comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uelo. fallaces rerum fucos & lubricos captat
aᷤpectus. Oblita sui foras funditur. ac totã
se curiositati decdens. circuit omĩa. lustrat
uniuersa. si qͣ forte noua. siqua in solita. si
qua mira occurrant. qͥd sibi illa ułilla uo¬
lunt. quã habeant speciẽ singła. uł quam
petulans. inpatiens. ⁊ lubrica: sepe uana. se¬
pe exultans. sepe mnani timore trepidans.
uullam interiꝰ radicem habens. s semꝑ suspec¬
ta ad exteriores rerũ pendens motus. Ante
periculum nutat. ante discrunen trepidat: õm̃e
qd̃ euenire potest inutramq partẽ. siue boni
siue malũ sit metuens: ⁊ cupiens utrũq: uane
sola suspicione declinat. Uritur. morȩ un¬
paciens expect̾ans uidere qͦd futurũ est: ad in¬
stantia dissoluitur. ad consistentia bebetatur.
& adomnẽ rerum uirissitudinẽ. siue tristia siue
leta fuerut. in constanti mentis fluct̾uatione
uariat᷑: hoc aut̃ quã uanũ sit considerate. Cer¬

Expanded text:
velo. Fallaces rerum fucos, et lubricos captat velo. Fallaces rerum fucos, et lubricos captat aspectus. Oblita sui foras funditur, ac totam se curiositati dedens circuit omnia, lustrat universa, si qua forte nova, si qua insolita, si qua mira occurrant, quid sibi illa vel illa velint, quam habeant speciem singula, vel quam petulans, impatiens et lubrica; saepe vana spe exsultans, saepe inani timore trepidans, nullam interius radicem habens, sed semper suspecta ad exteriores rerum pendens motus. Ante periculum nutat, ante discrimen trepidat; omne quod evenire potest in utramque partem, sive bonum sive malum, sit metuens, et cupiens utrumque vane sola suspicione declinat. Uritur more impatientis, exspectans videre quod futurum est; ad instantia dissolvitur, ad consistentia hebetatur, et ad omnem rerum vicissitudinem, sive tristia sive laeta fuerint, inconstanti mentis fluctuatione variatur. Hoc autem quam vanum sit, considerate. Cer
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod habent. Ibi uane st̃ quia soła for¬
mã habent. essentiã non habent: hic uane
sunt. qͥa ⁊ si aliquã babent essentiam: sed
substantiã nullam habent. Illic uanȩ sunt.
quia sine ueritate speciem opponunt: hic
uane st̃: quia statum p̃tendunt. & transe¬
unt. Sic omĩa caduca & transitoria. falsa
⁊ fallentia. quia uana diligunt. ⁊ inuani¬
tate confictunt. ⁊ ꝓ eo ñ solum uami. s uani¬
tas ipsa exuanitate  d eficiunt. Uanitascu¬
piditatis in tribus constat: in concupiscentia
scilicet oculoꝵ. inconcupiscentia carnis. ⁊
insuꝑbia intȩ. Inoibus enĩ istis uanitas est:
st̃: nec possunt semꝑ esse. siue bona siue mala
sint id qd̾ st̃. ꝓpterea tam uanũ est inhisqͤ
bona uidentur spem ponere. quã que mala pu¬
tantur formidare. Quid enĩ facit concupisceu¬
cia oculoꝵ. SUidete quid facit. ⁊ inuenie¬
cis quanta lateat uanitas palliata sub hoc

Expanded text:
in eo quod habent. Ibi vanae sunt, quia solam forin eo quod habent. Ibi vanae sunt, quia solam formam habent, essentiam non habent. Hic vanae sunt, quia etsi aliquam habent essentiam, tamen substantiam nullam habent. Illic vanae sunt, quia sine veritate speciem opponunt. Hic vanae sunt, quia statum praetendunt et transeunt. Sic sunt omnia caduca et transitoria, falsa et fallentia: qui vana diligunt, et in vanitate confidunt, et pro eo non solum vani, sed vanitas ipsa ex vanitate facti deficiunt. Vanitas cupiditatis in tribus constat, in concupiscentia scilicet oculorum, in concupiscentia carnis et in superbia vitae. In omnibus enim istis vanitas est. sunt; nec possunt semper esse, sive bona, sive mala sint, id quod sunt. Propterea tam vanum est in iis quae bona videntur spem ponere, quam ea quae mala putantur formidare. Quid enim facit concupiscentia oculorum? Videte quid facit, et invenietis quanta lateat vanitas palliata sub hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in honore ess non intellexit. s cõꝑatus ẽ
ium̃tis insipientib. & similis factꝰ est illis.
Nisi enĩ ipse pͥus ꝑ inordinatã concupiscen¬
tiã carnis. ad ea que sunt ium̃toꝵ se in cli¬
nassett: nequaquã ꝑ mortalitatẽ carnis. u¬
mentis similis fact̾us fuiss Nc̃ aut̃ quia
ꝑ  deriũ mentis mutabilib in niti cepit. ipse
qͦq in eo qd̃ fuerat. stabilis esse ñ potuit.
Possumꝰ adhuc alia diuisione. has uanitates
distinguere. ut id ipsũ quo multipliciꝰ
exponitur. tanto eiudentiꝰ agnoscatur.
Uanitas alia ẽ in reb conditis. alia inoꝑib
humanis: alia in corporib. alia in m̃tib
Primã ẽ. mutabilitatis. scd̃a curiositatis:
tercia mortalitatis. quarta iniquitatis.
Uanitas mutabilitatis duob modis inreb
consideratur. siue quia manes st̃. siue qui a tran¬
sitoriȩ st̃. In illo uanȩ st̃: quia ostendunt quod
non habent: in isto uane sc̃. quia ñ ꝑmanent

Expanded text:
in honore esset non intellexit; sed comparatus est in honore esset non intellexit; sed comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Nisi enim prius ipse per inordinatam concupiscentiam carnis ad ea quae sunt jumentorum se inclinasset, nequaquam per mortalitatem carnis jumentis similis factus fuisset. Nunc autem, quia per desiderium mentis mutabilibus inniti coepit, ipse quoque in eo quod fuerat, stabilis esse non potuit. Possumus adhuc alia divisione has vanitates distinguere, ut idipsum quo multiplicius exponitur tanto evidentius agnoscatur. Vanitas alia est in rebus conditis. Alia in operibus humanis, alia in corporibus, alia in mentibus. Prima est mutabilitatis; secunda curiositatis; tertia mortalitatis; quarta iniquitatis. Vanitas mutabilitatis duobus modis in rebus consideratur: sive quia inanes sunt; sive quia transitoriae sunt. In illo vanae sunt, quia ostendunt, quod non habent; in isto vanae sunt, quia non permanent
Abbreviated transcription (Latin):
firmata. Hoc indono acceꝑat: ut ortum quid̃e
cum cet̾is haberet. occasum aut̃ non haberet:¬
⁊ in nascituris. sed non morituris ꝑ increm̃ta¬
etatis susciꝑet au gm̃tum. non pateretur
defectum. Hanc dignitotẽ homo ꝑ peccatũ
p̃uaricationis ꝑdidit. quando in mortalita¬
tis stola exut᷑ꝰ. & ad sue originis conditio¬
nem relapsus: ex senͣtia creatoris audiuit.
terra es. ⁊ int̾ram ibis. Huic gͦ uanitati que
ceteris natura. ẽ. subiacere soli homini depu¬
tatur ad penã: quia solus homo supra illam
stare acceꝑat ꝑ grãm. Cũ gͥ tres uanitates
cdistinxerimꝰ. pͥma quicdẽ. id ẽ. uanitas mu¬
tabilitatis. causa est peccati: Scdã .i. uam
tas cupiditatis peccatũ : tercia uero .i. ua
nitas mortalitatis pena peccati. Uanitas
gͦ cupiditatis. in uanitate mutabilitatis
arguitur. inuanitate mortalitatis puni¬
tur: quia sicut cdicit psalmista. homo cũ

Expanded text:
firmata: hoc in dono acceperat, ut ortum quidem firmata: hoc in dono acceperat, ut ortum quidem cum caeteris haberet, occasum autem non haberet; et in nascituris, sed non morituris per incrementa aetatis susciperet augmentum, non pateretur defectum. Hanc dignitatem homo per peccatum praevaricationis perdidit, quando immortalitatis stola exutus, et ad suae originis conditionem relapsus, ex sententia Creatoris audivit: Terra es, et in terram ibis . Huic ergo vanitati quae caeteris nata est subjacere soli homini deputatur ad poenam; quia solus homo supra illam stare acceperat per gratiam. Cum igitur tres vanitates distinxerimus, prima quidem, id est vanitas mutabilitatis, causa est peccati; secunda, id est vanitas cupiditatis, peccatum; tertia vero, id est vanitas mortalitatis, poena peccati. Vanitas ergo cupiditatis in vanitate mutabilitatis arguitur. In vanitate mortalitatis punitur. Quia sicut dicit Psalmista: Homo cum
Abbreviated transcription (Latin):
species eius ꝑ successionẽ adueniunt. que illi
parit̾ in esse ñ potuert̃. Porro illa uanitas
que mentib prauis dñatur. ceteris tanto
deformior existit: quanto a sp̃uali sustan¬
tia mutabilitas ñ solumper gr̃am. s etiam
ꝑ naturã aliena fuit. Propt̾ea sola hȩc in ce¬
teris omib arguit᷑. ⁊ p̃cet̾is om̃ib sola hec ini¬
qua atq ꝑuersa demonstrat᷑. Pȩnalis autẽ
uanicas que ẽ in corꝑib humanis ꝑ mortalita¬
tem. iccireo misera dicitur.: qm̃ homo nẽ ex
pena peccati hoc habet. ut conditionirerũ
temporalit̃ transeuntiũ subiaceat. quiprius
ncreatione sua supra omium uisibiliũ conditi¬
nẽ stare acceꝑat. Conditio quippe transeunti¬
im est: ut omĩa orta occidant & aucea senes¬
uant. Natura aut̃ hominis. de corruptibili
quide mat̾ia sũpta.s ꝑ grãm suꝑpra corgip¬
corruptionẽ eleuata. & contra corruptionẽ con-¬

Expanded text:
species ejus per successionem adveniunt, quae illi species ejus per successionem adveniunt, quae illi pariter inesse non potuerunt. Porro illa vanitas, quae mentibus pravis dominatur, caeteris tanto deformior existit, quantum a spirituali substantia mutabilitas non solum per gratiam sed etiam per naturam aliena fuit. Propterea sola haec in caeteris omnibus arguitur, et prae caeteris omnibus sola haec iniqua atque perversa demonstratur. Poenalis autem vanitas, quae est in corporibus humanis per mortalitatem, idcirco misera dicitur, quoniam homo nunc ex poena peccati hoc habet, ut conditioni rerum temporaliter transeuntium subjaceat, qui prius in creatione sui supra omnium visibilium conditionem stare acceperat. Conditio quippe rerum transeuntium est, ut omnia orta occidant, et aucta senescant. Natura autem hominis de corruptibilis quidem materia sumpta, sed per gratiam supra corruptionem elevata, et contra corruptionem con
Abbreviated transcription (Latin):
untium ⁊ uanarũ in orcdinatã dilectionẽ. Cer¬
cia est uanitas mortalitatis. que corporibus
humanis in est. ꝑ penalitatẽ. Prima ergo uani¬
tas naturalis est ⁊ apta. siue congrua. Sedã
uanitas culpabisis quia ꝑuersa. tercia uani¬
cas penalis & misera. P ropt̾ea uero natura¬
lem uanitatẽ. io est mutabilitatem aptã di¬
cimꝰ. quia ex ordinatã uicissitudine rerũ tran¬
seuntiũ. maior uniuersitatis pulcritudo con-¬
stat: maioriq cõmodo eiꝰ instabilitas dispensat᷑
quia in eo ⁊ fastidium rerũ uarietate m̃tib
humanis tollit᷑: ⁊ decor ut dictũ est umuer¬
sitatis augetur. Corꝑ ea enĩ natura cuius pul¬
critudo scd̃m spẽs & formas diuersas ꝑficit᷑.
ex ipsa sua m̃utabilitate ampliori decorde ad¬
ornat᷑. dũ ꝑ int̾ualla temporũ & alt̾nationẽ
tempore transeuntiũ. ac tempore succeden¬
tium. capit qd̃ simul capere non potuit: qͥa

Expanded text:
untium et vanarum inordinatam dilectionem. Teruntium et vanarum inordinatam dilectionem. Tertia est vanitas mortalitatis quae corporibus humanis inest per poenalitatem. Prima ergo vanitas naturalis est, et apta sive congrua. Secunda vanitas culpabilis, quia perversa. Tertia vanitas, poenalis, et misera. Propterea vero naturalem vanitatem, id est mutabilitatem aptam dicimus, quod ex ordinata vicissitudine rerum transeuntium, major universitatis pulchritudo constat, majorique commodo ejus instabilitas dispensatur; quia in eo et fastidium rerum varietate mentibus humanis tollitur, et decor, ut dictum est, universitatis augetur. Corporea enim natura, cujus pulchritudo secundum species, et formas diversas perficitur, ex ipsa sua mutabilitate ampliori decore adornatur, dum per intervalla temporum, et alterationem tempore transeuntium ac tempore succedentium capit, quod simul capere non potuit; quia
Abbreviated transcription (Latin):
& uniuersa uanitas. N c̃ autẽ quia de ipso cor¬
templationis genere. quo ista mens humana
de homine siue de humanis ꝑspicere potuit.
quantũ ad p̃sens uicdebatur iam diximꝰ: ad ꝓp¬
sitũ reuertemur. & consequent̾ genera uaniti¬
cum omĩum. quas ipsa contẽplatione illum¬
natꝰ. rebus caducis in e̾ẽ dephendit. distinguo
quia in eo qd ipsam oꝑis totius mat̾iam. pͥmũ oli¬
cide explicare nitimur. tertũ qͦq eiꝰ legentd
manifestius aꝑimꝰ. De uanitate enĩ rerum
temꝑalium. tota eiꝰ narratio contexͣ es ⁊
ria igitur st̃ genera uanitatum
quas liber iste s ꝑalit̾ ꝓsequit᷑. in
quib omnẽ uanitatẽ cõplectitur.
& omĩa que sub sole fiunt his subiacere tei¬
tur. Prima ẽ uanitas mutabilitatis. queol
rebus cactucis in est. per conditionẽ. Scdd
est uanitas curiositatis. siue eupiditatis.
que mentib hominum in est. ꝑ rerum transe¬

Expanded text:
et universa vanitas. Nunc autem, quia de ipso conet universa vanitas. Nunc autem, quia de ipso contemplationis genere quo ista mens humana de homine, sive de humanis perspicere potuit, quantum ad praesens videbatur, jam diximus. Ad propositum revertemur, et consequenter genera vanitatum omnium quas ipsa contemplatione illuminatus, rebus caducis inesse deprehendit, distinguemus; quia in eo quod ipsam operis totius materiam primum dilucide explicare nitimur; textum quoque ejus legentibus manifestius aperimus. De vanitate enim rerum temporalium tota ejus narratio contexta est. Tria igitur sunt genera vanitatum, quas liber iste specialiter prosequitur, in quibus omnem vanitatem complectitur: et omnia, quae sub sole fiunt, his subjacere testatur. Prima est vanitas mutabilitatis, quae omnibus rebus caducis inest per conditionem. Secunda est vanitas curiositatis sive cupiditatis, quae mentibus hominum inest per rerum transe
Abbreviated transcription (Latin):
In contẽplatione mirȩ dulceclinis gustꝰ. totam
ingauctiũ ⁊⁊ in iocunditatẽ cõmutat. Igiturin
meditatione est sollicitudo. in speculatione am¬
miratio: in contẽplatione dulcedo. Solet tañ
etiam speculatio ipsa spiritalis. magͣna iocundi¬
tate reficere: dumpost luctã temptationũ &
caliginem erroris. subito in sꝑata pace cõponit.
⁊ iisolita claritate ꝑfundit. In hanc gͥ iste supri
omĩa caduca ⁊i transitoria mente raptꝰ. uidit
uniuersoꝵ. nichil esse quod maneat: ⁊ quasi
stupore nonȩ huiꝰ atq insolitȩ uisionis t̾ritus
exclamauit. Uanitas uanitatũ. uanitas uan¬
tatũ. ⁊ omĩa uanitas. U niuersitatẽ enĩ intue¬
batur. ⁊ totã uanitati subiectã eiꝰq uanitati
omĩum uanitatũ uanitatẽ. id ẽ. omnẽ uanitat
in se continentẽ. quasi genus om̃ium generũ:
eo qd̾ omĩa inse rerũ genera contineat appelli¬
uit. Omĩa enĩ uanitas. & ex omĩb uniuersitas

Expanded text:
In contemplatione, mirae dulcedinis gustus totam In contemplatione, mirae dulcedinis gustus totam in gaudium, et jucunditatem commutat. Igitur in meditatione est sollicitudo; in speculatione, admiratio; in contemplatione, dulcedo. Solet tamen etiam speculatio ipsa spiritalis, magna animum jucunditate reficere, dum post luctam tentationum, et caliginem erroris, subito insperata pace componit, et insolita claritate perfundit. In hanc igitur iste supra omnia caduca et transitoria, mente raptus, vidit universorum nihil esse quod maneat, et quasi stupore novae hujus atque insolitae visionis territus exclamavit: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Universitatem enim intuebatur, et toomnium vanitatum vanitatem, id est omnem vanitatem in se continentem, quasi genus omnium generum eo quod omnia in se rerum genera contineat appellavit. Omnia enim vanitas, et ex omnibus universitas,
Abbreviated transcription (Latin):
requiescit. Primũ gͦ quia int̾ ꝑicula tẽpta¬
tionũ consilium queritur. quasi in meditati¬
one fumꝰ cũ fłama est. secundo quia m̃te
pura. cor ad contẽplationẽ ueritatis diffun¬
ditur. quasi in pͥncipio contẽplationis flãma
sine fumo est: tertio quia iã inuenta ueritate.
e ꝑfecta caritate. nichil ultra id qd̾ unicũ ẽ
queritur. in solo amoris igne sũma tranquil¬
litate ⁊ felicitate suauit̾. repausatur. Cunc
corde toto in ignẽ amoris conu̾so. uere ds̃
omĩa in om̃ib esse sentitur. cũ tam intima
cilectione suscipit᷑: ut p̃ter illũ etiam de semet¬
ipso corcti nicbil relinquat᷑. Ut gͥtria hȩc
ꝓpriis uocabulis distinguamꝰ. pͥma ẽ. medita¬
tio. sccła. speculatio: tertia contemplatio In
meditatione m̃tem pia deuotione succensã.
ꝑturbatio passionũ carnaliũ importune ex¬
urgens ob nubilat. In speculatione nouitas
insolitȩ uisionis. in admrationẽ subleuat.

Expanded text:
requiescit. Primum ergo, quia inter pericula tentarequiescit. Primum ergo, quia inter pericula tentationum consilium quaeritur, quasi in meditatione fumus cum flamma est. Secundo quia mente pura cor ad contemplationem veritatis diffunditur, quasi in principio contemplationis flamma sine fumo est. Tertio, quia jam inventa veritate et perfecta charitate, nihil ultra id quod unicum est, quaeritur; in solo amoris igne, summa tranquillitate et felicitate suaviter repulsatur. Tunc corde toto in ignem amoris converso, vere Deus omnia in omnibus esse sentitur, cum tam intima dilectione suscipitur, ut praeter illum etiam de semetipso cordi nihil relinquatur. Ut igitur tria haec propriis vocabulis distinguamus. Prima est meditatio; secunda, speculatio; tertia, contemplatio. In meditatione, mentem pia devotione succensam perturbatio passionum carnalium importune exsurgens obnubilat. In speculatione, novitas insolitae visionis in admirationem sublevat.
Abbreviated transcription (Latin):
concorꝑatis in alta se pace silentioq cõponit.
quia iã non inuenit nec diu̾sum aliqͥd p̃terse.
fumo. Sic nimitũ carnale cor quasi lignum
uiride. ⁊ necdum ab humore carnalis concupiscen¬
tie exsiccatum. siquãdo aliquã diuini timoris.
seu dilectionis scintillam conceꝑit. pͥmũ qͥdẽ
prauis desideriis reluct̾antib: passionũ ⁊ ꝑtur¬
bationũ fumus exoritur. deinde roborata m̃¬
te cũ flamma amoris ⁊ ualidiꝰ ardere. ⁊ clariꝰ
splendescere ceꝑit: mox omĩs ꝑturbationũ
caligo euanescit. ⁊ iã pura m̃te animꝰ ad con¬
templationẽ ueritatis se diffundit. Nouissime
aut̃ postquã assidua ueritatis contẽplatio¬
ne cor penetratũ fuerit. ⁊ ad ipsũ summȩ
ueritatis fontẽ. medullitꝰ coto animȩ affec¬
tu intrauerit: tc̃ in id ipsũ ctulcedinis. qua¬
si totum ignitũ n ignẽ amoris conu̾esum.
ab omĩ strepitu ⁊ ꝑturbatione pacatissimũ

Expanded text:
concorporatis, in alta se pace silentioque componit; concorporatis, in alta se pace silentioque componit; quia jam non invenit nec diversum aliquid praeter se, fumo. Sic nimirum carnale cor quasi lignum viride, et necdum ab humore carnalis concupiscentiae exsiccatum, si quando aliquam divini timoris seu dilectionis scintillam conceperit, primum quidem pravis desideriis reluctantibus passionum et perturbationum fumus exoritur; deinde roborata mente cum flamma amoris, et validius ardere et clarius splendere coeperit, mox omnis perturbationum caligo evanescit: et jam pura mente animus ad contemplationem veritatis se diffundit. Novissime autem postquam assidua veritatis contemplatione cor penetratum fuerit, et ad ipsum summae veritatis fontem medullitus toto animae affectu intraverit, tunc in idipsum dulcedinis quasi totum ignitum, et in ignem amoris conversum, ab omni strepitu et perturbatione pacatissimum
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ magnos quod̾a fumosȩ caliginis globos
exurgere. ⁊ ipsam ad huc modiee scintillatio¬
nis flaminã. rarius interlucentẽ obuoluere
uidemꝰ. donec tandem paulatĩ crescente in¬
cendio. uapore omĩ ex hausto. ⁊ caligine dis¬
iectͥa. splendor sereniis appareat. Tẽ uictrix
fłama ui omnem crepitantis rogi congeriem
discurrens libere dnãtur. subiect̾ãq mat̾iã
circũuolitans. ac molli attactu ꝑstringens.
lambendo ex urit ac penetrat. nec pͥus quies¬
scit quã ultima penetrando sucͤendens. totũ
quodã mͦ traxerit inse. qd̾ inuenit p̃ter se.
Postquã autẽ incendio id qd̾ exurãndũ est.
concrematũ a sua quod̾amͦ natura. totum
in ignis similitudinẽ ꝓpͥetatẽq transierit.
tc̃ omĩs fragor decidit: ⁊ strepitꝰ sopitur:
atq illa fłamarũ spicula emedio sublata
colluntur. seuusq ille ⁊ uorax ignis cunctis
sibi subiect̾is. ⁊ amica quadã similitudine

Expanded text:
tunc magnos quosdam fumosae caliginis globos tunc magnos quosdam fumosae caliginis globos exsurgere, et ipsam adhuc modicae scintillationis flammam rarius interlucentem obvolvere videmus, donec tandem paulatim crescente incendio vapore omni exhausto, et caligine disjecta, splendor serenus appareat. Tunc victrix flamma, in omnem crepitantis rogi congeriem discurrens, libere dominatur, subjectamque materiam circumvolitans, ac molli attactu perstringens lambendo exurit ac penetrat; nec prius quiescit, quam intima penetrando succedens totum quodammodo traxerit in se, quod invenit praeter se. Postquam autem incendio id quod exurendum est concrematum a sua quodammodo natura totum in ignis similitudinem proprietatemque transierit, tunc omnis fragor decidit, et strepitus sopitur, atque illa flammarum spicula e medio sublata tolluntur, saevusque ille, et vorax ignis cunctis sibi subjectis, et amica quadam similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
rimandũ occupatur̃: contemplatio ad multa
uł etiam adumuersa conp̃hendenda. diffun¬
ditur. Meditatio itaq ẽ quedã uis mentis.
curiosa ⁊ sagax. obscura inuestigare. ⁊ per¬
plera euoluere. Contẽplatio est. unacitas illa
intelligentiȩ quȩ cunct̾a in palam babens. ma-¬
Infesta uisione conphendit. Et ita quodãmͦ
id qđ mecditatio querit. contẽplatio possidet.
Contẽplationis aut̃ duo st̃ genera. unũ qd  pͥ¬
mun est ⁊ incipientiũ iereaturarũ conside¬
contẽplatione creatoris. In ꝓuerbiis salomon
quasi meditando incessit. In eccłaste ad pͥmũ
gradũ contemplationis. ascendit. In canticis
canticoꝵ. ad sup̃mum se traustulit. In medi¬
tatione. quasi quedã luctͥa ẽ. ignorantiȩ
conscientia. ⁊ lum̃ ueritatis quodamͦ in media
caligine erroris emicat. Uelut ignis in ligno
uiridi pͥmo quid̾ẽ difficile apprehendit. s cũ
flatu uehem̃tiori excitatꝰ fuerit. ⁊ acrius
in subiectam materiam exardescere ceperit:

Expanded text:
rimandum occupatur; contemplatio ad multa, vel etiam ad universa comprehendenda diffunditur. Meditatio itaque est quaedam vis mentis curiosa; et sagax nitens obscura investigare, et perplexa evolvere. Contemplatio est vivacitas illa intelligentiae quae cuncta in palam habens, manifesta visione comprehendit. Et ita quodammodo id quod meditatio quaerit, contemplatio possidet. Contemplationis autem duo sunt genera: unum quod et prius est, et incipientium: in creaturarum considecontemplatione Creatoris. In Proverbiis Salomon quasi meditando incessit, in Ecclesiaste ad primum gradum contemplationis ascendit. In Canticis canticorum ad supremum se transtulit. In meditatione quasi quaedam lucta est ignorantiae cum scientia, et lumen veritatis quodammodo in media caligine erroris emicat, velut ignis in ligno viridi primo quidem difficile apprehendit, sed cum flatu vehementiori excitatus fuerit, et acrius in subjectam materiam exardescere coeperit,
Abbreviated transcription (Latin):
id quod uita pͥuatur: Ipsũ gͦ moritur
in bomme. quod a uita extinguit᷑. Et a¬
est hoc nisi corpus & sensus corporeus:
Ipsũ enĩ post animal non ẽ. exquo ipsi
ẽ. animal. & cũ sensibile esse desinit. da¬
nit esse sensus Ergo qd̾ moritur in hom¬
ne. ipsũ est qd̾ uiuit in homine: qd ioa
uanitati subiectũ est: quia ob noxtums
mortalitati Grgosensus corporeus ñ pai¬
it uanitatem arguere. inquo mebil i¬
periri potest liberũ ac purũ a uanitate. Quid gͦ
dicendu̾ est. illud fuisse: numqͥd animatꝰ Nlõ¬
ne ⁊ illam suꝑius uanitati subiectã esse osten¬
dimus:  In ea nãq uanitatẽ posuimꝰ iniquita¬
tis: que ceteris omĩb tanto deformior existit.
quo ex ea tantũ ceterȩ uł habent qͦde norie
st̃. uł omĩno quod st̃. Sine hac namq uanitate
nec uanitas mortalitatis esset: nec uanitas mu¬
tabilitatis noxia esset. Q uomodo ergo amma
que tantȩ uanitati subiect̾a est. uanitatẽ ue¬
racit̾ arguere potest: An aliquid in ea suꝑstes

Expanded text:
ita privatur? Ipsum ergo moritur in homine quod a vita exstinguitur. Et quid hoc est, nisi corpus et sensus corporeus? Ipsum enim post animal non est, ex quo ipsum est animal, et cum sensibile esse desinit, desinit esse sensus. Ergo quod moritur in homine, ipsum est quod vivit in homine; quod ideo vanitati subjectum est, quia obnoxium est mortalitati. Ergo sensus corporeus non potuit vanitatem arguere, in quo nihil reperiri potest liberum ac purum a vanitate. Quid ergo dicendum est illud fuisse? Nunquid anima? Nonne, et illam superius vanitati subjectam esse ostendimus. In ea namque vanitatem posuimus iniquitatis: quae caeteris rebus omnibus eo deformior existit; quod ex ea tantu omnino sunt. Sine hac namque vanitate, nec vanitas mortalitatis esset, nec vanitas mutabilitatis noxia esset. Quomodo ergo anima, quae tantae vanitati subjecta est, vanitatem veraciter arguere potest? An aliquid in ea superstes
Abbreviated transcription (Latin):
nio quasi ex pat̾no affectu dilectũ filium allo¬
quitur. eumq crebra ammonitione. ad uitu
declinancda. & ad consect̾andas uirtutes exhor¬
tatur. In scd̾o: ꝓuect̾um ⁊ maturȩ etatis uirĩ
ad monet: ne quicquã imundi reb putet
ẽe̾ ꝑpetuum. Ad extremũ uero iã consu̾mi¬
tum. ⁊ calcato scło expeditũ. in cantico canti¬
corũ sponsi iungit amplexib. Haut longe
sane ab hoc genere tract̾ationis. etiam genti¬
um philosophi auditores suos informare co¬
sueuerant. Primũ ethicã. deinde phisicam.
postremo theologiam ꝓponentes instruendis
hiis ad aꝑiencda dicendorũ intelligentiã pri¬
missis: nc̃ ad ipsam libri seriem accedamꝰ. Mi¬
teria salomonis in hocoꝑe st̃ om̃ia uanitati
subiecta. id ẽ. caduca ⁊ transitoria. Intentiołꝰ
mundi contẽptũ ꝑsuadere. Modus tractͥana
est talis. Ostendit scdm triplicẽ uanitem. omi

Expanded text:
mo quasi ex paterno affectu dilectum filium allomo quasi ex paterno affectu dilectum filium alloquitur, eumque crebra admonitione ad vitia declinanda, et ad consectandas virtutes exhortatur. In secundo provectum, et maturae aetatis virum admonet, ne quidquam in mundi rebus putet esse perpetuum. Ad extremum vero jam consummatum, et calcato saeculo expeditum in Canticis canticorum sponsi jungit amplexibus. Haud longe sane ab hoc genere tractationis etiam gentilium philosophi auditores suos informare consueverant, primum ethicam, deinde physicam, postremo theologiam proponentes instruendis. His ad aperiendam dicendorum intelligentiam praemissis, nunc ad ipsam libri seriem accedamus. Materia Salomonis in hoc opere, sunt omnia vanitati subjecta, id est caduca et transitoria. Intentio est mundi contemptum persuadere. Modus tractandi est talis. Ostendit secundum triplicem vanitatem, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
popłi dirigitur. ⁊ multoꝵs morib exprimen¬
dis simul ⁊ informandis eiꝰ in hoc libro oratio
famulat᷑. Iribus sane uocabulis salomo¬
nem appellatũ legimꝰ. Idida qđ int̾ pretat᷑
dilectus. & coeleth. qđ grece eccłastes. lati¬
ne concionator dicitur: ⁊ salomon qd̃ sonat pa¬
cificum. Porro eccłastes ł concionator dici potest
qui eccłam siue concionẽ. id ÷ multitudinẽ popu¬
li instruit. sicut in hoc libro fecisse manifeste
monstratur. Dilect̾ũ aut̃ a dño salomonem.
& pace magna in regno suo ꝑfruitũ usq ad
nouissima tẽpora uite sue. quando pact̾ũ &
legem diũ preuaricatꝰ est. manifeste regnũ
pandit historia. Itaq scd̾m tria uocabula: tru
composuit uolumina. Primũ qd̃ intitulatur
parabole.siue ꝓuerbia salomonis. Scdm. qd̃
nc̃ in manib habemꝰ: qđ ecclãstes dicitur.
Tercium. qd̃ canticũ canticoꝵ appellat᷑. In pri¬

Expanded text:
populi dirigitur, et multorum moribus exprimenpopuli dirigitur, et multorum moribus exprimendis simul, et informandis ejus in hoc libro oratio famulatur. Tribus sane vocabulis Salomonem appellatum legimus Idida, quod interpretatur dilectus, et Coeleth, quod Graece Ecclesiastes, Latine concionator dicitur, et Salomon, quod sonat pacificum. Porro Ecclesiastes, vel concionator dici potest: qui Ecclesiam sive concionem, id est multitudinem populi instruit, sicut ipse in hoc libro fecisse manifeste monstratur. Dilectum autem a Domino Salomonem, et pace magna in regno suo perfruitum usque ad novissima tempora vitae suae, quando pactum et legem Domini praevaricatus est, manifeste regnum pandit historia. Itaque secundum tria vocabula tria composuit volumina. Primum cui titulus Parabolae, sive Proverbia Salomonis. Secundum, quod nunc in manibus habemus, quod Ecclesiastes dicitur. Tertium, quod Canticum canticorum appellatur. In pri
Abbreviated transcription (Latin):
s RB A eccłastis
filii dauid regis
ierłm̃. Titulus ẽ.¬
libri. iste. in quo
breuit̾ & quali¬
tas expͥmitur se¬
quentis oꝑis. ⁊ parit̃
dꝑsona cõmencdatur
auctoris. Nã in eo quod dictum ẽ. uerba:
multiplex disputatio signat᷑: ⁊ ad diuersas
deduct̾a sententias. Quia enĩ in hoc libro
multoꝵ mores ⁊ studia ⁊ oꝑa describuntur.
ꝓpterea neccesse est. loquentẽ multorũ uo¬
ces assumere: multoꝵ opunones in suo ser¬
mone ex pͥmere. ut ualeat mnultoꝵ ꝑsonas.
cũ ipse tam̃ non nisi unꝰ sit qui loquitur in sua
ꝑsona p̾̃sentare. Nã circa finem libri. multiᷤᷤ
locutũ se. ⁊ in se multos fuisse testatur dicenᷤ.
finẽ loquencdi om̃s parit̃ audiamꝰ. Dm̃ tune
& mandata eiꝰ obserua: hoc ẽ omis homo.
Hoc est etiam curse in hoc oꝑe eccłastem
nominari uoluit: quia uidelicet sermoeius
hic non adunum aliquẽ specialit̾: s ad tocã
eccłiam id ẽ. contionẽ siue multitudinem

Expanded text:
rba Ecclesiastae filii David, regis Hierusalem. Titulus libri est iste: in quo breviter, et qualitas exprimitur sequentis operis, et pariter persona commendatur auctoris. Nam in eo, quod dictum est, verba; multiplex disputatio signatur, et ad diversas deducta sententias. Quia enim in hoc libro multorum mores, studia, et opera describuntur: propterea necesse est loquentem multorum voces assumere, multorum opiniones in suo sermone exprimere, ut valeat multorum personas cum ipse tamen nonnisi unus sit, qui loquitur in sua persona praesentare. Nam circa finem libri multis locutum se, et in se multos fuisse testatur, dicens: Finem loquendi omnes pariter audiamus. Deum time, et mandata ejus observa: hoc est omnis homo. Hoc est etiam cur se in hoc opere Ecclesiasten nominari voluit; quia videlicet sermo ejus hic non ad unum aliquem specialiter, sed ad totam Ecclesiam, id est concionem, sive multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
simo indisputatione collocatur. cuiꝰ mnitiũ est.
mem̃to creatoris tui indieb iuuentutis tue.
uanitatem mortalitatis oom mnemorat. ut qͦ si
hoc animus humanꝰ infine audiat qd̾ magis
necesse est intenta consicteratione ꝑcipere.&
sepius ad memoriam reuocare. Hec nos ꝓ cap¬
libroꝵ. salomonis aꝑienctũ ingredientib eiꝰ
lecꝰtionem preparauimꝰ: ceterũ totã eiꝰ lati¬
tudinẽ digne explanare supra uires nrãs
fatemur esse. magis in reb huiꝰmodi alta ꝓfun¬
ditate cect̾is doctorẽ audire quęrentes. quã
doctoris uicem arripere. Magis bonũ est ut
ait plato. aliena ueretunde discere. quã sua
ingerere impudenter. Q uod siqua suꝑ hoc
conuenient̾ ualueri mꝰ dicere : pret̾ spenisit
& estimationẽ. siqua utilit̾ non preter in¬
tentionem. Primum quasi ꝓemium qd̾ dam
p̃mittit libro suo: in quo eam quã cõmemo¬
rauimꝰ. sequentis oꝑis triplice materiam dis¬
tinguit. de qua postmod̾u latius ingredit᷑

Expanded text:
nitium est: Memento Creatoris tui in diebus juventutis tuae  vanitatem mortalitatis commemorat, ut quasi hoc animus humanus in fine audiat, quod magis necesse est intenta consideratione percipere, et saepius ad memoriam revocare. Haec nos pro caplibrorum Salomonis aperiendum ingredientibus ejus lectionem praeparavimus. Caeterum totam ejus latitudinem digne explanare supra vires nostras fatemur esse: magis in rebus hujusmodi alta profunditate tectis, doctorem audire quaerentes, quam doctoris vicem arripere. Magis enim bonum est, ut ait Plato, aliena verecunde discere, quam sua ingerere impudenter. Quod si qua super hoc convenienter valuerimus dicere, praeter spem sit, et existimationem. Si qua utiliter, non praeter intentionem. Primum quasi prooemium quoddam praemittit libro suo: in quo eam quam commemoravimus sequentis operis triplicem materiam distinguit, de qua postmodum latius ingreditur
Abbreviated transcription (Latin):
quid innuere uoluit qd̾ non ait intẽpore.
uł cum tempore. s sub tempore: & discretio
nobis habenda est. ut intelligamꝰ alia eẽ qͤ
in uenire ualeamꝰ. quare potius sub tempo¬
re. quã uł cum tempore uel in tempore fac-¬
ta dixit uana e̾e̾ oꝑa hominũ. Omĩa que fac-¬
ta st̃. uł cum tempore facta st̃: uł in tempore.
Cũ tempoie enĩ factͥa sc̃ quoꝵ. ortũ tempus

Expanded text:
quid in nuere voluit, quod non ait in tempore quid in nuere voluit, quod non ait in tempore vel cum tempore, sed sub tempore: et discretio nobis habenda est, ut intelligamus alia esse, invenire valeamus, quare potius sub tempore quam vel cum tempore, vel in tempore, facta dixit vana esse opera hominum. Omnia quae facta sunt, vel cum tempore facta sunt, vel in tempore. Cum tempo
Abbreviated transcription (Latin):
cessum ostenditur. ut ipsũ nequaquã inha¬
minis consistere potestate ꝓbetur. quatius
ex eo tantũ homo accipiat. quantũ ꝑmisertt
largientis & cunct̾a ordinantis di grã. nou
quantũ appetit cupiditatiseruiens homi¬
nis uoluntas ꝑuersa Magna gͦ uanitas
laborare sub sole ⁊ parua fiducia laborare
sub sole: cuiꝰ lum̃ quanuus iocundũ aspect̾ur ⁊
uisu sit delect̾abile. semꝑtam̾ humanis as¬
pectib nec adesse potest nec ꝓdesse. Qd̃ si al¬
tius adhuc considerationẽ ꝓmouere. & sub¬
tilius rem in spicere libeat. possumꝰ nomine
solis tempus significatũ acoꝑe: ut qͦd dix̃
sub sole idem sit. acsi dixisset sub tẽpore.
Nlam quia ꝑsolem p̃cipue. & tempoꝵ cursus
distinguitur. ⁊i tẽporaliũ natura uariat᷑. con¬
grue per solem tempus ipsũ expͥmitur: cum
dicitur sub sole. Idem ẽ. enĩ. ac si dixiss sub
tempore. Sed nũquio etiam in hoc nobis ali¬

Expanded text:
cessum ostenditur, ut ipsum nequaquam in hocessum ostenditur, ut ipsum nequaquam in hominis consistere potestate probetur; quatenus ex eo tantum homo accipiat, quantum permiserit largientis et cuncta ordinantis Dei gratias, non quantum appetit cupiditati serviens hominis voluntas perversa. Magna ergo vanitas laborare sub sole, et parva fiducia laborare sub sole: cujus lumen quamvis jucundum aspectu et visu sit delectabile, non semper tamen humanis aspectibus adesse potest nec prodesse. Quod si altius adhuc considerationem promovere et subtilius rem inspicere libeat, possumus nomine solis tempus significatum accipere, ut quod dixit, sub sole, idem sit ac si dixisset, sub tempore. Nam quia per solem praecipue et temporum cursus distinguitur, et temporalium natura variatur: congrue per solem tempus ipsum exprimitur, cum dicitur sub sole idem est enim ac si dixisset, sub tempore. Sed nunquid etiam in hoc nobis ali
Abbreviated transcription (Latin):
Exibit hõ ad opꝰ suum: ⁊ ad oꝑationẽ suã usq
ad uesꝑam. Hinc etiam ẽ illus quoꝰ ds noe egre¬
dienti de archa post cdiluuium. quasi ꝓ magno
aliquo signo pietatis suȩ. ac munere largia¬
onis repmittit dicens. Cunctis diebꝰ sementas
⁊i messis. frigus ⁊ estus. estas ⁊ hyemps. nox u
dies ñ requiescent. Pulere gͥ homines in hac
mundi area deor sum ꝑ uarios discursus occis¬
pationũ uitȩ mortalis distentos sub sole labi¬
uit qͥppe quã abiect̾a ⁊ misera sit mortalũ
conditio. qui int̾rȩ suꝑficie quasi uermes qͥdi
uana curiositate reptantes. subito lumine
de super infuso. quasi ad illusionẽ exotantꝰ
captare qd̾ uane appetunt. ⁊ eodem post ius¬
cicũ subtract̾o. subita rursum oȩcitate
ob uoluunt᷑. ⁊ nequaquã ultra in effecdum
ꝓcare possunt. Ido ⁊ ipsũ lumen quo illum¬
nantur eminꝰ ac ꝓcul desuꝑ. n homini in as¬

Expanded text:
Exibit homo od opus suum, et ad operationem suam usque Exibit homo od opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam . Hinc etiam est illud quod Deus Noe egredienti de arca post diluvium quasi pro magno aliquo signo pietatis suae, ac munere largitionis repromittit, dicens: Cunctis diebus sementis, et messis, frigus et aestus, aestas et hiems, nox et dies non requiescent . Pulchre igitur homines in hac mundi arca deorsum per varios discursus occupationum vitae mortalis distentos sub sole labovit quippe quam abjecta et misera sit mortalium conditio, qui in terrae superficie quasi vermes, quidam vana curiositate reptantes, subito lumine desuper infuso quasi ad illusionem excitantur captare, quod vane appetunt, et eodem post modicum subtracto subita rursum caecitate obvolvuntur, et nequaquam ultra in effectum prodire possunt. Ideo et ipsum lumen quo illuminantur, eminus ac procul desuper et homini in ac
Abbreviated transcription (Latin):
lumen suum usq quaq insubiecta diffun-
dat. ⁊humanos oculos sua p̾̃sentia illustran̾.
cet̾oꝵ q animantiũ terre. adexercitatio¬
nẽ agendi excitet: ⁊ simuldoꝑandi p̃beat
facultatẽ. Nocte uero se humanis aspectib
subcucens. & quasi quib d̾ã pannis in fan¬
tie uelamine tenebrarũ oppanso. lumina
mortaliũ contegens. fessos artus ad quietẽ
foueat ⁊isoporẽ. ut iterum reparatos labo¬
riatq excercitatiõĩ diurne: alacriores res¬
restituat. hunc admirabilem diuinȩ dispensa¬
tionis ordinẽ. psalmista intuens. oũ eius oꝑa
comm̃daret. hoc int̾ cet̾a quasi excellens aliqͦs
i non parua lalle cdignũ cõmemorat dicens. fẽs
lunã intẽpora. solcognouit occasum suum.
Posuit tenebras ⁊ fact̾a ẽ. nox: in ipsa ꝑtransi¬
bunt os bestie siluȩ. Catuli leonũ rugienteᷤ.
ut rapiant ⁊ querant a d̾o escã sibi. Oitꝰ est
sol ⁊ congregati st̃: uin cubilib suis collo cabunit

Expanded text:
lumen suum usquequaque in subjecta diffundat, lumen suum usquequaque in subjecta diffundat, et humanos oculos sua praesentia illustrans, caeterorumque animantium terrae ad exercitationem agendi excitet, et simul operandi praebeat facultatem. Nocte vero se humanis aspectibus subducens, et quasi quibusdam pannis infantiae, velamine tenebrarum oppanso, lumina mortalium contegens, fessos artus ad quietem foveat et soporem, ut iterum reparatos labori atque exercitationi diurnae, alacriores resanc admirabilem divinae dispensationis ordinem Psalmista intuens cum ejus opera commendaret, hoc inter caetera quasi excellens aliquod et non parva laude dignum commemorat, dicens: Fecit lunam in tempora; sol cognovit occasum suum. Posuit tenebras, et facta est nox: in ipsa pertransibunt omnes bestiae silvae. Catuli leonum rugientes ut rapianregati sunt, et in cubilibus suis collocabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas unqua recte diceturr Absit: Quo¬
modo gͦ stabit quod dict̾ũ est. quid habet
amplius homo de uniuerso labore suo: Ee
ce ampliꝰ habet homo. ⁊ multo amplius ht̃.
& tu cdicis qͥd ampliꝰ habet: ꝓpt̾ea ad iunx̃
& ait. Quo laborat sub sole. Ecce habemus
solutã huiꝰ questionis difficultatẽ Nã hic aꝑte
ostendit. quos labores arguat uanitatis.
Qͥ fuint inqͥt sub sole. Quid ẽ. fuint sub
sole: fortassis sinplicit̾ accipiendũ est qd̵
ait sub sole. quia bomines in hac mundi
cipiunt: ⁊ ad agenda oꝑa usib humanis ne-¬
cessaria. illuminantur ut uideant. Ipt̾ea
nãq uite humane temꝑa ꝑ diuinã ꝓuiden¬
tiam altertus uicib sic distributa st̃. ut
egra corꝑa actionũ suarũ nina ꝓcensio¬
ne fessa. ipsa alt̾nantiũ tẽpoꝵ iucissituso
reꝑaret. Idõ nox ⁊ dies incessant̾ mutua sibi
parilitate succedunt: pt ꝑ diem ab ortu alł
occasum sol cursu suo desuꝑ pert᷑nsiens.

Expanded text:
vanitas unquam recte dicetur? Absit! Quovanitas unquam recte dicetur? Absit! Quomodo ergo stabit quod dictum est? Quid habet amplius homo de universo labore suo? Dece amplius habet homo et multo amplius habet, et tu dicis: Quid amplius habet? Propterea adjunxit et ait: Quo laborat sub sole. Ecce habemus solutam quaestionis hujus difficultatem. Nam hic aperte ostendit quos labores arguat vanitatis. Qui fiunt, inquit, sub sole. Quid est, fiunt sub sole? Fortassis simpliciter accipiendum est quod ait, sub sole; quia homines in hac mundi ccipiunt, et ad agenda opera usibus humanis necessaria illuminantur ut videant. Propterea namque vitae humanae tempora per divinam providentiam alternis vicibus sic distributa sunt, ut aegra corpora actionum suarum nimia protensione fessa, ipsa alternantium temporum vicissitudo repararet. Ideo nox et dies incessanter mutua sibi parilitate succedunt, ut per diem ab ortu ad occasum sol cursu suo desuper pertransiens,
Abbreviated transcription (Latin):
ginariã speciẽ miseriȩ spect̾at. psalimsta in¬
nuere cũ dicit. Qui fingis laborẽ in p̃cepto.
Quasi enĩ ds̾ elect̾is suis laborẽ fingit: cũ
eis exteriuss uelut iratꝰ ꝑ iudicium. tẽpora¬
lem penã irrogat. quib intꝰ ꝑ ꝓuidentiã
miscd̾iȩ suȩ. et̃nȩ beatitudinis p̃mia ser¬
uat. Quia igit᷑ psalmista laborẽ iustoꝵ. ⁊
hunc imaginariũ dolorẽ qui speciem mise¬
rie habet. uerã miseriã non habet. fictum
nominat: ipsũ ꝓfecto eunde̾ scd̃m etiam
aliqͥd uanum non inconuenient̃ diciposse
demonstrat. Ecce ergo ꝑtransiit labor oꝑis.
ꝑtransit qd̾ uanũ fuit: qd transitorium
fuit ꝑtransĩt: ꝑ transiit labor. ꝑtransiit dolor.
numqͥo ꝑtransiit fructꝰ operis. aut merces labo¬
ris: ꝓpt̾ea licet ecce scd̾m aliquẽ dicendi mo¬
ilũ labor ipse ⁊ dolor tẽꝑalis. uanꝰ non in conue¬
nient̾ dicit᷑. nũ qͥd tam̃ merces laboris ipsiuis

Expanded text:
ginariam speciem miseriae spectat, Psalmista inginariam speciem miseriae spectat, Psalmista innuere videtur, cum dicit: Qui fingis laborem in praecepto . Quasi enim electis suis Deus laborem fingit, cum eis exterius velut iratus per judicium temporalem poenam irrogat, quibus intus per providentiam misericordiae suae, aeternae beatitudinis praemia servat. Quia igitur Psalmista laborem justorum et hunc imaginarium dolorem, quia speciem miseriae habet, veram miseriam non habet; fictum nominat; ipsum profecto eumdem, secundum aliquid etiam vanum non inconvenienter dici posse demonstrat. Ecce ergo pertransit labor operis. Pertransit quod vanum fuit; quod transitorium fuit, pertransiit: pertransiit labor, pertransiit dolor. Nunquid pertransiit fructus operis aut merces laboris? Propterea licet: ecce secundum aliquem dicendi modum labor ipse et dolor temporalis vanus non inconvenienter dicitur. Nunquid tamen merces laboris ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas esse ꝑhibet᷑. cũ dicitur. Quid ht ampliꝰ. s
Ac si diceretur: nichil ampliꝰ habet quã uam¬
tatẽ homo de labore suo. Ergo uanitas totꝰ fruc¬
tus ẽ. laboris hominis: ⁊ inuanũ laborat omĩs
homo. nichil accepturꝰ p̃ter uanitatẽ de uiu¬
uerso labore suo. Ergo uamis fuit ⁊ labor sc̃oꝵ
qui dõ fidelit̾ seruiert̃. & ꝓ eiꝰ amore tot suppli¬
cia ac torm̃torum genera passi st̃. Oshoc dice¬
re p̃sumat: Nã quomͦ uanꝰ fuit illoꝵ labor.
qui in modico quidẽ uexati ꝑ dolores transi-¬
torios. ad gaudia mansura ꝑ uenert̃: ⁊ ꝑ mor¬
tem temꝑalẽ uitam ad epti st̃ sempit̾nã:
Aut nũquid uanꝰ dicendus est labor ille ꝓpte¬
rea quia transiit quod passi st̃: & scdm̃ aliqͥd
tñ non uanꝰ quia ꝑmanet qd̃ acceꝑ unt. Uanũ
& enĩ esse ⁊ ipsoꝵ iustoꝵ. laborẽ quantũ scili¬
cet ad penã transitoriã. ⁊ hanc quasi ima-¬

Expanded text:
vanitas esse perhibetur, cum dicitur: Quid habet amplius? vanitas esse perhibetur, cum dicitur: Quid habet amplius? Ac si diceretur: Nihil amplius habet quam vanitatem homo de labore suo. Ergo vanitas totus est fructus laboris hominis, et in vanum laborat omnis homo, nihil accepturus praeter vanitatem de universo labore suo. Ergo vanus fuit, et labor sanctorum qui Deo fideliter servierunt, et pro ejus amore tot supplicia ac tormentorum genera passi sunt? Quis hoc dicere praesumat? Nam quomodo vanus fuit illorum labor, qui in modico quidem vexati, per dolores transitorios ad gaudia mansura pervenerunt, et per mortem temporalem, vitam adepti sunt sempiternam? Aut nunquid vanus dicendus est labor ille propterea, quia transiit quod passi sunt: et secundum aliquid tamen non vanus, quia permanet quod acceperunt. Vanum etenim esse, et ipsum justorum laborem, quantum scilicet ad poenam transitoriam, et hanc quasi ima
Abbreviated transcription (Latin):
sibi faciunt unde laborant. Ergo boni in hac
uita laborant. mali uͦ etiã ꝓ hac uita laborant:
quia tẽporales labores qua: praui ⁊ ꝑuersiquiq
se subdunt. ꝓ adipiscenda tẽporalidulcedine.
bom patient᷑ tolerant pro et̾na consolatione.
Quia uero uita hec mortalis. inqua ⁊ ꝓqua la¬
borat᷑. ꝑ spacia uiuendi cotidie ad uite finem
tenditur : recte omĩs labor hominis in nume¬
ro uanitatũ computat᷑ cũ dicit᷑. Qd habet ami¬
plius homo de uniu̾so labore suo qͦ laborat sub
tam̃ est. quia non ait qͥd ampliꝰ est labor ho¬
mins. s qͥd habet inquit ãplius hõ de uniu̾so
labore suo qͦ laborat subsole: U. nde constat quia
bic ñ tam de labore hominis quã de fruct̾u ⁊ emo¬
lum̃to agitur humani laboris: quia nonqͥd sit
aut qualis labor hominis querit᷑. s quẽ homo
fructũ de labore suo omĩ quo laborat sub sole
consequat᷑ Et hic fructꝰ om̃is non aliud quã

Expanded text:
s faciunt unde laborant. Ergo boni in hac s faciunt unde laborant. Ergo boni in hac vita laborant, mali vero etiam pro hac vita laborant; quia temporales labores quibus pravi et perversi quique se subdunt pro adipiscenda temporali dulcedine, boni patienter tolerant pro aeterna consolatione. Quia vero vita haec mortalis in qua et pro quo laboratur, per spatia vivendi quotidie ad vitae finem tendit, recte omnis labor hominis in numero vanitatum computatur, cum dicitur: Quid habet amplius homest, quod non ait: Quid amplius est labor hominis? Sed: Quid habet, inquit, amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Unde constat quod hic non tam de labore hominis, quam de fructu et emolumento agitur humani laboris; quia non quid sit aut qualis labor hominis quaeritur, sed quem homo fructum de labore suo omni, quo laborat sub sole consequatur. Et hic fructus omnis non aliud quam
Abbreviated transcription (Latin):
apparet quasi uanũ est quia transitoriũ est:
bonũ uero qd̃ non apparet ꝑpetuũ. Non gͦ mi¬
rum uideat᷑ quod malos in hac uita laborantes
nagentes. bonos uero laboranteᷤ t̃m & patien¬
tes dicimꝰ. quia si ꝓpͥus ueritatẽ intuemur: sem¬
per malos agendo laborare: ⁊ bonos semꝑ pati¬
endo inuenimꝰ. Nã sicut malos tẽ etiam cum
quieti uideantur in continentia exagitat. ita
bonos in laborib quoq constitutos. tranqͥllos
patientia conseruat. Unde miro quodãmͦ boni
quiq ⁊ iusti. cũ semet ipsos ꝓpt̃ dm̃ spontanea
afflictione macerant. tẽ etiam patiendo la¬
borant: quia se contra se statuentes. qd̾ foris
ꝑ districtionẽ seuientes irrogant. intꝰ quieti ac
sine ꝑturbatione ꝑmanentes. in patientia por-¬
tant. S peruersi quiq ⁊ uite carnalis amato¬
res. etiã tunc cũ mala foris ꝑ alienã uiolentiã
illata sustinent: quia semet ipsos intus furoris
& impatientiȩ stimulis ꝑturbant: ipsi potius¬

Expanded text:
et quasi vanum est, quia transitorium est; bonum vero quod non apparet, perpetuum. Non ergo mirum videatur quod malos in hac vita laborantes, et agentes; bonos vero laborantes tantum, et patientes dicimus, quia si propius veritatem intuemur, semper malos agendo laborare, et bonos semper patiendo inveniemus. Nam, sicut malos tunc etiam cum quieti videntur incontinentia exagitat, ita bonos in laboribus quoque constitutos tranquillos patientia servat. Unde miro quodam modo boni quique, et justi cum semetipsos propter Deum spontanea afflictione macerant, tunc etiam patiendo laborant; quia se contra se statuentes, quod foris per districtionem saevientes irrogant, intus quieti ac sine perturbatione permanentes in patientia portant. Sed perversi quique et vitae carnalis amatores, etiam tunc cum mala foris per alienam violentiam illata sustinent; quia semetipsos intus furoris, et impatientiae stimulis perturbant, ipsi potiu
Abbreviated transcription (Latin):
rie tangit᷑. eum ipsa res sua imagine animo subi¬
to p̃sentatur. uł ꝑ sensum ingrediens: uł a me¬
moria exurgens. Meditatio ẽ. assidua ac sagar
retractatio cogitationis aliguid uł in uolutum
explicare nitens. uel scrutans penetrare occul¬
tum. Contenplatio ẽ. ꝑspicax. ⁊ liber animi con¬
tuitus. in res ꝑspitiendas usqueqͣq diffusus. Int̃
meditationẽ ⁊ contemplationẽ hoc int̾esse uide¬
tur. qd meditatio semꝑ est. de reb ab intelli

Expanded text:
rie tangitur cum ipsa res, sua imagine animo subirie tangitur cum ipsa res, sua imagine animo subito praesentatur, vel per sensum ingrediens, vel a memoria exsurgens. Meditatio est assidua et sagax retractatio cogitationis, aliquid, vel involutum explicare nitens, vel scrutans penetrare occultum. Contemplatio est perspicax, et liber animi contuitus in res perspiciendas usquequaque diffusus. Inter meditationem et contemplationem hoc interesse videtur. Quod meditatio semper est de