comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ini ascendist. eo quot tanqͣm frutex t̾re in
aluo uirgiis germinauit. & ut flos boni
odoris ad redemptionẽ inundi totꝰ. mat̾nis
uiscerib splendore noue lucis emissus asceu¬
derit. sicut ysaias diẽ. Exiet uirgade radice
iesse. & fios de radice eius asceudet. Radix.
familia iu deorum. uirga. maria. flos mariȩ.¬
aep̃c. Recte uinga quȩ regalis ẽ generis. dedomo
et̃ne. habes gͦ incarnationẽ. accipepassionẽ.
Recombens inquit dormistiut leo. quando
iacuit in sepulchio. uelut quodam corꝑis sui
somno quietus sicut ipseait. Ego dormiui et
iacobait. Quis suscitabit eũ: Hoc est. quẽ dñs
suscrpiet. quis ẽ alius qui resuscitet nisi ipse
se fua patrisq resuscitet potestate. Uideo na¬
tum auctoritate ꝓpria. uideo mortuũ ꝓpria
uoluntate. uideo dormientẽ porestade ꝓpͥa.
qui om̃a suo fecitarbitrio. cuius alterꝰ ut re¬
surgat egebit auxiliis. Ipse gͥ resurrectioni

Expanded text:
ihi ascendisti, eo quod tamquam frutex terrae in ihi ascendisti, eo quod tamquam frutex terrae in aluo uirginis germinau<er>it et ut flos boni odoris ad redemptionem mundi totius maternis uisceribus splendore nouae lucis emissus ascenderit, sicut Esaias dicit: exiet uirga ex radice Iessae et flos ex radice ascendet. radix familia Iudaeorum, uirga Maria, flos Mariae Christus. recte uirga, quae regalis est generis de domo aeternae. habes ergo incarnationem, accipe passionem. recumbens inquit dormisti ut leo, quando iacuit in sepulchro uelut quodam corporis sui somno quietus, sicut ipse ait: ego dormiui et t me. unde et Iacob ait: quis suscitabit eum? hoc est: quem dominus suscipiet. quis est alius qui resuscitet, nisi ipse se sua patrisque resuscitet potestate? uideo natum auctoritate propria, uideo mortuum propria uoluntate, uideo dormientem potestate propria. qui omnia suo fecit arbitrio cuius alterius ut resurgat egebit auxiliis ? ipse igitur resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
ille hic catulus leonis: Sil comparatione
ciusdem nature acpotentiȩ unitatis intel¬
ligitur. Rex ex rege ꝓcessit fortis ex forte. Qa¬
uͦ futuros p̾uidebat. qui filiũ asserent iuniorĩ
etatis. occurrit his subiciens. Ex germine fi
limi ascendisti. recombens dormist ut leo.
& canquam cathulus leonis. & alibi habes
quia cathulus ip̃e est leo de tribu iuda. Pigo
quia cathulum dixerat. benestatim leonẽ
posuit. Hoc est dicere. Non capiant᷑ aures
uĩȩ. quia eatulum audierunt. Filium exp̃s
si. non dixi iumiorẽ. quia ip̃e est leo sicut et¬
pat̃. Audiant quia leonem & cathulum appel¬
lauit. Leonem quasi ꝑfectȩ plenȩq uirtutis.
cathulum quasi filium. ne quis cum audiret
equalem patr. non putaret filiũ. Non sic
laudat᷑ filius ut seꝑetur apatre. Ille ꝓbat eqͣ¬
lem qui filiũ confitet᷑. Mirifice aũt & in car¬
nationẽ eius exp̃ssit dicens. ex germine fili¬

Expanded text:
ille, hic catulus leonis. uili conparatione ille, hic catulus leonis. uili conparatione eiusdem naturae aut potentiae unitas intellegitur. rex ex rege processit, fortis ex forte. quia futuros praeuidebat qui filium adsererent iunioris aetatis, oli mi, ascendisti. Recumbens dormisti ut leo et tamquam catulus. Et alibi habes, quia catulus ipse est leo de Tribu Juda . Ergo quia catulum 519 dixerat, bene statim leonem posuit, hoc est dicere: Non capiantur aures vestrae, quia catulum audierusi, non dixi minorem. et ipse est leo sicut pater. audiant quia et leonem et catulum appellauit, leonem quasi perfectae plenaeque uirtutis, catulum quasi filium, ne quis cum audiret, aequalem patris non putaret filium. non sic laudatur filius, ut separetur a patre. ille probat aequalem qui filium confitetur. mirifice autem et incarnationem eius expressit dicens: ex germine m
Abbreviated transcription (Latin):
eadem passionesua dexit ⁊ subiugauit aduer¬
sarias potestates. omnesq fidei ⁊ pietatisex¬
ortes. subditos sibi fecre. Be quib ait pat̾ ad
filiũ.⁊ dñaberis inmedio inimicorũ tuo
quos inimicos sua fecte maliera. ñ xp̃i uo¬
luntas. in quo magna gr̃a dñi. Etenĩ sp̃ua¬
les nequitiȩ quȩ ante ceruicẽ nr̃am iugo
dauid ip̃e manus quodã modo fuꝑse trium¬
phantiũ seriber&s se sentire daicens. supͣ dor¬
sum meũ fabricauerunt peceatores. ipse nẽ
subditȩ xp̃i triumpho. & quibusdã manibꝰ
eius idest factis oꝑibusq subiecte. ꝑpetue
subeunt captiuitatis erumpnã. Ipse utiq
quia adoratur a filiis patris sui quando ado¬
ratur anob̃. quib ip̃e ꝑmisit ut eũ patrẽ
uocemus. eui seruũ eẽ uirt᷑ ẽ. Catulus leonĩ
uida. Nonne euident̃ ⁊ patrẽ ostendit. et fi¬
lrum declarauit: quid tam euidens qͦ uniꝰ
naturȩ filius dłs cum patre eẽ doceatur : leo

Expanded text:
eadem passione suos texit et subiugauit aduereadem passione suos texit et subiugauit aduersarias potestates omnesque fidei et pietatis exortes subditos sibi fecit. de quibus ait pater ad filium: et dominaberis in medio inimicorum tuorum. quos inimicos sua fecit malitia, non Christi uoluntas. in quo magna gratia domini. etenim spiritales nequitiae, quae ante ceruicem nostram iugDauid ipse manus quodammodo super se triumphantium sentire se scriberet dicens: super dorsum meum fabricauerunt peccatores, ipsae nunc subditae Christi triumpho et quibusdam manibus eius, id est factis operibusque subiectae perpetuae subeunt captiuitatis aerumnam. ipse <est> utique. qui adoratur a filiis patris sui, quando adoratur a nobis, quibus ipse permisit ut patrem uocemus, cuius seruum esse uirtutis est. Catulus leonis Iuda. nonne euidenter et patrem expressit et filium declarauit? quid tam euidens, quo unius naturae filius deus cum patre esse doceatur? leo
Abbreviated transcription (Latin):
dotalis & plena sanctitatis annumeret᷑ here¬
ditas. ex cribu aũt nuda ex qua dauid ⁊ salomõ
& reliqui reges fuerunt. regalis successionis
splenddor effulgeat. ut idem rex ⁊ sacerdos scͥp¬
turarum testimonio demonstretur. Merico¬
q se cirea gr̃am iude sc̃s iacob effudit dicen᷑.
uda te laudabunt fr̃s tui.mo ie dieti
manustuȩ suꝑdorsum in imicoꝵ tuoꝵ. ado¬
rabunt te filii ta patris tui. Cathulus leo¬
cumbens dormist ut leo. ⁊ tamquam catu¬
lus. quis suscitabit eum: Nondeerit iudex
stolam suam & in sangãme uuȩ anaboliũ
sit̃. Hẏlares ocul enus uino & dentes can¬
didiores quam lac Ad iudam quidẽ patͥar¬
cham dirigi uidetur alloquiũ. s uida ille
posterior uerus confessor exprimtt᷑.qui ex
ea tribu natus ẽ. qui solus laudatura frĩbus.
de quibus dicit. Narrabo nomen tuũ frĩbus
quas extendit ad ppłm non credentẽ suꝑ dor¬
sum inimicoꝵ. hisdem enim manib atq

Expanded text:
dotalis et plena sanctitatis adnumeretur heredotalis et plena sanctitatis adnumeretur hereditas, ex tribu autem Iuda, ex qua Dauid et Solomon et reliqui reges fuerunt. regalis successionis splendor effulgeat, ut idem rex et sacerdos scripturarum testimonio demonstretur. meritoque se circa gratiam Iudae Iacob sanctus effudit dicens: Iuda, te laudabunt fratres tui; manus tuae super dorsum inimicorum tuorum, adorabunt te filii cumbens dormisti ut leo et tamquam catulus: quis suscitabit eum? non deerit indexstolam suam et in sanguine uuae anaboladium suum: hilares oculi eius a uino et dentes \'candidiores quam lac. ad ludam quidem patriarcham dirigi uidetur alloquium, sed Iuda ille posterior uerus confessor exprimitur, qui ex ea tribu natus est, qui solus laudatur a fratribus, de quibus dicit: narrabo nomen tuum fratribuquas expandit ad populum non credentem, super dorsum inimicorum. isdem enim manibus atque
Abbreviated transcription (Latin):
collectus. ut quinon erat introiret. & sie
omnis isrł saluus fiexet. & maxime ꝓpter
tribum leui debemus hoc credere. quia ex
ea tribu dñs iħc uidetur scđm corpis susceptio¬
nem genus ducere: ex qua tribu sunt sacerdo¬
tes leuite et nathinei. quos sc̃s lucas in eugłi
libro quem ip̃e scripfit. int̾ maiores domini
compritauit. Sacerdos eium patris. & prin¬
cepsomniũ facerdotũ sicut scriptum est. tu
es sacerdos in ȩt̃nũ. sacerãotalis originis fite¬
successionẽ debuit uindicare. Unde et mo¬
ises benedicens hanc tribum dixit. Bate le¬
ui sortem suffragii sui. ⁊ uitatẽ ens uiro sc̃o.
Benedixit moyses etiam tribum ruben siẽ
habes scriptum. Uiuat ruben & ñ moriat᷑¬
& sit multus in numero. Neq enim bene¬
indignũ. s quod illestrictim p̃teriit. iste cõ¬
pleuit. & quia ꝑ admixtionẽ generis iuda
et leui dbꝰ iunct st̃. iõ maths ex tͥbuuida des¬

Expanded text:
conlectus, ut qui non erat introiret et sic conlectus, ut qui non erat introiret et sic omnis Istrahel saluus fieret. et maxime propter tribum Leui debemus hoc credere, quia ex ea tribu dominus Iesus uidetur secundum corporis susceptionem genus ducere. ex qua tribu sunt sacerdotes Leui et Nathan, quos sanctus Lucas in euangelii libro, quem ipse scripsit, inter maiores domini conputauit. sacerdos enim patris et princeps omnium sacerdotum, sicut scriptum est: tu es sacerdos in aeternum, sacerdotalis originis successionem debuit uindicare. unde et Moyses benedixit hanc tribum dicens: date Leui sortem suffragii sui et ueritatem eius uiro sancto. benedixit Moyses etiam tribum Ruben, sicut habes scriptum: uiuat Ruben et non moriatur et sit multus in numero. neque enim beneindignos. certe quod strictim ille praeteriit iste conpleuit. Et quia per admixtionem generis Iuda et Leui tribus iunctae sunt, ideo Matthaeus ex tribu Iuda dis
Abbreviated transcription (Latin):
mini saluatoris aduentum. passionis et re¬
surrectionis eiꝰ głam p̃dicantes. Ipsi postea
in sua cupiditate quiatrena flagieia desi¬
derabant. diuina consortia refugientes. cor¬
poris castimoniam sobrietatẽ mentis con¬
temptum pecumȩ luero gr̃e subueruaue¬
runt taurum illum uidelicet cornua ꝑdu¬
centem & ungulas. quem uident pauꝑes
et letantur. qm ũbo dĩ exaltauit cornu ppłi
sui. quo etiam inimicos repellit. & p̃mium
coronȩ celestis emeruit. Hic est chaurus qͦ
ȩccłia figurat᷑ inlunam.tune plenior eum
orbis includit. Tamen ꝓpħiȩ huic etiã grãm
uidetur benedictionis adiungere. Nam ⁊
ad primogenitũ ruben dicendo ñ effer¬
ueas sicut aqua peccatum statuit. quia aqͣ
mundare magis delicta.mentes q nr̃aab
omni solet uiciorum feruore reuocare. Et itm
dicendo ad simeon & leui. diuidam eos inia¬
cob & d̾isꝑgam in isrł. ostendit gentium
congregatione redimendos. ꝑ cusso enim
pastore grex ille disꝑsus est. qui fuerat ante

Expanded text:
mini salutaris aduentum, passionis eius et resurrectionis gloriam praedicantes. ipsi postea in sua cupiditate. quia terrena flagitia desiderabant diuina consortia refugientes, corporis castimoniam, sobrietatem mentis, contemptum pecuniae, lucrum gratiae, subneruauerunt taurum, illum uidelicet cornua producentem et ungulas, quem uident pauperes et laetantur, quoniam uerbo dei exaltauit cornum populi sui, quo et inimicos reppulit et praemium coronae caelestis emeruit. hic est taurus, quo ecclesia figuratur in luna tunc plenior, cum orbis includit. tamen prophetiae huic etiam gratiam uidetur benedictionis adiungere. nam et ad primogenitum Ruben dicendo: nonefferuescasut aqua peccatum statuit, quia aqua mundare magis delicta mentesque nostras ab omni solet uitiorum feruore reuocare, et iterum dicendo ad Symeon et Leui: diuidam uos in Iacob et dispergam in Istrahel ostendit gentium congregatione redimendos; percusso enim pastore grex ille dispersus est, qui fuerat ante
Abbreviated transcription (Latin):
aut fe igore aduratur. aut ymbre madidetar.
Sospeeut magis quam genere. colore quoq aut
cortuptione mucatum. Beniq frequent madi¬
data amenta in su generis sp̃ẽm referuntur.
comiissa cultorib aeris cemꝑie terrarumq
feratole . ub̾date feneant᷑. Itac repa. ratar
i obole: quod degenerauerat in parente. ln¬
de non perilitamur ne preceptum illud de
curi sufus ne sure moleuit in reliquũ suec essi¬
ons ia eio ł estidutimsit. cum hodieu ioceni¬
mibus g euerio sui siceritas iesesileq insen¬

Expanded text:
aut frigore aduratur, aut imbre madidetur: aut frigore aduratur, aut imbre madidetur: sed specie magis quam genere colore quoque et corruptione mutatum. Denique frequenter madidata frumenta in sui generis speciem revertuntur, commissa cultoribus, aeris temperie, terrarumque feracium ubertate foveantur. Itaque reparatur in sobole, quod degeneraverat in parente. Unde non periclitamur, ne praeceptum illud Dei cujus usus naturae inolevit, in reliquum successionis vitio destitutum sit, cum hodieque in seminibus generis sui sinceritas reserve
Abbreviated transcription (Latin):
Net terra herbam fęni spirans semen scd̃m genus.
Non solum eni solamspontaheam alimoniã
comp̃hendit. quȩ in herbis &e radicibus atq ar¬
borum reliquis fructibus. s etiam eam quemdu¬
stria comparatur. & cultu rusticam laboris adqui¬
ritiur. Quam decorum autem quod nonstatun
terias semen fundere iussit & fructus. sed pra¬
mum germinare. deinde herbescere campos
staturt. postea scd̃m ꝓprietatẽ suigeneris ado¬
lescere. ut nũqͣm aruoꝵ uacaret gr̃a. quȩ grato
pramum decore uernarent. postea fructuum
suegererent utilitatẽ. Sed forte quis dieat.
Quom seđm genus t̾raꝓfert semina. cũ ple¬
rumq semina racta degenerent. & cum bonũ
de itiscrmi fuierit seminatũ. & decolor eiꝰ specios.
Qanferior formaneddatũ S edboc siquando ac¬
cidit non adtrans lationẽ generis. s ad egritudi¬
ne ni ouandam & inequalitatẽ seminis iudetur
es referendum. Non enim desinit ẽẽ triticũ. si

Expanded text:
net terra herbam feni, spirans semen secundum genus. net terra herbam feni, spirans semen secundum genus. Non solum enim spontaneam alimoniam comprehendit quae est in herbis et radicibus, atque in arborum, reliquisque fructibus: sed etiam eam quae industria comparatur, et cultu rusticani laboris acquiritur. Quam decorum autem quod non statim fundere terras semen jussit et fructus: sed primum germinare, deinde herbescere campos statuit, postea secundum proprietatem sui generis semen adolescere, ut numquam arvorum vacaret gratia, quae grato primum decore vernarent, postea fructuum suggererent utilitatem! CAPUT X. Sed forte quis dicat: Quomodo secundum genus terra profert semina, cum plerumque semina jacta degenerent, et cum bonum triticum fuerit seminatum, decolor ejus species, et inferior forma reddatur? Sed hoc si quando accidit, non ad translationem generis, sed ad aegritudinem quamdam et inaequalitatem seminis videtur esse referendum. Non enim desinit esse triticum, si
Abbreviated transcription (Latin):
ceruum fugit leonem nit̃ fieit. Oraco ele fan¬
tum ligat. cuius ruina mors uictoris ẽ. et
ideo summa ui utrinq certatur. ut ille pe¬
dem alliget. in quocasus iunch sibi nocere ñ pos¬
sit. iste ne posterio extremus pede aut calle capia¬
turangusto. ubi uel ipse se non queat recorquere
& draconem graui ꝓterere uestigio. uł sequen¬
tis elefant auxilium non habere: Ergo si irroci¬
onabilia animalia norunt quibus fibi aut me¬
dicentur herbis. aut subsidiis opem afferant.
homo nescit cui rationabilis sensus mnascit᷑.
aut tam alienus a uero ẽ. ut quȩ cuiq apta sint
usui minime dep̃hendat. aut ita naturȩ in¬
gratus boni. ut q̃m caurini haustꝰ sanguinis
letalis est homini. ꝓpt̾ea laboriosum putet ammal
aut nasci non debuisse. aut sinesanguine debuis¬
segenerari. cuius uirtus ad cultum agroꝵ utilis.
adusum plaustroꝵ habilis. ad alimoniã suauis.
diuereo munere fulcit agricolas. quib ds uni

Expanded text:
ceruum fugit, leonem interficit: draco helefanceruum fugit, leonem interficit: draco helefantum ligat, cuius ruina mors uictoris est. et ideo summa ui utrimque certatur, ille ut pedem alliget, in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne posteriore extremus pede aut calle capiatur angusto, ubi uel ipse se non queat retorquere et draconem graui proterere uestigio uel sequentis elefanti auxilium non habere. ergo si inrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis aut subsidiis opem adferant, homo nescit, cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a uero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat, aut ita naturae ingratus bonis, ut quoniam taurini haustus sanguinis letalis est homini, propterea laboriosum putet animal aut nasci non debuisse aut sine sanguine debuisse generari, cuius uirtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suauis diuerso munere fulcit agricolas, quibus deus,
Abbreviated transcription (Latin):
preterit quod conio plerumq furores lybidi¬
num marcuerunt. & elleboro uetuste passio
nes corꝑis sunt solutȩ. Non solum gͥ nulla
in his reprehensio creatoris. sed etiam incre¬
mentum est gr̃arum. Siquidẽ qd̾ ad ꝑiculũ
putabas ẽẽ generatum. ad remedia tibi sa¬
lucis oꝑacur. Nam & id quod ꝑiculi ẽ. ꝑ pro¬
uidentiam declinatur. & id quod saluts est¬
ꝑ inclustriam ñ admutit᷑. An non oues et
caprȩ ea que sib noxia sunt declinare didi¬
cerunt. & solo odore ꝑ quoddã nature minis¬
terium. cum sint rationis exꝑtes. racionem
camen euadendi ꝑiculi ł tuendȩ salucis
agnoscunt. noxiaq parit̃ ao ꝓfutura dis¬
tingunt. ita ut plerumq cum armata uene¬
nis tela senserint. notas petere herbas. atq
his remedium uulneri dicant᷑ adhibere:
Cibus gͦ illis medicina ẽ. ut resilire sagutas
uideas euulnere: fugere uenena non ser¬
pere. Seuꝑ ctruis cbuse uenari. eouiber

Expanded text:
r? nec illud praeterit, quod conio plerumque furores libidir? nec illud praeterit, quod conio plerumque furores libidinum marcuerunt et elleboro uetustae passiones aegri corporis sunt solutae. Non solum igitur nulla in his reprehensio creatoris, sed etiam incrementum est gratiarum, siquidem quod ad periculum temptatque esse generatum ad remedia tibi salutis operetur. nam et id quod periculi est per prouidentiam declinatur et id quod salutis per industriam non amittitur. an uero oues et caprae ea quae sibi noxia sunt declinare didicerunt et <non> solo odore per quoddam naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen euadendi periculi uel tuendae salutis agnoscunt noxiaque pariter ac profutura distinguunt, ita ut plerumque, cum armata uenenis tela senserint, notas petere herbas atque his remedium uulneri dicantur adhibere? cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas uideas ex uulnere, fugere uenena, non serpere. denique ceruis cibus uenenum est: coluber
Abbreviated transcription (Latin):
nem creaturȩ. Alia gͦ usui. alia nascunt᷑ esui
Nichiluacat. nichil mane germinet dersa.
Quod tibi putas in utile. aliis utile ẽ. immo
tibi ipsi frequent̃ alio usui utile. Quod escã
non adiuuat medicinã suggerit. & sepe
eadem quȩ tibi noxia sunt. auib & feris inno¬
xium ministrant pabulum. Beniq sturni
te sui corꝑis. uenenum suci letalis euadunt.
frigida enim uis eius est suci quam subtilibꝰ
poris in cordissui sedẽ ducentib p̃coqua diges¬
tione p̃ueniunt. prius quam uitalia ipsa ꝑ¬
temptet. Elleboꝵ autẽ ꝑiti loquunt᷑ escã esse
& alimoniam coturnicum. eo quod naturali
quodam cemꝑamento sui corꝑis uim pabuli
magis ꝓprietate naturȩ ad cibum ꝓfiert. qd̾¬
mandragorã quoq somnus frequent̃ accer¬
situr. ubi uigiliarũ egri affectant᷑ incõmodo.
Nam quid de appio loquar. quod etiam nob̃
cottidiano ꝓpe usu innotuit. qm̃ dolores eo gra¬

Expanded text:
nem creaturae. Alnem creaturae. Alnihil uacat, nihil inane germinat terra. quod tibi putas inutile aliis utile est, immo ipsi tibi frequenter alio est usu utile. quod escam non adiuuat medicinam suggerit, et saepe eadem quae tibi noxia sunt auibus aut feris innoxium ministrant pabulum. denique sturni  qualitatem sui corporis uenenum suci letalis euadunt. frigida enim uis eius est suci, quam subtilibus poris in cordis sui sedem ducentibus praecoci digestione praeueniunt, priusquam uitalia ipsa pertemptet. elleborum autem periti locuntur escam esse et alimoniam coturnicum, eo quod naturali quodam temperamento sui corporis uim pabuli magis proprietate naturae ad cibos proficit qmandragoram quoque somnus frequenter accersitur, ubi uigiliarum aegri affectantur incommodo. num quid de opio loquar, quod etiam nobis cotidiano prope usu innotuit, quoniam dolores eo gra
Abbreviated transcription (Latin):
cum tritico comum quod int alimenta uitȩ
noxium repperitur. & nisi p̃uisum fuerit. con¬
sueuit saluti nocere : int̾ alia quoq nutͥmenta
uitȩ elleborus deprehenditur:. aconita quoq
fallunt frequent̃. & decipiunt colligentẽ. Sed
bocita est acsi rep̃henclas t̃ras. quia non om̃s
homunes boni. s quod plus est accipe. quia non
omnes boni angeli in cȩlo. Sol ipse pre nimio
calore spicas corret. adurit aũt gignentiũ pra¬
ma exordia. Luna quoq uiantib it̃ monstrat.
latronũ ꝓdit insidras. Nunc gdignum est.
ue alis que uedbia furepost habentes oni¬
toris grãm confiteri. ꝓpt̃ aliqua alimentoꝵ noxia
creatoris ꝓspicientiȩ derogemus. quasi omnia gulȩ
Befinitȩ nobis escȩ sunt & note omnib quȩ et
uoluptatẽ generent. & corꝑis salubritatem.
Singula autem eoꝵ quȩ generant᷑ & terris
specialem quandam rationẽ hñt. que ꝓsui
uirili porcione complent uniũsȩ plenitudi¬

Expanded text:
cum tritico sternis, quod inter alimenta uitae cum tritico sternis, quod inter alimenta uitae noxium repperias et, nisi praeuisum fuerit, consueuit saluti nocere. inter alia quoque nutrimenta uitae elleborus deprehenditur. aconita quoque fallunt frequenter et decipiunt colligentem. sed hoc ita est ac si reprehendas terram, quia non omnes homines boni. sed quod plus est accipe quia non omnes boni angeli in caelo. sol ipse prae nimio calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. luna quoque uiantibus iter monstrat, latronum prodit insidias. num igitur dignum est, ut in his quae utilia sunt posthabentes conditoris gratiam confiteri propter aliqua alimentorum noxia creatoris prospicientiae derogemus, quasi uero omnia gDefinitae nobis escae sunt, et notae omnibus, quae et voluptatem generent, corporis salubritatem. Singula autem eorum quae generantur e terris, specialem quamdam rationem habent, quae pro virili portione complent universae plenitudi
Abbreviated transcription (Latin):
formam. & auri quedam sp̃es intus effulgeat. q̃¬
tamen uallo in circuitu floris obsepta. nulli pa¬
deat iniuriȩ. Si quis hunc florem decerpat. &¬
sua soluat in folia. quȩ tanti ẽ arcificis manus.
quȩ possit lilii spẽm reformare: quis tantꝰ imita¬
tor naturȩ. ut florem hunc redintegrare p̃sumate
Cui dominus testimonium tantum tulit ut dicer&.
nec salomon in omnigła sua uestiebatur sieut unũ
ex istis. Rex opulentissimus & sapientissimꝰ inferior
iudicatur. quam huius floris est pulchritudo. Qd
enumerem fuccos herbarum salubres. quid uir¬
gultoꝵ acfolioꝵ remedia. Ceruus eger ramusculoᷤ
oleȩ mandit. & sanus fit. Locustas quoq folia oleȩ
adrosa lib̾ant ab egritudine. Rubi folia suꝑiacta
serpenti intimunt eum. Culices non tangent ce
si absinthii herbam cum oleo coquas. & eo te per¬
unxeris. Sed forte dicant aliqui. Quid quod cũ
ucilibus etiam letalia & ꝑniciosa generantur.

Expanded text:
formam, ut auri quaedam species intus effulgeat, qformam, ut auri quaedam species intus effulgeat, qtamen uallo in circuitu floris obsaepta nulli pateat iniuriae. si quis hunc florem decerpat et sua soluat in folia, quae tanti est artificis manus, quae possit lilii speciem reformare ? quis tantus imitator naturae, ut florem hunc redintegrare praesumat, cui dominus tantum testimonium tulit, ut diceret: nec Solomon in omni gloria sic uestiebatur sicut unum ex istis? rex opulentissimus et sapientissimus inferior iudicaturindicatur quam huius floris est pulchritudo. quid enumerem sucos- herbarum salubres, quid uirgultorum ac foliorum remedia? camus aeger ramusculos oleae mandit. et sanus fit. lucustas quoque folia oleae adrosa liberant ab aegritudine. rubi folia superiacta serpenti interimunt eum. culices non tangent te, si absenti herbam cum oleo coquas et eo te perunxeris. Sed forte dicant aliqui: quid quod cum utilibus etiam letalia et perniciosa generantur?
Abbreviated transcription (Latin):
ridet ubertas fecundȩ matris se in partus effun¬
dit. ut numquã ullum dispendiũ suo conferat
credicori. Que uͦ species plem agri. quiodor quȩ
suauitas. quȩ uoluptas agricolarum. Quid dig¬
ue explicare possumus. si nr̃o utamur alloquio:
Sed habemus scripture testimonia. quibus agri
dor agri pleni. Quid gͥ describam purpurescen¬
tes uiolas. candida lylia rutilantes rosas. depic¬
ta rura. nunc aureis nẽ uariis nunc lacteis flo¬
ribus. in quibus nescias utrum sp̃es amplius floꝵ¬
an amplius odora delectent: Pascuntur oculi gra¬
to spectaculo. longe lateq odor spargitur. cuius
suauitate complemur. Uiide dignedñs ait.
& species agri mecum ẽ. Cum ipso est enĩ quia
ipse formauit. Quis enim alius artifex possit
tancam rerum singularũ expͥmere uenustatẽ:
Considerate lylia agri quantus sit candor in fo¬
liis. quemadmodum stipata ipsa ab̃imo ad sum¬
nrum uidentur assurgere. ut scyphi exprimãt

Expanded text:
ridet, ubertas fecundae matris se in partus effunridet, ubertas fecundae matris se in partus effundit, ut numquam ullum dispendium suo inferat creditori. 36. Quae vero species pleni agri! Qui odor! Quae suavitas! Quae voluptas agricolarum! Quid digne explicare possumus, si nostro utamur alloquio? Sed habemus Scripturae testimonia, quibus agri odor agri pleni . Quid igitur describam purpurascentes violas, candida lilia, rutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc variis, nunc luteis floribus, in quibus nescias, utrum species amplius florum, an vis odora delectet? Pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cujus suavitate complemur. Unde divine Dominus ait: Et species 47 agri mecum est ; cum ipso est enim quam ipse formavit. Quis enim alius artifex possit tantam rerum singularum exprimere venustatem? Considerate lilia agri , quantus sit candor in foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum videantur assurgere, ut scyphi exprimant
Abbreviated transcription (Latin):
ligationis astricti. quam ꝓuidentia diuina
formauit. & ne frugis numerosioris pondere
uelut quedam cedat fultura culmorum. uagi¬
giis quibdam ip̃e culmus inclidit᷑. ut gemi¬
natis uirib fũigem possit multiplicem sustinẽ.
ue impar curuet᷑ in terram. Tum supraipsã
spicam uallum struit᷑ aristarum. ut quasiqͣ¬
dam marce p̃tendat. ne auium minorũ mor-¬
sib spica ledat᷑. aut suis exurat᷑ fructib. aut
uestigiis ꝓterat᷑. Quid dicam: quẽ admodum
clementia d̃ĩ humanȩ ꝓspexerit utilitati.
Feneratum terra restituet quod accepit. et
usuratum cumulo multiplicatum homines
sepe decipiunt. & ip̃a feneratorem suum sorte
defraudant. Terra fidelis manet & si qñ ñ
soluerit. si forte aduersata fuerit. frigoris
inclementia. aut numa sicitas aut inm̃sa
imbrium uis. alio anno suꝑioris anni dampna
compensat. Ita & quando ꝓuent᷑ spem destituit
agicolȩ. nichil t̾ra delinquit. & quandoar¬

Expanded text:
ligationis adstricti, quos providentia divina ligationis adstricti, quos providentia divina formavit. Et ne frugis numerosioris pondere velut quaedam cedat fultura culmorum, vaginis quibusdam ipse culmus includitur, ut geminatis viribus frugem possit multiplicem sustinere, ne impar oneri curvetur in terram. Tum supra ipsam spicam vallum struitur aristarum, ut quasi quadam in arce praetendat, ne avium minorum morsibus spica laedatur, aut suis exuatur fructibus, aut vestigiis proteratur. 35. Quid dicam quemadmodum clementia Dei humanae prospexerit utilitati? Feneratum terra restituit quod accepit, et usurarum cumulo multiplicatum. Homines saepe decipiunt, et ipsa feneratorem suum sorte defraudant: terra fidelis manet. Et si quando non solverit, si forte adversata fuerit frigoris inclementia, aut nimia siccitas, aut immensa vis imbrium, alio anno superioris anni damna compensat; ita et quando proventus spem destituit agricolae, nihil terra delinquit: et quando ar
Abbreviated transcription (Latin):
tua fuerunt nullum fructum afferant. Si uero
fueruit quedam sui morte resoluta. inueriorẽ
fructus resurgant. Suscepit enim granum t᷑¬
tici nutrix gleba. & sparsum cohibet occatio.
ac uelut mat̾no terra gremio fouet & cõpmit.
Inde cum se granum illud resoluerit. herbam
germinat. grata ip̃a iam species herbescentis
iuriditatis quȩ statim genus satiui similitudi¬
ne sui ꝓcedit. ut in ipso suş stirpis exordio euiꝰ
generis herba sit recognoscas. atq in herbis
fructus apꝑeat. paulatimque ad olescit ut fȩ¬
num culmoq pubescens erigitua & assurgit.
Ast ubi se geniculata iam spica sustulerit. ua¬
gine quedam future frugi pant᷑. inquib gra¬
num formatius interuis. ne tenera eiꝰ pͥmodia
aut frigus ledat. aut solis estus exurat. aut
uentorum inclementia uel imbrium ius seua
decutiat. Succedunt quidam ordines spic
mirabi arte formatȩ. ł adspeciem grati ÷ ad
tutamen. nexu quodam int̾ se naturalis col¬

Expanded text:
tua fuerint, nullum fructum adferant, si uero tua fuerint, nullum fructum adferant, si uero fuerint quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. suscipit igitur granum tritici putris glaeba et sparsum cohibet occatio ac uelut materno terra gremio fouet et conprimit. inde cum se granum illud resoluerit, herbam germinat grata ipsa iam species herbescentis uiriditatis, quae statim genus satiui similitudine sui prodit, ut in ipso suae stirpis exordio cuius generis herba sit recognoscas atque in herbis fructus appareat: paulatimque adolescit ut faenum culmoque pubescens erigitur et adsurgit. ast ubi se geniculata iam spica sustulerit, uaginae quaedam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius, ne tenera eius primordia aut seruauerit laedat aut solis aestus exurat aut uentorum inclementia uel imbrium uis saeua decutiat. succedunt quidam ordines spicae mirabili arte formati uel ad speciem grati tutamen nexu quodam inter se naturalis col
Abbreviated transcription (Latin):
bores que nonsunt satȩ. & exalr aniait uit at
modo mextemo enis relideqe i o donus qus
Est g̃ intadie ins quedam seminari. Instiua
quoq in suꝑioribus germinant. Aliis gͥ aradice
aliis diuereo munere series successionis acquirit᷑.
Inestenim nascentibus singulis. aut semen aut
semen aut uirtus aliqua seminaria. & ea scđ̃m ge¬
nus. ut quod nascitur ex ea. simile eoꝵ quȩ faca
sunt. uel quoꝵ de radice sit germinet De tritico
triticum de milio nriliũ. depiro pirus alboflore
ꝓrumpit. Castanea ꝗuoq surgit de radice cas¬
canee. Germinet inquit t̾ra herbam feni. scau
gems. & continuo parturiens t̾ra. nouos se
fundit in partus. & induit se amictu uirdoita¬
tis. grãm fecunditatis assumpsit. diuergis q
compta germinib ꝓpriosfuscepit ornat᷑. Mira¬
mur qd̾ tam eito generauerit. quanto maiora
muracula sunt. si spectes singula quẽ admodũ
uł iacta int̾ram semina resoluant᷑: ac isimor¬

Expanded text:
bores quae non sunt satae, ex aliarum arborum bores quae non sunt satae, ex aliarum arborum modo in extremo ejus velut quidest ergo in radice uis quaedam seminarii. insitiua quoque in superioribus germinant. aliis ergo a radice, aliis diuerso munere series successionis adquiritur. inest enim nascentibus singulis aut semen aut uirtus aliqua seminaria et ea secundum genus, ut quod nascitur ex ea simile eorum quae sata sunt uel quorum de radice sit germinet, de tritico triticum, de milio milium; de sepias pyrus albo flore prorumpit, castanea quoque surgit de radice castaneae. Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. et continuo parturiens terra nouos se fudit in partus et induit se amictu uiriditatis, gratiam fecunditatis adsumpsit diuersisque compta germinibus proprios suscepit ornatus. miramur quod tam cito generauerit: quanto maiora miracula sunt, si spectes singula, quemadmodum uel iacta in terram semina resoluantur ac, nisi mor
Abbreviated transcription (Latin):
respondes generi tuo. Tricici granum sparcũ
tepre generis sui grãm reddit. & tu degeneras:
fruges non adulterant sui sinceritatẽ semius
tu adulteras puritatẽ animȩ. ugorẽ mentis.
corpis potestatẽ: Non agnoscis opus teesse
xp̃i: Manibus suis ut legimus de ille formauit
&tu manichee alterum tibi adsciscis auctorem e
fat̃ deus dicit ad filium. Faciamus hominem
di ad hue nonerat xp̃c. & tueu nomiane au¬
eis quia dissimilis est patri filius. Nam di
ura go non dissimilis utiq s totum expͥra
mens patrem. quem pat̾ substantiȩ quȩ
unitate fignauit. Pat̃ dicit faciamus et cu
coopatorem negas. Quod dixit pat̾ fuł fecit.
se tiequalem negas in quo complacuit pat
Serminet in quit da herbam iipenttet pat.¬
sełma gemis. I n omub quȩ dicint nascenta
corie. primum germen ẽ. Ubi se pabulahs sub¬
sulerit se herba. postea fenum. deinde fiuietuo
Suost mascentia que deradice germinant ue ar¬

Expanded text:
respondes generi tuo. tritici granum sparsum respondes generi tuo. tritici granum sparsum terrae generis sui gratiam reddit: et tu degeneras. fruges non adulterant sui sinceritatem seminis: tu adulteras puritatem animae, uigorem mentis, corporis castitatem. non agnoscis opus esse te Christi? manibus suis ut legimus te ille formauit: et tu, Manichee, alterum tibi asciscis auctorem. pater deus dicit ad filium: faciamus hominem di adhuc non erat Christus et tu, Eunomiane dicis quia dissimilis est patri filius. naninam si imago, non dissexprimens Patrem, quem Pater substantiae suae unitate signavit. Pater dicit: Faciamus; et tu cooperatorem negas? Quod dixit Pater, Filius fecit; et tu aequalem negas, in quo complacuit Paterminet, inquit, terra herbam feni secundum genus. In omnibus quae dicuntur nascentia terrae, primum germen est; ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea fenum, inde fit fructus. Sunt nascentia quae de radice germinant, ut ar
Abbreviated transcription (Latin):
digͥ est gła hominis sieut flos feni. quȩ etiam eum
defertur nichil oꝑibus adiungit. in qua nullus
fructus acquirit᷑. & cum admittit᷑ euaneseit. Om¬
nem scenam hominis & quam defuꝑ obumbrabat
repente destituens. & quam intus animabat. atq
utinam imitaremus hanc herbã. dequa dñsait.
germinet derra. herbam fęni. seminans semen
gͥ semen scd̾m genus. Quod sitgenus audi dicentẽ
oportere nos querere illud diuinũ. si quomͦ illud
tractare possimus aut inuentre. quamuis non
longe sit ab uno quoꝙ nr̃m. in ipso enĩ uiuimus
& sumus & mouemut. si cut quidam inquit ur̃m di¬
xerunt. cuius et genus sumus. Scãm boc genus
seminemus semen non in carnes in sp̃u. Non enĩ
carnalia s spũalia semina seminare debemus. qui
ad uitam ꝑuenire uolumus ȩt̾nam. Quesitaũt
similitudo non ignoras. qui ad imaginem dei
factus es Herba generi respondetsuo. cu non

Expanded text:
igitur est gloria hominis sicut flos feni: quae etiam cum igitur est gloria hominis sicut flos feni: quae etiam cum defertur nihil operibus adjungit, in qua nullus fructus acquiritur; et cum amittitur, evanescit, omnem scenam hominis, et quam desuper obumbrabat repente destituens, et quam intus animabat. 45 Atque utinam imitaremur hanc herbam, de qua ait Dominus: Germinet terra herbam feni, seminans semen igitur semen secundum genus. quod sit genus audi dicentem oportere nos quaerere illud diuinum, si quo modo illud tractare possimus aut inuenire, quamuis non longe sit ab unoquoque nostrum. in ipso enim uiuimus et sumus et mouemur, sicut quidam inquit uestrum dixerunt: cuius et genus sumus. secundum hoc genus seminemus semen non in carne, sed in spiritu. non enim carnalia, sed spiritalia semina seminare debemus, qui ad uitam peruenire uolumus aeternam. quae sit autem similitudo non ignoras, qui ad imaginem et similitudinem dei factus es. herba generi respondet suo: tu non
Abbreviated transcription (Latin):
habundans. stipatus clientib. & utrumq lat᷑
tetus. ꝓducens maximam acreducens familiã
repente aliqua accidentis ꝑiculi mole curbatus
desticuitur ab omnib. a sodalibus relinquitur
impugnatur a ꝓximis. Ecceuerum est quia
sicut fenum uita hominis. priusqͣm euellat᷑¬
exarescit. E st etiam qui dudũ ubertate afflu¬
ens copiarum. lib̾alitatis fama ꝑ ora uolitans
singuloꝵ. clarus honorib p̃minens potestatibꝰ
crbunalibus esus solio sublimis beat᷑ popłs
existimatus. dum prrconum cdamore deducitur
subica rerum conuersione in eum carcerẽ deduei¬
tur. in quo alios ip̃e detruserat. & int̃ reos suos¬
imminentis pęnȩ deflet erumpnam. Quantos
pridie caterua plaudentiũ & inuidiosa fauentis
populi frequens pompa deduxit. & nox una glo¬
riosȩ illum splendorẽ deductionis aboleuit. ac
repentinus lateris dolor effusis gaudiis luctuosã
grauis successionẽ meroris admiscuit. huiusmo

Expanded text:
abundans, stipatus clientibus et utrumque latus abundans, stipatus clientibus et utrumque latus tectus, producens maximam ac reducens familiam, repente aliqua accidentis periculi mole turbatus destituitur ab omnibus, a sodalibus derelinquitur, inpugnatur a proximis. ecce uerum est quia sicut faenum uita hominis, priusquam euellatur, arescit. est etiam qui dudum ubertate affluens copiarum, liberalitatis fama per ora uolitans singulorum, clarus honoribus, praeminens potestatibus, tribunalibus celsus, solio sublimis, beatus populis aestimatus, dum praeconum clamore deducitur, subita rerum conuersione in eum carcerem rapitur, quo alios ipimminentis poenae deflet aerumnam. Quantos pridie caterva plaudentium, et invidiosa frequentis populi domum pompa deduxit, et nox una gloriosae illum splendorem deductionis abolevit, ac repentinus lateris dolor, effusis gaudiis, luctuosam gravis successionem moeroris admiscuit! Hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
num in carne quasi fenum: & que putat᷑ ẽẽ
sublimis. exigua quasi herba est p̃matura.
ut flos caduca quasi fęnum. Germinat uiridi¬
tatem in spẽ. non in fructu soliditatẽ. hylarioris
euellatur arescct. Quȩ enim firmitudo in carne
quȩ salubritas potest ẽẽ diuturna: hodie uideas
a dolescentem ualidum. pubescentis etatis uiri¬
ditate florentem. grata specie suauiq colore.
crastina die cibi facie & ore mutatus occurret. & qͥ
pridie cibi laudatissimus decore forme uisus ẽ gr̃a.
alio die miserandus apparet. egritudinis alicuius
infirmitate resolucus. Mlerosq aut labor fran¬
git. aut inopia macerat. aut crudelitas uexat.
aut uina corrumpunt. aut senectus debilitat. aut
euiratos deliciȩ reddunt. luxuria decolorat.Non¬
ne uerum est quia aruit fenum & flos decidit:
Alius auis attauisq nobilis & maioꝵ honestatꝰ
infulis. ꝓsapie ueteris clarus. insignib amicis

Expanded text:
nis in carne quasi fenum: et quae putatur esse nis in carne quasi fenum: et quae putatur esse sublimis, exigua quasi herba est, praematura ut flos, caduca quasi fenum germinat vitae viriditatem in specie, non in fructu soliditatem, hilarioris euellatur arescit. quae enim firmitudo in carne. quae salubritas potest esse diuturna? hodie uideas adulescentem ualidum, pubescentis aetatis uiriditate florentem, grata specie suauique colore: crastina die tibi faciem et ora mutatus occurrit et qui pridie tibi lautissimus decorae formae uisus est gratia alio die miserandus apparet aegritudinis alicuius infirmitate resolutus. plerosque aut labor frangit aut inopia macerat aut cruditas uexat aut uina corrumpunt aut senectus debilitat aut euiratos deliciae reddunt, luxuria decolorat. nonne uerum est quia aruit faenum et flos cecidit? alius auis atauisque nobilis et maiorum honestatus infulis, prosapiae ueteris clarus insignibus, amicis
Abbreviated transcription (Latin):
bore. sed diuino effusus munere. Sine fatione
fruges fructus sine semine. tamdulcis tã gratꝰ.
ut etiam repletis uoluntatis atq usui sit. Beniq
ad primas datus mensas. ad scd̾as remansit
Quid enim creacurȩ huius addexam miracu¬
lum. & sapientiȩ oꝑatricis exprimã argum̃¬
tum: in hac enim germinũ specie. & illo ui¬
rentis herbe munere imago est uitȩ humanȩ
& naturȩ. conditionisq nr̃e insigne qddam
spectatur & speculum elucet. Illa herba &
flos feni figura est carnis humanȩ sicut bo¬
nus diuinitatis interpres. organo suȩ uo¬
cis expressit dicens. Clama. Quid clamabo:
Omnis caro fenum. & omnis gła hominis ire flos
feni. Aruit fenum & flos decidit. uerbũ autẽ
domini manet in ȩcernum. Dei sententia uox
humana est. Deus dicit. clama. s in ipso ysaia
loquitur. Ille respondit. quid clamabo. & tam¬
quam quid loqueretur audisset. adiũxit. Om¬
nis caro fenum. & uere. Uiret enim gła homi¬

Expanded text:
bore, sed diuino effusus munere, sine satione bore, sed diuino effusus munere, sine satione fruges, fructus sine semine, tam dulcis et gratus, ut etiam repletis uoluptati atque usui sit. denique ad primas datus mensas ad secundas remansit. Quid autem creaturae huius adtexam miraculum et sapientiae operatricis exprimam argumentum ? in hac enim germinum specie et illo uirentis herbae munere imago est uitae humanae et naturae condicionisque nostrae insigne quoddam spectatur et speculum elucet. illa herba et flos faeni figura est carnis humanae, sicut bonus diuinitatis interpres organo suae uocis expressit dicens: clama. quid clamabo? omnis caro faenum et omnis gloria hominis ut flos faeni. aruit faenum et flos decidiDomini manet in aeternum . Dei sententia vox humana est. Dicit Deus, Clama: sed in ipso Esaia loquitur. Ille respondit: Quid clamabo? Et tamquam quid loqueretur audisset, adjunxit: Omnis caro fenum. Et vere; viret enim gloria homi
Abbreviated transcription (Latin):
catione sunrc edita. quam solin hos uiuendi usus
ueniret: Iumor est herbis. iumor feno. & forte mi¬
retur aliquis curprius pecoripabulum. quam cy¬
bus homini sit creatus. In quo primũ ꝓfundum
non negligat. sicut in eugłio sapientia dĩ dicit.
Respice uolatilia cęli. qm non serunt neq metunt
neq congregant in horrea. & pat̃ uest̾ celestis pas¬
cit illa. Nonne uos pluris estis illis: cum enim
illa pascantur dĩ gr̃a. nemosibi debet desua
industria & uirtuteblandiri. Deinde quia sim¬
plicem uictum & naturalẽ cybum reliquis cybis
debuit anteferre. hic enim sobrietatis est cybus.
reliqui deliciarum atq luxuriȩ. hie communis
omnibus animalibus cybus ille paucoꝵ. Exem¬
plum itaq frugalitatis. magisteriũ parsimo¬
nie ẽ heree limnplcis uistui olerisq ulis ait̃
pomi contentos ẽẽ omnes oportere. quẽ natura
obtulit. quem liberalitas dĩ prima donauit. Ille

Expanded text:
catione sunt edita quam sol in hos uiuendi usus catione sunt edita quam sol in hos uiuendi usus ueniret? iunior est herbis, iunior faeno. et forte miretur aliqui, cur prius pecori pabulum quam cibus homini sit creatus. in quo primum profundum non neglegat, sicut in euangelio sapientserunt neque metunt neque congregant in horrea, et pater uester caelestis pascit illa : nonne uos pluris estis illis? cum enim illa pascantur dei gratia, nemo sibi debet de sua industria et uirtute blandiri. deinde quia simplicem uictum et naturalem cibum reliquis cibis debuit anteferre. hic enim sobrietatis est cibus, reliqui deliciarum atque luxuriae, hic communis omnibus animalibus cibus, ille paucorum. exemplum itaque frugalitatis, magisterium parsimoniae est herbae simplicis uictu holerisque uilis aut pomi contentos esse omnes oportere, quem natura optulit, quem liberalitas dei prima donauit. ille
Abbreviated transcription (Latin):
lulum ꝓcesserit fit fenum. Quam utiliꝰ quam ue¬
hemens uox. germinet derra herbam feni. hoc est
ipsa ꝑsegermminet terra. nullum alterius querae
auxilium: non cuiusquã indigeat ministe rio.
Solent enim pleriq dr̃e. Nisi clementior solis ca¬
lor tepefecerit t̾ras. & quodammodo radiis suis
fouerit. non poterit germinare t̾ra. & ꝓpt̾ea gen¬
des diuinum honorẽ deputant soli. qui uirtute
caloris sui terrarũ penetret sinus.sparsaq foueat
semina. uel rigente gelu uenas arboꝵ relaxet.
Audi gͦ dominũ uelut hancu ocẽ emittentem.
conticescat in eptus sermo hominũ qui futurꝰ est
facescat uana opinio. antequam solis fiat lumina¬
re herba nascatur.antiquior sit eius p̃rogatiua
omnes solem auctorẽ non ẽẽ nascentiũ. Dei clem̃¬
tia t̾ram relaxat. dĩ indulgentia ꝓrumpere fa¬
cit fructus. Quomodo soluiuendi usum ministrat
oriundis quando illa prius diuinȩ oꝑationis uiifi¬

Expanded text:
lulum processerit, fit faenum. quam utilis, quam uelulum processerit, fit faenum. quam utilis, quam uehemens uox: germinet terra herbam faeni, hoc est ipsa per se germinet terra, nullum alterius quaerat auxilium, non cuiusquam indigeat ministerio. solent enim plerique dicere: nisi clementior solis calor tepefecerit terras et quodam modo radiis suis fouerit, non poterit germinare terra. et propterea gentes diuinum honorem deputant soli, quod uirtute caloris sui terrarum penetret sinus sparsaque foueat semina uel rigentes gelu uenas arborum relaxet. audi ergo deum uelut hanc uocem emittentem: conticiscat ineptus sermo hominum, qui futurus est, facessat uana opinio. antequam solis fiat luminare, herba nascatur, antiquior sit eius praerogatiuomnes solem auctorem non esse nascentium. dei clementia terras relaxat, dei indulgentia prorumpere facit fructus. quomodo sol uiuendi usum ministrat oriundis, quando illa prius diuinae operationis uiuifi
Abbreviated transcription (Latin):
iscedente aqua comieniebat ut species lectioĩs¬
terre daret᷑ & gr̃a: ut imufibilis et in cõ¬
posita desmeret eẽ. Nam pleriq etiam
bocdicunt ẽ imufibile que speuem ñ
habet & ideo acipunt certam fuise mulibilem
non quia uideri non posset asummodõ uelange¬
lis eius. nam ereati homines non erant. uł etiã pe¬
cudes. s quia sine sua specie erat. species aũt t̃re
est germinatio. & uirditas agri. Unde ut uifibilẽ¬
lignum fructiferum faciens fructum. scđm genꝰ.
cuius semen sit in semetipso. Audiamus uerba ueri¬
tatis. quorum series salus est audientiũ. Prima enĩ
illa uox dĩ singulis creaturis imꝑtita gignendis
lex nature est quȩ terris in omne euum remansit.
futurȩ successionis datura prescriptum. quem ad¬
modum uel generandi uel fructificand in religũ
usus adolesceret. Prima itaq est germinatio. qͣndo
nascentia uidentur erumpere. deinde cum eruperit
& ꝓfecerit germen. fit herba. Herba quoq ubi pau¬

Expanded text:
iscedente aqua, conveniebat ut species terrae daretur et gratia, ut invisibilis et incomposita desineret esse. Nam plerique etiam hoc dicunt esse inuisibile quod speciem non habet et ideo accipiunt terram inuisibilem fuisse, non quia uideri non posset a summo deo uel angelis eius — nam adhuc homines creati non erant uel etiam pecudes —, sed quia sine sua specie erat. species autem terrae est germinatio et uiriditas agri. unde ut uisibilelignum fructiferum faciens fructum secundum genus, cuius semen suum in ipso. audiamus uerba ueritatis, quorum series salus est audientum. prima enim illa uox dei singulis creaturis inpertita gignendis lex naturae est, quae terris in omne aeuum remansit, futurae successionis datura praescriptum, quemadmodum uel generandi uel fructificandi in reliquum usus adolesceret. prima itaque germinatio est, quando nascentia uidentur erumpere, deinde cum eruperit et profecerit germen, fit herba; herba quoque ubi pau
Abbreviated transcription (Latin):
ẏses. cum benediceret tribũ beniamin dixiti
Dilectus a dño habitabit fidens. & d̃s obumbra¬
bit suꝑ eum omnib dieb & int̃ humeros
requiescet dilectus a dño. qui etiam uas elec¬
tionis ẽ factus. Neq enim alit̃ nisi dm̃ est
miseratione & amore conuersus. Unde et
ipse merito nichil tribuens suo. sed totum
eius egena in me ñ fuit. Habitauit fidens
in domo. quam ante uastabat. Habitauit
in tab̾naculis xp̃i. qui antesicut lupus erra¬
bat in siluis. & ds̃ obumbrauit suꝑ eũ. quando
uisus est ei xp̃e. qui licet aꝑtisoculis nichil
uideret. tamen xp̃m uidebat. & merito uide¬
bat p̾sentẽ. quem etiam audiebat loquentẽ.
Non cecitatis est obumbratio istas gr̃ȩ. Beniq¬
altissimi obumbrabit cibi. &int̃ humeros
requiescet. hocest int̾bonos actas. & oꝑa p̃¬
ciosa. Nam & supra habes quod ysachar sup¬
posuit humerum ad laborandum. & factus
est uir agricola. Quem paulus imitat᷑ po¬

Expanded text:
yses, cum benediceret Beniamin tribum, dixit: yses, cum benediceret Beniamin tribum, dixit: dilectus a domino habitabit fidens, et deus obumbrabit super eum omnibus diebus, et inter umeros requiescet dilectus a domino. qui etiam uas electionis est factus; neque enim aliter nisi domini est miseratione et amore conuersus. unde et ipse nihil merito tribuens suo, sed totum eius egena in me non fuit. habitauit fidens in domo, quam ante uastabat, habitauit in tabernaculis Christi, qui ante sicut lupus errabat m siluis, et deus obumbrauit super eum, quando uisus est ei Christus. qui licet apertis oculis nihil uideret, tamen Christum uidebat. et merito uidebat praesentem, quem etiam audiebat loquentem. non caecitatis est obumbratio ista, sed gratiae. deniqaltissimi obumbrabit tibi. et inter umeros requiescet, hoc est inter bonos actus et opera pretiosa. nam et supra habes quod Isachar supposuit umerum suum ad laborandum et factus est uir agricola. quem Paulus imitatus po