comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbauit q in se uno ad utrũq diuinũ iugi¬
lare iudiciũ. quando & cũ sꝑauit aduit᷑.
ꝙ cũ contẽpsit occisus est. Int̾ea cũ a theodo¬
sio imꝑatore seniore singłis potissimis infan¬
tũ cura q disciplina utriꝰq palatii cõmis¬
sa eẽt. hoc est rufino orientalis aule. stilico¬
ni occidentał imꝑii. qͥd ut̃q egerit. qͥd ue
agere conat᷑ sit: exit᷑ utriusq docuit. cũ
aliꝰ sibi aliꝰ filio suo affectans regale fasti¬
giũ. ut reb repente turbatis necessitas rei¬
publice. scelus ambit᷑ t̃geret. Barbaras
gentes ille ĩmisit. hic fouit. Taceo de altha¬
larico rege cũ gothis suis sepe uicto. sepe
concluso. sẽperq dimisso. Taceo de infelici¬
b bellis. apd̃ pollentiã gestis. cũ barbaro
et pagano ducib hoc est sauli belli sũma
cõmissa est. Cuiꝰ imꝓbitate reuerentissimi
dies et scm̃ pascha iolatũ est. cedentiq

Expanded text:
probauitque in se uno, ad utrumque semper diuinum uigiprobauitque in se uno, ad utrumque semper diuinum uigilare iudicium, quando et, cum sperauit, adiutus et, cum contempsit, occisus est. Interea cum a Theodosio imperatore seniore singulis potissimis infantum cura et disciplina utriusque palatii commissa esset, hoc est Rufino orientalis aulae, Stiliconi occidentalis imperii, quid uterque egerit, quidue agere conatus sit, exitus utriusque docuit, cum alius sibi, alius filio suo affectans regale fastigium, ut rebus repente turbatis necessitas reipublicae scelus ambitus tegeret, barbaras gentes ille inmisit, hic fouit. taceo de Alarico rege cum Gothis suis saepe uicto, saepe concluso semperque dimisso. taceo de infelicibus illis apud Pollentiam gestis, cum barbaro et pagano duci, hoc est Sauli, belli summa commissa est, cuius inprobitate reuerentissimi dies et sanctum pascha uiolatum est cedentique
Abbreviated transcription (Latin):
ipse fugã molit᷑. arrepta naui in altũ ꝓuectꝰ
ac deĩn reuocat᷑ in affricã est. Post aliqͦt
dies stͥnͣgulat᷑ interiit. Periclitarem᷑ sub tan¬
toꝵ miraculoꝵ relatu. qͣi p̃sumpta m̃tiendi
impudentia. nisi ad huc uocẽ nrãm conscia
eoꝵ qui int̾fuere p̃eurreret. Nulle agunt᷑
insidie. nulla corruptio. septuaginta milia
hostiũ uincunt᷑ pene sine pena. fugit uctꝰ
ad tempꝰ. Ne plus audeat uictor irat᷑ tͣnspor¬
tat᷑ in diuersũ locũ. ut nesciat fr̾ occidi. qͥ
uindicat᷑ occiso. Sane idẽ mascet iel elatus
rerũ scd̃aꝵ insolentia. post habito scõꝵ con¬
sortio. cũ quib antea d̾o militans uicerat.
etiã ecclĩam temerare ausus est. atq ex ea
qͦsdam ñ dubitauit extrahere. Secuta est
pena sacrilegũ. Nam hisdẽ suꝑstitib ac in¬
sultantib qͦs ab eccłĩa ad penã ꝓtrarerat
post aliquantũ tempꝰ: ipse solꝰ punit᷑ est.

Expanded text:
ipse fugam molitus arrepta naui ut in altum prouectus ipse fugam molitus arrepta naui ut in altum prouectus ac deinde reuocatus in Africam est, post aliquot dies strangulatus interiit. periclitaremnr sub tantorum miraculoram relatu quasi praesumpta mentiendi inpudentia, nisi adhuc uocem nostram conscientia eorum, qui interfuere, praecurreret. nullae aguntur insidiae, nulla corruptio; septuaginta milia hostium uincuntur paene sine pugna; fugit uictus ad tempus, ne plus audeat uictor iratus; transportatur in diuersum locum, ut nesciat frater occidi, quo uindicatur occiso. sane idem Mascezei elatus rerum secundarum insolentia, posthabito sanctorum consortio, cum quibus antea Deo militans uicerat, etiam ecclesiam temerare ausus est atque ex ea quosdam non dubitauit extrahere. secuta est poena sacrilegum. nam isdem superstitibus atque insultantibus, quos ab ecclesia ad poenam protraxerat, post aliquantum tempus solus ipse punitus est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sompniũ sibi uidere uisus est. significantẽ
manu. et impacto ad humũ ter bacłõ dicen¬
tem. hic hic. hic. Qd̃ ille prudenti coniectu¬
ra intellerit. merito annuntiantis fidẽ uicto¬
rie. uerbo. locc̃. numero diẽ. significari sub¬
sistit. ac t̃cio demũ die post noctẽ orationib
hynnis q ꝑuigilẽ ab ip̃sis celestiũ sacram̃toꝵ
misterus in hostẽ circũfusũ ꝓcedit. Et cũ
ad eos qͥ pͥmi occurrerant. pia pacis uerba
iactaret. signiferũ qͣuidam insolent̃ obsisten¬
tem. etiã iãq pugnã excitantẽ gladio ꝑcus¬
sit in brachio. eũq manu debilẽ ipso uuln̾e
coegit: ꝓnũ inclinare uexillũ. Quo uiso reli¬
que cohortes deditionẽ iã fieri prioꝵ estiman¬
tes. certatĩ sese ad mascerielẽ signis tradidere
conũsis. Barbari quoꝵ magnã multitudi¬
nẽ gildo ad bellũ deduxerat. defectu mili¬
tũ destituti: in diuersa fugerunt. Gildo⁊

Expanded text:
per somnium sibi uidere uisus est significantem per somnium sibi uidere uisus est significantem manu et inpacto ad humum ter baculo dicentem: hic, hic, hic. quod ille prudenti coniectura intellexit merito adnuntiantis fidem uictoriae, uerbo locum, numero diem significare. snbstitit ac tertio demum die post noctem oratuigilem ab ipsis caelestium sacramentorum mysteriis in hostem circumfusum processit; et cum ad eoe, qui primi occurrerant, pia pacis uerba iactaret, signiferum quendam insolenter obsistentem et iamiamque pugnam excitantem gladio percussit in bracchio eumque manu debilem ipso uulnere coegit pronum inclinare uexillum. quo uiso reliquae cohortes deditionem iam fieri priorum existimantes certatim sese ad Mascezelem signis tradidere conuersis. barbari, quorum magnam multitudinem Gildo ad bellum deduxerat, defectu militum destituti in diuersa fugerunt. Gildo et
Abbreviated transcription (Latin):
doet absentiã fr̃is ⁊ p̃sentiã filioꝵ suspectã
hubens. adolescentes dolo circũuentos: int̃fe¬
eit. ad hunc iã in hostẽ bello inseqͤntem
licebat᷑. Igit᷑ masce hiel iã inde a theodosio
sciens quantũ in reb desperatissimis oratio
hõis ꝑ fidem xp̃i a clementia d̾i impetraret:
aprariã insulã adiit. unde secũ scõs seruos
d̃i aliqͦt ꝑmotos p̃cib sũpsit. Cũ his ora¬
tionib ieuinis. psalmis. dies noctes conti¬
nuans: sine bello uictoriã meruit. ac sine
cede iundictã. Ardalio fluminis nom̃ est. qd̃
fuit int̾ thebastẽ & obmeoderã cuntates.
ubi cũ parua manu hoc est cũ qͥnq milib
ut auint militũ. contͣ septuaginta milia
hostiũ castra metat᷑. cũ int̾iecta mora exced̾e
loco oppositas q p̃iacentis uallis angustias
tͣnsgredi uellet. insistente nocte beatũ ãbro¬
siũ episcopũ mediolani paulo ante defunctũ

Expanded text:
do, et absentiam fratris et praesentiam filiorum eius suspectam do, et absentiam fratris et praesentiam filiorum eius suspectam habena, adulescentes dolo circumuentos interfecit. ad hunc iam ut hostem bello insequendumlicebatur. igitur Mascezel, iam inde a Theodosio sciens, quantum in rebus desperatissimis oratio hominis per fidem Christi a clementia Dei impetraret, Caprariam insulam adiit, unde secum sanctos seruos Dei aliquot permotos precibus suis sumpsit: cum his orationibus ieiuniis psalmis dies noctesque continuans sine bello uictoriam meruit ac sine caede uindictam. Ardalio fluminis nomen est, quod fluit inter Theuesten et Ammederam ciuitates; ubi cum parua manu, hoc est cum quinque milibus ut aiunt militum, contra septuaginta milia hostium castra metatus, cum interiecta mora excedere loco oppositasque praeiacentis uallis angustias transgredi uellet: incurrente nocte beatum Ambrosium episcopum Mediolani paulo ante defunctum
Abbreviated transcription (Latin):
um diuisis tantũ sedib tenere ceper̃t. Uix̃¬
ꝙ archadiꝰ post patͥs excessũ annis duodecim.
ĩꝑiq sũmã theodosio filio paruo ad modũ
moriens tͣdidit. Inc̾ea gildo comes. qͥ in mitio
regni eoꝵ affrice p̃erat. simul ut defunctũ
theodosiũ cõperit: sic̃ qͥdam ferunt. qͣdam
ꝑmotus inuidia. affricã orientalis imꝑn par¬
cib ungere molit᷑ est. Siue ut alia tͣdit opi¬
nio minimã in paruulis spẽ fore arbitrans.
p̃sertim cũ absq his ñ facile antea qͥsquam
pusillꝰ in ĩperio relictꝰ ad maturitatẽ iuri¬
ussetatis uen̾it: et isti ꝓpe modũ soli inueni¬
ant᷑. qͦs ob egregiã patris ac suã fidẽ et diui¬
tam a societate reipublice affricã sibi usur¬
pare ausus est. gentili magis licentia contẽptꝰ:
quã ambitu regie affectationis inflat᷑: Cap¬
uic mascehiel fr̃ fuit.
ꝑhorrescens: relictis apud affricanã miliciã
duob filiis adolescentib in italiã rediit. Gil¬

Expanded text:
is tantum sedibus tenere coeperunt; uixitque Arcadius post patris excessum annis duodecim imperiique summam Theodosio filio paruo admodum moriens tradidit. interea Gildo comes, qui in initio regni eorum Africae praeerat, simul ut defunctum Theodosium comperit, siue ut quidam ferunt quadam permotus inuidia Africam orientalis imperii partibus iungere molitus est, sine ut alia tradit opinio minimam in paruulis spem fore arbitratus — praesertim cum absque his non facile antea quisquam pusillus in imperio relictus ad maturitatem uirilis aetatis euaserit istique propemodum soli inueniantur, quos ob egregiam patris ac suam fidem et diuitam a societate reipublieae sibi usurpare ausus est, gentili magis licentia contentus quam ambitu regiae affectationis inflatus. huic Mascezel frater fuit, perhorrescens, relictis apud Africanam. militiam duobus filiis adulescentibus in Italiam rediit. Gil
Abbreviated transcription (Latin):
inhianti. huic scłõ. qͦlibet tẽpore. et qͦqͦ
peto abstrai: quid autẽ lueriest pagino
in medio xp̃ianoꝵ aduersus fidẽ obdura¬
to. si paulo dutiꝰ diem protrahat. quan¬
doq morituro. cui desꝑata conuersatio est:
ꝙ qͥa ineffabilia sunt iuidicia dei. que nec

Expanded text:
inhianti, huic saeculo quolibet tempore et quoquo inhianti, huic saeculo quolibet tempore et quoquo pacto abstrahi? ..quid autem lucri est pagano in medio Christianorum aduersus fidem obdurato, si paulo diutius diem protrahat, quandoque morituro, cui desperata conuersio est? Et quia ineffabilia eunt iudicia Dei, quae ne
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ñ audiert̃. duplicit contumaces. ñ dede¬
runt locũ ire. iuste a suꝑueniente ira: cõpre¬
hensi et oppressi st̃. Quã qm ⁊ post hoc quoq
continuo barbari execrati gladios suos: ad
aratra conĩisi st̃. residuos q romanos ut so¬
cios mͦ et amicos fouent. Ut inuemant᷑ iã
int̃ eos qͥdã romani. qͥ mallent int̃ barba¬
ros pauperẽ libertatẽ. quã int̃ romanos
tributariã sollicitudinẽ sustinere. Quã¬
qͣm si ad hoc solũ barbari romanis finib
ĩmissi forent. qd̃ uulgo ꝑ orientẽ ꝙ occiden¬
tem eccłie xp̃i hunꝰis ꝙ sueuis. uuandalis
ꝙ burgundionib diu̾sis q innumeris cre¬
dentiũ popłis replent᷑ laudanda et accol¬
lenda miscd̃ia dei: uideret᷑. quandoqͥdem
ꝙ si cũ labefactatione nr̃i tante gentes ag¬
nitionẽ ueritatis acceperint. quã inue¬
nire utiq nisi hac occasione non possint.
Qdenĩ dãpni est xp̃iano ad uitã eternã

Expanded text:
etiam non audierunt dupliciter contumaces, non dedeetiam non audierunt dupliciter contumaces, non dederunt locum irae, iuste a superueniente ira conprehensi et oppressi sunt. quamquam et post hoc quoque continuo barbari exsecrati gladios suos ad aratra conuersi sunt residuosque Romanos ut socios modo et amicos fouent, ut inueniantur iam inter eos quidam Romani, qui malint inter barbaros pauperem libertatem, quam inter Romanos tributariam sollicitudinem sustinere. quamquam si ob hoc solum barbari Romanis finibus inmissi forent, quod uulgo per Orientem et Occidentem ecclesiae Christi Hunis Suebis Vandalis et Burgundionibus diuersisque innumeris credentium populis replentur, laudanda et adtollenda misericordia Dei uideretur, quandoquidem, etsi cum labefactione nostri, tantae gentes agnitionem ueritatis acciperent, quam inuenire utique nisi hac occasione non possent. quid enim damni est Christiano ad uitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sub galieno ĩperatore. ꝑ annos ꝓpe mo¬
dũ duodecĩ germanis euertentib excepert
Uerũtñ qͥs ñ siqͥs sui suoꝵ q actuũ uel etiã
cogicationũ. conseĩ iudicia d̾i metuit. nstẽ
oĩa passũ. uel etiã parua sustinuisse fateat
aut qͥ se ñ incelligit. d̾m q ñ metuit. qͣnͣ
ñiuste ista q qͥdem parua sustinuit: Que
cũ ita sint. illud tam̃ claementia dei eadem
pietate qͣ du̾num p̃dixerat ꝓcurauit. ut
scdm euangłium suum qͦ incessabiliter
unã ciuitatẽ. fugite in aliã. qͥsq egredi atq
abire uelit. ipsis barbaris m̃cennariis mi¬
nstris ac defensorib utebat᷑. Hoc tẽ ip̃i ultͦ
offerebant. Et qͥ auferre oĩa int̾fectis om̃ib
poterant. partiełam stipendis ob m̃cedem ser¬
iucii sui. & tͥnsuecti honeris flagitabant.
fthoc qͥdem a plurimis factũ est. Qͥ autẽ ñ
credider̃t euangłio d̾i. qͣi contumaces. uel si

Expanded text:
etiam sub Gallieno imperatore per annos propemoetiam sub Gallieno imperatore per annos propemodum duodecim Germanis euertentibus exceperunt. uerumtamen quis non se, qui sui suorumque actuum uel etiam cogitationum conscius indicia Dei metuit, iuste omnia passum uel etiam parua sustinuisse fateatur? aut qui se non intellegit Deumque non metuit, quomodo non iuste ista et quidem parua sustinuit ? quae oum ita sint, illud tamen clementia. Dei eadem pietate, qua dudum praedixerat, procurauit, ut secundum euangelium suum, quo incessabiliteruna ciuitate, fugite in aliam, quisque egredi atque abire uellet, ipsis barbaris mercennariis ministris ac defensoribus uteretur. hoc tunc ipsi ultro offerebant; et qui auferre omnia interfectis omnibus poterant, particulam stipendii ob mercedem seruitii sui et transuecti oneris flagitabant. et hoc quidem a plurimis factum est. qui autem non crediderunt enangelio Dei quasi contumaces, uel si
Abbreviated transcription (Latin):
canoꝵ fideli ⁊ utili custodia. Igit᷑ honoriaci
imbutip̃da hac. illecti habundantia. quo
magis scelus ĩpunitũ foret. atq ip̃is sce¬
lerib plus liceret: ꝓdita pirenei custodia
clalistris q patefactis. cunctas gentes q̃ ꝑ
gallias uagabant᷑. hispaniaꝵ ꝓuinciis ĩ¬
mictunt. Hisdẽ q ipsi adiungunt᷑. ubi
actis aliquandiu magnis eruentis q dis¬
cursib post graues rerũ hominũ q uastai¬
tiones. de qͥb ipsos quoq mͦ penicet. habiti
sorte ꝙ distributa usq ad nunc possessione
consistunt. Multa nc̃ mͥ de hui modi rebe
loquendi facultas foret: si ñ sed̾m om̃s ho¬
mines apud uniꝰ cuiꝰq mentẽ conscientia
secreta loqueret᷑. Irrupte st̃ hispanie cedes
uastationes q passe st̃. Nichil qͥdem nouũ.
hoc enĩ ꝑ bienniũ illud qͦ hostilis gladius
seuit. sustinuere a barbaris. qd̵ ꝑ ducentos
quondã annos passe fuerant a romanis qd̃

Expanded text:
canorum fideli et utili custodia. igitur Honoriaci canorum fideli et utili custodia. igitur Honoriaci inbuti praeda. et inlecti abundantia, quo magis scelus inpunitum foret atque ipsi sceleri plus liceret, prodita Pyrenaei custodia claustrisque patefactis cunctas gentes, quae per Gallias uagabantur, Hispaniarum prouinciis inmittunt isdemque ipsi adiunguntur: ubi actis aliquamdiu magnis eruentisque discursibus, post graues rerum atque hominum uastationes, de quibus ipsos quoque modo paenitet, habita sorte et distributa usque ad nunc possessione consistunt. Multa nunc mihi de huiuscemodi rebus loquendi facultas foret, si non secundum omnes homines apud unius cuiusque mentem conscientia secreta loqueretur. inrnptae sunt Hispaniae, caedes uastationesque passae sunt: nihil quidem nouum, hoc enim nunc per biennium. illud, quo hostilis gladius saeuiit, sustinuere a barbaris, quod per ducentos. quondam annos passae fuerant a Romanis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
moliti st̃. Qd̃ ip̃o geste rei ordine patuit.
Nam tirannidẽ nemo nisi celerit matu¬
ratã secrete inuadit. & publice armat:
cuiꝰ sũma est. assũpto diademate & pur¬
pura uideri añqm sciri. Hii uͦ plurimo
temꝑe seruulos cantũ suos ex ꝓpriis p̃dus
colligentes. ac uernacłis alentes sũptib nͦ¬
dissimulato ꝓposito. absq cuiꝰgam inqͥetu¬
dine ad pirenei claustra tendebant. Aduer
hos constantinꝰ. constantẽ filiũ suũ. ꝓdolor
ex monacho cesarẽ factũ. cũ barbaris
qͥbusdã. qͥ quondã in fediis recepti. atq
in miliciã allecti.honoriaci uocabant᷑.
in hispanias misit. Hinc apud hispanias
pͥma mali labes fuit. Nam int̾fectis illis¬
fratrib qͥ tutari pͥuato p̃sidio pirinei as¬
pes moliebant᷑. his barbaris qͥb in p̃ciũ
uictorie pͥmum p̃dandi in palestinis cã¬
pis licentia data dehinc supͣdic̃ti montis.
clausiroꝵ q eiꝰ cura ꝑmissa est. remota rusti¬

Expanded text:
moliti sunt. quod ipso gestae rei ordine patuit. moliti sunt. quod ipso gestae rei ordine patuit. nam tyrannidem nemo nisi celeriter maturatam secrete inuadit at publice armat , cuius summa est assumpto diademate ac purpura uideri antequam sciri; hi uero plurimo tempore seruulos tantum suos ex propriis praediis colligentes ac uernacdissimulato proposito, absque cujusquam inquietudine ad Pyrenaei claustra tendebant. Adversus hos Constantinus Constantem filium suum, proh dolor! ex monacho Caesarem factum, cum Barbaris quibusdam, qui quondam in foedus recepti atque in militiam allecti, Honoriaci vocabantur, in Hispanias misit. Hinc apud Hispanias prima mali labes; nam intfratribus, qui tutari priuato praesidio Pyrenaei Alpes moliebantur, his barbaris quasi in pretium uictoriae primum praedandi in Pallentinis campis licentia data, dehinc supra dicti montis claustrorumque eius cura permissa est remota rusti
Abbreviated transcription (Latin):
blice cõmodo fuit. Incerea ante bienniũ¬
romane irruptionis. excitate ꝑ stiliconẽ
gentes halanoꝵ. ut dixi sueuoꝵ. uuandaloꝵ.
nũ tͥnseunt. gallias inuad̃t. directoq ĩpe¬
tu: pireneũ usq perueniunt. Cuiꝰ obice ad
tẽpus repulse. ꝑ circũiacentes ꝓuincias re¬
fundunt᷑. His ꝑ gallias bachantib apud
britannias. gratiañ mnimiceps eiꝰdem insu¬
le. tirannꝰ creat᷑ ꝙ occidit᷑. huiꝰ loco constan¬
tinꝰ ex itami milicia propt̃ solã spem
nõis: sine merito uirtutis eligit᷑. Qͥ con¬
tinuo ut inuasit imꝑiũ: in gallias tͥnsit.
ubi sepe a barbaris incertis feder ib illu¬
sus. detrimentũ magis reipublice fuit.
Misit in hispanias iudices. Quos cũ ꝓum
cie obedient̃ audisient: duo frat᷑s iuuenẽ
nobiles et locupletes. didimius & uerianꝰ
ñ adsumere. ne aduersus tirannũ qͥdem
tirannidẽ. sed imꝑatori iusto aduersus ti¬
rannũ & barbaros tueri sese patͥam suã

Expanded text:
blicae commodo fuit. Inblicae commodo fuit. InRomanae irruptionis excitatae per Stiliconem gentes Halanorum, ut dixi, Sueborum, Wandalorum, num transeunt, Gallias invadunt, directoque impetu Pireneum usque perveniunt, cujus obice ad tempus repulsae per circumjacentes provincias refunduntur. His per Gallias bacchantibus, apud Britannias Gratianus municeps ejusdem insulae tyrannus creatur et occiditur. Hujus loco Constans ex infima militia propter solam spem nominis, sine merito virtutis, eligitur. Qui continuo ut invasit imperium, in Gallias transiit. Ibi saepe a Barbaris incertis foederibus illusus, detrimento magis reipublicae fuit. Misit in Hnciae oboedienter accepissent, duo fratres iuuenes nobiles et locupletes Didymus et Verinianus non assumere aduersus tyrannum quidem tyrannidem sed imperatori iusto aduersus tyrannum et barbaros tueri sese patriamque suam
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m id qd̃ excitau̾at lasciuia pͥncipis hoc
qd̃ ñ intulit ira uictoris. Neq uero galloꝵ
meminisse in huiꝰmodi collatione debeo. qͥ
continui pene anni spacio incense euerseq
urbis attricos emeres posseder̃t. Et ne qͥs¬
quã force dubitaret ad correptionẽ suꝑbe
bus dirupta st̃: que inflãmari ab hostib
ne quiuerunt: Cap̃.
ruptio urbis ꝑ halaricũ facta est.
Cuius rei quanuis recens memoria sit. tñ
siqͥs ipsiꝰ popłi romani. & multitudinem
uideat. ꝙ uocẽ audiat. Nichil factũ. sicut
etiam ipsi facent᷑: arbitrabit᷑. nisi aliqͣntis
ad huc extaritib ex incendio ruinis forte
doceant᷑. In ea irruptione placidia theo¬
dosu pͥncipis filia. archadii et honorii ĩpe¬
ratoꝵ soror. ab athaulfo halarici ꝓpinquo
capta. atq in uxorem assũpta. quasi ean¬
dem diuino iudieio uelut speciale pignus
obsidẽ roma tͣdiderit. ita iuncta potentissi¬
mi regis barbari coniugio. multo reipu¬

Expanded text:
secundum id, quod excitaverat lascivia principis, hoc secundum id, quod excitaverat lascivia principis, hoc quod nunc intulerit ira victoris. Neque vero Gallorum meminisse in hujusmodi collatione debeo, qui continuo pene anni spatio incensae eversaeque Urbis attritos cineres possederunt. Et ne quisquam forte dubitaret ad correptionem superbbus diruta sunt, quae inflammari ab hostibus nequiuerunt.. Anno ruptio Vrbis per Alaricum facta est: cuius rei quamuis recens memoria sit, tamen si quis ipsius populi Romani et multitudinem uideat et uocem audiat, nihil factum, sicut etiam ipsi fatentur, arbitrabitur, nisi aliquantis adhuc existentibus ex inoendio ruinis\' forte doceatur. in ea inrutione Placidia, Theodosii principis filia, Arcadii et Honorii imperatorum soror, ab Athaulfo, Alarici propinquo, capta atque in uxorem adsumpta, quasi eam diuino iudicio uelut speciale pignus obsidem Roma tradiderit, ita iuncta potentissimo barbari regis coniugio multo reipu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mirabile qd̃ in tnͣsferendis uasis. dicen
fuisse arbitror. ꝑ qd̃ ex congregatione
poplĩ romani canqͣm ex magna massa
frumenti. ꝑ omĩa ex uniuso ambitu.
ciutas. lacebrarũ foramine effluxere gͣ¬
na uiua. siue occasione. siue ueritate cõ¬
mota. om̃ia cñ de p̃senti salute credentia.
shorreo dñice p̃parationis accepta sunt
Reliqua uͦ uelut stercora. et uelut palee
ipsa incredulitate. uel inobedientia p̃iudi¬
cate. ad exterminiũ atq incendiũ reman¬
serunt. Qͥs hec perpend̾e plenis miracłis. qͥs
predicare dignis laudib queat : tercia die
barbari quã ingressi urbem fuerant. spon¬
te discedunt. facto tñ aliqͣntarũ ediũ incen¬
dio. sed ne tanto quidẽ. quantũ septingen¬
tesimo condicionis eiꝰdem anno cassus effece¬
rat. Nam si exibitã neronis imꝑatoris sui
spectacsis inflaminationẽ recenseam: pro¬
culdubio nulla cõparatione eqͥperabitur

Expanded text:
hoc, quod in transferendis uasis, dicendhoc, quod in transferendis uasis, dicendfuisse arbitror, per quod ex congregatione populi Romani tamquam ex magna massa frumenti per omnia ex uniuerso ambitu ciuitatis latebrarum foramina effluxere grana uiua siue occasione siue ueritate commota; omnia tamen de praesenti salute credentia ex horreo dominicae praeparationis accepta sunt, reliqua uero uelut stercora et uelut paleae, ipsa uel incredulitate uel inoboedientia praeiudicata, ad exterminium atque incendium remanserunt. quis haec perpendere plenis miraculis, quis praedicare dignis laudibus queat? Tertia die barbari quam ingressi Vrbem fuerant sponte discedunt, facto quidem aliquantarum aedium incendio sed ne tanto quidem quantum septingentesimo conditionis eius anno casus effecerat. nam si exhibitam Neronis imperatorspectaculis inflammationem recenseam, proculdubio nulla comparatione aequiparabitur
Abbreviated transcription (Latin):
pompa munit᷑. Hynnũ d̾o romanis bar¬
baris q concinentib publice canit᷑. ꝑsonat
iate in excidio urbis salutis turba. om̃s q
etiam in abditis latentes. inuitat ac pulsat.
Currunt undiq ad uasa petͥ. uasa xp̃i plu¬
rimi etiam pagani cristianis ꝓfessione q̾ si
ñ fide. admiscent᷑. & ꝑ hoc tam̃ ad tempꝰ qͦ
magis ꝯfundant᷑ euadunt. Quanto copio¬
suis aggregant᷑ romani fugientes. tanto a¬
uidiꝰ circumfundunt᷑ barbari defendentes
Dsaera & ineffabilis diuinit᷑ iudicii dis¬
cretio. o sc̃m istud & salutare flumen qd̃
parua exortũ domo dũ beato alueo in
sc̃oꝵ sedes tendit. oberrantes periclican¬
tesq animas. in salutis sinũ pia rapaci¬
tate ꝑuerit. Opreclara illa xp̃iane mi¬
licie turba. que generalit̾ cunctos dulcis¬
simo ad uitã modulamine inuitans. qͦ
ad salutẽ in obedientes non suscitauit:
mextͥcabiles reliqͥt ad mortẽ. Misterium

Expanded text:
pompa munitur; hymnum Deo Romanis barpompa munitur; hymnum Deo Romanis barbarisque concinentibus publice canitur; personat late in excidio Vrbis salutis tuba omnesque etiam in abditis latentes inuitat ac pulsat; concurrunt undique ad uasa Petri uasa Christi, plurimi etiam pagani Christianis professione etsi non fide admiscentur et per hoc tamen ad tempus, quo magis confundantur, euadunt; quanto copiosius adgregantur Romani confugientes, tanto auidius circumfunduntur barbari defensores. O sacra et ineffabilis diuini iudicii discretio! O sanctum istud et salutare flumen, quod parua exortum domo, dum beato alueo in sanctorum sedes tendit, oberrantes periclitantesque animas in salutis sinum pia rapacitate peruexit! O praeclara illa Christianae militiae tuba, quae generaliter cunctos dulcissimo ad uitam modulamine inuitans, quos ad salutem inoboedientes non suscitauit, inexcusabiles reliquit ad mortem. mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
la fidei constantia esse apud se plurimũ
&̃ mox ꝓferendũ spopondit ac ꝓtulit.
Cũq expositis opib acconitũ barbarũ.
magnitudine. pondere. pulcritudine.
ignota etiã uasoꝵ qualitate intelligẽt:
uirgo xp̃i ab barbarũ ait. Hec petri
aplĩ sacra ministeria st̃: presume si au¬
des. de facto tu uideris. ego quia defen¬
dere nequeo. tenere non audeo. Barba¬
rus uͦ ad reuerentiã religionis. timore
d̾i et fide uirginis mot᷑: ad halaricũ
hec ꝑ nuntiũ reculit. Qͥ continuo re¬
portari ad aplĩ basilicã. uniuersa ut e¬
rant uasa imꝑauit. Uirginẽ etiã simul¬
q om̃s qui se adiunrerant. xp̃ianos: eodẽ
cũ defensione deduci. Ea domꝰ a scis sedib
longe ut ferunt. & medio int̾iectu urbis
aderat. Itaq magno spectacłõ omniũ. dis¬
posita ꝑ singlos singła. & suꝑ capita elata
palam aurea arq argentea uasa portant᷑.
erertis undiq ad defensionẽ gladiis: pia

Expanded text:
la fideli constantia esse apud se plurimum la fideli constantia esse apud se plurimum et mox proferendum spopondit ac protulit, cumque expositis opibus attonitum barbarum magnitudine pondere pulchritudine, ignota etiam uasorum qualitate intellegeret, uirgo Christi ad barbarum ait : haec Petri apostoli sacra ministeria sunt. praesume, si audes; de facto tu uideris. ego quia defendere nequeo, tenere non audeo. barbarus uero ad reuerentiam religionis timore Dei et fide uirginis motus ad Alaricum haec per nuntium rettulit: qui continuo reportari ad apostoli basilicam uniuersa ut erant uasa imperauit, uirginem etiam simulque omnes qui se adiungerent Christianos eodem cum defensione deduci. ea domus a sanctis sedibus longe ut ferunt et medio interiectu Vrbis aberat. itaque magno spectaculo omnium disposita per singnlos singula et super capita elata palam aurea atque argentea uasa portantur; exertis undique ad defensionem gladiis pia
Abbreviated transcription (Latin):
et eu̾sionẽ eccłiaꝵ. imbuturũ se regni
tantarũ molitionũ punitist̾. Ita mini¬
uinditate. Itaq post hec tanta agmenta
blasphemiaꝵ. nullã q penitentiã. ulti¬
ma illa diues suspensa urbem pena con¬
sequit᷑. Adest halaricꝰ. crepidã romã os¬
hos in pͥmis inuiolatos securos q sinerent
tum deinde in quantũ possent predem
hiantes: sangͥne temꝑarent. Accidit quas
quo magis illa urbis irruptio. indignati¬
one d̃i acta: quã hostis fortitudine ꝓbari¬
tur. ut beatꝰ innocentiꝰ romane eccłie ep̃s
tanqͣm iust᷑ lolit subtractꝰ ⁊ sodomis. de¬
culta ꝓuidentia dei apud rauennã tẽ po¬
situs. pecc̃oris popłi non uideret excidiũ.
discurrentib ꝑ urbẽ barbaris. forte unꝰ
gothoꝵ. idem q potens & : xp̃ianus. sacrã
d̾o uirginẽ. iã etate ꝓuectam. in quadã
eccłiastica donio repperit. Cumq ab ea
aurũ argentũq honeste exposceret il¬

Expanded text:
et euersione ecclesiarum inbuturum se regni et euersione ecclesiarum inbuturum se regni tantarum molitionum puniti sunt. ita miniuindicatae. Itaque post haec tanta augmenta blasphemiarum nullamque paenitentiam ultima illa diuque suspensa Vrbem poena consequitur. adest Alaricus, trepidam Romam obhos inprimis inuiolatos securosque esse sinerent, tum deinde in quantum possent praedae inhiantes a sanguine temperarent. accidit quoque, quo magis illa Vrbis inruptio indignatione Dei acta quam hostis fortitudine probaretur, ut beatus Innocentius, Romanae urbis epistamquam iustus Loth subtractus a Sodomis occulta prouidentia Dei apud Rauennam tunc positus, peccatoris populi non uideret excidium. discurrentibus per Vrbem barbaris forte unus Gothorum idemque potens et Christianus sacram Deo uirginem iam aetate prouectam, in quadam ecclesiastica. domo reperit, cumque ab ea aurum argentumque honeste exposceret, il
Abbreviated transcription (Latin):
dere fouens. publice autẽ & belli & pacis
copia negata. ad terendã cerrendãq rempu¬
blicã: reseruauit. pret̾ea gences alias copi¬
is uiribq incolerabiles. quib nunc galli¬
arũ. hispaniaꝵ q ꝓuincie premunt᷑. hoc
est halanoꝵ. seuoꝵ. uuandaloꝵ ipso q si¬
mul motu ĩpulsoꝵ burgundioꝵ. ultro
in arma sollicitans: deterso semel romani
nominis metu suscitauit. Eas interĩ ripaᷤ
rheni quatere. & pulsare gallias uoluit
sperans miser sub hac necc̃itatis circũ ins¬
tantia: qͥa extorquere imꝑiũ genero posset
in filiũ. et barbare gentes tã facile cõprimi:
quã cõmoueri ualerent. Itaq ubi ĩpera¬
tori honorio exercitui q romano. hec tan¬
toꝵ maloꝵ scelerũ scena patefacta est:
cõmoto iustissime exercitu occisus est sti¬
lico. qͥ ut unũ puerũ purpurã indueret.
tociꝰ humani generis sanguinẽ dedidit.
occisus eutheriꝰ qͥ ad conciliandũ sibi fa¬
uorem paganoꝵ. resticutionẽ temploꝵ.

Expanded text:
dere fouens, publice autem et belli et pacis copia negata, ad terendam terrendamque rempublicam reseruauit. praeterea gentes alias copiis uiribusque intolerabiles, quibus nunc Galliarum Hispaniarumque prouinciae premuntur, hoc est Alanorum Sueborum Vandalorum ipsoque simul motu inpulsorum Burgundionum, ultro in arma sollicitans, deterso semel Romani nominis metu suscitauit. eas interim ripas Rheni quatere et pulsare Gallias uoluit, sperans miser sub hac necessitatis circumstantia, quia et extorquere imperium genero posset in filium et barbarae gentes tam facile comprimi quam commoueri ualerent. itaque ubi imperatori Honorio exercituique Romano haec tantorum scelerum scaena patefacta est, commoto iustissime exercitu occisus est Stilico, qui ut unum puerum purpura indueret, totius generis humani sanguinem dedidit; occisus Encherius, qui ad conciliandum sibi fauorem paganorum restitutione templorum
Abbreviated transcription (Latin):
eos quos insectant᷑ oderunt. sed pro his
quos amant zelant: &e amantes dñm ac
domũ. non quasi ex natura apti corporis
uigilant. sed ex conscientia solliciti amo¬
ris inuigilant. Unde etiam mystico sa¬
cramento in euangeliis legitur. qd̾ edãt

Expanded text:
eos quos insectantur oderunt sed iis eos quos insectantur oderunt sed iis quos amant zelant, et amantes dominum ac domum noni quasi ex natura apti corporis uigilant, sed ex conscientia solliciti amoris inuigilant. unde etiam mystico sacramento in Euangeliis, quod edant
Abbreviated transcription (Latin):
Receptis.tuis: paryi
beatissime pater augusti¬
ne. atq utinam tam effi¬
caciter quam libenter :
quanquam ego in utͣnͣ¬
q partem parum de explicito moue¬
ar recte. parum nean secus egerim.
Tu enim iam isto iudicio laborasti. utrũ¬
ne hoc quod preceperas possem. Ego au¬
tem soluis obedientie. si tamen eam uolun¬
tate conatu q decoraui: testimonio conten¬
tus sum. Nam & in magna magni patͥs¬
familias domo. cũ sint multa diuersi ge¬
neris animalia. aduimento familiaris rei¬
cõmoda: non ẽ t̾n canũ cura postrema.
Quibus solis natura insitũ est. uoluntarie
ad id qd̃ preparant᷑ urgeri: et per inge¬
nitam quandã obedientie formulam. so¬
la clisciplinati timoris expectatione sus¬
pendi: donec ad pergendi licentiam nu¬
tu signo ue mit tantur. Habent enĩ pro¬
prios appetitus. quantũ brutis excellen¬
tiores: tantũ rationabilib ꝓpinquiantes.
hoc est discernere. amare. seuire. Ham
discernentes int̾ dños. atq extraneos. non

Expanded text:
eceptis tuis parui, beatissime pater Augustine; atque utinam tam efficaciter quam libenter. quamquam ego in utramuis partem parum de explicito mouear, rectene an secus egerim. tu enim iam isto iudicio laborasti, utrumne hoc, quod praeciperes, possem: ego autem solius oboedientiae, si tamen sam uoluntate conatuque decoraui, testimonio contentus sum. am et in magna magni patrisfamilias domo cum sint multa diuersi generis animalia adiumento rei familiaris commoda, non est tamen canum cura postrema; quibus solis natura insitum est, uoluntarie ad id quod praeparantur urgueri et per ingenitam quandam oboedientiae formulam sola disciplinati timoris exspectatione suspendi, donec ad peragendi licentiam nutu signoue mittantur. habent enim proprios appetitus, quantum brutis excellentiores tantum rationabilibus propinquantes, hoc est discernere amare seruire. nam discernentes inter dominos atque extraneos non
Abbreviated transcription (Latin):
ne macedone fuit. Sed nec seleu¬
chus quidẽ tanta uictoria impune
letatus est. Nam neq ipse post septu¬
uis mortis inuenit. sed extortã sibi infe¬
licit̾ uitã: ueluti ĩmatura morte fi¬
niuit. Quippe insistente ptholomeo
cuius sororem lisimachus in matri¬
monio habuerat: insidus circũuent᷑
occisus est. Hec sunt int̃ parentes. fi¬
lios. fratres ac socios. consanguinitatĩ
societatis q cõmercia. tanti apud illos
diuina atqi humana religio pendebat᷑.
Orubescant sane de recordatione prece¬
ritoꝵ. qui nunc int̾uentu solius fidei
xp̃iane. ac medio tantũ iurationis sacͣ¬
mento. uiuere se cũ hostib nec pati hos¬
tilit̾ sciunt. Quib indubitantissime. ꝓ¬
batur. quia non sicut illi antea cesa iun¬
gebant federa porca. sed quia nunc int̃
barbaros ac romanos. creatorem et dñm
suũ contestantes: tancã fidem adhibita
in sacramentũ seruant euangłia. qͣn¬
tam tunc nec in parences ac filios potu¬

Expanded text:
nae Macedoniae fuit. Sed nec Seleunae Macedoniae fuit. Sed nec Seleucus quidem tanta victoria impune laetatus est. Nam neque ipse post septulis mortis inuenit, sed extortam sibi infeliciter uitam uelut immatura morte finiuit: quippe insistente Ptolemaeo, cuius sororem Lysimachus in matrimonio habuerat, insidiis circumuentus occisus est. Haec sunt inter parentes filios fratres ac socios consanguinitatis societatisque commercia. tanti apud illos diuina atque humana religio pendebatur. erubescant sane de recordatione praeteritorum, qui nunc interuentu solius fidei Christianae ac medio tantum iurationis sacramento\' uiuere se cum hostibus nec pati hostilia sciunt; quibus indubitatissime probatur, quia non, sicut illi antea, caesa iungebant foedera porca, sed quia nunc inter barbaros ac Romanos creatorem et dominum suum contestantes tantam fidem adhibita in sacramentum seruant euangelia, quantam tunc nec inter parentes ac filios potu
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. Quib quidem dieb lisima¬
chia ciuitas formidolosissimo terre
motu euersa. oppressoq popło suo
crudele sepulcrũ fuit. Lisimachum
autẽ assiduis se parricidus eruentan¬
tem: om̃s socu deseruerunt. Et ad
seleucũ deficiences pronũ iam regẽ
emulatione regni ut bellũ lisimacho
inferret ortati st̃. Res fedissimi spec¬
taculi erat. Duo reges quoꝵ lisima¬
chus annos natus septuaginta tres.
seleuchus septuaginta quatuor diri¬
piendis alterutrũ regnis concurrere.
in acie stare. arma gerere. Ultimũ
hoc quidem bellum alexandri cõmi¬
liconũ fuit. Sed qd̾ ad exemplũ hu¬
mane miserie fuer it reseruatum
quippe cũ orbem terrarũ extinctis
cibus possiderent. & angustissimos se
nectutis ac uite sue terminos non as¬
picientes. angustiores esse imperio suo
cocius mundi t̾minos arbitrabant᷑. In
eo bello lisimachus uel amissis uel ins¬
terfectis prius ante hanc pugnam
quindecim liberis: postremo occi¬

Expanded text:
occidit. Quibus quidem diebus Lysimaoccidit. Quibus quidem diebus Lysimachia ciuitas formidolosissimo terrae motu euersa, oppressoque populo suo crudele sepulchrum fuit. Lysimachum autem adsiduis se parricidiis cruentantem omnes socii deseruerunt et ad Seleucum deficientes, pronum iam regem aemulatione regni, ut bellum Lysimacho inferret, hortati sunt. res foedissimi spectaculi erat, duo reges, quochus annos natus septuaginta quatuor, Seleucus autem septuaginta septem, de eripiendis alterutrum in acie stare, arma gerere. ultimum hoc quidem bellum Alexandri commilitonum fuit, sed quod ad exemplum humanae miseriae fuerit reseruatum: quippe cum orbem terrarum exstinctis cibus soli possiderent et angustinectutis ac vitae suae terminos non aspicientes, angustos esse imperio suo totius mundi terminos arbitrabantur. In eo bello Lysimachus, vel amissis vel interfectis prius ante hanc pugnam quindecim liberis, postremus occi
Abbreviated transcription (Latin):
manu sua transuerberauit. Cap̃¬
lexander frat̾ eius xxix
dum bellũ aduersus fratrẽ
ob ultionẽ matris instruit. a deme¬
trio cuius auxiliũ petierat: circum¬
uentꝰ occidit᷑. Lisimachus cũ dori re¬
gis tracũ infestissimo bello urgeret᷑.
aduersus demetriũ pugnare ñ potuit.
Demetriꝰ agmento grecie ⁊ cociꝰ mace¬
donie elatꝰ. in asiam cransire disponit.
Pcholomeis aut̃ẽ et seleucus et lisima¬
chus experti priore certamine. quante
uirtutes essent concordie. iterũ socie¬
tate pacta. adunatis q exercitib bellũ
in europam tranfferunt: aduersus de¬
metriũ. His se comitẽ ⁊ sociũ belli. pr¬
rus rex epiri iungit. sperans demetri¬
um macedonia posse reppelli. Nec spes
frustrata fuit. Quippe exercitu eius
correpto. ipso q in fugam acto: regnũ
macedonie pirrus inuasit. Deinde
lisimachus generũ suũ antipatrum
insidiantẽ sibi int̃fecit. filiũq suũ aga¬
thoclen: ultra humanũ morem peros

Expanded text:
manu sua transverberavit. Alexander frater ejus, dum bellum adversus fratrem ob ultionem matris instruit, a Demetrio cujus auxilium petierat, circumventus occiditur. Lysimachus, cum Doricetis regis Thracum infestissimo bello urgeretur, adversus Demetrium pugnare non potuit. Demetrius augmento Graeciae et totius Macedoniae elatus, in Asiam transire disponit. Ptolemaeus autem et Seleucus et Lysimachus, experti priore certamine, quantae vires essent concordiae, 209 iterum societate pacta adunatisque exercitibus, bellum in Europam transferunt adversus Demetrium. His se comitem et belli socium Pyrrhus rex Epiri jungit, sperans Demetrium Macedonia posse depfrustra fuit : quippe exercitu eius corrupto ipsoque in fugam acto, regnum Macedoniae Pyrrhus inuasit. deinde Lysimachus generum suum Antipatrum insidiantem sibi interfecit filiumque suum Agathoclem ultra humanum morem perosus
Abbreviated transcription (Latin):
finib op̃pssit. Burgundionũ qͦq nouoꝵ
ut ferunt armatoꝵ ripͤ rͥeni fluminis in¬
sider̃t. Hos quondã subacta interiore ger
a drusso & tiberio adoptinis filiis. cesaris
ꝑ castra dispositos: in magnã coaliusse gen
crebra ꝑ limitẽ habitacłã constituunt. bur¬
gos uulgo uocant. Eoꝵ q ẽe p̃ualidã et
ꝑniciosam manũ gallie: hodie q testes st̃.
in quib p̾sumpta possessione consistunt.
tͥi catholica fide. nr̃is q clericis quib obe¬
dirent receptis: blande. mansuete. innocen¬
ter q uiuant. non qͣsi eũ subiectis gallis:
sed uere cũ fr̃ibiis xp̃ianis. Cap̃¬
nnio autẽ undecimo imꝑii sui
ualentianꝰ. cũ sarmate sese ꝑ panno¬
nias diffudissent. eas q uastarent: bellũ
in eos parans apud brigitionẽ oppidũ subi¬
ta effusione sangͥnis. qd̃ greci apoplexis uo¬
cant: suffocat᷑ et mortuus est. Post qͦm gra¬

Expanded text:
finibus oppressit. Burgundionum quoque, novorum finibus oppressit. Burgundionum quoque, novorum ut ferunt armatorum, ripae Rheni fluminis insederunt. Hos quondam subacta interiore Germania, a Druso et Tiberio, adoptivis filiis Caesaris, per castra dispositos, in magnam coaluisse gentcrebra per limitem 550 habitacula constituta, Burgos vulgo vocant: eorumque esse praevalidam et perniciosam manum, Galliae hodieque testes sunt, in quibus praesumpta possessione consistunt, ti, catholica fide, nostrisque clericis quibus obedirent receptis, blande, mansuete, innocenterque vivant, non quasi cum subjectis Gallis, sed vere cum fratribus Christianis. Anno autem undecimo imperii sui, Valentinianus, cum Sarmatae sese per Pannonias diffudissent, easque vastarent, bellum in eos parans apud Brigitionem oppidum subita effusione sanguinis, quod Graece apoplexis uocatur, suffocatus et mortuus est. Post quem Gra
Abbreviated transcription (Latin):
tatis & ꝑsuasus: in seuissimã heresim de¬
clinauit. Sed malignã insectationẽ diutẽx.
nec uoluntati potestatẽ ãmiscuit. qͦ ad huc¬
uiuentis fratͥs auctoritate conpressus est.
Contẽplabat᷑ enĩ de deo. quantũ uĩ in ul¬
ciscendã fidẽ fidelis imꝑator possit exercere:
qͥ tantã constantiã ꝓ retinenda quondam
miles habuisset. Hoꝵ anno imꝑii t̾cio. gra¬
tianꝰ ualentiani filiꝰ: imꝑator est factꝰ. Eodẽ
anno apud atrebatas uera lana de nubib
pluuie mixta defluxit: Cap̃¬
reterea athanaricꝰ rex gothoꝵ.
xpĩanos ingente sua crudelissime ꝑ¬
secutus: plurimos barbaroꝵ ob fidẽ inter¬
fectos. ad coronã martirii sublimauit. Quo¬
rum tñ plurimi in romanũ solũ intrepi¬
gentẽ in occeani lictorib & paludib inui¬
is sitam. uirtute atq agilitate terribilem
periculosam romanis finib eruptionẽ
magnam olim meditantes in ip̃is francoꝵ

Expanded text:
zatus et persuasus, in saeuissimam haeresim dezatus et persuasus, in saeuissimam haeresim declinauit; sed malignam insectationem diu texit nec uoluntati potestatem admiscuit, quoad uiuentis fratris auctoritate conpressus est. contemplabatur enim de eo, quantam uim in ulciscenda fide imperator posset exerere, qui tantam constantiam pro retinenda quondam miles habuisset. Horum anno imperii tertio Gratianus Yalentiniani filius imperator est factus. eodem anno apud Atrebatas uera lana de nubibus pluuiae mixta defluxit. Praeterea Athanaricus rex Gothorum Christianos in gente sua crudelissime persecutus, plurimos barbarorum ob fidem interfectos ad coronam martyrii sublimauit, quorum tamen plurimi in Romanum solum non trepigentem in Oceani litoribus et paludibus inuiis sitam, uirtute atque agilitate tepericulosam Romanis finibus, eruptionem magna mole meditantes, in ipsis Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
apud niceã consensu militũ: imꝑator cre¬
atus est: mansit q in eo annis undecĩ. Qͥ
iũ xp̃ianꝰ integͣ fide sacramentũ milicie ge¬
teret. sub iuliano augusto tribunꝰ seuta¬
rioꝵ iuissus ab imꝑatore saclego. aut ĩmo¬
lare ydolis: aut milicia excedere. fidelit̾ sci¬
ens gͣuiora ẽẽ d̾̃i iudicia: et meliora ꝓmissa.
s̃ponte discessit. Ita parua int̾iectaq mora
iuliano int̾fecto. ac mox iouiniano mortuo.
qͥ pro noĩe xp̃i amiserat tribunatũ. retri¬
buente xp̃o: in locũ ꝑsecutoris sui accepit
imꝑum. Qͥ postea fratrẽ suũ ualentẽ. par¬
ticipẽ fecit intꝑn. Procubiũ tirannũ pluresq
postea satellites eiꝰ occidit. Terre motꝰ ꝑ totũ
orbẽ factꝰ: ita turbatũ quoq pelagꝰ excus¬
sit. ut ꝑ uicinas terraꝵ cãpestriũ partes
refuso mari plurime insular ũ urbes con¬
cusse ꝙ subrute: perisse referant᷑: Cap̃.
alens ab eudoxio ep̃o.
arriani dogmatis assertore. ⁊ bapti¬

Expanded text:
tor creatus est mansitque in eo annis undecim. qui cum Christianus integra fide sacramentum militiae gereret sub Iuliano Augusto tribunus scutariorum, iussus ab imperatore sacrilego aut immolare idolis aut militia excedere, fideliter sciens et graniora Dei esse indicia et meliora promissa, sponte discessit. ita parua interiecta mora Iuliano interfecto ac mox Iouiano mortuo qui pro nomine Christi amiserat tribunatum, retribuente Christo in locum persecutoris sui accepit imperium: qui postea fratrem suum Valentem participem fecit imperii , Procopium tyrannum pluresque postea satellites eius occidit. terrae motus per totum Orbem factus ita turbatum quoque pelagus excussit, ut per uicinas terrarum campestrium partes refuso mari plurimae insularum urbes concussae et subrutae perisse referantur. Valens ab Eudoxio episcopo, Arriani dogmatis assertore, et bapti
Abbreviated transcription (Latin):
ut putant dignũ: satis tam̃ neccessar iũ
repigit. Quippe ut tutũ ⁊ incolumem
romanũ exercitũ. ñ solũ ab ineursu hos¬
tiũ. uerũ etiã a locoꝵ pericłõ liberaret:
tis ꝑ galatiam it̃ agit. cũ in cubiculũ
qddam nouũ sese cubitũ recepisset. calore
prunaꝵ: ꝙ nidore parietũ. nuiꝑ calee illicoꝵ
ꝑgrauat᷑. & suffocat᷑. octauo demũ mense:
quã imꝑare ceꝑat. uitã finiuit: Cap̃.

Expanded text:
ut putant, dignum, satis tamen necessarium ut putant, dignum, satis tamen necessarium pepigit: quippe ut tutum et incolumem Romanum exercitum non solum ab incursu hostium, verum etiam a locorum periculo liberaret, ens, per Galatiam iter agit, cum in cubiculum quoddam novum sese cubitum recepisset, calore prunarum et nidore parietum nuper calce illitorum, adgravatus et suffocatus, octavo demum mense quam imperare coeperat, vitam finivit.
Abbreviated transcription (Latin):
traheret ꝑditionẽ: xp̃ianoꝵ sangͥnem dis
sins uouit. palam persecuturꝰ eccłiam si
uictoriã potusset ad ipisci. Ham ⁊ amphi¬
theatr ũ. in iherosolunis extrui uslit.
in qͦ reuersꝰ a parthis. ep̃os. monachos. õs¬
ꝙ ciꝰ loci scõs. bestuis etiã arte seiuorib obi¬
ceret. spectaret q laniandos. Itaq postqͣm
a ceĩifonte castra mouit. dolo cuiꝰdam tns¬
fuge in deserta ꝑduct᷑. cũ ui sitis. ⁊ ardore
solis. atq insuꝑ labore harenaꝵ confectus
periret exercit᷑: imꝑator tanto rerũ ꝑielõ
ab obuo qͦdam hostiũ equite conto ietꝰ
inceriit. Sic q miser icors d̾s. impia consi¬
ua: impii morte dissoluit. Cap̃.¬
nno ab urbe condita¬
in sũmo rerũ discͥmine ab exercitu ereat᷑
tũ et locoꝵ iniqͥtate capt᷑. ꝙ hostib circum¬
sept᷑. nullã euadendi facultatẽ nanciscere¬
tur: fed̾ cũ sapore ꝑsarum rege. & si parũ

Expanded text:
traheret perditionem, Christianorum sanguinem diis traheret perditionem, Christianorum sanguinem diis suis vovit, palam persecuturus Ecclesias, si uictoriam potuisset adipisci. nam et amphitheatrum Hierosolymis extrui iussit, in quo reuersus a Parthis episcopos monachos omnesque eius loci sanctos bestiis etiam arte saeuioribus obiceret spectaretque laniandos. itaque postquam a Ctesiphonte castra mouit, dolo cuiusdam transfugae in deserta perductus, cum ni sitis et ardore solis atque insuper labore harenarum confectus periret exercitus, imperator tanto rerum periculo ab obuio quodam hostium equite conto ictus interiit. sic misericors Deus impia consilia impii morte dissoluit. Anno ab Vrbe conditexercitu creatus, cum et locorum iniquitate captus, et hostibus circumseptus, nullam evadendi facultatem nancisceretur, foedus cum Sapore, Persarum rege, etsi parum,
Abbreviated transcription (Latin):
fidei catholice. xp̃ianos aduersiis xp̃ianos
armau̾ãt: ciuili ut ita dicã bello ecclesie
menbra dilaceraũãt. totũ inqͥeti tempꝰ
imꝑii. molestissimũ q spaciũ uite sue. bel¬
lis cuulib etiã per ꝓpinquos & consangͥ¬
neos excitatis exercuit. eregit. exuendit:
nno ab urbe Cap̃.¬
condita. mͦ.c. xͫuͦi. iulianꝰ iãdudũ
cesar post autẽ triginta sex ab augusto
regnũ potit᷑: anno uno & mensib octo:
umꝑu sũmã solus obtinuit. xp̃ianã religi¬
onem arte potiꝰ quã potestate insectat᷑. ut
negaret᷑ fides xp̃i: & idoloꝵ cultꝰ suscipe¬
retur. honorib magis ꝓuocare qua torm̃¬
ꝓfessor ẽẽt. Sed tñ sicut a maiorib nr̃is
comꝑtũ habemꝰ. om̃s ubiq prope modũ
p̃cepti conditiones ãplexati: officiũ qͣmfi¬
dem deserere maluerunt. Iulianꝰ autẽ
bellũ adũsus parchos parans. cũ romanĩ
iures contractas undiq ad destinatã secũ

Expanded text:
fidei catholicae Christianos aduersum Christianos fidei catholicae Christianos aduersum Christianos armans oiuili, ut ita dicam, bello Ecclesiae membra dilacerauerat, totum inquieti tempus imperii molestissimumque spatium uitae suae. bellis. oiuilibus etiam per propinquos et consanguineos excitatis exercuit exegit expendit. Anno ab Vrbe condita MCXVI Iulianus dudum Caesar, post autem tricesimus sextus ab Augusto rerum potitus anno uno et mensibus octo imperii summam solus obtinuit. Christianam religionem arte potius quam potestate insectatus, ut negaretur fides Christi et idolorum cultus susciperetur, honoribus magis prouocare quam tormenprofessor esset. sed tamen, sicut a maioribus nostris compertum habemus, omnes ubique propemodum praecepti condiciones amplexati officium qdem deserere maluerunt. Julianus autem bellum adversus Parthos parans, cum Romanas vires contractas undique ad destinatam secum