comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estuutatis hodierne dilectissimi.
uerus uenerator est ⁊ pus cultoꝵ:
qui nec de incarnatione dñi aliquid fal¬
sum. nec de denttite aliquid sentit in dig¬
num. Pa pis enĩ ꝑieuli malum ẽ: si illi
aut naturȩ nr̃e ueritas. aut paternȩ
głe negatur equalitas. Cum ergo ad
in telligendum sacramentum natiui¬
tatis xp̃i. qua de matre uirgine est
ortus accedimus: abigat᷑ ꝓcul terrenaꝵ
caligo rationum. & abꝰ illuminate fidei
oculo mucdanȩ sapientiȩ fumirs absce¬
dat. diuina est eni auctoritas cui eredi¬
mus: duuna est doctrina quã sequimur:
Q m̃ siue legis testificationi. siue oreuliꝰ
ꝓphetaꝵ. siue euangłicȩ tubȩ int̾iorẽ

Expanded text:
estivitatis hodiernae dilectissimi, verus venerator est et pius cultor qui 92 nec de incarnatione Domini aliquid falsum, nec de Deitate aliquid sentit indignum: paris enim periculi malum est, si illi aut naturae nostrae veritas, aut paternae gloriae negatur aequalitas. Cum ergo ad intelligendum sacramentum Nativitatis Christi, qua de matre Virgine est ortus, accedimus, abigatur procul terrenarum caligo rationum, et ab illuminatae fidei oculis mundanae sapientiae fumus abscedat; divina est enim auctoritas cui credimus, divina est doctrina quam sequimur. Quoniam sive legis testificationi, sive oraculis prophetarum, sive evangelicae tubae int
Abbreviated transcription (Latin):
bursset. sic̃ ad totum audiendum uenistis.
ita ut cum toto singuli rediretis. quanto
quod nec locis cõcluditur. nec temporib
tenditur. nec modulis breuibꝰ longisq ua¬
riatur. nec uo̾bus texitur. nee silentio
terminatur: Quantomagis hoc tantum
& tale uerbum. potuit & talem matris
uterum assumpto corpore fecundare. &
de sinu patris nõ emigrare: Hinc ad oeu¬
los hinanos exire. inde mentes angłicas
illustrare: hinc ad terras ꝓcedere. inde cȩ¬
los ex cęlis excedere: Hinc homo fieri.
in hominis filium: sed pocus credamus
mana substantia manentem dĩ filium:
factum hominis filiũ. Neq enĩ quia die¬
tum est ds̃ erat uerbum. & uerbum caro
factum ẽ: fic uerbum caro factum ẽ ut

Expanded text:
luisset, sicut ad totum audiendum omnes venistis, luisset, sicut ad totum audiendum omnes venistis, ita cum toto singuli rediretis. Quanto quod nec locis concluditur, nec temporibus tenditur, nec morulis brevibus longisque variatur, nec vocibus texitur, nec silentio terminatur; quanto magis hoc tantum et tale Verbum potuit matris uterum assumpto corpore fecundare, et de sinu Patris non emigrare? hinc ad oculos humanos exire, inde mentes angelicas illustrare? hinc ad terras procedere, inde coelos extendere? hinc homo fieri, in hominis filium: sed potius credamusmana substantia, manentem Dei Filium, factum hominis filium. Neque enim quia dictum est, Deus erat Verbum, et Verbum caro factum est ; sic Verbum caro
Abbreviated transcription (Latin):
angłis subtraheretur sapientiȩ cibꝰ. ⁊ nos
gustaremus quã suauis ẽ dñs. Quid hoc
miramur de uerbo dĩ. cum sermo iste
quem ꝓmimꝰ ita lib̾ sensib in flucit. ut eũ
recipiat & nõ in cludat auditor: Nam si¬
nõ reciꝑet᷑: neminẽ in struer&. Si in clu.¬
deretur. ad alios nõ uenir&
t utiq sermo iste uerbis sillabisq di¬
iuditur. nec tamen exx eo tanquã ex cibo
uentris singulais particulas tollitis: sed
om̃s torum aiuditis. totum singuli capitis.¬
Nec timemirs dũ loquimur. ne totum au¬
diendo unus assumat: nec alter possit
habere quod sumat. Sed ita uos attentos
uolumus. nullius aurem mentemq frau¬
dantes: ut & totum singuli audiatis. &
totum audiendo cȩt̾is relinquatis. Neq
hoc fit alternis temporibꝰ. ut cum sermo
qui dicitur ad te primum intrauerit. exe¬
at ate ut ad alium possit intrare: sed
simul ad om̃s uenit. & totus ad singulos
ꝑuenit: ut sic totus memoria teneri de¬

Expanded text:
Angelis subtraheretur sapientiae cibus, et nos Angelis subtraheretur sapientiae cibus, et nos gustaremus quam suavis est miramur de Verbo Dei, cum sermo iste quem promimus ita liber sensibus influat, ut eum et recipiat, et non includat auditor? Nam nisi reciperetur, neminem instrueret: si includeretur, ad alios non veniret. Et utique sermo iste verbis syllabisque dividitur: nec tamen ex eo tanquam ex cibo ventris singulas particulas tollitis; sed omnes totum auditis, totum singuli capitisNec timemus dum loquimur, ne totum audiendo unus absumat, nec alter possit habere quod sumat: sed ita vos attentos esse volumus, nullius aurem mentemque fraudantes, ut et totum singuli audiatis, et totum ad audiendum caeteris relinquatis. Neque hoc fit alternis temporibus, ut cum sermo qui dicitur ad te primum intraverit, exeat a te, ut ad alium possit intrare: sed simul ad omnes venit, et totus ad singulos pervenit. Et si totus memoria teneri va
Abbreviated transcription (Latin):
loquetur osmeũ. Euis dñi ꝑquem facta
sut̃ omĩa: & qui factus est in ter omĩa.
Patris reuelator. matris creator. filius dĩ
de patre sine matre: filius hominis de
matre sine patre. Magnus dies angłoꝵ:
pariurs in die hominũ. uerbum ds ante¬
omĩa tepora: uerbum caro oportuno tem¬
pore. Cõditus sub sole. cõditor solis. Cune¬
diem cõsecrtans de utero matris. Ibi mamẽ
hinc ꝓcedens. E ffector cęli & terrȩ. sub
cȩlo ortus in terra. Ineffabiliter sapiens:
sapient᷑ in fans. Mundum implens. in pre¬
sepe iacens. Sidera regens. ubera lambe.¬
ns. Ita magnus in forma dĩ. breuis in for¬
ma serui: ut nec ista breuitate magnitudo
illa minueretur. nec illa magnitudine is¬
ta breuitas premeret᷑. Neq eñi quando
membra humanti suscepit. oꝑa diuina
deseruit: nec attingere a fine usq ad finẽ
fortiter. & disponere omĩa suauit̃ destitit:
quando in firmitate carnis in dutus. uirgi¬
nali utero receptus ẽ nõ in clusus: ut nec

Expanded text:
loquetur os meum: ejus Domini, per quem facta sunt omnia, et qui factus est inter omnia: qui est Patris revelator, matris creator: Filius Dei de Patre sine matre, filius hominis de matre sine patre: magnus dies Angelorum, parvuomnia tempora verbum caro opportuno in tempore conditus. Sub sole codiem consecrans de utero matris: ibi manens, hinc procedens: effector coeli et terrae, sub coelo exortus in terra: ineffabiliter sapiens, sapienter infans: mundum implens, in praesepio jacens: sidera regens, ubera lambens: ita magnus in forma Dei, brevis in forma servi; ut nec ista brevitate magnitudo illa minueretur, nec illa magnitudine ista brevitas premeretur. Neque enim quando membra humana suscepit, opera divina deseruit: nec attingere a fine usque ad finem fortiter, et disponere omnia suaviter destitit ; quando infirmitate carnis indutus, virginali utero receptus est, non inclusus; ut nec
Abbreviated transcription (Latin):
Unde uirginem castam. nrsi in fidei spei.
prius mariȩ seruauit in corpore. hu¬
mano quippe cõiuigio sponso feminaa
traditur: ut iurgo iam nõ sit. Eccła uero
uirgo esse nõ poss&: nisi sponsum cui
traderetur filium uirgins in uenissoe iħm¬

Expanded text:
uam, virginem castam, nisi in fidei, spei,prius Mariae servavit in corpore. Humano quippe conjugio sponso femina traditur, ut virgo jam non sit: Ecclesia vero virgo esse non posset, nisi sponsum cui traderetur, filium virginis invenisse
Abbreviated transcription (Latin):
Scipientia quidẽ: quia in ipso habitat
omis plenitudo diuinitatis corporalit᷑.
Grã aũt quia eidem mediatori dĩ & homi¬
num homini iħu xp̃o magna gratia
donatum est: ut ex quo homo fieri
cȩpissa. ꝑfectus ess& ⁊ ds̃. Cui simi¬
le est quod iohes seribit eum gĩ &¬

Expanded text:
Sapientia quidem, quia in ipso habitat Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Gratia autem, quia eidem mediatori Dei et hominum, homini Jesu Christo magna gratia donatum est, ut ex quo homo fieri coepisset, perfectus esset et Deus. Cui simile est quod Joannes scribens
Abbreviated transcription (Latin):
num aliquid quod nõ opto cotingerit.
nichil aliud faciam. quam in cõtami¬
nata & iudua ꝑmaneam. Et ut per¬
fecerũt omĩa scđ̾m legem dñi. reuer¬
si sũt ingalileam ciuitatem suã nas a.¬
reth. Pretermisit hoc loco lucas. quȩ
necandus inueniretur. inegyptum a
parentib esse delatum: defunctoq he¬
rode. sic demum galileam reuersum:
nas areth eiuitate in habitare cȩpisse.
Solent aũt eugłistȩ singulis sic omitte
nucita narrationis suȩ serie. quasi nul¬
la premisisse uideant᷑. Quȩ tam̃ alt̾uis
euangłistȩ cõsiderata scriptura: quo
loco transilita fuerint. diligens lector
inuenerit. Puer aũt crescebat & con¬
fortabat᷑. plenirs sapientia. Et gr̃ã
dĩ erat in eo. Notanda distinetio uer
erat. idest habitum humanȩ fragili¬
tatis induerit: crescere & cõfortari ha¬
bebat. In eo uero quod etiam uerbũ dĩ
&r ds̃ erat ȩternꝰ. nec cõfortari in dige¬
brit: nec habebat augeri. Unde rectis.¬

Expanded text:
num aliquid quod non opto contigerit, num aliquid quod non opto contigerit, nihil aliud faciam quam ut incontaminata et vidua perseverem. Et ut perfecerunt omnia secundum legem Domini, reversi sunt in Galilaeam, in civitatem suam Nazareth. Praetermisit hoc loco Lucas quae necandus inveniretur, Aegyptum a parentibus esse delatum, defunctoque Herode sic demum Galilaeam reversum, Nazareth civitatem suam inhabitare coepisse. Solent enim evangelistae singuli sic omitternuata suae narrationis serie, quasi nulla praetermisisse videantur, quae tamen alterius evangelistae considerata Scriptura, quo loco transilita fuerint, diligens lector inveniat. Puer autem crescebat et confortabatur, plenus sapientia; et gratia Dei erat in eo. Notanda distinctio verberat, id est, habitum humanae fragilitatis induerat, crescere et confortari habebat: in eo autem quod etiam Verbum Dei, et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectis
Abbreviated transcription (Latin):
prius uenit sẏmeon qui apprehendit in¬
fantem. & tenuit inbrachiis suis. Deinde
mulier. cuius nõ sũt quidẽ uerba digesta:
sed dictum ẽ generilit̾ qđ cõfessa sit dño.
& locuta de eo om̃ibꝰ qui expectabant re¬
demptionem isrł. Et iuste scã mulier sp̃ĩmn
ꝓphetandi meruit acciꝑe: quia longa cas¬
titatis longrsq ieiuniis ad hoc culmen
ascenderat. Uidete mulieres testimonium
annȩ: & imitamini illud. si quando uobis
euenerit ut ꝑdatis uros. Considerate qͥ d
de ea scriptum sit: septem annis uixit a
uirginitate sua cũ uiro. Et reliqua. Neq¬
in ea. Bonũ est & primũ: si qua potest
uirginitatis grãm possidere. Si aũt
hoc nõ poterit. & euenerit ei ut ꝑdat
uirum: uidua ꝑseuer&. Quod quidẽ nõ
solum post mortem uiri. sed etiã eũ
ille uiuit debet habere mnanimo: ut
etiam si nõ euenent. uoluntas ipsius
& ꝓpositum a dõ coronetur & dicat.
hoc uoueo atq ꝓmuto. si michi huma.¬

Expanded text:
primum venit Simeon, qui apprehendit inprimum venit Simeon, qui apprehendit infantem, et tenuit in brachiis suis: deinde mulier, cujus non sunt quidem verba digesta; sed dictum est generaliter quod confessa sit Domino, et locuta de eo omnibus qui exspectabant redemptionem Israel. Et juste sancta mulier spiritum prophetandi meruit accipere, quia longa castitate, longisque jejuniis ad hoc culmen ascenderat. Videte, mulieres, testimonium Annae, et imitamini illud, si quando vobis evenerit ut perdatis viros. Considerate quid de ea scriptum sit: Septem annis vixit a virginitate sua cum viro suo, et reliqua, propin ea. Bonum est ut primum, si qua potest virginitatis gratiam possidere; si autem hoc non potuerit, sed evenerit ei ut perdat virum, vidua perseveret. Quod quidem non solum post mortem viri, sed etiam dum vivit ille, debet habere in animo, ut etiam si non evenerit, voluntas ipsius et propositum a Domino coronetur, et dicat: Hoc voveo atque promitto, si mihi huma
Abbreviated transcription (Latin):
se canitur: nullũ melius quã dura tribu¬
latio mentis in telligitur. Ut reuelentur
ex multis cordibus cogitationes. Cogita¬
ciones erant malȩ in hominibꝰ quȩ ꝓptea
reuelatȩ sũt: ut ꝓlatȩ inmedium ꝑderet᷑.
Quandui eñi abscõditȩ erant cogitationes.
nec ꝓlate in medium: impossibile erat eaᷤᷤ
penitus interfici. Unde & nos si peccaueri¬
mus. debemus dicere peccatũ meũ notum
tibi feci: & iniquitatẽ meã nõ abscõdi. Dixi.
enim hoc fecerimus. & reuelauerimus pecea.¬
ta nr̃a nõ solum dõ. sed & his qui possunt
mederi uulneribꝰ nrĩs atq peccatis: dele¬
buntur peccata nr̃a ab eo qui ait. Ecce de le¬
bo ut nubem iniquitates tuas: & sicut
culiginem peccata tua. Post symeours
ꝓphetiam. quia necesse erat ut mulieres
etiam saluurent᷑: uenit ꝓphetissa mulier
de qua seribitur. Et erat anna ꝓphetissa
filia phemuel: de tribu aser. Quã pulcher
ordo. Nõ uenit ante uirum mulier: sed

Expanded text:
se canitur, nil melius quam dura tribuse canitur, nil melius quam dura tribulatio mentis intelligitur. Ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Cogitationes erant malae in hominibus, quae propterea revelatae sunt, ut prolatae in medium perderentur, quamdiu enim absconditae erant cogitationes, nec prolatae in medium, impossibile erat eas penitus interfici. Unde et nos, si peccaverimus, debemus dicere: Peccatum meum notum feci tibi, et iniquitatem meam non abscondi. Dixi, enim hoc fecerimus, et revelaverimus peccata nostra non solum Deo, sed et his qui possunt mederi vulneribus nostris atque peccatis, delebuntur peccata nostra ab eo, qui ait: Ecce delebo ut nubem iniquitates tuas, et sicut caliginem peccata tua . Post Simeonis prophetiam, quia necesse erat ut mulieres etiam salvarentur, venit prophetes mulier, de qua scribitur: Et erat Anna prophetissa, filia Phanuel de tribu Aser. Quam pulcher ordo! Non venit ante virum mulier, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cui cõtradicit᷑. Sut eñ plures heretiei.
qui asserunt eum a ꝓphetis penitus nõ esse
predictũ. Et quid me necesse est multa
ꝑ sequi: Omĩa quȩ de eo narrat hystoria.
signũ ẽ cui cõtra dicitur: nõ quõ cõtradicũt
hii qui credunt in eum. nos quippe oĩa
scimus uera eẽ que  eo scripta sũt: signũ¬
sit cui cõtradicatur. Deinde symeoꝰ ait.
Et tuam ipsius animam: ꝑtransibit gladui.
Nulla doc& hystoria beatam mariam ex
hac uita gladii occisione migrasse: pre¬
sertim cum nõ anima sed corpus ferro so
letit interfici. Unde restat intelligi gla¬
dium illum de quo dicitur: & gladius est
in labiis eoꝵ. hoc est dolorẽ dominicȩ
passionis eius animã ꝑtransisse: quȩ &¬
si xep̃m iitpote dĩ filium sponte ꝓpria mo.¬
ri morte. quam ipsum nõdubitar& eẽ de¬
uicturum ut sua tamen carne ꝓcreatum:
nõ sine doloris affectu potuit uidere eruei

Expanded text:
esse cui contradicitur. Sunt enim plures haeretici, esse cui contradicitur. Sunt enim plures haeretici, qui asserunt eum a prophetis penitus non fuisse praedicatum. Et quid me necesse est multa prosequi? Omnia quae de eo narrat historia, signum est cui contradicitur. Non quod contradicant hi qui credunt in eum: nos quippe omna scimus vera esse quae scripta sunt; ssint cui contradicitur. Deinde Simeon ait: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. Nulla docet historia beatam Mariam ex hac vita gladii occisione migrasse, praesertim cum non anima, sed corpus soleat ferro interfici. Unde restat intelligi gladium illum de quo dicitur: Et gladius est in labiis eorum , hoc est, dolorem dominicae passionis ejus animam pertransisse, quae etsi Christum utpote Dei Filium sponte propria mori, mortemque ipsam non dubitaret esse devicturum, ut sua tamen carne procreatum, non sine doloris affectu potuit videre crucif
Abbreviated transcription (Latin):
Marchionitȩ cõtra dicunt huie signo. &
aiunt penitꝰ eum de muliere nõ eẽ genera¬
tum. Hebionitȩ cõtradicunt huie signo.
dicentes ex uiro & muliere ita natum eẽ:
ut nos quoq nascunur. Habuit corpus
humanũ: & hoc signũ ẽ cui cõtradicitur.
Alii eni eum dicunt uenisse de cȩlis: alii ta.¬
le quale nos corpus habuisse: ut simili¬
tudinem corporis etram nr̃a corpora redi¬
men& apeccatis. & dan& nob̾ spem resur¬
rectionis. Resurrexit amortus: & signũ
est cui cõtra dicitur quomͦ resurrexerit.
utrum ipse & talis qualis mortuus est:
ancerte in melioris substantiȩ corpus re¬
surrexerit. Et est finta cõtentio. aliis
tantib. Si idem corpus habuit. quomodo
clausis ingressus ẽ hostiis & stetit: Uidẽ
igitur ut argumentis uarirs etiam resur¬
rectionis eiꝰ questio cõcitetur: ut sit sig¬
num cui cõtradicetur. Ergo & hoc quõo
ꝓphetaꝵ ore predictum est: puto signum

Expanded text:
Marcionitae contradicunt huic signo, et Marcionitae contradicunt huic signo, et aiunt, penitus eum de muliere non esse generatum. Ebionitae contradicunt signo, dicentes ex viro et muliere ita natum esse, ut nos quoque nascimur. Habuit corpus humanum, et hoc signum est cui contradicitur. Alii enim dicunt, eum venisse de coelis: alii, tale quale nos corpus habuisse, ut per similitudinem corporis etiam nostra corpora redimeret a peccatis, et daret nobis spem resurrectionis. Resurrexit a mortuis: et hoc signum est cui contradicituutrum ipse et talis qualis mortuus est, an certe in melioris substantiae corpus resurrexit? Et est infinita contentio, aliis tantibus, si idem corpus habuit, quomodo clausis ingressus est ostiis, et stetit? Vides igitur ut argumentis variis etiam resurrectioni ejus quaestio concitetur, et fit signum cui contradicitur. Ego et hoc quod prophetarum ore praedictum est, puto signum
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝓpt̃ea me eadere fecit ut cõ surgam:
& multo michi utilior fuerit ruia. ꝗͣ
illud quod uidebar stare. Stabam eni
peccato. om̃i tpr̃e quo peccato unuebã.
Et quia peccato stabam. prima mihi uti¬
litas fuit. ut caderem: & peccato more¬
rer. Deniq & scĩ ꝓphetȩ quando angustiꝰ
aliquit cõ templabant᷑: cadebant in faciẽ
suã. ꝓpt̾ea aũt cadebant: ut peccata ꝑ
ruiam leuurs purgaretur. hoc ipsum
& saluator primũ tibi cõcedit: ut corruas.
Ethnicus eras. cadat in te ethnicꝰ. Diligebas¬
scorta. primũ inte scortator intereat. Pec¬
cator eras. cadat in te peccator: ut possis
resurgere & dicere. Si commortui sumirs.
& cõuiuemus. Et si cõ formes facti sumuᷤ
mortis: cõformes erimus & resurrectioniᷤ.
Iste igitur in rumã. & resurrectionẽ multo¬
rum positus ẽ in isrł: hoc est in his qui
plena possut aciȩ & ratione cõspicere.
Et in signum cui cõtradicet᷑. Omni quod

Expanded text:
sed propterea cadere me fecit, ut consurgam, sed propterea cadere me fecit, ut consurgam, et multo mihi ruina utilior fuerit, quam illud tempus quo videbar stare. Stabam enim in peccato eo tempore, quo peccato vivebam: et quia peccato stabam, prima mihi utilitas fuit ut caderem, et peccato morerer. Denique et sancti prophetae, quando augustius aliquid contemplabantur, cadebant in faciem suam. Propterea autem cadebant, ut peccata per ruinam plenius purgarentur. Hoc ipsum et Salvator tibi primum concedit, ut corruas. Ethnicus eras, cadat in te ethnicscorta? primum in te scortator intereat. Peccator eras? cadat in te peccator, ut possis dehinc resurgere et dicere: Si commortui sumus, et convivemus: et si conformes facti sumus mortis, conformes et resurrectionis erimus . Iste igitur in ruinam et in resurrectionem multorum positus est in Israel, hoc est, in his qui plena possunt acie et ratione conspicere. Et in signum cui contradicetur. Omnibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
cetur. Et tuam ipsius animã ꝑtransibit
gladius: ut reuelentur exmultis cordibꝰ
cogitationes. Quomͦ saluator in ruinam
potest dicere. in ruinã eũ uenisse in fide¬
lium: & in resurrectionẽ eredentiũ. Qui
uero curiosus interpres est: dicit eum
ne quaquã cadere qui ante nõ steterit.
nec nõ & eũ qui cõ surgat. Nam utiq
ille cõ surgit: qui ante corruerat. Uiden¬
dum est ittiq. ne forte saluator nõ aliis
atq aliis in ruinã: & in resurrectionem
nõ uidebant uidecnt: & qui uidebant
cȩci fiant. E st enĩ in nob̾ aliud qd̾ uide¬
bat prius. & postea uidere desiuiit: &
re. Uerbi grã. Nolo uidere illis ocłis qͥbꝰ
antea uidebam. & qui michi postea rese¬
rati sũt: qm̃ post inobedientiã adam
mone tractauimus. Nunc aũt int̾pretan¬
dum quid sibi uelit quod ait. Ecce posit̾
est hic in riuinã: & resurrectionẽ multoꝵ
in isrł. Meoport& primũ cũdere. ⁊ cũ
cȩcidero postea bene surgere. ne sal¬

Expanded text:
r. Et tuam ipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Quomodo Salvator in ruinam potest dicere, in ruinam eum venisse infidelium, et in resurrectionem credentium. Qui vero curiosus interpres est, dicit, nequaquam eum cadere qui ante non steterit. necnon et eum qui consurgat. Nam utique ille consurgit, qui antea corruerat. Videndum est utique, ne forte Salvator non aliis atque aliis in ruinam venerit et resurrectionem non videbant videant, et qui videbant caeci fiant . Est enim aliud in nobis quod videbat prius et postea videre desivit, et it. Verbi gratia: Nolo videre illis oculis quibus ante non videbam, et qui mihi postea reserati sunt, quoniam post inobedientiam Adam mone tractavimus. Nunc autem interpretandum quid sibi velit hoc quod ait: Ecce hic positus est in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel. Me oportet primum cadere, et cum cecidero, postea bene resurgere, ne Sal
Abbreviated transcription (Latin):
luit: ut quod ꝑierat in uenute. Tantũ
te pressit humana suꝑbia: ut te non
poss& nrsi huiilitas subleuare diui
principem: & data marito mater nõ
ante cõuigium: uirgo in cõuigio. uirgo
pregnans: urgo lactans. Sc̃ȩ quippe
matri. omnipotens filus nullo modo
uirginitatẽ natꝰ abstulit: quã nasciturꝰ
elegit. Bonum est enĩ fecunditas in cõ¬
uigio. sed melior in tegritas in scĩmonia.
Homo igitur xxp̃e. qui utrũq prestare po¬
ꝓpt̃ quod uirgines matres esse cõtẽpnũt.
U irgo itaq seã ȩccła: celebrat hodie uir¬

Expanded text:
luit, ut quod perierat inveniret. Tantum luit, ut quod perierat inveniret. Tantum te pressit humana superbia, ut te non posset nisi humilitas sublevare divinprincipem; et data marito, et mater non ante conjugium, virgo in conjugio; virgo praegnans, virgo lactans. Sanctae quippe Matri omnipotens Filius nullo modo virginitatem natus abstulit, quam nasciturus elegit. Bona est enim fecunditas in conjugio: sed melior integritas in sanctimonio. Homo igitur Christus qui utrumque praestare popropter quod virgines matres esse contemnunt. Virgo itaque sancta Ecclesia celebrat hodie Vir
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendat ȩternũ: quia ȩternꝰ natirs
ex uirgine cõ secrauit hodiernũ Quas
itaq laudes claritati dĩ dicemꝰ. quas
giars agemus. qui nos ita dilexit ut
ꝓpt̾ nos fieret in tpre. ꝑ quem facta sũt
tempora: Et multis seruis suis in mũdo
minor ȩtate ess&r. ipso mundo antiquior:¬
Et sine uetustate homo fieret. qui hominẽ
fecit: Crearetur ex matre. quã creauit:
Portaretur manib quas formauit: Sug¬
geret ub̾a quȩ impleuit: uide o homo¬
quid ꝓ te factus ẽ ds. Doctrinã tantȩ
humilitatis agnosee: etiam in hoc
loquente doctore:
Ou quondam in paradiso tam fecũdꝰ
mina imposuisti. Propter te aũt crea.¬
tor tiuis in fans iacebat: & nomine suo
nec matrẽ uocabat. Tu in latissimo frue¬
tuosoꝵ nemoꝵ positus. perdidisti obȩ¬
dientiam negligendo: ille obȩdiens in
angistissimo diuersorio mortalrs uenit.
ut mortum queren& moriendo. Tu
cum esses homo. ds̃ esse uoluisti ut
ꝑires. ille cum essa ds̃. homo esse uo¬

Expanded text:
ernus natus ex virgine consecravit hodiernum. Quas itaque laudes charitati Dei dicamus, quas gratias agamus? Qui nos ita dilexit, ut propter nos fieret in tempore, per quem facta sunt tempora; et multis servis suis in mundo minor esset aetate, ipso mundo antiquior aeternitate; homo fieret qui hominem fecit, crearetur ex matre quam creavit, portaretur manibus quas formavit, sugeret ubera quae implevit, quid pro te factus est Deus: doctrinam tantae humilitatis agnosce, etiam in nondum loquente doctore. Tu quondam in paradiso tam facundus mina imponeres : propter te autem Creator tuus infans jacebat, et nomine suo nec matrem vocabat. Tu in latissimo fructuosorum nemorum praedio te perdidisti, obedientiam negligendo: ille obediens in angustissimum diversorium mortalis venit, ut mortuum quaereret moriendo. Tu cum esses homo, Deus esse voluisti, ut perires : ille cum esset Deus, homo esse vo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽqualis & coȩt̾nꝰ. in quo cõdita sunt
omĩa in celo & in terra. uisibilia &
in uisibilia: uerbum dĩ & dm̃. uitam
& lucem hominũ: si laudare moliam.
nulla humana cogitatio: nullus ser¬
mo sufficiat complere. Quomͦ ergo
laudare digne ualeat lingua nr̃a. quẽ
cõdidit quo possit uideri si purgetur
iniquitas. si sanetur in firmitas. ⁊ fiant
beati mundo corde qm̃ ipsi dm̃ uidebut:
N õ mirum in quam nos nõ inuenire. qͥb̾
uerbis unum uerbum dicamus. in q
dignum est ut essemus. qui de illo ali¬
quid diceremus. Hȩc enĩ uerba cogitata
atq ꝓlata mens nr̃a format: illo aut
uerbo ipse format᷑. Nec eo modo facit
bum: quia nec eo modo genuit pater
unicum uerbum. quomodo facit eunc¬
ta ꝑuerbum. Dm̃ quippe genuit ds̃:
sed simul gignens & genitus unirs est
ds̃. Mundum aũt fecit ds̃: sed mũduᷤ
transit & ꝑman& ds̃. Et sicut ea quȩ
facta sũt se ipsa utiq nõ fecerũt: sic
a nullo factus est. ꝑ que omĩa fieri po¬

Expanded text:
 in quo condita sunt omnia in coelo et in terra, visibilia et invisibilia, Verbum Dei et Deum, vitam et lucem hominum, si laudare moliamur; nulla humana cogitatio, nullus sermo sufficiat. Quomodo enim laudare digne valeat lingua nostra, que ubi oculum condidit quo possit videri, si purgetur iniquitas, si sanetur infirmitas, et fiant beati mundo corde, quia ipsi Deum videbunt ? Non mirum est, inquam, nos non invenire, quibus verbis unum Verbum dicamus, in quo dictum est ut essemus, qui de illo aliquid diceremus. Haec enim verba cogitata atque prolata mens nostra format, illo autem Verbo ipsa formatur. Nec eo modo facit bum: quia nec eo modo genuit Pater unicum Verbum, quo modo fecit cuncta per Verbum. Deum quippe genuit Deus; sed simul gignens et genitus unus est Deus. Mundum autem fecit Deus; mundus transit, et permanet Deus. Et sicut ea quae facta sunt, se ipsa utique non fecerunt: sic a nullo factus est, per quem fieri omnia po
Abbreviated transcription (Latin):
dignum congriuimq dicere. nõ ede
eo quod inprincipio erat uerbum.
& uerbum erat apud dm̃. & ds̃ erat
uerbum: sed ex eo quod uerbũ caro
factum est. Si forte dicat᷑ a nob̾. per
qd̾ habitauit in nob̾: si forte ibi po.¬
sit esse docibilis. ubi uo luit esse ui¬
sibilis. Propt̃ hoc enĩ & istum celeb.¬
nmus diem. quo nasci dignatus est¬
ex uirgine: & in quo generationem
surĩ fecit ab om̃ib ut cumq narrari.
In illa uero ęt̃nitate in qua ds̃ de deo
natus ẽ: generationẽ eiꝰ quis en ar¬
rabit: lbi talis dies nõ est: qui solẽ¬
niter celebretur. Neq eñi traisit an¬
nuersario uolumine rediturus: sed
ꝑman& sine oceasu. quia nõ cȩpit
ex ortu. Est ergo illud dĩ uerbum illa
uita. illa lux hominũ: ȩternꝰ quidem
dies. Iste aũt in quo humanȩ carni
spõsus ꝓcessit dethalamo suo. nuc̃¬

Expanded text:
um dignumque dicere, non ex eo quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: sed ex eo quod Verbum caro factum est: si forte dicatur a nobis per quod habitavit in nobis ; si forte ibi possit esse dicibilis, ubi voluit esse visibilis. Propter hoc enim et istum celebramus diem, quo nasci est dignatus ex virgine: quam generationem suam fecit ab hominibus utcumque narrari. In illa vero aeternitate, in qua Deus de Deo natus est, Generationem ejus quis enarrabit ? Ibi talis dies non est, qui solemniter celebretur. Neque enim transit anniversario volumine rediturus; sed manet sine occasu, quia non coepit exortu. Est ergo illud unicum Dei Verbum, illa vita, illa lux hominum, aeternus quidem dies: iste autem in quo humanae carni sponsus
Abbreviated transcription (Latin):
eos ad fontes uite aquaꝵ. Et abstergor
ds̃ omnẽ lacrim ⁊m ab ocłis eoꝵ: & mors
nõ ent amplius. Et cum aꝑuiss& sigillum
septimum. factum ẽ silentiũ incęlo: quasi
media hora. Et uidi septem angłos stantes
incõspectu dĩ: & date sut illis septe tubȩ.
Et ecce qngłs uenit. & stent ante altare: ha¬
bens turibulũ aureum. Et data sũt illi in¬
censa multa. ut dan& orationes scoꝵ omiũ
suꝑ altare aureũ: qd̃ est ante thronum.
& ascendit fumꝰ incensoꝵ de orationibꝰ sc̃oꝵ
angłs stabait supra montẽ syon: & cum illo

Expanded text:
arum, et absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum.  Cap. VIII. Et cum aperuisset sigillum septimum, factum est silentium in coelo, quasi media hora. Et vidi septem angelos stantes in conspectu Dei et datae sunt illis septem tubae et alius angelus venit et stetit ante altare habens turibulum aureum et data sunt illi incensa multa ut daret orationibus sanctorum omnium super altare aureum quod est ante thronum et ascendit fumus incensorum de orationibus sanctorum an
Abbreviated transcription (Latin):
ditium ego ueni inmundũ istum: ut
uidentes nõ uideant. & qui uident cȩci
ficint: quam uis querant & edisserant.
implere nõ poterunt. Ego uero qui opto
esse ecclesiastiẽ. & nõ ab heresiare ha
aliquo. sed axp̃i uocabulo nuncupari.
& hab̾e nomen quod benedicetur suꝑ
terram. &cupio tam opere quam sensu
& in noua lege quero rationem. Loquit᷑
ds. ego interficiam. habeo in me. quod

Expanded text:
udicium ego veni in mundum istum, ut udicium ego veni in mundum istum, ut non videntes videant, et qui videfiant, quamvis quaerant ut edisserant, implere non poterunt. Ego vero qui opto esse ecclesiasticus, et non ab haeresiarcha aliquo, sed a Christi vocabulo nuncupari, et habere nomen quod benedicetur super terram, et cupio tam opere quam sensu et in nova lege quaero rationem. Loquitur Deus: Ego interficia
Abbreviated transcription (Latin):
uersus hereticos. Innumerabiles qͥppe
hereses sũt: quȩ euangłiũ scđm lucam
recipiunt. Si ꝓptea eruentus & tantum
iudex crudelis est cõditor. quia dieit
ego inter ficiam &uuificabo. ꝑcuciã
& sanabo: mani festissimũ est & iħm
ipsius esse filiũ. Eadem si quidẽ de eo
scripta sũt. Eece hic positus est in rui¬
nam: & resurrectionẽ multoꝵ in isrł.
N õ in resurrectionẽ tantũ.: sed & in ruinã.
S i malum ẽ interficere: malĩ sit & inrui¬
nam uenire.Quid respondebut: utrũ¬
ne recedant a cultu eiꝰ. anquerent aliã
interpretationẽ & ad tropologias con¬
fugient. ut quod inruiam uenerit. be¬
nignitatẽ magis quam custeritatem so¬
net: Et quomͦ iustum erit. quandoqͥde
in euangłio tale reꝑi tur ad allegorias
& nouus intelligentias cõ fugere. qͣndo
uero inueteri testam̃to. statim accuscire.
& nullum explanationẽ quã ius ꝓbabi¬
lis sit reciꝑe: Sed & hoc qd̃ sequit᷑ inui¬

Expanded text:
versum haereticos. Innumerabiles quippe versum haereticos. Innumerabiles quippe haereses sunt quae Evangelium secundum Lucam recipiunt. Si propterea cruentus et tantum judex, et crudelis est Conditor, quia dicit: Ego interficiam et vivificabo, percutiam et sanabo, manifestissimum est et Jesum ipsius esse Filium. Eadem siquidem de eo scripta sunt: Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel. Non in resurrectionem tantum, sed et in ruinam. Si malum est interficere, malum sit et in ruinam venire. Quid respondebunt? Utrumne recedent a cultu ejus, an quaerent aliquam interpretationem, et ad tropologias confugient, ut quod in ruinam venerit, benignitatem magis quam austeritatem sonet? Et quomodo justum erit quando quid in Evangelio tale reperitur, ad allegorias et novas intelligentias confugere: quando vero in veteri Instrumento, statim accusare, et nullam explanationem, quamvis probabilis sit, recipere? Sed et hoc quod sequitur: In j
Abbreviated transcription (Latin):
sed̃m ioħm seriptum repperi. Inuidieiũ
e go mmnundum ueni: ut qui nõ uident
uideant. & qui uident cęci fiant. Quom
ergo miudiciũ uenit. ut nõ uidentes
de nationib uiderẽt & qui prius uide¬
bant de israhel ceci fierent. sie uenit
in ruinam & resurrectionẽ multoꝵ
In aduentu eni dñi saluatoris. qui pri
stererant corruerunt: & quiceciderat
surrexerut̃. Unde est hȩc in terpreta¬
tio. de eo qd̾ dictũ est ecce iste positus
est in ruinã: & in resurrectionẽ multoꝵ
intelligendum. ad uersus eos maxime.
qui cõtra cõditore latrant: & hine inde
de ueteri testamto quȩ nõ intelligunt
testimonia cõgregantes. simplieuĩ cor
de manib̾ mers. Audiunt occidam. &
nõ audiunt uiurficabo: audiunt per¬
cueiam. & audire cõtempnunt sanabo.
stursmodi ocearsionibꝰ: erentorẽ calũp¬
niantur
oitur antequam interpretẽ quẽ sen
sum habeat. ego interficiam & ui¬
uificabo. ꝑ cutium & simabo.: opponã
illis testimoniũ euangłii dicamq ad¬

Expanded text:
m scriptum reperi: In judicium ego in mundum istum veni, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant . Quomodo ergo in judicium venit, ut non videntes de nationibus viderent, et qui prius videbant de Israel, caeci fierent? sic venit in ruinam et in resurrectionem multorum. In adventu enim Domini Salvatoris qui prius steterant, corruerunt, et qui ceciderant, surrexerunt. Una est haec interpretatio de eo quod dictum est: Ecce iste positus est in ruinam et in resurrectionem multorum intelligendum adversus eos vel maxime, qui contra Conditorem latrant, et hinc inde de veteri Testamento, quae non intelligunt, testimonia congregantes, simplicium cordde manibus meis . Audiunt, occidam, et non audiunt, vivificabo: audiunt, percutiam, et audire contemnunt, et ego sanabo. Istiusmodi occasionibus Creatorem calumniantur. Igitur antequamterficiam et vivificabo, percutiam et sanabo, opponam eis testimoniam Evangelii, dicamque ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sed̾m hunc sensum intelligitur illud.
inuiditiũ ego ueni in mundũ rstum.
ut qui nõ uident uideant. & qui uidet
ceci fiant. Habemus in nob̾ oms homi
quit mulier lignum. quia bonũ erat
adcomedendũ: & optimũ ocłis ad ui¬
dendum. & tollens de fructu ligni co¬
medit: & dedit uiro & comederunt.
gitur nõ erant cȩci. sed uidebant: &¬

Expanded text:
Secundum hunc sensum intelligitur et illud: In judicium ego veni in mundum istum, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant. Habemus in nobis omnes horibitur. Vidit, inquit, mulier lignum quia bonum erat ad comedendum, et optimum oculis ad vescendum, et tollens de fructu ligni comedit, et dedit viro suo, et comederunt . Igitur non erant caeci, sed videbant.
Abbreviated transcription (Latin):
te unde sordes inuirgine matre. ubi nõ
est cõcubitus cum homine patre: Unde
sordes inea. quȩ nec cõcipiendo libidinẽ.
nec pariendo est passa dolorem: Unde
sordes in domo. ad quam nullus hospes
eamq sicut inuenit clausam reliquit.
Sicut ille natus solus est int̾ mortuos lib̾:
sic istus ex qua natus ẽ matris pudor
solus est integer. Cua in obȩdiens meru¬
it penam: maxia obȩdiendo cõsecuta ẽ
giãm. Illa gustando ꝓhibitũ est maledic
ta: hec credendo angło. ẽ benedicta a dño.

Expanded text:
te, vnde sordes in Virgine, vbi non te, vnde sordes in Virgine, vbi non est concubitus cum homine patre? Vnde sordes in eam quæ nec concupiendo, libidinem, nec pariendo est perpessa dolorem? Vnde sordes in domo, ad quam nullus hospes eamque sicut inuenit, clausam reliquit. Sicut ille natus est solus inter mortuos liber, sic istius ex qua natus est, matris pudor solus permansit integer. Eua inobediens meruit pœnam, Maria obediens consequuta est gratiam. Illa gustans prohibitum, maledicta fuit. Hæc credens Angelo est benedicta.
Abbreviated transcription (Latin):
Et apłs dicit de filio suo. qui factus est ei
ex semine dauid scđ̾m sc ĩ ri carnẽ. Q uod̾¬
& caro factus est. filius dĩ erat. filius ho¬
minis factus est. Ds erat: homo factus ẽ.
Suscepit humanitatem. nõ amisit diuni¬
tatẽ. factus ẽ humilis. mansit sublimis.
ginis partũ. Dicit tibi ds̃ ereator hominĩ.
filius hominis. Quid ẽ quod te ꝑmouet in
mea natiuitate : Nõ sum libidinis cõceptꝰ
cupiditate. Ego matrem de qua natirs su
feci. etgo uiam meo itineri preparaui atq
mundaui. hanc quã despicis mater ẽ men:
sed manu fabricata est mea. Si potui in¬
qui nari cum eam facerẽ: potu etiam fae
cum exea nascerer. Sicuti tumsitu meo
illius nõ est corrupta uirginitas: sic
men ibi nõ est polluta maiestas. Si solis
raduis cloacarum sordes siccare nouit.
in quinari nõ nouit: quamtomagrs splen¬
dor luers ȩternȩ in quo nichil in quina.¬
menti occurrit. quocũq radiauerit mũ¬
dare porest. ipse pollut nõ potest: Stul¬

Expanded text:
Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem. Quod caro factus est; Filius Dei erat, filius hominis factus est; Dsuscepit humanitatem, non amisit divinitatem; factus est humilis, mansit sublimis. ginis partum. Dicit Deus creator hominis, filius hominis. Quid est quod te permouet in mea Natiuitate? Non sum libidinis conceptus cupiditate, ego Matrem de qua nascerer, feci: ego viam meo itineri præparaui atque mundaui. Hanc quam despicis Manichæe, mater est mea, sed manu fabricata est mea. Si potui inquinari cum eā facerem: potui inquinari cum ex ea nascerer. Sicut trāsitu meo illius non est corrupta virginitas, sic & mea non est ibi maculata maiestas. Si solis radius cloacæ sordes exsiccare nouit, inquinari non nouit, quantomagis splendor lucis æternæ, in quo nihil inquinatū occurrit? Quocunque radiauerit, mundare potest, ipse pollui non potest. Stul
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo. inducit uirginẽ mox maritũ. Deie.¬
cit uitȩ statum cibo morts. Peccati pribulũ
dum ministrat. extitit tocus materia riui¬
nȩ: quȩ facta fuerat ad solatiũ singulare.
hinc peccatum primũ. hinc ongo mortis:
hine labor. hinc dolor. hinc gemit᷑. hinc
om̃ib: & iuix arte ual&. qui expotestate
regnabat. Hinc est faẽs hinc est: quod axp̃i
talis est ordo nascentis. Ad iurginẽ dia¬
bolus uenerat. angłs admariã: ut quod
credidit illa: ista credidit auctori. Masci¬
tur xp̃e. ut nascendo corruptam reite.¬
grar& naturam. In fantiam suscepit. pa¬
titur nutrimenta: percurrit ȩtates. ut
unam ꝑ fectam manentemq quam ipse
fecerat in staurar& ȩtatem. Portat homi¬
nem. ne iam cadere homo possit. Quem
& sic eum totum tollit in dm̃. In eo quod
peccati. quod mortrs. quod laboris. quod
doloris. quod terrȩ est: nichil reliquit.¬

Expanded text:
irginem mox maritum, ac dejecit vitae statum, mortis cibum, peccati pabulum, dum ministrat; et ipsa fit totius materia ruinae, quae facta fuerat ad solatium singulare. Hinc peccatum primum, hinc origo mortis, hinc labor, hinc dolor, hinc gemitus, hincomnibus; et vix arte valet, qui potestate regnabat. Hinc est, fratres, hinc est, quod Christi talis est ordo nascentis: ad virginem diabolus venerat, venit angelus ad Mariam; ut quod credidit illa, ista credit auctori. Nascitur Christus, ut nascendo corruptam redintegret naturam; infantiam suscepit ille, patitur nutrimenta, percurrit aetates, ut unam perfectam, manentem, quam ipse fecerat, instauraret aetatem: portat hominem, ne jam cadere homo possit; quem divinum: et sic eum totum tollit in Deum, ut in eo quod peccati, quod mortis, quod laboris, quod doloris, quod terrae est, nil relinquat
Abbreviated transcription (Latin):
nemo periculum subeat de salute. Cer¬
te qui desiderat altiora: recurrat ad le¬
gem. Per legem: lucis scientiã quenit.
Auctoris factum. auctoritate cognoseat
auctoris. Lex refert qđ ds hominem
uissit ꝓ ferre fructus spontanea seruitu¬
te: quod bestias. pecudes. armenta. hu¬
manȩ uissit potestati subiacere nõ arti:
ut homo laboris nescuis. doloris ignarus.
bentas delicias possideret. Sed omĩa hȩc
ne hab& homo. angłs qui inter primos

Expanded text:
nemo periculum subeat de salute. Cernemo periculum subeat de salute. Certe qui scire desiderat altiora, recurrat ad legem, per legem legis scientiam quaerat, auctoris factum auctoritate cognoscat auctoris. Lex refert quod Deus homijussit proferre fructus spontanea servitute; quod bestias, pecudes, armenta, humanae jussit potestati subjacere, non arti, ut homo laboris nescius, doloris ignarus, beatus delicias possideret. Sed omnia haec ne haberet homo, angelus, qui inter primos
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc tamen quid adiciat ad imagi.¬
nem tuam tuirs creator: excogita. In
te umnaginem suam ponit: ut mursi
sentem poner& eẽ teiremrs. Dedit tibi
uices suas: ut nõ fraudaret᷑ dñi uicario
tam larga possessio. Et si ista ita sunt:
quare modo putat᷑ in iuria. quando ds̃
quod ꝑ se mire forct. in se element exce¬
pit.⁊ in homine se uideri uoluit. in quo
ante imaginarie uoluit se uideri: deditq
ut ꝓprietas ess& ipse. qui ante ut simili
quicquid est humimi pudoris excusat.
Aut quȩ uerecundiȩ hic lesio. ubi deitas
iniit cum amica sibi semꝑ integritate cõ¬
sortium. ubi est interpres angłs. fides ꝓ¬
nuba. desponsatio castitas. donatio uirtꝰ.
uidex cõscientia. cuusa ds. cõceptus in¬
tegritas. uirginitas partus. uirgo muter:
Nemo nr̃m iudic& umeno modo. quoddi¬
uino geritur sacram̃to: nemo my steriũ
cȩleste terrena discuciat ratione. nemo
ex isu tractet nouitatis archanum:
nemo qd̃ singulare est meciat᷑ exẽplo.

Expanded text:
dhuc tamen quid adjiciat ad honorem tuum tuus Creator excogitat: in te imaginem suam ponit , ut terrisentem poneret, et in terrenis dedit tibi vices suas, ut non fraudaretur Domini vicario mundi tam larga possessio. Et si ista ita sunt, quare modo putatur injuria, quando Deus quod per se fecit in te, in se clementer excepit, et in homine se vere videri voluit, in quo ante imaginario voluit se videri; deditque ut proprietas esset ipse, qui ante ut similituidquid est humani pudoris excusat. Aut quae ibi verecundiae laesio, ubi init deitas eum amica sibi semper integritate consortium; ubi est interpres angelus, fides pronuba, desponsatio castitas, donatio virtus, judex conscientia, causa Deus, conceptus integritas, virginitas partus, virgo mater? Nemo ergo judicet humano modo quod divino geritur sacramento, nemo mysterium coeleste discutiat ratione terrena, nemo ex usu tractet novitatis arcanum, nemo quod singulare est metiatur exemplo,
Abbreviated transcription (Latin):
unum sumus: quia nõ sũt unum. homo
& ds. Sed forsitan poss& dicere. eggo & pat̾
unum nõ sumꝰ. sed unum fuimus. Quod
eñi erat & esse destit: nõ est utiq qd fuit.
acceꝑat. uerum dixit pater maior me est:
& ꝓpt̃ ueram formam dĩ in qua ꝑmanebat.
uerum dixit ego & pater unũ sumꝰ. Ex ma¬
niuit ergo se apud homines nõ ita factus
qd̾ nõ erat. ut nõ ess& qd̾ erat: sed occul¬
tans quod erat. & demonstrans quod fac¬
tus erat. inde quia uirgo cõcepit & pe¬
ꝑit filium. ꝓpt̾ manifestam serui formã
puer natirs est nob̾. Quia uero dĩ uerbũ
quod man&r in ȩternũ. carofactum est
ut habitar& in nob̾: ꝓpt̾ dĩ formã laten

Expanded text:
unum sumus; quia non sunt unum Deus et homo. Sed forsitan posset dicere: Ego et Pater, non unum sumus, sed unum fuimus. Quod enim erat et esse destitit, non est utique, sed fuit. acceperat, verum dixit, Pater major me est; et propter veram formam Dei, in qua permanebat, verum dixit, Ego et Pater unum sumus. Exinanivit ergo se apud homines, non ita factus quod non erat, ut non esset quod erat: sed occultans quod erat, et demonstrans quod factus erat. Proinde quia Virgo concepit et peperit filium, propter manifestam servi formam, Puer natus est nobis . Quia vero Dei Verbum quod manet in aeternum, caro factum est, ut habi
Abbreviated transcription (Latin):
eum senectus matura excludebat: sed sin¬
cera pietas detinebat. At ubi natus est¬
uidit: & diuinum in fantiam pia senectꝰ
agnouit. accepit eum inmanibꝰ suis &
dixxit. Nunc dimitis dñe. seruum tuũ
in pace. Impletum est de sideriũ senis:¬
inmundi ipsuis senectute. Ipse ad senẽ
hominẽ uenit: qui mundũ inueteratũ
inuenit. In isto quidem scło diu ẽẽ nole.¬
brit. & xp̃m in hoc scło uidere cupiebat:
cantans cum ꝓpħa & dicens. Oftende

Expanded text:
m senectus matura excludebat, sed sincera pietas detinebat. At ubi venit, at ubi natus estvidit, et divinam infantiam pia senectus agnovit; accepit eum in manus suas, et dixit: Nunc dimittis, Domine, servum tuum in pace; in mundi ipsius senectute. Ipse ad senem hominem venit, qui mundum in veteratum invenit. In isto quidem saeculo diu esse nolebat; et Christum in hoc saeculo videre cupiebat, cantans cum propheta, et dicens: Ostende
Abbreviated transcription (Latin):
uenientẽ. Lacta eum qui talem fecit te:
ut ipse fien& in te Q ui tibi & munus fę.¬
eunditatis attulit cõceptus: & donũ urr¬
gnitatis nõ abstulit natus. Qui sibi ainteꝗͣ
nasceret᷑. & uterum dequo nasceretur: &
ciuitatẽ in qua nasceret᷑. & diem in quonã¬
ceretur elegit: & ipse cõdidit qd elegit.
cȩlo ad terram descendentis. Ad hue in
utero portabat᷑. & ex utero matris a ioh.¬
anne baptista salutabat᷑. T̃une ille senex¬
tune agnouit: tunc adorauit. tunc dixit.¬
Et nune dñe dimitte seruum tuum in pace:
quia uiderunt ocłi mei salutare tuum.
D ifferebatur exire de secło: ut uideret na¬
tum ꝑ quẽ est cõditum scłm. Agnouit in¬
fantem senex: factus ẽ in puero puer. In¬
nouatis est in ȩtate: qui plenꝰ erat pietate:¬

Expanded text:
i. Lacta eum qui talem fecit te, ut et ipse fieret in te, qui tibi et munus fecunditatis attulit conceptus, et donum virginitatis non abstulit natus: qui sibi antequam nasceretur, et uterum de quo nasceretur, et civitatem in qua nasceretur, et diem in quo nasceretur, elegit, et ipse condidit quod elegit. coelo ad terram descendentis! Adhuc in utero portabatur; et ex utero matris a Joanne Baptista salutabatur. In teTunc cognovit, tunc adoravit, tunc dixit: Nunc, Domine, dimittis servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum . Differebatur exire de saeculo, ut videret natum per quem conditum est saeculum. Agnovit infantem senex, factus est in puero puer. Innovatus est in aetate, qui plenus erat pietate
Abbreviated transcription (Latin):
multa: quȩ fecit iħs. Quȩ si seribant᷑ per
singula: nec ipsum arbitror mundũ caꝑe
eos qui seribendi sũt libros. Non spatio
loquoꝵ credendũ est mundũ caꝑe non
posse: quȩ in eo scribi quomͦ possent. si
scripta nõ ferr̃&e: Sed capacitate legentiũ
cõprehendi fortasse nõ possent: quã uis
salua rerum fide. plerũq uerba excedere
uideant̃ fidem. Qđ nõ fit: quando aliquid
quod erat obscurũ ueldubiũ. causa &
iatione reddita exponit᷑: sed quando id
qd̵̃ aꝑtum ẽ uel auget᷑ uel exxtenuatur.
nec tanĩ atramite significandȩ ueritatis
errat᷑. Qm̃ sic uerba rem quȩ in dicatur ex¬
cedunt: ut uoluntas loquentis nec falle.¬
nts appareat. qui nouit quousq credat᷑.
a quo ultra quã credendum ͤ uel minuit᷑
loquendo aliqͥd uel augetur. hunc loquen¬
di modum. greco nomine nõ solũ grecaꝵ
uocant. Quimodꝰ sic̃ in hoc loco: ita in nõ¬
nullis aliis diuinis litteris inuenit᷑. ut ẽ.

Expanded text:
quae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsum, arbitror, mundum capere eos qui scribendi sunt libros. « Non spatio locorum credendum est, mundum capere non posse, quae in eo scribi quomodo possent, si scripta non ferret, sed capacitate legentium comprehendi fortasse non possent, quamvis, salva rerum fide, plerumque verba excedere videantur fidem. Quod non fit quando aliquid quod erat obscurum vel dubium, causa et ratione reddita, exponitur, sed quando id quod apertum est, vel augetur, vel extenuatur; nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quoniam sic verba rem quae indicatur excedunt, ut voluntas loquentis, nec fallentis appareat, qui novit quousque credatur, a quo ultra quam credendum est, vel minuitur loquendo aliquid, vel augetur. Hunc loquendi modum Graeco nomine non solum Graecarvocant, qui modus, sicut hoc loco, ita in nonnullis aliis divinis litteris invenitur: ut est:
Abbreviated transcription (Latin):
sa. sed nõ in fecunda. Solirs eñi sine pecca¬
do est natus: quẽ sine iurili complexu nõ
cõcupiscentia carnis. sed obedientia genuit
mentis. Uirgo eõcepit. quȩ sola uulneri nr̃o
medicuiã parere potuit: quȩ nõ ex peccati
in audita commixtio. Ds̃ qui ẽ & qui erat:
ereator fit creatura. Qui immensus ẽ. capitur:
diuites cõstituens. pauꝑ efficit᷑. In corporeus.
carne uestitur. ut sermo crass&. Uide tur¬
inursibilis. palpatur inpal ꝓabilis: compre¬
henditur incomprehensibilis. immortalis oc¬
ciditur. Quem cęlum & terra nõ copit: in
angusto presepio collocatur. Numeratur
mortalitatẽ: hodie ꝓpt̾ ȩt̾nitatẽ. Merito ho¬
die locuti sut celi. gratulati sũt angũ. pai¬
tores iocundati: magi mutati. reges tͥbati.
martires coronciti: demones effugati. Igit᷑

Expanded text:
sa, sed non infecunda. Solus enim sine peccasa, sed non infecunda. Solus enim sine peccato est natus, quem sine virili complexu non concupiscentia carnis, sed obedientia genuit mentis. Virgo concepit, sola vulneri nostro medicinam parere potuit, quae non ex peccati inaudita commixtio! Deus qui est et qui erat, fit; creator, creatura. Qui immensus est, capitur; divites constituens, pauper efficitur: incorporeus carne vestitur, sermo crassescit,invisibilis, palpatur impalpabilis, comprehenditur incomprehensibilis, immortalis occiditur. Quem coelum et terra benedicit, in praesepio angusto collocatur. Numeratur mortalitatem; hodie, propter aeternitatem. Merito hodie locuti sunt coeli, gratulati sunt Angeli, pastores jucundati, Magi invitati, reges turbati, martyres coronati, daemones effugati. Igitur