare cre¬
did̾unc: Sequitur ⁊ dicit. Uidentes
ligna eius que faciebat. Et de nicho¬
demo quid dicit. Erat pͥncepo iudoꝵ
nomine nichodemus. Uenit ad eum
nocte ⁊ ait. Rabi. Scimus qr a deo ue¬
nisti magr̃. Et iste ergo credid̾ãt in
nomine eius. ⁊ ip̃e unde crediderat
Oequitur. Nemo pt̃ hec signa facere
que tu facis: nisi fuit d̾s cum eo
Si ergo nichodemus de illis młtis
erat qui credid̾ant ii nomĩe eius
iam ni isto nichodemo attendamus
qͣre ihx nõ se credebat eio. Respondit
iħx ⁊ dixit ei. Añ am̃ dico tibi. nisi qͥ¬
renatus fu̾it denuo: nõ pt iuide reg
num dei. Ip̃is ergo se credit ihx qui
renati fu̾int denuo. Etre illi credide¬
rant in eum. ⁊ se ilx nõ credebat
eis. Cales sunt hoĩes caticumini
Ip̃i iam credunt in nomine xp̃i. s
iħc nõ se credit illis. Incendat et in¬
telligat caritas ur̃a. Si dix̃imus

Expanded text:
Superius enim hoc dixit: Cum autem esset osolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus. Quare crediderunt? sequitur et dicit, videntes signa ejus quae faciebat. Et de Nicodemo quid dicit? Erat princeps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magistenomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fueritnum Dei. Ipsis ergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi qui crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis; tales sunt omnes catechumeni. Ipsi jam credunt in nomine Christi, sed Jesus non se credit illis. Intendat et intelligat charitas vestra. Si dixerimus
Abbreviated transcription (Latin):
retur elemento. nnsi addecur in u̾bo.
Hoc u̾bum fidei tantũ ualet ĩ eccła
dei. ut ꝑ ip̃am credentem. offerentẽ
bñdicentem. tinguentem. etiam tã¬
tillum mundet infantem. ꝙͣuis nõ¬
dum ualentem corde cred̾e ad iustitiã
et ore confit̾i ad salutem. Cotũ hoc
fit ꝑ u̾bum de quo dũs ait. Iam uos
mundi estis pp̃u̾bũ quod loquutus

Expanded text:
retur elemento, nisi adderetur, in verbo. retur elemento, nisi adderetur, in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, offerentem, bene dicentem, tingentem, etiam tantillum mundet infantem; quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam, et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait, Jam vos mundi
Abbreviated transcription (Latin):
ista uirtus tanta aque ut corpus tan¬
gat ⁊ cor abluat nisi faciente uerbo.
nõ qr dicitur. s qr creditur : Ram ⁊ in
ip̃õ u̾bo aliud est sonus tñsiens. aliud
uirtus manens. Hoc est u̾bum fidei
quod p̾dicamus ait apłs: qr si confes¬
sus fueris in ore tuo qr dñs est ih̾c. et
credid̾is in corde tuo qr d̾s suscitait¬
illum a mortius: saluus eris. Corde
enim creditur adiustitiam: ore autẽ
confessio fit ad salutem. Unde ĩ actib
apłoꝵ legitur.fide mundans corda cor.
Et in epła sua beatus petrus. Sic ⁊ uos
inquit baptisma saluos facit: nõ car¬
nis depositio sordium. s conscĩe bone
int̾rogatio. hoc est u̾bum fider quod p̾¬
dicamus. quo sine dubro ut munda¬
re possit consecratur ⁊ baptismus. xpc̃
quippe nob̾cum uitis cum patre agri¬
cola. dilexit eccłam ⁊ seip̃m tradidit
ꝑ ea. Lege apłm ⁊ inde quid adiungat.
Ut eam scĩficaret inquit mundans
eam lauacro aque in u̾bo. Mundatio
igitur neq̃qͣm fluxo ⁊ labili tribue¬

Expanded text:
corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo, aliud est sonus transiens, aliud virtus manens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, quia si confessus fueris in ore tuo quia Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quiait a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde in Actibus Apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum : et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit, consecratur et Baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribue
Abbreviated transcription (Latin):
ihx. Unius quippe nature sunt uites
et palmites. Propt̾ quod cum eẽt de
cuius nature nõ summtis: fc̃s̃ est homo
ut in illo eẽt uitis humana natura.
cuius ⁊ nos hoĩes palmites eẽ possemꝰ.
Nuid est ergo ego sum uitis nera: sn¬
quid ut adderet uema. hoc ad eam ui¬
tem reculit. unde ista siłitudo tnstata
est: Sic enim dicitur uitis ꝑ siłitudi¬
nem nõ ꝑ ꝓpͥetatem ꝙ̃ ad mod̾ dicitur
ꝓpͥetates.S cum dicit ego sum uitis
nera. que expectata est ut fac̾ẽt uuã
fecit aut̃ spinas: Ego sum inquit u¬
tis uera. et pat̾ meus agricola est.
Omnem palmitem nõ ferentem ftut¬
tum tollet eum. ⁊ oẽm qui fert frue¬
tum purgabit eum. ut fructũ plus
afferat. Nũquid unũ sunt agricola¬
quod ait. pat̾ maior me est. Scd̃ aut̾
id quod ait. ego ⁊ pat̾ unũ sumus:
et ip̃e agricola est. Rec talis qͣlos sunt
qui extrinsecus oꝑando exhibentpul¬
nist̾ium. s talis ut det etiam intͥn¬
secus increm̃tum. Nam neq qui plã¬

Expanded text:
 unius quippe naturae sunt vitis et palmites. Propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possumus. Quid est ergo, Ego sum vitis vera? nunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis per similitudin per proprietatem; quemadmodum dicitur proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera. Et Pater meus agricola est. Omnem palmitem non ferentem fructum, tollet eum: et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Nuquod ait, Pater major me est ; secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Non est talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis est, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plan
Abbreviated transcription (Latin):
sa suint mundiores. Iam uos mũ¬
destis pp̃ u̾bum quod loquitus sũ
los suare nõ ait mundi estis ꝓpt̃
lerdum ⁊ quid est aqua nisi aqua
asroit u̾bum ad elementũ. ⁊ fit sa¬
uiamieitĩ etiam ip̃m tamqͣm utsibłẽ¬
ubum. Ram ⁊ hoc utiꝙ dix̾at qnͣ pedes

Expanded text:
mundiores. 3. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, mundi estis propter verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit Sacramentum, etiam ipsum tanquam visibrbum. Nam et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Et xenodochia ⁊ monast̾ĩa postea sunt
applłata nouis nõib. Res tñ ip̃ẽ ⁊ ante
nomina lua erant: ⁊ religionis iutate
firmantur. qua etiam contra imꝓbos
defenduntur. Adu̾sus impietatem qͦ
arrianoꝵ hereticoꝵ. nouũ nom̃ patres
omousion condid̾unt: s nõ rem nouã
tali nomine signau̾unt. Hoc enĩ uoca¬
tur omousion. quod est ego ⁊ pat̾ unũ
si omnis nouitas ꝓphana eẽt: nec a
dño dice̾tur mandatũ nouũ do uob̾. nͨ
testamentũ nouũ appellaretur. nec can¬
taretur in uniu̾sa tra canticũ nouit
E ꝓphane sunt u̾boꝵ nouitates. tibi
dicit mulier insipiens ⁊ audax. Panes
occultos libent̾ attingite. ⁊ aque furti¬
ue dulcedinem. Ab hac pollicitatione
false scĩe ꝓhibet etiam illo loco apłs
ubi dicit᷑. O tymochee depositũ custodi
deuitans ꝓphanas uocũ nouitates. ⁊
ꝯtradictiõnes falsi noĩs scĩe. quam qui¬
dam ꝓmittentes: circa fidem excid̾unt
Richil enim sicamant isti qͣm sciãm

Expanded text:
et xenodochia et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos defenduntur. Adversus impietatem quoque Arianorum haereticorum novum nomen Patris Homousion condiderunt: sed non rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim vocatur Homousion, quod est, Ego et Pater unum novitas profana esset, nec a Domino diceretur, Mandatum novum do vobis ; nec Testamentum appellaretur Novum, nec cantaretur in universa terra Canticum novum. Sed profanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier insipiens et audax: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione falsae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus ubi dicit: « O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt » . Nihil enim sic amant isti quam scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
potum dedi nõ ełcam. sondꝰ eni polaco
ħ nec adhuc quid potestis. Idhuc enies
carnales Et illud. Sapĩam loquinur na
pfectos. Et illud spiritalib ipiritaliaa
pantes. Animalis aut̃ homo nõ ꝑapiao
que sunt spc̃ dei. Stultitia est onim ille¬

Expanded text:
potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ; et illud, « Sapientiam loquimur inter perfectos; » et illud « Spiritualibus spiritualia comparantes: animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei; stultitia e
Abbreviated transcription (Latin):
scõ p̾uidens ait. Erit enim tp̃s quo sanã
doctrinam nõ sustinebunt: s scd deside¬
ria sua magistros sibi coaceruabunt.
prurientes aurib. ⁊ a u̾tate quid̃ au¬
ditum au̾tentes. ad fabulas aut̃ ꝯu̾ten¬
tur. Illa enim secreti furtiq ꝯmemora¬
tio qua dicitur panes occultos libent̾
attingite ⁊ aque furtine dulcedinem.
puritum facit audientib in auribus
spiritalit̾ fornicantib: sicut quodam
puritu libidinis. etiam in carne corrũ¬
pitur indegritas castitatis. Audite ita
apłm talia p̾uidentem ⁊ ea uitanda sa¬
lubrit̾ ammonentem. Prophanas in¬
quit u̾boꝵ nouitates eutta. Multũ enĩ
ꝓficiunt ad impietatem. Et sermo eoꝵ
sicut cancer serpit. Et nõ ait u̾boꝵ noui¬
tates. s addidit ꝓphanas. Stint enim ⁊
doctrine religionis ꝯgruentes u̾boꝵ no

Expanded text:
raevidens ait: « Erit enim tempus quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur » . Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit . Et non ait, verborum novitates; sed addidit, profanas. Sunt enim et doctrinae religionis congruentes verborum no
Abbreviated transcription (Latin):
uocari uolunt. audatias figmentoꝵ
suoꝵ quas matime exhorret sensus
humanus occasione eunglice senten¬
tie colorare conantur.ubi dñs ait.
Adhuc młta hẽo uob̾ dice̾. s nõ potestis
portare mͦ. Quasi hec ip̃a lint que tũt
discipłi portare nõ poterant: ⁊ ea docue

Expanded text:
vocari volunt, audacias figmentorum vocari volunt, audacias figmentorum suorum, quas maxime exhorret sensus humanus, occasione evangelicae sententiae colorare conantur, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc disc
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid dicere magnũ qr meruit hr̃e
secretum. ⁊ suauius hauriant insipiẽ¬
tiam quam putant scĩam. cuius ꝓhi¬
bitam quodãmodo futrantur audien¬
tiam. Hinc ⁊ nefarios ritus suos hõi¬
b sacrilega curiositate deceptis uł
decipiendis: magicaꝵ arcil doctrina
ꝯmendat. Hinc ille illicite diinatio¬
nes inspectis pecudũ iuscĩb occisoꝵ
aut uocib ⁊ nolatilib auiũ. aut sig
da secreta: mulier illa nõ solũ inlipi¬
S hec nõ solum a re ip̃a: u̾m ⁊ a noĩe
nr̃e religionis aliena sunt. Quid ꝗd̾¬
hec mulier insipiens ⁊ audax sb̾ xp̃i¬
ano uocabulo tot scelestas ħeses con¬
didit. tot nefandas fabulas finxit
Utinam tales quales in theatris siue
cantantur. sine saltantur. siue mimi¬
ca surditate ridentur. et nõ quasdam
tales qͣles adu̾sus dm̃ fing̾e̾ potuisse
sic illam doleamus insipientiam ut
miremur audatiam. Omnes aut̃ in¬
sipientissimi hetici qui se xpĩanosi

Expanded text:
aliquid discere magnum, quia meruit habere aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signda secreta, mulier illa non solum insipiSed haec non solum a re ipsa, verum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se christianos
Abbreviated transcription (Latin):
llarine pp̾ obscenissimas turpitudines
qus docuit sathanas animas instabłes
a carnales. ad hoc ideo smente ut eius
Oiq sint tremenda uditia ⁊ in ꝯpara¬
tione impure nequitie dulcescat pu¬
rissima disciplina. atq ut illi det hono¬
hir timorem aut̃ uł pudorem sibi qui¬
nilla mala uł illo regente non cecidit.
ilo inde leuante surrexit Cauete tim̃
Deando ne irruatis in illud enigma
lalomonis ubi mulier insipiens ⁊ au¬
dr mops panis effecta ꝯuocat p̾t̾eun¬
des dicens. Panes occultos libent̾ attin
sint inlipientissimi aliquid se scire opi¬
nantiũ: licut de ista muliere dictũ est.
tis: ꝓmittit scĩam u̾itatis. Occultos
tñ panes ꝓmittit quos dicit libenter
attingi. ⁊ aque furtiue dulcedinem:
ut ea scil libentius ⁊ dultius audian¬
tur ⁊agantur. que palam in eccła dici
crediq ꝓhibentur. Ip̃a quippe occultatõ
sua uenena curtosis: ut iõ se existimẽt

Expanded text:
maxime propter obscoenissimas turpitudines, maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante surrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attinsint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, tis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultationsua venena curiosis; ut ideo se existiment
Abbreviated transcription (Latin):
mmno ab aliis intlliguntur. ab aliis nõ
nisiguntur. Qui enim male intlligit.
nꝰ intiligit. Ib ets ip̃is aut̃ a quib bene
inssiguntur. ab alus minus. ab aliis am¬
pluis mentis iuuacitate cernutur:
a uslo hõim sicut ab angłis capiuntur
n ipa ergo mente hoc est in int̾iore hoĩe
modã modo crescitur: nõ solũ ut ad cibũ
⁊ lacte tnͣscatur. um etiam ut amplius
att amplius cibus ip̃e sumatur. Non
aut crescitur spatiosa mole. s intlligen¬
tia luminosa: qr ⁊ ip̃e cibus intlłigibił
lux est. Ut ergo crescatis eumq capia¬
tis. ⁊ qͣnto magis crescitis.tanto magis
magis ꝙ capiatis: nõ ab eodoctore qui
ur̃is aurib sonat. hoc est forinsecus ope¬
iando plantat ⁊ rigat. s ab eo qui dat
narmentũ pet̾e ac sperare debetis. Pin
is lacteis indigetis: ne ab hoĩbr sub hac
ctasione deceptis ac deceptorib qr dñs
dad mognita scienda. cũ m̃des inuali¬
aoh̃catis ad uera ⁊ falsa diuidicanda

Expanded text:
imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitur, non solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et quanto magis crescitis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum , petere ac sperare debetis. 2. Pis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dad incognita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda:
Abbreviated transcription (Latin):
discente nõ possint: s ea ip̃a que in doccͥ¬
na religionis in quoꝵl hõim notitiale¬
gimus ⁊ scribimus. audimus ⁊ discimꝰ.
si uellet eo modo nob̾ xp̃c dicere sicit ca
dicit angłis scĩs in se ip̃o unigenito pris
u̾bo. patri q coet̾no. quinam portare bo¬
mines possent. etiam si iam eẽnt spiri¬
ista dñs loquebatur. qͣlesꝙ postea ueni¬
ente spũi scõ fci sunt : Ram utiq quidq̃s
de creatura sciri p̃t minus est ipõ crrato¬
re: qui sũmus ⁊ uerus ⁊ immutabilis
ds est. Et quis eum tacet : Ubi nõ a logẽ¬
cum eum nemo taceat. quis est qui eum
qu eum eẽ trinitatem scisset. nili ip̃e lic
nmotesdẽ uoluisset: Et quis hõim iam
stm sileat trinitatem: Et tñ quis hõm
lnit angłs capiat trinitatem: Ea ip̃ã er¬
goqus de dei trinitate. uuitate. scĩtate. in
onptu ⁊ palam sine cessatione dicũtur.
Ualis bene. ab alus male itlliguntur.

Expanded text:
discente non possint: sed ea ipsa quae in doctrdiscente non possint: sed ea ipsa quae in doctrina religionis in quorumlibet hominum notitia legimus et scribimus, audimus et dicimus, si vellet eo modo nobis Christus dicere, sicut ea dicit Angelis sanctis in seipso unigenito Patris Verbo, Patrique coaeterno; quinam portare homines possent, etiam si jam essent spirieis Dominus loquebatur, qualesque postea veniente sancto Spiritu facti sunt? Nam utique quidquid de creatura sciri potest, minus est ipso Creatore, qui summus et verus et immutabilis est Deus. Et quis eum tacet? Ubi non a legencum eum nemo taceat, quis est qui eum qui eum Trinitatem esse scisset, nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis hominum jam istam sileat Trinitatem: et tamen quis hominum sicut Angeli sapiat Trinitatem? Ea ipsa ergo quae de Dei aeternitate, veritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur:
Abbreviated transcription (Latin):
pioitus sc̃s qriem pmilit dñs se
disciplis suis eẽ missurũ qui eõs
ooceret oem uitatem. quam tunc qu cũ
eis loquiebatur portare nõ poterant. de
quo quo sp̃u scõ sicut dicit apłs nunc
pignus accepimus. quo ubo mtlligem¬
eius nob̾ plenitudinem in iuta alia re
les qͣnta quisq pt̾ caꝑe spiritalia. et cor
pectora desidto maiore succendit: si quisg
in ca caritate ꝓficiat. qua ⁊ diligat ag̃¬
nita ⁊ oognoscenda desid̾e̾t. Ita ut ea qua
ip̃a que nunc quõcũq cognoscit. nondͥ se
scire sciat. sicut scienda sunt in ea irita
quam nec ocłs uidit. nec auris audurit. ñ
i cor hoĩs ascendit. Quo sciendi modo si
infirmitas portare nõ posset. Unde ur̃a
me dilectio meminit tam loquutũ. cũ
scĩ euͣngłii u̾ba tractaremus ubi dñs
ait. Idhuc młta hẽo uob̾ dice̾. s nõ potests
portare mͦ. Nõ ut in hiis dñi u̾bts nelio
que secreta nimis abdita suspicemur.
que cum dici a docente possint portari a

Expanded text:
piritus sanctus quem promisit Dominus se discipulis suis esse missurum, qui eos doceret omnem veritatem, quam tunc quando cum eis loquebatur, portare non poterant: de quo Spiritu sancto, sicut dicit Apostolus, nunc pignus accepimus , quo verbo intelligeremus ejus plenitudinem nobis in vita alia resles, quanta quisque potest capere spiritualia; et eorum pectora desiderio majore succendit, si quisque in ea charitate proficiat, qua et diligat cognita, et cognoscenda desideret: ita ut ea quoque ipsa quae nunc quomodocumque cognoscit, nondum se scire sciat, sicut scienda sunt in ea vita quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quo sciendi modo, siinfirmitas portare non posset. Unde me vestra Dilectio meminit jam locutum, cum sancti Evangelii verba tractaremus, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Non ut in his Domini verbis nescio quae secreta nimis abdita suspicemur, quae cum dici a docente possint, portari a