comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nelaza uero gene trixbeati aredii abbatis cuꝰ supra memi¬
nimus ucildereligiosa : cũ urguer&in febrili et eẽt ii
transitu: petiit filiũ dicers : Qsofilicdu assime feme antediẽ
quar dĩsepelictis ut uenientes famuli samuleue. om̃s uideant corpusculũ meũ
nec ubius stustretur ab ex equiis meis dehis qͦos studiosissime enutriui Etec dicens
emisit spũlabluta pxitimorẽ colloct᷑ infer&ro atq: in ȩc clesia deportatur : Quar¬
ta uero die pͥusꝗ sepelir&itantus odorsuauitatis eflagraũ a corpore . ut om̃ sadmira¬
rentur: De noc teuero glob: ignis magnus cipparuit . quiaborientec̃ surgensac ꝑce¬
licir culũ currens sup ȩcclesiã stȩtit. in quacorpꝰ defuncte lacebat. Ex hoc enĩ itacune¬
tã edẽ subitus splendor obtexit : uputarent se diẽ mediũ contẽplari: Estatĩ inergu¬
minimulti exclamauer̃ dicentes : quia martinꝰuenit ad transitũ pelanȩ : Suc ceden¬

Expanded text:
Pelagia vero genetrix beati Aredii abbatis, cui supra memiPelagia vero genetrix beati Aredii abbatis, cui supra meminimus, valde religiosa, cum urgueretur febribus et esset in transitu, petiit filium, dicens: 'Quaeso, fili dulcissime, ne me ante diem quartum sepeliatis, ut venientes famuli famulaeve omnes videant corpusculum meum, nec ullus frustretur ab exsequiis meis de his quos studiosissime enutrivi'. Et haec dicens, emisit spiritum. Abluta iuxta morem collocatur in feretro atque in eclesia deportatur. Quarta vero die, priusquam sepeliretur, tantus odor suavitatis eflagravit a corpore, ut omnes admirarentur. De nocte vero globus ignis magnus apparuit, qui ab oriente consurgens ac per caeli circulum currens, super eclesiam stetit, in qua corpus defunctae iacebat. Ex hoc enim ita cunctam aedem subitus splendor obtexit, ut putarent, se diem medium contemplare. Et statim inergumini multi exclamaverunt, dicentes, quia: 'Martinus venit ad transitum Pelagiae'. Succeden
Abbreviated transcription (Latin):
ed naerunt cuncta integra. ac syutita dixerim hora eadẽ tumu loput arentur
Pesta. Sed nccibi quidẽ misericordia dnĩ defuit. udapis repulsus. ñre maner& in¬
Norius Feruntenꝰ qđ multierasi potatiq: exeopulueris modico : tã a quartanis
q̃uã tertianis siuc cotidianis sebribus. celerit̃ liberantur: Ci
uit &iunianus redausus infrale mouicini urbis territoriũ quiuiuens mutt
populis ostendit miracula : : sed & mincadsepulc hrũ eius saepemor bcurantur:
Nã uidimultos quos dinumerare putaui longũ: qͥ caecisoculis ibidẽ euecti lum̃
eceperunt : paraliticiq directisunt: Tescisq ẽ ipse populus hodieq quicũ
anita tẽ recipiunt: stati se cributarios loco illi faciunt Ac recurrentȩ circul
annu preddite sanitatis gratia tributa dis soluunt: Ex ꝗbus plurimi sunt qͥ ad
basi licã scĩ martini nostri antistitis ꝑtinere uidentur :

Expanded text:
ed ita erant cuncta integra, ac si ipsa, ut ita dixerim, hora tumulo putarentur ed ita erant cuncta integra, ac si ipsa, ut ita dixerim, hora tumulo putarentur ingesta. Sed nec ibi quidem misericordia Domini defuit, ut lapis repulsus non remaneret inglorius. Ferunt enim, quod multi erasi potatique ex eo pulveris modicum, tam a quartanis quam tertianis sive cotidianis febribus celeriter liberantur. 101. Fuit et Iunianus reclausus infra Lemovicini urbis territurium, qui vivens multa populis ostendit miracula; sed et nunc ad sepulchrum eius saepe morbi curantur. Nam vidi multos, quos dinumerari putavi longum, qui caecis oculis ibidem cvecti lumen receperunt, paralyticique directi sunt. Testisque est ipse populus hodieque, qui cum sanitatem recipiunt, statim se tributarios loco illi faciunt ac, recurrente circulo anni, pro redditae sanitatis gratia tributa dissolvunt. Ex quibus plurimi sunt, qui ad basilicam sancti Martini nostri antistitis pertinere videntur. 102.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuens adducit᷑ ad monasterid̃: Haustoq parũ ꝑ uino conualuit: Vitãq cũidice
oltenta liber abscessit C
oftr ansitũ aũt felicis bituriçep̃i cũ ad eius tumulũ qr marmore scalptu pa¬
rio suꝑtrãeratpasitu. cecus quidã lumen oculorũ: fugatis tenebris recepiss& cog¬
n ouislaq plebs amicũdĩ quẽ incorporepositũ obsistentib mundanis caliginibus
Cog posure ad plene non meruit : cepit in orationũ assiduitate eius limina pene trare
Sed qm̃ ut diximus sarcostigũ marmoreũ iuiliore lapide obteotũ erat: sagacitas
tiuium & presertĩ ep̃i meliore sargo sugũ optorio texit idẽ ex marmreheracleo:
Y moroert otuliore lapide post annũ fereduoderimũ : Inuenerunt corpus beaticon¬
sa foris ita inlaesum: ut nulla dis solutio in corpore : nulla putredo repperła inueste :¬

Expanded text:
vivens adducitur ad monasterium, haustoque parumper vino convaluit, vitaque a judice vivens adducitur ad monasterium, haustoque parumper vino convaluit, vitaque a judice obtenta, liber abscessit. Ctransitum autem Felicis Biturigi episcopi, cum ad eius tumulum, quod marmore scalptum Phario super terram erat positum, caecus quidam lumen oculorum, fugatis tenebris, recepisset, cognovissetque plebs amicum Dei, quem in corpore positum, obsistentibus mundanis caliginibus, cognoscere adplene non meruit, coepit in orationum assiduitate eius limina penetrare. Sed quoniam, ut diximus, sarcofagum marmoreum viliore lapide obtectum erat, sagacitas civium et praesertim episcopi meliore sarcofagum operturio texit, id est ex marmore Heracleo. Amoto ergo viliore lapide, post annum fere duodecimum invenerunt corpus beati confessoris ita inlaesum, ut nulla dissolutio in corpore, nulla putredo repperiretur in veste; s
Abbreviated transcription (Latin):
cius meriasres tinguntur : Cecus uerodep&regorioo territorio : ut sese pulture illpe¬
cit fusa oratione iumen reciperemeruit : Comes aut̃ aste dictȩ urbis qquo senonls
fure inuento ae sũpplicus dedito : patibulo comdem ꝓnari p̃cepit. Atillecũ duceretur
ad mortẽ inuocare huiꝰ scĩ nomencepit : Et sadductus a dsti pitẽ fus aoratio nesup
terrã paqbulo ad pensus relictus est : Qđ cũ monachi p̃sensis sent simulpiectiaded mu¬
l̃ sẽi orarecȩ perunt dicentes. Oscẽ confessor: stabiuita suꝑ fafeẽt in scło : eruerepa¬
tueras hunc pauporẽ demanu mortis sicut plerũq: talitaliad dictos sup plicio liberafti
S. ednunc ñ diffidimus detua oratione: ut qͦd uiuens fecisti in scło : passifeno uare sub¬
limatus incalo. Etdata nocte :misit abba usq ad furcã : Accedence aut̃ mona¬
cho : statĩ disruptis liga minibus : t̃rȩ delapsus est: Et sic sustentatus amonacho

Expanded text:
ius meritis restinguntur. Caecus vero de Petrecorico territurio, ut se sepulturae illi proiecit, fusa oratione, lumen recipere meruit. Comes autem antedictae urbis Equolesinensis, fure invento ac suppliciis dedito, patibulo condemnari praecepit. At ille cum duceretur ad mortem, invocare huius sancti nomen coepit, et adductus ad stipitem, fusa oratione super terram, patibulo adpensus relictus est. Quod cum monachi praesensissent, simul proiecti ad tumulum sancti, orare coeperunt, dicentes: Ό sanctae confessor, si tibi vita superstis etueras hunc pauperem de manu mortis, sicut plerumque tali supplicio addictos liberasti; sed nunc non diffidimus de tua oratione, ut quod vivens fecisti in saeculo, possis renovare sublimatus in coelo. Et data nocte misit abbas usque ad furcam. Accedente autem monacho, statim disruptis ligaminibus terrae delapsus est; et sic sustentatus a monacho,
Abbreviated transcription (Latin):
edardusuero gloriosus confessor : iux taurbe ses sionisquiescit. Ad cuius se¬
pulchrũ sepe compedes miscrorũ confractos aspeximus. Post scriptũ demi rabilib
cius librũ mulier mami debilis : de uote ex p&nit beati p̃sidia sacerdotis. Deniq cũ
reliqͥ suigilias fide in tegra cȩlebrat : confisa abeius uirtute: manꝰ hamo religa¬
tas possedis sollu : qup ñfeliciũ catenas potentia uirtutis exeierit : Lactũe
aut dũ mis secȩ lebrarentur : resolutis ner uorũ arentib: ligaturis : gratias con¬
fassorire ferens. ad scm̃ altare accedens : gratiã benedictionis accopit in co¬
lomis Et qui apͥus quã teplũ edsicardur : erat suꝑ sepulc hrũ sẽ cellulami
teuis contecta druldis e dedicacoceplohe siut a mota : Digiũe : ut deipsius ligni
tenutate i oiacgaliqd oseramps : Nã sepius deeohast ule facte paruipaaste do¬
uridenciu rem eba contuler : Hec audiens charimeris qͥnuncresprendaru

Expanded text:
edardus vero gloriosus confessor juxta urbem Suessionis quiescit . Ad cujus sepulcrum saepe compedes miserorum confractos aspeximus. Post scriptum de mirabilibus ejus librum, mulier manu debilis devote expetiit beati praesidia Sacerdotis: denique cum reliquis vigilias fide integra celebrat, confisa ab ejus virtute manus humore ligatas posse dissolvi, qui infelicium catenas potentia virtutis 977 eximeret. Factum est autem dum missae celebrarentur, resolutis nervorum arentibus ligaturis, gratias Confessori referens, atque ad sanctum altare accedens, gratiam benedictionis accepit incolumis. Et quia priusquam templum aedificaretur, erat super sepulcrum Snutis contexta virgultis et, dedicato templo, haec fuit amota, dignum est, ut de ipsius ligni tenuetate magnum aliquid proferamus. Nam saepius de eo hastulae factae parumper acutae dolori dentium remedia contulerunt. Haec audiens Charimeris, qui nunc referendarius
Abbreviated transcription (Latin):
nerestituit libertati Hȩc abipsius uuilia chari ipber ore coram multis
testibus. fuctũ esse cognoui: Vtincim semihi intali uistute digarati mulos¬
nifestare beatus confessor: ut sic absolueret meorũ ligam̃ta peccamna
sicut suꝑ eum contriuit uasta pondera catenarũ XXPes
Lannumgra uiter ab unius pedis dolore consumeretur. & die noctuq:
requiem non haberet. sed inter ipsas torture suȩ uoces beatimastini
iugiter auxilium imploraret : Apparuit eibeatus confessor inuisu nocto
hi lariuultu adridens & consueca deferens arma beatum sigia cudãt
scãe crucis suꝑpedem infirmũ in posuit Mox omni dolore fugato sanus
surrexit a lectulo

Expanded text:
ae restituit libertati. Haec ab ipsius Wiliacharii presbyteri ore coram multis ae restituit libertati. Haec ab ipsius Wiliacharii presbyteri ore coram multis testibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus Confessor, ut sic absolveret meorum ligamina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catenarum. CAPUTannum graviter ab unius pedis dolore consumeretur, et die noctuque requiem non haberet, atque inter ipsas torturae 1024 suae voces beati Martini jugiter auxilium imploraret, apparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fugato, sanus surrexit de lectulo
Abbreviated transcription (Latin):
ed basilicã sc̃imar tini confugit. at quibiinca tenis posituscusto dicbatur
Seduir tutebeati p̃solis eominutȩ ca tenȩ star ñ potuerunt Nes cioqͣ ũt
inmineritesneglegentia : foris atrio comp̃hensus est Que oner atiscio a
uinc tis post cergũ manibus ducebans ad regẽ A CIlleuocomagna damare
coepit : & ut sibibtus martinus inisererotur orare : Nec eum sineret irecaptiuũ
cuius deuotus expecierat templum. Statimq: in etus uocibus orante banto
eufronio ep̃o denurociuitatis contrabasilicans: dis solutae sunt in anui sei
& om̃s baecat catenarũ confrastȩ ceciderua ꝓerddic tusesut us qiaqusoi
ibiq in compedibus & catenis constrictus retinebat᷑ Sed inuocato nomie
suepedisti pationi : ita omne ferrũ suꝑ eum comminutu esto uttpucantio¬
quocidusq nom̃ illud sacratissimũ inuocoss& Inuo cuto autenono
soluebantur Tunc rexaltionis ingenii : uu dens beatis simi scrur dtem̃

Expanded text:
ad basilicam sancti Martini confugit, atque ibi in catenis positus custodiebatur, ad basilicam sancti Martini confugit, atque ibi in catenis positus custodiebatur, sed virtute beati praesolis comminutae catenae stare non potuerunt. Nescio qua autem inminente neglegentia foris atrio conprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctis post tergum manibus, ducebant ad regem. At ille voce magna clamare coepit et, ut sibi beatus Martinus misereretur, orare, nec eum sineret ire captivum, cuius devotus expetierat templum. Statimque in eius vocibus, orante beato Eufronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus eius, et omnes bacae ca in compedibus et catenis constrictus retinebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum comminutum est ut putarquoadusque nomen illud sacratissimum invocasset; invocato autem, omnia solvebantur. Tunc rex altioris ingenii, videns virtutem sancti
Abbreviated transcription (Latin):
uidetiam inecondusonse diocess ac tũ sit non p̃teribo Locus aut ille crebris
tempore in hac debilitate detentus neq domino ciliquid operis exirtebat̃¬
ł lic fidem commonitus cum ad beatiba silicã uigilasset directa manu. debi¬
berataq ab omm in pedim̃ colinguat beatimartini mira dusaero poonuifleb
ttibatur dicens Eccequid in hac nocte sc̃s dioperatus en P pueuste
ꝓbate Reuersus aut ad dominũ suum ncrrauit ei om̃a quȩ asta fuens
quicũ operari coepis set : rursum in debilita tẽ redigitur e intellegens aut
dominus eius dĩ eẽ hirsterium : transmisit eum iterum adlocum scm̃
in quoprius abierat Inqua ille cum maxima de uotione ꝑ noc tans: datodie
sanitati quã prius meruerat inscauratur .Xx III¬
gnũ  estimaui & illus omit tere inrelacu : quid uinliacharia prbo re
serente audiui Tepr qͦ propt̃ ꝑfidiam chr̃ani chbt hariũ regẽ incurrerat :

Expanded text:
uid etiam in Condatensi dioecesi actum sit, non praeteribo. Locus autem ille crebris pore in hac debilitate detentus, neque sibi, neque domino aliquid operis exercebat. Hic fide commonitus, cum ad beati basilicam vigilasset, directa manu, deliberataque ab omni impedimento lingua, beati Martini miraculum populis testabatur, dicens: Ecce quid in hac nocte sanctus Dei operatus est, me teste, probate!' Reversus autem ad dominum suum, narravit ei omnia quae acta fuerant. Qui cum operari coepisset, rursum in debilitate redigitur. Intellegens autem dominus eius, Dei hoc esse mysterium, transmisit eum iterum ad locum sanctum, in quo prius abierat; in qua ille cum maxima devotione pernoctans, dato die, sanitati, quam prius meruerat, instauratur. 23. Dignum exaestimavi et illud non omittere in relatu, quid Wiliacharium presbiterum referentem audivi. Tempore, quo propter perfidiam Chramni Chlotharium regem incurrerat,
Abbreviated transcription (Latin):
cit asgutias. aromatũ suauitates superat ungentorũq oninium rabcor lu uns¬
cit Quod mundat uentrem ut agridiũ Puimonẽ ut hi sopt ipsũq caput porast
ut peretrũ & iam ñ solũ mbra debilia solidat sed quo iiism apsioncuput pugtae
quae indita suis Tam̃ si adhuc miracula cernere meremur placet ca alteri
libello inseri : ut ea q̃ ostendint᷑ non oc culi sed magis debeant popular
Dece tero uero uir tutẽ eĩ deposcimꝰ: ut quitali a p̃stat extumulo nosiam
a peccatis dõmortuos suscitare dignet᷑ mortis istius desepulcro ut in illore¬
sur rectionis carnis omnitempore nobis obtineat indulgentiam. cũ ille pue¬

Expanded text:
cit argutias, aromatum suavitates superat, unguentorumque omnium robora supercrescit argutias, aromatum suavitates superat, unguentorumque omnium robora supercrescit! quod mundat ventrem ut agridium, pulmonem ut hyssopus, ipsumque caput purgat, ut peretrum. Etiam non solum membra debilia solidat, sed, quod his omnibus majus est, ec huic libello quae indita sunt. Tamen si adhuc miracula cernere meremur, placet ea alteri libello inseri, ut ea quae ostenduntur, non occuli, sed magis vocibus debeant propalari. De caetero vero virtutem ejus deposcimus, ut qui talia praestat ex tumulo, nos jam a peccatis Deo mortuos suscitare dignetur mortis istius de sepulcro, ut in illo resurrectionis carnis nostrae tempore nobis obtineat indulgentiam, cum ille p
Abbreviated transcription (Latin):
genis i cẽ nea interritorium cauillonensi s urbis ad irepi sed me uens
supuenturas in firmitatos. de hoc puluere id estse puleribeti antstas autiene
a mocũ deferre ussi Scilicat ut cũ quempuaneri  cibs  qui mussla¬
unũ puerũ sebris cũ dissenteria crripuit. aterit a consunitatalt negito us
hiscdiebus auerano antistit audiui quos quo dosterpore du nelopi quarabmi
aestuureret᷑ ex pedeta beatimartini baslisao quȩ inipo illidumtnriouartn
uigilia fume anatum : Nos uero ex hec itinonere aruerniouenientes. reppe¬
rimus auitũ epm̃ atertia notrpoita grauiter concuti utetiam naliquid eupe
unero statinreiceret: Sed htc pignore potu aupto celcaai sebre roboritusest
uos expueris nris ualitudinaria febrisinua serit : omniũq me gb forĩ iun arasust
e lcc contagio plerũ que ad colet dolorsa euus obsederatedab har bensdic¬
lorũ spicula figoreturac tempora ualide ꝓsilirent hocphium eptus aedo
Dantidotũ laudabile : opurgatorium ut i tadicã calesto siioduo Ierfn ln¬

Expanded text:
genitricem meam in territorium Cavillonensis urbis adirem. Sed metuens superventuras infirmitates, de hoc pulvere, id est sepulcri beati Antistitis auferre, et mecum deferre praesumpsi, scilicet ut cum quempiam nostrorum munum puerum febris cum dysenteria arripit, atterit et consumit, ita ut negato usu His diebus a Verano antistite audivi, quod quodam tempore dum typi quartani aestu ureretur, expetita beati Martini basilica, quae anatum. Nos vero ex hoc itinere Arverno venientes, repperimus Avitum episcopum a tertiano typo ita graviter concuti, ut, etiam ei aliquid cibi sumeret, statim reiceret; sed de hoc pignore potui sumptu, calcata febre, roboratus est. Duos ex pueris nostris valitudinaria febris invaserat, omniumque membrorum iuncturas, ut ex hoc contagio plerumque adsolet, dolor saelorum spiculis figeretur, ac tempora valide prosilirent, hoc praesidium expeo antidotum laudabile! o purgatorium, ut ita dicam, coeleste, quod medicorum vin
Abbreviated transcription (Latin):
Caceu ser nupe ia sern ob erat hor monasteriũ : quã uillarũ aut ciuitatũ spatiar
Quiquo eũq loco decede bamus conteplantsgloriosa sicie tuat imuenie bamus
Auris idicprentũ: i lisuispiciebamus florentesiu pieas sẽgeis ꝓ cõmannt i ulpit ramus
duerserã florũ uarietat euernantia. Ate carpiebamu suiolas tuno herasrosa
ruilan ien bilim̃eanolens tua nob̵ uerba quasi sol resplendlbant: ⁊ qua silun ae eue¬
aris conseiente nostircibucidã ueriatis lapadõ ac cen debant anuncaia sinntin tiere¬
Seunos lorois traangusiatũ ẽ spatiũ huius loci dũtuã fticie nmn eren aspice cnnete nobra¬
eunos derelictas a sca matre felicesq illas ͥ tesup stĩte ab hoc sc̃tomgo auerunt: Et scmꝰ
teudẽ choris searũ uurginũ & diraradis ãee conumeta : Seddcũ exhac consolirt lcu

Expanded text:
e nunc maior nobis erat hoc monasterium quam villarum aut civitatum spatia. Qui quocumque loco accedebamus, contemplantes gloriosam faciem tuam, ibi inveniebamus aurum, ibi argentum; ibi suspiciebamus florentes vineas segitesque comantes; ibi prata diversorum florum varietate vernantia. A te carpiebamus violas, tu nobis eras rosa rutilans et lilium candens. Tua nobis verba quasi sol resplendebant et quasi luna tenebris conscientiae nostrae lucidam veritatis lampadem accendebant. Nuncst nobis omnis terra, angustatum est spatium huius loci, dum tuam faciem non meremur aspicere. Heu nos derelictas a sancta matre! Felicesque illas qui te superstite ab hoc saeculo migraverunt! Et scimus quidem, choris sanctarum virginum et Dei paradiso esse coniunctam, sed cum ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
insue ren ruttim Necposs& penitus repperir negotiacor deciuitateit
adhanc urbẽ aduenit quiaiur beatus cȩlestidño seruiebat : Cũq uidis sactũ
faatĩpiciensse solo. & pedesscĩ aplexens Ait: Hice becitus paulinus totouul¬

Expanded text:
nis suae requireretur, nec possit penitus repperiri, negotiator de civitate illa nis suae requireretur, nec possit penitus repperiri, negotiator de civitate illa ad hanc urbem advenit, qua vir beatus caelesti Domino serviebat. Cumque vidisstatim projiciens se solo, et pedes sancti amplectens, ait: Hic est beatus Paulinus toto vul
Abbreviated transcription (Latin):
incȩla & uenise quern Eacilius c̃eamelũ ꝑstram̃ acustransire quã diuetẽ
hntroire hireuadĩ ł s tatiuenditisomnibus q̃ habebat pauperibus eroga uit
Ex onercitus acuneus oppiditatibꝰ magiserũ liber sequitur ꝓhaec seputans para¬
disidiuni is lecupl&ari sunde r&ur r̃uhilde transitorus possiderra: Cuimaies¬
tas diupatribun n qđim possibilȩ dixer ꝑ eiangui hic possibiliter adimple
rerẽtur ꝑactũ. Quada uero die uenitadeũ quisipẽ p&er& : & ait coniugi: Vade:
adesquid porrigeeu : dns eni dabit robis uictũ sẽdillaquasi strenuageseru are
cupiens ie aliquia de eet porriipreiolut Interca aduenerunt quio ̃ duon¬
tes missos se a dominissius  eitillantono aeuin deferrent speciẽ : sȩd hoc se
m̃ oratos qđortatẽ pestas up ã elcũ tritico abstulerit nauẽ : Tuncupdĩcaig
bamenauẽ eẽ mersa Perreri er gocũ coniuge quasi peregrinatiꝗ in aliar egio
ieeb babens p̃ter statũ ꝓpriũ Posemultum ero tempus cũ ab incolis regio¬

Expanded text:
amillum per foramen acus transire, quam divitem introire in regnum Dei, statim vinditis omnibus quae habebat, pauperibus erogavit. Exoneratus a cunctis cupiditatibus, Magistrum liber sequitur, per haec se putans paradisi divitiae locupletari, si videretur nihil de transitoriis possedere. Cui maiestas divina tribuit, ut quod inpossibile dixerat per euangelium, hic possibiliter adimplere mereretur per acto. Quadam vero die venit ad eum qui stipem peteret, et ait coniugi: 'Vade quid, 'porrege eum; Dominus enim dabit nobis victum'. Sed illa quasi strinua reservari cupiens, ne aliquid deesset, porregere noluit. Interea advenerunt quidam dicentes, missos se a dominis suis, ut illi annonae ac vini deferrent speciem; sed pro hoc se moratos, quod orta tempestas unam eis cum tritico abstulerit navem. Tunc vir Dei cohanc navem esse mersam'. Perrexit ergo cum coniuge quasi peregrinaturus in alia regione, nihil habens praeter statum proprium. Post multum vero tempus, cum ab incolis regio
Abbreviated transcription (Latin):
tamer ͦdorẽ quẽ habuerant ꝑ diderunt s ea dẽ forma ecideq lpccies erai
ominus act̃nauis poenitentia motus. Inquisitu sonẽ. nusq potuit reperir e
Et sicud ferunt ꝓmultas ciuitates dehis qbisaxo mutata fuerant aduidendũ dire
fecisti hominẽ ꝓauperẽ : qͥ ñpor rigendo pciuperi putauit sepossefieri ditiorerti:
ĩsileã Quida apto lugdunensẽ urbẽ uix labor ansut unũ triatẽ possala¬
bere: Accensu auri ex secrabilis sac rasumes uoluit ꝑ eũ sac culiora replere Auxa
illũ prudemnmi uersi culũ. Aurinãq: stimes partto c̃quiritur Auro: Egtin dei

Expanded text:
tamen colorem quem habuerant perdiderunt: illis eadem forma eademque species erat. Dominus autem navis poenitentia motus, inquisitum senem nusquam potuit reperire: et, sicut ferunt, per multas civitates de iis quae in saxum mutata fuerant ad videndum direfecisti hominem pauperem, qui non porrigendo pauperi putavit se posse fieri ditiorem. CAnon sileam. Quidam apud Lugdunensem urbem vix ita laborans, ut unum triantem posset habere, accensus auri exsecrabilis sacra fame, voluit per eum sacculi ora replere, juxta illum Prudentii nostri versiculum: Auri namque fames parto conquiritur auro. Igitur de
Abbreviated transcription (Latin):
NTINIOS ANNOS EUIIA ININFIR MITATT EE SALARUTNS AT̃ VBRIS DANIB
de Abilitate contrahit. Haccauditis miraculis quȩ antistes glori osus insingulis
operatiur: nom̃ eius in uocabat deuote: Post diesaũt paucos rogat se adiesiiusda
basiluã deportari : Incuiusatriũ dieb: multis iaceps susa saepius oratione cũla¬
crimis auirtute porłificis iusitat᷑ i Sicq subueniente diuinamiscricoidia. sa¬
natadisces sit
UERUERO EX ANDELAUO TERITURIO DŨINDOMO CARINTU RESE DERIT
ꝑinmis sionẽ u ipsead serebat artis diabo licae: manuũpedũq ꝑ didcus ũ
licu t cort iaetis intrinsecus digitis ungulae in palmã disigeret peiuisqs po¬
plites ar efacti alicineos ad crurudiuerterit ⁊ Sic por seannos. apas dn

Expanded text:
nte hos annos puella in infirmitatem pessimam ruens, membris omnibus debilitata contrahitur. Haec auditis miraculis quae Antistes gloriosus in singulis operabatur, nomen ejus invocabat devote. Post dies autem paucos rogat se ad ejus basilicam deportari, in cujus atrio diebus multis jacens, fusa saepius oratione cum lacrymis, a virtute Pontificis visitatur; sicque subveniente divina misericordia, sanata discessitPuer vero ex Andecavo terreturio, dum in domo parentum resederet, per inmissionem, ut ipse adserebat, artis diabolicae, manum pedumque perdidit usum, ita ut, contractis intrinsecus digitis, ungulae in palmam difigerentur, necusque poplitum arefacti calcaneos ad crura diverterent; sicque sex annos a pa
Abbreviated transcription (Latin):
dictionẽ petentes : opẽ merebantur: Sed quid deplur imis memorare necessẽt̃
cũidieruerint ceteri quodunã uidimus meruisse :uxor igitur eborini comi¬
tis cũ abhacluede cineretur itahis oꝑta uificis est. ut neq manus neq plante
ne q ullapars corporiseius uacua remaner& sed & ipsi quoq oculi ab his
continebantur obtecti Cũ umindis crimine mortis haberetur : scĩ sepul chri
benedictionẽ & petut Tunc transmis sũ est ei deaqua : quabeatũ tumulu inpis¬
cha dñi ẽ ab lutũ deniq delibutis &x eauul neribus ipsag indepotũ sũpsit empo
igitur rescinc ta febre: decurrentibus sine dolore ufsicissi nataẽ xx
pars ut opinor ad tingit : uel illa queuicinitas experit᷑ indicamus inuitatus
aut ba degisilus cenomcinnorũ ep̃s quod amlocodio cesissuȩ adbasilicam beati uirs¬

Expanded text:
dictionem petentes, opem merebantur. Sed quid de plurimis memorare necesse est, dictionem petentes, opem merebantur. Sed quid de plurimis memorare necesse est, cum id meruerint ceteri, quod unam vidimus meruisse? Uxor igitur Eborini comitis, cum ab hac lue deteneretur, ita his operta visicis est, ut neque manus neque plantae neque ulla pars corporis eius vacua remaneret, sed et ipsi quoque oculi ab his contenebantur obtecti. Cum iam in discrimine mortis haberetur, sancti sepulchri benedictionem expetiit. Tunc transmissum est ei de aqua, qua beatum tumulum in pascha Domini est ablutum. Denique delibutis ex ea vulneribus, ipsa exinde potui sumpsit. Mox igitur restincta febre, decurrentibus sine dolore visicis, sanata est.pars, ut opinor, adtingit, vel illa quae vicinitas experitur indicamus. Invitatus autem Badegyselus Cenomannorum episcopus quodam loco diocesis suae ad basilicam beati vir
Abbreviated transcription (Latin):
ferren : Cũq his haeccausa commodũ exhiberet : ad diderurt ut declaueferre a
quae ł ostium oratoris recludebat : caracteres caballis in ponerent : Quofacto :
ita uirtus scĩ preualuit : ut & qui ȩgro tauerant sanarentur et qui non incurrerans
nichil ultra perferren+
uperiore quoque annocũ grauissime populus turonorũ alueualu tudinari¬
Dauas tabatur : erat enĩ talis languoa ut ad p̃hensus homo a frebreuali¬
da totus uesicis acminutis pustilis sca ter& Frant aũt uesice albȩ cũ duri¬
tia: nullã habentes mollitiem nisi tantũ dolorẽ nimiũ inferentes lasidata
maturitate crepitantes cȩpissent de fluere : tunc adhȩrentib corpori uesti¬
mentis: do lar ualidius augebatur: inqua ȩgritudine nihil medicorũ poterat
ars ualere : nisicũ dominicũ ad suiss& auxiliũ Multienĩ debasilicas c̃ibene¬

Expanded text:
ferrent. Cumque his haec causa commodum eferrent. Cumque his haec causa commodum equae ostium oratorii recludebat, caracteres caballis inponerent. Quo facto, ita virtus sancti praevaluit, ut et qui aegrotaverant sanarentur et qui non incurrerant nihil ultra perferrent. 34. Superiore quoque anno cum gravissime populus Turonorum a lue valitudinaria vastabatur. Erat enim talis languor, ut adprehensus homo a febre valida, totus visicis ac minutis pusulis scateret. Erant autem visicae albae cum duritia, nullam habentes mollitiem, nisi tantum dolorem nimium inferentes. Iam si dato maturitate crepitantes coepissent defluere, tunc adhaerentibus corpori vestimentis, dolor validius augebatur; in qua aegritudine nihil medicorum poterat ars valere, nisi cum dominicum adfuisset auxilium. Multi enim de basilica sancta bene
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem recipiens: solidatum est ꝯcuius ha& fuit causa utista ꝑferret : quia die
subbati. post solis occasum quod nosti dominicae adiacebat. panem uoluit conformare
inuicem ad hȩserunT : Cumq: doloribus maximis uexaret᷑ : uiam in gredit᷑ dicens
Siadbasilicam beati martini abiero p̃tinus haec abscedit infirmitas :Consido enĩ :¬
quod & mihi subueni&  quias aepetali aꝑferentibus est misertus : Haec cumita
aie ret : et in coeptum ut potuerat carperetitor : manus eĩ separatȩ suns: non tam̃
directis digitis : At uero ubi adlocũ scm̃ acussit & orationẽ fudit: ptinus ablato
tinecur : subdita ditionib beatimartini oratoriũ ibi est ĩpsius & nomine er
uirtutibus consecratum :Deniq: adueniente supra dictadade. accedebant ad
oratorium : uota facientes ꝓequis ut scilic& si euaderent. ipsidecimas loco con¬

Expanded text:
titudinem recipiens, solidatum est. Cuius haec fuit causa, ut ista perferret, quia die titudinem recipiens, solidatum est. Cuius haec fuit causa, ut ista perferret, quia die sabbati post solle occasum, qui nocti dominicae adiacebat, panem voluit conformare. 32. invicem adhaeserunt. Cumque doloribus maximis vexaretur, viam ingreditur, dicens: 'Si ad basilicam sancti Martini abiero, pquod et mihi subveniet, qui saepe talia perferentibus est misertus. Haec cum ita aieret, et incoeptum, ut poterat, carperet iter, manus ejus illico separatae sunt non tamen directis digitis. At vero ubi ad locum sanctum accessit, et orationem fudit, protinus ablato tinetur, subdita ditionibus beati Martini, oratorium est ipsius et nomine et virtutibus consecratum. Denique adveniente supradicta clade, accedebant ad oratorium, vota facientes pro equis, ut scilicet, si evaderent, ex ipsis decimas loco con
Abbreviated transcription (Latin):
populis neffic tũ quis medua re tur ne cantidiq sollẽ nia autrs sag scolamacilla¬
ra neredẽptionis  resuptionis nr̃ȩ caeleste misterũ suonano laniacula¬
UEEULUS QUIDAM IX ALBICEME TABESCENTE DIUTE SIC MORBIS NTOM¬
to cibũ potũq & orrut : Cũq ꝑmultos dies in hoc labore cruciarecu
nsiuquode qlođ accipere uide bat : cũ graui reiuebat amariudineiido
plenus deside riui abut ueniendi: aul ba silica beati conses sorusi hnquaper
duum ie iunans & orans die quarta accipiendi erbi i desiderium capit : Vinũq:
orelibȩns : confortatus est : Dehinc gratias agens sanus abscessit: UXX I¬
ULIER QUEDAM ETIPSA UIAIUNT. EXANDECA¬
uoueniens quȩ omnibus quidem membris arida erat sed p̃cipue dexteram
cumdigitis aridiorem ceteris astubus  deferebat : ad sepulcrum scĩ ꝓsternit᷑
Ex inde egressa : perpaucũ tempus in atrio commorata est: Succurrente uero in¬
teruentu antistitisgloriosi : uena sanguinẽ cuts ruborem corpus reliquum for¬

Expanded text:
cola macularet, ne redemptionis sacrae resumptionis nostrae caeleste mysterium humanitas infirmuerulus quidam ex Albigense, tabescente diversis morbis stomacho, cibum potumque exhorruit. Cumque per multos dies in hoc labore cruciaretur, ipsum quoque, quod accipere videbatur, cum gravi reiciebat amaritudine, fide plenus desiderium habuit veniendi ad basilicam beati confessoris. In qua per triduum ieiunans et orans, die quarta accipiendi cibi desiderium capit, vinumque ore libans, confortatus est. Dehinc gratias agens, sanus abscessit. 31. Mulier quaedam, et ipsa, ut aiunt, ex Andecavo veniens, quae omnibus quidem membris arida erat, sed praecipue dexteram cum digitis aridiorem ceteris artubus deferebat, ad sepulchrum sancti prosternitur. Exinde egressa, per paucum tempus in atrio commorata est. Succurrente vero interventu antestitis gloriosi, vena sanguinem, cutis roborem, corpus reliquum for
Abbreviated transcription (Latin):
nonunũ ut uerutas habe foliũ est consuptũ itaurtas diuina custodioe dign
eculeus concupis ccriae in hocscło non adis sit. Se dnetu incre dibil ui dẽt
code ipse nobiscũ hodie retinetur  XLIII
dib equorũ acgro tart coeperunt Et un quidẽ etꝵ ualitudine : alt̃ disto¬
teria la boribat Utrũq tam̃ sebris ualida retine bat uds iat iq talistr¬
atre osug iballorũ dorsa. pos set inpositi sustineri & tuccupuluerẽ que
de sepulchro sc̃ĩ abstulerã . capsella delutũaqua ipsis baurire pͥcipiõ
Nox comp̃s safebre restincto dolore ut̃q conualua psis haurire p̃cipio:¬

Expanded text:
non unum, ut veritas habet, folium est consumptum. Ita virtus divina custodire dignata non unum, ut veritas habet, folium est consumptum. Ita virtus divina custodire dignata aculeus concupiscentiae in hoc saeculo non adussit. Sed ne cui incredibile videatur, Codex ipse apud nos usque hodie retinetur. CAPUT 1103 equorum aegrotare coeperunt: et unus quidem eorum valetudine, alter dysenteria laborabat. Utrumque tamen febris valida retinebat, lassatique talitut nec super caballorum dorsa possint inpositi susteneri. Extractum pulverem, quod de sepulchro sancti abstuleram capsella, delutum aqua, ipsis haurire praecipio. Mox, conpressa febre, restincto dolore, uterquo convaluit. 44. Inc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nec ađ ustus :Ionac hus igit᷑ maioris monasteri giussuabbatis ad cellu¬
lã aliã quasi qiđ dã operaturus acces sit : ac ꝓ salutae animie & uit ae correctio¬
ne. librũ aitae beatiantistias secũ detulit Adueni ente uero nocte. in lectui¬
lũ se diu curno oppletũ stra mine collacat : librũ ad capit locans. Cuidormi¬
ereti apparuit uir ꝑ somuiundicens Nolidormire inbis paleis sanguineen im aspsast̃¬
Credo ego ut mortalitas habet ali quod in his facinus ꝑpepati : Aobsuri non pa a sesest
necsecunda commonitio ualuit Tertia em̃ terribibt̃ monachum quacit Atillo
suretns & ad operã dibuculo ꝓgrediens puerũ iube upalcas alculo demil¬
ta signicon suniere nibil delibro cõmemorans Puer uercignarus inter
paltas ad p̃hensũ foras eiett : & igne aecendit Quib infauisbagro dus titter
nuhil alud insi cineres remansis sent apparuit li in lae sus. Dequo nonlitor

Expanded text:
est, nec consumptus? Monachus igitur Majoris monasterii ex jussu abbatis ad celluest, nec consumptus? Monachus igitur Majoris monasterii ex jussu abbatis ad cellulam aliam, quasi aliquid operaturus, accessit, ac, pro salute animae ac vitae correctione, librum vitae beati Antistitis detulit secum. Adveniente vero nocte, in lectulo se diuturno oppleto stramine collocat, librum ad caput locans. Cui dormienti apparuit vir per somnum, dicens: Noli dormire inCredo ego, ut mortalitas habet, aliquod in his facinus perpetratum, et ob hoc non pateretnec secunda commonitio valuit; tertia enim terribiliter monachum quatit. At ille surgens et ad operam diluculo progrediens, puerum iubet, ut paleas a lectulo detractas igni consumeret, nihil de libro commemorans. Puer vero ignarus inter paleas adprehensum foris eiecit et ignem accendit. Quibus in favillam redactis, cum nihil aliud nisi cineres remansissent, apparuit liber inlaesus, de quo non latera,
Abbreviated transcription (Latin):
parimodo uirtute beatiantistitis. uisitatus surrẽ in colomis: suisq: redditꝰ
gressib: parentũ spectante caterua sanus &cipitur. ALI
Iis dieb puella q̃dã iã e lib̾tis parentib ꝓcreata. a filiis patroni confracta
lib tate adiugũ seruitutis ad dicit᷑. Vn de factũ ẽ ut illa ñ adqͥ escente in iustis
dominis quic quã operis & ercere : catenis & cõpedib: iunceretur. in quacusto¬
dia dũ aliis beatã festi uitatẽ ꝙ petentib resider&: flens & heiulans curñ
int̃ es s& beatae festiuitati. subi to trabis inqua pedes eius artatierant scindit᷑
&haec quasi iã libera nexa quidẽ catenis elabsa: beatũ basi licã &petiuit Verũ
ubi primũ pedeseius sacralimina contigerunT. statim confractae catenȩ ce¬
ciderunt acollo eius & sic in co lomitate parit̃ lib tateq: donataẽ A LII.
mirabile quod sacer ille huius historiȩ lib̵ circũdatus flãmis. pecconsũptꝰ

Expanded text:
pari modo virtute beati antistitis visitatus, surrexit incolomis, suisque redditus pari modo virtute beati antistitis visitatus, surrexit incolomis, suisque redditus gressibus, parentum spectante caterva, sanus excipitur. 41. His diebus puella quaedam iam ex libertis parentibus procreata, a filiis patroni, confracta libertate, ad iugum servitutis addicitur; unde factum est, ut, illa non adquiescente iniustis dominis quicquam operis exercere, catenis et conpedibus vinceretur. In qua custodia dum, aliis beatam festivitatem expetentibus, resederet, flens et heiulans, cur non intereseet beatae festivitati, subito trabis, in qua pedes eius artati erant, scinditur, et haec quasi iam libera, nexa quidem catenis, elapsa beatam basilicam expetivit. Verum ubi primum pedes eius sacra limina contigerunt, statim confractae catenae caeciderunt a collo eius, et sic incolomitate pariter libertatique donata est. 42. Quid mirabile, quod sacer ille hujus historiae liber circumdatus flammis, nec adustus
Abbreviated transcription (Latin):
scar basilica orare coepit ł uteidñs solitã misericor diȩsuȩ opẽdignaret᷑ oster¬
dere : Quod dũ cũ lacrimis peter& : ilico directis manib: ac pedibus stabilitis
ad scm̃ ad ducta scpulc hrũ gratias ꝓ accepta sospitate ꝑegit. Post haec rogat se dedu¬
ciadostiũ ubi ꝓstrata iterũ dicit suis. Non hic consurgã : nisi prius mihi lu¬
m̃oculorũ reddat: qui pedũ manuũq: restituit usũ. Haec eadicente: subito
inerguminitorquȩri se ꝓclamant: & martini adẽe p̃sentiã confitent᷑. Seddũ
diabolus quiab initio mendaxẽ ad credendũ mini me admittitur : reb: ip¬
sis uiri p̃sentia declarat᷑. Nã feminahaec quȩ paulo ante directa fuerat : nunc
inluminata ad ẽẽ beatũ antistitẽ ad ꝓbauit
SIODICOAUTIMSUCCEDINTE SPATIO : INEBAT PARAIRTICUS
unus in grabbato qui & bituri so plaustro deuectus aduenerat. Ipse& iã

Expanded text:
sanctam basilicam orare coepit, ut ei Dominus solitam misericordiae suae opem dignaretur ostensanctam basilicam orare coepit, ut ei Dominus solitam misericordiae suae opem dignaretur ostendere. Quod dum cum lacrimis peteret, ilico directis manibus ac pedibus stabilitis, ad sanctum adducta sepulchrum, gratias pro accepta sospitate peregit. Post haec rogat, se deduci ad ostium, ubi prostrata iterum dicit suis: 'Non hinc consurgam, nisi prius mihi lumen oculorum reddat, qui pedum manumque restituit usum'. Haec ea dicente, subito inergumini torqueri se proclamant et Martini adeese praesentiam confitentur. Sed dum diabolus, qui ab initio mendax est, ad credendum minime admittitur, rebus ipsis viri praesentia declaratur. Nam femina haec, quae paulo ante directa fuerat, nunc inluminata, adesse beatum antestitem, adprobavit. 40. Modico autem succedente spatio, iacebat paralyticus unus in grabato, qui ex Biturigo plaustro devectus advenerat. Ipse etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Post quã aũt caritatem ꝑ pocula expleuisse uisum est: ualedicta discessit
Quo abeunte tanto oculimerglutino conuinctis palbebris adheserunt ut eos nulla¬
tenus ciperire possem Deniq: cumin hac infirmitate tristis abirem : desiderium habui
sepul crumbeati antistitis uisitare. die aut tertio postquam ueni : cũ eius sepulcro
assisterem. subito sebris magna oculos meo s arripuit. Atego inge mere uehem̃tt̃ coe¬
pi & scĩ aux iliũ fortit̃ dep̃cari Hlico aũt erũ pens goculis meis sanguis: noctẽ
pepulit diẽq reduxa. Haec nobis diac effatus: in colomis remeauit ad ꝓpria.
XVIIII rat enc̃ mulier quȩdã caeca quȩ conractis retorsũ manib: acpedib
cũparentũ solatio cȩ lebrare beatã festiuitatẽ gloriosiantistitis & petiuut
Quae cũ die tertia postdecursa festiuitate ad domũ redir ecuper& prostrata in

Expanded text:
Postquam autem caritatem per pocula explevisse visum est, vale dicta, discessit. Postquam autem caritatem per pocula explevisse visum est, vale dicta, discessit. Quo abeunte, tanto oculi mei glutino coniunctis palpebribus adhaeserunt, ut eos nullatenus aperire possim. Denique cum in hac infirmitate tristis abirem, desiderium habui sepulchrum beati antestitis visitare; die autem tertio postquam veni, cum eius sepulchro adsisterem, subito febris magna oculos meos arripuit. At ego ingemere vehementer coepi et sancti auxilium fortiter deprecari; ilico autem erumpens ex oculis meis sanguis noctem pepulit diemque reduxit'. Haec nobis diaconus effatus, incolomes remeavit ad propria. 39. Erat enim mulier quaedam caeca, quae, contractis retrorscum parentum solatio celebrare beatam festivitatem gloriosi Antistitis expetivit. Quae cum die tertia post decursa festivitate ad domum redire cupiret, prostrata in
Abbreviated transcription (Latin):
& se non dignã ꝓ positorẽgessisse suspenditur acibo potuq ꝑ noc tans
inuigiliis orationiadsistens incereadũ hȩcager& fama q̃ totũ late
complex uit orbẽ : ad eius aures usq ꝑuenit eẽ aput curonus martinũ
antis titẽ ad cuius sepulchrũ sȩpetaliũ infirmitatũ clades depulsa
quiescer& Nec moratur diãc sedilico it̃ institui iubens ad basili cãscam
non dubius deuir tucebeatiuiri ꝑuenit. Ibiq ꝓscratꝰ solo oratione subnixus
diet̃tia aꝑtis oculis lum̃ recepit. Ego uerodum cautiornitor extor q̃ re ue¬
ritatem curei hac euenissens: hac abeo didici Ante hos in quit septem menses
dum commoto matutinis signo. aec desi ampeterem : obuiam habui unum amicorũ
meorũ incuius amplexus & oscularuens. scistitare coepi si cunsta domui ꝓs¬
pera reliquisset. Tunc reuocatus auia potum cum eodemhaurire coepi

Expanded text:
et se non dignam proposito rem gessisse, suspenditur a cibo potuque, pernoctans et se non dignam proposito rem gessisse, suspenditur a cibo potuque, pernoctans in vigiliis, orationi adsistens. Interea dum haec ageret, fama, quae totum late conplexuit orbem, ad eius aures usque pervenit, esse apud Turonus Martinum antestitem, ad cuius sepulchrum saepe talium infirmitatum clades depulsa quiesceret. Nec moratur diaconus, sed ilico iter institui iubens, ad basilicam sanctam non dubius de virtute beati viri pervenit, ibique prostratus solo, orationi subnixus, die tertia apertis oculis lumen recepit. Ego vero dum cautior nitor extorquere veritatem, cur ei haec evenissent, haec ab eo didici. 'Ante hos', inquit, 'septem menses, dum, commoto matutinis signo, eclesiam peterem, obviam habui unum amicorum meorum; in cuius amplexus et oscula ruens, sciscitare coepi, si cuncta domui prospera reliquisset. Tunc revocatus a via, potum cum eodem haurire coepi.
Abbreviated transcription (Latin):
renium dolore laborat : contractis pedibus & ꝓpe ad ipsos reductus renes pessin¬
Edebilitatur Inqua in firmitate ꝑ duorũ annorũ curriculalabora uit : Dem¬
plangens cũ nullũ aspicer& auxiliũ. uiri lit̃ tam̃ resistere conabatur. Posedecursa uerodu¬
arum aut triũ horarũ spatia regres sae mulie res reliq: inuenerunt eã semiuiuã humoiauen¬
tẽ nihil penitus loqui posse. In nubat quidẽ illamanu: sed nihil intellegentib haet mita
ꝑmansit. Vmbrauero quȩ ei ap paruerat intantũ hominibus dom̃ illius insidiataẽ :
ut re linquentes locũ a libi conmigrarent : Post duorũ uero aut triũmensuũ diebus de¬
cursis : ad basilicã puella ueniens eloquiũ recipere meruit. Sicq cunc ta que ꝑ¬
tulerat : ore ꝓprio enarrauit. XVIII¬
gitur cũ cauta launensis diãcut mos gentiẽ aliis matutinas gratias celebranti¬
bus potũ haurir& : oculorũ amissione multatur Ne cognoscensq reatũ siũ

Expanded text:
renum dolore laborat, contractis pedibus et prope ad ipsos renes redactis, pessimdebilitatur: in qua infirmitate per duorum annorum curricula laboravit. Deinplangens, cum nullum aspiceret auxilium, viriliter tamen resistere conabatur. Post decursa vero duarum aut trium horarum spatia, regressae mulieres reliquae, invenerunt eam semivivam humo jacentem, nihil penitus loqui posse. Innuebat quidem illa manu: sed nihil eis intelligentibus, haec muta permansit. Umbra vero, quae ei apparuerat, in tantum hominibus domi illius insidiata est, ut relinquentes locucursis, ad basilicam puella veniens, eloquium recipere meruit. Sicque cuncta qua pertulerat ore proprio enarravit. 38. Igitur Catalaunensis diaconus, ut mos genti est, alias matutinas gratias celebrantibus, potum hauriret, oculorum amissione multatur, recognoscensque reatum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
insidiatoris lumi ne multatus in hos pitiolũ ꝓpriũ nibitila borare paen
re sĩ de bat egrotus: Tribus fere annis hanc sustinens caectorẽ : uedembe¬
acti sacer donis & petut Ibiq dep̃ canis ciuetãmisericordiã inlioninat rediũ adopn
CIROAICOUERO TERRITURIO SERS CUNDA MDI II EDOMTAT COVASM
componer& manus eius ad lignũ ipsũ hacrere coeperunt: Acille ut lo¬
ag noeoneetrictã aoterã dũ factũ admirat᷑ at tontus: miius ipsacũ dalo

Expanded text:
insidiatoris lumine multatus, in hospitiolum proprium, nihil ibi laborare potens, resedebat aegrotus. Tribus fere annis hanc sustenens caecitatem, aedem beati sacerdotis expetiit; ibiquc deprecans consuetam misericordiam, inluminaronico vero territurio servus cuidam dum die dominico sepem conponeret, manus eius ad lignum ipsum haerere coeperunt. At ille, velociter extractam dexteram, dum factum admiratur attonitus, m
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑta: Ex hoc enĩ reliquiae eorũ affatim collecta ꝑ uniuersam i taliã uel
gallias sunt delatae Ex quibus & sc̃smartnꝰ multa suscepit: sicut paulin
beatissimi narrat epistola:: De scĩ uero nazarii. accelsi pueri astubu
quos apud ebredunensem galliarũ urbem passos. lectio cestaminis narrat
obliuioni darent᷑. Referre erat solitus uir ille quide supradietis scis. qua
p̃fatisumꝰ en arrauit: natã fuisse suꝑ hac sepul cdira pirum arborem: & se¬
cissequendam paupere hostellũ in hoc loco. qui hanc arborem includebis
Verũ cũ poma iux tamorem tempore debi toferrec : quicũq: ex inde infirm
qualib& egrecudine de tentus. pomũ mordicis de cerpsis set. mox abla
infirmita te. conualescebat. Vnde magnũ quȩstum: pauꝑ ille ise habobs
Sed cũ sereuelan tes martr res. arborẽ incidi iussis sõit : pauꝑ ille in mas

Expanded text:
reperta. Ex hoc enim eorum reliquiae affatim collectae per universam Italiam vel reperta. Ex hoc enim eorum reliquiae affatim collectae per universam Italiam vel Gallias sunt delatae. Ex quibus et sanctus Martinus multa suscepit, sicut Paulini beatissimi narrat epistola. De sancti vero Nazarii ac Celsi pueri artubus, quos apud Ebredunensem Galliarum urbem passos lectio certaminis narrat oblivioni darentur. Referre erat solitus vir ille, qui de supradictis sanctis quae praefati fuimus enarravit, natam fuisse super haec sepulcra pirum arborem, et fecisse quemdam pauperem hortulum in hoc loco, qui hanc arborem concludebat. Verum cum poma juxta morem tempore debito ferret, quicunque exinde infirmus, qualibet aegritudine detentus, pomum mordicus decerpsisset, mox, ablata infirmitate, convalescebat; unde magnum quaestum pauper ille habebat. Sed cum se revelantes Martyres, arborem incidi jussissent, pauper ille in magnis
Abbreviated transcription (Latin):
latuerunt: quae beato ambrosio reuelata cetq ab eodem reꝑta : In basil
quã ipsepprio aedificauit studio. ostensis miraculis suNt sepulta. De quon
reliquiis quia maxim eturonica urbs seniores aecclesias continet illustratas sa
et ꝑ totũ galliarũ ambitũ dõ ꝑpitio dilattite sunt : sermoqua dam uice de his qu¬
dam religiosis est habitus uel qua de causa ante dictae reliquiae tam condense
fueris ꝑ loca singula distribut .&. Et quaesuꝑ his quodam referente cogoiu: abso¬
dũ nonputaui in serere lectioni: quia non continetur in historia passionis : Aiebo
enĩ quod quando haec gloriosa corpora trans lata in aecclesiã illã fueruaT: dumu
honorẽ ipsorũ martrrũ missarũ sollemnia celebrarentur: becidisse ecamerat
in fectislinte a minib ol pallulis siue uelas aecclesiasticꝗ. beatꝰ cruor collectuse
quiusq: ad eo confluxisse fertur : quocidusq: linte amina que susciperent sun

Expanded text:
latuerunt, quae beato Ambrosio revelata , atque ab eodem reperta, in basilicam latuerunt, quae beato Ambrosio revelata , atque ab eodem reperta, in basilicam quam ipse proprio aedifacit studio ostensis miraculis sunt sepulta. De quorum reliquiis quia maxime Turonica urbs seniores ecclesias continet illustratas, sed et per totum Galliarum ambitum, Deo propitio, dilatatae sunt. Sermo quadam vice de his quibusdam religiosis est habitus, vel qua de causa antedictae reliquiae tam condense fuerint per loca singula distributae. Et quae super his, quodam referente, audivi, absurdum non putavi inserere lectioni, quia non continentur in historia passionis. Aiebat enim quod quando haec gloriosa corpora translata in ecclesiam illam fuerunt, dum in honorem ipsorum martyrum missarum solemnia celebrarentur, cecidisse e camera infecta linteamina, vel pallulae, sive vela ecclesiastica, beatus cruor collectus est: qui usque adeo confluxisse fertur, quoadusque linteamina, qui susciperent, sunt