comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
EOS¬
dem
AN¬
Nos
QUi¬
BUS
Paula¬
tim
UBROS
de trinitate dictabam scripłi
et alios labore continuo in¬
terponens eos illorum tempo¬
ribus. in quibus funt libri qͣ¬
trior de consensu euangelistar
ꝓpter eos qui tamquam dis¬
sentientibus calunpniantur.
Quorum primus liber aduer¬
sus illos conscriptus est: qui tamꝙͣ.
maxime sapientem. xp̃m uel hono¬
rant uel honorare se fingunt: et ideo
nolunt euangelio credere. quia non
abeo illa conscripta sunt sed ab eius
discipulis. quos estimant ei duunita¬
tem qua crederetur dius errore tribu¬
isse:. In quo libro quod dixi ex abra¬
ham cepisse gentem hebreorum. est
quidem et hoc credibile: ut hebrei
uelut abrahei dicti ẽt uideantur:
sed ex illo uerius intelliguntur ap¬
pellati qui uocabatur heber tan¬
quam hebrei. de qua re in libro sex¬
to decimo de ciuitate dei satis dis¬
serui. In sedõ cum agerem de duob
patribus ioseph: ab altero cxi genitũ
ab altero ad optatum: sed dicendũ
fuit alteri adoptatum. Defuncto e

Expanded text:
eosdem annos, quibus paulatim libros de trinitate 20 dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuinitatem, qua crederetur deus, errore tribuisse. In quo libro ex Abraham coepisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto en
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃: quod abba pat̾. S ad sa¬
cram̃tum intimandum pla¬
nius ẽ abba pat̾: adunitate
significandam sufficit pat̾
Et dñm quidem abbapat̾
dirisse credendum ẽ: s ta¬
men non eluceret sententra
nͥ alus dicentibꝰ pater demõ¬
straretur sic ẽe: ullas duas
ecclesias ex iudeis et grecis
ut etiam una sit. Ex ilo gͦ
intellectu dictum ẽ auba
pater: quo idem dñs al
qnificans: cum haberet oues
nam in populo isrł. s quia
cutus acdiecit. oportet me. et
ias adducere: ut sit unꝰ grex et
inꝰ pastor quantum ualet ad
srahelitas et gentes abba pat̾.
das unius de duodecim uenit
et cum eo turba multa cum gla¬
dns et fustibus missi a princi¬
pibus sacerdotum et semori

Expanded text:
pater quod abba pater, sed ad sapater quod abba pater, sed ad sacramentum intimandum planius est abba pater, ad unitatem significandam sufficit pater. et dominum quidem abba pater dixisse credendum est; sed tamen non eluceret sententia, nisi aliis dicentibus pater demonstraretur sic esse illas duas ecclesias ex Iudaeis et Graecis. ut etiam una sit. ei illo ergo intellectu dictum est abba pater, quo idem dominus significans, cum haberet oues etiam in populo Israhel. sed quia secutus adiecit: oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor, quantum ualet ad Israhelitas et gentes abba pater, das unus de duodecim uenit et cum eo turba multa cum gladiis et fustibus a principibus
Abbreviated transcription (Latin):
corporis idẽ ecclesie suscepis¬
se. cui factus cui factus est an¬
enti adeum partu ex iude¬
is ad quos ꝑtinet quodait ab¬
ba: partim er gentibus ad
quas ꝑtinet quod ait pater.
Etiam paulus apłs non pre¬
termit¬
tens hoc sa¬
mentum in
clamamus in¬
quit abba pat̾. Et iterum ait
Misit lñs sp̃m suum. in cor¬
da nr̃a clamantem abbapa¬
ter. Oportuit enim ut bonus
magist̾. et uerus saluator in¬
firmioribus conpatiens iise
ipso demonstraret. non deb̾e
suos martires despare: si qͣ
forte cordibus eorum irrepe¬
ret sub tempus passionis ex
humana fragilitate tristicu.
cum eam uincerent uolunti¬
tisue. p̃ponendo uoluntem
dei. quia ille scit quid expe¬
diat quibus consulit. Hequa
tota re non nunc tempus est
ut uberius disseratur. Agitur
enimim de conuemientia e¬
uangelistarum. in quorum
diu̾sitate u̾borum salubrit̃
discimꝰ non aliuo inuerbis
aclaudiendam ueritatem
quam sententiam loquentis
eẽ. requirendam. Hoc ẽiem̃

Expanded text:
corporis, id est ecclesiae suscepiscorporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est anenti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc samentum: in clamamus, inquit, abba pater, et iterum ait: misit deus spiritum suum in corda nostra clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uoluntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expediat quibus consulit. de qua tota re non nunc tempus est, ut uberius disseratur; agitur enim modo de conuenientia euangelistarum, in quorum diuersitate uerborum salubriter discimus non aliud in uerbis ad audiendam ueritatem quam sententiam loquentis esse requirendam. hoc est enim
Abbreviated transcription (Latin):
quod ille uoluerit. Sic itaq dic¬
tumẽ. si fieri potest: acsi dicere¬
tur siuis. M anifestauit enim
marcus quo ibus di intel¬
ait. Omĩa tibi possibiliasunt
Et equod cominemorauerũt
eum dirisse: uerum non quod
egouolo s quodtu: quod tã¬
tumdem ualet. quantum si et
ita dicatur. uerumptam̃ non
mea uoluntas s tua fiat: sa¬
tis ostendit non eximposibi
litate s er uoluntate patris
dictum ẽẽ. si fieri potest: pre¬
sertim quia lucas et hoc ipsũ
planius intimauit. Hon em̃i
ait si fieri potest: s suus cui
aꝑtiori sententie aꝑtius uin¬
gitur quod marcus posuit
ut ita dicatur. Siuis omina
enim possibilia sunt tibi: tr̃a¬
fer ame calicem istum. Quod
au̾t ipse marcus. non solum
pater s abba pater eum cliris¬
se cominemorat: hoc ẽ abba
hebraice quod ẽ latine pater
et fortasse dominus ꝓpter ali¬
quod sacramentum utrum¬
q clixerit. uolens ostencdere. il¬
lam se tristiciam inꝑsona sui

Expanded text:
quod ille uoluerit. sic itaque dicquod ille uoluerit. sic itaque dictum est si fieri potest, ac si diceretur si uis. manifestauit enim Marcus, quo intelait: omnia tibi possibilia sunt. et quod commemorauerunt eum dixisse: uerum non quod ego uolo, sed quod tu — quod tantundem ualet, quantum si et ita dicatur: uerum tamen non mea uoluntas, sed tua fiat — satis ostlitate, sed ex voluntate Patris dictum esse, si fieri potest: praesertim quia Lucas et hoc ipsum planius intimavit: non enim ait, si fieri potest; sed, si vis. Cui apertiori sententiae apertius jungitur quod Marcus posuit, ut ita dicatur: Si vis, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer a me calicem istum. 14. Quod autem ipse Marcus, non spater sed abba pater eum dixisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui
Abbreviated transcription (Latin):
deis ad eum conp̃hendemdũ
ueniret.Tres gͥ isti eamdem rem
ita narrauerunt. sicuti etiam
unus homo ter posset cum ali¬
quanta uarietate. nulla tam̃
adũsitate. lucas enim quantũ
ab eis ꝓgressus idẽ auulsus
fuerit ut oraret manifestius
aꝑuit dicens. quantum iactꝰ
est lapidis. Porro au̾t marcus
primo ex uerbis suis narrauit¬
idem rogasse dominum: ut
si fieri poss transiret ab eo illa
hora idẽ passionis. quam cali
cis nomine. mox significauit:
deinde u̾ba ipła dñi sic enunti¬
auit duba pat̾ omnia tibi pos¬
sibilia sunt: tranfer calicem
hunc ame Ouibus u̾bis si ad¬
iungas qd̾ illiduo direrunt
et quod etiam marcus ipse ex¬
ꝑsona sua parit᷑ supraposuit
ita sententia manifestatur:
pat̾ si fieri potest. omnnia enim
tibi possibilia sunt: tranfer ca¬
licem istum ame: He quis eum
putaret patris ininuisse po¬
testatem: cum ait si fieri potest.
Non enm qũ si facere potes: s
si fieri potest. fieri aũt potest:

Expanded text:
aeis ad eum comprehendendum aeis ad eum comprehendendum veniret. 13. Tres igitur isti eamdem rem ita narraverunt, sicut etiam unus homo ter posset cum aliquanta varietate, nulla tamen adversitate. Lucas enim, quantum ab eis progressus, id est avulsus fuerit ut oraret, manifestius aperuit, dicens, quantum jactus est lapidis. Porro autem Marcus primo ex verbis suis idem narravit rogasse Dominum, ut si fieri posset, transiret ab eo illa hora, id est passicis nomine mox significauit. deinde uerba ipsa domini sic enuntiauit: abba pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me. quibus uerbis si adiungas quod illi duo dixerunt et quod ipse etiam Marcus ex persona sua pariter supra posuit, ita sententia manifestatur: pater, si fieri potest, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer calicem istum a me, ne quis eum putaret patris minuisse \'potestatem, cum ait: si fieri potest; non enim dixit si facere potes\', sed: si fieri potest; fieri autem potest
Abbreviated transcription (Latin):
rit sufficit: et deuide. inferret
uenit hora eece tradetur filius
hominis. utiq intelligitur pꝰ
niud quod eis dictum ẽ: dormi¬
n iam et requiescite. siluisse
domtuum aliquantum ut
hoc fieret quod ꝓmiserat. et tc̃
intulisse: ecce appunquauit ho¬
ri. Ideo pꝰ ula uerba scd̃m mar¬
cum posituinẽ: sufficit idest
quod requieiustis iam sufficit
q quia cõmemorata non est
ipsa int̾positio silentii domini.
ꝓpt̾ea coartat intellectum ut
in ulis uerbis aua ꝓnuntiatio
requiratur lucas autem pret̾¬
misit quotiens orauerit. Dixit
sane quoo isti tacuerunt: et or̃a¬
tem ab angelo confortatum:⁊
plixiꝰ orantis sudorem fuisse.
sanguineum. et guttas decur¬
rentes int̾ram. Cum gͦ dicit et
cum surteriss ab oratione. et
uenisset ad discipulos suos: nõ
expssit quota oratione. Hichilo
tnilis duobus repugnat. Ioħs
sum dicit cum discipulis suis.
non cominemorat quid illie
egerit donec eiꝰ tracditor cum ui¬

Expanded text:
ret, sufficit; et deinde inferret, ret, sufficit; et deinde inferret, Venit hora; ecce tradetur Filius hominis: utique intelligitur post illud quod eis dictum est, Dormite jam, et requiescite, siluisse Dominum aliquantum, ut hoc fieret quod permiserat; et tunc intulisse, ecce appropinquavit hora. Ideo post illa verba secundum Marcum positum est, sufficit, id est, quod requievistis jam sufficit. Sed quia commemorata non est ipsa interpositio silentii Domini, propterea coarctat intellectum, ut in illis verbis alia pronuntiatio requiratur. 12. Lucas autem praetermisit quoties oraverit: dixit sane quod isti tacuerunt, et orantem ab angelo confortatum, et prolixius orantis sudorem fuisse sanguineum, et guttas decurrentes in terram. Cum ergo dicit, Et cum surrexisset ab oratione, et venisset ad discipulos suos, non expressit quota oratione: nihilo tamen illis duobus repugnat. Joannsum dicit cum discipulis suis, non commemorat quid illic egerit, donec ejus traditor cum Jud
Abbreviated transcription (Latin):
escite. Cẽce. apinquauit hora:
et filiꝰ hominis tradetur in ma¬
nus peccatorum. Surgite ea.¬
mus: ecce appinquauit quime
tradet. Nec etiam marcus eoq
prsus mͦ atq eo ordine conse¬
rit auquanto breuiꝰ quasdam
constringens sententias. et ali¬
quid magis apiens. Nam uide¬
tur hic sermõ. scd̃m matheum
tanquam sibu ipsi contrarius
quod pꝰ terciam orationem ue¬
nit ad discipulos suos et dicit
illis. Uormite. iam: et requies¬
cite. Ecce appinquauit hora: ⁊
filius hominis tradretur in.
manus peccatorum. Surgte
eamus: ecce appinquauit qui
me tracdet. Quomͦ enim supra
dormite iam et requiescite dix
cum connectat ecce aꝓpinqua¬
uit ora et icleo dicat surgitee
amus: Quauelut repugnan¬
tia cominoti qui legunt conani¬
qsit apnuntiare: quoddictum
:dorunte. iam et requiescite.
anquam ab exprobante. non
imuttente. sit dictum. Quod
te fieret: si eẽt neccesse. Cum
marcus ita hoc cominemora¬
uerit. ut cum dirisset dormi¬
te iam et requiescite. adiuure¬

Expanded text:
a et filius hominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. Haec etiam Marcus eoque prorsus modo adque ordine conserit aliquanto breuius quasdam constringens sententias et aliquid magis aperiens. nam uidetur hic sermo secundum Mattheum tamquam sibi ipsi contrarius, quod post tertiam orationem uenit ad discipulos suos et dicit illis: dormite iam et requiescite; ecce adpropinquauit hora et filius hommanus peccatorum. Surgite, eamus; ecce appropinquavit qui me tradet. Quomodo enim supra, Dormite jam, et requiescite, cum connectat, ecce appropinquavit hora; et ideo dicat, Surgite, eamus? Qua velut repugnantia commoti qui legunt, conantur ita pronuntiare quod dictum est, Dormite jam, et requiescite, tanquam ab exprobrante, non a permittente sit dictum. Quod recte fieret, si esset necesse: cum vero Marcus ita hoc commemoraverit, ut cum dixisset, Dormite jam, et requiescite, adjunge
Abbreviated transcription (Latin):
cas clicit hii quicirca ipsum erãt
quod futurum erat: direrunt
ei. Uomine si ꝑcutimꝰ in gladio:
Et ꝑcussit unus ex ipsis quod
om̃s quatuor cominemorant
seruum principis sacerdotum
et amputauit auriculam eius
sicut lucas et ioħs dicunt dex¬
tram. Qui aũt ꝑcussit: scd̾m io¬
ħ̾m petrus erat. Quem ꝑcussit
autem: malchus uocabatur
Deinde quod lucas dicit. Respõ¬
dens aũt ih̾e: ait. Sunte husq
huc. Et adunx: quod matħs.
cominemorat. Comute gladiũ
tuum in locum suum. Om̃s e

Expanded text:
icit, hi qui circa ipsum erant quod futurum erat dixerunt ei: domine, si percutimus in gladio? et percussit unus ex ipsis, quod omnes quattuor dicunt, seruum principis sacerdotum et amputauit auriculam eius, sicut Lucas et Iohannes dicunt, dextram. qui autem percussit secundum Iohannem Petrus erat, quem percussit autem Malchus uocabatur. deinde quod Lucas dicit: respondens Iesus ait: sinite usque huc, et adiunxit quod Mattheus commemorat: conuerte gladium tuum
Abbreviated transcription (Latin):
ei quod dũ. matheus. Om̃s enͥ
qui acceꝑint gladium: gladuo
peribunt. Id ẽ qui usi fuerunt qa¬
dio. Uideri aũt poss contrariũ
sicdominus ex ula responsione.
saltem usq ad unum nec ipsum
letale uulnus. usum tam̃ gladi
spontaneum aꝓpbasse demons¬
traretur Quamquam etiam pe¬
tro dictum totum congruenter
qntelligi possit. ut sic conuectatr
et qd lucas. et qd̾ matheus retunt.
quemadmodum supra comine¬
moraui. Sinite usq huc: et con¬
uerte gladium in locum suum
Oñs enun qui acceꝑint gladium
gladio peribunt. Et cet̾a Quom̃
autem sit intelligendum. sim¬
te usq huc iam exposui: et si ali¬
ter melius potest ita sit: dum
tam̃ euangelistarum ueritas
constet.

Expanded text:
ei quod dixit Mattheus: omnes enim ei quod dixit Mattheus: omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt, id est qui usi fuerint gladio. uideri autem posset contrarium, si dominus ex illa responsione saltem usque ad unum nec ipsum letale uulnus usum tamen gladii spontaneum adprobasse demonstraretur. quamquam etiam Petro dictum totum congruenter intellegi possit, ut sic conectatur et quod Lucas et quod Mattheus rettulit, quemadmodum supra commemoraui: sinite usque huc et conuerte gladium in locum suum. omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt, et cetera. quomodo autem sit intellegendum sinite usque huc, iam exposti, et si aliter melius potest, ita sit, dum tamen euangelistarum ueritas constet.
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. S inter moras uerboꝵ
int̾rogantium dominum et il¬
lius respondentis: petrus defen¬
sionis auiditate. et maiore ꝓ
domino commotione ꝓcussit:
s non potuerunt etiam simuldi¬
ci quȩ summul fieri potuerunt.
Non enun diceret respondens au¬
tem ihe: nisi illorum int̾rogati¬
om responderet: non facto petri.
Ham de facto petri quio iuidica¬
uerit matħs solusdicit. Ubietiã
non dxx matħs respondit ihc pe¬
tro com̃te gladium tuum: s di¬
rit lunc ait illis ih̾c. Conuerte
gladium tuum. Quod post faq¬
tum apparet dixisse dominum.
Iuuo tiero quod lucas posuit res¬
pondens aũt iħe ait sunte usq
huc: illis qui int̾rogauerant res¬
ponsum eẽ accipiendum ẽ. s qͥa
ut dirimus inter u̾ba int̾roganti¬
um. et respondentis domim.
facta ẽ uno ictu ꝑcussio: hoc oi¬
dine uidicauit ẽẽ narrandum
ut etiam int̾ u̾ba interrogatio¬
nis et responsionis eam insere.¬
ret. Non est gͦ contrarium hoc

Expanded text:
ta sunt. sed inter moras uerborum ta sunt. sed inter moras uerborum interrogantium dominum et illius respondentis Petrus defensionis auiditate et maiore pro domino commotione percussit; sed non potuerunt etiam simul dici quae simul fieri potuerunt. non enim diceret respondens autem Iesus, nisi illorum interrogationi responderet, non facto Petri. nam de facto Petri quid iudicauerit, Mattheus solus dicit. ubi etiam non dixit Mattheus \'respondit Iesus Petro: conuerte gladium tuum\', sed dixit: tunc ait illi Iesus: conuerte gladium tuum, quod post factum apparet dixisse dominum. illud uero quod Lucas posuit: respondens autem Iesus ait: sinite usque huc, illis qui interrogauerant responsum esse accipiendum est; sed quia, ut diximus, inter uerba interrogantium et respondentis domini facta est uno ictu percussio, hoc ordine iudicauit esse narrandum, ut etiam inter uerba interrogationis et responsionis eam insereret. non est ergo contrarium hoc
Abbreviated transcription (Latin):
um et exhibebit mͥ m plusqu̾a
duodecun milia legiones angło¬
rum: Quomͦ gͦ implebuntur
scripture: quia sic oportet fieri:
his u̾bis adrungi potest quoo il¬
ium eo loco dixisse commemo¬
rat. Calicem quem decdit michi
pat̾ non bibam illum: Tunc
sic̃ dicit lucas tetigit auriculã
illius qui ꝑcussus erat: et sana¬
nauit eum. Nec moueat qua¬
si contrarium sit quod lucas
dur int̾rogantibus discipulis
si ꝑcuterent ingladio dnin
respondisse sinite usq mic
quasi pꝰ illam ꝑcussionem itã
dictum fuerit ut placuerit eiusq
huc factum. s ampluis nolue¬
rit fieri: eum inuerbis que po¬
suit matłis intelligatur potiꝰ
totum facrum quousus est gla¬
dio petrus domino displicuisse.
Iuluo enim uerius ẽ. quod cum
eum int̾rogassent licentes. do¬
mine. si ꝑcutimus inglaclio. tẽ
respondit sunte husq huc: id
ẽ non uos moueat quod futu¬
rum ẽ ꝑmittendi sunt usq huc
ꝓgredi. hoc ẽ ut me. app̾hendãt
et impleantur quȩ de me scrip¬

Expanded text:
ibebit mihi modo plus quam duodecim milia legiones angelorum? quomodo ergo implebuntur scripturae, quia sic oportet fieri? his uerbis adiungi potest quod illum eo loco Iohannes dixisse commemorat: calicem, quem dedit mihi pater: non bibam illum? tunc, sicut dicit Lucas, tetigit auriculam illius qui percussus erat et sanauit eum. Nec moueat, quasi contrarium sit quod Lucas dixit interrogantibus discipulis, si percuterent in gladio, dominum respondisse: sinite usque huc, quasi post illam percussionem ita dictum fuerit, ut placuerit ei usque huc factum, sed amplius fieri noluerit, cum in uerbis, quae suit, intelligatur potius totum factum quo usus est gladio Petrus, Domino displicuisse. illud enim uerius est, quod cum eum interrogassent dicentes: domine, si percutimus in gladio? tunc respondit: sinite usque huc, id est non uos moueat quod futurum est; permittendi sunt huc usque progredi. id est ut me adprehendant et impleantur quae de me scrip
Abbreviated transcription (Latin):
rit me mori tecum: non te ne¬
gabo. Simait᷑ et om̃s discipli
duerãt. hec scd̃m mat̾m ĩseruimꝰ. s et marti
uene ipsa ettotidem uerba sunt nͥ quia
minato p̃dio cum ait. Et egres¬

Expanded text:
ri tecum, non te negabo. similiter et omnes discipuli dixerunt. haec secundum Mattheum inseruimus; sed et Marci paene ipsa et totidem uerba sunt, nisi quia minato praedio, cum ait: et egres
Abbreviated transcription (Latin):
te non cognouit. ego autem cog¬
noui te. Et hi cognouerunt
quiatu me. misisti: et notum
as feci nom̃ tuum et notum
sciam: ut dilectio qua dile¬
istime in ipsis sit: et ego in
ipsis. Cum aũt factaeẽt con¬
tentio inter eos quis eorum ui¬
deretur ẽẽ: maior sic̃ lucas cõ¬
memorat. dux̾ eis. Reges gen

Expanded text:
e non cognouit, ego autem te cognoui, et hi cognouerunt, quia tu me misisti, et notum eis feci nomen tuum et notum faciam, ut dilectio, qua dilexisti me, in ipsis sit et ego in ipsis. cum autem facta esset contentio inter eos, quis eorum uideretur esse maior, sicut Lucas commemorat, dix
Abbreviated transcription (Latin):
bono cordis ꝓposito extra il¬
lam facti sunt. non eam rur¬
sus carnali cupiditate de¬
siderent. hoc uu dixerint ⁊
quin agro: non reuer tatur
reto tollete uestum̃tum su-¬
um: tanquam iterum inuo¬
lui curis quibus erat exutus
luod uͦ ait matħs orate aũt
it non fiat fuga ur̃a hieme
uelsabbato: hinc marcus
partem clixit par tem tacu¬
ii.Orate uͦ inquit: ut hie¬
me non fiant. lucas autem¬
hoc non clixit s tamen dixit
lquio solus quo mͥ uideat᷑
inc ipsam quȩ abistis obs¬
Urate positae̾: uiustras¬
sesententiam. Ita enim ait.¬
diten clite autem uobis ne
hnite grauentur corda ut̃a.
incrapula et ebrietate:et cu¬
ris huius uite : et supueniat
in uos repentina dies ula. Tan

Expanded text:
bono cordis proposito extra illam facti sunt non eam rursus carnali cupiditate desiderent, hoc illi dixerint: et qui in agro est non reuertatur retro tollere uestimentum suum, tamquam iterum inuolui curis, quibus erat exutus? Quod uero ait Mattheus: IOorate autem, ut non fiat fuga uestra hieme uel sabbato, hinc Marcus partem dixit, partem tacuit: orate uero, inquit, ut hieme non fiant. Lucas hoc non dixit, sed tamen dixit aliquid solus, quo mihi uideatur hanc ipsam, quae ab istis obscure posita est, inlustrasse sententiam. ait enim: attendite autem uobis, ne forte grauentur corda uestra in crapula et ebrietate et curis huius uitae, et superueniat in uos rep
Abbreviated transcription (Latin):
ciem orbis terrȩ. Sigilate ita
q omni tp̃r orantes: ut dig¬
ni habeamini fugere. istaom¬
nia quȩ futura sunt. Hec in¬
teltigitur fuga quam matħs
cominemorat: quȩ non clebet
fieri hieme uel sabbato.Ao hie¬
mem autem ꝑtinent cure hu¬
ius uitȩ: quas uicas aꝑt̾e po¬
suit. ad sabbatum uͦ crapula
et ebrietas. Curȩ quippe tristes
sunt uelut hiems: crapula uͦ
et ebrietas.carnali leticia luru¬
riaq corsubmergit atq obru¬
it. Quod malum sabbati nomi¬
mine ꝓpt̾ea significatum est.
quia hec erat iam sicuti et nũc
ẽ iudeorum pessima consue¬
tudo illo die delitiis affluere
dum sp̃uale sabbatum igno¬
rant. Aut si auquid aliuo in
illis scom mathmn et marcum
uerbis intelligendum ẽ: ali¬
quio aluo etiam lucas dixe¬
rit. clum tñ nulla repugnan¬
num nunc euangelia expon̾e¬
da suscepimꝰ: s afalsitatis uel
fallatiȩ calumpniis defenden¬
cda Ailia uͦ que in hoc sermone
matħs posuit communia cum
marco: nichil hñt quȩstionis.

Expanded text:
ciem orbis terrae. uigilate itaque in omni tempore orantes, ut digni habeamini fugere ista omnia quae futura sunt. haec intellegitur fuga, quam Mattheus commemorat, quae non debet fieri hieme uel sabbato. ad hiemem autem pertinent curae huius uitae, quas Lucas aperte posuit, ad sabbatum uero crapula et ebrietas. curae quippe tristes sunt uelut hiems, crapula uero et ebrietas carnali laetitia luxuriaque cor submergit adque obruit, quod malum sabbati nomine propterea significatum est, quia haec erat iam, sicuti et nunc est, Iudaeorum pessima consuetudo illo die deliciis afluere, dum spiritale sabbatum ignorant; aut si aliquid aliud in illis secundum Mattheum et Marcum uerbis intellegendum est, aliquid aliud etiam Lucas dixerit, dum tamen nulla repugnannim nunc euangelia exponenda suscepimus, sed a falsitatis uel fallaciae calumniis defendenda. alia uero quae in hoc sermone Mattheus posuit communia cum Marco nihil habent quaestionis,
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃m & saluture diem
paschae & omnil au¬
Ide p̃dicandũ quo mors
diuicta ẽ. diabolo regnũ
ab latũ sacram̃tũ dĩma¬
nifestatũ :Decr& ũqđ
aduersũ nos erat euacu¬
atũ tartari ianuae con¬
fractȩ : uincti soluti. clau¬
si remissi: cȩciinlumi¬
nati: imperitiscienti a
donati: impufactimise¬
ricordes: iniqui iusti: pec¬
catorũ dat are misiõini¬
mi es cũucorũ reconcili¬
atio d. erroris em̃¬
datio ueritatis declara¬
tio dõ filii exꝑditis ad qui¬
siti suꝑbia depraessa.
humilitas ex altata: pau¬
peres ditati diuites ex austi.
montes deplanati ualles
repl& ae colle prostrati in¬
pudentia calcata uerecun¬
dia confota animab: ad cȩ¬
lũ data facultas: libertas
reddita. disrupta acreso¬
luta captiuitasscorpuer̃
tenebrȩ: confusa .ẽ. mali¬
tiã purificatus squalor
sacanas deiectus. ĩnanitis
Caro ad confusionẽ pru¬
dentiũ mundi incaelos sub¬
lata: caelestia. t̃restria
& inferna unius dĩ & dñi
de monstrata : Itaq: sr̃s.

Expanded text:
nctum et salutarem diem paschae et omni laude praedicandum, quo mors deuicta est, diabolo regnum ablatum; sacramentum dei manifestatum, decretum quod aduersum nos erat euacuatum; tartari ianuae confractae, uincti soluti, clausi remissi, caeci inluminati, inperiti scientia donati, impii facti misericordes, iniqui iusti; peccatorum data remissio, inimicorum reconciliatio, erroris emendatio, ueritatis declaratio; deo filii ex perditis adquisiti; superbia depressa, humilitas exaltata; pauperes ditati, diuites exhausti; montes deplanati, ualles repletae, colles prostrati; inpudentia calcata, uerecundia confota; animabus ad caelum data facultas, libertas reddita, disrupta ac resoluta captiuitas; torpuerunt tenebrae, confusa est malitia, purificatus squalor; satanas deiectus, inanitus icaro ad confusionem prudentium mundi in caelos sublata, caelestia terrestria et inferna unius dei et domini demonstrata!. Itaque, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
siuir tutis q̃ in xp̃o operata
ẽ dicis eẽ uerba: Haec ip¬
sauirtus dm̃patrẽ suũ
apellat. ecce incurris
qđ times qr siuir tus dĩ
filius dĩ ẽ. Ipsa utiq uir¬
tusẽ dequadic̃ a postolus
pientiã. Haec exiuit adõ
& nterũ addm̃ re¬
gressaẽ. Itaq: haec ipsa
inmundo in a postolos
operatũ ut pleniur appa¬
reat dnm̃ desua ꝑsona
locutũ. qr relicto mun¬
do regressus ẽ addm̃.
Aut siputas uirtutẽ hanc
nitus filius dĩ. qui ẽ insinu
patris. Etiterũ sic enĩ
in quit dilex̃ ds̃mundũ
hunc. ut filiũ suũ unicũ
dar& proeo. Rnimad¬
uertis iã urtutẽ dĩ q̃
operata ẽ. corporatam
mundũ ipsã unã eẽ q̃ &
dĩ uirtus dicatur & filius
Quide amꝰ. quidcredide¬
rint aut cui a postoliau¬
dientes ad nõ ecceiterũ
relin quomundũ & uado
ad patrẽ. Responder̃¬
enim eccenunc palã
lo queris & ꝓuerbiũ
pullũ dicis. nunc scimꝰ
ẽtibi ut quite in t̃ro

Expanded text:
si uirtutis, quae in Christo operata si uirtutis, quae in Christo operata est, dicis esse uerba, haec ipsa uirtus deum patrem suum appellat. ecce incurris quod times, quia si uirtus dei filius dei est, ipsa utique uirtus est, de qua dicit apostolus: pientiam; haec exiuit a deo et iterum ad deum regressa est. itaque haec ipsa in mundo in apostolos operatum, ut plenius appareat dominum de sua persona locutum, quia relicto mundo regressus est ad deum. aut si putas uirtutem hanc nitus filius dei, qui est in sinu patris, et iterum: sic enim, inquit, dilexit deus mundum hunc, ut filium suum unicum daret pro eo? animaduertis iam uirtutem dei, quae operata est corporata in mundo, ipsam unam esse. quae et dei uirtus dicatur et filius. et uideamus quid crediderint aut cui apostoli audientes a relinquo mundum, et vado ad Patrem: responderenim, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis. Nunc scimus est tibi ut quis te inter
Abbreviated transcription (Latin):
tibi ut quis te int̃rog&
existi. Hac int̃p̃tatio¬
ne ñ indigent quippe
cũ ista sũmasitreligio¬
nis nraẽ. ut xpm̃ ante
carnẽ in caelis cum dõ
fuis se credimus. ut filiũ
apud patrẽ. Nã si prop¬
t̃iustã c̃uersationem
& caelestẽ doctrinãde
caelo & adõsedix̃ exisse
& uenis se inmundũ ea¬
dẽ debuerat dicere de
se om̃s proph&ae & a.¬
postoli. Et quia dixit
iterũ relin quo mundũ
& uado ad patrẽ. Hoc
for tedicatꝰ significas se
qui a doc trina quenerat
adõ. relictomundo. ad
dm̃ ẽ regressa. Aliudenĩ
qđ dicant ñ habent. sieñ
decaelo uenisse. & adõ
exisse & uenisse inhunc
mundũ aduirtutes &
doctrinae ꝑtin& causã.
ñ ad saluatoris ꝑsona
Cũ dicit. iterũ relinquo
mundũ. & uado ad patrẽ.
illo autẽ redit undeue¬
nerat. sed uidimꝰ post
abscessũ dñi & uir tutẽ
inmundo fuisse & doc¬
trinam. uides ergoñ
de uir tu te dictũ ẽẽ ad nõ.
& doctrina. sed specia¬
lit̃ de sednm̃ locutũ. qđ

Expanded text:
tibi ut quis te interroget; existi. haec interpretatione non indigent, quippe cum ista summa sit religionis nostrae, ut Christum ante carnem in caelis cum deo fuisse credamus ut filium apud patrem. Nam si propter iustam conuersationem et caelestem doctrinam de caelo et a deo se dixit exisse et uenisse in mundum, eadem debuerant dicere de se omnes profetae et apostoli. et quia dixit: iterum relinquo mundum et uado ad patrem, hoc forte dicatur significasse, quia doctrina, quae uenerat a deo, relicto mundo ad deum est regressa. aliud enim quod dicant non habent. si enim de caelo uenisse et a deo exisse et uenisse in hunc mundum ad uirtutis et doctrinae pertinet causam, non ad saluatoris personam, cum dicit: iterum relinquo mundum et uado ad patrem, illo autem redit unde uenerat, sed uidemus post abscessum domini et uirtutem in mundo fuisse et doctrinam, uides ergo non de uirtute dictum esse a domino et doctrina, sed specialiter de se dominum locutum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
lauit. quia illũ deca elir
testat᷑ uenisse. C& e¬
ros uero om̃sde terra
eẽ. hocẽ de inferiobus
et ipse dñs int̃c&era
eadẽ loquiturdicens. N
enĩ discendi decaelo ut
faciam uoluntatẽ meã
sed uoluntatẽ eiꝰ quimi¬
sit me patris . Et iterũ
dñs int̃ alia hocsulo¬
qui tur dicens. Et nunc
dicouob qr egorogabo
patrẽ ipse enĩpaterdi¬
ligituos. quia uos medi¬
ligitis & creditis qr adõ
exiuipatre & ueni in
hunc mundũ. iterũ relin¬
quomundũ & uado ad
patrẽ. Tunc uidentes¬
di scipulimanifestelo¬

Expanded text:
lat, quia illum de caelis lat, quia illum de caelis testatur uenisse, ceteros uero omnes de terra esse, hoc est de inferioEt ipse Dominus inter caetera eadem loquitur, dicens: Non enim descendi de coelo ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui misit me, Patris . Et iterum dominus inter alia hoc sensu loquitur dicens: et nunc dico uobis, quia ego rogabo patrem. ipse enim pater diligit uos, quia uos me diligitis et creditis quia ego a deo exiui patre et ueni in hunc mundum; iterum relinquo mundum et uado ad patrem. tunc uidentesdiscipuli manifeste
Abbreviated transcription (Latin):
sedix̃. Patrẽ autẽ eius
diabolum. cuius opera
secutus ẽ. diabolienĩ
filius diabolus ẽ. sed
diabolus ille qui & sa¬
tanas. patrem in mali¬
tia sua nullũ hab&
Ipse enĩ sibi in malo auc¬
tor ẽ. Pr iot enim ipse
peccauit. Acꝑ hoc qui¬
cumq imitati illũ fue¬
rint. filu eiꝰ dicent᷑. &
ille pat̾eoꝵ. Et en im
nos infide abraham pa¬
trem habemꝰ. qui apro¬
or ipse credidit dõ. ac
ꝑ hoc nominieius cen¬
semur. fideles enim
dicimur sicut & ille.
Que ren dũ quo
MODO CONTRADI¬
CENDUMSINE AR¬
QUMENTS FOTINO
RIAM ESSE XCI
iohanne prius quȩ¬
ramꝰ baptista quẽ
Lips esaluator tes¬
tẽ suũ es seꝓfessus ẽ.
Ait enĩ int̃c&era de dño.
qui desursũ uenit suꝑ
om̃s ẽ. qui autẽ deter¬
raẽ de terra & loquit᷑.
Quiuero decaelo uenit
quo duidit & audit
testificat᷑. & testimo¬
niũ eius nemo accipit.
Ecce iohannes om̃s se¬
cũ parit̃ ad cõparationẽ
dñi. terrestres appel¬

Expanded text:
se dixit, patrem autem eius se dixit, patrem autem eius diabolum, cuius opera secutus est; diaboli enim filius diabolus est. sed diabolus ille, qui et satanas, patrem in malitia sua nullum habet; ipse enim sibi in malo auctor est. prior enim ipse peccauit, ac per hoc quicumque imitati illum fuerint filii eius dicentur, et ille pater eorum. etenim nos in fide Abraham patrem habemus, quia prior ipse credidit deo, ac per hoc nomine eius censemur; fideles enim dicimur sicut et ille. XCI. QVAERENDUM QVO MODO CONTRADICENDUM SINE ARGUMENTIS FOTINO RIAM ESSE. A Iohanne prius quaeramus baptista, quem ipse saluator testem suum esse professus est. ait enim inter cetera de domino: qui de sursum uenit, super omnes est; qui autem de terra est, de terra et loquitur; qui uero de caelo uenit, quod uidit et audiuit, testificatur et testimonium eius nemo accipit. ecce Iohannes omnes secum pariter ad conparationem domini terrestres appel
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ in eo. cũ loquitur
m̃ daciũ ex suis ꝓprus
loquitur qui a mendax
ẽ. sicut & pat̃ eius. di¬
abolus ñspeciale nom̃
ẽ. sed cõmune. In quo¬
cumq enĩ operadiabo¬
li fuerint inuenta si¬
nedubio di abolus appel¬
lanđ ẽ. Operis enim
nom̃ ẽ ñ naturae. Itaq
hoc in locopatrẽ iudeoꝵ
cam significat. Cuius
imitatores uolentes es¬
se saluatorẽ ꝑ emer̃
iudei hunc dicit quia
separricidio maculaũ.
& reũ fecit mortis.
inueritate ñstetisse. Ab
ipso autẽ forma data ẽ.
fratricidii. is tuipsũ dicit
cũ loquit᷑ mdaciũ desu¬
is ꝓprus loquit᷑ ut osten¬
der& unũ quẽq ñ nisi
ꝓpria uolunta tepec¬
care. sed quia imitator
diuboli ẽ. abiecit. quia
m̃daxẽ sicut & pat̾ eius.
Hic enĩ ut primũ hominẽ
mor te condẽnar&. si¬
mula uit se nescir sequid
p̃ceptũ fuiss& adõ. si¬
milit̃ & cainint̃ roga¬
tus finx̃ se nescire. ubi
ess& frat̃ suus ab el quẽ
occiderat. Hoc ergo
in loco diabolũ caines¬

Expanded text:
IN EO. CUM LOQVITUR MENDACIUM, EX SUIS PROPRIIS LOQVITUR, QVIA MENDAX EST, SICUT ET PATER EIUS\'? Diabolus non speciale nomen est, sed commune. in quocumque enim opera diaboli fuerint inuenta, sine dubio diabolus appellandus est. operis enim nomen est, non naturae. itaque hoc in loco patrem Iudaeorum Cain significat, cuius imitatores uolentes esse saluatorem peremerunt Iudaei. hunc dicit, quia se parricidio maculauit et reum fecit mortis, ueritate non stetisse. ab ipso autem forma data est fratricidii. istum ipsum dicit, cum loquitur mendacium, de suis propriis loqui, ut ostenderet unum quemque non nisi propria uoluntate peccare. sed quia imitator diaboli est, adiecit: quia mendax eat, sicut et pater eius. hic enim ut primum hominem morte condemnaret, simulauit se nescisse quid praeceptum fuisset a deo. similiter et Cain interrogatus finxit se nescire, ubi esset frater suus Abel, quem occiderat. hoc ergo in loco diabolum Cain es
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit principẽ mun¬
direũ fuctũ & cõpres¬
sũ ab eo cu fidei ñ cõmu¬
nicar̃. Uidentes enĩ ani¬
masde inferis ire incȩ¬
los cognouer̃ adudica¬
tum eẽ principẽ huiꝰ
mundi ut reus factus.
in causa saluatoris quae
tenebat amitter&. Hȩc
quidẽ ascendente sal¬
uatore uisa s̃. sed suꝑ¬
ueniente indiscipulos
manifestata s̃. Uera
enĩ correptio tunc fuit
quando post passionẽ
ad testimoniũ saluato¬
ris. publice aꝑfidis ui¬
debant᷑. Resurgentes
mortur. claudicurren¬
tes. leꝓsi mundati. pa¬
rali tici confirmati.
ceci aspicere. surdiau¬
dire. muti eloqui. de¬
moniatici purgati.
in firmi recuperata
sanitate gratias agere
Hoc modo sp̃s scr̃ anguit
mundũ quia in nomine
saluatoris qui reꝓbatus
ẽ amundo omniu cura¬
tionũ uirtutes opera¬
tus est. SIDIABOHUS
IPSE ESTSATANAS
quidẽ. ut int̃c& era
dicat adiudeoss alua¬
tor uos depatre diabo¬
lo estis. & concupis cen¬
tias patris urĩ uultis

Expanded text:
ostendit principem munostendit principem mundi reum factum et conpressum ab eo, cuius fidei non communicarunt. uidentes enim animas de inferis ire in caelos cognouerunt adiudicatum esse principem huius mundi, ut reus factus in causa saluatoris quae tenebat amitteret. Haec quidem ascendente saluatore uisa sunt, sed superueniente in discipulos manifestata sunt. uera enim correptio tunc fuit, quando post passionem ad testimonium saluatoris publice a perfidis uidebantur resurgentes mortui, claudi currentes, leprosi mundati, paralytici confirmati, caeci aspicere, surdi audire, muti eloqui, daemoniatici purgati, infirmi recuperata sanitate gratias agere. hoc modo spiritus sanctus arguit mundum, quia in nomine saluatoris, qui reprobatus est a mundo, omnium curationum uirtutes operatus est. XC. SI DIABOLUS IPSE EST SATANAS, QVID EST UT INTER CETERA DICAT AD IUDAEOS SALUATOR: \'UOS DE PATRE DIABOLO ESTIS ET CONCUPISCENTIAS PATRIS UESTRI UULTIS
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uidebrus me. De iudi¬
cio autẽ. quia princeps
huius mundi iudicatus
dixis se arguendimundi.
sed indig& explanatione
Cũ saluatori ñ crederent
iudei. Neq: mundanae
potestates. qr ñ solũ ho¬
minib: semanifestariuo¬
luit. sed & principibus &
potestatibus in caelestib
sicut doc& a postolus ine¬
pistola adefesios post
passio nẽ suam uera sespm
ostendit. et hoc ẽ argue¬
se mundum ostendere
illiuera esse qͤ credereno¬
luit. Credere enĩ noluit
adõ uenisse saluator ẽ.
S aluator autẽ seruataius¬
titia . ñ trepidauit reuer¬
ti ad eum quise miserat.
Et ꝑ id qđ regressus ẽ. ꝓ¬
bauit se inde uenisse qr
nemo ascendit ad dm̃ni¬
si qui descendit adõ. Ui¬
dentes ergo potestates
ascendere eum confusae
s. uidentes uerũ eẽ. qđ ue¬
lut falsũ sp̃uer̃. Itaq: ista
iustitia arguit eos . qua
rat. Sic autẽ arguit eor
depeccato. quiañ solũcre¬
dere ei noluer̃. sed &oc¬
cider̃ eũ. Deiudicio ue¬
ro siceoscorripuit. dũ

Expanded text:
NON HDEBITIS ME; DE IUDICIO AUTEM, QVIA PRINCEPS MUNDI HUIUS IUDICATUS DIXISSE ARGUENDI MUNDI, SED INDIGET EX- PLANATIONE. Cum saluatori non crederent Iudaei neque mundanae potestates — quia non solum hominibus se manifestari uoluit, sed et principibus et potestatibus in caelestibus, sicut docet apostolus in epistula ad Efesios —, post passionem suam uera se locostendit. et hoc est \'arguere mundum\', ostendere illi uera esse quae credere noluit. credere enim noluit a deo uenisse saluatorem. saluator autem seruata iustitia non trepidauit reuerti ad eum qui se miserat, et per id quod regressus est, probauit se inde uenisse, quia nemo ascendit ad deum, nisi qui descendit a deo. uidentes ergo potestates ascendere eum confusae sunt, uidentes uerum esse quod uelut falsum spreuerant. itaque ista iustitia arguit eos, qua irat. sic autem arguit eos de peccato, quia non solum credere ei noluerunt, sed et occiderunt eum. de iudicio uero sic eos corripuit, dum
Abbreviated transcription (Latin):
lo. pacẽ ñ habebit cũ xp̃o
Nemo enim potest duob
dominis seruire. Hic
enim amundo discordat
quilege dĩ fidelit̃ seruitv.
xp̃i pace unitus omniũ
aduersariorum. com¬
primit tela. Quis enĩ
audeat aduersus eum
quẽ scit regis amicum.
Alit̃ tam̃ mundus pacẽ
dat. quã se salua torda¬
p̃ce. saluator uero cum
sit fortio romnium.
pullum utiq metuens
p̃rogatus dat pacem.
Salutaris ergo haec
paxẽ. q̃ idcirco datur
ut munim̃tũ sit contra
bostes. Pax quidẽ uno
pomine appellatur
sed longo in t̃uallo discer¬
nitur. dĩ & mundi. Haec
enim fragilis ẽ. illa for¬
tis. haec carnea. illa spi¬
ritał. haec t̾rena. illa
caelestis. Haec deneces¬
sitate ẽ. illa de uolunta¬
te. xp̃s enim nullius egens
pacẽ offer& inualidis:.¬
& in hermibus. Dominꝰ
seruis. bõnus malis. dr̃
hominibus. Recte ergo
ait . ñ sicut hic mun¬
dusdat egodo uob. hoc
enim dicens intelligiuo¬
luit clem̃tiã bonaeuo¬
luntatis suae. Cumenĩ
omnis idcirco d& pacẽ

Expanded text:
lo, pacem non habebit cum Christo. Nemo enim potest duobus dominis servire . Hic ergo a mundo discordat, qui legem Dei fideliter servat. Christi pace munitus, omnium adversariorum comprimit tela. Quis enim audeat adversus eum quem scit regis amicum? Aliter tamen mundus pacem dat, quam se Salvator daprece. Salvator vero cum sit fortissimus omnium, nullum utique metuens, non rogatus dat pacem. Salvatoris ergo haec pax est, quae idcirco datur, ut munimentum sit contra hostes. Pax quidem uno nomine appellatur, sed longo intervallo discernitur, Dei et mundi. Haec enim fragilis est, illa fortis; haec carnea, illa spiritualis; haec terrena, illa coelestis; haec de necessitate est, illa de voluntate. Christus enim nullius egens pacem offert invalidis et inermibus, Dominus servis, bonus malis, Deus hominibus. Recte ergo ait, Non sicut hic mundus dat, ego do vobis: hoc enim dicens, intelligi voluit elementiam bonae voluntatis suae. Cum enim omnis idcirco det pacem
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ dicit cum legat
Maledictus homo qͥ spẽ
habet in hominẽ. Apos¬
tolus autẽ sciens xp̃m dm̃.
& ideo & in p̃senti & in fu¬
turo. spẽ eẽ in eo ait. si
in hactantũ uita speran¬
tes sumꝰ in xp̃o. miserabi¬
liores sumꝰ omnib: homi¬
nib: Ñ ergo homo tantũ
e. in quo spẽ habere do¬
cemur . quia uana sper
in homine. Haec diximꝰ
pauc᷑demultis sufficer&
enĩ sibonae m̃tis e& foti
uator. pacs̃ douo¬
bis pacem meam.
RELIN QUO UOBIS.
NoX Sicuit hic mup¬
DUS DAT EROdouoꝑIS.¬
uipacẽ suscipit sal

Expanded text:
hominem dicit, cum legat: hominem dicit, cum legat: maledictus homo qui spem habet in homine. apostolus autem sciens Christum deum et ideo et in praesenti et in futuro spem esse in eo ait: si in hac tantum uita sperantes sumus in Christo, miserabiliores sumus omnibus hominibus. non ergo homo tantum est, in quo spem habere docemur, quia uana spes in homine. haec diximus pauca de multis; sufficeret enim, si bonae mentis FotinUATOR: \'PACEM DO UOBIS, PACEM MEAM RELINQVO UOBIS; NON SICUT HIC MUNDUS DAT, EGO DO UOBISui pacem suscipit sal
Abbreviated transcription (Latin):
quale ñ fuit antete.
& postte ñ exsurg& si
milistibi. quid dicemꝰ
mouerũ. Nemo ergoho¬
minũ similis erit salo¬
moni. & quiduidebitur
dexp̃o. qui inter c&era
regina inquit austri
uenit abultimis terrae
audire sapientiã salo¬
monis. ecceplus salo mo¬
nis hic Nunc eligerui
patri ape filio si patricre¬
das arguis filium. si filio
credis accusas patrẽ
nese ante posuit. sala¬
moni & ꝓ missuminta¬
minatumẽ dĩ. qui a ñ ex¬
surrex homosimilis sa¬
lomoni. Xp̃s enim idcir¬
co sepotiorẽ ostendit.
qui a dr̃ ẽ. O dementia
fotini. qui xpm̃ ante ma¬
riã ñ fateriuult quẽ uoce
sua dudu testantẽ qđ an¬
te abrahãsit. Cũ enimde
tempore agerent cumeo
iudei dicentes. quinqua¬
ginta annos ñdũ habes
& abraham uidisti. Ner¬
ponditeis. am̃ dico uobis
ante abrahã egosũ. Non
dix melior sum. sed ad
introgatares pondit qr
ante erat quã putabant
iudei. Maledictum pla¬
ne legis fotinus euade¬
te non potest. qua spẽ

Expanded text:
quale non fuit ante te, quale non fuit ante te, et post te non exsurget uir similis tibi. quid dicemus? mo uero. nemo ergo hominum similis erit Solomoni. et quid uidebitur de Christo, qui inter cetera: regina, inquit, austri uenit ab ultimis terrae audire sapientiam Solomonis: et ecce plus Solomone hic? nunc elige cui patri an filio. si patri credis, arguis filium; si filio credis, accusas patrem.ne se anteposuit Solomoni et promissum intaminatum est dei, quia non exsurrexit homo similis Solomoni. Christus enim idcirco se potiorem ostendit, quia deus est. 0 dementia Fotini, qui Christum ante Mariam non fateri uult, quem uoce sua audit testantem quod ante Abraham sit! cum enim de tempore agerent cum eo Iudaei dicentes: quinquaginta annos nondum habes, et Abraham uidisti? respondit eis: amen dice uobis, ante Abraham ego sum. non dixit: \'melior sum\', sed ad interrogata respondit, quia ante erat quam putabant Iudaei. maledictum plane legis Fotinus euadere non potest, quia spem
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃. Aut uerbũ
hoc quid uult intelligi
nisirationẽ eiu sosten¬
dat. Ñ enĩ propt̃ dm̃ euan¬
gelium scribitur dequo
nemo dubitat. sed prop¬
t̃uerbum de questio¬
nes fiunt. mis teriũ enĩ
dĩ ẽ. qđ ideo creditur
quia ñ ẽ omnibus mani.¬
festum. Ideo q̃ scriptu¬
racontendit docere
quid sit uerbũ diceris.
Et uerbum erat apud dm̃
& ds̃ erat uerbum. hoc
erat in pr.incipio apud
dm̃. Istud & rationicon¬
uenit. & ꝓnuntiatio in¬
tegraẽ. Ostendit enĩ
qui a uerbũ qđ in princi¬
pio apud dm̃erat. & dr̃
erat. ut insacramento
misterii. a&nidĩ. quod
ignotum erat a scłis. &
generationib ds̃ uerbũ.
apud dm̃ patrem fuisse
credat᷑. & qui a carnali¬
bus indubium uenit qͥ
uolunt scriptura ꝓsen¬
sus sui loqui capacitate
fides positaẽ. q̃ sensũ
scripturae secut a p̃mi¬
um mereat᷑ salo moni
cũ sapientiã adõ postu¬
lass& res ponsũ ad nõ
ẽ. Ecce dedi tibi inquit
corsapiens & prudens

Expanded text:
apud deum? aut uerbum apud deum? aut uerbum hoc quid uult intellegi, nisi rationem eius ostendat? non enim propter deum euangelium scribitur, de quo nemo dubitat, sed propter uerbum de quo quaestiones fiunt. mysterium enim dei est, quod ideo creditur, quia non est omnibus manifestum. ideoque scriptura contendit docere quid sit uerbum dicens: et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum. hoc erat in principio apud deum. istud et rationi conuenit et pronuntiatio integra est. ostendit enim quia uerbum hoc, quod in principio apud deum erat, deus erat, ut in sacramento mysterii aeterni dei, quod ignotum erat a saeculis et generationibus, deus uerbum apud deum patrem fuisse credatur. Et quia carnalibus in dubium uenit, qui uolunt scripturam pro sensus sui loqui capacitate, fides posita est, quae sensum scripturae secuta praemium mereatur. Solomoni, cum sapientiam a deo postulasset, responsum a domino est: ecce dedi tibi, inquit, cor sapiens et prudens,
Abbreviated transcription (Latin):
tas hab& int̾p̃tationes
Nã nihil dedõ ẽ. qđ non
dr̃ dicat᷑. sed propt̃ aucto¬
ritatẽ unius dĩ. qđ de ip¬
sonatum ẽ uerbũ appel¬
lauit. ut hacratione.
ducti qua scimꝰ. uerba
dici. ut de ipso & ñ extra
eum creder&. Nã simi¬
limodo & uirtus & sa¬
pientia dĩ uocat᷑. ut eadẽ
ratione de ipso intelle
rat. qđ unitati aduer¬
sũ est. Haecratio in diui¬
nis libris ẽ. ut significa¬
dat dĩ unius quã autem
illud tuũ stultũ ẽ. fotine
qđ sic distinguis in ca¬
pite euangelii. io han¬
nis ne uerbum dr̃ dicat᷑.
sic enim legis. In prin¬
cipio erat uerbum. et
uerbum erat apuddm̃.
& dr̃ erat uerbum. Hoc
in principio erat apud
dm̃. Quid sibi uult hȩx
distinctio. quẽ indi¬
catsensũ. quũ signifi¬
cat pi&atisrationem.
nisi solã aduersurđi
filium inimiciã. Q en ĩ
significatio ẽ ꝓnuntian¬
tis & uerbũ erat apud
go legisnrãe sapientia
ẽ ut doceat quia est.
dm̃ eẽ. & ut quid insinu¬
& dicit. & uerbũ erat

Expanded text:
habet interpretationes. nam nihil de deo est quod non deus dicatur, sed propter auctoritatem unius dei quod de ipso natum est uerbum appellauit, ut hac ratione ducti, qua scimus uerba dici, \'ut de ipso et non extra eum crederetur. nam simili modo et uirtus et sapientia dei uocatur, ut eadem ratione de ipso intellegrat, quod unitati aduersum est. haec ratio in diuinis libris est, ut significadat dei unius. Quam autem illud tuum stultum est, Fotine, quod sic distinguis in capite euangelii Iohannis, ne uerbum deus dicatur? sic enim legis: in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat. uerbum hoc in principio erat apud deum quid sibi uult haec distinctio? quem indicat sensum? quam significat pietatis rationem, nisi solam aduersus dei filium inimicitiam? quae enim significatio est pronuntiantis: et uerbum erat apud go legis nostrae sapientia est, ut doceat quia est ddeum esse? et ut quid insinuet dicit: et uerbum erat
Abbreviated transcription (Latin):
quid opus erat huNe
credere filiu dĩ. siunus
ess& dec&eris scis quifi¬
ludi dignis appellari.
a ut numquid aliqua indig¬
nitas. in hoc ẽ ꝑ quẽ fili¬
usdi. sicut c&eri s̃ credi
ñ poss&. Et idcircodicit᷑
ut hic de quo incredulũ
uid&. credatur filius es¬
sedĩ. sienĩ potius c&e¬
risẽ. quid opus ẽ ut di¬
dĩ nisi quia ut alit̃ de
lant᷑ hic solus uerus dĩfi¬
liuscedat᷑ up de & uni¬
ausus fuit filiũs dĩ sedice¬
re ñdicã & uerũ nisi sal¬
uator conscius natiuita
si nescir & sededõ cum
scriptũ sit. dnm̃ dm̃ tuũ
adorabis & ipsi soli serui¬
es Quippecum io hanni
dñs corripuerit. eo qđ
adorare se uell& dicens
ei nefeceris. qui acum ser¬
uus tuus sum dm̃ adora
& cũ solidõ seruiendũ
scriptura test& aposto¬
lus qͥ seruit in qui txpo

Expanded text:
quid opus erat hunc quid opus erat hunc credere Filium Dei, si unus esset de caeteris sanctis, qui filii Dei digni sunt appellari? Aut numquid aliqua indignitas in hoc est, per quam Filius Dei sicut caeteri sunt, credi non posset: et idcirco dicitur, ut hic de quo incredulum videtur, credatur Filius esse Dei? Si enim potior caeteris est, quid opus est ut didei\', nisi quia, ut aliter de lantur, hic solus uerus dei filius credatur, unde et uniausus fuit filium dei se dicere, non dicam et uerum, nisi saluator conscius natiuitatsi nesciret se esse de deo, cum scriptum sit: dominum deum tuum adorabis et ipsi soli seruies, quippe cum Iohannem angelus corripuerit, eo quod adorare se uellet, dicens ei: ne feceris, quia conseruus tuus sum; deum adora, et, cum soli deo seruiendum scriptura testetur, apostolus: qui seruit, inquit,