comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&o reinstentium destructor a scentium
nimicorum & defensorum Idał dix
Illedixit gractia & multis de lictis inius¬
dicine copiam tulit qui sensus catholicorum
dogncti congruit intellegentum in his remis¬
sionem peccatorumfieri: in quib: possunt mul¬
tade praehendi idest motum propriae uolun¬
tactis attraata in quibur autem non sithic mo¬
tus pro pricceuo luntatis idest inpceruulis non
min: nullcces se quam multeo Asꝵ Nullccer¬
goccdeos salucctoris pestin& medicina & xp̃s non
esteis ihs &tuqui hoc dicis audes uoca rexp̃ia¬
nos deinde sicut desiinisinhis fitremissio peccatorũ
in quibus possunt multa deprehendi quõm si accipis
quodait apostolus gectia & multis delictis iniustifica¬
cionem non pestinent ad remissionem peccatorũ
quis ecundum uos non habentes orignale peccatum
ad lccuacrum regenercctionis cumsinulis ueniunt
pccucis Nepeccatis uid&equedicitis & non erub esci¬

Expanded text:
ex ore infantium destruat ora fallentium ex ore infantium destruat ora fallentium inimicorum et defensorum. CXXXI. JUL. Ille dixit, Gratia ex multis delictis in jusdicinae copiam praetulit; qui sensus Catholicorum dogmati congruit, intelligentium in his remissionem peccatorum fieri, in quibus possunt multa deprehendi, id est, motu propriae voluntatis attracta: in quibus autem non sit hic motus propriae voluntatis, id est, in parvulis, non minus nulla esse, quam multa. AUG. Nulla ergo ad eos Salvatoris pertinet medicina, et Christus non est eis Jesus: et tu qui hoc dicis, audes vocari christianus! Deinde, si, ut definis, in his fit remissio peccatorum, in quibus possunt multa deprehendi; quoniam sic accipis quod ait Apostolus, Gratia ex multis delictis in justificationem: non pertinent ad remissionem peccatorum, qui, secundum vos, non habentes originale peccatum, ad lavacrum regenerationis cum singulis veniunt paucisve peccatis. Videte quae dicitis; et non erubesci
Abbreviated transcription (Latin):
medicine proferr& effectum aqSR Hanc
medicinam negcetis pacruulis quos scelsa & inimi¬
cadefensione saluus esse contenditis: Sed ds eorũ
qui& oreins contium ad quelatancium medici¬
ne succeper ficit lccudem pro fecto & uos destruit
quieis adhib&is inimicam defensioneni quum
distruit inimicum & defensorem. Iuł dix
nde grectiamostendit esselaudabilem si ei per
omnia conuenir& quoddx Iuditium & uno
in condemnationem gratia autem & multis
delictis in iustificationem. Qua tuergo licen¬
cia practiam xp̃i ecclaudacione fraudabis qua illã
a postolus uoluit predicari. Tudeicias titulum
dignitctis: perquesolum hono remeiuas electi¬
onis uoluit cognosei a qͣ sR Hcceced paruulos
noñ peruenit sinullo delicto secundum uos
obligectisunt sed quia obligati sunt profec¬
to irccticm e multis delictis multitu dinẽ
fidelium suorum iustificans & iam adunũ
delictum sancendum peruenit eorum ut

Expanded text:
medicinae praeferret effectum. AUG. Hanc medicinae praeferret effectum. AUG. Hanc medicinam negatis parvulis, quos falsa et inimica defensione salvos esse contenditis. Sed Deus eorum, qui ex ore infantium atque lactentium medicinae suae perficit laudem, profecto et vos destruit, qui eis adhibetis inimicam defensionem, cum destruit inimicum et defensorem. CXXX. JUL. Inde gratiam ostendit esse laudabilem, si ei per omnia conveniret quod dixit, Judicium ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. Qua tu ergo licentia gratiam Christi ea laudatione fraudabis, qua illam Apostolus voluit praedicari; ut dejicias titulum dignitatis, per quem solum honorem ejus vas electionis voluit agnosci? AUG. Haec ad parvulos non pervenit, si nullo delicto, secundum vos, obligati sunt: sed quia obligati sunt, profecto gratia ex multis delictis multitudinem fidelium suorum justificans, etiam ad unum delictum sanandum pervenit eorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i quom ex multis delictis illeciustificat que non
hacbent isti quodsiquis quis sapit in ef fcbiliter
desepitccgnosce xpm̃ & multis delictis iustifican¬
tem scoluum duesttientem populumsuum & in
his demultis intellegens possequorum lib& &
pecuca & singulce computceri Nolicebhoc popu¬
lo sostem subtrahere paruulorũ÷ &icmipsis
crede necessarium esseihm̃ quihoc non uocatur nisi
quiccs aluum facit populum suum in quo uti que
sunt & pccruuli a peccatiseorum Iuł Dr&̃
Nuncuero assero consequenter nihilcposto¬
lum demanicheco trecduce sus picatum: Osten¬
dit quippeced grauem iniuriam pestinere mus¬
terio remsi comparcrentur percune tecͥpet¬
catis : Id est si non efficacius prodes s& gatiã
quacm culpeformano cuiss& icexima mergo
xp̃i anefidei dignitatem in eomagister gentiũ
collocauit quode cm adfirmauit ante stcre
delictis ab hoc illi curccefuit ut morbis u&erib:

Expanded text:
Christi; quoniam ex multis delictis illa justificat, quae non Christi; quoniam ex multis delictis illa justificat, quae non habent isti: quod si quisquis sapit, ineffabiliter desipit. Agnosce Christum ex multis delictis justificantem, salvumque facientem populum suum, et in iisdem multis intelligens posse quorumlibet et pauca et singula computari, noli ab hoc populo sortem subtrahere parvulorum; etiam ipsis crede necessarium esse Jesum, qui hoc non vocatur, nisi quia salvum facit populum suum, in quo utique sunt et parvuli, a peccatis eorum. CXXIX. JUL. Nunc vero assero consequenter nihil Apostolum de Manichaea traduce suspicatum: ostendit quippe ad gravem injuriam pertinere mysteriorum, si compararentur per cuncta peccatis, id est, si non efficacius prodesset gratia, quam culpae forma nocuisset. Maximam ergo christianae fidei dignitatem in eo Magister Gentium collocavit, quod eam affirmavit antestare delictis: ob hoc illi curae fuit, ut morbis veteribus
Abbreviated transcription (Latin):
R Sitcom en multedo queris pcerceloquens ut
inum in eum librum neci psum totum tuis
octo libris insecteris nimium profura & luxo¬
rio saest pcersimoniatua: sedsi actenus pccrco exsti
qucreintam multis contreuerittem clecmans:
scilic& disputacione probere contentus te quoque
qui nobis sedicionem perhoc in coximeem concitec¬
bces dicere remissio peccatorum non in cunctis una
constrcre rectionem: ut &i amsi unum hoc natura¬
łem peccatum persuc derepossis tecmenliquor&
nec es sccrio dicinon semper accedentum ad gactiã
unum statum esse& hoc apostolidictum & mul¬
tis delictis in iustificationem in adultacsolum non
autem &iam in primco & cote compleri AGS R
Qecundum tua uocnaloquia nec in adultec &acte
compl&ur quom multi ad ultihcobent singulcc&ia¬
si secundum uos non heebent origincolicoquibus con¬
tigt ueni recodbaptismum quando peccare copo¬
runt celi qui habent &icempaucissima nontec¬
menmulta non ergo postinebunt ad hane graciã

Expanded text:
G. Si tam multa loqueris parce loquens, ut G. Si tam multa loqueris parce loquens, ut unum meum librum, nec ipsum totum, tuis octo libris insecteris; nimium profusa et luxuriosa est parcimonia tua. Sed si hactenus parce egisti; quare in tam multis contra veritatem clamans, cilicet disputatione probare contentus, te quoque qui nobis seditionem per hoc maximam concitabas, dicere remissionis peccatorum non in cunctis unam constare rationem; ut etiamsi unum hoc naturale peccatum persuadere posses, tamen liqueret necessario dici, non semper accedentium ad gratiam unum statum esse; et hoc Apostoli dictum, ex multis delictis in justificationem, in adulta solum, non autem etiam in prima aetate compleri. AUG. Secundum tua vaniloquia, nec in adulta aetate completur: quoniam multi adulti habent singula etiamsi secundum vos non habent originalia, quibus contigit venire ad Baptismum, quando peccare coeperunt; aliqui habent etiam paucissima, non tamen multa: non ergo pertinebunt ad hanc gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
dixis sec postolum confiteris Aq̃RRolegetur
quod tibi responsum estut intellegectur tenihil dice¬
re& tcmen tccere non posse homo linguose
Grcctia ex multis dilectis mittit iniusti ficationẽ
quum saluum faccit populum suumapeccatis
eorum : In eis demultis inuenit &icm singula¬
pacruulõrum quem ammodum &iamsi pet¬
accti originedia nulleces sen in eĩsdẽmmuł¬
tis inuenir& peccare: Incipi encium &icm sin¬
gula grcendiorum quibus cedxp̃i bcptis ma
ueni entibus nullo modo dicer&ur non potestis
modo baptiꝵ ccri. Quicnum dum hcob&is mul¬
ta delicte grectia enim & multis delictis mit¬
tit in iustificacionem: Uerissime quipperes pon¬
derent inmultitu dinedelictorum ex quibusius¬
tificat grectico &i am nostrco delictee sunt sin¬
gulaubi haebent celiquiplura. aliquipauci¬
orc quesimul cum singalis nostris multcsunt
est ccequelis ef fectus: inremissioneuero pec¬
ccctorum non in omnibus estumataxectio sed
eiac tenus pcerconimis ced quace pacienter: Mc¬

Expanded text:
dixisse Apostolum confiteris. AUG. Relegatur quod tibi responsum est, ut intelligatur te nihil dicere, et tamen tacere non posse, homo linguose. Gratia ex multis delictis mittit in justificationem, cum salvum facit Jesus populum suum a peccatis eorumodum etiamsi peccata originalia nulla essent, in eisdem multis inveniret peccare incipientium etiam singula grandiorum, quibus ad Christi Baptisma venientibus nullo modo diceretur, Non potestis modo baptizari, quia nondum habetis multa delicta; gratia enim ex multis delictis mittit in justificationem. Verissime quippe responderent, In multitudine delictorum, ex quibus justificat gratia, etiam nostra delicta sunt singula, ubi habent aliqui plura, aliqui pauciora, quae simul cum singulis nostris multa suntest aequalis effectus: in remissione vero peccatorum non in omnibus est una taxatio. Sed egi hactenus parce nimis atque patienter: AU
Abbreviated transcription (Latin):
aliquos inde ꝑxpm postecliberari non hoc sentis
quod apostolus quidicit non omnes peradcc peccato¬
res constitutos esse sed multos aSR. Quõ non est
contracrium sicuti amostendimus ittidem sint multi
quod a postolur dicit fcelsu mergo quod tudicis & qđ
suporius dexisti uigilanter in culcasse a postolũ multo
icegis gracicedi & donum unius hominisihũ xp̃i in plu¬
res habundauit uolens intelleg id eoplures dictos
quicoꝑuenit gratia eius ad pcruulos ad quos imita¬
tio primi hominis non ꝑtin& : aut mendo sus codex tibi
mentituf est aut ipse mentiris aut cebalico fcłso siue
fccllente alit obliuione deceptuses Nonenim ait apł
plur es sed multos grecum adtende codicem & inueni
se graticom inmultos non in magis multos hocest non
inplures sicut iam ostendim: Quõ si plures dixissecꝓpt̃
poeruulos quosten& gratia cum primi hominis

Expanded text:
aliquos inde per Christum postea liberari; non hoc sentis aliquos inde per Christum postea liberari; non hoc sentis quod Apostolus, qui dicit, non omnes per Adam peccatores constitutos esse, sed multos. AUG. Quoniam non est contrarium, sicut jam ostendimus, ut iidem sint multi, quod Apostolus dicit: falsum ergo quod tu dicis. Et quod superius dixisti, « vigilanter inculcasse Apostolum, Multo magis gratia Dei et donum unius hominis Jesu Christi in plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures dictos, quia pervenit gratia ejus ad parvulos, ad quos imitatio primi hominis non pertinet: aut mendosus codex tibi mentitus est, aut ipse mentiris, aut ab aliquo falso, sive fallente, aut oblivione deceptus es. Non enim ait Apostolus plures, sed multos. Graecum attende codicem, et invense gratiam in multos, non in magis multos, hoc est, non in plures, sicut jam ostendimus: quoniam si plures dixisset, propter parvulos quos tenet gratia, cum primi hominis
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo negccto nesibi sit ipse contrarius sicut ura
aut scellitꝰ in probitos aut fcllitur cecitces : Quia
enimutrumq: dixit a postolus & omnes & multos
ostendi : Ego nonint̃seduo ista pugnare quia ipse
om̃s ideo &iam multi sunt dicti qui a om̃s aliquando
dicunt᷑ & pauci. Tuautẽ dicendo nõ nomnes quo som̃s
rius Iuł dix̃ Namcum tu & inanicheus dicitis om̃s
a seminib: quȩ armatur inmores e destruit originale
peccatum : Vt que hoc ipsum quodegimus urgeam:
prescribit apostoles. Multos deberer intellegi
peradece in oboediencia peccator es multos autẽ ꝑ
xp̃i oboedienciã iustos eosutique iusti sunt ostendens
ab illis qui criminos̃ essediscr&os : Tuqua impudentia
argumentari niteris ut ex hissermonib: probesna¬
turale peccatum Nam cumdicis om̃s nasci crimino¬
sos peradcm & propt̃ hoc adiabolum pertinere sed

Expanded text:
dicendo negat omnes, ne sibi sit ipse contrarius, sicut vestra dicendo negat omnes, ne sibi sit ipse contrarius, sicut vestra aut fallit improbitas, aut fallitur caecitas. Quia enim utrumque dixit Apostolus, et omnes, et multos; ostendi ego non inter se duo ista pugnare; quia ipsi omnes, ideo etiam multi sunt dicti, quia omnes aliquando dicuntur et pauci: tu autem dicendo non omnes, quos omnerius. CXLVIII. JUL. Nam cum tu et Manichaeus dicitis, Omnes a seminibus quae armatur in mores, et destruit originale peccatum. Utque hoc ipsum quod egimus, urgeamus: praescribit Apostolus, multos debere intelligi per Adae inobedientiam peccatores; multos autem per Christi obedientiam justos; eos utique qui justi sunt, ostendens ab illis qui criminosi sunt, esse discretos: tu qua impudentia argumentari niteris, ut ex his sermonibus probes naturale peccatum? Nam cum dicis omnes nasci criminosos per Adam, et propter hoc ad diabolum pertinere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
& donumunius hominis ihũ xp̃i inplures habun¬
dauit ut illecsuperior quo e quatio eius eactisq:
ratione utitur incntracriis studus indic & imitaci¬
one
Hȩc autem in gratiȩ lcer gitacte p̃latio consecratos
& prouectos approb& in nocentes : Quȩcumi tacsim
ibi n on mihi a postolum obuicre sentis contrate eũ¬
armac armaferre cogoscito quidogmatuum pre¬
coptoris qu&ui fccusti aquoes uelut prima manu
tinctus hocuno sic&eraadece essent uehe menter
reuerter & qui cedicit perunius in oboedientiam
multos no n omnes peccatores constitutas fuis se ꝑu
nius oboedientiam iustos nonomnes constitutos fuisse
sed multos: ut enim diligenter quacin tibi sermohic re¬
pug& legtoris intellegencaȩ suggeratur: A postol:¬
peccatores constitos fuisse tudicisomnes omnino ꝑa
dcom peccato nacturedi adius diaboli ꝑtinere ambici
non potest interte &cpostolum magnẽces sepugnam
Ã S R Omnes dicit eosdem que multos non multos

Expanded text:
donum unius hominis Jesu Christi in plures abundavit : ut illa superior coaequatio ejus aetatis quae ratione utitur in contrariis studiis indicet imitationem; haec autem in gratiae largitate praelatio, consecratos et provectos approbet innocentes. Quae cum ita sint, tibi, non mihi, Apostolum obviare senti, contra te eum arma ferre cognoscito, qui dogma tuum, praeceptorisque tui Fausti, a quo es velut prima manu tinctus, hoc uno, si caetera deessent, vehementer everteret, quia dicit per unius inobedientiam multos, non omnes, peccatores constitutos fuisse, et per unius obedientiam justos non omnes constitutos fuisse, sed multos. Ut enim diligenter quam tibi sermo hic repugnet, lectoris intelligentiae suggeratur: Apostolpeccatores constitutos fuisse; tu dicis, omnes omnino per Adam peccato naturali ad jus diaboli pertinere: ambigi non potest, inter te et Apostolum magnam esse pugnam. AUG. Omnes dicit, eosdemque multos; non multos
Abbreviated transcription (Latin):
tifica cionem tentum opis inpestit nobis quaentum in
dormatum mou& srccngoris poenesis quippeincon¬
trecriis pecs tibus omnes quibus uerbis nom porest ullaces se
coniunctio cedscripturccrum nos morem remituit ut in¬
tellecrom: omnes dicisolere promultis: Ncem & in ip¬
sccsronte uerborum mcognabar becries ẽqui enim om̃s
adiustificacionem ueniunt siper nexeruntom nes ad con¬
dempnationem. Aut quiom̃s ad poenam siom̃s recpi¬
umur ad gloricm gȩnercelitges unius pecstis locum¬
& exdudit celterius : ACSR Eirgo & ubidictum ÷
in quo omnes peccauerunt᷑ multi sunt intellegendi non
omnes: quodsi itao estcogeris dicereno n om̃s peccato¬
res unius illius homines imita cone pecassesed mul¬
tos quod sid ixoris ⁊ deo non om̃s. sed multos eius imi¬
tccione peccaspe qui amulti nonom̃s poccaueri
uolens eos qui non peccauerunt intelleg pcoruu¬
los rer pondebitur tibi quia mos tu sunt in illo
pecr uuli ecꝑ hoc non pro illi xp̃s mostuus est quia

Expanded text:
tificationem , tantum opis impertit nobis, quantum in dogma tuum movet fragoris. Ponens quippe in contrariis partibus omnes, quibus verbis non potest ulla esse conjunctio, ad Scripturarum nos morem remittit, ut intelligamus omnes dici solere pro multis. Nam in ipsa fronte verborum magna barbaries est: qui enim omnes ad justificationem veniunt, si perrexerint omnes ad condemnationem? aut qui omnes ad poenam, si omnes rapiuntur ad gloriam? Generalitas unius partis, locum excludit alterius. AUG. Ergo et ubi dictum est, In quo omnes peccaverunt , multi sunt intelligendi, non omnes: quod si ita est, cogeris dicere, non omnes peccatores unius illius hominis imitatione peccasse, sed multos. Quod si dixeris, ideo non omnes, sed multos ejus imitatione peccasse, quia multi, non omnes peccaverunt; volens eos qui non peccaverunt, intelligi parvulos: respondebitur tibi, quia nec mortui sunt in illo parvuli, ac per hoc non pro illis Christus mortuus est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
est nob̵. Id est non hoc solum nob̵ hȩc beneficia contule¬
runt: Vt amplitudine quanido que munerũ gaudeam
Sediam in presenti cerũ in mediis angorũ estib: constitu¬
ti alccorissum: ipsi: possessione uistutis & deꝑsequen¬
tium furor eridem: impiorũ crude litatẽ eruditionẽ
paciencie magis quac ꝑ turbationẽ l&icie iudicantes
tnonsolũ propt̃ p̃mia non peccem: sed hoc ipsum non
peccare p̃miũ censeam : AGΘR Sip̃miũ est ñ peccare
Qui sdaet hocp̃miũ puto qr nondicitur: es ipse sibi homo quam¬
uis hocte cogeet dicere ꝑuessitas heresi surẽ: siergo ds̃
dect hocpremium ut homo non pecc& donũpocius uideo
dicecedum es sequã premium: Necli qua merita p̃cessis¬

Expanded text:
est nobis . Id est, Non solum nobis haec beneficia contulerunt, ut amplitudine quandoque munerum gaudeamus: sed jam in praesentiarum, in mediis angorum aestibus constituti, alacres sumus ipsius possessione virtutis, et de persequentium furore ridemus, impiorum crudelitatem, eruditionem patientiae magis, quam perturbationem laetitiae judicantes; ut non solum propter praemia non peccemus, sed hoc ipsum non peccare praemium censeamus. AUG. Si praemium est non peccare, quis dat hoc praemium? Puto quia non dicturus es, Ipse sibi homo: quamvis hoc te cogat dicere perversitas haeresis vestrae. Si ergo Deus dat hoc praemium, ut homo non peccet; donum potius video dicendum esse, quam praemium, ne aliqua merita praecessis
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii consens cclibertas : Ipsi &i ã graticce bene ficiorum que nobis pres¬
tare nonde sinit augmentareputcmus : Ipsa gratic legem incediuto
misit ad eos expectabat officium utrectionis lumen. quod prce¬
uitactis exemple heb&cebant & consuetudo ui ciorũm ulti¬
modis eruditionibus ex citcret : ad que immi eatus suos fouer&

Expanded text:
arbitrii concessa libertas. Ipsi etiam gratiae, beneficiorum quae nobis praesarbitrii concessa libertas. Ipsi etiam gratiae, beneficiorum quae nobis praestare non desinit, augmenta reputamus. Ipsa gratia legem in adjutorium misit : ad ejus spectabat officium, ut rationis lumen, quod pravitatis exempla hebetabant et consuetudo vitiorum, multimodis eruditionibus excitaret, atque invitatu suo fover
Abbreviated transcription (Latin):
tur arbitrio. & inpeccato succ uo luntate retinentur & capeccatoipeccatũ
moboni aliquid uellenis iadiuuetur abeo. qui malum non potest uelle,
in his omnibus. uerbistuis qui posui itec uideo gratice nomen cumliberi
arbitrii. negatione consertum : ut non tãmalec sensustui apellationum
bonisui indicari. queant: quã dignitas. nominũ docmatũ tuorum. ad hesionẽ
uillescat Nonergote . his sermonibus. honestati: sed ornamenta ipscctur pesti:
nostamenecque ateiunctesunt separamꝰ ut gratiae diuinitas. absceuis con¬
liga cionibus enodata : necresponsione quaticetur & grauitate catho¬
licorũ non manicheorum adulatione lccudetur : Eratiã ergo xp̃i mul¬
tiplicem confitemur : Oprimum munius eius ẽ quod ftacti ex nihillo sumꝰ
Secondum quodut uiuentib sensu ita senti entib. reccionep restamus. qͥ inpres¬
sa est animo ut conditores mago doceretur: Acuius aeq respicit dignitatẽ

Expanded text:
tur arbitrio, et in peccato sua uoluntate retinentur et a peccato in peccatum tur arbitrio, et in peccato sua uoluntate retinentur et a peccato in peccatum mo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle » . In his omnibus verbis tuis, quae posui, ita video gratiae nomen cum liberi arbitrii negatione consertum, ut non tam mala sensus tui appellationum bonis vindicari queant, quam dignitas nominum dogmatum tuorum adhaesione vilescat. Non ergo te his sermonibus honestasti, sed ornamenta ipsa turpasti. Nos tamen ea quae a te juncta sunt separamus, ut gratiae divinitas ab scaevis colligationibus enodata, nec responsione quatiatur; et gravitate Catholicorum, non Manichaeorum adulatione laudetur. Gratiam ergo Christi multiplicem confitemur. Primum munus ejus est, quod facti ex nihilo sumus. Secundum, quod ut viventibus sensu, ita sentientibus ratione praestamus; quae impressa est animo, ut Conditoris imago doceretur: ad cujus aeque respicit dignitatem
Abbreviated transcription (Latin):
liberati apec cato serui autẽ feccti dõ hab&is fructũ ur̃m in sc̃i ficectione p̃nẽ
uero uitã &er nã liberos dixit iusticice non liberatos Apeccato aut̃
non liberos nesibi hoc tribuerens eduigilentis sime malunt dicere libe¬
tos refferen : hoc ad illã dñi sententia. siuos silius liberauerit tuncus¬
re libeneritis : Quũ itteq nonuiuan bene fili hominũ nis effecti fili
di qud est quodistirlibero arbitrio uulbene uiuendi tribuere posttẽ
dice nte euangelio ꝗd qd autẽ receperumt eũ dedit eis potestate filias dsier¬
in bonoent quodliberatur non liberauerit:: sed inmalo liberum hab&
arbitrium: cui delectationẽ maliciae uel ocultur uel manisestus deceo¬
tor inseuit uel sibiipse per succsit: Non itaque si cutdicunt nos quidẽ dicere
& iste aud& insuper scribe reomnes in peccatum uel ut uiti carnis suene
necesitate coguntur sadiiam in ec cc&ccsunut propriamentis. ut tan¬

Expanded text:
ti a peccato, serui autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. cum itaque non uiuant bene filii hominum nisi effecti filii dei, quid est quod iste libero arbitrio uult bene uiuendi tribuere potestatem, dicente euangelio: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dein bono erit, quod liberator non liberauerit, sed in malo liberum habet arbitrium, cui delectationem malitiae uel occultus uel manifestus deceptor inseuit uel sibi ipse persuasit. Non itaque, sicut dicunt nos quidam dicere et iste audet insuper scribere, \'omnes in peccatum\' uelut inuiti \'carnis suae necessitate coguntur\', sed si iam in ea aetate sunt, ut propriae mentis utan
Abbreviated transcription (Latin):
tas quidẽ perut. ꝑpeccatum : sed illa que in pacradiso fuit abendi pͣnã cũ immor¬
talitate iusticic̃ propt̃ quod natura. huma nadiuina indig& graticc dicente
dño in euangeliosuo: Qiuos. filios. liberauerit. tuncuereliberi entis : Utiq
liberi adbene iuste que uiuendum: Nam liberum. arbitrium usquecdeo in
peccature non perͥit : ut ꝑ ipsum peccent: maxime Omnes quicũ delectan¬
one peccant & amorepetcati: & eis placc& quod dies liber: Vnde & cepͥtolus
cũ essetis inquid serui peccati liberi fuistis iusticiae: E ceostenduntur
&ic̃petcato minime potuisse : nisi cclicliber tate seruire Liberiergo iuss¬
cia ñ st̃nis arbitrio libertatis. lberi autẽ a peccato non fuit nis igratia salua

Expanded text:
rtas quidem periit per peccatum, sed illa, quae in paradiso fuit, habendi plenam cum inmorrtas quidem periit per peccatum, sed illa, quae in paradiso fuit, habendi plenam cum inmortalitate iustitiam. propter quod natura humana diuina indiget gratia dicente domino: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, utique liberi ad bene iusteque uiuendum. nam liberum arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis placet quod eos libet. unde et apostolus: cum essetis, inquit, serui peccati, liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse nisi alia libertate seruire. liberi ergo a iustitia non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato non fiunt nisi gratia salua
Abbreviated transcription (Latin):
tione iudicecuerat dignos Oculto iudicio iustotamen: nam
sicut dicis ab intentionẽ propria utique mala non deb& homo
cecedem spirans & scenguinẽ siciens uiolente corporis cocecitate &t
ribili desuꝑuoce. a succpessima intentione reuocator & ex ꝑrecu¬
tore prostrato illius euangelii. quoo pugna bat. lccboriosior ceteris futurus
p̃dicator erigitur A gosce gratiẽt aliũ sic aliũ autẽ sic dĩ quidignator
uocat & sp̃s ubiuult spirat: Iuł dixit nã in illo opere quod te supraches
nupromã misrise. audatius. quid esentires aperuisti : in primo enimlibmo
quũ tibi similiter propos suisses quodno sobicimus arbitriũ uos liberum
dene gitre itadiseris. constantis simus & subtilissimus disputator : Quis at̃ nostim̃
dicat quod primi hominis peccato perierit liberũ arbitriũ degenere uinano libe¬

Expanded text:
tione judicaverat dignos, occulto judicio, justo tamen. Nam tione judicaverat dignos, occulto judicio, justo tamen. Nam si, ut dicis, « ab intentione propria » utique mala, « non debet homo  Saulus, caedem spirans et sanguinem sitiens, violenta corporis caecitate, et terribili desuper voce, a sua pessima intentione revocatur; et ex persecutore prostrato, illius Evangelii, quod oppugnabat, laboriosior caeteris futurus praedicator erigitur ? Agnosce gratiam: alium sic, alium autem sic Deus, quem dignatur, vocat: et Spiritus ubi vult spirat . XCIV. JUL. Nam in illo opere, quod te supra dixi nuper Romam misisse, audacius quid sentires aperuisti. In primo enim libro, cum tibi similiter proposuisses quod nos objicimus, arbitrium vos liberum denegare, ita disseris constantissimus et subtilissimus disputator. « Quis autem nostrum dicat, quod primi hominis peccato perierit liberum arbitrium de genere humano ? libe
Abbreviated transcription (Latin):
icut certũ ẽ hier̃s filios suos abillo colliginoluisse : itacertũ est cũ
&icc̃ipsat nolente quoscũq: eorũ uoluit. colle gisse : Dsenim.¬
ꝓ sicut homo ei dix̃ abrosius quos dignatur uocat : & quẽ uultreligio¬
sũ feccit : Conuenit autẽ scriptura plerũq: hominis uoluntatem
ut quod non hab& non pot rt a monitur sentiat : & abeo aquo sunt
bona omnic indigens poscat: sienim & auditus eruerit in eo quod
dicere ius sin sumus. Nenos inferas intemtationẽ : ꝓculdubio nul¬
lac decipi&ur inscitia nulla cupiditate uinecentur: Propt̃ ecc
ergo ꝑ prophetã dictũ est sinolueritis & non audieritis me gladi¬
us uorct̃imed& & cetera huius modi: ut com inuenis sent inseipns
uictrices cupiditatir ad ꝓpellandã in malũ scirent a quodeberen
pos cere ausiliumIoeo autẽ dictũẽ eccere linquetur uobis domꝰ
uer̃a deserta : Qui a plures ibierant quos obduratione & deser¬

Expanded text:
Sicut certum est Jerusalem filios suos ab illo colligi noluisse, ita certum est eum Sicut certum est Jerusalem filios suos ab illo colligi noluisse, ita certum est eum etiam ipsa nolente quoscumque eorum voluit collegisse. Deus enim, sicut homo ejus dixit Ambrosius, quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit . Convenit autem Scriptura plerumque hominis voluntatem, ut quod non habet, vel non potest, admonitus sentiat; et ab eo a quo sunt bona omnia, indigens poscat. Si enim exauditus fuerit in eo quod dicere jussi sumus, Ne nos inferas in tentationem; procul dubio nulla decipietur inscitia, nulla cupiditate vincetur. Propterea ergo per prophetam dictum est, Si nolueritis, et non audieritis me, gladius vos comedet; et caetera hujusmodi: ut cum invenissent in se ipsis victrices cupiditates, ad propellendum malum scirent a quo deberent poscere auxilium. Ideo autem dictum est, Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta; quia plures ibi erant, quos obduratione et deser
Abbreviated transcription (Latin):
accipi&is : & itẽ aut feccite arborembonum & fructumei:
bonum : aut faccite arborẽ maltm & fructũei malv : &item
simihi non uultis credere : operibus credite adque ommb:
uehentis. quod dicit intentionem suc̃c umancc uoluntate im¬
& noluisti: post qđ non sequitur sed te nolente collegi ue¬
rum relinquetur uobis domus ur̃a deserta: Vt illos ostenda
promalo. quid ẽ opere iurepuni res. sed ab intentione ꝓpri¬
locutus erat si uolueritis & audieritis me quȩ bona sunt terre
cceditis s̃ inoluerit is & non audieritis. gladius uos commedet
Quomodo ergotu arbitrium liberũ nonneges quod non quidem
sermonetuo sed uangelii testimonio sensuautẽ tuo non liberũ
pronunciasti. Aug̃ ñ ignoscendum est: quicc in remultũ abdi¬
ta ut homo stoleris: absit ut impedictur abomine omnipoten¬
tis & cuncta prercentis. intercio parum deretanta cogtan
Velei. excogtande non sufsiciunt : quiputant dm̃ omnipoten¬
tem aliquid uelle & homine. infirmo impediente non posse

Expanded text:
item: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . Et item: Si mihi non vultis credere, operibus credite . Atque omnibus vehementius, quod dicit intentionem suam humana voluntate imsuas, et noluisti? Post quod non sequitur, Sed te nolente collegi: verum, Relinquetur vobis domus vestra deserta ; ut illos ostendat pro malo quidem opere jure puniri, sed ab intentione proprilocutus erat: Si volueritis, et audieritis me, quae bona sunt terrae edetis; si nolueritis et non audieritis me, gladius uos comedet. Quomodo ergo tu arbitrium liberum non negas, quod non quidem sermone tuo, sed Evangelii testimonio, sensu autem tuo, non liberum pronuntiasti? AUG. Ignoscendum est, quia in re multum abdita ut homo falleris. Absit ut impediatur ab homine omnipotentis et cuncta praescientis intentio. Parum de re tanta cogitant, vel ei excogitandae non sufficiunt, qui putant Deum omnipotentem aliquid velle, et homine infirmo impediente, non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
tra graciã uellegloriari &uram̃ iusticiam uolen¬
tes constituere iusticiae dĩ non esse subi ectus:
Nos uero dm̃ quidem paruulorum opificem predica¬
mus : Sed ex ea demma ssa medium locum uasi s ubi
nec in honoremfiant. Nec in contumeliam quem
non dedit apostolus nondamus quoduos faciendo
euaderetis iudicium dĩ Si eum tantum modo maniche¬
orum &non omnium her&icorum dampnatorẽ

Expanded text:
tra gratiam velle gloriari, et vestram justitiam volentra gratiam velle gloriari, et vestram justitiam volentes constituere, justitiae Dei non esse subjectos. Nos vero Deum quidem parvulorum opificem praedicamus: sed ex eadem massa medium locum vasis, ubi nec in honorem fiant, nec in contumeliam, quem non dedit Apostolus, non damus; quod vos faciendo evaderetis judicium Dei, si eum tantummodo Manichaeorum, et non omnium haereticorum damnatorem
Abbreviated transcription (Latin):
consequutus : eleccio autem consequuta e st: sed supe¬
rius respice qualis eleccio ubia it reliquiȩ ꝑelectionẽ
graciocẽ factere sunt: Si autem gracia iam non eoper¬
ribus & hocre ferad illud unde disputacio ista profe¬
ta est: Cumenim nondum natiessent neque aliquid
gissent boniaut mali ut secundum electionem propo¬
situm dĩmaner& Non exo peribus: hatest eleptio
graci&e : Non exo peribus quo fiunt uasa in honorem
utbona opera faciunt quia operabona sub sequantur
graciam non precedunt : Quõ gracia dĩ facit utea facia¬
mus nec constituamus iusticiam nostram sed dĩ iusticu
sit mnobis idest quamdonat ds̃ nobis C& eriuero
&cecati sunt hoo estiudicium quo fiunt uasa in contu¬
meliam &x quo iudicio dictum est: Esauautem odio
habui & quo iuditio dictum est &iam pharaoniãd
hocte excitaui: unde appar &uos sicintellegentes uel
pocius non intellegentes a postolum exoperib: con¬

Expanded text:
consecutus: electio autem consecuta est. Sed supeconsecutus: electio autem consecuta est. Sed superius respice qualis electio, ubi ait: Reliquiae per electionem gratiae factae sunt: si autem gratia, jam non ex operibus. Et hoc refert ad illud, unde disputatio ista profecta est: Cum enim nondum nati essent, neque aliquid egissent boni aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret; non ex operibus. Haec est electio gratiae, non ex operibus, qua fiunt vasa in honorem, ut bona opera faciant: quia bona opera subsequuntur gratiam, non praecedunt; quoniam gratia Dei facit ut ea faciamus; nec constituamus justitiam nostram, sed Dei justitia sit in nobis, id est, quam donat Deus nobis. Caeteri vero excaecati sunt : hoc est judicium, quo fiunt vasa in contumeliam; ex quo judicio dictum est, Esau autem odio habui. Ex quo judicio dictum est etiam Pharaoni, Ad hoc te excitavi. Unde apparet vos sic intelligentes, vel potius non intelligentes Apostolum, ex operibus con
Abbreviated transcription (Latin):
Quodomnino & uos facitis : Iusticiam quippe ur am̃
uultis constituere cuids̃ secundum merita raribuat
graciam : Necuultis graciam dĩ precedere que uos faciat
habereiusticiam: De in de conexa sibim&serie dispata¬
tionis adillud peruenit ubiait: dico ergo: numquid rep
pullit ds̃ pleboniuam̃ absit: Nam & ego hisrahelita
smi ex semine abraham tribubeniamin non reppu¬
lit ds̃ plebemsuam quam presciuit: Anne scitis in eliã
quĩ dicit scriptura quem am modum interpellat dm̃
aduersus israhel : Sñe proph&cstuos occiderunt
altcoriatua suffoderunt & ego relictus sum
solus & querunt animammeam Ced quedicit illi
res ponsum diuinum᷑ reliquemihi septem milia uiroꝵ
quinon curuauerunt genu anteba ab sicergo &in hoc¬
tempore reliquiȩ ꝑ electionem gracia factoce sunt
si autem graciã &iam non exo peribus alio quin gra¬
cia iamnon est: Deinde unde quid adiungat:
Quid ergo inquid quod quereb at israhel hocnon est

Expanded text:
. Quod omnino et vos facitis: justitiam quippe vestram . Quod omnino et vos facitis: justitiam quippe vestram vultis constituere, cui Deus secundum merita retribuat gratiam; nec vultis gratiam Dei praecedere, quae vos faciat habere justitiam. Deinde connexa sibimet serie disputationis, ad illud pervenit, ubi ait, Dico erpulit Deus populum suum absit nam et ego Israhelita sum ex semine Abraham tribu Beniamin non reppulit Deus plebem suam quam praesciit an nescitis in Helia quid dicit scriptura quemadmodum interpellat Deum adversus Israhel Domine prophetas tuos occiderunt altaria tua suffoderunt et ego relictus sum solus et quaerunt animamam loquitur Dominus: Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu ante Baal . Et in actae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia. Deinde vide quid adjungat. Quid ergo, inquit? Quod quaerebat Israel, hoc non est
Abbreviated transcription (Latin):
reliquie saluefiant : Vt autem essent istacere liquia e
graciadĩ factum esse testimonium sequenti doc& ꝑ eun¬
dem proph &am dicentem : Nisidñs sab aoth reliquis¬
s & nobis semen : Deinde ostendit gentes exfide appre¬
hendisseiusticiam ĩsrahel autem ideonon a prebendisse
quia non exfide sed tamquam ex operibus: Fides enim
hab& quod aliquanto postdicit᷑ quõ omnis quiinuoca¬
uerit nomendñi saluus erit : Adquam salutem ꝑtin&
ut operabonasint &iusticia nobis ex dõsit non ex nobis
Propter quod deillis quinon efide sed tamquam ex openb:
offenderunt in lapidem offensionis sequitur & dicit
pratres bona uoluntces quidem cordismei & depreca¬
scio ad dm̃ proillis inscclutem : Testimonium enim ꝑhi¬
beo illis quia ÷ elumdĩ habent sed non secundum scienci¬
am iinor antes enimdĩ iusticiam & suam iusticiam
querentes constituere iusticiccedĩ non sunt subiecti

Expanded text:
reliquiae salvae fient. Ut autem essent istae reliquiae, reliquiae salvae fient. Ut autem essent istae reliquiae, gratia Dei factum esse testimonio sequente docet, per eumdem prophetam dicentem, Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen. Deinde ostendit Gentes ex fide apprehendisse justitiam: Israel autem ideo non apprehendisse, quia non ex fide, sed tanquam ex operibus. Fides enim habet, quod aliquando post dicit: Quonium omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Ad quam salutem pertinet, ut opera bona et justitia nobis ex Deo sint, non ex nobis. Propter quod, de illis qui non ex fide, sed tanquam ex operibus offenderunt in lapidem offensionis, sequitur, et dicit: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis in salutem: testimonium enim perhibeo illis quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Ignorantes enim Dei justitiam et suam justitiam quaerentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti
Abbreviated transcription (Latin):
consonat superioribus suis & dissentitatuis quiputas
hoc dictum secundum merita uoluntatum contraid quod
ipse ait̃. Cumenim nondumnatiessent nec aliquid
egissent boniaut mali ut secundum electionem pro¬
positum dimaneresnon exoperibus se ex uocante
dictumest: Quiamaior serui &minori : & contraid
quod ait. Igitur non uolentis neque currentis sed miso¬
rentis est dĩ nec solum contrahȩo que precesserunt
uerum &iam contra illa que subsequantur : Va sce
quippeirȩ dicit quȩ sunt perfectu perditionem
quodiniustum esser  nisi omnibus euno in condemp¬
nationem uenientibus iam dampnata massoc esse.
Euasce dicit miseri cordiae : quȩ prepariuit ingloriã
admiseri cordiam quippegatuitam non debitam ꝑtin&
demassa dam pnata ua scc ingloriam preparare :
Nonsolum exiudoceis sicut dicit sed &iam exgentib:
Propter quod ponit testimonium deoseȩ proph&a

Expanded text:
consonat superioribus suis, et dissentit a tuis: qui putas consonat superioribus suis, et dissentit a tuis: qui putas hoc dictum secundum merita voluntatum, contra id quod ipse ait, Cum enim nondum nati essent, nec aliquid egissent boni vel mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori; et contra id quod ipse ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Nec solum contra haec quae praecesserunt, verum etiam contra illa quae subsequuntur. Vasa quippe irae dicit, quae sunt perfecta in perditionem; quod injustum esset, nisi omnibus ex uno in condemnationem venientibus jam damnata massa esset: et vasa dicit misericordiae, quae praeparavit in gloriam: ad misericordiam quippe gratuitam, non debitam, pertinet de massa damnata vasa in gloriam praeparare; non solum ex Judaeis, sicut dicit; sed etiam ex Gentibus, propter quod ponit testimonium de Osee propheta,
Abbreviated transcription (Latin):
& adno gressus hominis diriguntur & iua meius uola
Demde quia pnopter ia cobdict a est istasentencia genera¬
lis non uolentis neque currentis sed miserenti s estdĩ:
Satur&ium &xemplum depharaone propterid quod dic¬
tumest: Es aucrutem odiohabui & subicitur diettenuar
semaprtiur a pharaoni quia adhocte oxertaor erostendam
inteuistutemmeiu &ut annanci&ur nomen mneum ino
nicers a terra: Posthec ad utrum que coneluditur ergo
cuius uult miser &ur & quemuuilt obdurat sed miser&ur
uiique secundum graciam quȩ gatis datur non meritis
rem manifesta est pracia facere autem indeuas in contu¬
meliam iustum iudiciumest: hinciam subiciens uerba eoꝵ
quibus hoc displicetait. Dicesita que mihi quid ad huc con¬
queritur n amuo luntatieius quis resistit : eos que coibens
Shomo inquid tuquis es quires pondeasdẽ: Num quid di¬
cit figmentum ei qui se finxit quid me fecistisic annon ha
facere in honorem aliud in contumeliam Alide sinon

Expanded text:
no gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet . Deinde, quia propter Jacob dicta est ista sententia generalis, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei: datur etiam exemplum de Pharaone, propter id quod dictum est, Esau autem odio habui; et subjicitur, Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Post haec ad utrumque concluditur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur utique secundum gratiam, quae gratis datur, non meritis rem, manifesta est gratia: facere autem inde vas in contumeliam, justum judicium est. Hinc jam subjiciens verba eorum, quibus hoc displicet, ait: Dicis itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Eosque cohibens: O homo, inquit, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Vide si non
Abbreviated transcription (Latin):
utitur dr̃ ut notas faciat diuicias gloriae suae
inuasa misericordiae : quod enim dõ iudicante
ac&eris exigitur hoc istis eomiser̃ante donatur
quos inuestigabiles uias dñi siestimas improban¬
das audio homo tuquis es quires ponde as đõ cXXUI¬
Iuł dix̃ Nihil enim itapugnat quã dicere omnes
& non omnes: Tudicis a figulo dõ omnessieri in
condempnationem a postolus dicit Non omnes

Expanded text:
utitur Deus, ut notas faciat divitias gloriae suae; utitur Deus, ut notas faciat divitias gloriae suae; in vasa misericordiae . Quod enim Deo judicante a caeteris exigitur, hoc istis eo miserante donatur: quas investigabiles vias Domini si aestimas improbandas, audi, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? CXXVIII. JUL. Nihil enim ita pugnat, quam dicere, omnes, et non omnes. Tu dicis, a figulo Deo omnes fieri in condemnationem: Apostolus dicit, non omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Ohomo tuquis es qui respondeasdõ de nondum na¬
tis enim agebatur quorũ non exoperibus sed se¬
cundũ propositum suum ds̃unum dilexit alte¬
rum odio habuit: unde ad haec uerba ꝑuentum
est ut de eadem massa & diuersis uasis & de po¬
testate siguli loqueretur:. Iuł dix̃ Tuautẽ
qui supra dixeras omnes ire in condempnationẽ
qua testimonium fronte posuisti quo ꝓnuntia¬
tur ire alios in honorẽ alios in contumeliam
AqS Rp̃ Sedꝯracia liberato tocius masse
dampnatine quos liberat quã uos negando
estis her&ici: quantũ enim pertin& adori¬
ginis meritum ex uno omnes in condempna¬
tionẽ quantũ autẽ ad graciam que non se¬
cundum merita datur quicumque abista con¬
demp̃tione liberantur dicuntur uasamiseri¬
cordiae : quiuesd non liberant᷑ iradĩ man& super
eos ueniens de iusto iudicio dĩ: Quod non ideo ui¬
tu perabile qui a inscrutabile est et propter¬
ea uasa irae nancupantur quia & in his bene

Expanded text:
O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? De nondum naO homo, tu quis es qui respondeas Deo ? De nondum natis enim agebatur, quorum non ex operibus, sed secundum propositum suum Deus unum dilexit, alterum odio habuit: unde ad haec verba perventum est, ut de eadem massa et diversis vasis, et de potestate figuli diceretur. CXXVII. JUL. Tu autem qui supra dixeras, omnes ire in condemnationem, qua testimonium fronte posuisti, quo pronuntiatur ire alius in honorem, alius in contumeliam? AUG. Sed gratia liberat a totius massae damnatione quos liberat; quam vos negando, estis haeretici. Quantum enim pertinet ad originis, meritum, ex uno omnes in condemnationem : quantum autem ad gratiam, quae non secundum merita datur, quicumque ab ista condemnatione liberantur, dicuntur vasa misericordiae: qui vero non liberantur, ira Dei manet super eos , veniens de justo judicio Dei; quod non ideo vituperabile, quia inscrutabile est: et propterea vasa irae nuncupantur, quia et his bene
Abbreviated transcription (Latin):
sa faciens aliuduas in honorẽ aliud in contu¬
meliam ate commemorare omnino nonde¬
buit quia ut a nobis consequenter exponit᷑
itatibi totum repugnat : Nam cum alii in ho¬
norem alii incontumeliam sieri dicuntur Iu¬
uatur sensus catholicorũ quosecundũ diuer¬
sitatẽ uoluntatis humanȩ diuersus &iam uasoꝵ
exitus predicatur: aqugr R̃ Ambrosium
audi quidicit: Omnes homines subpeccato nas¬
cimur quorum ipse ortus inuicio est Si quippe
intellexi cum c&eris condiscipulis & condoctori¬
bus suis sineulla dubitatione catholicis quod
scriptumest depeccato & morte quod ꝑunum
intrauerit & in omnes homines ꝑtransierit
& intellege hanc esse massã dequa siunt ua¬
sa siue illa siue ista: Namsi inscrutabilis questi¬
ones huius ista ess& solutio quã tus apis secundũ
merita uoluntatũ manifesta ess& ut nulla
eius difsicultate cõpeller&ur a postolus dicere:

Expanded text:
sa faciens aliud vas in honorem, aliud in contusa faciens aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ; a te commemorari omnino non debuit: quia ut a nobis consequenter exponitur, ita tibi totum repugnat: nam cum alii in honorem, alii in contumeliam fieri dicuntur, juvatur sensus Catholicorum, quo secundum diversitatem voluntatis humanae, diversus etiam vasorum exitus praedicatur. AUG. Ambrosium audi, qui dicit, « Omnes homines sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est » . Sic quippe intellexit cum caeteris condiscipulis et condoctoribus suis, sine ulla dubitatione catholicis, quod scriptum est de peccato et morte, quod per unum intraverit, et in omnes homines pertransierit . Et intellige hanc esse massam de qua fiunt vasa, sive illa, sive ista. Nam si inscrutabilis quaestionis hujus ista esset solutio, quam tu sapis, secundum merita voluntatum; tam manifesta esset, ut nulla ejus difficultate compelleretur Apostolus dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
est &idem sp̃r sidei & in illis &in nobis unde di¬
cit a postolus habentes autẽ eundem sp̃m si¬
dei secundum quodser iptum est Credidi propter
quodlocutussum : Et noscredimus propter quođ&t
loquimur : Vnde autẽ sit haecsides neitaglorie mur
Tamquã ex nobis sit eundem audiamus a postolũ: gra¬
tia inquit salui fastiestis persidem & hoc non ex uo¬
bis sed dĩ donuest: Et alio loco: pax inquid fratribus
patronituo poterunt consiteri: siuess intel¬
lexeris tantum ueri regis exercitũ contratu¬
am dimicare sententiã nec illiste asserre pos¬
se pͣmiudicium ad quiesce distructum esse qđ
struxeras & perhoc nonire omnes exuno in
condempnationẽ sed eos tantũ quire belles uo¬
luntati dĩ sine penitentia sine correctione
ultimo suerint de prehensi: Aq̃S R̃ Ad¬
de & generatos sinon suerint regenerati¬
x quia inuno omnes peccauerunt. Iuł dixit
Quod autẽ dr̃ dictus est sigulus ex eadem mas¬

Expanded text:
est, et idem spiritus fidei et in illis et in nobis: unde diest, et idem spiritus fidei et in illis et in nobis: unde dicit Apostolus, Habentes autem eumdem spiritum fidei, secundum quod scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur . Unde autem sit haec fides, ne ita gloriemur tanquam ex nobis sit, eumdem audiamus apostolum: Gratia, inquit, salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et alio loco: Pax, inquit, fratribus patroni tui poterunt confiteri. Si vero intellexeris tantum veri Regis exercitum contra tuam dimicare sententiam, nec illis te afferre posse praejudicium: acquiesce destructum esse quod exstruxeras, et per hoc non ire omnes ex uno in condemnationem; sed eos tantum qui rebelles voluntati Dei, sine poenitentia, sine correctione, ultimo fuerint fine deprehensi. AUG. Adde et generatos, si non fuerint regenerati: quia in uno omnes peccaverunt . CXXVI. JUL. Quod autem Deus dictus est, Figulus ex eadem mas