comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intꝰ in gaudio dñi nescient. Qͥ uͦ er̃ in illo gaudio
qͥd agat᷑ foris in illis tenebris exteriorib scient.
Idõ dictũ ÷ egredient᷑ : qͥa eos etiã qͥ foris ab eis er̃
utiq ñ latebunt. Sieñi hȩc ꝓpħȩ nondũ facta nosse
potuer̃. ꝑ hoc qͦd erat ds̃ qͣntulũ cũq meoꝵ morta
cũ erit ds̃ om̃ia inom̃ib : Stabit gͦ in illa beatitudi¬
ne scõꝵ sem̃ & nom̃. Sem̃ scilicet : de qͦ ioħs ait. Et
sem̃ eiꝰ in ipsomanet. Nom̃ uͦ de qͦ ꝑhunc isaiã dictũ
.ẽ. Nom̃ ȩt̃nũ dabo eis : & erit eis m̃sis exm̃se. &
sabbatũ ex sabbato tanqͥã luna ex lina. & reqͥes
ex reqͥe. Q orũ utrũq ipsi er̃. cũ ex umbris his ue
terib & tẽporalib in illa lumina noua ac sẽpit̾na
transibunt. In pęnis aut̃ maloꝵ & extinguibilis
ignis & uiuacissimꝰ uermis. ab aliis atq aliis. alit̃

Expanded text:
intus in gaudio intus in gaudio quid agatur foris in illis tenebris exterioribus scient. Ideo dictum est, egredientur: quia eos etiam qui foris ab eis erunt, utique non latebunt. Si enim haec Prophetae nondum facta nosse potuerunt, per hoc quod erat Deus, quantulumcumque erat, rit omnia in omnibus? Stabit ergo in illa beatitudine sanctorum semen in nomen; semen scilicet de quo Iohannes ait: Et semen eius in ipso manet; nomen uero de quo per hunc Esaiam dictum est: Nomen aeternum dabo eis Erit eis et mensis ex mense et sabbatum ex sabbato, tamquam luna ex luna et requies ex requie, quorum utrumque iteribus et temporalibus in illa lumina nova ac sempiterna transibunt. In poenis autem malorum et inexstinguibilis ignis et vivacissimus vermis, ab aliis atque aliis aliter
Abbreviated transcription (Latin):
ñ enĩ om̃s homines ibi er̃ qͣndo in penis plures er̃.⁊
sed ut dicere ceꝑam. cũ & in bonis caro & in malis
m̃bra uel cadauera nominant᷑ : ꝓfecto pꝰresur¬
rectionẽ carnis cuiꝰ fides his rerũ uocabulis
om̃ino firmat᷑ illud qͦ boni & mali sus finib di¬
egredient᷑ boni ad uidendas pȩnas malorũ nũ qͥd
corporis motubeatas illas sedes relicturi st̃. & ad
loca pęnalia ꝑrecturi ut malorũ torm̃ta conspiciani
p̃sentia corporali: Absit. Sed egredient᷑ ꝑscientiã: hoc
enĩ uerbo significatũ. ẽ. eos qͥ cruciabunt᷑ extra fu¬
turos. Propt̃ qͦd & dñs ea loca tenebras exteriores
uocat qͥb contraruis ÷ ille ingressus de qͦdr̃ seruo
bono. intra ingaudiũ dñi tui. ne illuc mali puten¬
tur ingredi ut sciant᷑. sed ad illos potius uelut
egredi scientia q eos cognituri st̃ boni. qͥa id qͦd ex¬
tra .ẽ. cognituri st̃. Qui enĩ er̃ inpęnis. qͥd agatur

Expanded text:
non enim omnes homines ibi erunt, quando in poenis plures erunt, — non enim omnes homines ibi erunt, quando in poenis plures erunt, — sed, ut dicere coeperam, cum et in bonis caro et in malis membra uel cadauera nominantur: profecto post resurrectionem carnis, cuius fides his rerum uocabulis omnino firmatur, illud, quo boni et mali suis finibus diegredientur boni ad uidendas poenas malorum? Numquid corporis motu beatas illas relicturi sunt sedes et ad loca poenalia perrecturi, ut malorum tormenta conspiciant praesentia corporali? Absit; sed egredientur per scientiam. Hoc enim uerbo significatum est eos qui cruciabuntur extra futuros. Propter quod et Dominus ea loca tenebras exteriores uocat, quibus contrarius est ille ingressus, de quo dicitur seruo bono: Intra in gaudium Domini tui; ne illuc mali putentur ingredi, ut sciantur, sed ad illos potius uelut egredi scientia, qua eos cognituri sunt, boni, quia id quod extra est cognituri sunt. Qui enim erunt in poenis, quid agatur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex tinguet᷑. & er̃ uisui om̃i carni. ad hoo iste
ꝓpħa t̃minauit librũ: ad qͦd t̃minabit᷑ scłm.
Quidã sane ñ in t̃p̃tati s̃ m̃bra hominũ sed cada¬
uera uiuorũ: ꝑ cadauera significantes euident̃
corporũ pȩna : quã uis cadauer nisi caro exani¬
mis ñ soleat nuncupari. Illa uͦ animata er̃ cor¬
pora. Alioqͥn: nulla poter̃ sentire torm̃ta: nisi
forte qͥa mortuoꝵ er̃ corpora. id ÷ eoꝵ qͥin scđam
mortẽ cadent. Idõ ñ absurde etiã cadauera dici
posst̃. Unde ÷ illud qͦd ab eodẽ ꝓpħa dictũ iam
supͣ posui. Terra uͦ impiorũ cadet. Q s aut̃ ñ ude¬
at a cadendo. ẽẽ appellata cadauera: Uiroꝵ aut̃
ꝓeo posuisse illos int̃p̃tes qͦd ÷ hominũ: manifes¬
tũ .e. Neq enĩ qͥsqͥã dicturꝰ ÷ p̃uaricatrices fȩminas
millo supplicio ñ futuras: s ex positione p̃sertim
de qͦ fęmina facta. ẽ. ut̃q sexus accipit᷑. Uerũ ad¬

Expanded text:
non exstinguetur. et erunt uisui omni carni. Ad hoc iste non exstinguetur. et erunt uisui omni carni. Ad hoc iste propheta terminauit librum, ad quod terminabitur saeculum. Quidam sane non interpretati sunt: Membra hominum, sed cadauera uirorum, per cadauera significantes euidentem corporum poenam; quamuis cadauer nisi caro exanimis non soleat nuncupari, illa uero animata erunt corpora, alioquin nulla poterunt sentire tormenta; nisi forte, quia mortuorum erunt corpora, id est eorummortem cadent, ideo non absurde etiam cadavera dici possunt. Unde est et illud, quod ab eodem propheta dictum jam supra posui: Terra vero impiorum cadet. Quis autem non videat a cadendo esse appellata cadavera? Virorum autem pro eo posuisse illos interpretes, quod est hominum, manifestum est. Neque enim quisquam dicturus est, praevaricatrices feminas in illo supplicio non futuras: sed ex potiore, praesertim de quo femina facta est, uterque sexus accipitur. Verum q
Abbreviated transcription (Latin):
psalmis in domo eiꝰ. Ed ubiq iã facit sca ȩcđa.
It ꝓmisit ab ipsis se accepturũ sibi sacerdotes
& leuitas. Qd nichilominꝰ fierinunc uidemꝰ. Non
enĩ genere carnis & sanguinis sic̃ erat pͥmũ scđm
ordinẽ a aron. sed sic̃ oportebat intestam̃tono¬
uo ubi scđm ordinẽ melchi sedech sũmꝰ sacerdos
.ẽ. xp̃c ꝓcuiꝰq merito qͦd ineũ gr̃ã diuina con¬
tulerit sacerdotes & leuitas eligi nc̃ uidemus.
qͥa ñ isto nomine qͦd sepe assequunt᷑ in digni.
sedea q̃ ñ ÷ bonis malisq cõmunis scĩtate pen
ꝑspicua nobisq notissima dĩ miseratione dixcis¬
set : ꝓmisit & fines ad qͦs ꝑ ultimũ iudiciũ fac¬
ta bonorũ maloꝵq discretione ueniet᷑.dicens ꝑ
sic stabit sem̃ ur̃m & nom̃ ur̃m. & erit m̃sis ex
mense. & sabbatũ ex sabbato. Ueniet om̃is caro
cati st̃ in me Uermis eoꝵ ñ moriet᷑: & ignis eorũ

Expanded text:
psalmis in domo eius, quod ubique iam facit ecclesia: psalmis in domo eius, quod ubique iam facit ecclesia: et promisit ab ipsis se accepturum sibi sacerdotes et Leuitas; quod nihilo minus fieri nunc uidemus. Non enim ex genere carnis et sanguinis, sicut erat primum secundum ordinem Aaron; sed, sicut oportebat in testamento nouo, ubi secundum ordinem Melchisedech summus sacerdos pro cuiusque merito, quod in eum gratia diuina contulerit, sacerdotes et Leuitas eligi nunc uidemus; qui non isto nomine, quod saepe adsequuntur indigni, sed ea, quae non est bonis malisque communis, sanctitate pensclesiae, perspicua nobisque notissima Dei miseratione dixisset, promisit et fines, ad quos per ultimum iudicium facta bonorum malorumque discretione uenietur, dicens per sic stabit semen uestrum et nomen uestrum, et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato. Veniet omnis caro cati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
significans recapitulat. abinitio gr̃am noui testa¬
m̃ti ex pͥmo saluatoris ad uentui usq ad ultimũ
uidiciũ de qͦ nunc agimꝰ. ꝑducens finiensq sermo¬
nẽ. Narrat nãq dñm dicere se uenire ut congre
se dic̃ suꝑ eos signa qͦȩ utiq mirantes credant in
eũ. Etemissurũ ex illis saluatos ingentes diũsas.
& in longinqͣs in sulas qͦȩ ñ audier̃ nom̃ eiꝰ neque
uder̃ eiꝰ głam. & annuntiaturos głam eiꝰ ingentib
& adducturos fr̃s istoꝵ qͥb: loqͥebat᷑ id ÷ infide
sub dõ patre fr̃s is rahelitarũ electorũ: ad ductu¬
ros aut̃ ex om̃ib gentib munꝰ dño in ium̃tis & ue¬
hiculis. Quȩ ium̃ta & uehicula bene intelligunt̾
aduitoria eẽ diuima ꝑ cuiꝰq generis mysteria d
uel angłica uel humana. in scãm ciuitatẽ ierłm.
q̃ nunc in scis fidelib ÷ diffusa ꝑt̾ras. Ubi enim
diunitꝰ ad uuant᷑: ibi credunt. & ubi credunt :

Expanded text:
significans recapitulat ab initio gratiam noui testasignificans recapitulat ab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoris aduentu usque ad ultimum iudicium, de quo nunc agimus, perducens finiensque sermonem. Narrat namque Dominum dicere se uenire, ut congrese dicit super eos signa, quae utique mirantes credant in eum: et emissurum ex illis saluatos in gentes diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen eius neque uiderunt eius gloriam; et adnuntiaturos gloriam eius in gentibus et adducturos fratres istorum, quibus loquebatur, id est in fide sub Deo Patre fratres Israelitarum electorum; adducturos autem ex omnibus gentibus munus Domino in iumentis et uehiculis quae iumenta et uehicula bene intel leguntur adiutoria esse diuina per cuiusque generis ministeria Dei, uel angelica uel humana in sanctam ciuitatem Hierusalem, quae nunc in sanctis fidelibus est diffusa per terras. Ubi enim diuinitus adiuuantur, ibi credunt, et ubi credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& saꝑe scđm carnẽ mors ẽ. Et qͣles om̃ino caro
appellant᷑ ad ño ubi dic̃. Ñ ꝑmanebit sp̃s meus
in hominib istis : qm̃ caro sunt. Qͦd uͦ id positũ
.ẽ.multi uulnerati er̃ adño: isto fiet uulnere
mors scđa. Potest qͥdẽ & ignis & gladiꝰ & uulnꝰ
accipi in bono. Nã & ignẽ dñs uelle se dix̃ mite¬
re inmundũ. Et uisȩ st̃ illis linguę diuisȩ uelut
ignis : qͣndo uenit sp̃s sc̃s. Et ñ ueni in qͥt idẽ dñs
pacẽ mittere in t̾rã : s gladiũ. Et sermonẽ dĩ dic̃
scriptura gladiũ bis acutũ: ꝓpt̃ aciem geminã
testam̃toꝵ duorũ. Et in cantico canticorũ caritate
se dic̃ scã ȩccłia uulneratã. uelut amoris impetu
sagittatã Sed hic cũ legimꝰ uel audimꝰ ultorem
dñm. ẽẽ. uenturũ: qͣm ad modũ hȩc intelligenda
sint clarũ. ẽ. Deinde breuit̃ cõmemoratis qui ꝑ hoc
iudiciũ consum̃t᷑ sub figura crborũ in lege ueteri
uetitorũ. a qͥb se ñ abstinuer̃ peccatores. piosq

Expanded text:
 secundum carnem mors est; et quales omnino caro appellantur a Domino, ubi dicit: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam caro sunt. Quod uero hic positum est: Multi uulnerati erunt a Domino, isto fiet uulnere mors secunda. Potest quidem et ignis et gladius et uulnus accipi in bono. Nam et ignem Dominus uelle se dixit mittere in mundum, et uisae sunt illis linguae diuisae uelut ignis, quando uenit Spiritus sanctus: et: Non ueni, inquit idem Dominus, pacem mittere in terram, sed gladium, et sermonem Dei dicit scrtestamentorum duorum, et in cantico canticorum caritate se dicit sancta ecclesia uulneratam, uelut amoris inpetu sagittatam. Sed hic cum legimus uel audimus ultorem Dominum esse uenturum, quem ad modum haec intellegenda sint, clarum est. Deinde breuiter commemoratis eis, qui per hoc iudicium consumentur, sub figura ciborum in lege uetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque
Abbreviated transcription (Latin):
sine dolorib uiuunt. Suȩ qͥppe naturȩ conue¬
nientib uegetant᷑ illis ñ cruciant᷑ elem̃tis: qͣsi
ñ incredibiliꝰ sit uegetari quã cruciari talib
rebus. Mirabile ÷ enĩ dolere in ignib & tam̃
uiuere : sed mirabiliꝰ uiuere inignib nec dole¬
re. Si aut̃ hoc credit᷑. cur non & illud. Sed nullũ
Et hoc unde scimꝰ : Nam de corporib: qͥs cercꝰ ÷ dȩ¬
monũ. utrũ in eis doleant qͣndo se affligi magnis
cruciatib confitent᷑ : Qͦd si respondet᷑ t̃renũ cor¬
pus solidũ scilicet atq conspicuũ nullũ. eẽ: atq¬

Expanded text:
sine doloribus uiuunt. suae quippe naturae conuesine doloribus uiuunt. suae quippe naturae conuenientibus uegetantur illis, non cruciantur elementis; quasi non incredibilius sit uegetari quam cruciari talibus rebus. Mirabile est enim dolere in ignibus et tamen uiuere, sed mirabilius uiuere in ignibus nec dolere. Si autem hoc creditur, quur non et illud? CAPUT et hoc unde scimus? nam de corporalibus quis certus est daemonum, utrum in eis doleant, quando se affligi magnis cruciatibus confitentur? quod si respondetur terrenum corpus solidum scilicet atque conspicuum nullum e
Abbreviated transcription (Latin):
ligent de regno eiꝰ om̃ĩa scandala & mittent in
caminũ ignis ardentẽ. illic erit fletꝰ & stridor
dentiũ. T unc iusti fulgebunt sic̃ sol in regno pa
siqͥs inspiciat inuenit᷑. Sed ego istũ qͣ causa ele¬
atq uiuentia ñ solũ nũquã morte dissolui. sed
in et̃norũ qͦq igniũ durare torm̃tis: Nolunt
enĩ hoc ad om̃ipotentis nos referre potentiã:
sed aliqͦ exemplo ꝑsuadi sibi flagitant. Quib
si respondebimꝰ. eẽ. animalia ꝓfecto corruptibi¬
lia quia mortalia: quȩ tam̃ in mediis ignib ui¬
uant. ñ nullũ etiã genꝰ uermiũ in aqrũ calidarũ
scaturrigine reꝑiri : qͥrũ feruorẽ nemo impune
contrectat. illos aut̃ ñ solũ sine ulla sui lesione
ibi. eẽ sed extra. eẽ ñ posse. aut nolunt credẽ l
ostende ñ ualemꝰ. aut si ualuerimꝰ siue oculis
de monstrare res ipsas siue ꝑtestes idoneos
animalia nec semꝑ uiuunt: & in illis feruorib

Expanded text:
ligent de regno ejus omnia scandala, et mittent in ligent de regno ejus omnia scandala, et mittent in caminum ignis ardentis, illic erit fletus et stridor dentium; tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Pasi quis inspiciat, inuenitur. Sed ego istum qua causa eleatque uiuentia non solum numquam morte dissolui, sed in aeternorum quoque ignium durare tormentis? nolunt enim hoc ad omnipotentis nos referre potentiam, sed aliquo exemplo persuaderi sibi flagitant. quibus si respondebimus esse animalia profecto corruptibilia, quia mortalia, quae tamen in mediis ignibus uiuant, nonnullum etiam genus uermium in aquarum calidarum scaturrigine reperiri, quarum feruorem nemo impune contrectat, illos autem non solum sine ulla sui laesione ibi esse, sed extra esse non posse: aut nolunt credere, si ostendere non ualemus, aut, si ualuerimus sine oculis demonstrare res ipsas siue per testes idoneos  quia haec animalia nec semper uiuunt et in illis feruoribus
Abbreviated transcription (Latin):
nerint ciuitates q̃rũ una
.ẽ dĩ altera diabobi: cuiꝰ¬
modi suppliciũ sit futu¬
rũ diaboli & om̃iũ ad
eũ ꝑtinentiũ in hoc libro nobis qͣntũ ope diuna
ualebimꝰ diligentiꝰ disputandũ. ẽ. Idõ aut̃ hunc
tenere odine malui: ut pꝰ ea disserã de felicitate
scõrũ qm̃ utrũq cũ corporib erit: & in credibi¬
lius uidet᷑. eẽ in ȩt̾nis corpora durare cruciatib
quã sine dolore ullo in ȩt̾na beatitudine ꝑ ma¬
nere. Ac ꝑ hoc cũ illã penã ñ deb̾e. eẽ. incredibilẽ
demonstrauero: ad uiuabit me plurimũ. ut
multo faciliꝰ om̃i carens molestia immortalitas
corporũ in scĩs futura credat᷑. Nec adiuinis
ordo iste abhorret eloqͥis : ubi aliqͣndo qͥdẽ bo¬
norsĩ beatitudo priꝰ ponit᷑. ut . ẽ. illud qͥ bona
fecer̃ in resurrectionẽ uitȩ. qͥ aut̃ mala eger̃ in
resurrectionẽ uidicu. Sed aliqͥndo & posterius.
ut est mittet filius hominis angłos suos & col¬

Expanded text:
na est Dei, altera diaboli, cujusmodi supplicium sit futurum diaboli et omnium ad eum pertinentium, in hoc libro nobis, quantum ope divina valebimus, diligentius disputandum est. Ideo autem hunc tenere ordinem malui, ut postea disseram de felicitate oniam utrumque cum corporibus erit et incredibilius uidetur esse in aeternis corpora durare cruciatibus quam sine dolore ullo in aeterna beatitudine permanere; ac per hoc cum illam poenam non debere esse incredibilem demonstrauero, adiuuabit me pluri- u mum, ut multo facilius omni carens molestia inmortalitas corporum in sanctis futura credatur. Nec a diuinis ordo iste abhorret eloquiis, ubi aliquando quidem bonorum beatitudo prius ponitur, ut est illud: Qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui autem mala egerunt, in resurrectionut est, Mittet Filius hominis Angelos suos, et col
Abbreviated transcription (Latin):
hunc heliã magnũ mirabilẽq ꝓpħam ex posita
.ẽ in sermonib cordibq fideliũ. Ipse qͥppȩ ante ad¬
uentũ iudicis saluatoris ñ immerito sꝑat᷑. eẽ. uenturꝰ.
qͥa etiã nunc uiuere ñ immerito credit᷑. Curru nãq
igneo raptꝰ ÷ de reb humanis : qͦd euidentissime scã
scriptura testat᷑. Cũ uenerit gͦ ex ponendo legẽ spũ¬
alit̃ qͣm nc̃ uidȩi carnadit̃ sapiunt:. conuertet cor
patris ad filiũ. id ÷ corpatrũ ad filios. Singularẽ
sensus. ut etiã filii sic intelligant legẽ id ÷ iudȩi
quẽ ad modũ eã patres in telexer̃ id ÷ ꝓpħȩ. in qͥb¬

Expanded text:
hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita est in sermonibus cordibusque fidelium. Ipse quippe ante aduentum iudicis Saluatoris non inmerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito crediigneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit ergo, exponendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei carnaliter sapiunt, conuertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios: singularem sensus, ut etiam filii sic intellegant legem, id est Iudaei, quem ad modum eam patres intellexerunt. id
Abbreviated transcription (Latin):
in peccatorib pacẽ peccatorũ in tuens: ita ut inter
Diceret etiã. Nũ qͥd in uano iustificaui cor meũ. & d
laui int̃ in nocentes manꝰ meas : ut aut̃ solueret hanc
difficillimã quȩstionẽ quȩ fit cũ uident᷑ boni. ẽẽ:
miseri & felices mali: hoc inqͥt labor ẽ. ante me. do¬
nec intrẽ in scũ ariũ dĩ & intelligã in nouissima.
Iudicio qͥppe nouissimo ñ sic erit: sed in aꝑta in iqͦ¬
rũ miseria & aꝑta felicitate iustorũ longe qͥã nc̃
.ẽ. aliud apparebit. Cũ aut̃ ad monuisset ut me¬
minissent legis morsi qm̃ p̃indebat eos multo ad¬
huc tẽpr ñ eã spũalit᷑ sic̃ oportuerat accepturos:
continuo fubiecit. Ecce ego mittã uob̾ heliã thes¬
biten anteqͥã ueniat dies dñi magnꝰ & illustris: qͥ
conuertet cor patris ad filiũ. & cor hominis ad ꝓ¬
xinũ suũ. ne forte ueniens ꝑcutiã t̾rã penitꝰ. Per

Expanded text:
in peccatoribus, pacem peccatorum intuens; ita ut inter in peccatoribus, pacem peccatorum intuens; ita ut inter diceret etiam: Numquid uano iustificaui cor meum et laui in innocentibus manus meas? Ut autem solueret hanc difficillimam quaestionem, quae fit, cum uidentur boni esse miseri et felices mali: Hoc, inquit, labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei et intellegam in nouissima. Iudicio quMe nouissimo non sic erit; sed in aperta iniquorum miseria et aperta felicitate iustorum longe quam nunc est aliud apparebit. CAPUT minissent legis Moysi: quoniam praevidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritualiter, sicut oportuerat, accepturos, continuo subjecit: Et ecce ego mittam vobis Eliam Thesbiten, antequam veniat dies Domini magnus et illustris, qui convertet cor patris ad filium, et cor hominis ad roximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissa t̾rena rerũ cȩlestiũ figuras. eẽ. nescientes
in illa murmura corruer̃: ut dicere audent. Uanꝰ
ẽ qͥ seruit dõ. Et qͥd ampliꝰ : qͥa custodiuimꝰ manda¬
ta eiꝰ. & qͥa ambulauimꝰ supplices. ante faciẽ dĩ om̃i¬
potentis & nunc nos beatos dicimꝰ alienos: & edificaÑ
om̃s qͥ faciunt iniqͥtatẽ. Qͥb: eoꝵ uerb̵ qͦdã mͦ ꝓpħa¬
cõpulsus ÷ nouissimũ p̃nuntiare iudiciũ. ubi mali
nec saltim falso sint beati. sed aꝑtissime miserrimi
appareant : & boni nulla tẽporali saltm miseria
laborent. sed clara ac sẽpit̾na beatitudine ꝑfruant᷑.
Dixerant qͥppe istoꝵ talia quędã uerba etiã suꝑius
dicentiũ. om̃is qͥ facit malũ bonus ÷ in conspectudm̃:
& tales ei placent. Ad hȩc inquã contͣ dm̃ murmura
ꝑuener̃ : legẽ morsi accipiendo carnalit᷑. Unde &¬
suos & effusos gressus suos utiq in lapsũ: qͥa zelaui

Expanded text:
promissa terrena rerum caelestium figuras esse nescientes promissa terrena rerum caelestium figuras esse nescientes in illa murmura conruerunt. ut dicere auderent: Vanus est qui seruit Deo, et quid amplius, quia custodiuimus mandata eipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem . Quibus eorum verbis quodamconpulsus est nouissimum praenuntiare iudicium, ubi mali nec saltem falso sint beati. sed apertissime miserrimi appareant, et boni nulla temporali saltem miseria laborent, sed clara ac sempiterna beatitudine perfruantur. Dixerat quippe istorum talia quaedam uerba etiam superius dicentium: Omet tales ei placent . Ad haec, inquam, contra Deum murmura pervenerunt, legem Moysi accipiendo carnaliter. Unde suos et effusos gressus suos, utique in lapsum, quia zelauit
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa ecce dies uenit ardens sic̃ clibanꝰ. & cõburet
eos. & er̃ om̃s alienigene & uniuersi qͥ faciunt
iniqͥtatẽ stipula & succendet eos dies ueniens
ramꝰ & orietur uob̾ qͥ timetis nom̃ meũ sol ustitiȩ :¬
& sanitas in pennis eiꝰ. Et egrediemini & salietis
in iustis. quȩ sub isto sole in huiꝰ uitȩ uanitate ñ
cernitur: qͣndo sub illo sole iustitiȩ in illiꝰ uitȩ
manifestatione clarebit: tunc ꝓfecto erit iudiciũ
qͣle nũqͥã fuit. &d uͦ subiungit idem ꝓpħa. mem̃tote¬
legis morsi serui mei quã mandaui ei in oreb ad
omnẽ israel p̃cepta & udicia oportune cõme mo¬
rat pꝰ declaratũ futurũ tam magnũ int̃ obserua¬
tores legis contẽptoresq discrim̃: simul etiã ut
discant legẽ spualit̃ intelligere & inueniant
malos ipsa discretio. Ñ enĩ frustra idem dñs ait¬
uidȩis. Si credeas morsi: credetis & mͥ. De me enĩ
ille scripsit. Carnalit̃ qͥppe accipiendo legẽ & eiꝰ

Expanded text:
ens sicut clibanus et conburet eos, et erunt omnes alienigenae et uniuersi, qui faciunt iniquitatem, stipula, et succendet eos dies ueniens,ramus. Et orietur uobis, qui timetis nomen meum, sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius, et egredieminiiniustis, quae sub isto sole in huius uitae uanitate non cernitur, quando sub illo sole iustitiae in illius uitae manifestatione clarebit, tunc profecto erit iudicium quale numquam fuit. CAPUT legis Moysi serui mei, quam mandaui ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant ter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Carnaliter ■ quippe accipiendo legem et eius
Abbreviated transcription (Latin):
t̃p̃tati s. potest aliꝰ sensꝰ idẽq electior inueniri. ut
intelligat᷑ helias cordĩ patris conuersurꝰ ad filiũ:
ñ utiq a gendo ut pat̃ diligat filiũ sed docendo qͦd
conuertet᷑ ad filiũ: cũ ipsi conuerso corde didice¬
rint dilectionẽ patris in filiũ. Qed uͦ seqͥt᷑ & cor ho¬

Expanded text:
tati sunt. potest alius sensus idemque electior inueniri. ut intellegatur Helias cor Dei Patris conuersurus ad Filium: non utique agendo ut Pater diligat Filium, sed docendo quodconuertetur ad Filium, cum ipsi conuerso corde didicerint dilectionem Patris in Filium. Quod uero sequitur: Et cor ho
Abbreviated transcription (Latin):
corpora mortuoꝵ: qͣd er̃ & illa si morient᷑ ubicũq
moriant᷑ cũ uita carebunt. quã continuo receptura
st̃. Sic gͦ ibunt int̾rã: qͥa ex uiuis hominib t̃ra eruN.
quẽ ad modũ it incinerẽ qͦd fit cinis. ut inuetusta¬
tẽ qͦd fit uetꝰ ut in testã qͦd fit ex luto testa. & alia
sexcenta sic loqͥm᷑. Qͦ mͦ aut̃ sit futurũ qͦd nunc pro
nr̃ȩ ratiunculȩ uirib ut cũq conicimꝰ: cunc erit po¬
mꝰ. Sed ñ idõ de hac re inanis. ẽ. fides nr̃a : si qͦẽ ad¬
modũ futurũ sit ꝑfecte cõp̃hende ñ ualemꝰ. Uerũ
iã sic̃ supͣ ꝓmisimꝰ de hoc iudiciodĩ nouissimo etiã
ꝓpħici ueteres : libri qͥd p̃nuntiauerint. qͣntũ sa¬
tis. eẽ uidebit᷑ debemꝰ ostenđe. Quȩ sic̃ arbitror ñ
tanta mora necesse erit tractari & ex poni: sistis q̃
p̃misimꝰ lector curauerit ad iuuari. Propħa isaias.

Expanded text:
corpora mortuorum; quod erunt et illa. si morientur. ubicumque corpora mortuorum; quod erunt et illa. si morientur. ubicumque moriantur, cum uita carebunt, quam continuo receptura sunt. Sic ergo ibunt in terram, quia ex uiuis hominibus terra erunt. quem ad modum it in cinerem, quod fit cinis; it in uetustatem, quod fit uetus; it in testsexcenta sic loquimur. Quomodo autem sit futurum quod nunc pro nostrae ratiunculae viribus utcumque conjicimus, tunc erit pomus. Sed non ideo de hac re inanis est fides nostra, si quemadmodum futura sit, perfecte conprehendere non ualemus. Verum iam, sicut supra promisimus, de hoc iudicio Dei nouissimo etiam prophetici ueteres libri quid praenuntiauerint, quantum satis esse uidebitur, debemus ostendere; quae, sicut arbitror, non tanta mora necesse erit tractari et exponi, si istis. quae praemisimus, lector curauerit adiuuari. CAPUT XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
le uideat᷑ illã multitudinẽ corporũ in aere qͦdã
mͦ seminari. atq ꝓtinꝰ immortalit̃ atq: in cor
ruptibilit̃ reuiuiscere. cũ credamꝰ qͦd idem ipse
apłs aꝑtissime dicit. in ictu oculi futurã resur¬
rectionẽ. & in m̃bra sine fine uictura tanta faci¬
litate tãq in estimabili uelocitate rediturum
antiqͥssimorũ cadauerũ puluerẽ : nec ab illa
sententia qͣ homini dictũ t̾ra es & int̃rã ibis
futuros illos scõs arbitrem immunes si eorũ
morientiũ in t̾rã ñ recedant corpora. s sic̃ in
ipso raptu morient᷑ & resurgent. dũ feruntur
inaera : In t̾rã qͥppe ibis .ẽ. in hoc ibis amissa
anunatꝰ qͦd eras antequã eẽs animatꝰ Terra
qͥppe in sufflauit ds̃ in faciẽ flatũ uitȩ cũ factꝰ
.ẽ. homo in animã uiuentẽ. Tanqͣm diceretur.
Terra es animata qͦd ñ eras : tra eris exanitis
sic̃ eras. &d sunt & anteqͣm putrescant omĩa¬

Expanded text:
le uideatur illam multitudinem corporum in aere quodam le uideatur illam multitudinem corporum in aere quodam modo semiruptibiliter reuiuescere, cum credamus quod idem ipse apostolus apertissime dicit, in ictu oculi futuram resurrectionem et in membra sine fine uictura tanta facilitate tamque inaestimabili uelocitate rediturum antiquissimorum cadauerum puluerem ? nec ab illa sententia, qua homini dictum est: terra es et in terram ibis, futuros illos sanctos arbitremur immunes, si eorum morientium in terra non reccident corpora, sed sicut in ipso raptu morientur, ita et resurgent, dum feruin aera. In terram quippe ibis est \'in hoc ibis amissa animatus, quod eras antequam esses animatus terrae quippe insufflauit Deus in faciem flatum uitae. cum factus est homo in animam uiuam; tamquam diceretur: <Terra es animata, quod non eras: terra eris exanimis, sicut eras\'; quod sunt et antequam putrescant om
Abbreviated transcription (Latin):
antur. Sed aliud rurs occurrit qͦd idẽ dix̃ apłs
cũ dȩ resurrectione corporũ ad corinthios loqͦe¬
ret᷑. Om̃s resurgemꝰ : uel sic̃ alii codices habent
om̃s dormiemꝰ. Cũ gͦ nec resurrectio fierinisi
mors p̃cesserit possit. nec dormitionẽ illolocoi
telligere nisi mortẽ. qͦmͦ om̃s uel dormient uel
resurgent. si tam multi qͦs in corpore inuenturꝰ
credidimꝰ in eodẽ raptu de mortalib: corporibus
exituros. & ad eadẽ mox immortali& redituros:
nullas in uerb̾ apłi patiem᷑ angustias. siue ubi
dicit. tu qͦd seminas ñ uiuificat᷑ nisi moriat᷑. siue
ubi dicit om̃s resurgemꝰ uel om̃s dormiemꝰ: qͥa nec
illi ꝑ immortalitatẽ uiuificabunt᷑. nisi qͣm libet
paululũ ante moriant᷑. ac ꝑ hoc & a resurrectio¬
ne ñ er̃ alieniquã dormitione p̃cedent. qͣm uis
breuissima ñ tam̃ nulla. Cur aut̃ nob̃ in credibi¬

Expanded text:
moriantur. Sed aliud rursus occurrit, quod idem dixit apostolus, moriantur. Sed aliud rursus occurrit, quod idem dixit apostolus, cum de resurrectione corporum ad Corinthios loqueretur: Omnes resurgemus, uel sicut alii codices habent: Omnes dormiemus. Cum ergo nec resurrectio fieri, nisi mors praecesserit, possit, nec dormitionem possimus illo loco intellegere nisi mortem: quo modo omnes uel dormient uel resurgent, si tam multi, quos in corpore inuenturus crediderimus in eodem raptu de mortalibus corporibus exituros et ad eadem mox inmortalia redituros, nullas in uerbis apostoli patiemur angustias, siue ubi dicit: Tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur, siue ubi dicit: Omnes resurgemus ant: Omnes dormiemus; quia nec illi per inmortalitatem uiuificabuntur, nisi, quamlibet paululum, tamen ante moriantur, ac per hoc et a resurrectione non erunt alieni, quam dormitione praecedunt, quamuis breuissima, non tamen nulla. Quur autem nobis incredibi
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ sic erimꝰ habentes corpora sẽpit̃na. ubicũq
cũ illoserimꝰ ad hunc aut̃ sensũ qͦ estimamꝰ etiã
illos qͦs hic uiuos inuenturꝰ ÷ dñs in ipso paruo
spatio & passuros mortẽ & accepturos immorta¬
litatẽ. ipse apłs nos uidet᷑ urgere ubi dicit. in xio
om̃s uiuificabunt᷑ : cũ alio loco de ipsa loqͥens re¬
surrectione corporũ dicat. Iu qͦd seminas ñ uius¬
ficabit᷑ : nisi moria t̃. & modo gͥ qͦs uiuentes hs
& siñ moriant᷑. cũ uideamꝰ ꝓpt̃ hoc eẽ dictũ tu
qͦd seminas ñ uiuificat᷑ nisi moriat᷑. Aut si recte
ñ dicimꝰ seminari nisi ea corpora hominũ q̃ mo¬
riendo qͦ qͦmͦ reuertunt᷑ in t̾rã sic̃ sese habet etiã
illa in transgressorẽ patrẽ generis humani di¬
unitꝰ ꝓlata sententia t̾ra es & in t̾rã ibis: faten
nesi ñ teneri qm̃ hi sursũ innubib rapti ñ utiq
seminant᷑. qͥa nec eunt in t̾rã nec redeunt: siue
nullã ꝓrsus exꝑiant᷑ mortẽ: siue paululũ more

Expanded text:
a, ubicumque cum illo fuerimus. ad hunc autem sensum, quo existimemus etiam illos quos hic uiuos inuenturus est dominus in ipso paruo spatio et passuros mortem et accepturos immortalitatem, ipse apostolus nos uidetur urguere ubi dicit: in Christo omnes uiuificabuntur, cum alio loco de ipsa loquens resurrectione corporum dicat: Tu quod seminas, non uiuificatur. nisi moriatur. Quo modo igitur, quos uiuentes hicetsi non moriantur, cum uideamus propter hoc esse dictum: Tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur? Aut si recte non dicimus seminari nisi ea corpora hominum, quae moriendo quoquo modo reuertuntur in terram sicut sese habet etiam illa in transgressorem patrem generis humani diuinitus prolata sententia: Terra es, et in terram ibis: fatennesi non teneri; quoniam sursum in nubibus rapti non utique seminantur, quia nec eunt in terram nec redeunt, siue nullam prorsus experiantur mortem siue paululum in aere
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificioꝵ suoꝵ p̃terita tẽpora polliceri. Non
enĩ tunc in iustitia s in peccatis hostias offere¬
bant: qͣndo ꝓpeccatis p̃cipue ac pͥmitꝰ offere¬
bant usq ad eo ut sacerdos ipse quẽ debemꝰ utiq

Expanded text:
sacrificiorum suorum praeterita tempora polliceri. Non sacrificiorum suorum praeterita tempora polliceri. Non enim tunc in iustitia, sed in peccatis hostias offerebant, quando pro peccatis praecipue ac primitus offerebant, usque adeo ut sacerdos ipse. quem debemus utique
Abbreviated transcription (Latin):
dõ tales offer̃ qͥã se ipsos: uerũ ista questio de pu¬
gatoriis penis ut diligentiꝰ ꝑ tractet᷑ in tẽpus
aliud differenda. ẽ. Filios aut̃ leui. & iudȩ & ie¬
rusalẽ ipsã dĩ eccłiã debemꝰ acciꝑe. ñ ex bebreis
tantũ s ex aliis etiã gentib congregatã. nec talẽ
qͣls nunc ÷ ubi si dixerimꝰ qͥa peccãtũ ñ habemꝰ
nos met ipsos seducimꝰ & ueritas in nob̵ñ .ẽ: sed
qͣlis tunc erit uelut area ꝑuentilationẽ ita per
iudiciũ purgata nouissimũ. eis qͦq igne mundaas
qͥb talis mundatio necessaria.ẽ. ita ut nullꝰ om̃i¬
no sit qͥ offerat sacrifitiũ ꝓpeccatis suis Om̃s
offer̃: ut cũ obtulerint acceptũq dõ fuerit. tunc
oblaturos hostias iniustitia. Nongͦ in peccato: ac
ꝑ hoc ñ ꝓpeccato. Unde intelligi potest ieo qͦd
secutꝰ ad uinx̃ atq ait. & placebit dõ sacrifitiũ
frustra sibi uideos scđm legẽ ueteris testam̃ti

Expanded text:
Deo tales offerunt quam se ipsos? Verum ista quaestio de puDeo tales offerunt quam se ipsos? Verum ista quaestio de purgatoriis poenis, ut diligentius pertractetur, in tempus aliud differenda est. Filios autem Leui et ludam et Hierusalem ipsam Dei ecclesiam debemus accipere, non ex Hebraeis tantum, sed ex aliis etiam gentibus congregatam; nec talem, qualis nunc est, ubi, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est; sed qualis tunc erit, uelut area per uentilationem, ita per iudicium purgata nouissimum, eis quoque igne mundatis, quibus talis mundatio necessaria est, ita ut nullus omnino sit, qui offerat sacrificium pro peccatis suis. Omneofferunt, ut, cum obtulerint acceptumque Deo fuerit, tunc oblaturos hostias in justitia: non ergo in peccato, ac per hoc non pro peccato. Unde intelligi potest in eo quod secutus adjunxit, atque ait, Et placebit Domino sacrificium frustra sibi Iudaeos secundum legem ueteris testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
& emundabit filios leui. & fundet eos sic̃ aurũ¬
&& sic̃ argentũ. qͥd⁊ aliud intelligendũ. ẽ: Dic̃
tale aliqͥd & isaias. Lauabit dominus sordes
filioꝵ & filiarũ sion & sanguiẽ emundabit de medio
eoꝵ spiritu uidicii & spũ cõbustionis. Nisi forte
sic dicendũ . ẽ. eos emundari sordib & eliqͣri
qͥdã mͦ cũ ab eis mali ꝑ pęnale iudiciũ separat᷑t.
ut illoꝵ segregatio atq dãnatio purgatio sit ius¬
torũ. qͥa sine taliĩ de cętero ꝑ mixtione uicturi
sunt. Sed qͥ dic̃ & emundabit filios leui & fundet
eos sic̃ aurũ & argentũ. & er̃ dño offerentes ho¬
stias in ustitia & placebit dõ sacrificiũ iudae
& ierłm: utiq ostendit eos ipsos qͥemundabuntꝰ
deinceps in sacrifitiis iustitiȩ dño. eẽ. plaçituros.
acꝑ hoc ipsi a sua iniustitia mundabunt᷑. in qͣ dño
displicebant. hostiȩ porro in plena ꝑfectaq iusti¬
tia cũ mundati fuerint: ipsi er̃. eͥd enĩ acceptius

Expanded text:
s Leui, et fundet eos sicut aurum et argentum: quid aliud intellegendum est? Dicit tale aliquid et Esaias: Lauabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum spiritu iudicii et spiritu combustionis. Nisi forte sic eos dicendum est emundari a sordibus et eliquari quodam modo, cum ab eis mali per poenale iudicium separantur, ut illorum segregatio adque damnatio purgatio sit istorum, quia sine talium de cetero permixtione uicturi sunt. Sed cum dicit: Et emundabit filios Leui et fundet eos sicut aurum et argentum; et erunt Domino offerentes hostias in iustitia, et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem, utique ostendit eos ipsos, qui emundabuntur, deinceps in sacrificiis iustitiae Domino esse placituros, ac per hoc ipsi a sua iniustitia mundabuntur, in qua Domino displicebant. Hostiae porro in plena perfectaque iustitia, cum mundati fuerint, ipsi erunt. Quid enim acceptius
Abbreviated transcription (Latin):
ficos & suꝑ adulteros. & cȩt̃a. Quib dãnabili¬
bus enumeratis criminib ad didit. qm̃ ego
turũ: qͥa in udicio suo ñ indiget testib eũq uelocẽ
siue qͥa repente uenturꝰ ÷ eritq iudiciũ ipso inopi¬
nato eiꝰ aduentu celerrimũ qͦd tardissimũ uide¬
bat᷑ : siue qͥa ipsas conuincet sine ulla sermonis
plixitate conscientias. Incogitationib enĩ sicut
scriptũ. ẽ. impii in t̾rogatio erit. & a płs. cogitati¬
onib in qͥt accusantib uel etiã excusantib in
in telligendus ÷ uelox. cũ sine mora reuocaturꝰ
.ẽ. in memoriã unde conuincat puniatq consci¬

Expanded text:
ficos et super adulteros. et cetera, quibus damnabilificos et super adulteros. et cetera, quibus damnabilibus enumeratis criminibus addidit: Quoturum, quia in iudicio suo non indiget testibus, eumque uelocem, siue quia repente uenturus est eritque iudicium ipso inopinato eius aduentu celerrimum, quod tardissimum uidebatur, siue quia ipsas conuincet sine ulla sermonis prolixitate conscientias. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, inpii interrogatio erit; et apostolus: Cogitationibus, inquit, accusantintellegendus est uelox, cum sine mora reuocaturus est in memoriam, unde conuincat puniatque consci
Abbreviated transcription (Latin):
tata confirmet. Uideo qͥppe alterũ sensũ ne dies
pͥstinos & annos pͥores carnaliũ sacrificioꝵ nob̵¬
ꝓmagno munere ꝑ ꝓpħam ꝓmissos fuisse credamꝰ
hostiȩ nãq illȩ ueteris legis in qͥbq peccoribus
immaculatȩ ac sine ullo ꝓrsꝰ uitio iubebantur
mundatione suN digni in scĩs om̃ib nullũ in¬
uenietur om̃ino peccatũ: atq ita se ipsos offe¬
rent iniustitia. ut tales hostiȩ om̃i mͦ immacu¬
latȩ ac sine ullo uitio sint faturȩ: er̃ ꝓfecto
sic̃ pͥstinis dieb & sic̃ annis pͥorib qͣndo inum¬
bra huiꝰ rei futurȩ mundissime offerebant᷑ ho¬
stiȩ. Hlȩc erit nãq munditia tunc in immorta¬
li carne ac m̃te scorũ qͥe figurabat᷑ in illarum
corporib hostiarũ. Deinde ꝓpt̃ eos qͥ ñ munda¬
tione s dãnatione st̃ digni: & accedã inquit
aduos inuidiciũ & ero testis uelox suꝑ male¬

Expanded text:
tata confirmet. Video quippe alterum sensum, ne dies tata confirmet. Video quippe alterum sensum, ne dies pristinos et annos priores carnalium sacrificiorum nobmunere per prophetam promissos fuisse credamus. Hostiae namque illae ueteris legis in quibusque pecoribus inmaculatae ac sine ullo prorsus uitio iubebantur mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum inuenietur omnino peccatum, adque ita se ipsos offerent in iustitia, ut tales hostiae omni modo inmaculatae ac sine ullo uitio sint futurae, erunt profecto sicut pristinis diebus et sicut annis prioribus, quando in umbra huius rei futurae mundissimae offerebantur hostiae. Haec erit namque munditia tunc in inmortali carne ac mente sanctorum, quae figurabatur in illarum corporibus hostiarum. Deinde propter eos, qui non mundatione, sed damnatione sunt digni: Et accedam, inquit. ad uos in iudicium, et ero testis uelox super male
Abbreviated transcription (Latin):
qͥe ibi de beatitudine scõꝵ ꝑ allegorias & enigmata
exeqͥt᷑ qͥb ex positionẽ congruã redđe nos ꝓhi¬
buit uitande longitudinis cura: scđm dies in qͦit
ligni uitȩ er̃ dies popłi mei. Qͥ saut̃ sacras lit terbes
attingit & ignorat  dds̃ plantauerit lignũ uitȩ :
Acuiꝰ cibo separatis illis hominib qͣndo eos sua de
para dr̃so eiecit iniqͥtas: eidẽ ligno circũ posita ÷
ignea t̃ribilisq custodia. Ed siqͥsqͣm illos dies
lignũ uitȩ ꝓpħicȩ dictũ qͥa ipse ÷ sapientia dĩ
de qͦ salomon ait. lignũ uitȩ ÷ om̃ib amplecten¬
tib eã. nec annos egisse aliqͦs in para drso illos
pͥmos homines unde tã cito eiecti s̃ ut nullũ
ibi gignerent filiũ. & idõ ñ posse illud tẽpus in¬
telligi in eo qͦd dictũ ÷ sic̃ dieb pͥstinis & sic̃ annis
pͥorib: istã p̃tereo qͥestionẽ ne cogar qͦd ꝓlixũ ÷
cuncta discutere ut aliqͥd horũ ueritas manifes¬

Expanded text:
nctorum beatitudine per allegorias et aenigmata exsequitur, quibus expositionem congruam reddere nos prohibuit uitandae longitudinis cura: Secundum dies, inquit, ligni uitae erunt dies populi mei. Quis autem sacras litteras adtigit et ignorat ubi Deus plantauerit lignum uitae, a cuius cibo separatis illis hominibus, quando eos sua de paradiso eiecit iniquitas, eidem ligno circumposita est ignea terribilisque custodia? Quod si quisquam illos dies lignum uitae prophetice dictum, quia ipse est sapientia Dei, de qua Salomon ait: Lignum uitae est omnibus amplectentibus eam; nec annos egisse aliquos in paradiso illos primos homines, unde tam cito eiecti sunt, ut nullum ibi gignerent filium, et ideo non posse illud tempus intellegi in eo quod dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus: istam praetereo quaestiocuncta discutere, ut aliquid horum veritas manifes
Abbreviated transcription (Latin):
mines : minimꝰ uocabit᷑ in regno cęloꝵ. Qͥ aut̃ fece¬
rit & sic docuerit: magnꝰ uocabit᷑ in regno cȩloꝵ
Utrũq dicit in regno cȩlorũ & qͥ ñ facit mandata
łt continuo secutꝰ ad iungit. Dico enĩ uob̃qͥa nisi
habundauerit iustitia ur̃a plusquã scribarũ &
id ÷ ut uos ñ soluatis s faciatis potius qd docetis :
ñ in trabitis inqͥt in regnũ cȩlorũ. Aliomͦ gͥ intelli¬
gendũ ẽ. regnũ cȩlorũ. ubi iã posst̃. eẽ. & ille sci

Expanded text:
 autem fecerit, et sic docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum . Utrumque dicit in regno coelorum, et qui non facit mandata Et continuo secutus adjungit, Dico enim vobis, quia nisi abundaverit justitia vestra super Scribarum et id est, ut uos non soluatis, sed faciatis potius quod docetis, non intrabitis, inquit, in regnum caelorum. Alio modo igitur intellegendum est regnum caelorum, ubi ambo sunt, et ille sc
Abbreviated transcription (Latin):
stũ ꝑtinebunt. Et tunc reuelabit᷑. Alius uͦ sic alius
aut̃ sic. apłi obscura uerba coniectant. eͦd tam̃ eũ
dixisse ñ dubiũ ÷ ñ ueniet ad uiuos & mortuos
tuos aduersariꝰ eiꝰ anticristꝰ. qͣmuis ad occultũ
iã iudiciũ dĩ ꝑtineat qͦd ab illo seducent᷑. Presen¬

Expanded text:
 antichristum pertinebunt, et tunc renelabitur. alius ergo sic, alius  antichristum pertinebunt, et tunc renelabitur. alius ergo sic, alius autem sic apostoli obscura uerba coniectat; quod tamen eum dixisse non dubium est: non ueniet ad uiuos et mortuostuos aduersarius eius antichristus, quamuis ad occultum iam iudicium dei pertineat quod ab illo seducentur. praesen
Abbreviated transcription (Latin):
& mrsteriũ oꝑari iniqͥtatis. ñ putant dictũ nisi de
malis & fictis qͥ s̃ in eccłia. doneo ꝑueniant ad tan¬
tũ numerũ qͥ anticristo magnũ popłm faciat. & hoc
.eẽ mysteriũ iniqͥtatis qͥa uidet᷑ occultũ. hortari
aut̃ apłm fideles ut in fide quã tenent tenacit̃ ꝑ¬
seuerent dicentẽ tantũ qͥmͦ teneat teneat doneo de
medio fiat. hoc ÷ donec exeat de medio eccłiae mỹ¬
steriũ iniqͥtatis. qͦd nunc occultũ ẽ. Ad ipsũ enĩ my¬
steriũ ꝑtinere arbitrant᷑ qͦd ait in epła sua iotĩs
sit uenturꝰ : nunc anticristi multi factis. Unde cog¬
noscimꝰ qͦd nouissima sit hora : ex nob̃ exier̃ : s ñ
erant ex nob̵. Ed si fuissent ex nob̾: ꝑ mansissent
utiq nob̾cũ. Sic̃ gͦ ante finẽ in hac hora inqͥunt qͦã
ioħs nouissimã dicit exier̃ multi hereaci demedio
ȩcłiȩ qͦs multos dic̃ anticristos: ita om̃s tunc inde¬

Expanded text:
et mysterium operari iniquitatis non putant dictum nisi de et mysterium operari iniquitatis non putant dictum nisi de malis et fictis, qui sunt in ecclesia, donec perueniant ad tantum numerum, qui Antichristo magnum populum faciat; et hoc esse mysterium iniquitatis, quia uidetur occultum; hortari autem apostolum fideles, ut in fide quam tenent tenaciter perseuerent, dicendo: Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, hoc. est, donec exeat de medio ecclesiae mysterium iniquitatis, quod nunc occultum est. Ad ipsum enim mysterium pertinere arbitrantur, quod ait in epistula sua Iohannes sit uenturus, nunc autem Antichristi multi facti sunt; unde cognoscimus quod nouissima sit hora. Ex nobis exierunt; sed non erant ex nobis. Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Sicut ergo ante finem in hac hora, inquiunt, quam Iohannes nouissimam dicit, exierunt multi haeretici de medio ecclesiae, quos multos dicit Antichristos: ita om
Abbreviated transcription (Latin):
uerit cũ sꝑaret᷑ ȩt̃nũ : ut hoc qͦd dix̃ iã enĩ myste¬
riũ iniqͥtatis oꝑat᷑ : neronẽ uoluerit intelligi cuiꝰ
iã facta uelut anticristi uidebant᷑. Unde ñ nulli ipslĩ
resurrecturũ & futurũ anticristũ suspicant᷑. Alii
uͦ nec occisũ putant s subtractũ potius ut putaret᷑
occisus & uiuũ occultari inuigore ipsiꝰ etatis in qͣ fuit
cũ credet᷑ ex tinctꝰ donec suo tẽpr̃ reuelet᷑ & resti¬
tuat᷑ in regnũ. Sed multũ mͥ mira ÷ hȩc opinantiũ
tanta p̃sũptio. Illud tam̃ qͦd ait paulꝰ tantũ qͥ mͦ tenet te¬
neat donec demedio fiat: ñ absurde de ipso roma¬
no imꝑio credit᷑ dictũ. tanqͣm dictũ sit. tantũ qͥmͦ
imꝑat imꝑet donec demedio fiat id ÷ demedio tol¬
lat᷑. Et tunc reue labit᷑ iniqͣus : quẽ significari anti¬
cristũ nullꝰ ambigit. alii uͦ & qͦd ait qͥd tineat scitis

Expanded text:
uerit, cum speraretur aeternum; ut hoc quod dixit: Iam enim mysteuerit, cum speraretur aeternum; ut hoc quod dixit: Iam enim mysterium iniquitatis operatur, Neronem uoluerit intelllli ipsum resurrecturum et futurum Antichristum suspicantur; alii uero nec occisum putant, sed subtractum potius, ut putaretur occisus, et uiuum occultari in uigore ipsius aetatis, in qua fuit, cum crederetur exstinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. Sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. Illud tamen, quod ait apostolus: Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, non absurde de ipso Romano imperio creditur dictum, tamquam dictum sit: \'Tantum qui modo imperat imperet, donec de medio fiat\', id est de medio tollatur. Et tunc reuelabitur iniquus, quem significari Antichristum nullus ambigit. Alii uero et quod ait: Quid detineat scitis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplũ dĩ qͦd ÷ eccłia : sic̃ dicimꝰ sed et iamicũ id ÷
uelut amicꝰ. uel siqͥd aliud isto locutionis genere
dici solet. Qͦd aut̃ ait. & nunc qͥd detineat scitisa
id ÷ qͥd sit in mora q̃ causa sit dilationis eiꝰ ut reue¬
let᷑ in suo tẽpr̃ scitis. qm scire illos dioẽ. aꝑte hoc
dicere noluit. Et idõ nos qͥ nescimꝰ qͦd illi sciebant :¬
ꝑ uenire cũ labore ad id qͦd sensit apłs cupimꝰ. nec
ualemꝰ: p̃sertim qͥa & illa qͦȩ addidit. hunc sensũ
faciunt obscuriorẽ. Nã qͥd ÷ iã enĩ mysteriũ iniqͥ¬
tatis oꝑat᷑. tantũ ut qͥ mͦ tenet teneat donec de me
xerit me fateor ignorare. Suspitiones tam̃ homi¬
nũ qͣs uel legere uel audire potui ñ tacebo. Qͥ dã¬
putant de imꝑio dictũ fuisse romano. & ꝓpt̃ ea
paulũ apłm ñ id aꝑte scribe uoluisse ne calũniã
udelicet incurreret qͦd romano imꝑio male opta¬

Expanded text:
templum Dei, quod est Ecclesia: sicut dicimus, Sedet in amicum, id est, templum Dei, quod est Ecclesia: sicut dicimus, Sedet in amicum, id est, velut amicus; vel si quid aliud isto locutionis genere dici solet. Quod autem ait, Et nunc quid detineat scitis, id est, quid sit in mora, quae causa sit dilationis ejus, ut reveletur in suo tempore, scitis: quoniam scire illos dixit, aperte hoc dicere noluit. Et ideo nos qui nescimus quod illi sciebant, pervenire cum labore ad id quod sensit Apostolus, cupimus, nec valemus: praesertim quia et illa quae addidit, hunc sensum faciunt obscuriorem. Nam quid est, Jam enim mysterium iniquitatis operatur. Tantum qui modo tenet xerit me fateor ignorare; suspiciones tamen hominum quas legere vel audire potui non tacebo. Quidaputant hoc de imperio dictum fuisse Romano. et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere uoluisse. ne calumniam uidelicet incurreret, quod Romano imperio male opta
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ oꝑationẽ erroris ut credant mendacio. & uidi¬
centur om̃s qͥ ñ credider̃ ueritati s consenser̃ ini¬
qͥtati. Nulli dubiũ. ẽ eũ de anticristo ista dixcissẽ
dieq iudicii. Hunc enĩ appellat diẽ dñi ñ. ẽe uen¬
turũ nisi ille prior uenerit quẽ refugã uocat utiq
ad ñodõ. Qͦd si de om̃ib impiis merito dici potest
qͣnto magis de isto: Sed in qͦ tẽplodĩ sit sessurꝰ in¬
certũ ÷ utrũ in illa ruina tẽpli qͦd a salomone
rege constructũ ÷ anuͦ in eccłia. Non enĩ tẽplũ ali¬
cũiꝰ idoli aut dȩmonis tẽplũ dĩ apłs diceret. Unde
ñ nulli ñ ipsũ principẽ s uniuersũ qͦdã mͦ corpis
eiꝰ. id ÷ ad eũ ꝑtinentẽ hominũ multitudinẽ simul
cũ ipso suo pͥncipe hoc loco intelligi anticristũ uo¬
lunt: rectiusq putant etiã latine dĩ sic̃ ingreco 
ñ intẽplodĩ. sed intẽplũ dĩ sedeat tanquã ipse sit

Expanded text:
tionem erroris, ut credant mendacio et iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati. nulli dubium est eum de antichristo ista dixisse diemque iudicii — hunc enim appellat diem domini — non esse uenturum, nisi ille prior uenerit, quem refugam uocat, utique a domino deo. quod si de omnibus impiis merito dici potest, quanto magis de isto! sed in quo templo dei sit sessurus incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. non enim templum alicuius idoli aut daemonis templum dei apostolus diceret. unde nonnulli non ipsum principem, sed uniuersum quodam modo corpus eius, id est ad eum pertinentem hominum multitcum ipso suo principe hoc loco intelligi Antichristum volunt: rectiusque putant etiam latine dici, sicut in graeco est, non, in templo Dei; sed, in templum Dei sedeat , tanquam ipse sit
Abbreviated transcription (Latin):
congruȩ deputabit᷑ qͦd ad uinxit. Et lȩtabunt᷑
Sanitatẽ loco isto immortalitatẽ certissime acci¬
pimꝰ.Ea nãq est plenissima sanitas. quȩ ñ reficit᷑
alim̃tis tanqã cotidianis medicam̃tis. Itẽ de ui¬
dicii die spem pͥus dans bonis : deinde t̾rens ma¬
los idẽ ꝓpħa sic loqͥt᷑. Hȩc dic̃ dñs. Ecce ego decli¬
no in eos ut flum̃ pacis: & ut torrens inundaNs
głia gentiũ. Pilii eoꝵ inhumeris portabunt᷑ : &
suꝑgenua consolabunt᷑. Quẽ ad modũ siquẽ mat̃
consolet᷑. ita ego uos consolabor: & in ierłm conso¬
lamini. Et uidetis & gaudebit corurm̃ : & ossa ur̃a
ut herba ex orient᷑. Et cognoscet᷑ manꝰ dñi colentib¬

Expanded text:
d adjunxit, Et laetabuntur Sanitatem loco isto, immortalitatem rectissime accipimus. Ea namque est plenissima sanitas, quae non reficitur alimentis tanquam quotidianis medicamentis. Item de judicii die spem plos idem propheta sic loquitur: Haec dicit Dominus: Ecce ego declino in eos ut flumen pacis et ut torrens inundans gloriam gentium. Filii eorum super umeros portabuntur et super genua consolabuntur. Quem ad modum si quem mater consoletur, ita ego uos consolabor; et in Hierusalem consolabimini, et uidebitis, et gaudebit cor uestrum et ossa uestra ut herba exorient