comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarũ cpĩ ur̃i cõmemorare potuerunt. quib ab omi maloꝵ homuinũ ꝑnuxti¬
one pura p̃nunciabat᷑ eccłia : ñ qualis nc̃ ẽ. illis testimoniis p̃nunciabat᷑. sed qualis
pꝰ istã mortalitatẽ inuita ȩt̃na futa ẽ. Et quecũq testimonia scripturarũ posuert
de filiis quos merita parentũ imitando maliciã. unã cũ eis causã habere uoluert̃: qͦd
ñ intelligentes diuina testumonia secũ pugnare cogebant. nec utͣsq uoces dĩ ꝓdiuer¬
sitate cemꝑũ. causarũ. ꝑ sonarũq distinguentes in concordiã redigebant.s sic̃ ꝯtͣ
nosipsi. ita etiã nolebant int̾se ipsa diuina docum̃ta pugnare. Nec mirũ si pacem
scripture dĩ ũ intelligebant: qͥ pacẽ cũ eiꝰ eccł̃ia ñ habebant. Nos aũt utͣq accipier¬
tes testimonia demonstrabamꝰ utroꝵq concordiã. Nã et illud accipiebamꝰ qͦd insu¬

Expanded text:
scripturarum episcopi uestri commemorare potuerunt, quibus ab omni malorum hominum permixtiscripturarum episcopi uestri commemorare potuerunt, quibus ab omni malorum hominum permixtione pura praenuntiabatur ecclesia, non qualis nunc est illis testimoniis praenuntiabatur, sed qualis post istam mortalitatem in uita aeterna futura est; et quaecumque testimonia scripturarum posuerunt de filiis, quos merito parentum, non imitando malitiam, unam cum eis causam habere uoluerunt, quod non intellegentes diuina testimonia secum pugnare cogebant nec utrasque uoces dei pro diuersitate temporum, causarum personarumque distinguentes in concordiam redigebant, sed sicut contra nos ipsi, ita etiam uolebant inter se ipsa diuina documenta pugnare. nec mirum si pacem scripturae dei non intellegebant, qui pacem cum eius ecclesia non habebant. Nos autem utraque accipientes testimonia demonstrabamus utrorumque concordiam. nam et illud accipiebamus, quod in su
Abbreviated transcription (Latin):
aũ reconcilians sibi. Qui utiq ñ sibi reconciliat nͥ eccłiã. Siue gͦ exeant inali siue
intus uel ignorent᷑ uel uideant᷑: hoc agit miscd̾ia et iusticia dĩ ut sibi ad mala ñ
consentientib bonis iali ñ obsint. sed utriq ꝓpriã sarcinã portent: et nec filiꝰ accipi¬
at peccata patris. nͥ eũ fuerit in malis imitatꝰ: sed anima que peccauerit ipsa iiori¬
ec. Cũ gͦ quisq malis consentit ad malũ: iã unã causã cũ eis habet: et tociꝰ societatis
nialoꝵ fit una ꝑsona. ac ꝑ hoc cũ simul ꝑeunt. simulq dãpuat᷑: causa sua et ꝑsona
sua cuiq pͣiudicat. ñ alieu̾a. Cũ uͦ bons et mali. idẽ uerbũ cũ simul audiunt. et̃ sinul
sac̃ĩta dĩ ꝑcipiunt: et tñ dissimiles habent actuũ suoꝵs causas. et dissimiles gert̃ uo¬
luntatis diuersitate ꝑsonas. eundẽ cybũ scm. aliis manducantibꝰ digne. aliis indigne
nec causa caasȩ p̃iudicat. nec ꝑsona ꝑsonȩ. Ac ꝑhoc quȩcũq cestimoina diuinarum

Expanded text:
um reconcilians sibi, qui utique non sibi reconciliat nisi ecclesiam —, siue ergo exeant mali siue intus uel ignorentur uel uideantur, hoc agit misericordia et iustitia dei, ut sibi ad mala non consentientibus bonis mali non obsint, sed utrique propriam sarcinam portent, et nec filius accipiat peccata patris, nisi eum fuerit in malis imitatus, sed anima quae peccauerit ipsa moriatur. Cum ergo quisque malis consentit ad malum. iam unam causam cum eis habet et totius societatis malorum fit una persona, ac per hoc, cum simul pereunt simulque damnantur, causa sua et persona sua cuique praeiudicat, non aliena; cum uero boni et mali idem uerbum dei simul audiunt et simul dei sacramenta percipiunt et tamen dissimiles habent actuum suorum causas et dissimiles gerunt uoluntatis diuersitate personas, eundem cibum sanctum aliis manducantibus digne aliis indigne, nec causa causae praeiudicat nec persona personae. Ac per hoc, quaecumque testimonia diuinarum
Abbreviated transcription (Latin):
catorib masculoꝵ concubitoribꝰ plagiarus m̃dacibꝰ ꝑiuris. et si qͥd aliud sanȩ doc¬
trinȩ aduersat᷑ sub audit᷑. iis lex posita ẽ. Regnant gͦ spiritales isti fructꝰ in hoĩe in
quo peccata ñ regnant. regnant aũt ista bona si tantũ delectant. ut ipsa teneat
animũ intẽptationib ne in peccati consensionẽ ruat. Quodd enĩ ãpliꝰ nos delectat.
scđm id oꝑem᷑ necesse ẽ. Ut uerbi grã occurrit forma speciosȩ feminȩ. et mouet ad
delectationẽ fornicationis. Sed si plus delectat pulchritudo illa intina et sicera

Expanded text:
 concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur » : subauditur, his Lex posita est. Regnant ergo spirituales isti fructus in homine, in quo peccata non regnant. Regnant autem ista bona, si tantum delectant, ut ipsa teneant animum in tentationibus ne in peccati consensionem ruat. Quod enim amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est: ut verbi gratia, occurrit forma speciosae feminae, et movet ad delectationem fornicationis: sed si plus delectat pulchritudo illa intima et sincera
Abbreviated transcription (Latin):
So Padires ompameos ꝑse quuatoribꝰ dare utiq indignũ ẽ. Qͦa cũ facis dra aesors plia¬
ignot᷑ sea carchaginensis epo eors primĩanꝰ hoc drxit. Primianꝰ hoci buiũ maqũ rum
areragins debit et adiacono suo dicendũ apud acta mandauit. Indigniũ ẽ ut inuñ
conueniant fili martreũ et ꝓgenies craditoꝵ Ecoe conuerimꝰ munũ qͥa ad nta res¬
Snsccisse et inudis piniam uerbis ñtuisse mentitos. Si dicant an diuiuiẽ qdboe sot pon
uii conueuiant fils mart̃rũ et ꝓgenies tiadͥitors. sed nos idõ inunũ uobissũ cen¬

Expanded text:
secutoribus dare utique indignum est; quod cum fecit traditor, non haignotus, sed Carthaginiensis episcopus eorum Primianus hoc dixit, Primianus hoc scriptum magistratui Carthaginis dedit et a diacono suo dicendum apud acta mandauit: indignum est ut in unum conueniant filii martyrum et progenies tradi torum. ecce conuenimus in unum: quid ad est non fecisse, et in illis Primiani verbis non fuisse mentitos, si dicant, Indignum est quidem ut in unum conveniant filii martyrum et progenies traditorum, sed nos ideo
Abbreviated transcription (Latin):
uere aduisionẽ p̃parant᷑ ñ qͥ uocant᷑ hoc nomine. et carnali cecitate uidere dñm nolt̃.
prestet. Non uult ꝑ curbulentas contentiones tediũ sibi fieri. de re qͣntũ satis erat
exposita in epła. quã ad ronianos scripsit: et hac ipsa. Ego eiũ stigmata dñi iħs xp̃i
in corꝑe meo porto. id est habeo. alios conflictꝰ et certamina cũ carne mea: quȩ in ꝑse¬
quucionibꝰ quas patior mecũ dimicant. Scigiata eiũ dicunt᷑ notȩ q̃dã penarã
seruiliũ. ut si qͥs uerbi grã. scruus incõpedibꝰ fuerit ꝓpt̃ norã. uel huiꝰ modi aliqͥd¬

Expanded text:
em Dei praeparantur, non qui vocantur hoc nomine, et carnali caecitate videre Dominum nolunt, praestet. Non vult per turbulentas contentiones taedium sibi fieri de re, quantum satis erat, exposita, et in Epistola quam ad Romanos scripsit, et hac ipsa. Ego enim stigmata Domini Jesu Christi in corpore meo porto: id est, habeo alios conflictus et certamina cum carne mea, quae in persecutionibus quas patior, mecum dimicant. Stigmata enim dicuntur notae quaedam poenarum servilium: ut si quis, verbi gratia, servus in co
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt: dicit tũ et alio loco. Siqua gͥ uixp̃o noua creat᷑a uetera cͣsiert̃. ecce fã¬
cta st̃ onũa noua. Oĩa aut̃ exdõ. Ubi aũt dicit. et ipsa creatura liberabit᷑ aseruitute
interitꝰ. et pꝰ ea dicit. ñ solũ aũt. sed et nos ipsi pͥmicias sp̃s habentes: disceruit eos qͥ cre¬
didert̃ ab appellatione creature qͦ mͦ eosdẽ aliqͣndo hoĩes aliqͣndo ñ hoĩes dicit. Nã
exꝓbans obiecit corinthiis quodã qͦd ad huc hoĩes eẽnt. uͥ ait. nonue hoĩes estis. et scd̃m
hoiem ambulatis : Quo mͦ eundẽ dum̃ etiã post resurrectionẽ alicubi ñ hoiẽm ap¬
pellat sic̃ in pͥncipio huiꝰ epłe cũ ait. non ab hoĩbꝰ. neq ꝑhoĩem s ꝑiłim rp̃m. Alicibi¬

Expanded text:
 Christo nova creatura, vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova: omnia autem ex Deo . Ubi autem dicit, Et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus; et postea dicit, Non solum autem, sed et nos ipsi primitias Spiritus habentes : discernit eos qui crediderunt ab appellatione creaturae quomodo eosdem aliquando homines, aliquando non homines dicit. Nam exprobrans objecit Corinthiis quodam loco, quod adhuc homines essent, ubi ait: Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis ? Quomodo eumdem Dominum etiam post resurrectionem, alicubi non hominem appellat, sicut in principio hujus Ep
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵꝰ inagis atilitatẽ qui hȩc exiberent. quã ꝓ pt̃ eoꝵ qͥbꝰ exiberent. ea se monere

Expanded text:
eorum magis utilitatem qui haec exhiberent, quam propter eorum quibus exhiberent ea, se monere eorum magis utilitatem qui haec exhiberent, quam propter eorum quibus exhiberent ea, se monere
Abbreviated transcription (Latin):
babebit idest int̾ inconscientia & ñ in alt̾o idest cũ alt̾ eum laudat Unꝰquisq eiñ inqͥtꝰ
ꝓpriũ onꝰ porabit. Hongͦ laud atores nr̃i mintiunt onera conscientiȩ nĩȩ. atq uti¬
nã ñ ediã ad cumulent cũ plerũq ne illis offensis laus nr̃a minuat᷑ aut &biurgatio¬
ne illos curare neglegimꝰ. aut iactanter eis aliqͥd nr̃m ostentaniꝰ: potiꝰ quã constan¬
ter ostendnꝰ. Omitto ea que fingunt et m̃tiunt᷑ de se homines: ꝓpt̃ hominũ lau¬
des. Qut̃ eñ ista cecitate tenebrosiꝰ adoptinendã in anissimã głam errorẽ hõis
aucnpari. et adm̃ testẽ incorde concẽpnere: Quasi uͦ ullo modo cõꝑandus sit er¬
ror illiꝰ qui te bonũ putat errori tuo. qui hõi de falso bono placere studes. de ue¬
fidĩ quã legis posset timor. Neq hoc quisqͣm maiore fiducia debet p̃ ciꝑe quã hic
apłs qui manibꝰ sus uictũ tͣnsigens hȩc inse nolebat fieri: ut maioꝵ pondere ept̃

Expanded text:
t, cum eum alter laudat. Unusquisque enim, inquit, proprium onus portabit. Non ergo laudatores nostri minuunt onera conscientiae nostrae: atque utinam non etiam accumulent, cum plerumque ne illis offensis laus nostra minuatur, aut objurgatione illos curare negligimus, aut jactanter eis aliquid nostrum ostentamus, potius quam constanter ostendimus. Omitto ea quae fingunt et mentiuntur de se homines propter hominum laudes. Quid enim ista caecitate tenebrosius, ad obtinendam inanissimam gloriam errorem hominis aucupari, et Deum testem in corde contemnere? Quasi vero ullo modo comparandus sit error illius qui te bonum putat, errori tuo qui homini de falso bono placere studes, de vefidei, quam Legis posset timor. Neque hoc quisquam majore fiducia debet praecipere, quam hic apostolus, qui manibus suis victum transigens , haec in se nolebat fieri, ut majore pondere, propter
Abbreviated transcription (Latin):
pis exnalla parte hõis ailla nos sollicitabit molestia. ullũ ue cẽptationis ꝑicalũ.
tã etiã ipsũ ammale corpus deputat᷑ insemine. seminat᷑ enĩ corpus animale art
alio loco: ut admesse ꝑtineat qͦd adiungte surget corpus spiritale. Huic em̃ senten¬
tis ꝓpħa conemit dicens. Qen semminat in lacrimis: ingaudio metet. Bene aũt seni¬
nare ia est bene oꝑari faciliꝰ ẽ qͣm ineo ꝑscuerare. Fruetꝰ enĩ solet laborẽ consolari. Mes¬
sis añt nr̃a infine ꝓmietit᷑: et idõ ꝑscrantia opꝰ ẽ. Qui enĩ ꝑseuerauerit usq insi¬
nẽ : hic saliis erit. Et ꝓpħa clamat. Sustine dñm uiriliter age. et confortet᷑

Expanded text:
pore, ex nulla parte hominis, ulla nos sollicitabit molestia ullumve tentationis periculum. pore, ex nulla parte hominis, ulla nos sollicitabit molestia ullumve tentationis periculum. Nam etiam ipsum animale corpus deputatur in semine. Seminatur enim corpus animale, ait alio loco; ut ad messem pertineat quod adjunxit, surget corpus spirituale . Huic ergo sententiae propheta concinit, dicens, Qui seminat in lacrymis, in gaudio metet . Bene autem seminare, id est, bene operari, facilius est, quam in eo perseverare. Fructus enim solet laborem consolari: messis autem nostra in fine promittitur; et ideo perseverantia opus est. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic sa
Abbreviated transcription (Latin):
su iuidet dient eñi seminatone optisuoꝵ mesẽ ñincient. Hec talis eis messis ꝓmittas qͣlis
Hie redai solet qr iustus ex fide uiunit. Quia qͥ seminauerit inquit in carne sua ex
carne metet corruptionẽ. Nunc dicit de amatoribꝰ uoluptatũ magis quã dĩ. in carne
enꝰ sua seminat. qui omĩa quȩ facit ȩciã sibona uide ant᷑. ꝓpt̾ea tñ facit. ut carna¬
lis e bene sit. Qui aũt seminauerit in spũ de sp̃u metet uitã et̃nã. Seminatio ex
spũ ẽ ex fide cũ waritate seruire iusticiȩ. et ñ obaudire desideriis peccati qͣmuis
peniortali carne existentib Messis aũt uite et̃nȩ cũ inimica nouissima desteuet᷑
mors et absorbebit᷑ mortale auita. et corruptibile hoc induet in corruptionẽ Inh
g tercio gͣdu qui sub gr̃a sumꝰ seminamꝰ inlacrimis cũ existunt desideria de arima¬
li corꝑe quibꝰ ñ consentiendo renitim᷑. ut in gaudio metamꝰ. cũ etiã reformatio cor¬

Expanded text:
s eis messis promittitur, qualis hic reddi solet; quia justus ex fide vivit . Quia qui seminaverit, inquit, in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hoc dicit de amatoribus voluptatum magis quam Dei. In carne enim sua seminat, qui omnia quae facit, etiamsi bona videantur, propterea tamen facit, ut carnaliter ei bene sit. Qui autem seminaverit in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Seminatio in spiritu est, ex fide cum charitate servire justitiae, et non obaudire desideriis peccati, quamvis de mortali carne existentibus. Messis autem vitae aeternae cum inimica novissima destruetur mors, et absorbebitur mortale a vita, et corruptibile hoc induet incorruptionem. In hoc ergo tertio gradu, quo sub gratia sumus, seminamus in lacrymis, cum existunt desideria de animali corpore; quibus non consentiendo renitimur, ut in gaudio metamus, cum etiam reformato cor
Abbreviated transcription (Latin):
uoeat. fructus aũt sp̃s ẽ inquit xaritas. gaudiũ pax. longanimitas. beniguitas
bonitas. fides mansuetiido continentia. et addidit. aduersus huĩmodi ñ ẽ. lex ut
intelligamꝰ illos sub lege positos inquib ista ñ regnant. Nã in quibꝰ hȩc regnant.
ipsilegẽ legitime utunt᷑:. quia ñ ẽ lex illis ad cohertendũ pgsita. Maior eĩ et p̃pol¬
lentior delectatio eoꝵ: iusticia ẽ. Sic eiũ ad timotheũ dicit. Scimꝰ enĩ qr bona ẽ lex.
si qͣs ea legitime utat᷑: sciens hoc qͥa lex iusto posita ũ ẽ. In iustis aũt et ñ subditis et

Expanded text:
us est, inquit, charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia: et addidit, Adversus hujusmodi non est lex; ut intelligamus illos sub Lege positos, in quibus ista non regnant. Nam in quibus haec regnant, ipsi Lege legitime utuntur, quia non est illis Lex ad coercendum posita: major enim et praepollentior delectatio eorum justitia est. Sic enim ad Timotheum dicit: « Scimus enim quia bona est Lex, si quis ea legitime utatur: s
Abbreviated transcription (Latin):
estis in xp̃o iħio: et addidit. Si aũt ut hic subdistinguat᷑ et sub audiat᷑ uos unũ estis
in xp̃o ilx. ac deinde inferat᷑ ergo abrahȩ semen estis. ut iste sit sensis: om̃s gͦ uosiũ
gͦ osteudit unũ senien xp̃m ñ tantũ ipsũ mediatoiẽ intelligendũ c̃ẽ uerã etiã eccłiao
cuiꝰ ille corꝑis captit ẽ ut om̃s in xp̃o unũ sint et capiant scđ̾in ꝑmissionẽ hereditatẽꝑ
fidẽ. in quã conclusus erat. i est in cuniꝰ. aduentũ tanqͣm sub pedagogo custodiebat᷑ popłs
usq adetatis cportunitatẽ. Quia inlib̾tatẽ uocandi erant qui in codẽ popło scđm ꝓpo¬
QQuanto tip̃e heres paruulus ẽ. uichil differt aseruo cũ sit dñs om̃ni: sea sub ꝓcuratoribꝰ¬

Expanded text:
estis in Christo Jesu. Et addidit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis estis in Christo Jesu. Et addidit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis in Christo Jesu, ac deinde inferatur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus, Omnes ergo vos  Mediatorem intelligendum esse, verum etiam Ecclesiam, cujus ille corporis caput est: ut omnes in Christo unum sint, et capiant secundum promissionem haereditatem per fidem, in quam conclusus erat; id est, in cujus adventum tanquam sub paedagogo custodiebatur populus usque ad aetatis opportunitatem, qua in libertatem vocandi erant, qui in eodem populo secundum propoQuanto tempore haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium; sed sub procuratorib
Abbreviated transcription (Latin):
ista uel gentiũ uel conditionis uel sexus iã quidẽ abblata ẽ. abunitate fiaĩ: sed inanet
in conuer satione miortali eiq ordinẽ in huiꝰ uitȩ itinere seruandũ ec̃ et apłi p̃cipiuare
qui etiã regulas saluberrimas cradunit. quẽ ad modũ secũ uiuant ꝓ differentia uidei
gentes et greci et ꝓ differentia conditionis diũ et serui. et difterentia sexus uiri et ito¬
res uel si qua talia cetera occurrunt et ipse prior dñs qͥ ait. Reddite cesari q̃ ce saris
st̃: et dõ quȩ dĩ st̃. Alia sunt eiũ quȩ seruamꝰ in unitate fidĩ fine ulla distantia. et
alia in ordinc uitȩ huiꝰ tanquã inuia. ne nom̃ dnĩ et doctrina blasꝑhemet᷑ et ł ñ
solũ ꝓpt̃ irã ut estugiamꝰ osfensionẽ hoĩum. sed ȩtiã ꝓpt̃ conscientiã: ut ñ simulate
qͣsi ad oculos hoĩum ista faciamꝰ. sed pura diletioniis conscientia ꝓ pt̃ dm̃. qͥ om̃s ho¬
munes uult saluosfieri. et ad agintionẽ ueritatis uenire. Oñsgͦ inquit uos unũ

Expanded text:
 quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali; ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse, et Apostoli praecipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant pro differentia gentis Judaei et Graeci; et pro differentia conditionis, domini et servi; et pro differentia sexus, viri et uxores, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse prior Dominus, qui ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim quae servamus inasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propter conscientiam, ut non simulate, quasi ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Omnes ergo, inquit, vos unum
Abbreviated transcription (Latin):
uiderit eralia parte ipsã. ex alia cõmodũ cꝑãle thit᷑ pondere p̃alis cupiditatis siqq
rduiquit iusticiã quã ꝓ pt̃ea tenere conabat᷑ ut haberet illud qͦd se nc̃ uidet amit¬
tere. si illã tenuerit. Tercia ẽ. uita sub grã. qͣndo nichil tꝑ̃alis cõmodi iusticiȩ p̃po¬
nit᷑ qͦd nͥ itaritate spiritali quã dñs exẽplo suo docuit et grã donauit feri ñ po¬
E.In hac enĩ uita ȩciã si existant desideria carnis de mortalitate corꝑis: tñ mentẽ
ad consensionẽ peccati ñ subiugant. Ita iã ñ regnat peccatũ in nr̃o mortali corꝑe. eͦn
uis ñ possit nͥ in habitare in eo qͣmdui mortalit̾ portat᷑. Pmimo enĩ ñ regnat cũ
mente seruimꝰ legi dĩ. qͣmuis carne legi peccati. id est penali consuetudini cã illo
existant desideria quibꝰ tñ ñ obedimꝰ. Postea uͦ ex omi parte oxtinguit᷑. qm̃ si sps̃

Expanded text:
viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale, trahitur pondere temporalis cupiditatis, et viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale, trahitur pondere temporalis cupiditatis, et relinquit justitiam: quam propterea tenere conabatur, ut haberet illud quod se nunc videt amittere, si illam tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando nihil temporalis commodi justitiae praeponitur: quod nisi charitate spirituali, quam Dominus exemplo suo docuit, et gratia donavit, fieri non potest. In hac enim vita etiamsi existant desideria carnis de mortalitate corporis, tamen mentem ad consensionem peccati non subjugant. Ita jam non regnat peccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omni parte exstinguitur. Quoni
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ unde et ad noganos dicit. Frudentia carius uumica in dm̃. legi eiũ dĩ ñ ẽ. sub¬
iecta neq enĩ pot̃. Cũ eiũ uaritas legẽ ĩpleat. prudentia uͦ carnis cõnioda tẽpalia
consectando spiritali uaritati aduersetur: qͦ mͦ pot̃ legi dĩ eẽ. subiecta. id est̾ libent᷑
atq ob sequent̾ implere iusticiã eiq ñ aduersari. qͣndo etiã dũ conat᷑ uincat᷑ ne¬
cesse ẽ uͥ in uenerit maiꝰ cõmodũ temꝑale de iniquitate seposse asseqͥ. quã si custoti
at eqͥtatẽ. Sicut enĩ pͥma hõis uita ẽ. aute legẽ cũ nulla neqͥcia et malicia ꝓhibet᷑neq
ulla ex parte pͣu is cupiditatibꝰ resistit. qr ĩ ẽ. qͥ ꝓhibeat. sic scda ẽ. sublege antegr̃ãm
qͣndo ꝓhibet᷑ quidẽ et conat᷑ apeccato ab stinere se. sed iuncit᷑ qͥa nundũ iticiã ꝓpt̃
dm̃ et ꝓpt̃ ipsã iusticiã diligit. sed eã sibi uult ad conqͥrenda t̾rena seruire. Itaq u̾

Expanded text:
entia carnis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; neque enim potest . Cum enim charitas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur; quomodo potest Legi Dei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse ecum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia non est qui prohibeat: sic secunda est sub Lege ante gratiam, quando prohibetur quidem et conatur a peccato abstinere se, sed vincitur; quia nondum justitiam propter Deum et propter ipsam justitiam diligit, sed eam sibi vult ad conquirendum terrena servire. Itaque ubi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ima. et ex fide spectantis. ñ sic̃ iudei quo timore ista ĩplere cogebant᷑. ñ illo casto ꝑma¬
m̃toꝰ st̃. Illa uͦ q̃ adbonos mores ꝑtinent omĩno ñ poterant: ñ enĩ ĩplet ea nͥ raritas
Quia et hoĩem si ꝓpt̾̃ea ñ occidit aliqͥs neet ipse occidat᷑. ñ ĩplet p̃ceptũ iusticię. S iõ
ñ occidit. quia iniustũ ẽ. ȩtiã si id possit facere ĩpune. ñ solũ apud hoĩes sed etiã ap̃ dm̃
sic̃ dauid cũ diuinitꝰ accepisset inpotestatẽ regẽ saul ĩpunc utiq occideret. nec hõibꝰin
se uindicaturis quia multũ ab eis diligebat᷑ idẽ dauid. nec dõ qui hanc ipsã potestatẽ
dedisse se dixerat ut omĩno ei faceret qͦd uellet. Feꝑcit gͦ diligens ꝑxiniũ tanqͣm scipsũ:
ñ solũ ꝑsequutũ sed etiã ꝑsequuturũ. qui cũ corrigi quã int̾fici malebat. hõ muc

Expanded text:
praemia, et ex fide exspectantis. Non sicut Judaei, qui timore ista implere cogebantur, non illo casto permapraemia, et ex fide exspectantis. Non sicut Judaei, qui timore ista implere cogebantur, non illo casto permamentis sunt; illa vero quae ad bonos mores pertinent, omnino non poterant. Non enim implet ea nisi charitas. Quia et hominem si propterea non occidit aliquis, ne et ipse occidatur; non implet praeceptum justitiae: sed si ideo non occidit, quia injustum est, etiam si id possit facere impune, non solum apud homines, sed etiam apud Deum. Sicut David cum divinitus accepisset in potestatem regem Saül, impune utique occideret, nec hominibus in se vindicaturis, quia multum ab eis diligebatur idem David; nec Deo, qui hanc ipsam potestatem dedisse se dixerat, ut omnino ei faceret quod vellet . Pepercit ergo diligens proximum tanquam seipsum, non solum persecutum, sed etiam persecuturum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
te se habere arbit᷑bant᷑ eũ sepe animaduertebant p̃terire atq contẽpnere. Hoc gͦ ita dixit
ac si diceret. Sine causa gͦ xp̃m cũ ista contẽpneret scandali:ati uidei erucifixet̃. Siat¬
huc eis ꝓ quibꝰ crucifixus ẽ. talia ꝑ suadent᷑. et adiecit elegantissima ãbgiitate qͣsi sub
sp̃e maledictionis benedictionẽ dicens. Utinã abscidant᷑ qui uos contbant. Non tantũ
inqͥt circũ cidant᷑ s absadant᷑. Sic eiũ fiunt spadones ꝓ pt̃ iegniũ celoꝵs. et carnalia se¬
ritalibꝰ ad carnalia reuocans inseruitutẽ trahebat. Sed iã hinc oꝑa illa legis tͣctare
incipit: de quibꝰ eũ suꝑͣdixerat in fine epłe tͣctaturũ que ad nouũ qͦq testam̃tũ ꝑtine
nemo ãbigit. sed alio fine quo liberos ea facere decet. id est fine uaritatis et̃na sꝑantis hu

Expanded text:
te se habere arbitrabantur, eum saepe animadvertebant praeterire atque contemnere. Hoc ergo ita dixit, te se habere arbitrabantur, eum saepe animadvertebant praeterire atque contemnere. Hoc ergo ita dixit, ac si diceret: Sine causa ergo Christum, cum ista contemneret, scandalizati Judaei crucifixerunt, si adhuc eis pro quibus crucifixus est, talia persuadentur. Et adjecit elegantissima ambiguitate quasi sub specie maledictionis benedictionem, dicens: Utinam et abscidantur qui vos conturbant. Non tantum, inquit, circumcidantur, sed et abscidantur. Sic enim fient spadones propter regnum coelorum , et carnalia seiritualibus ad carnalia revocans in servitutem trahebat. Sed jam hinc opera illa Legis tractare incipit, de quibus eum supra dixeram in fine Epistolae tractaturum , quae ad Novum quoque Testamentum pertinere nemo ambigit; sed alio fine, quo liberos ea facere decet, id est, charitatis aeterna sperantis hinc
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am quã habemꝰ in xp̃o iħc. ut nos inseruitutẽ redigerent. Ergo si cͥcũ cisionẽ p̃dica¬
bat. desierent eũ ꝑsequi. qui tñ ue tunerent᷑ ab eis quibꝰ xpiana libertas anñciaba¬
t ᷑. aut ne ab ipso apło timer i putarent᷑ : ꝓpt̾ea suꝑiꝰ libera plenꝰ fiducia. nom̃ suũ etũ pres¬
sus ẽ. dicens. Eece ego paulus dico uobis qr si circũcidamini. xp̃c uobis nichil ꝓderit. Tan¬
quã si diceret. Fece me imitamini ut ñ timeatis. aut inie causã refundite si cunetis.
Qđ aut̃ dicit. ergo euacuatũ ẽ. scandalũ crucis: sententiã illã repetit. si ex lege iusticia.
Ergo rp̃o gͣtis mortuus ẽ. Sed hic qm̃ scandalũ nominat. in memoriã reuoeat. ꝓpt̾ea ma¬
xiie in xp̃o passoseẽ. scandalũ iuideos. quia istas carnales obseruationes quas ꝑ ipsa salu¬

Expanded text:
nostram, quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent » . Ergo si circumcisionem praedicanostram, quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent » . Ergo si circumcisionem praedicabat, desinerent eum persequi. Qui tamen ne timerentur ab eis, quibus christiana libertas annuntiabatur; aut ne ab ipso Apostolo timeri putarentur, propterea superius libera plenus fiducia, nomen suum etiam professus est, dicens, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini. Christus vobis nihil proderit : tanquam si diceret, Ecce me imitamini, ut non timeatis; aut in me causam refundite, si timetis. Quod autem dicit, Ego evacuatum est scandalum crucis, sententiam illam repetit, Si ex Lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Sed hic quoniam scandalum nominat, in memoriam revocat propterea maxime in Christo passos esse scandalum Judaeos, quia istas carnales observationes, quas pro ipsa salu
Abbreviated transcription (Latin):
rauerint. Ego in quit confido inuobis in dño qͦd nichil aliud sapietis. Hinc utiq
manifestũ ẽ: nũdũ illos fuisse possessos atalib Qui aũt conturbat uos inqͥt por¬
tabit iudiciũ: quicũq ille fuerit. Hȩc ẽ. conturbatio illa concͣria ordini. ut de spi¬
ritalibꝰ carnales fiant. et qm̃ intelligendũ ẽ. fuisse qͦsdã qui cũ uellent eis astam
seruitutẽ ꝑsuadert. et uiderent eos pacili apłi auctoritate reuocari. dicerent cͣoͣs ip¬
sũ paulũ ia sentire. sed ñ eis facile aꝑire uoluisse sencentiã suã: oportunissune subie¬
cit. Ego aũt fñs si circũcisionẽ adhuc p̃dico. quid adhuc ꝑsequutionẽ patior: Et iã
abipsis enĩ patiebat᷑ ꝑ sequutionẽ. qui talia ꝑsuadere moliebant᷑. cũ iã exangłiũ sus¬
cepisse uiderent᷑. Qͦs tangit alio loco ubi ait̾. Fericulis infalsis frũb Qhic in capite

Expanded text:
raverint. Ego, inquit, confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. Hinc utique raverint. Ego, inquit, confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. Hinc utique manifestum est, nondum illos fuisse possessos a talibus. Qui autem conturbat vos, inquit, portabit judicium, quicumque ille fuerit. Haec est illa conturbatio contraria ordini, ut de spiritualibus carnales fiant. Et quoniam intelligendum est fuisse quosdam qui cum vellent eis istam servitutem persuadere, et viderent eos Pauli apostoli auctoritate revocari, dicerent etiam ipsum Paulum id sentire, sed non eis facile aperire voluisse sententiam suam; opportunissime subjecit, Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior? Etiam ab ipsis enim patiebatur persecutionem, qui talia persuadere moliebantur, cum jam Evangelium suscepisse viderentur. Quos tangit alio loco, ubi ait, Periculis in falsis fratribus ; et hic in capite
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sc̃biungit. in xp̃o oñ iħo neq circũcisio quicqͣm ualet neq̃ p̃putĩ. ut illã in¬
differentiã declararet. nichilq ꝑnitiosũ eẽ. in hac circũcisione ostenderet nͥex
illã salutẽ sꝑare. Hichil gͦ ualere dicit in xp̃o cirtũcisionẽ aut p̃putiũ. s fidẽ quȩ
ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Et hic illud cetigit. quia sublege seruitꝰ ꝑ timorẽ oꝑat᷑. Cur¬
rebatis bene inquit. Qs uos ĩpediuit ueritati ñ obedire: Hoc ẽ. qͦd suꝑiꝰ ait. qͥs
nalisẽ. Ile aũt in lib̾tatẽ uocauit suasionẽ aũt eoꝵ dixit. qͦd eis suadebat᷑. Eos aũt
paucos qui aa illos ueniebant ut ista suaderent. quia in cõparatione multitudims
credenciũ galatharũ exigui numeid erant fermentũ appellat. Recipient aũt̃ isti
fermentũ. et cota massa id est tota eoꝵ eccłia quȩ corruptione carnalis seruitutis
quodã mͦ ferinentabit᷑: si tales suasores tanqͣm iustos et fideles recipientes hono¬

Expanded text:
subjunxit, In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium; ut illam indifferentiam declararet, nihilque perniciosum esse in hac circumcisione ostenderet, nisi ex illa salutem sperare. Nihil ergo valere dicit in Christo circumcisionem aut praeputium, sed fidem quae per dilectionem operatur. Et hic illud tetigit, quia sub Lege servitus per timorem operatur. Currebatis bene, inquit; quis vos impedivit veritati non obedire? Hoc est, quod superius ait,nalis est, ille autem in libertatem vocavit. Suasionem autem eorum dixit, quod eis suadebatur. Eos autem paucos, qui ad illos veniebant, ut ista suaderent, quia in comparatione multitudinis credentium Galatarum exigui numero erant, fermentum appellat. Recipient autem isti fermentum; et tota massa, id est, tota eorum Ecclesia in corruptione carnalis servitutis quodammodo fermentabitur, si tales suasores tanquam justos et fideles recipientes hono
Abbreviated transcription (Latin):
et credita saluũ faciebat et ad imitandũ uocabat. Idõ nc̃ dicit apłs. In lib̾tatẽ uocati estis
fr̃s. tantũ ne lib̾tatẽ in occasionẽ carnis detis. id est ne audito nomne lib̾tatis ĩpune
uobis peccandũ eẽ arbitremini. Sed ꝑ uaritatẽ inqͥt seruite inuicẽ. Qui enĩ ꝑ gari¬
tatẽ seruit. libere seruit. et sine miseria obtemꝑans dõ cũ amore faciendo qͦd docet᷑.
nũ tuũ tanqͣm ceipsũ. Oniẽm gͦ legẽ nc̃ dicit exiis oꝑib quȩ ad bonos mores ꝑtinon
quia et illa quȩ st̃ in sacͣmentis cũ bene aliberis incelligunt᷑ nec carualit̃ obseruant᷑
a seruis. ad illa duo p̃cepta referant᷑ necesse ẽ. dilectionis dĩ et ꝓrimi. Recte itaq acci¬
pit᷑ adhoc ꝑtinere qͦd etĩadñs ait non ueni legẽ soluere sed adĩplere. quia erat ablatu¬
rus timorẽ carnalẽ. spiritalẽ aũt uaritatẽ daturus qua sola impleri pot̃. plenitudo

Expanded text:
 vocabat. Ideo nunc dicit Apostolus, In libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis: id est, ne audito nomine libertatis, impune vobis peccandum esse arbitremini. Sed per charitatem, inquit, servite invicem. Qui enim per charitatem servit, libere servit, et sine miseria obtemperans Deo, cum amore faciendo quod docetur, mum tuum tanquam teipsum. Omnem ergo Legem nunc dicit ex his operibus quae ad bonos mores pertinent: quia et illa quae sunt in sacramentis, cum bene a liberis intelliguntur, nec carnaliter observantur a servis, ad illa duo praecepta referantur necesse est, dilectionis Dei et proximi. Recte itaque accipitur ad hoc pertinere quod etiam Dominus ait, Non veni Legem solvere, sed implere : quia erat ablaturus timorem carnalem; spiritualem autem charitatem daturus, qua sola Lex impleri potest. Plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
tatioue sꝑandũ ẽ. Potest aũt mouere qͦd ait quȩ p̃dico uobis sicut p̃dixi qm̃ qͥ talia
agunt regnũ dĩ ñ possidebunt. Si querat᷑ uͥ ista p̃dixerit. nã in hac epła ñ iuoni¬
et . E rgo autt cũ p̃sens eẽt hoc ÷ ⁊ p̃dixerat aut cognouerat ꝑuenis sẽ ad illos eplam
quȩ missa ẽ. ad chorinthios ibi enĩ sic ait. Nolite errare. Neq fornicatores. neq ydo¬
lis seruientes. neq adulteri. neq molles. neq masctiloꝵ conci icores. neq fures ne¬

Expanded text:
tatione sperandum est. Potest autem movere quod ait, Quae praedico vobis, sicut tatione sperandum est. Potest autem movere quod ait, Quae praedico vobis, sicut  si quaeratur ubi ista praedixerit; nam in hac Epistola non invenitur. Ergo aut praesens cum esset, hoc praedixerat; aut cognoverat pervenisse ad illos Epistolam quae missa est ad Corinthios. Ibi enim sic ait: « Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculo
Abbreviated transcription (Latin):
iꝰ modi inotibꝰ et ĩ mobiles in maiore uaritate consistiuit. ñ solũ ñ eis exibentes m̃¬
bra corꝑis ad male oꝑandũ. s neq nutu consensionis ad exibendũ consentientes:
ñ hec agunt et iõ regnũ dĩ possidebunt. N on enĩ iã regnat peccatũ in eoꝵ mor¬
tali corꝑe ad obediendũ desideriis eiꝰ. Quãuis habicet in eodẽ mortali corꝑe pec¬
catũ. ũdũ extincto ĩpetu consuetudinis nattiralis qͥa mortalit᷑ uati sunꝰ et
ꝓpriȩ uitȩ nr̃ȩ ȩciã nos ipsi peccando auximꝰ. quod aborigine peccati humiani dãp¬
nationisq trahebamꝰ. Aliad ẽ. eiũ ñ peccare. aliud ñ habere peccatũ. Nã inqͦ pecca¬
tũ ñ regnat ñ peccat. id est qui ñ obedit desideriis eiꝰ. Inquo aũt ñ existunt omĩno
ista aesideria ñ solũ ñ peccat. sea etiã ñ habet peceatũ. Qͦs etiã si exmultis partibꝰ
inista uita possit effici. ex multis cñ parte ñ nisi in resurrectione carius atq cõmu¬

Expanded text:
es in majore charitate consistunt, non solum non eis exhibentes membra corporis ad male operandum, sed neque nutu consensionis ad exhibendum consentientes; non haec agunt, et ideo regnum Dei possidebunt. Non enim jam regnat peccatum in eorum mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; quamvis habitet in eorum mortali corpore peccatum, nondum exstincto impetu consuetudinis naturalis, qua mortaliter nati sumus, et propriae vitae nostrae, cum et nos ipsi peccando auximus quod ab origine peccati humani damnationisque trahebamus. Aliud est enim non peccare; aliud, non habere peccatum. Nam in quo peccatum non regnat, non peccat, id est, qui non obedit desideriis ejus: in quo autem non existunt omnino ista desideria, non solum non peccat, sed etiam non habet peccatum. Quod etiam si ex multis partibus in ista vita possit effici, ex omni tamen parte nonnisi in resurrectione carnis atque commu
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑. Non aut̃ pati aduersitatẽ carnis sed duci acarne: dãpnatio ẽ. Q iõ qͦd si
sp̃ũ inquit ducimini: ñ adhuc estis sub lege. Nã et suꝑiꝰ ñ ait spũ ambulate et
concupiscentias carius ñ habueritis. sed ne ꝑfeceritis. Quippe ñ eas omĩno hab̃e
ñ iã certamen sed certaminis p̃miũ ẽ.: si optinueritis uictoriã ꝑseuerando sub
b̾it. Deinde incipit oꝑa carnis enumerare. ut intelligant se si ad oꝑandũ ista de¬
sideriis carualib consenseruit. tunc duci carne ñ sp̃u. Manfesta st̃ inqͥt: oꝑacio¬

Expanded text:
cantur. Non autem pati adversitatem carnis, sed duci a carne, damnatio est. Et ideo, Quod si cantur. Non autem pati adversitatem carnis, sed duci a carne, damnatio est. Et ideo, Quod si spiritu, inquit, ducimini, non adhuc estis sub Lege. Nam et superius non ait, Spiritu ambulate, et concupiscentias carnis non habueritis; sed, ne perfeceritis . Quippe non eas omnino habere, non jam certamen, sed certaminis praemium est, si obtinuerimus victoriam perseverando sub ebit. 48. Ib. V, 19-21. Deinde incipit opera carnis enumerare, ut intelligant se, si ad operandum ista desideriis carnalibus consenserint, tunc duci carne, non spiritu. « Manifesta autem sunt, i
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑa nr̃a ꝓpt̾ sp̃m qui habitat in nobis. Nunc gͦ implendus ẽ gͣdus sub gr̃a ut faci¬
amꝰ qͦd uolumꝰ spũ etiã si carne ñ possumꝰ. idest ñ obediamꝰ desideriis peccati ad
p̃bendũ illi mẽbra nr̃a arma inquitatis. eciã si ñ ualemꝰ efficere ut eadẽ desidia
ñ existant ut qͣmuis ñdũ simꝰ inpace illa ȩt̃na exomĩ hõis parte ꝑfecta: iã tũde
sinamꝰ ẽẽ sublege ubi p̃uaricationis rea mens tenet᷑. dũ eã concupiscentia carnis
inconsensionẽ peccati captiuiã ducit. Simꝰ aut sub grã uͥ nulla ẽ. condẽpnatio iis
ge. quoꝵs sp̃s ita concupiscit aduersus carnẽ. ut ñ ea quȩ uolunt faciant. id est ñ
se teneant conunctos in saritate iusticiȩ. sed aconcupiscente aduersã se carne
uncant᷑. Non solũ ea repugnante legi mentis eoꝵ. sed ȩtiã captiuante illos suble
ge peccati que in est in mẽbris mortalib Qui enĩ ñ ducunt᷑ spũ. seqͥt᷑ ut carnedu¬

Expanded text:
gradus sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus in pace illa aeterna ex omni hominis parte perfecta, jam tamen desinamus esse sub Lege, ubi praevaricationis rea mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est condemnatio iis e, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant, id est non se teneant conjunctos in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne, vincantur. Non solum ea repugnante lege peccati, quae est in membris mortalibus . Qui enim non ducuntur spiritu, sequitur ut carne du
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e. miti et hunili corde. si se iactante de oꝑibꝰ et meritis quȩ nulla st̃. si ipsa grã meritũ
aliqͥa uchoante qua possit dicere minimũ suũ seipsũ ille qͥ art. Cũ enĩ fecistis uni exi

Expanded text:
gratiae, miti et humili corde, non se jactante de operum meritis, quae nulla sunt; sed ab ipsa gratia meritum gratiae, miti et humili corde, non se jactante de operum meritis, quae nulla sunt; sed ab ipsa gratia meritum aliquod inchoante, quem possit dicere minimum suu
Abbreviated transcription (Latin):
tale cõmendat. ut hoc intuentes iearnalẽ timorẽ ñ decidant. Que gͦ fuit in gͥt bxeatiti
inimicus factus sũ uobis uerũ p̃dicans: Respondet᷑ utiq ñ: Sed qͥd uerũ p̃dicans iͥ
ut ñ circũcidant᷑ : Et iõuide qͥd adiungit. Emulant᷑ uos ñ bene. id est inuident uob̾
qͥuos carnales dͥe spiritalibꝰ uolunt facere: hoc est ȩinulant᷑ ñ beue. Sed excludere inqͥ
uos uolunt ut illos ȩmulemini: hoc ẽ. imitemini. Quomͦ nͥ ut seruitutis iugo attinea¬
t᷑. ꝓxt̃ hoc addidit. Et ñ solũ cã p̃sens sũ apuduos. Cũ enĩ p̃senti oculos suos dare uel
qͣm parentẽ imitent᷑. Quos iterũ inquit parturio donec xp̃c formet᷑ in uob̾. Wagisł:
ex ꝑ sona matris eccłiȩ loquutꝰ ẽ. Nã et alibi dicit. Factus sũ pariulus: tanqͣm si iutrir

Expanded text:
tuale commendat, ut hoc intuentes, in carnalem timorem non decidant. Quae ergo fuit, inquit, beattuale commendat, ut hoc intuentes, in carnalem timorem non decidant. Quae ergo fuit, inquit, beatinimicus factus sum vobis, verum vobis praedicans? Respondetur utique, Non. Sed quid verum praedicans, nisi ut non circumcidantur? Et ideo vide quid adjungit, Aemulantur vos non bene: id est, invident vobis, qui vos carnales de spiritualibus volunt facere, hoc est, aemulantur non bene. Sed excludere, inquit, vos volunt, ut illos aemulemini, hoc est, imitemini: quomodo, nisi ut servitutis jugo attineam imitentur: propter hoc addidit, Et non solum cum praesens sum apud vos. Cum enim praesenti oculos suos dare vellquam parentem utique imitentur, Quos iterum, inquit, parturio, donec Christus formetur in vobis. Magis hoc ex persona matris Ecclesiae locutus est: nam et alibi dicit, Factus sum parvulus in medio vestrum,
Abbreviated transcription (Latin):
unicũ filiũ. sic enũ et de iis qui diligunt᷑ dicere solemꝰ. qͦd ante oculos habeant᷑. Hoc ẽ. gͦ co¬
tali diuidicatione contẽpno. Qm̃ ego sicut et uos: id est hõ sũ. Deinde oportune ac dece¬
t̃ facit eos recolere raritatẽ suã: ne tanqͣm inimici cũ illo disputent. Dicat enĩ. Fr̃s
p̃coruios. nichil me lesistis. Tanqͣni si diceret. Ne ergo putetis qͦd egoledere uos cupiã sci¬
tis quia ꝑ infirmitatẽ carnis iã pͥdẽ exangłitaui uobis. id est cũ ꝑsequucionẽ paterer et
tẽptationẽ urãm in carne inea ñ spreuistis neq respuistis. Temptati st̃ ciĩ cã ꝑsequu¬
cionẽ pateret᷑ apłs: utrũ timore desererent eũ. an saritate ãplecerent᷑. Qneq spreui¬
stis inquit tanqͣm utilẽ istã cẽptationẽ. neq respuistis ut ñ susciꝑ etis cõmunionẽ ꝑidĩ
mei. Sed sicut exangłiũ dĩ excepistis ie. sicut rp̃m iħm. Deinde adinirans opꝰ eoꝵ spiri¬

Expanded text:
 quod ante oculos habeantur. Hoc est ergo cotuali dijudicatione contemno. Quoniam et ego sicut vos: id est, homo sum. Deinde opportune ac decenter facit eos recolere charitatem suam, ne tanquam inimicum illum deputent. Dicit enim, Fratres, precor vos, nihil me laesistis: tanquam si diceret, Ne ergo putetis quod ego laedere vos cupiam. Scitis quia per infirmitatem carnis jam pridem evangelizavi vobis: id est, cum persecutionem paterer. Et tentationem vestram in carne mea non sprevistis, neque respuistis. Tentati sunt enim, cum persecutionem pateretur Apostolus, utrum timore desererent eum, an charitate amplecterentur. Et neque sprevistis, inquit, tanquam utilem istam tentationem: neque respuistis, ut non susciperetis communionem periculi mei. Sed sicut angelum Dei excepistis me, sicut Christum Jesum. Deinde admirans, opus eorum spiri
Abbreviated transcription (Latin):
qua uiauert̃ xpm quicũq in xp̃o bapticati st̃: ad hoc ualet ne gt̃s de se desparent. qͥa
ñ custodiebant᷑ sub pedagaxo. et iõ se filios ñ putarent s ꝑfidẽ induendo ip̃m om̃sfi¬
unt filii ñ natura sic̃ unicꝰ filiꝰ qui ȩtiã sapientia q̃ ẽ. neq p̃potentia et singulari¬
tate ꝓ susceptionis adhabendã naturalit᷑ et agendã ꝑsonã sapientiȩ sic̃ ipse mediator
unũ cũ ipsa suscipiente sapientia sine int̾positione alicuiꝰ mediatoris effectꝰ. s pliisto
tint participatione sapientiȩ id:. p̃parante atq prestante mediatoris fide Quã
fidĩ grãm nc̃ indumentũ uocat. ut xp̃m induti sint qui in cũ crediderunt. et io filiĩ
d̃ fr̃sq eiꝰ mediatoris effecti suit. Inqua fide ñ est distantia uudei neq gret ñ serui

Expanded text:
isto baptizati sunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendo Christum, omnes fiunt filii; non natura, sicut unicus Filius, qui etiam Sapientia Dei est; neque praepotentia et singularitate susceptionis ad habendam naturaliter et agendam personam Sapientiae, sicut ipse Mediator unum cum ipsa suscipiente Sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus: sed filii fiunt parfidei gratiam nunc indumentum vocat, ut Christo induti sint, qui in Christum crediderunt, et ideo Dei filii fratresque mediatoris effecti, in qua fide non est distantia Judaei neque Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsa ierłm cęlestis antiqua ẽ. Unde et ioħes ad parthos dicit. Scribo uobis patres:
qm̃ cognouistis qͦd erat ab mitio. Carnales aũt qui st̃ inȩccłia ex quibꝰ hereses et scis¬
mata fiunt ex eo angłio quidẽ occasionẽ nascendi acceꝑunt. sed carnalis error qͦ
concepti st̃. et quẽ secũ tͣhunt ñ refert ad antiquitacẽ ueteris. et iõ de matre adoles¬
centula et depatre sene sine ꝓmissione nati st̃. quia et dñs ñ nͥ ob antiquitatẽ ue¬
ritatis in apocalipsi albo capite apparuit. ħ ati st̃ gͦ tales ex occasione antiquȩ ue¬
ritatis. innouicio cemꝑaliq m̃dacio. Dicit gͦ nos apło scłm ysahac ꝓmissionis fili¬

Expanded text:
pud Deum, et ipsa Jerusalem coelestis antiqua est. Unde et Joannes ad Parthos dicit: Scribo vobis, patres, pud Deum, et ipsa Jerusalem coelestis antiqua est. Unde et Joannes ad Parthos dicit: Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis quod erat ab initio . Carnales autem qui sunt in Ecclesia, ex quibus haereses et schismata fiunt, ex Evangelio quidem occasionem nascendi acceperunt; sed carnalis error quo concepti sunt, et quem secum trahunt, non refertur ad antiquitatem veritatis: et ideo de matre adolescentula, et de patre sene sine repromissione nati sunt. Quia et Dominus non nisi ob antiquitatem veritatis in Apocalypsi albo capite apparuit . Nati sunt ergo tales ex occasione antiquae veritatis in novitio temporalique mendacio. Dicit ergo nos Apostolus secundum I
Abbreviated transcription (Latin):
b corporali copulatione deseruerat. Non enĩ ob aliud apłs adiuncta harũ mulierũ
uirũ. cũ et marito prior sara sit mortua. neq int̾ eos illũ extitisse diuoraiũ. Unde
gͦ illa deserta aut illa babens uirũ nͥ quod abraham ꝓpagandȩ plis oꝑã ad agar an¬
cille fecunditatẽ. ab uroris sarȩ sterilitate cͣntulerat: Ipsa tñ ꝑmitente et ultͦ
offerente ut maricꝰ eiꝰ de ancilla susciꝑet filios: antiqua enĩ regula iusticiȩ ẽ quã
cõmendat adchorinthios idẽ apłs. Mulier sui corꝑis potestatẽ ñ habet. sedurr.
Similit̾ aũt etuir suicorꝑis potestatẽ ñ habet sed mulier. Et huiꝰmodi enĩdebi¬
ta sicut cet̾a. in eoꝵ quibꝰ debent᷑ potestate consistunt. Cui pocestati qͥ fraudẽ ñ ficit.
ille pctestatis conuigalis iura custodit. Senectus aũt parentũ ysahac adeã significa¬

Expanded text:
bus corporali copulatione deseruerat. Non enim ob aliud Apostolus, adjuncta earum mulbus corporali copulatione deseruerat. Non enim ob aliud Apostolus, adjuncta earum mulgis quam ejus quae habet virum; cum et marito prior Sara sit mortua, neque inter eos ullum exstitisset divortium. Unde ergo illa deserta, aut illa habens virum, nisi quod Abraham propagandae prolis operam ad Agar ancillae fecunditatem ab uxoris Sarae sterilitate transtulerat? ipsa tamen permittente et ultro offerente, ut maritus ejus de ancilla susciperet filios. Antiqua enim justitiae regula est, quam commendat ad Corinthios idem apostolus; Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir; similiter autem et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier , Et hujusmodi enim, debita, sicut caetera, in eorum quibus debentur potestate consistunt. Cui potestati qui fraudem non facit, ille castitatis conjugalis jura custodit. Senectus autem parentum Isaac ad eam significa
Abbreviated transcription (Latin):
reruĩ figura futirarũ inspicere. qr ñ frustͣ de talibꝰ ꝑsonis administͣtione sp̃t scĩ
hec gesta conscripta st̃. inueniet fortasse hereses et sc̃smata significari. Qui filii
sionẽ. Qͦs sirta ẽ. ncc ipsi ad hereditatẽ uiuenuuit᷑ ꝑtinere. io est ad celestẽ ierłr
quã sterilẽ uocat scriptura. qr du filios int̾ra ñ genint quȩ deserta etiã dicta
ẽ. celestẽ iusticiã deserentibꝰ hoĩb t̾rena sectantib canqͣm iurũ habente illa t̃re
bitu uiri ꝓpter cognitã sterilitatẽ. Non eiuĩ tales hoĩes qualis erat abrahã ad explen¬
dã libidinẽ utebant᷑ feminis: sed ad successionẽ ꝓlis. Accesserat aũt sterilitati etiã
seuectꝰ. ut ex omĩ desꝑatione diuina ꝓmissio. magnũ meritũ credentibꝰ daret. Certꝰ
gͦ de ꝓmissione dĩ. officio giguendi accessit ad etatẽ iã gͣuem: quã in annis uegetiori¬

Expanded text:
rerum figura futurarum inspicere non enim frustra de talibus personis administratione Spiritus sancti rerum figura futurarum inspicere non enim frustra de talibus personis administratione Spiritus sancti haec gesta conscripta sunt; inveniet fortasse haereses et schismata significari. Qui filii ipsi ad haereditatem inveniuntur pertinere, id est ad coelestem Jerusalem, quam sterilem vocat Scriptura, quia diu filios in terra non genuit. Quae deserta etiam dicta est, coelestem justitiam deserentibus hominibus terrena sectantibus, tanquam virum habente illa terrebitu viri propter cognitam sterilitatem. Non enim tales homines, qualis erat Abraham, ad explendam libidinem utebantur feminis, sed ad successionem prolis. Accesserat autem sterilitati etiam senectus, ut ex omni desperatione divina promissio magnum meritum credentibus daret. Certus ergo de promissione Dei officio gignendi accessit ad aetatem jam gravem, quam in annis vigentiori