comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta hic nescio qua causa beatitudinis
indicatur: ut uniuersum popłin fa¬
ciat beatum: qui tamen scierit iubi-¬
lationem. Unde mͥ uidetur iubilatio
ista. indicare quendam concordiȩ et
unanumitatis affectum. Qui si inc¬
dat in duos uł intres. xp̃i discipłos:
umĩa quȩtumq petierint innomine
saluatoris: prestat eis pater cȩlestis.
Si uͦ tanta fuerit beatitudo ut uniũ¬
sus populus concors et unanimis
maneat: ut eadem dicant oinnes &
in eodem sensu et in eadem scientia ꝑ¬
manentes: isto tali popło uocem una¬
numiter eleuante: fiet illud quod scͥ¬
ptum ẽ in actib apłorum: quia terrȩ¬
motus factus ẽ: ubi tunc unammes
orabant apłi cum mulierib et ma-¬
ria matre ib̃u. Et terrȩ motu facto:
destruentur ce cadent omnia quȩ ter¬
rena sunt: & subuertetur mundus:
Audi deniq dñm et saluatorem nr̃m: icõi
adhuc ipsum suos milites cohortan¬
tem. quomͦ dicit. Confidite: ego uici

Expanded text:
ta hic nescio quae causa beatitudinis ta hic nescio quae causa beatitudinis indicatur, ut universum populum faciat beatum, qui tamen scierit jubilationem. Unde mihi videtur jubilatio ista indicare quemdam concordiae et unanimitatis affectum. Qui si incidat in duos vel in tres Christi discipulos, omnia quaecunque petierint in nomine Salvatoris praestat eis Pater coelestis. Si vero tanta fuerit beatitudo, ut universus populus concors et unanimus maneat, ut eadem dicant omnes, et in eodem sensu, et in eadem sententia permanentes, isto tali populo vocem unanimiter elevante, fiet illud quod scriptum est in Actibus apostolorum , quia terraemotus factus est ubi tunc unanimes orabant apostoli, cum mulieribus et Maria matre Jesu. Et terraemotu facto destruentur et cadent omnia quae terrena sunt, et subvertetur mundus. Audi denique Dominum et Salvatorem nostrum, adhuc ipsum suos milites cohortantem, quomodo dicit: « Confidite, ego vici
Abbreviated transcription (Latin):
gno. Et qmuis iste sermompͥȩ trans¬
latus uideatur aacet cõc̃ enm ingreco
scribitur quod neq iubilim neq u¬
lulatum propͥe significat. s illam ma¬
gis ostendit uocem qmͣ beli tempore
exercitus clamorem consonim tollens.
unanimiter se coortari ad bellum so-¬
let: tamen hic sermo inscripturis iu¬
bilatio magis qmͣ ululatio consue-¬
uit inscribi. Ut ibi. iubilate deo om¬
nis terra: & iterum: beatus popłs qui
scit iubilationem. Quod etiam me ꝑ-¬
mouet dictum: quid istud tantum
sit oꝑis quod beatum popłm faciat:
Non dixit quia beatus populus qͥ
scit misteria: uł qui scit cęli ac terre
et siderum rationem: s beatus inquit
populus qui scit iubilationem. In aliis
tumor dĩ beatum facit. Sic enim dicit:
Beatus uir qui timet dr̃m: Alibi eti¬
am plures fiunt beati: sicut pauꝑes
sp̃u: uł mansueti: uł pacifici: uł mun¬
di cordes. Hic beatitudo ꝓfusa ẽ. et tã-¬

Expanded text:
gno. Et quamvis iste sermo improprie transgno. Et quamvis iste sermo improprie translatus videatur; ἀλαλαγμὸς enim in Graeco scribitur, quod neque jubilum, neque ululatum proprie significat, sed illam magis ostendit vocem, qua belli tempore exercitus clamorem consonum tollens, unanimiter se cohortari ad bellum solet, tamen hic sermo in Scripturis jubilatio magis quam ululatio consuevit inscribi, ut ibi: « Jubilate Deo omnis terra ; » Et iterum: « Beatus populus qui scit jubilationem . » Quod etiam me permovet dictum, quid istud tantum sit operis, quod beatum populum faciat. Non dixit, quia beatus populus qui scit mysteria, et qui scit coeli ac terrae et siderum rationem; sed « beatus, » inquit, « populus qui scit jubilationem. » In aliis timor Dei beatum facit; sic enim dicit: « Beatus vir qui timet Dominum . » Alibi etiam plures fiunt beati, sicut pauperes spiritu, vel mansueti, vel pacifici, vel mundi corde . Hic beatitudo profusa est, et tan
Abbreviated transcription (Latin):
muri eius ꝑ archȩ presentiam atq
ȩxearum tubarum sonitu cadunt:
quia in hoc tempore quod septem
dierum uicissitudir uoluitur: dum
lius naue designait aduentum:
mittit sacerdotes dos suos. portan¬
tes tubas ductiles redicationis ia¬
gnificam cȩlestemi doctrinam. Sa-¬
cerdotali tuba prinis in eugło ma¬
theus increpuit. Orcus quoq lu¬
cas & ioħ̃s: suis sing tubiᷤ sacerdo¬
talib cecinerunt. Peus etiam du¬
abus epłarum suaum ꝑsonat tu
ens qui dixit: puto atem nos deus
apłõs nouissimos ostndit: et in qͣ¬
tuordecim epłarum siarum fulmi-¬
naus tubis: muros ilricho & om¬
nes idolatriȩ machins. et phiboso¬
phorum doginata uso ad fundam̃-¬
ta deiecit. Mouet me saie etiam illud
quod historia refert ÷ qua ñ solum
sac̾dotes tubis cecineruit ut caderẽt
muri ihericho: s et audia uoce tubȩ
dicitur untuersus populis ululasse
ululatu magno: uł sicut in aliis exem¬
plariis habetur iubilasse ubilo ma-¬

Expanded text:
muri ejus per arcae praesentiam, atque muri ejus per arcae praesentiam, atque aerearum tubarum sonitu cadunt; quia in hoc tempore quod septem dierum vicissitudine volvitur, dum lius Nave designabat adventum, mittit sacerdotes apostolos suos, portantes tubas ductiles, praedicationis magnificam coelestemque doctrinam. Sacerdotali tuba primus in Evangelio Matthaeus increpuit: Marcus quoque, Lucas et Joannes, suis singuli tubis sacerdotalibus cecinerunt; Petrus etiam duabus Epistolarum suarum personat tubens, qui dixit: « Puto autem nos Deus apostolos novissimos ostendit , » et in quatuordecim Epistolarum suarum fulminans tubis, muros Jericho et omnes idololatriae machinas et philosophorum dogmata usque ad fundamenta dejecit. Movet me sane etiam illud quod historia refert, quia non solum sacerdotes tubis cecinerunt ut caderent muri Jericho, sed et audita voce tubae dicitur universus populus ululasse ululatu magno, vel sicut in aliis exemplaribus habetur, jubilasse jubilo ma
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Cumq in sonuerit uox tubȩ longior
atq coneisior ce in aurib ur̃is incre¬
puerit: conclamabit omins popłs uo¬
ciferatione maxima. & muri funditus
corruent ciuitatis: Ingredienturq sin¬
guli ꝑ locum contra quem steterint:
& cetera Circumdatur ⁊hericho ex¬
pugnaturq: aduersus qmͣ gladius ñ
educitur: aries ñ dirigitur: nec tela ui¬
brantur: tubȩ solumm sacerdotales sep-¬
tem dieb continuis adhibentur: sicq
tircum acta archa: muri ihericho sub¬
ruuntur. Hiericho autem ꝑ int̃pretatio¬
nem luna dicitur: luna uͦ mundi huiꝰ
speciem tenet. Quia sicut luna men¬
struis completionib deficit: ita hic
mundus ad completionem temporũ
currens: cotidiains defectib cadit
In archa uͦ ęccła figuratur: intubis
autem ereis predicatores fortes accipi¬
untur. Hanc gͦ urbem ihericho dieb
septem ferentes archam isrlitȩ. eneis
tubis clangentib circum erunt: et

Expanded text:
nis cumque insonuerit vox tubae longior nis cumque insonuerit vox tubae longior atque concisior et in auribus vestris increpuerit conclamabit omnis populus vociferatione maxima et muri funditus corruent civitatis ingredienturque singuli per loc» etc. Circumdatur Jericho, expugnaturque, adversus quam gladius non conducitur, aries non dirigitur, nec tela vibrantur: tubae solummodo sacerdotales septem diebus continuis adhibentur, sicque circumacta arca muri Jericho subruuntur. Jericho autem per interpretationem luna dicitur; luna vero mundi hujus speciem tenet, quia sicut luna menstruis completionibus deficit, ita hic mundus ad completionem temporum currens, quotidianis defectibus cadit. In arca vero Ecclesia figuratur, in tubis autem aereis praedicatores fortes accipiuntur. Hanc ergo urbem Jericho diebus septem ferentes arcam Israelitae aeneis tubis clangentibus circumeunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
in quo stas terra scã ẽ. Unde et nos
si uita &e meritis accedamus ad dñm:
et digni efficiamur ut adsistat nobis
ds̃: dr etiam ad nos. ut soluamus a
pedibus animȩ nr̃ȩ si quid in eis uincu¬
li mortalis adnexum ẽ. Isti sunt enim
pedes quos lauat ihs: quos nisi laue¬
rit ñ habebimus partem cum eo. Quod
si gͦ ab anima nr̃a ce sensib omne uin¬
culum cure mortalis ab soluamus:
continuo libenter etiam nobis aderit
ce adsistet cds̃. Quȩ autem sunt incon¬
sequentib uideamus. Ihericho autẽ
clausa erat atq munita atimore fi¬
liorum ifrł̃: cenullus egredi audebat
aut ingredi. Dixitq dñs ad iosue. Ecre
dedi in manu tua ihericho et regem
eius: omnesq fortes uiros. Circuite
urbem cuncti bellatores semel ꝑdiem:
sic facietis sex diebus. Septimo autẽ
die sacerdotes tollant septem buciuas
quarũ usus est in iubeleo: & precedant
archam fȩderis. septiesq circuibitis ci
uitatem: et sacerdotes clangent buci-¬

Expanded text:
in quo stas terra sancta est. » Unde et nos in quo stas terra sancta est. » Unde et nos si vita et meritis accedamus ad Dominum, et digni efficiamur ut assistat nobis Deus, dicitur etiam ad nos ut solvamus a pedibus animae nostrae, si quid in eis vinculi mortalis annexum est. Isti sunt enim pedes, quos lavit Jesus, quos nisi laverit non habebimus partem cum eo. Quod si ergo ab anima nostra et sensibus omne vinculum curae mortalis absolvamus, continuo libenter etiam nobis aderit et assistet Deus. Quae autem sunt in consequentibus videamus. « Jericho autem clausa erat atque munita a timore filiorum Israel, et nullus egredi audebat aut ingredi. Dixitque Dominus ad Josue: Ecce dedi in manu tua Jericho, et regem ejus, omnesque fortes viros. Circuite urbem cuncti bellatores semel per diem. Sic facietis sex diebus; septimo autem die sacerdotes tollant septem buccinas, quarum usus est in jubilaeo, et praecedant arcam fvitatem et sacerdotes clangent buci
Abbreviated transcription (Latin):
testates: omnia hȩc quȩ ꝑ ipsum facta¬
sunt sub ipso principe militant: qui ẽ
principum princeps: qui largitur prin¬
cipib principatus: Ipse ẽ enim qui di-¬
cit in eugłio. Esto tu potestatem habens
suꝑ decem ciuitates: hic ẽ qui accepto
regno regressus ẽ. S interim uideamꝰ
quȩ presens lectio ingerit. In ihericho
ẽ iħs. Adhuc hostes obtinent ciuitatẽ:
&e non dum ceꝑat eam iħ̃s. Iam tam̃
dicitur ad ihm: solue calciamentum
tuum de pedib tuis: locus enim in
quo stas. terra sc̃a ẽ. Et quomͦ iheri¬
cho terra scã ẽ quȩ abhostibus retine-¬
tur: S ne forte hoc sit quod indicatur:
quia quocumq uenerit princeps mi¬
litiȩ uirtutis dñi illuc locus erit sc̃s:
ego etiam aliquid amplius audeo &¬
dico: quia etiam &e moyses ubi stabat
ꝑsemet ipsum non erat locus scs: s. qr
dñi cum moyseo p̃sentia sc̃ificauerat
locum. Et ideo dicitur ad eum: solue
corrigiam calciam̃ti tui: locus eni

Expanded text:
testates, omnia haec quae per ipsum factatestates, omnia haec quae per ipsum factasunt, sub ipso principe militant qui est principum princeps, qui largitur principibus principatus. Ipse est enim qui dicit in Evangelio: « Esto tu potestatem habens super decem civitates . » Hic est qui accepto regno regressus est. Sed interim videamus quae praesens lectio ingerit. In Jericho est Jesus, adhuc hostes obtinent civitatem, et nondum ceperat eam Jesus. Jam tamen dicitur ad Jesum: « Solve calceamentum tuum de pedibus tuis, locus enim in quo stas terra sancta est. » Et quomodo Jericho terra sancta est, quae ab hostibus retinetur? Sed ne forte hoc sit quod indicatur, quia quocunque venerit princeps militiae virtutis Domini, illuc locus erit sanctus; ego etiam aliquid amplius audeo dico quia etiam et Moyses ubi stabat, per semetipsum non erat locus sanctus, sed quia Domini cum Moyse praesentia sanctificaverat locum. Et ideo dicitur ad eum: « Solve corrigiam calceamenti tui, locus enim
Abbreviated transcription (Latin):
iosuȩ ut sibi fuerat imꝑatum. Respi-¬
ciens oculis uidit principem militię
dm̃: tanquam qui prius ñ respexerit:
s tunc cum pͥncipem militiȩ dñi ui¬
surus eẽt: Quem tamen iħs cum ui¬
disset. ñ eum uelut communem ho¬
minem uidit: s in tellexit uirtutẽ ẽẽ¬
qͣndam: nondũtam̃ intellexit ex diui-¬
nis uirtutib. an ex contrariis una sit
quȩ uidetur: & ideo interrogat ce ꝑqͥ¬
rit dicens. Noster es an adu̾sariorum:
At ille ait. Ego sum pͥnceps militiȩ
uirtutis dm̃i. Nunc adueni Et cum
boc audisset iħs: ad orauit & dixit. Uõ¬
mine quid p̃cipis seruo tuo: Qu̾id ẽ
quod nos ꝑ hoc edocet iħs: Illud ẽ si¬
ne dubio quod dicit apłs. Nolite om¬
ni spiritui credere: s ꝓbate sp̃s si ex do
sunt. Cognouit gͦ iħs ñ solum quia
gnouisset ihm. Quis alius ẽ pͥnceps
xp̃c Omnis namq cęli militia. siue
angłi. siue arebangłi. siue uirtutes.
siue dñationes. siue pͥncipatꝰ. siue po¬

Expanded text:
Josue ut sibi fuerat imperatum. » Respiciens oculis vidit principem militiae Domini, tanquam qui prius non respexerit, sed tunc cum principem militiae Domini visurus esset. Quem tamen Jesus cum vidisset, non eum velut communem hominem vidit, sed intellexit virtutem esse: nondum tamen intellexit ex divinis virtutibus, an ex contrariis una sit quae videtur, et ideo interrogat et perquirit, dicens: « Noster es, an adversariorum? » At ille ait: « Ego sum princeps militiae virtutis Domini: nunc adveni. » Et cum hoc audisset Jesus, adoravit et dixit: Domine, quid praecipis servo tuo? Quid est quod per hoc nos edocet Jesus? Illud est sine dubio quod dicit apostolus: « Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sint . » Cognovit ergo Jesus non solum quia gnovisset Deum. Quis alius est princeps  Omnis namque coeli militia, sive angeli, sive archangeli, sive virtutes, sive dominationes, sive principatus, sive po
Abbreviated transcription (Latin):
lecebrosum componimus:s sola puritate
ueritatis scientiam predi.cationis te¬
nemus: Hoc nemus. in predicatione sapi-¬
entiȩ plantare uitabat apl̃s: cum dicebat
Et loquimur non in doctis sapientie hu-¬
manȩ uerbis: s: in doctrina sp̃s ceuirtu-¬
tez Non immolabis dño dõ tuo bouem
& ouem in quo ẽ macula. aut quippiam
uicii: quia abhominatio ẽ dño d̃o tuo:
m. Omnem maculam intellige omne pecca¬
tum: quod ubicumq fuerit inuentum¬
iam de formitatem parit: Et ido oblatio
dñi siue inquolibet fortiter oꝑanti quem
significat bos. siue insimplicitate ambu¬
lanti quem designat ouis. bonum ẽ ut
sine peccati contagio fiat: quia omne
peceatum contrarium ueritati: & eius so¬
cietas non placebit iustitiȩ¬

Expanded text:
lecebrarum componimus, sed sola puritate lecebrarum componimus, sed sola puritate veritatis scientiam praedicationis tenemus. Hoc nemus in praedicatione sapientiae plantare vitabat Apostolus, cum dicebat: « Et loquimur non in doctis sapientiae humanae verbis, sed in doctrina spiritus et virtute. Non immolabis Domino Deo tuo bovem et ovem, in quo est macula, aut quidpiam vitii: quia abominatio est Domino Deo tuo . » Omnem maculam intellige omne peccatum, quod ubicunque fuerit inventum, deformitatem parit. Et ideo oblatio Domini, sive in quolibet fortiter operanti, quem significat bos, sive in simplicitate ambulanti, quem designat ovis, bonum est, ut sine peccati contagio fiat, quia omne peccatum contrarium est veritati, et ejus societas non placebit justiti
Abbreviated transcription (Latin):
on plantabis lucũ ce õnẽ arborẽ iu-¬
xta altare dñi di tui: nec facies
tibi atq constitues statuam. quȩ odit do¬
minus ãs tuus: Phȩc duo destimonia
amputat occasionem idolatriȩ: quam
gentes solebant agere in lucis ae delubͥs.
simulacra sͥ constituentes. & idola ad o¬
rantes: Mystice autem iurta altare fi¬
dei ꝓhibet omnem infructuositatem o-¬
ciosi sermonis seu prauorum operum &
obscuritatem ignorantiȩ staduere: nec fi¬
ctionem aliquam falsitatis atq erroris
ꝑmittit ueritati fidei catholicȩ ad sociare:
Interdicitur quippe: nenemus plantetur
indemplo: Nemus. frondentes arbores
et in fructuosȩ sunt: sola dlectatione ui¬
sus plantate: Tales sunt et gentiles qui
orationem suam uerborum decore com-¬
ponunt: ut non conuertant auitiis s
delectent: atq istiusmodi seductione ꝑsu¬
deant: Nos autem scđm preceptum dĩ
uixta altare nemus non plantamus:si
circa dominicam fidem nichil inuerbis¬
in fructuosum. nichil audientiȩ scl̃aris il¬

Expanded text:
on plantabis lucum et omnem arborem juxta altare Domini Dei tui; nec facias sibi atque constituas statuam, quae odit Dominus Deus tuus. » Per haec Duo Testamenta amputat occasionem idololatriae, quam gentes solebant agere, in lucis et delubris simulacra sibi constituentes, et idola adorantes. Mystice autem juxta altare fidei prohibet omnem infructuositatem otiosi sermonis, seu pravorum operum, et obscuritatem ignorantiae statuere; nec fictionem aliquam falsitatis atque erroris permittit veritati fidei catholicae associare. Interdicitur ne nemus plantetur in templo. Nemus frondentes arbores et infructuosae sunt, sola delectatione visus plantatae. Tales sunt et gentiles, qui rationem suam verborum decore componunt, ut non convertant a viis, sed delectent, atque istiusmodi seductione persuadeant. Nos autem secundum praeceptum Dei juxta altare nemus non plantamus, sed circa Dominicam fidem nihil infructuosis verbis, nihil audientiae saecularis il
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdientia ce credulitas gentium mon¬
strantur: De qua dñs ꝑpsalmistam
ait. Populus quem non cognoui ser¬
uiuit mͥ: ob auditu auris obędiuit
mͥ. Et item. Et hi opia inquit: festina¬
uit manus eius dare dño: Conuoca¬
bantur gͦ heȩ duȩ plebes ꝑ doctores scõs
ad consortium fidi: ce ad societatẽ ele¬
ctorum ꝑ eugłm sunt copulate: qua¬
tenus ex diũsis gregibus scđm senten¬
tiam dñi unum fieret ouile ceunus

Expanded text:
obedientia et crudelitas gentium monobedientia et crudelitas gentium monstratur? de qua Dominus per Psalmistam ait: Populus, quem non cognovi, servivit mihi. Ab auditu auris obediunt mihi . Et item: Aethiopia, inquit, festinavit manus ejus dare Deo . Convocabantur ergo hae duae plebes per doctores sanctos ad consortium fidei, et ad societatem electorum per Evangelium sunt copulatae, quatenus ex diversis gregibus, secundum sententiam Domini, unum fieret ovile et unus
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ad galathas scͥbens ait. Qui enĩ
oꝑatus ẽ petro in apłatum circumci¬
sionis: oꝑatus ẽ ceminter gentes: Et
cum cognouissent grãm quȩ data ẽ:
bantur columpnȩ eẽ: dextra dederũt
mͥ & banabe societatis: ut nos ingen¬
des: ipsi autem in circumcisionẽ. E cet̾a.
Quod bene ipsa nomina mulierum
exprimunt: Orpha enim int̃pretatur.
ceruix eius. Ruth uͦ uidens. uł festi-¬
nans siue defimẽs. Et quid ꝑ horphã
nisi credentes exiudȩis designantur.
qui ceruicis nominerite nuncupan¬
tur: quia robur fidi ce fortitudinem
bone oꝑationis pꝰ resurrectionem do¬
mini ipsi primi acceper̃: Ande ce de
primitiua in iherłm ȩccl̃a scͥptum ẽ:
quia multitudinis credentium erat
corunum. &e anima una: nec quisqm
eorum quȩ possidebat aliquia suũ
ẽẽ dicebat: s erant illis omnia com¬
muma. E reliqua. Quid autem per
ruth que uidentis uł festinantis uł
defimentis nomine decoratur: nisi

Expanded text:
Paulus ad Galatas scribens, ait: Qui enim Paulus ad Galatas scribens, ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatu circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes. Et cum cognovissent gratiam, quae data est bantur columnae esse, dextras dederunt mihi et Barnabae societatis, ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem, et caetera . Quod bene ipsa nomina mulierum exprimunt; Orpha enim interpretatur cervix ejus. Ruth vero, videns, vel festinans, sive definiens. Et quid per Orpham, nisi credentes ex Judaeis designantur? qui cervicis nomine rite nuncupantur; quia robur fidei, et fortitudinem bonae operationis post resurrectionem Domini ipsi primi acceperunt, unde et de primitiva in Hierusalem Ecclesia scriptum est: Quia multitudinis credentium erat cor unum, eeorum quae possidebat aliquid suum esse dicebat, sed erant illis omnia communia . Quid autem per Ruth, quae videntis vel festinantis vel definientis nomine decoratur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
inquit predicate eugłin regni. Et iterũ:
Ego ait elegiuos demundo: ut eatis
ce fructum afferatis: & fructusũr ma¬
neat: Ingressiq regionem moabiti¬
dem morabantur ibi: &mortuus ẽ. eli¬
melech maritus noemi. Ordinatis gͦ
ab ipso dño doctoribus. & ad salutem
hominum destinatis. qui iniudȩa pͥ¬
erant domus isrł requirere certabãt:
subito uenit passio redemptoris: qui
postqm surrexit amortuis cum carne
qmͣ as sumpsit de homine ꝓ hominib.
ascendit incęlum &e sedit ad dexterain¬
dei: remansitq sponsa ipsius hoc ẽ
sc̃ã ȩccła in incolatu istiꝰ mundicũ filiis
suis. scĩs utiq doctorib: qui accepe¬
runt uxores moabitides quarum una
uocabatur orpha. & altera ruth: cum
aplĩ ce predicatores duarum plebium
sibi a̾sociabant consortium: quia alii
ex ipsis directi sunt ad predicandum
circuntisionem: alii uͦ ad gentes conuo¬
candas in societatem fidei: unde apls

Expanded text:
inquit, praedicate Evangelium regni . Et item: inquit, praedicate Evangelium regni . Et item: Ego, ait, elegi vos de mundo, ut eatis, et fructum deferatis, et fructus vester maneat . Ingressisque regionem Moabitidem, morabantur ibi; et mortuus est Elimelech maritus Noemi. Ordinatis ergo ab ipso Domino doctoribus et ad salutem hominum destinatis, qui in Judaea prerant domus Israel, requirere certabant, subito passio intervenit Redemptoris, qui posteaquam resurrexerit a mortuis, cum carne quam assumpsit de homine pro hominibus, ascendit in coelum, et sedit in dexteraDei, remansitque sponsa ipsius, hoc est sancta Ecclesia in incolatu istius mundi, cum filiis suis sanctis utique doctoribus, qui acceperunt uxores Moabitides, quarum una vocabatur Orpha, et altera Ruth, cum apostoli et praedicatores sancti duarum plebium sibi associabant consortium, quia alii ex ipsis directi sunt ad praedicandum in circumcisionem, alii vero ad gentes convocandas in societatem fidei. Unde apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
cessit: acipsi ueri luminis quod ẽ xp̃s
prii preordinatores fuerez Sequẽs
uͦ qui interpretat᷑ consummatio: de¬
monstrat apłos. qui hoc quod ꝓpħȩ
ꝑ enigina designauerunt: aꝑtis uoci¬
bus explanauerunt: atq ad consum¬
mationem pleni intellectus ꝑduxer̃t
Ad quos ipsa ueritas ineugłio ait. Be¬
ati oculi qui uident quȩ uos uidetis:
se aures quȩ audiunt quȩ uos auditis.
Dico enim nobis. quod multi ꝓph̃e & iu
sti uoluerunt udere quȩ uos uidetis
ce non uider̃: ce audire quȩ auditis ceñ
audierunt: Isti gͦ merito efratȩi ce debeth¬
leem iuda exorti memorant᷑: qui pane
cȩlesti saciati. ꝓp̾dicationem eugłii fru¬
ctus colligebant credentium popłorũ:
Efrateus gͦ frugifer: ce bethleem domus
panis: atq iuda confessio dicitur. Pre¬
cepit gͦ dñs discipulis suis in eugłio: ut
turbas ipsi reficerent dicens eis: uos
date illis manducare: Eitem: Euntes

Expanded text:
cessit, ac ipsi veri luminis, quod est Christus, cessit, ac ipsi veri luminis, quod est Christus, primi praedicatores fuere. Sequens vero qui interpretatur consummatio, demonstrat Apostolos, qui hoc quod prophetae per aenigma designaverunt, apertis vocibus explanaverunt, atque ad consummationem pleni intellectus perduxerunt; ad quos ipsa Veritas in Evangelio ait: Beati oculi qui vident quae vos videtis, et aures quae audiunt quae vos auditis. Dico enim vobis quod mdetis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Isti ergo merito Ephrathei et de Bethleem Juda exorti memorantur, quia pane coelesti satiati per praedicationem Evangelii fructus colligebant credentium populorum. Ephratheus ergo frugifer, et Bethleem domus panis, atque Juda confessio dicitur. Praecepit ergo Dominus discipulis suis in Evangelio, ut turbas ipsi reficerent, dicens eis: Vos date illis manducare . Et item: Euntes,
Abbreviated transcription (Latin):
it cum uxore sua sc̃a udelicet eccla: qͣm
exibuit sͥ formosam ñ habentem macu¬
lam aut rugam: ce cum duob liberis:
quos intelligere possumus duos ordines.
beri dicuntur: quia redemptoris nr̃i
sanguine apeccati iugo &e uetusta serui-¬
tute lib̾ati ẽẽ noscuntur: pse uocaba¬
tur elimelech: uxor autem eius noemi
terp̾tatur ds̃ rex meus. Et quis hoc no¬
mine melius censeri potest nominatus:
qmͣ saluatornr̃ ad quem psalmista ait:
intende uoci orationis meȩ rex meus ce
deus meus: E apłs: quorum patres in
autem eius uocabatur noemi. hoc ẽ pul¬
cbra: cui sponsus in cantico canticorũ
ait. Pulchra es amica mea suauis cede¬
cora sicut iherłm: terribilis ut castroꝵ
acies ordinata: Tuo autem filii elime¬
lech erant maalon &e celion: quorum
prior int̃pretatur. de fenestra siue apͥn¬
cipio: alter autem consũmatio: S pͥor
exprimere: quia ꝑipsos quasi de fene-¬
stra primum fidĩ lumen in orbem pro¬

Expanded text:
it cum uxore sua, sancta videlicet Ecclesia, quam it cum uxore sua, sancta videlicet Ecclesia, quam exhibuit sibi formosam, non habentem maculam aut rugam , et cum duobus liberis, quos intelligere possumus duos ordines, beri dicuntur, quia Redemptoris nostri sanguine a peccati jugo et vetusta servitute liberati esse noscuntur. Ipse vocabatur Elimelech, uxor autem ejus Noemi, terpretatur, Deus meus. Et quis hoc nomine melius censeri potest nominatus quam Salvator noster? ad quem Psalmista ait: Intende voci orationis meae, rex meus et Deus meus . Et Apostolus: Quorum patres, inautem ejus vocabatur Noemi, hoc est, pulchra, cui sponsus in Cantico canticorum ait: Pulchra es, amica mea, suavis et decora sicut Hierusalem, terribilis ut castrorum acies ordinata. Duo autem filii Elimelech erant Maalon et Chelion; quorum prior interpretatur de fenestra, sive a principio; alter autem, consummatio. Sed prior exprimere; quia per ipsos, quasi de fenestra, primum fidei lumen in orbem pro
Abbreviated transcription (Latin):
traditiones corrupta ẽ. acpsalmi. atq
ꝓpħȩ. nec non ce historiȩ diuinȩ ñ scd̃m
suam ꝓpͥetatem ueracider intellecte: s
scđm carnalem sensum stulta interp̃ta¬
tione confuse sunt: Abiit itaq
homo debethleem iuda: ut ꝑegnaret᷑
in regione moabitide cũm uxoresua
&e duobꝰ liberis. Hunc hominem qui¬
dam decalogum legis intelligi uolu¬
erunt: uxorem autem eius sinagogã:
ceduos filios suos duos honores siue
dignitates: qui temporibus ueteris
testam̃ti regiminis loco dñari uide¬
bantur: hoc ẽ regalis honor atq sac̃¬
ingente iudeorum. s inceteris natio¬
nibus iure potestatis excellebant:
atꝙ ideo duarum plebium isrłitarũ¬
uid elicet &e ꝓselitarum. quodamͦ sibico¬
pulam ad quirebant: sicut temporib
dauid &e salomonis: atq aliorum re¬
gum factum ẽ. Alii autem ipsum ho
uirginem natus in bethleem iuda: pere¬
grinationẽ huius mundi intrare uolu-¬

Expanded text:
traditiones corrupta est , ac psalmi atque traditiones corrupta est , ac psalmi atque prophetae, nec non et historiae divinae non secundum suam proprietatem veraciter intellectae, sed secundum carnalem sensum stulta interpretatione confusa sunt. Abiit itaque homo de Bethleem Juda, ut peregrinaretur in regione Moabitide cum uxore sua et duobus liberis. Hunc hominem quidam Decalogum legis intelligi voluerunt, uxorem autem ejus Synagogam, et duos filios, duos honores sive ordines dignitatum, qui temporibus Veteris Testamenti regiminis loco dominari videbantur, hoc est, regalis honor atque sacein gente Judaeorum, sed et in caeteris nationibus jure potestatis excellebant, atque ideo duarum plebium, Israelitaruvidelicet et proselytorum, quodammodo sibi copulam acquirebant, sicut temporibus David, et Salomonis atque aliorum regum factum est. Alii autem ipsum hom, qui per virginem natus in Bethleem Juda, peregrinationem hujus mundi visitare volu
Abbreviated transcription (Latin):
TIBUS:
Enzo historiam ruth.
supplicandum no¬
bis eum eẽ censemꝰ.
qui de eius stirpe nasci uoluit. et homo
inter homines conuersari. qui idem
&e deus ẽ. ut sua gr̃a nos illustrare di-¬
gnetur: quatenus aliqua de ipsa
historia sensu mistico ad laudem eius.
et adutilitatem sc̃e eccłȩ suȩ oportune
nos ꝓferre concedat: ut totum sit ip-¬
sius muneris: & quod alienigena ppło
di dignanter ad sociata ẽ: & quod elin¬
guis bonitatem ac miscdiam di predi-¬
care permissaẽ. Unde primum consi¬
deremus quid illud significet: quod
incapite ipsius historiȩ scͥptum ẽ. iz
I diebus unius iudicis quando iudices
preerant: facta ẽ fames interra. Quid
enim significat fames ista facta interra
indiebus iudicis unius: nͥ quod obxari¬
tatem sp̃alium doctorum. &e magistror
popłi dĩ quibus iudicandi auccoritas
ẽ delegata:. fames ñ panis nec cibi s au¬
diendi uerbum di. interra nata ẽẽ si¬
nagogȩ: quando lex ipsa ꝑiudaicas

Expanded text:
tibus ergo historiam Ruth, supplicandum nobis eum esse censemus, qui de ejus stirpe nasci voluit, et homo inter homines conversari, qui idem et Deus est, ut sua gratia nos illustrare dignetur, quatenus aliqua de ipsa historia sensu mystico ad laudem ejus et ad utilitatem sanctae Ecclesiae opportune nos proferre concedat: ut totum sit ipsius muneris, et quod alienigena populo Dei dignanter associata est, et quod elinguis bonitatem ac misericordiam Dei praedicare permissus est. Unde primum consideremus quid illud significet, quod in capite ipsius historiae scriptum est: In diebus unius judicis, quando judices praeerant, facta est fames in terra. Quid enim significat fames ista in terra in diebus judicis unius? nisi quod ob raritatem spiritalium doctorum et magistrorum populi Dei, quibus judicandi auctoritas est delegata, fames non panis nec cibi, sed audiendi verbum Dei in terra nata erat synagogae, quando lex ipsa per Judaicas
Abbreviated transcription (Latin):
fidi & societatem religionis xp̃iane per-¬
ducat. Quȩ ueraciter scͥptura referen¬
de didicit. quia iustus num qͣm sit dere-¬
lictus: nec semen eius eguerit pane: illo
uidelicet pane qͥ de cȩlo decẽdit h ẽ pane
inte. Qũẽ qͥ ueraciter manducauerit: ñ
morietur in eternum: .iii.

Expanded text:
fidei, et societatem religionis Christianae perfidei, et societatem religionis Christianae perducat; quia veraciter Scriptura referente, didicit, quod justus nunquam sit derelictus , nec semen ejus eguerit pane, illo videlicet pane, qui de coelo descendit, hoc est, pane vitae, quem qui veraciter manducaverit, non morietur in aeternum .
Abbreviated transcription (Latin):
marito: & surrexit ut in patriam per¬
geret cum utraq nuru sua de regione
moabitide Audierat enim quod res¬
pexisset dñs popłm suum: ce dedisset
eis ȩscas. Manserunt gͦ duo filii elime¬
lech interra ꝑegͥnationis suȩ decem annis
onem pii laboris. quem habebant in do¬
ctrina plebium & exercitio iurtutum:
de incolatu istius mundi ad cȩleste re¬
gnum migrar̃: ut ꝓ expleto decalogo mã-¬
datorum. denarium acciꝑent eternȩ
beatitudinis: Remansitq mulier orba-¬
ta duobus liberis ac marito: cum scã
ȩccła in ꝑegͥnatione huius mundi ꝑsistẽs
post ascensionẽ dñicam in cȩlos: corpo-¬
rali presentia carebat saluatoris: licet
maiestate diuinitatis cum ipsa sit sẽꝑ:
ea ẽẽ potuerant: licet orationibus eoꝵ
&e scͥptis cotidie adiuuetur: Surrexit
quidem mulier ut in patriam perge¬
ret cum utraq nuru sua: eo quod au¬
dierat quod resperisset dñs popłm su¬
um: Cum maximo studio hoc agit ma¬
tempore suo instruebant adunitatem

Expanded text:
marito. Et surrexit ut in patriam pergeret cum utraque nuru sua de regione Moabitide. Audierat enim quod respexisset Dominus populum suum, et dedisset eis escas. Manserunt ergo duo filii Elimelech in terra peregrinationis suae decem annis, onem pii laboris, quem habebant in doctrina plebium et exercitio virtutum, de incolatu istius mundi ad coeleste regnum migrarunt, ut pro expleto Decalogo mandatorum, denarium acciperent aeternae beatitudinis. Remansitque mulier orbata duobus liberis ac marito, cum sancta Ecclesia in peregrinatione hujus mundi persistens, post ascensionem Dominicam in coelos, corporali praesentia carebat Salvatoris, licet majestate divinitatis cum ipsa sit semperea esse poterant, licet orationibus eorum et scriptis quotidie adjuvetur. Surrexit quidem mulier, ut in patriam pergeret cum utraque nuru sua, eo quod audierat quod respexisset Dominus populum suum, cum maximo studio hoc agit marophetae tempore suo instruebant, ad unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas inpomitur: s electio melio¬
ris ꝓprio arbitrio relinquitur. Ceterũ
si ad sinagogam predieta uerba resle¬
xeris: potest ei conuenire: quia retra¬
hit eos qui a dfidem xp̃i conuenire
cupiunt: &e maxime illud uͥsuperata.
aueritate infirmã se agnoscit ce effetam

Expanded text:
ponitur, sed electio melioris proprio arbitrio relinquitur. Caeterum si ad Synagogam praedicta verba reflexeris, potest ei convenire, quia retrahit eos qui ad fidem Christi convenire cupiunt, et maxime illud, ubi superata veritate, infirmum se agnoscit, et effetam
Abbreviated transcription (Latin):
fecistis cum mortuis & mecum. Det uo¬
bis inuenire requiem in domib uiroꝵ:
quos sortiturȩ estis. Et osculata ẽ eas:
& cetera: Quid ẽ quod hec mulier ad¬
uersando nuribus suis resistere uidet᷑:
ne secum interram isrł ꝑgant: insi qͦd
scã eccła ñ in discrete srationabiliter ea
quȩ agenda sunt agit. &e quȩ recipien¬
credere. s ꝓbate sp̃s si ex deo sunt: Eut
ꝓbet quod dona dĩꝙ̃ indiuinis caris¬
matibus consistunt. ñ inuitis s uolun¬
tariis offerunt᷑. Grã enim xp̃i quȩ
ultro offertur hominbꝰ: spontaneos
querit acceptores: nec placuit deo opꝰ.
siue donum: quod in malo expenditur
animo. Unde ipse dñs in lege ab isrł
primitias expetens: locutus ẽ ad moy¬
sen dicens. Loquere filiis isrłut tollãt mͥ
primitias: ab om in homine qui of¬
fert ultroneus accipietis eas. Hinc cp
se saluatorin euglo. legis perito temptan¬
ti respondit. Si uis ad uitam ingredi:
serua mandata Eitem. Si uis ꝑfectꝰ

Expanded text:
fecistis cum mortuis et mecum; det vobis invenire requiem in domibus virorum, quos sortiturae estis et osculata est eas, et caetera. Quid est quod haec mulier adversando nuribus suis resistere videtur, ne secum in terram Israel pergant? Nisi quod sancta Ecclesia non indiscrete, sed rationabiliter ea quae agenda sunt, agit, et quae recipiencredere, sed probate spiritus si ex Deo sint ; et ut probet, quod dona Dei, quae in divinis charismatibus consistunt, non invitis, sed voluntariis offeruntur. Gratia enim Christi, quae ultro offertur hominibus, spontaneos quaerit acceptores, nec placebit Deo opus sive donum, quod malo expenditur animo. Unde ipse Dominus in lege ab Israel primitias expetens, locutus est ad Moysen, dicens: Loquere filiis Israel, ut tollant mihi primitias: ab omni homine, qui offert ultroneus, accipietis eas . Hinc et ipse Salvator in Evangelio legisperito tentanti respondit: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Et item: Si vis perfectus
Abbreviated transcription (Latin):
circuncidi circuncisione carnali. Se¬
inel enu cͥcuncisus: ultra ñ habet qͦd
scd̃o possit auferri: Anobis autem
quibus lex sp̃alis ẽ conuenienter ista
soluuntur. Dietmus enim cͥcuncisionẽ
primam fuisse ꝑ legem in egypto: s si
alege transeat quis ꝑbaptisma iorda-¬
nis ad eugłm: tunc accipit scđam
circuncisionem sp̃alem ꝑ petram qui
ẽ xp̃s. Sicq tali circuncisione pur¬
gatus: caret egypti obpbrio id ẽ ille-¬
cebra corporalium uitiorum. Nomen
autem loci galgala quod interp̃tatur
reuelatio: ostendit dum inpreputio
in fidelitatis ambulauerit quisq ꝑhuius
uitȩ desertum. oculos ei ẽẽ cecatos. Uide¬
amus tamen quale sit hoc ipsum qͦd
dicit: quia hodie abstuli obꝓbrium
a filiis isrł. Omnes homines etiam si¬
diti sant: habent tamen obpbrium
peccatorum. Quis erit similis etiam
scđm legis obseruantiam factorum:
audi deniq ipsum dicentem: scdm iu-¬
stitiam quȩ inlege ẽ conu̾satus sine

Expanded text:
circumcidi circumcisione carnali; secircumcidi circumcisione carnali; semel enim circumcisus, ultra non habet quod secundo possit auferre. A nobis autem, quibus lex spiritalis est convenienter ista solvuntur. Dicimus enim circumcisionem primam fuisse per legem in Aegypto: sed si a lege transeat quis per baptisma Jordanis ad Evangelium, tunc accipit secundam circumcisionem spiritalem per petram, qui est Christus, sicque tali circumcisione purgatus, caret Aegypti opprobio, id est, illecebra corporalium vitiorum. Nomen autem loci Galgala, quod interpretatur revelatio, ostendit dum in praeputio infidelitatis ambulaverit quisque per hujus vitae desertum, oculos ei esse caecatos. Videamus tamen quale sit hoc ipsum quod dicit, quia hodie abstulit opprobrium a filiis Israel. Omnes homines, etiamsiditi sint, habent tamen opprobrium peccatorum. Quis erit similis etiam secundum legis observantiam factorum? Audi denique ipsum dicentem: « Secundum justitiam quae in lege est, conversatus sine
Abbreviated transcription (Latin):
ñ omnes fuisse s q̃sdam
Quidam enim de egipto exeuntium fi-¬
lii in illo populo incircuncisi erant:
quos potiit circuncidere ih̃s: illorum
scilicet filios qui genuerunt in deserto
et contempserunt eos circuncidere: qd̾
in obȩdientes erant legi di. Nulla itaq
causa ẽ cur hii qui putant rebaptizan-¬
dos eos qui habent. xp̃iam baptismi
sacramentum: hoc testimonio legis
adiuari se putent: quia nullus bis
numero. unus homo ẽ circuncisus:
s populus qui iam fuerat in quibꝰ¬
dam circuncisus: in quibusdam uͦ
ad huc in circuncisus erat. Et si ali¬
quomͦ id fieri posset ut bis circunci-¬
di hominem ds̃ iuberet: nunquil pos-¬
sunt dicere ideo fuisse p̃ceptum. quia
illi ab egyptiis fuerant circuncisi: aut
ab aliquibus hereticis ab isrłitarum
societate segregatis: Cum uͦ etiam sa-¬
tis appareat quare sit a deo dictum:
nullum hic possunt homines erroris
sui patrocinium repꝑire. ꝑ cunctentur
inde iudei: quomͦ potest quis scđo

Expanded text:
non omnes fuisse, sed quosdam. Quidam enim de Aegypto exeuntium filii in illo populo incircumcisi erant, quos potuit circumcidere Jesus; illorum scilicet filios qui genuerunt in deserto, et contempserunt eos circumcidere, quod inobedientes erant legi Dei. Nulla itaque causa est cur ii qui putant rebaptizandos eos qui habent christiani Baptismi sacramentum, hoc testimonio Legis adjuvari se putent: quia nullus bis numero unus homo est circumcisus; sed populus qui jam fuerat in quibusdam circumcisus, in quibusdam vero adhuc incircumcisus erat. Et si aliquo modo id fieri posset, ut bis circumcidi hominem Deus juberet; numquid possunt dicere ideo fuisse praeceptum, quia illi ab Aegyptiis fuerant circumcisi, aut ab aliquibus haereticis ab Israelitarum societate segregatis? Cum vero satis etiam appareat quare sit a Deo dictum; nullum hic possunt hsui patrocinium reperire. Percunctentur inde Judaei quomodo potest quis secundo
Abbreviated transcription (Latin):
terra sc̃a capimus fructus. In quibus
differentiis ut meȩ paruitatis intellectꝰ
assequitur: illud arbitror indicari: quod
primus cib ẽ quem de egypto exuntes
nob̃cum portauimus: id ẽ parua eru-¬
ditio secularis: aut etiam si qui forte
attigerit aliquid liberalium litterarũ.
quȩ eriguum in heremo aliquid iuua-¬
re nos potest. In heremo uͦ positi id ẽ
in hac in qua nunc sumus uita: tunc
& manna uescimur: ꝑ hoc quod diumȩ
legis instructionib erudimur. Qui uͦ
meruit interram reꝓmissioins intrare᷑:
id ẽ ea quȩ a saluatorre ꝓmissa sunt con¬
sequi: ille edet fructus de regione pal¬
marum. Uerȩ fructum palmȩ inueni-¬
et: qui de uicto hoste ad ꝓmissa ꝑuene¬
rit. Certum namq ẽ quod quantacũq
illa sunt quȩ nunc in lege di.uł diui-¬
nis litteris intelligere possumus aut
sentire: multo sublumiora et excelsiora
erunt illa. quȩ cessante enigiate. facie
ad faciem sc̃i quiq merebuntur. Quia

Expanded text:
terra sancta capimus fructus. In quibus terra sancta capimus fructus. In quibus differentiis, ut meae parvitatis intellectus assequitur, illud arbitror indicari, quod primus cibus est quem de Aegypto exeuntes nobiscum portavimus, id est, parva eruditio saecularis, aut etiam si quis forte attigerit aliquid liberalium litterarum, quae exiguum in eremo aliquid juvare nos potest. In eremo vero positi, id est in hac in qua nunc sumus vita, tum et manna vescimur, per hoc quod divinae legis instructionibus erudimur. Qui vero meruit in terram repromissionis intrare, id est, ea quae a Salvatore promissa sunt consequi, ille edet fructus de regione palmarum. Vere fructum palmae inveniet, qui devicto hoste ad promissa pervenerit. Certum namque est quod quantacunque illa sunt quae nunc in lege Dei et divinis litteris intelligere possumus aut sentire, multo sublimiora et excelsiora erunt illa quae cessante aenigmate, facie ad faciem sancti quique merebuntur; quia
Abbreviated transcription (Latin):
pascha quartadecima die mensis. Nõ
enu ante circuncisionem carnes ag¬
ni comedere debent: id ẽ anteqmͣ sa¬
nentur. S pꝰea quam sanati sunt dr̃.
quia fecerunt pascha filii isrł .xiiiiͬ. die
dus facit pascha: nemo incircuncisꝰ.
s qui mundus fuerit et cͥcuncisus: sicut
apłs interp̃tatur dicens. Et enin pas¬
cha nr̃m immolatus ẽ. xp̃c. Itaq ddiem
festum cęlebremus: ñ inferm̃to ueteri.
neq inferm̃to malitiȩ & nequitie: s m
azimis sinceritatis et ueritatis: S tũc
quidem quando exiit popłs de terra¬
egypti portauit consꝑsum: cum panes
ñ haberent: pluit eisdem in anna:
Cum autem uenerunt ad terram scãm
et fructꝰ cȩperunt ꝓuintiȩ palmarum:
de fecit eis manna. et tunc edere cȩpe¬
runt defrugib terrȩ. Itaq tres partes
cyborum generaliter describuntur: unũ
quo uescunur exeuntes deterra egypti:
s hoc ad paruum tempus sufficit. Post
hoc succedit manna: tercia uͦ iam de

Expanded text:
pascha decima quarta die mensis. Non pascha decima quarta die mensis. Non enim ante circumcisionem carnes agni comedere debent, id est, antequam sanentur; sed posteaquam sanati sunt, dicitur quia fecerunt pascha filii Israel decima quardus facit pascha, nemo incircumcisus, sed qui mundus fuerit et circumcisus, sicut Apostolus interpretatur dicens: « Etenim pascha nostrum immolatus est Christus. Itaque diem festum celebremus, neque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis . » Sed tunc quidem quando exiit populus de terra Aegypti, portavit conspersum: cum panes non haberent, pluit eisdem manna; cum autem venerunt ad terram sanctam, et fructus ceperunt provinciae palmarum, defecit eis manna, et tunc edere coeperunt de frugibus terrae. Itaque tres partes ciborum generaliter describuntur. Unum quo vescimur exeuntes de terra Aegypti, sed hoc ad parvum tempus sufficit. Post hoc succedit manna. Tertio vero jam de
Abbreviated transcription (Latin):
tione mutamus. Et ideo ut dixi quedã
difficultas ẽ ininitiis exuere quȩ ampu¬
tare possumus prima: & sccła suscipe..
Hoc gͦ mͥ uidetur tempus eẽ: quod ue¬
lut in dolore circuncisionis nr̃e dicimus.
residẽ: usqͦ obducta cicatrice sanem᷑. Ob duci¬
mꝰ autẽ cicatͥcẽ cũ iam noua instituta absq
difficultate cõplemꝰ: &e inusũ nobis ũtitur:
qͦd prius quasi in solitũ difficile uidebat᷑:
Et tunc uere iam sanati inducimur: cũ
uitiis carentes. uirtutem nouo usu uer¬
timurͣ in naturam: Manseruntq filii isrł
ugalgalis. et fecerunt fase quarta de¬
cima die mensis ad uesꝑum in campe¬
strib iherico: et comederunt defrugib
terrȩ die altero atimos panes. & polen¬
tã eiusdem anni. Defecitq manna post¬
quam comederunt de frugib terrȩ. nec
usi sunt ultra illo eybo filii isrł: sed co¬
mederunt de frugib presentis anni
terrȩ chauaan Et fecerunt filii isrł

Expanded text:
tione mutamus. Et ideo, ut dixi, quaedam tione mutamus. Et ideo, ut dixi, quaedam difficultas est in initiis exuere quae amputare possumus, prima et secunda suscipere. Hoc ergo mihi videtur tempus esse quod velut in dolore circumcisionis nostrae dicimur residere, usquequo obducta cicatrice sanemur. Obducimus autem cicatricem, cum jam nova instituta absque difficultate complemus, et in usum nobis vertitur quod prius quasi insolitum difficile videbatur. Et tunc vere jam sanati inducimur, cum vitiis carentes, virtutem novo usu vertimus in naturam. « Manseruntque filii Israel in Galgalis, et fecerunt phase quarta decima die mensis ad vesperum in campestribus Jericho, et comederunt de frugibus terrae die altero, azymos panes, et polentam ejusdem anni. Defecitque manna postquam comederunt de frugibus terrae: nec usi sunt ultra illo cibo filii Israel, sed comederunt de frugibus praesentis anni terrae Chanaan. » Et fecerunt filii Israel
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Deniq iam te nemo reum argu¬
et s sacrilego scelere condempnat: qͥa
dicitur. an nescitis quia corpora ur̃a tẽ¬
plum d̃i ẽ. Si quis autem templum di
uio lauerit: disꝑdet illum ds̃. Postquam
autem omnes circuncisi sunt: manser̃
in eodem castrorum loco donec sanaren¬
tur. & reliqua. Non enim sufficit nob̃
circuncidi: s post circuncisionem sanari:
idẽ usq quo etiam cicatͥcem ipsum cir-¬
cuncisionis uulnus obducat. Quando
enim cicatrix in uulnere circuncisionis¬
nr̃e obducitur. Ego arbitror quod cir-¬
cuncidi ꝑiħ̾m hoc ẽ uitiis carere: ma¬
las consuetudineᷤᷤ ⁊ pessima instituta de-¬
ponere: fedos ce inconditos mores. et qͥc¬
quid ab honestatis &e pietatis regula a¬
bundat abscidere. S hoc cum in in¬
rtiis facimus: ipsa nouitatis quodainmꝰ
difficultate constringimur: ẽt quasi cũ
labore quodam & dolore animi. ueteris
consuetudinis culpasq nouella institu¬

Expanded text:
tur Denique jam te nemo reum argutur Denique jam te nemo reum arguet, sed sacrilego crimine condemnat, quia dicitur: « An nescitis quia corpora vestra templum Dei est? si quis autem templum Dei violaverit, disperdet illum Deus . » « Postquam autem omnes circumcisi sunt, manserunt in eodem castrorum loco, donec sanarentur, » et reliqua. Non enim sufficit nobis circumcidi, sed post circumcisionem sanari, id est, usquequo etiam cicatricem ipsum circumcisionis vulnus obducat. Quando enim cicatrix in vulnere circumcisionis obducitur? Ego arbitror quod circumcidi per Jesum, hoc est vitiis carere, malas consuetudines et pessima instituta deponere, foedos et inconditos mores, et quidquid ab honestatis et pietatis regula redundat, abscidere. Sed cum hoc in initiis facimus, ipsa novitatis quodammodo difficultate constringimur, et quasi cum labore quodam et dolore animi, veteres consuetudines culpasque novella institu
Abbreviated transcription (Latin):
uit animas nr̃as : abicuus hȩc om̃ia.
&ꝓ his ad sumtinus conscientiȩ bonȩ
ad stipulationem in d̃m: tunc ꝑsccd̃am
circuncisionem ablata a nobis funt
ohꝓbria egypti. & purgata sunt uitia
peccatorum. Nemo gͦ si utegre conu̾sus
ẽ si ex corde pęnitus fideliter iordanis
metuat ob ꝓbria delictorum. Audis
quia hodie abstuli a te obpbrium egy¬
pti. Hoc in eugłiis significat dñs cũ
dicit. Remissa sunt tͥ peccata tua: s
iam noli peccare: ne quid tͥ deterius
accidat. Si enim pꝰ reꝓmissionem pecca¬
torum ultra non pecces: uere ablatum
ẽ a te obꝓbrium egypti. Si uͦ iterum
peccaueris: iterum inte uetera reuolũe¬
tur: eo magis. quia multo maioris cri¬
minis ẽ filium dĩ conculcare ce sangui¬
nem testa menti p olluere: qmͣ legem
moysi negligere. Multo enim maioriᷤ
lege positus fornicatur: quia iste tollens
menbra xp̃i. facit ea menbra meretri¬
cis. Uides gͦ qmͣ grauiora et cumulati¬
ora in te ohpbria si neglexeris reuoluen¬

Expanded text:
us haec omnia, et pro his assumimus conscientiae bonae astipulationem in Deum. Tunc per secundam circumcisionem ablata a nobis sunt opprobria Aegypti, et purgata sunt vitia peccatorum. Nemo ergo, si integre conversus est, si ex corde penitus fideliter Jordanis metuat opprobia delictorum. Audis quia hodie abstuli a te opprobrium Aegypti. Hoc in Evangeliis significat Dominus, cum dicit: « Remissa sunt tibi peccata tua, sed jam noli peccare, ne quid tibi deterius accidat . » Si enim post remissionem peccatorum ultra non peccas, vere ablatum est a te opprobrium Aegypti; si vero iterum peccaveris, iterum in te vetera revolventur: eo magis quia multo majoris criminis est Filium Dei conculcare, et sanguinem testamenti polluere, quam legem Moysi negligere; multo enim majoris lege positus, fornicatur, quia iste tollens membra Christi, facit ea membra meretricis. Vides ergo quam graviora et cumulatiora in te opprobria, si neglexeris, revolven
Abbreviated transcription (Latin):
ait dñs ad iosue. Fac tͥ cultros
lapideos: & circuncide scdo filios isrł.
fecit quod iusserat dñs: oe circumcidit
filios isrł in colle preputiorum. Hȩc autẽ
causa ẽ scdȩ circuncisionis. Omins po¬
pulus qui egressus ẽ exegypto generis
masculim. umuersi bellatores uiri mor¬
tui sunt in deserto ꝑ longissimos uis
circuitus: qui omnes circuncisi erant.
Populus autem qui natus ẽ in deserto
ꝑ quadraginta annos itineris latissi¬
mȩ solitudinis. in circuncisus fuit. Et
reliqͣ In hoc p̃cepto q̃rit᷑: cur dixerit it̃um:
Nõ enĩ unꝰ homo bis circuncidẽdꝰ erat: s
ñ cͥcuncisus idõ dictũ. ẽ. iterũ. ut cͥcunci

Expanded text:
ait Dominus ad Iosue fac tibi cultros lapideos et circumcide secundo filios Israhel fecit quod iusserat Dominus et circumcidit filios Israhel in colle Praeputiorum haec autem causa est secundae circumcisionis omnis populus qui egressus est ex Aegypto generis masculini universi bellatores viri mortui sunt in deserto per longissimos viae circuitus qui omnes circumciPopulus autem qui natus est in deserto per quadraginta annos itineris latissimae solitudinis, incircumcisus fuit, » et reliqua. In hoc praecepto quaeritur cur dixerit, iterum: non enim unus homo bis circumcidendus erat; sed non circumcisus, ideo dictum est, iteru