comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ED libet confiderare
quã timenda fuerit in pͥnci
de suis uiribꝰ p̃sumens. humanam
naturam in eam partẽ ubi debili-¬
or uidebat᷑ aggressus est. ut si forte
illic aliquatenus p̃ualere potius¬
set. post modũ cum maiori fiducia
ad alteram quȩ robustior fuit pul¬
sandam aut potiꝰ subuertendam
accederet: Sciens gͦ quia uerum
ee̾t quamius adhuc dictum non
eet. ue soli quia cum ceciderit ñ
habet subleuantẽ. & si quispiam
p̃ualuerit aduersus unum duo
resistunt ei. pͥmum diligent̃ soli¬
tariam feminam explorauit. & in¬
ueniens. in ea pͥmum omnẽ suȩ
temptationis conatum exꝑiri
disposuit

Expanded text:
 Libet considerare quam timenda fuerit in principde suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cum ceciderit non habet sublevantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam feminam exploravit, et inveniens; in ea primum omnem suae tentationis conatum experiri disposuit.
Abbreviated transcription (Latin):
AIa est homini ratio & ꝓui-¬
dentia. ꝑ quã hanc uitã suã
inferiorẽ custodiret eadẽ ꝓuiden-¬
tia naturali fugiendo noxia. salu-¬
bria appetendo. mediis ad utrum-¬
libet utens Hac gͦ custodia muni-¬
tus. negligentiam uitare potuit.¬
s uiolentiã repellere non potuit
In ꝓuidentia enim hominis erat
omnẽ negligentiam cauere. s ñ
eque in potestate hominis erat.
omnẽ uiolentiã repellere Propt̾ea
rationi humanȩ adiuncta est ꝓ-¬
uidentia diuina. quatinꝰ ratio hu¬
mana in parte una uigilaret con¬
tra negligentiã. ꝓuidentia diuina
in parte altera staret contra uio-¬
lentiam Nac itaq gemina custo¬
dia munita ciuitas uitȩ humanȩ.
nullis aduersis lederetur. qͥa si ratio
humana ñ tepuisset aduersus ne¬
gligentiam. ꝓuidentia diuina nũ-¬
qu̾a in homine uiolentiȩ locũ de-¬
disset Quia uͦ ratio pͥmũ ꝑ negli¬
gentiã locũ suũ deseruit. diuina
post modũ ꝓuidentia iustȩ se acus¬

Expanded text:
ata est homini ratio et providentia per quam hanc vitam suam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare potuit, violentiam repellere non potuit. In providentia enim hominis erat omnem negligentiam cavere, sed non aeque in potestate hominis erat omnem violentiam repellere. Propterea rationi humanae adjuncta est providentia divina, quatenus ratio humana in parte una vigilaret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligentiam, providentia divina nunquam in homine violentiae locum dedisset. Quia vero ratio primum per negligentiam locum suum deseruit, divina postmodum providentia juste se a cus
Abbreviated transcription (Latin):
decurret:.
UATyor gͥ sunt ꝑ quȩ sermo
subsequens ordine decurre¬
re debet. id ẽ pͥmũ quare creatꝰ sit
homo. deinde qualis creatꝰ sit. dem¬
de qualit̾ lapsus sit. postremo autẽ
qualit᷑ sit reparat᷑.¬

Expanded text:
decurrit. Quatuor igitur sunt per quae sermo subsequens ordine decurrere debet, id est, primum quare creatus sit homo; deinde qualis creatus sit; deinde qualiter lapsus sit; postremo autem qualiter sit repara
Abbreviated transcription (Latin):
semen lignũq pomiferũ faciens
fructũ in genere suo. cuiꝰ semen in
inde ad irrigandã uniuersam t̾rã.
abilla magna abysso quasi afon¬
te qͦdã aquȩ interiꝰ quid̾e intra
uiscera telluris ꝑ thracones occul¬
tosq meatꝰ. desuꝑ uͦ in suꝑficie
ꝑ alueos suos in om̃s partes deduc¬
tȩ st̃ itu & reditu mirabili & in¬
defesso. lege ꝑpetua.ad unũ lo-¬
cum:¬

Expanded text:
numque pomiferum faciens fructum in genere suo, cujus semen in inde ad irrigandam universam terram ab illa magna abysso quasi a fonte quodam aquae interius quidem intra viscera telluris per trachones occultosque meatus, desuper vero in superficie per alveos suos in omnes partes deductae sunt, itu et reditu mirabili et indefesso, lege perpetua, ad unum locum
Abbreviated transcription (Latin):
Ost ea uͦ in adutoriũ genatiõs
dipo uiro mulier facta est. qm̃ si
aliunde fieret. unum ꝓfecto om̃i¬
ta est autẽ de latere uiri. ut osten¬
deretur quia in consortiũ creabat᷑
dilectionis. ne forte si fuisset de ca-
nec domina nec ancilla parabat᷑
s socia. nec de capite nec de pedi¬
bus s de latere fuerat ꝓducenda.
ut iuxta se ponendam cognosceret.
quã de iuxta se sumptã didicisset

Expanded text:
ostea vero in adjutorium generationis de ipso viro mulier facta est. Quoniam si aliunde fieret, unum profecto princita est autem de latere viri ut ostenderetur quod in consortium creabatur dilectionis, ne nec domina, nec ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda, ut juxta se ponendam cognosceret, quam de suo latere sumptam didicisset. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
ma constat pena. cũ creat᷑a pene
addicta. neq cõmodum suum fas¬
tidire potest. ꝓpt̾ immutabilẽ na-¬
turam. nec habere potest ꝓpt̃ irre¬
missibilem culpam: Propterea igit᷑
dõ affectum iusticiȩ homini sepa¬
rabilem dedit. & tpsi affectui cum
inee̾t effectum suum hoc ẽ iusticiã
inseparabilit̾ ad e̾e̾ instituit. Affec¬
tum cõmodi inseparabilẽ tribuit.
& effectum illius hoc est cõmodũ
non equȩ inseparabilit̾ ad ee p̃ce-¬
pit. quatinus homo uł illo solo
scilicet appetitu iusti amisso. huiꝰ
& illiꝰ effectum ꝑderet. uł illo solo
retento. unius & alteriꝰ effectũ re-¬
tineret. S homo solum qͦd potuit
petitum iusti sponte dereliquit.
idcirco merito & iusticiã & cõmo¬
dum ꝑdidit. solum appetitũ cõmo¬
di ad augmentũ infelicitatis reti-¬
nens Sicut enim augmentum
glȩ fuisset in iusticia ꝑseueranti
non posse ab amore & desiderio ha¬
biti boni tepescere. ita cumulus

Expanded text:
ma constat poena cum creatura, poena ma constat poena cum creatura, poena addicta, neque commodum suum fastidire potest propter immutabilem naturam, nec habere potest propter irremissibilem culpam. Propterea igitur Deus affectum justitiae homini separabilem dedit, et ipsi affectui cum inesset, effectum suum, hoc est, justitiam inseparabiliter adesse instituit Affectum commodi inseparabilem tribuit, et effectum illius, hoc est commodum, non aeque inseparabiliter adesse praecepit quatenus homo, vel illo solo, scilicet appetitu justi amisso, hujus et illius effectum perderet, vel, illo solo retento, unius et alterius effectum retineret. Sed homo solum quod potuit petitum justi sponte dereliquit, idcirco merito et justitiam et commodum perdidit, solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinens. Sicut enim augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore et desiderio habiti boni tepescere, ita cumulus
Abbreviated transcription (Latin):
tati hominis subiecit. qͥa nͥ in uo¬
luntate & libero arbitrio meritũ
e̾ẽ non potuit. Post hos duoᷤᷤ ap¬
petitꝰ. duo effectus illoꝵ sequebant᷑
iustum & cõmodũ. dissimilit̾ ta¬
men & ordine contrario: Appeti¬
tus quippe iusti siue affectꝰ separa¬
bilis est. quia scđ̾m uoluntat᷑e inẽ.
s effectus illiꝰ. idẽ iustũ siue iusticia
inseparabilis ab illo est. qͥa appetitꝰ
iusti sine iusticia e̾e̾ non potest. Ip¬
sum enim iusticiam appetere se¬
cundũ aliqͥd iusticiam habere est.
Affectꝰ gͦ usti auoluntate separari
potest. s effectꝰ eiꝰ id est iusticia ab
affectu ipso separari non potest
Rursum appetitꝰ cõmodi insepara¬
bilis est. quia scđm necessitatem
inest. & auoluntate rationali nũ¬
quam separari potest Affectus
autẽ eiꝰ id ẽ cõmodũ ab eo separa¬
bilis ẽ. qͥa desiderari cõmodũ etiã
cũ non habet᷑ potest. & in hoc sũ-¬

Expanded text:
tati hominis subjecit, quia nisi in votati hominis subjecit, quia nisi in voluntate et libero arbitrio meritum esse non potuit. Post hos duos appetitus duo effectus illorum subsequebantur: justum et commodum, dissimiliter tamen et ordine contrario. Appetitus quippe justi sive affectus separabilis est, quia secundum voluntatem inest; sed effeetus illius, id est justum sive justitia inseparabilis ab illo est, quia appetitus justi sine justitia esse non potest. Ipsam enim justitiam appetere, secundum aliquid justitiam habere est. Affectus ergo justi a voluntate separari potest, sed effectus ejus, id est justitia, ab affectu ipso separari non potest. Rursum appetitus commodi inseparabilis est, quia secundum necessitatem inest, et a voluntate rationali nunquam separari potest. Effectus autem ejus, id est commodum, ab eo separabilis est; quia desiderari commodum, cum non habetur, potest. Et in hoc sum
Abbreviated transcription (Latin):
& appetitu commnodi:.
Uo quedã posuerat d̃s̃ in
homine a principio quibꝰ
natura illius tota regeret᷑ & con-¬
duceret᷑ ad consũmationẽ finis
sui: Duo hȩc erant. appetitꝰ iusti
& appetitus cõmodi . Unum id
ẽ appetitũ iusti dederat ut inee̾t
ad uoluntatẽ. alterũ id ẽ appeti¬
tũ cõmodi dederat: ut inesset
scđm necessitatẽ Unum uolunta¬
rium. alterũ necessariũ. Appeti¬
tum iusti. ꝓpt̾ea uoluntarium
e̾ẽ uoluit. ut in eo ꝓmereretur
homo siue bonũ si uidelicet eũ
retineret cum posset deserere.
siue malũ si eum desereret cum
posset retinere: Appetitũ autẽ
cõmodi ꝓpt̾ea necessariũ uoluit
eẽ ds. quatinꝰ in eo remuneraret᷑
homo. siue ad penã si alterũ id ẽ
appetitum iusti desereret. siue
ad głam. si eundem appetitũ sci-¬
licet᷑ iusti retineret In appetitu¬
gͥ iusti ds̃ meritũ hominis consti¬
tuit. in appetitu uͦ cõmodi p̃miũ
Propt̾ea appetitũ iusti solu uolun¬

Expanded text:
 appetitu commodi. Duo quaedam posuerat Deus in homine a principio, quibus natura illius tota regeretur et conduceretur ad consummationem finis sui. Duo hic erant, appetitus justi et appetitus commodi. Unum, id est appetitum justi dederat, ut inesset ad voluntatem. Alterum, id est appetitum commodi dederat ut inesset secundum necessitatem. Unum voluntarium, alterum necessarium. Appetitum justi propterea voluntarium esse voluit, ut in eo promereretur homo sive bonum, si videlicet eum retineret cum posset deserere, sive malum, si eum desereret cum posset retinere. Appetitum autem commodi propterea necessarium voluit esse Deus, quatenus in eo remuneraretur homo sive ad poenam, si alterum, id est appetitum justi desereret, sive ad gloriam, si eumdem appetitum, scilicet justi, retineret. In appetitu justi Deus meritum hominis constituit; in appetitu vero commodi praemium. Propterea appetitum justi solum volun
Abbreviated transcription (Latin):
łsunt in his simula chra qͣdã
quasi delonge significantia.
& habentia similitudinẽ ꝓparte. qͥ¬
dam uͦ exp̃ssa imagine & ꝑfecta emu-¬
latione consignata clarã demonstra-¬
tionẽ efficiunt: In his gͦ ciciꝰ qđ in-¬
suum manifestant. quȩ illiꝰ simili-¬
tudini uiciniꝰ apꝓpinquant: Hoc
excellent᷑̃ & ꝓpͥe ad illiꝰ similitudi

Expanded text:
sunt in his simulacra quaedam quasi de longe significantia et habentia similitudinem pro parte. Quaedam vero expressa imagine, et perfecta aemulatione consignata, claram demonstrationem efficiunt. In his ergo citius quod insuum manifestant, quae illius similitudini vicinius appropinquant. Hoc excellenter et proprie ad similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ad illiꝰ imaginẽ factã intelligit In
hoc gͦ pͥmũ trinitatis uestigium
inuentũ est. cũ agnoscere cepit ip-¬
sa qđ erat in se. & ex eo considera¬
uit qđ erat supra se Uidit enim
qm̃ ex ipsa nascit᷑ sapientia qͦ est
in ipsa & diligit ipsa sapientiã¬
suam. & ꝓcedit amor ex ipsa & sa¬
pientia sua. quo amat eã genitã
de se. & in se manentẽ ñ diuidit
a se Et apparent tria quȩdã in
uno. mens. sapientia & amor. &
ẽ mens & sapientia demente. &
de mente & sapientia: amor: Et
surgit trinitas quedã. & unitaᷤᷤ ñ
recedit Et st̃ simul trinitaᷤ et
unitas scđ̾m potestatẽ & imaginiᷤᷤ
uirtutẽ Et conscendit mens ab
istis ꝑ hȩc illuminata. & conside-¬
rat creatorẽ suũ sapientẽ eͥe et
sapientiã habere. & ex ipso ẽe sa¬
pientiã suã. nec fuisse umqͣ sine

Expanded text:
git. In hoc ergo primum Trinitatis vestigium inventum est, cum agnoscere coepit ipsa quod erat in se, et ex eo consideravit quod erat supra se. Vidit enim quod ex se ipsa nascitur sapientia quae in ipsa est, et diligit ipsa suam sapientiam; et procedit amor ex ipsa et sapientia sua, quo amat ipsam genitam de se, et in se manentem non dividit a se. Et apparent tria quaedam uno: mens, sapientia et amor: et est mens et sapientia de mente; et de mente et sapientia amor; et surgit Trinitas quaedam, et unitas non recedit, et sunt simul Trinitas et unitas secundum potestatem et imaginis virtutem. Et conscendit mens ab istis per haec illuminata, et considerat creatorem suum sapientem esse et sapientiam habere, et ex ipso esse sapientiam suam; nec fuisse unquam sin
Abbreviated transcription (Latin):
uit Uenit autẽ saluator & insti¬
tuit uisibilẽ ꝑ aquã ablitionem
corpoꝵ. ad significandã inuisibilẽ
ꝑ sp̃alem grãm emundationẽ ani¬
marum. & ex eo iam aqua non ex
sola naturali similitudine rep̃sen-¬
tat. sed ex suꝑaddita etiã institutio¬
ne significat grãm sp̃alẽ: S quia
cramentũ Ut sit sacramentũ aqͣ
uisibilis. ex similitudine rep̃sentanꝰ.
ex institutione significans. ex sc̃i-¬
ficatione continens grãm sp̃alẽ:¬

Expanded text:
vit. Venit autem Salvator et instivit. Venit autem Salvator et instituit visibilem aquam per ablutionem corporum ad significandam invisibilem, per spiritalem gratiam emundationem animarum. Et ex eo jam aqua non ex sola naturali similitudine repraesentat, sed ex superaddita institutione significat gratiam spiritalem. Sed quia cramentum, ut sit sacramentum aqua visibilis ex similitudine repraesentans, ex institutione significans, ex sanctificatione continens spirituale
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi uł signi benedictione. Ut
gͦ in uno sacramento ea qͤ de om̃ibꝰ
dicta st̃ tria hȩc qͣlit̾ sint agnoᷤ¬
camus. aquã baptismi ꝓ exẽplo
assumimꝰ. Ibi enim ẽ aquȩ uisibi-¬
le elementũ. qđ est sacramentũ
Et inueniunt᷑ hȩc tria in uno Re¬
p̃sentatio ex similitudine. signi¬
ficatio ex institutiõe. uirtꝰ ex scĩ¬
ficatione: Et ipsa similitudo ex
creatione ẽ Ipsa institutio ex diᷤ¬
pensatione: Ipsa scĩficatio ex be-¬
nedictione Prima indita ꝑ crea¬
torẽ: Scd̾a ad uncta ꝑ salua¬
torẽ: Tercia ministrata ꝑ dispen-¬
satorẽ: Est gͦ aqua uisibilis sacra¬
mentũ. & grã inuisibilis ressiue
uirtꝰ sacramenti: Habet autẽ oĩs
aqua ex naturali qualitate simi
mundat inqͥnamenta animarũ
Et ex hac quidẽ ingenita qͣlitate
om̃is aqua sp̃alẽ grãm rep̃senta¬
re habuit. priꝰquã etiã illã ex
suꝑ addita institutione significa¬

Expanded text:
verbi vel signi benedictione. Ut verbi vel signi benedictione. Ut ergo in uno sacramento ea quae de omnibus dicta sunt tria haec qualiter sint agnoscamus, aquam baptismatis pro exemplo assumimus. Ibi enim est aquae visibile elementum quod est sacramentum, et inveniuntur haec tria in uno: repraesentatio ex similitudine, significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia ministrata per dispensatorem. Est ergo aqua visibilis sacramentum, et gratia invisibilis, res sive virtus sacramenti. Habet autem omnis aqua ex naturali qualitate similmundat inquinamenta animarum. Et ex hac quidem ingenita qualitate omnis aqua spiritalem gratiam repraesentare habuit, priusquam etiam illam ex superaddita institutione significa
Abbreviated transcription (Latin):
uł mat̾iale elementũ. foris sensibi¬
lit᷑ ꝓpositũ ex similitudine repre-¬
sentans. & exinstitutione signifi¬
cans. & ex scificatione continens
aliquam iniusibilem & sp̃alem
gram̃. Nec diffinitio ita ꝓpͥa ac
ꝑfecta agnoscrt᷑. ut om̃i sacram̃¬
to soliq conuenire inueniatur:
Om̃e enim qͦd hec tria habet sa¬
cramentũ est: Q om̃e qͦd his tͥbꝰ
caret. sacramentũ ꝓpͥȩ dici non
potest. Debet enim om̃e sacra-¬
mentũ similitudinẽ quandam
habere ad ipsam rem cuiꝰ ẽ sacra-¬
mentũ scđm quã habile sit ad ean¬
dẽ rem suã representandã Insti-¬
tutionẽ qͦq ꝑ quã ordinatum sit
ad illã significandã. postremo sig¬
nificationẽ ꝑ quã illam contineat.
& efficax sit ad eandẽ scĩficandis
conferendã Hoc autẽ int̾eeͥ uide-¬
t᷑. qđ om̃e sacramentũ similitudi-¬
nẽ qͥdẽ habet expͥma conditione.
institutionẽ ex suꝑaddita dispen¬
satione. scificationẽ ex apposita

Expanded text:
ibiliter propositum ex similitudine repraesentans, et ex institutione significans, et ex sanctificatione continens aliquam invisibilem et spiritalem gratiam. » Haec diffinitio ita propria ac perfecta agnoscitur, ut omni sacramento solique convenire inveniatur. Omne enim quod haec tria habet, sacramentum est, et omne quod his tribus caret, sacramentum proprie dici non potest. Debet enim omne sacramentum similitudinem quamdam habere ad ipsam rem cujus est sacramentum, secundum quam habile sit ad eamdem rem suam repraesentandam. Institutionem quoque per quam ordinatum sit ad illam significandam. Postremo sanctificationem per quam illam contiueat, et efficax sit ad eamdem sanctificandis conferendam. Hoc autem interesse videtur, quod omne sacramentum similitudinem quidem habet ex prima eruditione, institutionem ex superaddita dispensatione, sanctificationem ex apposita
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sit sacramentũ: Scdm quare
inqua conficitur & sc̃ĩficat᷑. Quar-¬
tũ qͦt sint genera sacramentoꝵ:
Hoc est diffinitio. causa. materia.
diuisio Hȩc enĩ qͣtuor si diligenti
ꝓsequutione discussa fuerint. in¬
telligentiã facere poterunt de
his quȩ ꝓposita st̃ Primũ gͦ pͥ-¬
mo tractandũ suscipimꝰ:¬
NIIO sit sacramentũ. breui
runt: Sacramentũ est sacrȩ rei sig-¬
nũ. Qu ẽadmodũ enĩ in homine
duo st̃ corpꝰ & anima. & in una scͥp-¬
tura duo similit̃. littera & sensus.
sic in om̃i sacramento aliud ẽ qd
uisibilit foris tractat᷑ & cernitur.
aliud qđ inuisibilit intꝰ creditur
& ꝑcipit᷑ Qͦd foris est uisibile &
materiale sacramentũ est:. Quod
intꝰ est in uisibile & sp̃ale. res siue
uirtꝰ sacramenti: Semꝑ tamen sa-¬
cramentũ qđ foris tractatur. et¬

Expanded text:
t sacramenta. Tertium. quae n qua conficitur et sanctificatur. Quartum, quot sint genera sacramentorum. Hoc est diffinitio, causa, materia divisio. Haec enim quatuor si diligenti prosecutione discussa fuerint, intelligentiam facere potuerunt de his quae proposita sunt. Primum ergo primo tractandum suscipimQuid sit sacramentum. Quirunt: « Sacramentum est sacrae rei signum. » Quemadmodum enim in homine duo sunt, corpus et anima, et in una Scriptura duo similiter, littera et sensus, sic et in omni sacramento aliud est quod visibiliter foris tractatur et cernitur, aliud est quod invisibiliter intus creditur et praecipitur. Quod foris est visibile et materiale, sacramentum est; quod intus est invisibile et spirituale, res sive virtus sacramenti est; semper tamen sacramentu
Abbreviated transcription (Latin):
tum eiꝰdem conuenient᷑ dici potest.
qm̃ & littere sacroꝵ sensuũ & formȩ
siue picturȩ sacraꝵ rerũ signa st̃.
qͣrũ tamen sacramenta rationabi-¬
liter dici ñ posst̃. id circo supra me¬
morata descͥptio ad int̾p̃tationem
siue exp̃ssionẽ uocis magis quam
ad diffinitionẽ referenda uidet᷑.
Siqͥs autẽ pleniꝰ & ꝑfectiꝰ qͥd sit sacra-¬
mentũ diffinire uoluerit. dicere

Expanded text:
i potest quoniam et litterae sacrorum sensuum et formae sive picturae sacrarum rerum signa sunt, quarum tamen sacramenta rationabiliter dici non possunt idcirco supra memorata descriptio ad interpretationem sive expressionem vocis magis quam ad diffinitionem referenda videtur. Si quis autem plenius et perfectius quid sit sacramentum diffinire voluerit, d
Abbreviated transcription (Latin):
illa dira necessitas gignit᷑. ut extra
ordinem pͥmȩ dispositionis neceᷤᷤ¬
sario appetitum extendat. quati¬
nus scilicet non solum naturam
custodiat. ẜ ut etiam ipsiꝰ naturȩ
uitium & corruptionem expellat
Sp̃c enim sicut ei naturalit datũ
est cõmodũ carnis suȩ diligere.
sic naturalit̾ etiam habet: ut eiꝰ
in commodũ non possit amare¬

Expanded text:
illa dira necessitas gignitur, ut extra illa dira necessitas gignitur, ut extra ordinem primae dispositionis necessario appetitum extendat, quatenus scilicet non solum naturam custodiat, sed etiam ut ipsius naturae vitium et corruptionem expellat. s enim sicut ei naturaliter datum est commodum carnis suae diligere; sic naturaliter etiam habet ut ejus incommodum non possit amare
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ integritatẽ & sanitatẽ diligeret.
sic etiam omĩa quȩ ad illã conser-¬
uandã ualerent libent̃ ꝓuideret:¬
Rursum ne uł in illis querendio
labor e̾e̾t. uł in fumendis ꝑiculũ.
indige¬
ntiam simul & appe-¬
titum
carnalem certa men¬
sura tem¬
ꝑauit. quatinꝰ ei ad
fomentũ & pauca sufficere potu¬
issent. & ad sacietatẽ modica Itaq
ꝓuidentia carnis non tã labor ꝗͣ
oblectamentũ. & exercitatio futu¬
ra foret. si homo iusticiam tenuis¬
set S quia sp̃c supra se elatus ap¬
petitum suum intra mensuram
cohibere noluit. idcirco ad laborẽ
& miseriam illius factum est ut
iam in appetitu carnis suȩ men-¬
suram tenere non posset: ꝓꝑter
peccatũ enim sp̃c puniendũ. fre-¬
git ds mortalitate integritatem
corporis humani. & ob hoc pluribꝰ
iam fomentis indiget quã prius
tam ad reparandam incolumita-¬
tẽ quantum ꝑiit. quã ad conser¬
uandam quantũ remansit: Hinc

Expanded text:
ejus integritatem et sanitatem diligeret, ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam conservandam valerent libentRursum ne vel in illis quaerendis labor esset vel in sumendis periculum; indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit, quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere potuissent, et ad satietatem modica. Itaque providentia carnis non tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret, si homo justitiam tenuisset. Sed, quia spiritus supra se elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco ad laborem et miseriam illius factum est ut jam in appetitu carnis suae mensuram tenere non posset. Propter peccatum enim spiritus puniendum fregit Deus mortalitate integritatem corporis humani; et ob hoc pluribus jam fomentis indiget quam prius tam ad reparandam incolumitatem quantum periit quam ad conservandam, quantum remansit. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
ORy m autem ꝓuidendorum
curam & officium sp̃ui qͥ corpo¬
ri p̃sidebat: iniunxit: Nam sicut
sa caro
ꝑpterea
ad sessorem ꝑtinebat. ut iumento
suo pabulũ ꝓuideret. ne deficeret:
Et hoc solum fortassis tunc sufficere
potuisset. Nam mͦ pret̾ pabulum
etiam freno & calcaribꝰ necesse ha¬
bet. freno ꝗđ: ut feruentẽ quidem
& p̃cipitẽ amalo cohibeat. calca¬
ribus autẽ: ut ad bonum facien¬
dum excitet pigram. Tunc gͦ so¬
lum pabulum ministrans sine fre-¬
no & calcaribꝰ suauit̾ portaretur.
& si forte frenum ibi eẽt qͦ ꝑse nes¬
cia incedere regeret᷑. nec pungi ta¬
men opus haberet. qͥa non eͥet pi-¬
gra. nec cohibere qͥa non e̾et inpe-¬
tuosa. Quia gͥ sp̃c sessor erat. in¬
iunctum ẽ ei officiũ. ut iumento
suo pabulũ ꝓuideret: Ne uͦ in illo
exequendo si sola hoc p̃ceptione ñ
etiam ex amore impleret. seruili con¬
ditione p̃meret᷑: dedit ei d̃s affec¬
tum qͦ corpꝰ suum amaret. ut sic̃

Expanded text:
orum autem providendorum curam et officium spiritui qui corpori praesidebat injunxit. Nam sicut sa caro ropterea ad sessorem pertinebat ut jumento suo pabulum provideret ne deficeret: et hoc solum fortassis tunc sufficere potuisset. Nam modo praeter pabulum, et freno et calcaribus opus habet. Freno quidem ut ferventem, et praecipitem a malo cohibeat; calcaribus autem ut ad bonum faciendum excitet pigrum. Tunc ergo solum pabulum ministrans sine freno et calcaribus suaviter portaretur; et si forte frenum ibi esset quo per se nescia incedere regeretur, neque pungi tamen opus haberet quia non esset pigra; nec cohiberi, quia non esset impetuosa. Quia ergo spiritus sessor erat, injunctum est ei officium ut jumento suo pabulum provideret. Ne ergo in illo exsequendo si sola praeceptione etiam ex amore impleret, servili conditione premeretur, dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nient̃ ꝑfectũ Est enim scđm tẽpꝰ
ꝑfectum. & est scđm naturã ꝑfectum.
& uniuersalit̾ ꝑfectũ. Primũ ꝑfectũ
qͦd mauis ẽ scđm naturam ꝑfectum.
& t̃cium est & maximũ & suꝑexcel¬
lens uniuersalit̃ ꝑfectum:
Scd̾m tẽpꝰ.

Expanded text:
 Est enim secundum tempus perfectum, et secundum naturam perfectum, et universaliter perfectum. Primum perfectum quod majus est secundum naturam perfectum; et tertium est maximum et superexcellens universaliter perfectum. Secundum temp
Abbreviated transcription (Latin):
UTITIR & hoc utrum om̃s
nuncianda mittant᷑. Quidã pu-¬
tant alios eẽ in illa multitudine
qͥ foras ꝓ officio ad exteriora nun-¬
ciandaᷤ exeunt. alios qͥ intꝰ semꝑ
assistunt: Sicut scͥptum ẽ Milia
miliũ ministrabant ei. & decies mi-¬
lies centena milia assistebant ei
Apłs autem excellentiam filii com¬
mendans p̃angłis. om̃s ad ministra¬
torios sp̃c e̾e in ministeriũ missos
ꝓpt̃ eos qui hereditatẽ capiunt
salutis confirmat Hinc questio
nascit᷑ qͦm om̃s mittunt᷑. si quidã
semꝑ assistunt Q si om̃s nuncii
st̃. quomͦ quidã semꝑ assistere di
cuntur: Si enĩ om̃s nuncii sunt:
om̃s angłi st̃ Et si om̃s angłi sunt:
quom unꝰ tantũ inter nouem or-¬
do hoc nomine censet᷑ Quidã
putant in illa cȩlesti curia omneᷤᷤ
quidem mitti. sed alios ex officio qͥ
ꝓpͥe angłi siue archangłi nominan¬
tur. alios ex tempore & causa extra
cõmunẽ dispensationẽ aborta. qͥ

Expanded text:
itur et hoc, utrum omnes nuntianda mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt, sicut scriptum est: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei . Apostolus autem excellentiam Filii commendans pro angelis omnes administratorios spiritus esse in ministerium missos, propter eos qui haereditatem capiunt salutis confirmat. Hinc quaestio nascitur quomodo omnes mittuntur si quidam semper assistunt, et si omnes nuntii sunt, quomodo quidam semper assistere duntur. Si omnes nuntii sunt, omnes angeli sunt; et si omnes angeli sunt, quomodo unus tantum inter novem ordines ordo hoc nomine censetur? Quidam putant in illa coelesti curia, omnes quidem mitti, sed alios ex officio qui proprie angeli sive archangeli nominantur; alios ex tempore et causa extra communem dispensationem oborta. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ tempore & officio aligͣndo an¬
geli id ẽ nuncii fiunt: Alii dicus
tres ordines suppremos. id est sera¬
phin & cherubin & thronos ad
sola diuina & int̾na conuersione
habere. semꝑq creatori assisteri
Inferiores autem tres ad exteriora
agenda & nuncianda mitti. Treᷤ
autem medios non solum digni¬
tate uł loco. s officio etiam inter
utrosq consistere. qui p̃ceptũ diui¬
num a suꝑioribꝰ accipiunt. & defe¬
runt ad inferiores Acꝑhoc cum
suppremi mediis. medii imis. atq
hii nobis p̃ceptũ diuinũ nunciant
om̃s merito angłi nominantur.

Expanded text:
 tempore et officio aliquando angeli, id est nuntii fiunt. Alii dicunt tres ordines supremos, id est seraphim et cherubim, et thronos ad sola divina et interiora conversionem habere, semperque Creatori assistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam inter utrosque consistere; qui praeceptum Domini a superioribus accipiunt et deferunt ad inferiores. Ac per hoc cum supremi mediis, medii imis atque hi nobis praeceptum divinum nuntient - omnes merito angeli nominantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tates & appetitꝰ. desideriaq diiudi¬
cet. qͥd sit iudelicet qd̃ ex carne de-¬
orsum trahit. qͥd qͦd ex sp̃u in suꝑ¬
na inhiat. sũmũ illud & inmorta¬
le bonum ambiens Nam cũ ipsa
ratio fortiter iudicii censura qͣsi
firmamentũ qͦddã in medio sese
collocat. atq hinc suꝑ cęlestes aqͣs.
illinc autẽ eas quȩ sub cęlo ft̃ sepa
or corruptela suꝑiorem ammȩ pu¬
ritatẽ inficere. neq ipsa quȩ surfũ
ẽ sinceritas. ad ea quȩ subter siris
abiecta & uilia sinitur sese incli¬

Expanded text:
tates et appetitus, desideriaque dijuditates et appetitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judicii censura quasi firmamentum quoddam in medio sese collocat, atque hinc supercoelestes aquas, illinc autem eas quae sub coelo sunt dispor corruptela inferiorem animae puritatem inficere; neque ipsa quae sursum est sinceritas, ad ea quae subter sunt abjecta et vilia sinitur sese incli
Abbreviated transcription (Latin):
Uaꝵe autem factum sit. ut
firmamentũ aquas a se diui¬
deret. partimq supͣ. atq infra par-¬
tim. earumdẽ aquarũ natura con-¬
sisteret. non querat extra se. qͥ hȩc
ꝓpt̾ se facta credit. Nam est in¬
illo qui interiꝰ fabricatꝰ ẽ mundo
qͥddam huiꝰ oꝑis formã & exem¬
plar habens. ubi t̾ra quȩdã deor¬
sum posita consistit sensualis na-¬
tura hominis. cęlum autẽ sursũ
puritas intelligentiȩ & qͣsi qͦdam
inmortalis uitȩ motu uegetata ra-¬
tio Duas uͦ istas tam dissimiles in
uno homine naturas. magna qͦ¬
dã desiderioꝵ moles hinc inde fluc¬
tuantiũ & in contͣria sepe motu
alt̾no tendentiũ oberrat. qͥa et
aliud ẽ qd̃ subtꝰ caro ex infirmita¬
te p̾ssa appetit. & aliud qđ sp̃c sur¬
sum ꝑ contẽplationẽ ueritatis ele-¬
uatus intendit: Sed fit aliqͦtiens
ut contrarii motꝰ confusionẽ gig¬
nant. nͥ ratio media int̾ueniens di¬
uidat abinuicẽ. & discernat uolun¬

Expanded text:
uare autem factum sit ut firmamentum aquas a se divideret, partimque supra atque infra, partim earumdem aquarum natura consisteret, non quaerat extra se, qui haec propter se facta credit. Nam est illo qui interius fabricatus est mundo, quiddam hujus operis formam et exemplar habens, ubi terra quaedam deorsum posita consistit sensualis natura hominis; coelum autem sursum puritas intelligentiae, et quasi quodam immortalis vitae motu vegetata ratio. Duas vero istas tam dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam desideriorum moles hinc inde fluctuantium, et in contraria saepe motu alterno tendentium oberrat; quia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa appetit, et aliud quod spiritus sursum per contemplationem veritatis elevatus intendit. Sed fit aliquoties ut contrarii motus confusionem gignant; nisi ratio media interveniens dividat ab invicem, et discernat volun
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ secuntur post ipsã signa eiꝰ.
tendunt qͦd in illa est. qm̃ in ipsis
idem est & addunt᷑ p̃cepta & ꝓhi-¬
bitiones. & sunt ipsa quoq signa
& demonstrationes uoluntatis fũ-¬
me. & complaciti ȩt̃ni ꝑ apꝓbatio-¬
nẽ & dilectionẽ. non similia qͥdẽ
signa pͥoribꝰ sed demonstrationes
tantum. & significationes appro-¬
bationis & complaciti. in eo quid
bonũ sit. & non in eo qͥd e̾e̾ bonũ
sit. siue bonũ ipsum. siue malum
sit: Et ideo fignificant ipsa. non
hoc quidẽ qͥd in sũma sit uoluntate
ut fiat sed quid in complacito & ap¬
ꝓbatione sit si fiat. & tamen utrũq
uoluntatis eͥeͥ & hoc bonũ e̾eͥ. etiã
si non fiat. illud autẽ sic bonũ e̾e̾
ut fiat:

Expanded text:
 sequuntur post ipsam signa ejus, tendunt quod in illa est, quoniam in ipsis idem est. Et adduntur praecepta et prohibitiones, et sunt ipsa quoque signa et demonstrationes voluntatis summae et complaciti aeterni per approbationem et dilectionem; et non similia quidem signa prioribus, sed demonstrationes tantum et significationes approbationis et complaciti in eo quod bonum sit; et non in eo quid esse bonum sit, sive bonum ipsum sive malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc quidem quod in summa sit voluntate, ut fiat, sed quid in complacito et approbatione sit si fiat; et tamen utrumque voluntatis esse et hoc bonum esse etiam si non fiat: illud autem sic bonum esse ut fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
iuia & enim uoluntas sola
bonitate ꝑfecta ñ fuisset. nisi
parit̾ affuisset potestas. qm̃ id qͦd bo¬
nitate p̾eunte uoluit. potestate sub¬
sequente adimpleuit: In p̃destina¬
tione itaq creandoꝵ oꝑata ẽ boni¬
tas. in creatione autẽ p̃destinatoꝵ
oꝑata ẽ potestas. in beatificatione
uͦ creatoꝵ. potestas simul & bonitaᷤᷤ¬

Expanded text:
ina enim voluntas sola bonitate perfecta non fuisset, nisi pariter adfuisset potestas; quoniam id quod bonitate praeeunte voluit, potestate subsequente adimplevit. In praedestinatione itaque cresudorum operata est bonitas; in creatione autem praedestinatorum operata est potestas, in beatificatione vero creatorum, potestas simul et bonita
Abbreviated transcription (Latin):
e̾entialit unũ ee. & inmutabilit̃ unũ
eͥẽ. & utrũq ee melius ẽ D̾s̃ autem
sũmũ bonũ est. & non potest dee̾e̾
summo bono bonũ qđ meliꝰ ẽ: Q
suadet ratio optimo dare qd̃ me¬
lius est bonũ Et id circo fatet᷑ dm̃
suum. & auctorem fuum. & pͥncipi¬
um suum unum e̾ẽ. qm̃ hoc meliꝰ
ẽ. & uere unũ e̾ẽ: qm̃ substantialit᷑
lit̾ est

Expanded text:
immutabiliter unum esse; et utrumque esse melius est. Deus autem summum bonum est, et non potest deesse summo bono bonum quod melius est. Et suadet ratio optimo dare, quod melius est bonum. Et idcirco fatetur Deum suum et auctorem suum, et principium suum unum esse; quoniam hoc melius est, et vere unum esse; quoniam substantialiter l
Abbreviated transcription (Latin):
l approbauit hoc ratio. & ad¬
qͥeuit & dixit qͥa unꝰ. nec collec¬
tione diuersoꝵ ne turbã faceret. nec
compositione partiũ ne massam
formaret. necͥ similitudine multoꝵ
ne pluritas suꝑflua. uł singularitaᷤᷤ
imꝑfecta appareret Om̃is enim
unitas in similitudine sola consis¬
tens plurimoꝵ. aut inꝑfectionem
ostendit in parte. si minꝰ habent
singła: aut suꝑfluã geminationẽ
in toto. si ꝑfecta st̃ uniuersa Et ñ
est in hiis om̃ibꝰ unitas uera. sed
emulant᷑ solũ hȩc unitatẽ. qͥa qͦ¬
dãm appropinquant ei. sed non
contingunt ad illã. qm̃ e̾e unum
ñ est. & qđ st̃ uere unũ n on sunt.
sed uniunt᷑ tantũ & accedunt ad
se. & fit illis simul eẽ & conuenire
in unũ. unũ eͥẽ. Hec tamen uere
nec est unũ totũ qđ ft̃ Dm̃ autẽ¬
uere unũ oportet eẽ. & e̾e̾ntialit̃
unũ eẽ. & inmutabilit unũ e̾e̾. &¬

Expanded text:
 Approbavit haec ratio et acquievit, et dixit quod unus, nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unitas vera, sed aemulantur solum haec unitatem, quia quodammodo appropinquant ei; sed non contingunt ad illam, quoniam unum non est; et quod sunt vere unum non sunt, sed uniuntur tantum et accedunt ad se. Et fit illis simul esse et convenire in unum, unum esse. Nec tamen unum nec est unum totum quod sunt. Deum autem unum oportet esse, et essentialiter unum esse, et immutabiliter unum e
Abbreviated transcription (Latin):
appetenda uł fugienda fuerant:
Quasi enim qͦddã preceptũ dare
erat. discretionẽ & intelligentiã
agendi cordi hominis aspirare:
Qͥd gͦ cognitio faciendoꝵ. fuit. nisi
quedã ad cor hominis facta p̾cep-¬
tio. & qͥd rursum cognitio uitan¬
doꝵ fuit. nͥ quȩdã ꝓhibitio: Quid
uͦ cognitio eoꝵ quȩ media fuert̃
estimanda ẽ. nͥ quedã concessio at
illic homo suo arbitrio relinque¬
retur. ubi quamcũq partẽ elegis¬
set non lederetur: Deo gͥ precipe
erat. docere hominẽ quȩ sibi fo-¬
rent necessaria: Ptohib̾ere autẽ.
demonstrare noxia: Concedere uͦ.
insinuare ad utrumlibet se haben¬
tia:¬

Expanded text:
appetenda vel fugienda fuerunt. appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? quid vero cognitio eorum quae media fuerunt existimanda est, nisi quaedam concessio? ut illic homo suo libero arbitrio relinqueretur ubi quamcunque partem elegisset non laederetur Deo igitur praecipere, erat docere hominem quae sibi necessaria forent. Prohibere autem demonstrare noxia. Concedere vero insinuare ad utrumlibet se habentia
Abbreviated transcription (Latin):
ONliM homini a deo uel
datum uł ꝓmissum nichil
ꝓfuisset. nͥ & ad illud qͦd datũ fue¬
rat apponeret᷑ custodia ne amit-¬
teretur. & ad illud qđ ꝓmissũ fuerat.
aꝑiret᷑ uia ut quereret᷑ & inueni-¬
retur: Propterea ad bonũ datũ po¬
sita est custodia p̾ceptũ nature.
& ad bonum ꝓmissum aꝑta ẽ uia
p̃ceptum disciplinȩ: Duo ista pre-¬
cepta data sunt homini. p̃ceptum
nat᷑ȩ & p̃ceptũ discipline Precep¬
tũ nat̾e fuit. qđ intus aspiratum
ẽ. ꝑ naturã: Preceptũ uͦ disciplinȩ.
qͦd foris appositũ ẽ ad disciplinã
Intꝰ ꝑ sensum. foris ꝑ uerbũ: In his
duobꝰ mandatis totũ continetur.
qͥcquid homini uł faciendũ uel
cauendũ p̃cipit᷑. In p̃cepto nat᷑ȩ
tria st̃ Preceptio. Prohibitio. Con¬
cessio Preceptũ autẽ nat᷑ȩ nos
nichil aliud intelligimꝰ. quã ip¬
sam discretionẽ naturalẽ quȩ in¬
trinsecus aspirata est ut ꝑ eam ho¬
mo erudiretur de his quȩ sibruł

Expanded text:
vel datum vel promissum nihil profuisset, nisi et ad illud quod datum frat apponeretur custodia ne amitteretur, et ad illud quod promissum fuerat aperiretur via ut quaereretur et inveniretur. Propterea ad bonum datum posita est custodia, praeceptum naturae; et ad bonum promissum aperta est via, praeceptum disciplinae. Duo ista praecepta data sunt homini: praeceptum naturae et praeceptum disciplinae. Praeceptum naturae fuit quod intus aspiratum est per naturam; praeceptum vero disciplinae quod foris appositum est ad disciplinam: intus per sensum, foris per verbum. In his duobus mandatis totum continetur quidquid bonum vel faciendum vel cavendum, praecipitur. In praecepto naturae tria sunt: praeceptio, prohibitio, concessio. Praeceptum autem naturae nos nihil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel
Abbreviated transcription (Latin):
sione possunt. & hȩc ad utrũlibet
se habent. quia salitẽ nec impedi-¬
unt quasi noxia. nec uelut neces¬
saria oꝑant᷑. qualis est cognitio re-¬
rum extrinsecarum & alla quedã
eiꝰmodi. Ad necessaria gͦ & salu¬
bria ꝑtinet preceptio: Ad noxia ꝓhi-¬
bitio: Ad media concessio
De gemina custodia uitȩ inferio

Expanded text:
sione possunt, et haec ad utrumlibet sione possunt, et haec ad utrumlibet se habent, quia salutem non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum extrinsecarum et alia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad media concessio. De gemina custodia vitae inferio
Abbreviated transcription (Latin):
Nrebus enim uisibilibꝰ
conditȩ st̃. tria rerũ genera crea¬
ta inueniunt᷑. Quedam scilicet ad
usum ipsuis uitȩ necessaria in tan¬
tum ut ledat᷑ si eis non utat᷑. Que¬
dam uͦ noxia quibꝰ si utit᷑ leditur:
Alia autem media sunt. qͥbꝰ uti &
non uti. sine lesione potest: Nam
quia uita ista inferior suꝑioriᷤ uite
imago est. congruum erat. ut i
illis quȩ ad hanc uitã facta st̃. eoꝵ
quȩ ad suꝑiorẽ uitã spectant do¬
cumentum homini ꝓponeret᷑
Sunt autẽ quȩ ꝑ ista foris demon¬
strari debuerunt quedã intꝰ noxia
uitȩ sp̃ali. qͥbꝰ ipsa similit̃ uti si¬
ne lesione non potest. ut sunt
uitia omĩa. quȩ animȩ corruptis¬
nẽ adducunt: Sunt itẽ quedan
intꝰ salubria & necessaria. qͥbꝰ si¬
ne lesione carere non potest. Qua¬
lis ẽ cognitio di. & cognitio sui. &
uirtutes om̃s quȩ sanitatẽ animȩ
opant᷑. & nutrimentũ p̃stant. St̃
itẽ alia quȩ ad eẽ & abe̾e̾ sine le-¬

Expanded text:
rebus enim visibilibus conditae sunt, tria rerum genera creata inveniuntur. Quaedam scilicet ad usum ipsius vitae necessaria in tantum ut laedatur si non eis utatur. Quaedam vero noxia quibus si utitur laeditur. Alia autem media sunt, quibus uti et non uti sine laesione potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad hanc vitam facta sunt, eorum quae ad superiorem vitam spectant documentum homini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, quibus ipsa similiter uti sine laesione non potest, ut sunt vitia omnia quae animae corruptionem adducunt. Sunt item intus quaedam salubria et necessaria, quibus sine laesione carere non potest, qualis est cognitio Dei et cognitio sui, et virtutes omnes quae ad sanitatem animae operantur, et nutrimentum praestant. Sunt item alia quae adesse et abesse sine lae
Abbreviated transcription (Latin):
quendã naturali appetitu trahe-¬
bat᷑. Q in his quid̾e affectibꝰ bonis
naturales uirtutes constitisse. qͥbꝰ
apͥncipio natura hominis forma¬
ta est & instructa De illis aute uir-¬
tutibꝰ quȩ uoluntate bona ex amo¬
re diuino mota ꝑficiunt᷑. nichil te-¬
mere circa ipsum quantũ ad pri-¬
mũ illũ statũ ꝑtinet. diffinire uo-¬
lumꝰ precipue cum de oꝑe caritatiᷤᷤ
illiꝰ nullum siue exauctoritate si¬
ue ex ratione argumentũ certũ
habeamꝰ: Et si quide amare crea-¬
torẽ suum cepit. hoc tamen om̃mno
laudabile non fuit. quia non ꝑse¬
uerauerit. quia motus incipientiᷤ
uirtutis extinctus est. & abolitus
ꝑ teporẽ culpȩ subsequentis¬

Expanded text:
quendam naturali appetitu trahequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectibus bonis naturales virtutes constitisse quibus a principio natura hominis formata est et instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum statum pertinet definire volumus, praecipue cum de opere charitatis illius nullum sive ex auctoritate sive ex ratione argumentum certum habeamus. Etsi quidem amare creatorem suum coepit, hoc tamen omnino laudabile non fuit, quia non perseveravit; quia motus incipientis virtutis exstinctus est et abolitus per teporem culpae subsequentis
Abbreviated transcription (Latin):
mũ naturȩ conditȩ quȩdã bona
inseruit. grã saluatrix & bona qͦ
natura pͥmũ corrupta ꝑdidit re¬
staurat. & quȩ inꝑfecta nondũ ac¬
cepit aspirat: ꝑprima bona li¬
berum arbitriũ reꝑatur. ꝑ scda bo¬
na liberũ arbitriũ oꝑat᷑ In pͥmis
bonis ds in homine oꝑatur. in scd̃i
bonis ds̃ homini cooꝑat᷑. Prima
bona donũ dĩ sunt. non meritũ¬
oꝑat᷑. In ipsa quidẽ est bonũ. s ex
ipsa non est. E.x ipsa non est. qm̃
alunde accepit: In ipsa tamen ẽ.
qm̃ habet qͦd accepit Et idem ip-¬
sum & suum est in quantũ habet.¬
& non suum in quantũ a semetipsa
non habet: Tali gͥ distinctione fac-¬
ex sola nat᷑a sunt. quedã ex grã.
si querit᷑ utrum pͥmꝰ homo in il¬
lo pͥmo suȩ conditionis statu uir¬
tutes aliquas habuerit. nullatenꝰ
ambigendũ putamꝰ. affectꝰ bonoᷤᷤ
& scđm iusticiam ordinatoᷤᷤ. nat᷑e
illiꝰ apͥma sua origine insertos.
ꝑ qͦs ad bonitatẽ & iusticiam exe-¬

Expanded text:
imum naturae conditae quaedam bona inseruit, gratia salvatrix et bona quae natura primum corrupta perdidit restaurat, et quae imperfecta nondum accepit aspirat. Per prima bona liberum arbitrium reparatur, per secunda bona liberum arbitrium operatur. In primis bonis, Deus in homine operatur; in secundis bonis, Deus homini cooperatur. Prima bona donum Dei sunt non merituatur. In ipsa quidem est bonum, sed ex ipsa non est. Ex ipsa non est quoniam aliunde accepit. In ipsa tamen est quoniam habet quod accepit. Et idem ipsum et suum est, in quantum habet; et non suum, in quantum a semetipso non habet. Tali igitur distinctione facex sola natura sunt, quaedam ex gratia si quaeritur utrum primus homo in illo primo suae conditionis statu virtutes aliquas habuerit, nullatenus ambigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos naturae illius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exse
Abbreviated transcription (Latin):
Iautem queritur an uirtu¬
tes aliquȩ in ipso pͥmo homi¬
ne ante peccatum fuerint. & si in
ipso uirtutes fuerunt. utrũ in eiᷤᷤ
aliqͥd meruerit. cũ certe uideant᷑
uirtutes sine merito e̾e non posse.
nos quide urtutes duplicit ha¬
beri respondemꝰ. scd̃m naturã scili¬
cet & gram̃. Uirtꝰ nãq nichil aliud
est quam affectꝰ mentis scđm ratio¬
nẽ ordinatꝰ. qͥ scđm uarias eiꝰdem
mentis applicationes plurimi e̾eᷤ
dicunt᷑. unam tamen radicẽ & ori¬
ginem habentes uoluntatẽ Una
enim uoluntas scdm qđ se ad ua¬
ria uł appetendo uł fugiendo in¬
clinat. uarios format affectꝰ. & di¬
uersa scđm eosdem affectꝰ nomina
sortitur. cũ tamen omĩa hȩc in una
sint uoluntate & una uolunta. Uo¬
luntas autẽ aliquando ꝑ naturã
surgit. aliqͣndo excitat᷑ ꝑ grãm. &

Expanded text:
autem quaeritur an virtutes aliquae in ipso primo homine ante peccatum fuerint, et si in ipso virtutes fuerint. Utrum in eis aliquid meruerit, cum certe videantur virtutes sine merito esse non posse. Nos quidem virtutes dupliciter haberi respondemus, secundum naturam et secundum gratiam. Virtus namque nihil aliud est quam affectus mentis secundum rationem ordinatus, qui secundum varias ejusdem mentis applicationes plurimi esse dicuntur, unam tamen radicem et originem habentes, voluntatem. Una enim voluntas secundum quod se ad varia vel appetendo vel fugiendo inclinat varios format affectus, et diversa secundum eosdem affectus nomina sortitur, cum tamen omnia haec in una sint voluntate, et una voluntas. Voluntas autem aliquando per naturam fugit, aliquando excitatur
Abbreviated transcription (Latin):
mini. unum temporale. & ali
frui laudabile non est nͥ bene uta¬
ris & fruaris. definita est homini
mensura. scđm quã bonissuis tẽ¬
poralibꝰ bene uteret᷑. ȩt̾nis bene
frueret᷑:¬

Expanded text:
mini, unum temporale, alterufrui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: definita est homini mensura secundum quam bonis suis temporalibus bene uteretur, aeternis bene frueret
Abbreviated transcription (Latin):
rit magna ratio. quia semꝑ in ho¬
minibꝰ p̃cedit uoluntas consiliũ.
& consiliũ opus subseqͥt᷑. Sed qͥd faci-¬
mꝰ: Nũqͥd audebimꝰ inducere tẽpo¬
ra in ȩt̾nitatẽ: Nam si hec in dõ ft̃
quẽadmodũ in hominibꝰ. aliqͥd in¬

Expanded text:
rit magna ratio, quia semper in horit magna ratio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid facimus? Nunquid audebimus inducere tempora in aeternitatem? Nam si haec in Deo sunt que
Abbreviated transcription (Latin):
it. qd̾ uoluntate facturꝰ fuit.
& uoluntas ęt̾na fuit. & opꝰ uolunta¬
tis ȩt̃nũ fuit. Semꝑ eñĩ uoluit ut
faceret. & ñ uoluit ut semꝑ faceret.
sed ut aliquando faceret qđ semꝑ
uoluit ut aliqͣndo faceret. Sic uo¬
luntas ȩt̾na fuit de oꝑe tẽporali. qm̃
ipsũ tempꝰ in ȩt̾na uoluntate fuit
quando fieret. qd futurũ fuit
Duo itaq hȩc increatore parit᷑ erais.
bonitas & sapientia. & hȩc ȩt̃na
erant. & aderat simul potestaᷤᷤ co¬
ȩt̃na. & bonitate uoluit. sapientia
disposuit. potestate fecit Et uidet᷑
qͣsi quȩdã ẽẽ distinctio. & successio
tẽporalis. & demonstrat se confide¬
rationi pͥma bonitas. qͥa ꝑ eã uoluit
d̾s. deinde sapientia. quia ꝑ eã dis-¬
posuit. nouissima potestas. qͥa ꝑ eã
fecit qm̃ ordo uidet᷑ e̾e. & fuisse uo¬
luntas pͥma. & post eã dispositio.
& nouissime oꝑatio subsecuta: Hi¬
si enĩ uoluisset non disposuisset. &
nͥ disposuisset. non fecisset & occur¬

Expanded text:
it quod voluntate facturus fuit; et voluntas aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluit ut semper faceret; sed ut aliquando faceret, quod semper voluit ut aliquando faceret. Sic voluntas aeterna fuit de opere temporali; quoniam et ipsum tempus in aeterna voluntate fuit, quando fieret quod futurum fuit. Duo itaque haec in Creatore pariter erant bonitas et sapientia, et haec aeterna erant; et aderat simul potestas coaeterna, et bonitate voluit, sapientia disposuit, potestate fecit. Et videtur quasi quaedam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se considerationi prima bonitas, quia per eam voluit Deus, deinde sapientia, quia per eam disposuit, novissima potestas quia per eam fecit; quoniam ordo videtur esse, et fuisse voluntas prima, et post eam dispositio, et novissime operatio subsecuta. Nisi enim voluisset non disposuisset, et si non disposuisset, non fecisset. Et occur