comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa: salutẽ uero donat miscłia
p̃ueniendo malam causam. Res
gͥ eius sumꝰ: Oculus tuus ut quid
heretice nequam ẽ Habet pote.¬
statem pater familias iustus et
misericors de re sua facere quod
uult: idest de reo mortis. iudicis
ẽ quam uult ferre sententiam:
Audi tamen adhuc calcatius ut ad
ꝓpositum suꝑioris disputationis
reu̾tam᷑: quia homo uulneratus
libero arbitrio ꝑ ade peccatũ. sine
gr̃a dei id ẽ ꝑse solũ sanare se non
potest. nec sponte ad paradisum
reu̾ti sc̃orum numero sotiandus:
nec eum gr̃am meritis ullis acci¬
re: Homo quidam ait dñs inȩ¬
uangłio descendebat ab iherłm
inhierico et incidit in latrones:
qui etiam despoliauerunt eum:

Expanded text:
causa, salutem vero donat misericordia causa, salutem vero donat misericordia praeveniendo malam causam. Res igitur ejus sumus. Oculus tuus, utquid, haeretice, nequam est? Habet potestatem paterfamilias justus et misericors de re sua facere quod vult: id est, de reo mortis judicis est quam vult ferre sententiam. CAPUT VIII. 11. Audi tamen adhuc calcatius, ut ad propositum superioris disputationis revertamur quia homo vulneratus libero arbitrio per Adae peccatum, sine gratia Dei, id est, per se solum sanare se non potest, nec sponte ad paradisum reverti, sanctorum numero sociandus; nec eum gratiam meritis ullis accire. Homo quidam, ait Dominus in Evangelio, descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, qui etiam despoliaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
deo interrogando quȩ ẽ uoluntas
tua s tremendo fiat uoluntas tua:
quia potestas dei ẽ. et tibidñe mise¬
ricordia: Modo eñi quia iuditia
dei inoꝑib eius ab homine narra¬
ri ñ possunt: ideo iniustus ẽ deus:
mmo iustus ẽ et in comp̃hensibilis
iuditio iusticie sue: & in rep̾̃hen¬
sibilis oꝑatione uoluntatis sue:
Taceat reprehensibilis mendax &
inuistus homo: ut faciat irrepre.¬
hensibilis uerax et iustus quȩc̃q
uoluerit ds̃ Si tamen attendas
peccatum pͥmorum hominum
quo massa humani generis dãp
scere iuditia dei e̾e̾ iustissima: Inde
ẽ eñi malũ m̾itũ in hominib tã in
paruulis quam in maiorib pre-¬
cedens iuditia dei: ut iusto eius
iuditio puniantur Quare aut̃
in hoc ut dixi malo merito p̃ceden¬
ti ñ om̃s puniunt᷑: aut cur inde
ñ om̃s saluant᷑: Ego seruiens
dño intimore & exultans cum
tremore. miscdiam ei et iuditiũ
canto: quia iuditiũ facit p̃cedẽte

Expanded text:
Deo, interrogando, Quae est voluntas Deo, interrogando, Quae est voluntas tua? sed tremendo, Fiat voluntas tua : quia potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia . Modo enim quia judicia Dei in operibus ejus ab homine narrari non possunt, ideo injustus est Deus? Imo justus est et incomprehensibilis judicio justitiae suae, et irreprehensibilis operatione voluntatis suae. Taceat reprehensibilis, mendax, et injustus homo, ut faciat irreprehensibilis, verax, et justus quaecumque voluerit Deus. Si tantum attendas peccatum primorum hominum, quo massa humani generis damnascere judicia Dei esse justissima. Inde est enim malum meritum in hominibus, tam in parvulis quam in majoribus praecedens judicia Dei, ut justo ejus judicio puniantur. Quare autem in hoc, ut dixi, malo merito praecedenti, non omnes puniuntur, aut cur inde non omnes salvantur, ego serviens Domino in timore et exsultans cum tremore, misericordiam ei et judicium canto: quia judicium facit praecedente
Abbreviated transcription (Latin):
dit singulis ꝓut uult. ñ ꝓut uolunt:
et quib uoluit ñ qui uoluerunt
notas facere ds̃ diuitias głe sacram̃¬
ti sui: Iste sunt uniu̾se uie domini
inuestigabiles misccłia et ueritas.
quas si scire queris paulum inter¬
roga: et respondebit tͥ dicens: Altũ
sapere noli s time: Quia quis cog¬
nouit sensum dñi qui instruat eũ:
Aut quis consiliarius eiꝰ fuit: aut¬
quis pͥor dedit illi et retribuetur
ei: Qm̃ ex ipso et ꝑ ipsum & in ipso
sunt omĩa: ipsi gła inscła In ter¬
roga etiam dauid: et dicet tibi. Qͥs
sapiens et intelliget hȩc: Aut quis
loquetur potentias dñi: auditas
gabilis atq inenarrabilis ñ ꝑso¬
narum acceptione facit nec inuis¬
to iuditio: s plane iusto altoq secreto:¬
Quia hȩc ẽ fides catholica quam si
sequi uelis ñ eris de iuditiis dei in¬
conprehensibilib curiosus et con¬
tentiosus: sed eris cum catholicis
humilis et mansuetus. ñ ut dicas

Expanded text:
dit singulis prout vult , non prout volunt. dit singulis prout vult , non prout volunt. Et quibus voluerit, non qui voluerunt, notas fecit Deus divitias gloriae sacramenti sui . Istae sunt universae viae Domini investigabiles, misericordia et veritas : quas si scire quaeris, Paulum interroga, et respondebit tibi dicens, Altum sapere noli, sed time; quia quis cognovit sensum Domini, qui instruat eum? aut quis consiliarius eor dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia; ipsi gloria in saecula . Interroga etiam David, et dicet tibi: Quis sapiens, et intelliget haec ? aut quis loquetur potentias Domini, auditagabilis atque inenarrabilis, non personarum acceptione facit, nec injusto judicio, sed plane justo, alto, secretoque. Haec est fides catholica, quam si sequi velis, non eris de judiciis Dei incomprehensibilibus curiosus et contentiosus, sed eris cum catholicis humilis et mansuetus. Non ut dicas
Abbreviated transcription (Latin):
Nunquid dicit figmentũ ei qui se
finxit. quare me sic fecisti: Habet
enim potestatẽ figulus luti ex ea.¬
dem massa aliud uas quidem face¬
re in honorem: aliud incontume¬
liam: S interroga eũ qui dixit.
nemo uenit ad me nͥ pater qͥ misit
me attraxerit eum: et ñom̃s ca¬
piunt uerbum. nͥ quib datumẽ:
Et uobis datum ẽ nosse misterium
regni cȩlorum: ceteris autẽ ñ est
datum. Et nemo nouit filium nͥ
pater: neq patrem quis nouit.: nͥ
filius. et eui uoluerit filius reue¬
lare: Et sicut pater suscitat mor¬
tuos et uiuificat: ita &e filius sus¬
citat mortuos et uiuificat quos
uult: et quia sp̃s ubi uult spirat:
et quia n potest homo ase facere
qͥcquam nͥ datum illi fuerit desuꝑ.
tem interroga eũ qui dixit uobis
datum ẽ ꝓ xp̃o. ñ solum ut in eum
credatis. s ut etiam ꝓ illo patiamini.
& ñ uolentis neq currentis s mise¬
rentis ẽ dei: et cui uult miseretur

Expanded text:
Numquid dicit figmentum ei qui se Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa aliud vas quidem facere in honorem, aliud in contumeliam . Sed interroga eum qui dixit, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum : et, Non omnes capiunt verbum, nisi quibus datum est : et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, caeteris autem non est datum : et, Nemo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare : et, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, ita et Filius suscitat mortuos et vivificat quos vult : et, Quia Spiritus ubi vult spirat; et, Quia non potest homo a se facere quidquam, nisi datum illi fuerit desuper . Item interroga eum qui dixit, Vobis dillo patiamini : et, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; et cui vult miseretur,
Abbreviated transcription (Latin):
pit gr̃am. s p̃uenit uolutatẽ eius
sua gr̃a quo ineum credere possit
cur ñ hoc gͦ inomĩbꝰ oꝑatur: An
ꝑsonarum acceptor ẽ ds̃: Si gr̃e
illuminatione sensus tuus here¬
ticȩ tenebris insipientiȩ ee̾t exutꝰ
crederes tantum testimoniis duui¬
nis quȩ ante iam dixi. uel quȩ nõ
dixi et insc̃ĩs scͥpturis reperiunt᷑
innumerabilia: dm̃ nullis meri¬
tis hominum grãm suam dare.
ꝑ quam se ei ostendat ad credendii
et seruendum sibi. et ñ quereres¬
immo non discuteres dĩn quare id ñ
inomĩb oꝑetur: quia bene et iuste
semꝑ omĩa quȩcumq uult oꝑatur.:
et uoluntati eiꝰ nemo resistit Propt̾
qd̾ omĩa quecumq uoluit fecit:
Ideo cur hoc illi oꝑetur. illi ñ oꝑetur
metuendum et trem̃dũ. iuditia eiꝰ
inscrutabibilia et incõphensibilia
nolo interroges: qͥa quod lego cre¬
do et ueneror. ñ autẽ discutio: Qs
ẽ enim homo qui respondeat dõ:

Expanded text:
pit gratiam, sed praevenit voluntatem ejus pit gratiam, sed praevenit voluntatem ejus sua gratia, quo in eum credere possit; cur non hoc ergo in omnibus operatur? An personarum acceptor est Deus? Si gratiae illuminatione sensus tuus, haeretice, tenebris insipientiae esset exutus, crederes tantum testimoniis divinis quae ante jam dixi, vel quae non dixi, et in sanctis Scripturis reperiuntur innumerabilia, Deum nullis meritis hominum gratiam suam dare, per quam se eis ostendat ad credendum et serviendum sibi: et non quaereresimo non discuteres, Deus quare id non in omnibus operetur, quia bene et juste semper omnia quaecumque vult operatur, et voluntati ejus nemo resistit; propter quod omnia quaecumque voluit fecit . Ideo cur hoc illi operetur, illi non operetur, metuentem me et trementem judicia ejus inscrutabilia et incomprehensibilia, nolo interroges: quia quod lego, credo et veneror, non autem discutio. Quis est enim homo qui respondeat Deo?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iħ̃m xp̃m Quid ad hec ad huc
heretice respondebis: Quid mni¬
mice gr̃e ad huc contra gr̃am tã¬
to magistro gentiũ teste quod
millis hominũ meritis detur ex¬
cogitabis opponere: Rogo quid
conamini resistere uera p̾diean¬
ti. tam excellenti doctori. qui nõ
de se inse. s ex deo coram deo inxͦ
euangłium p̃dicans loquit᷑. id ẽ
insimplicitate et sinceritate dei
et ñ insapientia carnali: Nam qd̃
te eum. et nolite ẽẽ increduli sed
tẽ dico inxp̃o ñ mentior: testimo.¬
nium mͥꝑhibente conscientia mea
in sp̃u sc̃o Itemq Ueritatem dico
inxp̃o ñ mentior doctor gentiũ
infide et ueritate: Nuditiᷤ ñ menti¬
or et tanquã mentientẽ redargui¬
tis: cum ex ur̃o doginate ꝑuerso
qd̾ ille ñ ita ẽẽ predicat. meritis
hominũ grãm dari annuntiatis:
Immo uidete: quia ñ tantũ paulũ.
s & xp̃m in eo loquentẽ redargui
ñ unusquisq ꝓsua uoluntate qua
nos dicimꝰ eum inquisisse dm̃ acei.¬

Expanded text:
m . Quid ad haec adhuc, haeretice, respondebis? quid, inimice gratiae, adhuc contra gratiam tanto magistro Gentium teste, quod nullis hominum meritis detur, excogitabis opponere? rogo, quid conamini resistere vera praedicanti, tam excellenti doctori, qui non de se in se, sed ex Deo coram Deo in Christo Evangelium praedicans loquitur, id est, in simplicitate et sinceritate Dei, et non in sapientia carnali? Nam quod tantem, et nolite esse increduli, sed tem dico in Christo, non mentior, testimonium mihi perhibente conscientia mea in Spiritu sancto : itemque, Veritatem dico in Christo, non mentior, doctor Gentium in fide et veritate . Auditis, non mentior: et tanquam mentientem redarguitis, cum ex vestro dogmate perverso, quod ille non ita esse praedicat, meritis hominum gratiam dari annuntiatis. Imo videte quia non tantum Paulum, sed et Christum in eo loquentem redarguitnon unusquisque pro sua voluntate, qua nos dicimus eum inquisisse Deum, acci
Abbreviated transcription (Latin):
tor meus et ꝓtector meus: in ipso
sperauit cor meum et aduitus sũ.
et refloruit caromea Propterea
sequit᷑. Et exuoluntate mea confi¬
teborilli: Sua ẽ utiq omĩs fidelis uo¬
qͥcqͥd potest a dño est: quia sine me
ait dñs in euangl̃io discipulis suis.
datum illi fuerit desuper Item
apłs paulus ad corinthios: Fiduti¬
am autem talem inquit habemus

Expanded text:
tor meus et protector meus; in ipso tor meus et protector meus; in ipso speravit cor meum, et adjutus sum, et refloruit caro mea: propterea sequitur, Et ex voluntate mea confitebor illi . Sua est utique omnis fidelis voquidquid potest, a Domino est. Quia sine me, ait Dominus in Evangelio discipulis suis, datum illi fuerit desuper . Item apostolus Paulus ad Corinthios: Fiduciam autem talem, inquit, habemus
Abbreviated transcription (Latin):
ut cognoscat & credat inquo oꝑa
bona nulla sunt. dictum ẽ ñ uolen¬
tis neq currentis s miserentis ẽ
dei: quia inuanitate sensus tene¬
bris obscuratum habens intellec¬
illuxerit ĩ corde eius ad illuminatio¬
nẽ scientiȩ claritatis dei infaciem
xp̃iiħu: ut ablato uelamine. id est
nebula peccati de corde eiꝰ. conu̾ti
ad dñi capessenda p̃cepta: quia uͥ
sp̃s dñi. ibi libertas. Habet autem
thesaurum istum inuase fictili
incorpore uidelicet suo terreno:
ut sublimitas sit uirtutis dei et
ñ ex ipso: Ideo ñ uolentis neq eur¬
rentis: s miserentis ẽ dei: Fit hoc
etiam multifarie multisq modiᷤᷤ
bona quȩ ñ uoluerunt neq cu¬
currerunt: Ia uero credentis id
est illuminati atq reparati in li¬
bero arbitrio ꝑ gratuitam gr̃ãm¬
n saluatoris. uox ẽ Et ex uoluntate
mea confitebor illi S ut possit
eidem confiteri: ñ inse s indño
gloriat᷑. cum dicit: Dominꝰ ad iu.¬

Expanded text:
ut cognoscat et credat, in quo opera ut cognoscat et credat, in quo opera bona nulla sunt, dictum est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei: quia in vanitate sensus tenebris obscuratum habens intellecilluxerit in corde ejus, ad illuminationem scientiae claritatis Dei in facie Christi Jesu; ut ablato velamine, id est, nebula peccati de corde ejus, convertad Domini capessenda praecepta: quia ubi Spiritus Domini, ibi libertas . Habet autem thesaurum istum in vase fictili, in corpore videlicet suo terreno; ut sublimitas sit virtutis Dei, et non ex ipso. Ideo non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Fit hoc etiam multifarie multisque modis,bona, quae non voluerunt, neque cucurrerunt. 16. Jam vero credentis, id est, illuminati atque reparati in libero arbitrio per gratuitam gratiam Salvatoris vox est, Et ex voluntate mea confitebor illi. Sed ut possit eidem confiteri, non in se, sed in Domino gloriatur, cum dicit, Dominus adju
Abbreviated transcription (Latin):
in quo homo diuini p̃cepti desertor
exulatus ẽ. ierrat libero arbitrio
inoꝑib diaboli. humeris suis suꝑ¬
impositum in adiutorium scilicet
fidei et caritatis suȩ reuocauerit:
hoc enim ut dixi ipse dñs ꝓbat. cum
inparabola uolens hominem in¬
telligi. ouem dicit errasse quȩ ñ
sponte redierit. s apastore reqͥsita.
ad cubile ꝓpͥum eiꝰ sit humeris re¬
portata: uel cum uulneratum a
latronib ñ ꝓpͥo gressu. s iumento
suꝑ impositum ad stabulũ dicit
ẽẽ delatũ Qͥd magister ille gen¬
tiũ gr̃a fidei illuminante uidens.
quomodo scͥptum ẽ inpsalmis. &
ex uoluntate mea confitebor illi:
& iterum in apło. cum infigura
uasorum de peccatorib dicit. si
quis gͦ emundau̾it se ab istis. erit
uas in honore sc̃ificatum et utile
dño ad omne opus bonum semꝑ
paratum: accipe fidei rationem
Alia causa ẽ adhuc ñ credentis in¬
deo. alia iam credentis: De ñ cre.¬
dente id ẽ ad huc dm̃ ignorante.

Expanded text:
in quo homo divini praecepti desertor in quo homo divini praecepti desertor exsulatus est, et errat libero arbitrio in operibus diaboli, humeris suis superimpositum, in adjutorium scilicet fidei et charitatis suae, revocaverit ? Hoc enim, ut dixi, ipse Dominus probat, cum in parabola volens hominem intelligi, ovem dicit errasse, quae non sponte redierit, sed a pastore requisita ad ovile proprium ejus sit humeris reportata. Vel cum vulneratum a latronibus, non proprio gressu, sed jumento superimpositum ad stabulum dicit esse delatum. Quod magister ille Gentium gratia fidei illuminante videns, quomodo scriptum est in Psalmis, Et ex voluntate mea confitebor illi : et iterum in Apostolo, cum in figura vasorum de peccatoribus dicit, Si quis ergo mundaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne opus bonum semper paratum ? Accipe fidei rationem. Alia causa est adhuc non credentis, alia jam credentis. De non credente, id est, adhuc Deum ignorante,
Abbreviated transcription (Latin):
licȩ dicta uel exposita sunt. s tunc
a nobis limes fidei sane defenditur
quando termini quos posuerunt
ad modum curat᷑ hominis libe¬
rum arbitriũ uulneratũ: Adie
gͦ aduentꝰ sui dñs quouenit sana¬
re uulneratũ iacentẽ usq ad diẽ
reditus sui quo iudicaturꝰ ẽ mun¬
dum. stabulario curã habere iubet
sͥtraditi sautiati: significans quod
usq ad diem assumptionis eius
sub cura nͥ gr̃e fuerit ad ꝑfectum
ꝑuenire ñ posse sicut stabulariꝰ
eiꝰ paulus docet scribens ad phili¬
penses: Confidens hoc ipsũ quia
qui cepit inuobis opus bonum
ꝑficere: ꝑficiet usq indiem ibuxͥ¬
ꝑficiet confirmabit solidabitq.
illa ꝑdita excentum ouib nisi libe.¬
rum arbitrium possibilitatis bo¬
no uitio pͥmi hominis ꝑdito. aiui¬
storum ẽẽ consortio. nec ꝑ se ad eur.¬
tem id ẽ ad paradisum de quo exiuit
fidelium numero resociandum
posse reu̾ti. nͥ indebita gr̃a sua uti¬
to errantem. hoc ẽ de isto mundo.

Expanded text:
ibus dicta vel exposita sunt: sed tunc a nobis limes fidei sanae defenditur, quando termini quos posuerunt e quemadmodum curatur hominis liberum arbitrium vulneratum. A die ergo adventus sui Dominus, quo venit sanare vulneratum jacentem, usque ad diem reditus sui, quo judicaturus est mundum, stabulario curam habere jubet sibi traditi sauciati: significans quod usque ad diem assumptionis ejus, nisi sub cura gratiae fuerit, ad perfectum pervenire non posse. Sicut stabularius ejus Paulus docet, scribens ad Philippenses: Confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bonum perficere, perficiet usque in diem Chriperficiet, confirmabit solidabitque; illa perdita ex centum ovibus, nisi liberum arbitrium, possibilitatis bono vitio primi hominis perdito, a justorum errasse consortio, nec per se ad cortem, id est, ad paradisum de quo exivit, fidelium numero resociandum posse reverti, nisi indebita gratia, sua utito errantem, hoc est, de isto mundo
Abbreviated transcription (Latin):
niteri compellitur: quia petrum
nͥ dñs respexisset. nunquã peni¬
tentia motus amare fleuisset: Pe¬
nitentia gͦ res ẽ optima & ꝑfecta.
quȩ defectos reuocat ad ꝑfectum:
ħ omne datum optimum iacobus
inquit apłs & omẽ donum ꝑfectũ
de sursum ẽ descendens a patre
luminũ. apud quem ñ est cõmu¬
tatio. nec momẽti obumbratio:
Oportet gͦ eaorare penitentem: quȩ
ad eius mundationẽ expediunt:
Quod ut faciat unde sit audi: Simi¬
liter autẽ ait paulus apłs. & sp̃s ad¬

Expanded text:
nitere compellitur: quia Petrum nitere compellitur: quia Petrum nisi Dominus respexisset, nunquam poenitentia motus amare flevisset . Poenitentia ergo res est optima et perfecta, quae defectos revocat ad perfectum. Sed omne datum optimum, Jacobus inquit apostolus, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Oportet ergo ea orare poenitentem, quae ad ejus mundationem expediunt. Quod ut faciat, unde sit audi. Similiter autem, ait Paulus apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs: Si quis gͦ mũdauerit se ab
istis: erit uas inhonore sc̃ificatũ
et utile dño ad omne opus bonũ
paratum. Cum enim deliquerit
iam redemptus ꝑ grãm baptismi
ꝓpͥa uoluntate. & inpeceatis suis
ꝑmanens ex hoc migrauerit mun¬
do: efficit᷑ uas ligneum quod faci¬
le deuoretur ab igne gehenne.
aut certe fictile quod cominui pos¬
sit uirga recta. uirga regni xp̃i. idẽ
iuditio equitatis eius. quem sicut
dicit apł̃s benignitas dei saluandũ
ad penitentiam adduxerit. scdm qd̃
iterum ad timotheum dicit. ne for¬
te det illis ds̃ penitentiam ad cog-¬
noscendam ueritatem. et resipiscãt
adiaboli laqueis a quo captiui te¬
nentur ad ipsius uoluntatẽ &r ciba¬
uerit eum pane lacrimarum po-¬
tumq dederit ei in lacrimis inm̃¬
sura. emundat se ab huiusmodi
uasis. quia cum dei miscdia se pre¬
ueniente agit & ipse satis ꝑ liberũ
arbitrium ut mundetur: Sola aut̃
uoluntate sua si presumat munda.
riñ potest immo nec excorde pe¬

Expanded text:
Si quis ergo mundaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne bonum opus paratum . Cum enim deliquerit jam redemptus per gratiam Baptismi propria voluntate, et in peccatis suis permanens ex hoc migraverit mundo, efficitur vas ligneum, quod facile devoretur ab igne gehennae; aut certe fictile, quod comminui possit virga recta, virga regni Christi, id est, judicio aequitatis ejus; quem, sicut dicit Apostolus, benignitas Dei salvandum ad poenitentiam adduxerit : secundum quod iterum ad Timotheum dicit, Ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem : et cibaverit eum pane lacrymarum, potumque dederit ei in lacrymis et mensura . Mundat se ab hujusmodi vasis: quia cum Dei misericordia se praeveniente agit et ipse satis per liberum arbitrium ut mundetur. Sola autem voluntate sua si praesumat, mundari non potest: imo nec ex corde poe
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcqͥd ñ licet uel ñ expedit oꝑari:
S ista ñ ꝑtinent ad substantiã uitȩ
p̾sentis quia ñ sunt a deo: immo
male desid̾ata maculant uitam
quȩ ẽ adeo: Ista sunt ⁊ irania ani¬
me carnisq que inimicus homo
id ẽ diabolus dormitante adam.
dei uidelicet p̃ceptum ñ conser¬
uante in libero seminauit arbitrio:
inquib ꝓcliuor et paratior est
quam in ꝓsꝑis uulnerata et depra¬
uata uoluntas: Ista sunt diaboli
mundũ ueniens. exuirgine nat᷑
decredentiũ libero arbitrio gratui¬
ta sua gr̃a amputat: idoneam in
eisdem adcrescendũ p̃parans uo¬
luntatẽ: ꝑ quam possint tamdi
cens: Qui facit peccatũ ex diabo.¬
lo ẽ: qm̃ ab initio diabolus peccat:
In hoc apparuit filius dei ut dis¬
soluat oꝑa diaboli: Item apłs pe
de xp̃o ait. Qui ꝑtransiuit bene¬
faciendo et sanando om̃s opp̃ssos
adiabolo: qm̃ ds̃ erat cũ illo: Item
apls paulus ad hebreos: Qui cum
sit inquit splendor głȩ et figura

Expanded text:
quidquid non licet vel non expedit operari. quidquid non licet vel non expedit operari. Sed ista non pertinent ad substantiam vitae praesentis, quia non sunt a Deo; imo male desiderata maculant vitam quae est a Deo. Ista sunt zizania animae carnisque, quae inimicus homo, id est diabolus, dormitante Adam, Dei videlicet praeceptum non conserante, in libero seminavit arbitrio , in quibus proclivior et paratior est quam in prosperis vulnerata et depravata voluntas. Ista sunt diaboli mundum veniens, ex virgine natus, de credentium libero arbitrio gratuita sua gratia amputat, idoneam in eisdem ad credendum praeparans voluntatem, per quam possint tam Dei cens: Qui facit peccatum, ex diabolo est; quoniam ab initio diabolus peccat. In hoc apparuit Filius Dei, ut dissde Christo ait: Qui pertransivit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, quoniam Deus erat in illo . Item apostolus Paulus ad Hebraeos: Qui cum sit, inquit, splendor gloriae et figura
Abbreviated transcription (Latin):
gͣ liberum arbitrium hominis
possibilitatis bonum ꝑdidit ñ no¬
men et rationem. Esse fatem᷑ liberũ
arbitrium hominib omĩb habens
qͥdem iuditium rationis. ñ ꝑ quod
sit idoneum quȩ ad dm̃ꝑtinent
sine deo aut incoare uel certe per¬
agere s tantũ in oꝑib uitȩ p̃sentis.
tam bonis quam etiã malis. boni
dico que de bono nature oriunt᷑
id.ẽ. uelle laborare inagro: uelle bi¬
amicum. uelle habere indum̃ta:
uelle fabricare domũ: uxorẽ uelle
ducere: pecora nutrire: artem dis¬
cere diu̾sarum rerũ bonarũ: uelle
qͥequid bonum ad p̾sentẽ ꝑtinet
uitam: quȩ omĩa non sine guber¬
naculo diuino subsistunt. immo
ex ipso &e ꝑipsum sunt uel ee̾ cepe¬
runt: Malis uero dico: ut ẽ uelle
idolum colere: uelle homicidium.
uelle adulterium facere: res alienaᷤᷤ
uelle diriꝑe. dm̃ uiuentẽ in scła
blasphemare. uelle turpiter uiue.¬
re uelle maleficia discere. uelle me¬
briari ce luxuriose iuuere: uelle

Expanded text:
ergo, liberum arbitrium hominis ergo, liberum arbitrium hominis possibilitatis bonum perdidit, non nomen et rationem. 5. Est, fatemur, liberum arbitrium omnibus hominibus, habens quidem judicium rationis, non per quod sit idoneum quae ad Deum pertinent, sine Deo aut inchoare aut certe peragere: sed tantum in operibus vitae praesentis, tam bonis, quam etiam malis. Bonis dico, quae de bono naturae oriuntur, id est, velle laborare in agro, velle maamicum, velle habere indumenta, velle fabricare domum, uxorem velle ducere, pecora nutrire, artem discere diversarum rerum bonarum, velle quidquid bonum ad praesentem pertinet vitam: quae omnia non sine gubernaculo divino subsistunt, imo ex ipso et per ipsum sunt, vel esse coeperunt. Malis vero dico, ut est, velle idolum colere, velle homicidium, velle adulterium facere, res alienas velle diripere, Deum viventem in saecula blasphemare, velle turpiter vivere, velle maleficia discere, velle inebriari et luxuriose vivere, velle
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ẽ uitalis & rationalis animȩ motꝰ
S huiꝰmodi ut ante iam dixi fuit in
homine ꝓthoplasto: cum ante pec¬
catum maneret illesus: Non enum
ꝑ aliud contraxit offensam. nͥ ꝑ id
qd̃ potuit ne delinqueret resistere
suadenti: ꝑ uelle gͦ malum recte ꝑ.¬
didit posse bonũ: qui ꝑposse bonũ
potuit uincere uelle malũ: Quẽ
iuste ds̃ iam delicto captiuũ uolun¬
tati deprauate dimisit. ut hȩc eidẽ
ẽẽt pena in ñfaciendo quod uelit
quȩ semꝑ si deo fuisset obediens.
sufficere potuisset ad om̃e bonum
qd̾ uoluisset: Malum itaq uelle ñ
ex nature conditione bona habuit
tamquã ex congenito malo ut ma-¬
nicheus credit s ex accedenti desi¬
derio prauo concepit: uidelicet cũ
iamut suꝑiꝰ dixi ad manducandũ
uetitum lignum qd̾ nolle debuit
assensum serpenti id ẽ diabolo p̃-¬
buit Qd̾ tamquã a radice uitiata
omĩs exilla orta humana ꝓpago con¬
uirginis factus ẽ caro: P peccatum

Expanded text:
quod est vitalis et rationalis animae molus. quod est vitalis et rationalis animae molus. Sed hujusmodi, ut ante jam dixi, fuit in homine protoplasto, cum ante peccatum maneret illaesus. Non enim per aliud contraxit offensam, nisi per id quo potuit, ne delinqueret, resistere suadenti. Per velle ergo malum recte perdidit posse bonum, qui per posse bonum potuit vincere velle malum. Quem juste Deus jam delicto captivum voluntati depravatae dimisit, ut haec eidem esset poena in non faciendo quod velit, qui semper si Deo fuisset obediens, sufficere potuisset ad omne bonum quod voluisset. Malum utique velle non ex naturae suae conditione bona habuit, tanquam ex congenito malo, ut Manichaeus credit; sed ex accidenti desiderio pravo concepit, videlicet cum, ut jam superius dixi, ad manducandum vetitum lignum, quod nolle debuit, assensum serpenti, id est diabolo, praebuit: quod tanquam a radice vitiata omnis ex illo orta humana propago convirginis factus est caro. Per peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s ueniens nichil nobis prestitit
nichil salutis. nichil adiutorii con¬
tulit: mors eiꝰ nichil ꝓfuit nobis:
salus nr̃a naturalis ẽ nobis. Talia p̃¬
dicantib fides catholica dicit ana¬
thema. Credit eñi quod salus homi.¬
nis ex dõ sit xp̃c: cuiꝰ uulnere liberũ
nr̃m curatur &e reformat᷑ arbitriũ
uulneratum: qui adu̾sos a se gratui¬
ta gr̃a sua conu̾tit ad se. & ut dõpla¬
ceant inoperib bonis oꝑatur in
eis & uelle & posse: quorum cursũ
in hac uita ꝓpter futurã uerã uitam
miscda preueniendo et subsequen¬
do ꝑficit: Ipsum gͥ liberũ arbitriũ
hominib ẽẽ certa fide credimus &
p̃dicamus indubitanter: s cur li
disserendum: Arbitrium scilicet¬
dictum ab arbitrando rationalicõ.¬
sideratione: uel discernendo qͥdeli¬
gat qͥd ue recuset: Et puto qd̾ ideo
nom̃ accepit. Uel ideo liberũ dictum
qd̾ insua sit positum potestate. ha¬
bens agendi quod uelit possibilitatẽ.

Expanded text:
Christus veniens nihil nobis praestitit, Christus veniens nihil nobis praestitit, nihil salutis, nihil adjutorii contulit, mors ejus nihil profuit nobis, salus nostra naturalis est nobis. Talia praedicantibus fides catholica dicit anathema: credit enim quod salus hominis ex Deo sit Christus, cujus vulnere liberum nostrum curatur et reformatur arbitrium vulneratum, qui aversos a se gratuita gratia sua convertit ad se, et ut Deo placeant operibus bonis, operatur in eis et velle et posse: quorum cursum in hac vita propter futuram veram vitam, misericordia praeveniendo et subsequendo perficit ipse. Igitur liberum arbitrium hominibus esse, certa fide credimus, et praedicamus indubitanter. CAPUT IV. disserendum. Arbitrium scilicet ab arbitrando rationali consideratione, vel discernendo quid eligat, quidve recuset, puto quod nomen accepit: ideo liberum dictum, quod in sua sit positum potestate, habens agendi quod velit possibilitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
catis mortui iusticie uiueremus:
cuiꝰ liuore sanati estis: Eratis eñi
nr̃is mortiuis ẽ. iustus ꝓiniustis
ut nos offerret dõ: mortificatos
carne uiuificatos autẽ sp̃u. Audiͤ
electos &r idoneos testes sp̃u dei lo¬
quentes. xp̃m ꝓpitiationem ꝓpec¬
catis mundi uenisse. peccata nr̃a
ꝓpterea ꝑtulisse incorpore suo su¬
ꝑ lignũ ut iusticie uiueremꝰ: eius
liuore nos eẽ sanatos qui eramus
sicut oues errantes: audis semel
ꝓpeccatis nr̃is mortuum iustum
ꝓiniustis ut nos offerret dõ. id ẽ.
peccato exules reuocaret ad dm̃:
& intenebris conscientiȩ tractans.
eructas nebulas quib lum̃ uerũ
tetrare conaris. et dicis posse ho¬
minẽ ꝑ liberum arbitrium tam¬
quã ꝑse sit idoneus implere quod
uelit: Idẽ ipsum ẽ enim & illud qd̾
flagitatis uoce suꝑba: si uolo sẽs
sũ. si uolo pecco. si uolo ñ pecco: Ni
chil uidelicet aliud astruitis ista
dicendo: ñ ut supius iam dictumẽ.

Expanded text:
catis mortui justitiae viveremus, catis mortui justitiae viveremus, cujus livore sananostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo mortificatos carne, vivificatos autem spiritu . Audis electos et idoneos testes spiritu Dei loquentes, Christum propitiationem pro peccatis mundi venisse, peccata nostra propterea pertulisse in corpore suo super lignum, ut justitiae viveremus, ejus livore nos esse sanatos, qui eramus sicut oves errantes; audis semel pro peccatis nostris mortuum justum pro injustis, ut nos offerret Deo, id est, peccato exsules revocaret ad Deum: et in tenebris conscientiae tuae tractans eructas nebulas, quibus lumen verum tetrare conaris, et dicis posse hominem per liberum arbitrium, tanquam per se sit idoneus, implere quod velit? Idem ipsum est enim et illud quod flagitatis voce superba: « Si volo, sanctus sum; si volo, pecco; si volo, non pecco. » Nihil videlicet aliud astruitis ista dicendo, nisi, ut superius jam dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ĩhuc mũdũ peccõreᷤ salucᷤ fac̾e qͦꝵ sepͥmũ
ẽẽ dicit: et conaris astruere cum
p̃dicas hominẽ naturalit̾ posse
quod uelit. xp̃m nullũ in eo uulnꝰ
qd̃ curaret: nullã infirmitatẽ in¬
uenisse quã gr̃e sue gratuite me¬
dicam̃to sanaret: In tantum estis
instulticiȩ ꝓfundum demersi:
ut ñ intelligatis xp̃m dñm ad nos¬
tram reparationẽ reformationẽ.
redemptionẽ. reconciliationem.
formã serui susciꝑe uoluisse. Qͥd
enim opus erat dõ sist atus inte¬
ger naturȩ maneret humanȩ car¬
nẽ susciꝑe nr̃am. contumelias
sustinere. & ꝑcrucem a iudeis ꝑpe¬
ti mortem: quȩ utiq omĩa ꝓ nr̃a
salute dignatus ẽ sustinere dñs
bonus &e misericors. ꝓseruis maliˢ
& impiis. liber ꝓ captiuis. iustus
ꝓiniustis. uita ꝓmortuis. spes ꝓ
desꝑatis. reconciliatio ꝓ offenden¬
tib Sicut dicit ioħs apłs de eo:
Quipeccata inquit nr̃a ipse ꝑtulit
incorpore suo suꝑ lignum: ut pec¬

Expanded text:
enit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum se primum esse dicit: et conaris astruere, cum praedicas hominem naturaliter posse quod velit, Christum nullum in eo vulnus quod curaret, nullam infirmitatem invenisse, quam gratiae suae gratuitae medicamento sanaret. In tantum estis in stultitiae profundum demersi, ut non intelligatis Christum Dominum ad nostram reparationem, reformationem, redemptionem, reconciliationem, formam servi suscipere voluisse? Quid enim opus erat Deo, si status integer naturae maneret humanae, carnem suscipere nostram, contumelias sustinere, et per crucem a Judaeis perpeti mortem? Quae utique omnia pro nostra salute dignatus est sustinere, Dominus bonus et misericors pro servis malis et impiis, liber pro captivis, justus pro injustis, vita pro mortuis, spes pro desperatis, reconciliatio pro offendentibus: sicut dicit Joannes apostolus de eo, Qui peccata, inquit, nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum, ut pec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ soluere legem ce ꝓpħas s adim¬
plere. Sacerdote gͦ &r leuita ꝑtran¬
seuntib iter faciens samaritanus
uenit secus eum: Samaritanꝰ ipse
ẽ saluator xp̃c: qͥa samaritanꝰ custõ
interp̾tatur:: cui recte dicimus:
Custodi me dñe ut pupillam ocłi:
subumbra alarum tuarum ꝓtege
me: Quid ẽ autẽ uenit secus eum:
Uenit insimilitudine carnis pecca¬
ti: ñ ut ille qui iacebat incarne
peccati. id ẽ secus eum: qͥa insimi¬
litudinẽ: Et uidens eum: quia¬
miscdia motus ẽ. Et uidens eum¬
inquit iacentem: Nunquid uolen¬
tẽ & currentẽ: Et ideo miscłia mo¬
tus ẽ: quia in eo quo curari dignꝰ
ẽẽt meritum nullũ inuenit. Et
appropians alligauit uulnera eiꝰ:
Qd ẽ alligauit uulnera eiꝰ: e pecca¬

Expanded text:
non solvere legem et prophetas, sed adimplere . 12. Sacerdote ergo et Levita pertranseuntibus, iter faciens Samaritanus venit secus eum. Samaritanus, ipse est salvator Christus: quia Samaritanus Custos interpretatur, cui recte dicimus, Custodi me, Domine, ut pupillam oculi; sub umbra alarum tuarum protege me . Quid est autem, venit secus eum? Venit in similitudine carnis peccati, non ut ille qui jacebat in carne peccati; ideo secus eum, quia in similitudine. Et videns eum, misericordia motus est. videns eum, quid? jacentem. Numquid surgentem et currentem? Et ideo misericordia motus est: quia in eo, quo curari dignus esset, meritum nullum invenit. Et appropians alligavit vulnera ejus. Quid est, alligavit vulnera ejus? Sicu
Abbreviated transcription (Latin):
latus. deo iudice iusto factus est
serpenti id est diabolo cui maluit
obedire quam dõ captiuus: et ido
scͥptum ẽ: Aquo enĩ quis suꝑatꝰ ẽ
huic et seruus addictus ẽ. Et tt̾um:
Omĩs quitacit peccatum: seruus ẽ
peccati: Qd̃ confirmat apł̃s paulꝰ
iam baptizatis dicens. cum ẽẽtis
luit: s ñ sicut ꝑ se lapsus ẽ continuo
lapsus per se id ẽ. ꝑ propriam uolun¬
tatem consurgere ualuit: nͥ manu
dñi misericordissima quando eiꝰ
placuit pietati fuisset erectus: ꝓpt̾
quod scͥptum ẽ: Alleuat dñs om̃s
qui corruunt: et erigit om̃s elisos:
Qd̾̃ si homo ꝓpͥa uoluntatis uirtute.
et ñ ꝑdñm sufficit elisoͥs assurgere:
quod inparadiso de quo inobedi¬
ens pulsus ẽ deo reconciliandus
redeat: gͦ xp̃c gratis mortuus est:
Et quid ad sanos medicus uenire
uoluit: uel cur se ad saluandũ atq
querendũ quod ꝑierat uenisse
dixit: quia sedm dogina ur̃m ni¬
chil ꝑditum nichil quod sanaret

Expanded text:
latus homo, judicio justo factus est latus homo, judicio justo factus est serpenti, id est, diabolo, cui maluit obedire quam Deo, captivus. Et ideo scriptum est, A quo enim quis superatus est, huic et servus addictus est : et iterum, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati Quod confirmat apostolus Paulus jam baptizatis dicens, Cum essetis luit: sed non sicut per se lapsus est, continuo a lapsu per se, id est, per propriam voluntatem consurgere valuit, nisi manu Domini misericordissima, quando ejus placuit pietati, fuisset erectus. Propter quod scriptum est: Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos . Quod si homo propria voluntatis virtute, et non per Dominum, sufficit elisus assurgere, quo in paradisum, de quo inobediens pulsus est, Deo reconciliandus redeat: ergo Christus gratis mortuus est . Et utquid ad sanos medicus venire voluit, vel cur se ad salvandum atque quaerendum quod perierat, venisse dixit; qui secundum dogma vestrum, nihil perditum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
libertas. homo uoluntatis sane.
ꝑfecto uidelicet libertatis arbi¬
trio. quo sibi sufficiat. ñ potest
exoriri: Nam ut calcatius libero ar.¬
bitrio cum possibilitatis bono quo
ualeret implere quod uoluisset
adam factum intelligas: audi quid
dicat scͥptura sc̃a in libro eccłiasti¬
co Ds inquit ab initio fecit homi
nem: & reliquit illum in manu con¬
silii sui: Adiecit mandata & p̃cep¬
ta: Si uolueris mandata conserua¬
re conseruabunt te: & fidem facere
beneplacitam inꝑpetuum: Appo¬
suit tͥ ignem et aquam: ad quod
uolueris porrige manum tuam:
Ante hominẽ est uita et mors. bo¬
num et malum: et quod uoluerit
dabitur ei Quid ẽ autẽ et reliqͥt
illum in manu consilii sui: nͥ di¬
misit eum inpossibilitate liberi
arbitrii sui: In manu enim possi¬
bilitas intelligitur Ipsa ẽ prima
gr̃a qua pͥmus homo stare potuis¬
set: si seruare mandata dñi uoluis.¬
set: Hac gͦ ꝑ inobedientiam deso.¬

Expanded text:
libertas, homo voluntatis sanae, libertas, homo voluntatis sanae, perfecto videlicet libertatis arbitrio quo sibi sufficiat, non potest exoriri. CAPUT II. 2. Nam ut calcatius liberum arbitrium cum possibilitatis bono, quo valeret implere quod voluisset, Adam factum intelligas, audi quid dicat Scriptura sancta in libro Ecclesiastico. Deus, inquit, ab nem et reliquit eum in manu consilii sui. Adiecit mandata et praecepta; si uolueris mandata seruare, conservabunt te, et fidem facere beneplacitam in perpetuum. Apposuit tibi ignem et aquam; ad quod volueris, porrige manum tuam. Ante hominem est vita et mors, bonum et malum, et quod voluerit, dabitur illi . Quid est autem, Et reliquit illum in manu consilii sui; nisi, Dimisit eum in possibilitate liberi arbitrii sui? In manu enim possibilitas intelligitur. Ipsa est prima gratia, qua primus homo stare potuisset, si servare mandata Domini voluisset. Hac ergo per inobedientiam deso
Abbreviated transcription (Latin):
trium sufficere implere quod ue¬
lit recte dicimꝰ: nisi ꝓtoplastum
solum potuisse cum uoluntas
liberi arbitrii fuisset sana id est
ante culpam lex enim ei in para¬
diso constituto. ñ poneretur seruã¬
da. nͥ liber e̾e̾t tam uelle eandem qͣ.
nolle seruare: sicut scͥptum ẽ. Et
locutus ẽ dñs ade dicens: De om̃i
ligno qd̃ ẽ inparadiso edetis: de
ligno autem scientie boni et mali
ñ edetis: & cetera: Dicendo gͦ dñs
de omni ligno quod ẽ inparadiso
edetis. taliter uel ꝑmisit: & uetan¬
do de ligno autem scientiȩ boni
& mali ñ edetis. huiusmodi nolle
posse liberum donarat arbitriũ
Quo male utens incautus dum spon¬
te serpenti prebet suadenti consẽ¬
sum dñi preterire preceptum: a¬
misso possibilitatis bono solum
ad uelle potitus ẽ uulneratum: Hoc
gͦ uulnere cuncti libero claudica¬
mus arbitrio: nec implere nobis
naturaliter susficit posse bonum:
tis hominib quorum sumus et
ipsi natura. in quib est uitiata

Expanded text:
trium sufficere implere quod velit, recte dicimus, nisi protoplastum solum potuisse, cum voluntas liberi arbitrii fuisset sana eidem ante culpam. Lex enim eidem in paradiso constituto non poneretur servanda, nisi liber esset tam velle eamdem quam nolle servare, sicut scriptum est: Et locutus est Dominus Adae, dicens: De omni ligno quod est in paradiso edetis; de ligno autem scientiae boni et mali non edetis , et caetera. Dicendo ergo Dominus, De omni ligno quod est in paradiso edetis, taliter velle permisit. Et vetando, De ligno autem scientiae boni et mali non edetis, hujusmodi nolle posse libernm donarat arbitrium: quo male utens incautus, dum sponte serpenti praebet suadenti consensum, Domini praeterire praeceptum, amisso possibilitatis bono, solum arbitrium ad velle potitus est vulneratum. Hoc ergo vulnere cuncti libero claudicamus arbitrio, nec implere nobis naturaliter sufficit posse bonum: tis hominibus, quorum sumus et ipsi natura, in quibus est vitiata
Abbreviated transcription (Latin):
Nullũ autẽ e̾ẽ hominis meritũ mac¬
cipiendam gr̃am ad salutem. paulꝰ
apłs docet: scribens ad ephesios:
Ds autẽ ait qui diues ẽ in misecdia.
ꝓpter nimiã caritatẽ suã qua dile¬
xit nos. et cum e̾ẽmꝰ mortui peccatiᷤᷤ
conuiuificauit nos xp̃o: cuiꝰ gr̃a
estis saluati: ꝓpter nimiã caritatẽ¬
ait suam qua dilexit nos: ñ ꝓpter
nr̃am quasi pͥores dilexerimꝰ eum.
cũ ẽẽmus mortui peccatis: Item
post pusillum meadem epła Gr̃a
enu estis saluati ꝑfidem: & hoc ñex
uobis: Deidonũ ẽ & ñ ex oꝑib ut¬

Expanded text:
Nullum autem hominis esse meritum in accipienda gratia ad salutem, Paulus apostolus docet scribens ad Ephesios: Deus autem, ait, qui dives est in misericordia, propter nimiam charitatem suam qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia estis salvati. Propter nimiam, ait, charitatem suam qua dilexit nos, non propter nostram, quasi priores dilexerimus eum, cum essemus mortui peccatis. Item post pusillum in eadem Epistola: Gratia enim estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis; Dei donum est; non ex o
Abbreviated transcription (Latin):
aut sp̃m separamꝰ ab anima: aut
cũ sp̃m dicimus animã separamꝰ
&e corpꝰ asp̃u. uel cum corpꝰ appellamꝰ
seiungimꝰ sp̃m animãq acorpore¬
ẽ uitiatꝰ ꝑ quod absq adiutorio gr̃e
deo quod placeat nec ualet inciꝑe
nec ꝑficere sufficit: Preuentt᷑ autẽ
&e reparetur in eodem uitiata atq
p̃paret᷑ uoluntas: quȩ semꝑ indi¬
gens in adiutorium illum inante
gr̃a saluatoris. possit tam dm̃ cog¬
noscere quam scdm eiꝰ uiuere uolũ¬
tatem. Cum eñĩ dicit ꝑ ꝓpħam dñs¬

Expanded text:
aut spiritum separamus ab anima? Aut aut spiritum separamus ab anima? Aut cum spiritum dicimus, animam separamus et corpus ab spiritu? vel cum corpus appellamus, sejungimus spiritum animamque aest vitiatus, per quod absque adjutorio gratiae, Deo quod placeat, nec valet incipere, nec perficere sufficit. Praevenitur autem et reparetur in eodem vitiata atque praeparetur voluntas, quae semper indigens in adjutorium illuminante gratia Salvatoris possit tam Deum cognoscere, quam secundum ejus vivere voluntatem. Cum enim dicit per proph
Abbreviated transcription (Latin):
uit opp̃ssum adiabolo: in quo pur¬
gationem peccatorũ fecit: cuius
mundauit conscientiã aboperib
mortuis ad seruiendum dõ uiuen¬
ti: nͥ forte falsa hȩc apłos qui sunt
in eccła catholica clarissima lumi¬
na p̾dicasse dicatis. exꝑimentum
uidelicet querentes eorum quȩ in
eis locutus ẽ xp̃c Quid eñĩ orbati
lumine ueritatis. ñ dicere p̃suma¬
tis: qui nec legi dei nec ꝓpħis uel
canentib credere uultis peccato
pͥmi hominis humanũ genꝰ mor¬
tale factũ. ceterisq libero arbitͥo
deprauatum obnoxium subiace¬
re peccatis: dei quoq filium ad ħ
saluandũ. reparandũ. atq uiuifi¬
candũi. uenisse insimilitudine car.¬
nis peccati sustinuisse mori. resur
bero arbitrio agimus. ñ de parte
hominis agimꝰ. s de toto: quia cũ
peccauit homo pͥmꝰ ñ inparte ali¬
qua. s tota qua conditus ẽ natura
deliquit: Nunquid eñi interdum
cũ tantũ animã nominamꝰ. corpꝰ.

Expanded text:
vit oppressum a diabolo? in quo purvit oppressum a diabolo? in quo purgationem peccatorum fecit? cujus emundavit conscientiam ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi? Nisi forte falsa haec Apostolos, qui sunt in Ecclesia catholica clarissima lumina, praedicasse dicatis, experimentum videlicet quaerentes ejus, qui in eis locutus est Christi . Quid enim orbati lumine veritatis non dicere praesumatis, qui nec legi Dei, nec Prophetis, vel edere vultis, peccato primi hominis humanum genus mortale factum, caeterisque libero arbitrio depravato obnoxium subjacere peccatis, Dei quoque Filium ad hoc salvandum, reparandum, atque vivificandum venisse in similitudine carnis peccati, sustinuisse mori, resurrbero arbitrio agimus, non de parte hominis agimus, sed de toto: quia cum peccavit homo primus, non in parte aliqua, sed tota, qua conditus est, natura deliquit. Numquid enim interdum cum tantum animam nominamus, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
met ipsum obtulit in maculatum
dõ. emundauit conscientiã nr̃am ab
oꝑib mortuis adseruiẽdũ dõ uiuen¬
ti: ꝑge adhuc hereticȩ: et tantis doc¬
torib ueritatis resistens. dic liberũ
arbitrium sic ex adam susceptum.
ut medicina xp̃i ñ indigens. per se
qͥ sufficiat implere qd̃ uelit. Nudis
dei filium apparuisse ut oꝑa dissolue.¬
ret diaboli: audis eum ideo ꝑtransis¬
se ut bene faciendo sanaret omnes
oppssos adiabolo: audis uerbouir¬
tutis suȩ purgationem peccatorũ
faciens: audis sanguine suo offeren¬
do se inmaculatũ dõ mundasse con¬
scientiã nr̃ãm ab oꝑib mortuis ad
seruiendũ dõ uiuenti: & gr̃e eius
ingratꝰ existens. sanum te naturalit̾
putas liberũ arbitriũ possidere:
Si sanus ẽ homo ut adam adõ pͥmo
fuerat institutꝰ. de ut ais nullũ uitiũ
postea ex illo delinquente contraxit
ex hortus: interrogo de quo dĩfiliꝰ
apparens oꝑa dissoluit diaboli: quẽ
ꝑtranseundo & benefaciendo sana¬

Expanded text:
maculatum Deo, emundavit conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi ? Perge adhuc, haeretice, et tantis doctoribus veritatis resistens, dic liberum arbitrium sic ex Adam susceptum, ut medicina Christi non indigens, per se sibi sufficiat implere quod velit. Audis, Dei Filium sic apparuisse, ut opera dissolveret diaboli; audis, eum ideo pertransisse, ut benefaciendo sanaret omnes oppressos a diabolo; audis, verbo virtutis suae purgationem peccatorum fecisse; audis, sanguine suo, offerendo se immaculatum Deo, mundasse conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi: et gratiae ejus ingratus existens, sanum te naturaliter putas liberum arbitrium possidere? Si sanus est homo, ut Adam a Deo primum fuerat institutus, et, ut ais, nullum vitium postea ex illo delinquente contraxit exortus; interrogo, de quo Dei Filius apparens opera dissolvit diaboli? quem pertranseundo et benefaciendo sana
Abbreviated transcription (Latin):
luntate sua ad huc inuitio liberi
arbitrii claudicante: preuenit
tamquã meritis accepturus: s
p̃cedit ut iam dixi misericordis.¬
sima gr̃a sua ds̃ hominis ignorã¬
tis & nec dum se querentis uolun¬
tatem liberi arbitrii. ut eum se
scire et querere faciat: sicut dicit
dei uenit et dedit nobis sensum:
ut cognoscamꝰ uerum dm̃. & si¬
mus inuero filio eius: Hic ẽ uer᷑
ds̃ et uita ȩterna Et dauid in
et me: et d̾s tu conu̾tens uiuifi¬
cabis nos Et dñs in euangłio dis¬
cipulis suis: Non uos me elegistiᷤ
s ego elegi uos: Item ioħs apłs:¬

Expanded text:
luntate sua, adhuc in vitio liberi arbitrii claudicante, praevenit iam pro meritis accepturus; sed praecedit, ut jam dixi, misericordissima gratia sua Deus hominis ignorantis et necdum se quaerentis voluntatem liberi arbitrii, ut eum se scire et quaerere faciat, sicut dicitDei uenit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus Deum uerum, et simus in uero Filio eius. Hic est uerus Deus et vita aeterna . Et David in et me : et, Deus, tu convertens vivificabis nos . Et Dominus in Evangelio discipulis suis: Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . Item Joannes apos
Abbreviated transcription (Latin):
Ds̃ est inqͥt qui oꝑatur inuobis et
uelle et ꝑficere ꝓbona uoluntate.
ea utiq quȩ ẽ in eis ut dixi adño
tam reparata quã preparata ut
ẽẽt bona: inqua se iam fidelis ħo
cognoscens illuminatum: ut ad
dei semꝑ sit paratior uoluntatem.
securus clamat ad eum dicens.
cor mundum crea inme ds̃: sp̃m
rectum innoua inuiscerib meis: Et.
reuela ocłos meos et considerabo

Expanded text:
Deus est, inquit, qui operatur in vobis et velle et perficere, pro bona voluntate : ea utique, quae est in eis, ut dixi, a Domino tam reparata quam praeparata, ut esset bona; in qua se jam fidelis homo cognoscens illuminatum, ut ad Dei semper sit paratior voluntatem, secutus clamat ad eum dicens, Cor mundum crea in me, Deus, et rectum innova in visceribus meis : et, Revela oculos meos, et conside
Abbreviated transcription (Latin):
riũ uidelicet gr̃ȩ ĩcarnationiꝰ suȩ qͥa
sicut scriptum ẽ. hic peccata
nr̃a portauit: & ꝓ nobis doluit:
Et duxit instabulum: scilicet do¬
nans ei fidem ad credendum in
Et altera die quasi tempore alio.
post resurrectionem utiq & as¬
censionẽ suã: ꝓtulit duos dena¬
rios uidelicet uetꝰ & nouum tes¬
tamentum inquib unum nũmiᷤᷤ.¬
ma dei regis ẽ: Et dedit stabu¬
lario paulo apło. qui ẽ uas electi¬
onis. cui sollicitudo ẽ omniũ
ȩccłiarum: & ait: Curam illius
habe: id ẽ quȩ ad fidem meam ꝑ¬
tinent. quomodo eum oporteat
ad plenam sanitatem ꝑuenire do¬
ce illum: Et quodcũq suꝑ eroga¬
ueris: dũ rediero reddam tͥ: Si qͥd
gͦ suꝑ euangłium tamquã mise¬
ricordiã consecutꝰ ut ee̾s fidelis ad
eius utilitatem sapueris. dum re¬
diero iudicaturus mundum. et
unicuiq redditurus scđm opera
sua. reddamtͥ: Quid ẽ autẽ quod
suꝑ legem et euangłium plus pau¬
lus erogauit: Illud puto quod ipse

Expanded text:
rium videlicet gratiae incarnationis suae; quia, sicut scriptum est, Hic peccata nostra portavit, et pro nobis doluit . Et duxit in stabulum: scilicet donans ei fidem ad credendum in Et altera die: quasi tempore alio, post resurrectionem utique et ascensionem suam; protulit duos denarios, videlicet Vetus et Novum Testamentum, in quibus unum numisma Dei regis est. Et dedit stabulario, Paulo apostolo, qui est vas electionis, cui sollicitudo est omnium Ecclesiarum . Et ait, Curam illius habe: id est, quae ad fidem meam pertinent, quomodo eum oporteat ad plenam sanitatem pervenire, doce illum. Et quodcumque supererogaveris, dum rediero reddam tibi: si quid ergo super Evangelium, tanquam misericordiam consecutus ut esses fidelis, ad ejus utilitatem sapueris, dum rediero judicaturus mundum, et unicuique redditurus secundum opera sua, reddam tibi. Quid est autem quod super legem et Evangelium plus Paulus erogavit? Illud puto quod ipse