comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
copulat t̾rena coniugia. Itaq si aliquẽ bene xpia¬
num qͥ tam̃ hab& uxorem. quãuis cũ ea ad huc filios
generet int̾rogem utrũ in illo regno habere uellet
uxoremͥ memor utiq ꝓmissoꝵ dĩ& uitȩ illiꝰ ubicor.¬
ruptibile hoc induet incorruptionẽ.ꝙ. mortale b
induae immortalitatẽ : iam magno uł certe aliqͦ
amore suscensus:cũ erecratione respondebit se uehe.¬
ment᷑ id nolle. Rursum siint̾rogem utrũ urorẽ suã posł
resurrectionẽ accepta angłica immutatione quȩ scĩs
ꝓmittit᷑. secum ibi uiuere uella. tã uehem̃t᷑ se id uelle:
quã illud nolle respondebit. Sic inuenit᷑ bonꝰ xp̃ianus
diligere inuna femina creaturã dĩ. quã reformari et
renouari desid̾at. odisse aut̃ coniunctionẽ copulatio¬
nemq corruptibilẽ atq mortale: hoc ÷ diligere dilig̾e

Expanded text:
copulat terrena conjugia. 41. Itaque si aliquem bene christiacopulat terrena conjugia. 41. Itaque si aliquem bene christianum, qui tamen habet uxorem, quamvis cum ea adhuc filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique promissorum Dei et vitae illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, dilig
Abbreviated transcription (Latin):
gat e̾e̾ posse quẽquã. qͥ n̾ od̾it urore. Qđ si ꝓpt̾ concu¬
bitũ dixerit: ñ etiã patrẽ & matrẽ. & fr̃s & sorores in
eadem conditione poneret. S quã uerũ : qͦd regnum
çeloꝵ ium patit᷑ : & qͥuim faciunt diripiunt illud:
Quanta enĩ uiopꝰ ÷ ut homo diligat inimicos: & odi
difficile ÷: quãquã ⁊ hoc eodẽ ipso adiuuante facil¬
limũ. Regnũ enim ȩt̾nũ ad qđ discipłos suos quos
etiã fr̃s appellat. uocare dignatꝰ ÷ : non hab& huimꝰ¬
di necessitudines tẽporales. Non ÷ in qͥt iudȩus. neq
liber: s omĩa.&. in om̃ib xp̾c. Et ipse dñs dic̾. In
resurrectione enĩ neq nubent neq uxores ducent.
s erunt sic̃ angłi incelis. Oportet gͦ ut quisqͥs illius
regni uitã.iam hic meditari uoluerit : oderit non
ipios homines s istas necessitudines tẽporales: qͥbꝰ quȩ
transitura ÷ uita fulcit᷑ : quȩ nascendo. s moriendo ꝑa¬
nulla erit conditio nascendi. atq moriendi: quȩ

Expanded text:
uam qui non oderit uxorem. Quod si propter concubitum diceret, non etiam patrem, et matrem, et fratres in eadem conditione poneret. Sed quam verum est quod regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud ! Quanta enim vi opus est, ut homo diligat inimicos, et odedifficile: quanquam et hoc eodem ipso adjuvante facillimum. Regnum enim aeternum quo discipulos suos, quos etiam fratres appellat, vocare dignatus est, non habet hujusmodi necessitudines temporales. Non enim est Judliber, sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent, sed erunt sicut angeli in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo atque moriendo peranulla erit conditio nascendi atque moriendi, quae
Abbreviated transcription (Latin):
in ea nom̃ tẽporalis necessitudinis. ⁊ diligat spem sempi¬
ternȩ beatitudinis. Odimꝰ enim sine dubio. qͦd certe ut
aliquando ñ sit obtamꝰ : sic̃ istã ipsam p̾sentis tẽporis uitã.
quam tẽporalem siñ odissemꝰ. non desidaremꝰ futuram:
quȩ ñ ÷ tempori obnoxia. ꝓ hac enĩ uita posita :
ma de qua ibi dictum ÷ qͥ non odit insuꝑ animã suã
ñ potest m̃s e̾ẽ discipłs. huic nanq uitȩ cib ÷ neces¬

Expanded text:
in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiin ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus, sicut istam ipsam praesentis saeculi vitam, quam temporalem si non odissemus, non desideraremus futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non potest esse meus discipulus . Huic namque vitae cibus est neces
Abbreviated transcription (Latin):
nire qͦd sibilid: ut ad regnũ celoꝵ correctꝰ renouatusq
ꝑueniat. Hoc ⁊ de patre &. de matre.⁊çet̾is uinculis san¬
guinis intelligendũ : ut in eis odimꝰ qͦd genꝰ humanũ nas.¬
o ⁊ moriendo sortitũ ẽ: diligamꝰ aut̃ qͦd nob̾cũ po
ad illa regna ꝑduci ubi nemo dic̃ p̾at mĩs s om̃s uni dõ. pat̾¬
unum redactis. qͣsi uniꝰ conuigis erit: qui nos de ꝓstitu¬
tione huiꝰ scłi. sui sanguinis effusione lib̾auit. Necesse : gͦ
ut oderit ea quȩ transeunt discipłs.xͥ in his qͦs secum ad
eauenire desid̾at. quȩ semꝑ manebt̾: & tanto magis
hȩc in eis odit.ͥ quantomagis eos diligit. Potest gͥ xp̃ianꝰ
cum ea supplens. qͦd scdm ueniã ñ scđ̾m imꝑium dicit apłs:
siue filioꝵ ꝓpagationẽ qͦd iam ñ nullo gradu pot̃ e̾e̾ lau¬
dabile: siue fr̃nam societatem sine ulla corpoꝵ commix¬
tione. habens urorem tanquã ñ habens. qͦd: inconiugio
apĩanoꝵ. excellentissimũ atq sublime: ut tam̃ oderit

Expanded text:
quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre, et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit Pater meus, sed omnes omnino uunum redactis, quasi unius conjugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos diligit. 42. Potest igitur cum ea supplens, quod secundum veniam, non secundum imperium dicit Apostolus; sive filiorum propagationem, quod jam nonnullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens, quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit
Abbreviated transcription (Latin):
sicientib saturitas tãquã refectio laborantib Fortit᷑q
cͥtatib ad salutem: beati qui esuriunt & siciunt ius¬
ticiã : qm̃ ipsi saturabũt᷑ Misericordib misericordia
tãquã uero & optimo ẽsilio utentib: ut hoc eis ex¬
hibeat᷑ apoteciore quod inualidiorib exhibentꝯ bea¬
ti misericordes: qm̃ ipsoꝵ miserebit᷑. ds. Mundis corde
facultas uidẽdi dñm tãqua purũ ocului adintelli¬
genda et̾na gerẽtib: beati mundicorde qmͣ ipsi¬
sapientib formatisq ad imaginẽ dĩ. ꝑ regeueracioneni
renouati hominis: beati pacifici. qm̃ ipsi filii dĩ uoca¬
bunt᷑ & ista quidẽ in hac uita possunt ẽpleri: sic̃ c̃ple¬
ta esse in apłis credimꝰ:: nã illa om̃uoda & in angłica for¬
ina mutacio. quȩ post hanc uitã ꝓmittt᷑: nullis uerbis

Expanded text:
sitientibus saturitas, tanquam refectio laborantibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod inferioribus exhibent: Beati misericordes, quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus: Beati mundi corde, quonisapientibus formatisque ad imaginem Dei per regenerationem renovati hominis: Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Et ista quidem in hac vita possunt compleri, sicut completa esse in apostolis credimus. Nam illa omnimoda in evangelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis
Abbreviated transcription (Latin):
tradit᷑ qͥsq iudiciqͥa hominẽ lesit. quauis illo ñ tra-¬
dente qͥ lesus ÷: multo commodiꝰ accipit᷑ alege ipsa re¬
um tradi iudici : contͣ quã fec̃ cũ homine leserit. Qͥa
& si occidendo qͥs nocuerit hõi: ñ erit iã tempꝰ qͦ con.¬
cord& cũeo: qr ĩa ñ ÷ cũ illo in uiaid ÷ in hac uita Nec
tam̃ idõ nͦ sanabit᷑ penitendo: & ad illiꝰ miscdđiã cum
sac̾ficio contͥbulati cordis refugiendo. qͥdonat peccata
conuersis ad se: & qͥ plꝰ gaud& deuno penitente. ꝗͣ
de nonaginta nouem iustis. Carniuͦ multo minus
uideo qͦmͦ beniuoli ⁊ concordes. ł consentientes esse
iubeam. Magis eñi peccatores amant carnẽ suã et
concordant cũ illa: & consentiunt ei. Quͦ eã serui¬
tuti subiciunt: ñ ipsi consentiunt: s eã sibi consenti¬
re cogunt. fortasse gͦ iubemͣ dõ consentire. & illi e̾e
benuoli : ut ei reconciliem. aqͦ peccando recessimꝰ.

Expanded text:
traditur quisque judici, quia hominem laesit, quamvis illo non tratraditur quisque judici, quia hominem laesit, quamvis illo non tradente qui laesus est; multo commodius accipitur a lege ipsa reum tradi judici, contra quam fecit, cum hominem laederet. Quia et si occidendo quis nocuerit homini, non erit jam tempus quo concordet cum eo; quia jam non est cum illo in via, id est in hac vita: nec tamen ideo non sanabitur poenitendo, et ad illius misericordiam cum sacrificio tribulati cordis refugiendo qui donat peccata conversis ad se, et qui plus gaudet de uno poenitente, quam de nonaginta novem justis . Carni vero multo minus video quomodo benevoli vel concordes vel consentientes esse jubeamur. Magis enim peccatores amant carnem suam, et concordant cum illa, et consentiunt ei: qui vero eam servituti subjiciunt, non ipsi ei consentiunt, sed eam sibi consentire cogunt. 32. Fortasse ergo jubemur Deo consentire, et illi esse benevoli, ut ei reconciliemur, a quo peccando aversi sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ e̾ẽ beniuolicito: cũ sumꝰ cũ illo inuia. Aut enĩ diabs¬
lus ÷ aut ho̾ aut caro. aut as: aut p̾ceptũ eiꝰ. S diabolo
ñ uideo. qͦmͦ iubem᷑ beniuoli ẽẽ: id÷ concordes. aut
consentientes. Nãq alii qͦd grece positũ ÷. euno on ły¬
No on int̾ptatisunt concors: alii consentientes. S neq
beniuolentiã diabolo iubem᷑ ex hib̾e Ubi enĩ beniuo.¬
lentiã : ibi amicitia. Neq qͥsquã dixerit amiciciam
cũ diabolo e̾e̾ faciendam: neq concordare cũ illo eipe¬
dit. cui semel renuntiando bellũ indiximꝰ: & qͦ uido
xcoronabim᷑. Neq consentire illi iã oportet : cui sinunꝗͣ
consensissemꝰ. nunꝗͣ in istas incid̾emꝰ miserias . De ho
intelligi: ñ uideo tam̃ qͦmͦ accipiã ab hoĩe nos iudici tra¬
di.ubi xpͦm iudice intelligo: ante cuiꝰ tribunal om̃s
÷̃ alium:qͥ ante iudicẽ parit᷑ exhibebit᷑: Aut si ꝑpt̾ea

Expanded text:
mur esse benevoli cito, cum sumus cum illo in via. Aut enim diabomur esse benevoli cito, cum sumus cum illo in via. Aut enim diabolus est, aut homo, aut caro, aut Deus, aut praeceptum ejus. Sed diabolo non video quomodo jubeamur benevoli esse, id est concordes aut consentientes. Namque alii quod graece positum est εὑνοῶν, interpretati sunt concors, alii consentiens: sed neque benevolentiam diabolo jubemur exhibere; ubi enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam dixerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; neque concordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum indiximus, et quo victo coronabimur; neque consentire illi jam oportet, cui si nunquam consensissemus, nunquam in istas incidissemus miserias. De homintelligi; non video tamen quomodo accipiam ab homine nos judici tradi, ubi Christum judicem intelligo, ante cujus tribunal omnes  ante judicem pariter exhibebitur? Aut si propterea
Abbreviated transcription (Latin):
eni fortasse hic positum ÷ donec soluas. qͦmͦ in illo ubi dictũ
÷. sede adextris meis: donec ponã mimicos tuos scabellum
pedum tuoꝵ..N eñi cũ fuerint inimici sub pedib positi:
desinet ille sedere ad dexterã. Aut illud apłi. Oportet
enim illũ regnare: donec ponat õsinimicos sub pedib su¬
is. Non eñi cũ positi fuerint: desinet regnare. Qũead¬
m odũ gͦ ibi intelligit᷑. de qͦ dictũ ÷ oportet eũ regnare
Donec ponat om̃s inmicos subpedib ita hic accipi
pot̃ de quo dictũ ÷. ñ eries inde donec soluas nouissi¬
mũ qͣdrantem. semꝑ ñ exiturũ e̾e̾. qr sẽꝑ soluit nouis¬
simũ qͣdrantem: dum sẽpit̾nas pęnas t̾renoꝵ peccatoꝵ
luet. Neq ita hoc dixerĩ ut diligentiore tractatio¬
nem uidear ademisse de pęnis peccatoꝵ. qͦmͦ insc̾p¬
turis dicant᷑ et̃nȩ: qu̾aꝗͣ qͦ libos mͦ uitandȩ sint poti
quã sciendȩ S uideamꝰ iã qͥsit ipse adu̾sariꝰ. cui uile¬

Expanded text:
bi dictum est, Sede ad dexteram meam, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis ; non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram: aut illud Apostoli, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis ; non enim cum positi fuerint, desinet regnare. Quemadmodum ergo ibi intelligitur, de quo dictum est, Oportet eum regnare, donec ponat inimicos sub pedipotest, de quo dictum est, Non exies inde, donec solvas novissimum quadrantem, semper non exiturum esse; quia semper solvit novissimum quadrantem, dum sempiternas poenas terrenorum peccatorum luit. Neque ita hoc dixerim, ut diligentiorem tractationem videar ademisse de poenis peccatorum, quomodo in Scripturis dicantur aeternae: quanquam quolibet modo vitandae sunt potius quam sciendae. 31. Sed videamus jam quis sit ipse adversarius, cui jube
Abbreviated transcription (Latin):
questio. cũ dñs causa fornicationis ꝑmittat dimitti
intelligt̃ om̃s. id ÷ ut eam formcationẽ credamꝰ dictã
quȩ instupris cõmittit᷑: an queadmodũ scͥpturȩ solent
fornicationem uocare. sic̃ supra dictũ ÷ omn̾e illicitã
corruptionẽ sic̃ ÷ idolatͥa. uł auaritia: ꝙ ex eo om̃is

Expanded text:
quaestio, cum Dominus causa fornicationis permittat dimitti intelligunt omnes, id est, ut eam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut est idololatria vel avaritia, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
rum. S ille qͥ dedit. fraude subtraxit qͦd ded̾at: ꝙ sub¬
posuit simile ligam̃tum cũ t̾ra. Quod ubi mulier iã
domi suȩ posita inuenit: ꝓsiliuit npublicũ: eadẽ ma¬
riti caritate clamatura qđ fecerat. qua facere coacta
ẽ. Int̾pellat p̃fectũ: fatet᷑ omĩa: quã fraudem passa ẽẽt
ostendie. Tum uͦ p̃fectꝰ pͥmo sibi reus qͦd suis minis ad io
uentum e̾t ᷤ ꝓnuntiat tanꝗͣ in alium sententiã dice¬
retide achundins bonis auri librã fisco inferendã: illã uͦ
iualiere dñam in eã t̃rã unde ꝓ auro t̃rã dccep̃ ĩduci

Expanded text:
rum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et suprum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et supposuit simile ligamentum cum terra. Quod ubi mulier jam domi suae posita invenit, prosiluit in publicum eadem mariti charitate clamatura quod fecerat, qua facere coacta est: interpellat praefectum, fatetur omnia, quam fraudem passa esset ostendit. Tum vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram fisco inferendam; illam vero mulierem dominam in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci.
Abbreviated transcription (Latin):
mam. s nulliꝰ pecumȩ qua subueniret uiro. cuiꝰ mulie¬
ris pulchritudine cũ qͥdam diues e̾ẽt accensus. & cogno¬
uisset maritũ eiꝰ in illo discrimine constitutũ: misit
ad eam. pollicens ꝓuna nocte si ei misceri uellet. se au¬
rilibrã daturũ. Tum illa quȩ sciret ñ se hab̾e sui corpo¬
ris potestatẽ. s uirũ suum: ꝑtulit ad eum dicens para¬
tam se e̾e ꝓmarito id facere: si tam̃ ipse coniugalis cor¬
poris dñs cui tota illa castitas deberet᷑. tanꝗͣ de re sua
ꝓuita sua uellet id fieri. Egit ille grãs. uut id fieret
imꝑauit : Nullo mͦ iudicans adult̾inum e̾e̾ concubitũ
qđ & libido nulla. & magna mariti caritas se uolente ꝙ
iubente flagitaret. Uenit mulier in uillã illiꝰ diuitis:
fecit qͦs uoluit impudicꝰ. S illa corpꝰ ñ nͥ marito dedit :
ñ concumb̾e ut sol&. s uiuere cupienti. Accepit au¬

Expanded text:
mam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus muliemam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulieris pulchritudine cum quidam dives esset accensus, et cognovisset maritum ejus in illo discrimine constitutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, si ei misceri vellet, se auri libram daturum. Tum illa quae se sciret non habere sui corporis potestatem, sed virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se jubente et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit au
Abbreviated transcription (Latin):
possit in tantũ ualere ut ꝑmittente urore quȩ ma¬
ritalis corporis hab& potestat̾e. possit uir cũ altera
quȩ nec aliena uror sit. nec auiro disiuncta concumbe.
s non ÷ ita eristimandũ. ne hoc etiã femina uiro ꝑmitten¬
te facere posse uideatur: qͦd omĩum sensus exeludit.
Quãquã ñ millȩ causȩ possint enstere. ubi & uroꝵ ma¬
riti consensu. ꝓ ipso marito hoc facere deb̾e uideat᷑ sicut
antiochiȩ factũ e̾e̾ ꝑhibet᷑: ante quinquaginta ferme
annos constantir temporib. Nã achindinus tẽ prefect
qͥ etiã consul fuit. cũ quendã librȩ auri debitorẽ fisci
excieret. nescio unde commotus qͦd plerumq inistis
potestatib ꝑiculosum ÷. qͥb qͦdlibet licet. uł potiꝰ pu¬
tatur licere: cõminatꝰ: iurans & uehem̃t᷑ affirmans.
qͦd iicerto die quẽ constituerat. memoratũ aurum ñ ensol¬
ueret. occideret᷑. Itaq cũ ille teneret᷑ immani custodia
nec se posset debito illo expedire. dies metuendꝰ imminere

Expanded text:
ntum valere, ut permittente uxore, quae maritalis corporis potestatem habet, possit vir cum altera, quae nec aliena uxor sit, nec a viro disjuncta, concumbere: sed non ita est existimandum, ne hoc etiam femina, viro permittente, facere posse videatur, quod omnium sensus excludit. 50. Quanquam nonnullae causae possint existere, ubi et uxor, mariti consensu, pro ipso marito hoc facere debere videatur: sicut Antiochiae factum esse perhibetur ante quinquaginta ferme annos, Constantii temporibus. Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam consul fuit, cum quemdam librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis potestatibus periculosum est, quibus quodlibet licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affirmans, quod si certo die quem constituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere
Abbreviated transcription (Latin):
÷ ꝙ significat ocłs: sine dubio tale ÷ : qͦd uehem̃t᷑ cdili¬
gitur. Solet enĩ & ab eis qͥuehem̃t᷑ uolunt expͥmere.
dilectionem suam: ita dici. Diligo eum ut ocłos meos:
aut etiã plusꝗͣ oculos meos. Qd aut̃ additũ ÷ dexter:
fortasse ad augendã uim dilectionis ualet. Quãquã enĩ
amittere. ut iste sit sensꝰ. Quicqͥd illud : qͦd ita diligis¬
ut ꝓ dextro ocło habeas. si scandalizat te. id: si tibrmi.¬
pedim̃to ÷ ad ueram beatitudine : erue ipsum ⁊ ꝓice
abste. Expedit eni tibi ut ꝑeat unũ hoꝵ que ita

Expanded text:
 significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere dilectioaut etiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligisut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat
Abbreviated transcription (Latin):
tione uichil mͥ occurrit congruentiꝰ. quã dilectissi.¬
inum amicũ. Nã hoc ÷ utiq qđ m̾brũ recte possunus
appellare. qͦd uehem̃t᷑ diligimꝰ.ue. hunc consiliarium
qr oculus ÷ tanꝗͣ demonstrans iter. & inrebus duiniˢᷤ
quia deat᷑: ut sinister sit dilectꝰ qͥdem consiliariꝰ s
inreb t̾renis ad necessitatẽ corporis ꝑtinentib de quo
scandalrzãte suꝑfluũ erat dicere: qͣndoqͥde̾ nec dertro
parcendũ sit. In rebꝰ aũt̃ diuinis consiliariꝰ scandalitanᷤᷤ

Expanded text:
ectissimum amicum; nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus: et hunc consiliarium; quia oculus est, tanquam demonstrans iter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis, ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliar
Abbreviated transcription (Latin):
iã uideamꝰ q seqͥt᷑. esto inqͥt adu̾sario tuo beniuolꝰ citodũ es
inuia cũ eo: ne forte te tradat adu̾sariꝰ uidici ͥ  iudex tradat
te ministro: & in carcerem mittaris. Am̃ dicotͥ: ñ exies inde
donec reddas nouissimũ qͣdrantẽ. Iudice intelligo. xp̃m: pãt

Expanded text:
APUT XI.--29. Esto, inquit, adversario tuo benevolus cito dum es APUT XI.--29. Esto, inquit, adversario tuo benevolus cito dum es in via cum eo; ne forte te tradat adversarius judici, et judex tradat te ministro, et in carcerem mittaris. Amen dico tibi, non exies inde, done
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ iniuriã. s tantũ dimittis sic̃ tibi dimitti adño cupis. q
ipse cõmiseris : ꝑgendũ ÷ gͦ ad rec̃ciliationẽ cũ inmente̾̃ ue¬
nerit qͥ nos forte frẽm in aliqͦ lesimꝰ ꝑ gendũ : gͥ ñ pedib cor¬
poris. s motib animi:. ut te humili affectu ꝓsternas fr̃i ad
quẽ cara cogitatiõe cucurreris in conspectu eiꝰ. cui munus
oblaturꝰ es Ita en̾i etiã si p̾sens sit : poteris eũ ñsimulato aĩo
lenire. atq ingrãm reuocare. ueniã postulando: si hoc pͥꝰ co.¬
ram dõfeceris. ꝑgens ad eũ ñpigro motu corporis. s celerrimo
dilectionis affectu: atq inde ueniens. id÷ intentionẽ reuo-¬
cans ad id qͦd agere ceꝑasdͥfferes munꝰ tuũ. Qͥs hoc aũt fecerit
ut fr̃i suo uł ñirascat᷑ sine causa. uł racha ñ dicat sine cau-¬
sa. ł eũ fatuũ ñ appellet sine causa. qͥ totũ suꝑbissime admit
supplici animo ueniã dep̾cet᷑⁊ nͥ qͥsqͥs inanis iactationȩ sp̃ir ñ

Expanded text:
dimitti a Domino cupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres munus tuum. 28. Quis autem hoc facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbissime admittsupplici animo veniam deprecetur; nisi quisquis inanis jactantiae spiritu non
Abbreviated transcription (Latin):
a dfecem. cũ uolumꝰ expͥmere aliqͥd ita eraustũ. ut nicħ
relinquat᷑: uł ut significarent᷑ nomine qͣorantis nouissi¬
mi t̾rena peccata. Quarta en̾i pars distinctoꝵ membroꝵ
huiꝰ mundi. & ea nouissima t̾ra inuenit᷑ ut incipias ace¬
lo. scd̃m aerẽ numeres: aꝗͣ t̾ciamͥ qͣrtã t̾ram. Pot̃ gͦ c̃ueni¬
ent̃ uideri dictũ. donec soluas nouissimũ qͣdrantem: id÷
donec luas t̾rena peccata. Hoc eñi & peccator audiuit: t̃ra
es & int̾ram ibis. Donec soluas aut̃ qͦd dictũ ÷ miror siñ eã
si gnificat penã: quȩ uocat᷑ ȩt̾na. Unde eñi soluit᷑ illud

Expanded text:
aliquid ita exactum, ut nihil relinqueretur, velut significarentur nomine quadrantis novissimi, terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundam aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum: Donec solvas novissimum quadrantem, id est, donec luas terrena peccata. Hoc enim peccator audivit. Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod dictum est, miror, si non eam sign
Abbreviated transcription (Latin):
telligo angłm & angłi inqͥt ministrabant ei Et eũ an głis
sius uenturũ credimꝰ: aduidicandos uiuos ac mortuos. Sr¬
cerem intelligo penas uidelic&. tenebrarũ: qͣs alio loco ex¬
tiores uocat. Credo ꝓpt̾ea qͣ intͥnsecꝰ sit in ipsa mte. ł etiã si qͥd
secreti cogitari pot gaudiũ diuinoꝵ p̃miꝗ de qͦ dr̃. serue
bone merito uitͣ ingaudiũ dñi tui: quẽ admodũ etiã & in
hac ordinatione rei publicȩ. ł asecretario. ł ap̃torio iudi¬
cis eit᷑ mittit᷑ qͥ in carcerem trudit᷑. De soluendo aũt no¬

Expanded text:
angeli, inquit, ministrabant ei . Et cum angelis suis venturum credimus ad judicandos vivos et mortuos. Carcerem intelligo poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat. Credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa mente, vel etiam si quid secretius cogitari potest gaudibene merito: Intra in gaudium Domini tui . Quemadmodum etiam et in hac ordinatione reipublicae vel a secretario vel praetorio judicis extra mittitur, qui in carcerem truditur. Quadrans genus est n
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideant bona oꝑa ur̃a ised addidit & głorificent
patrẽ ur̃m qui in celis ẽ: ut hoc ipsũ quod homo
ꝑbona opera placet hominib. non ibi finem. constitu¬
at ut hominib placeat. sed referat hoc ad laudem
di : & ꝓpt̾ea placeat hominib. ut in illo głorificet᷑
ds̃. Hoc enim laudantib expedit. ut non homine̾.
sed dm̃ honorent. sic̃ in ipso homine quẽ portabat
dñs ostendit. ubi aminiratȩ sunt turbȩ paralitico
sanato uirtutes eiꝰ. sic̃ in euuãgło scriptũ ẽ timu.

Expanded text:
eant bona opera vestra, sed addidit Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est, ut hoc ipsum, quod homo per bona opera placet hominibus, non sibi finem constituat, ut hominibus placeat, sed referat hoc ad laudem Dei. Et propterea placeat hominibus, ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit ut non hominem, sed Deum honorent. Sicut in ipso homine, quem portabat, Dominus ostendit, ubi admiratae sunt turbae paralytico sanato virtute
Abbreviated transcription (Latin):
tum e̾ẽ qͦd loqͥm᷑. Nam multi hẽtici ñ habentes altare. adi
uerã fidem. blasphemias ꝓlaude dirert̃: terrenis uidelics
opinionib aggrauati. uotũ suũ tanꝗͣ in t̾ra ꝓicientes.s¬

Expanded text:
tum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est tum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt, terrenis videlicet opinionibus aggravati votum suum tanquam in terra projicientes.
Abbreviated transcription (Latin):
ut suꝑior attestet᷑ iieñi ait. si aut̃ obtuleris miuꝰ tuum
fasn÷ frisuo sine causa. aut dicerę racha. audicere fatue
multo minꝰ fas ÷ animo ten̾e aliqͥd. ut in odiũ indignatio
conuertat᷑: ad qͦd ꝑtin& etiã qͦd alio loco drͣ. hͥ occidat sol¬
suꝑnacundiã uestrã. Iubem̃ gͦ illati munꝰ adaltare. sire¬
altare relinquere: & ꝑgere ac reconciliari fri: deinde ueni¬
re & miꝰ offerre. Qđ siaccipiat᷑ ad litterã fortassis aliqͥs
absente. & quod fieri pot̾ etiã trans mare constituto. aliqͥl
tale ueniat inmentẽ: absurdũ ÷ credere. ante altare mu¬
nꝰ relinquendũ: qͦd post t̾ras & maria ꝑerrata offeras deo
Et idõ ꝓriꝰ intro ad spiritalia refugere cogim᷑: ut hoc qͦd die¬
tum: sine absurditate possit intelligi. Altare itaq sp̃nu¬
acceptũ e̾ẽ ñ pot̾ dõ nisi fidĩ sinceritate fulciat᷑. &. ei fue
atq immobile tanꝗͣ imponat᷑ ut possit integrũ atq illiba¬

Expanded text:
uleris munus tuum  suo sine causa, aut dicere Racha, aut dicere Fatue; multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dsuper iracundiam vestram . Jubemur ergo illatum munus ad altare, si realtare relinquere, et pergere, ac reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortasse aliquis absente et, quod fieri potest, trans mare constituto, aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritalia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est sine absurditate possit intelligi. Altare itaque spiriacceptum esse non potest Deo, nisi fidei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque immobiliter imponatur, ut possit integrum atque illiba
Abbreviated transcription (Latin):
questionẽ homieidii inter hoĩes agitabant. Hic aut̃ omĩa
cdiminio ⁊ uadieio dimittunt᷑ : ubi finis dãpnatoꝵ ÷. gehemia
igius. osquis aut̃ di̾it qͦd grauiore supplicio inmaiore.
toicia punit᷑ homicidiũ si gehenna ignis qunit᷑ conuitum:
cogti uitelligi e̾ẽ differentias gehennaꝵ. Sane int̾b istissen¬
tenti is. subauditio uerboꝵ intuenda ÷ hab& eñi pͥma sen¬
tentia omĩa uerba necessaria: ut nichil subaudiat᷑. Q nas.¬

Expanded text:
quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse differentias gehennarum. 25. Sane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil subaudiatur:
Abbreviated transcription (Latin):
tis audiat᷑ s etiam uerbum quod certam eiꝰ uituꝑtione
solus indignationis sonꝰ ederetur.: Itaq inpͥmo unũ ÷ idẽ
ira sola: in scd̃o duo.ira & uox. quȩ irã significat: int̾cio tͥa
&ira & uox quȩ irã significat.U inuoce ipsa. certe uitu¬
ꝑationis exp̃ssio. U̾ide nẽ etiã tres reatꝰ: iudicii: c̃cilii; e
gehennȩ ignis. Nam iniudicio adhiic defensioni dat᷑ locꝰ
Inconcilio aut̃ quaꝗͣ & iudiciũ e̾e soleat. tam̃ qr int̾ essẽ
aliqͥo hoc loco fateri cogit ipsa distintio: uidet᷑ adc̾cilium
ꝑtinere sententiȩ ꝓlatio qͣndo ñiã cũ ipso reo agit᷑ utrum
dãpnandꝰ sit: s int̾ se qͥrudicant confert̃. qͦ siꝗplicio dãpnari
oporteat. quẽ constat e̾ẽ dãpnandũ. Gehenna uͦ ignis: nec

Expanded text:
tis audiatur, sed etiam verbum, quod certam ejus vituperatitis audiatur, sed etiam verbum, quod certam ejus vituperatisolus indignationis sonus ederetur. Itaque in primo unum est, id est ira sola, in secundo duo, et ira et vox, quae iram significat, in tertio tria, et ira et vox, quae iram signifieat, et in voce ipsa certa vituperationis expressio. Unde nunc etiam tres reatus, judicii, concilii et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus; in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio, quando non jam cum ipso reo agitur utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogassem : dix̃ enĩ esse uocẽ non sig̾nificantẽ aliqͥd: s in¬
dignantus animi motũ expm̃tem. hasint̾iectiones grama¬
tici uocant parciculas orationis. significantes cõmoti ani¬
mi affectũ. uelut cũ dr̃ ad olente heu. ł abirascente h̾e:
quȩ uoces quaꝵq linguarũ sunt ꝓͥe. nec in aliam linguã
facile transferunt᷑. Quȩ causa utiq coegit. tam grecũ
int᷑pͣtem quã latinũ. uocem ipsam ponere: cũ qͦmͦ eam
int̾p̾taret᷑ non inueniret. Gradꝰ itaq sunt in istispeccatis.
ut primo quisq irascat᷑: & eũ motũ retineat. corde con¬
ceptum. Iam si extorserit uocem indignantis ipsa com¬
motio non sigͥcantẽ aliqͥd s illũ animi motũ. ipsa erup¬
tioẽ testantẽ. quaferiatur ille cui irascim᷑: plꝰ: ittiq quã
si surgens ira. silentio premeret᷑. Si uͦ ñ solũ uox indignan¬

Expanded text:
interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed ininterrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascitur; plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur: si vero non solum
Abbreviated transcription (Latin):
fatuȩ: reus erit gehennȩ ignis. Quid int̾: int̾ reum iudi¬
cio & reũ c̃cilio & reũ gehennȩ ignis: Nam postremũ hoc¬
grauissimũ sonat. & admonet gradꝰ qͣsdam factos aleiuo¬
rib ad grauiora. donec ad gehennã ignis ueniret᷑: & idõ
si c̃leiuus ÷ reum esse iudicio quã reum ee concilio. & ita
leuiꝰ. ẽ reum e̾ẽ concilio. quã reũ esse gehenne ignis.
oportet ut leuius ẽe̾ intelligat᷑ irasci sine causa fr̃i. ꝗͣ
dicere racha: & rursum leuius : dicere racha. quã dic̾e
fatue. Non enĩreatꝰ ipse hab̾et gradꝰ: nͥ gradatĩ etiã pec¬
tum ÷ qr nec grecũ nec latinũ ÷ racha: cetera uͦ in sermõ
nr̃o usitata sunt. Hnulli aut̃ de greco trahere uoluer̾̃t
int̾p̾tationẽ huiꝰ uocis. putantes pannosum dici racha:
posset latinus interpres ubi posuit racha. pannosũ ponere
nec uti uerbo qd in latina lingua nullum sit: & in greca
inusitatũ. ꝓbabilius ÷ gͦ qͦd audiui aqͦdam hebreo cum id

Expanded text:
d interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur: et ideo si levius est, reum esse judicio, quam esse reum concilio, item levius est esse reum concilio, quam reum esse gehennae ignis, oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere racha, et rursus, levius esse racha, quam dicere fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam pecositum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id
Abbreviated transcription (Latin):
patrem ur̃m qui incelis ẽ. Si tantũmꝰ diceret. sic luceat
lumen ur̃m coram hominib ut uideant bona facta ur̃a:
finem ẽstituisse uideretur. in laudib hominũ quas
quert̃ hypocrite. & qui ambiunt ad honores. & cap¬
tant inanissimã głam: contra quos dicitur. si ad huc ho-¬
hominib placent confusi sunt. qm̃ ds̃ nichil fecit illos
&e iterũ. Ds̃ confringet ossa eoꝵ: quihominib pla-¬
cent: & rursum apłs: non efficiam᷑ in anis głe cupidi.¬

Expanded text:
Patrem vestrum qui in coelis est. SPatrem vestrum qui in coelis est. Slumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra, finem constituisse videretur in laudibus hominum, quas quaerunt hypocritae et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. Contra quos dicitur: Si adhuc hohominibus placent confusi sunt, quia Deus nihil fecit illos , et iterum: Deus confringit ossa eorum qui hominibus placent . Et rursum Apostolus: Non efficiamur, i
Abbreviated transcription (Latin):
ad mensurã. dat ds sp̃m. Sub modio ergo lucernã
ponit : quisquis lucẽ doctrinȩ bone. cõmodis tempo.¬
ralib obscurat & tegit. Suꝑ candelabrũ aut̃: qui cor
ueritatis. & in ferior seruitus corporis. ꝑipsã tam̃
corporis seruitutẽ. excelsior luceat doctrina: quȩ
ꝑ officia corporalia. id÷ ꝑ uocem & linguã. & cete¬
ros corporis motus in bonis oꝑib insinuatum discen
tib. Suꝑ candelabrũ ercgo ponit lucernã cũ dicit
apłs: non sic pugno tãquã aerem cedenssed casti¬
go corpꝰ meũ. & seruituti subicio: ne forte aliis
p̾dicans ipse reꝑb inueniar. Quod uͦ ait. Ut lu¬
ceat om̃ib qui in domo sunt : Domũ puto dictã
habitacionem hominũ n÷ ipsũ mundũ: ꝓpter
id quod suꝑiꝰ ait. Uos estis luinen mundi. Aut
si domũ quisq uult accipere eccłam: neq hoc
hominib: ut uideant bona facta ur̃ał & głorificent

Expanded text:
ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem bonae doctrinae commodis temporalibus obscurat et tegit. Sed super candelabrum. Super veritatis: inferior servitus corporis: per ipsam tamen corporis servitutem excellentior luceat doctrina, qui per officia temporalia, id est, per vocem et linguam et caeteros corpotibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus: Non sic pugno, tanquam aerem caedens, sed castigo corpus meum, et servituti subjicio, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inveniar . Quod vero ait, Ut luceat omnibus qui in domo sunt, domum puto dictam habitationem hominum, id est ipsum mundum, propter id quod superius ait, Vos estis lumen mundi: aut si domum quisque vult accipere Ecclesiam, nec hohominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent
Abbreviated transcription (Latin):
dunt lucernã. & ponunt eã sub modio. Quid pu¬
tamus ita esse dictũ sub modio. ut occultacio tantũ
lucernȩ accipienda sit. tãquã sidiceret. nemo accẽdit
lucernã. & occultat illam: an aliquid etiã modius
significat. ut hoc sit ponere lucernã sub modio.
suꝑiora fac̾e corporis conmoda. quã p̃dicacionẽ ueri¬
tatis: ut idõ quisq ueritatẽ ñ p̃dicet. dum tumet ne
aliquid in reb corporalib & temporalib molestie
paciat᷑: Et bene modius dicitur. siue ꝓpt̃ retribu.¬
cionem mensure. quia ea quisq recipit quȩ gessit
incorpore. ut illic inquit apłs. recipiat unusquisq
quȩ gessit incorpore. & tãquã de hoc modiõ corpo¬
ris. alio loco dicit᷑. in qua enim mensura mensi fue.¬
ritis. in ea remeciet᷑ uob̾: siue qm̃ temporalia bona
que corpore ꝑagunt᷑. certa dierũ mensura & in¬
choant᷑ & transeunt⁊ quã fortasse significat modiꝰ

Expanded text:
dunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quid pudunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quid putamus? ita esse dictum sub modio, ut occultatio tantum lucernae accipienda sit, tanquam si diceret, Nemo accendit lucernam, et occultat illam? an aliquid etiam modius significat, ut hoc sit ponere lucernam sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus molestiae patiatur? Et bene modius dicitur, sive propter retributionem mensurae, quia ea quisque recipit quae gessit in corpore, ut illic, inquit Apostolus, recipiat unusquisque quae gessit in corpore : et tanquam de hoc modio corporis alio loco dicitur, In qua enim mensura mensi fueritis, in ea remetietur vobis : sive quoniam temporalia bona, quae in corpore peraguntur, certa dierum mensura et inchoantur et transeunt, quam fortasse significat modius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecucionum temporaliũ amiseritis regna cȩlorũ:
qui erunt homines. ꝑ quos. a uob̾ error auferat᷑ ceteroꝵ.
foras: & calcetur ab hominib. Non itaq calcatur ab ho-
Calcari enim ñ potest: nisi inferior. Sed inferior ñ ẽ. qͥ
quãuis corpore multa in terra sustineat : corde tam̃
ficus incelo ẽ. Uos estis lum̃ mundi. Quomͦ dixit
suꝑius sal terre: sic nunc dicit lum mundi. Nam
neq suꝑiꝰ ista terra accipienda ẽ. quã pedib corpo
alcamꝰ: sed homines qui in t̾ra habitant : ł etia
peccatores quoꝵ condiendis & extinguendis fegorib
apłos cũ sale dñs misit. Et hic mundũ ñ celũ & t̾ra
sed homines quist̃ in mundo. ł diligunt mundum.
oportet intelligi: quib illuminandis apłi missi sunt.
Non potest ciuitas abscondi supra mont̾e posita lid:¬
fundata suꝑ insignem inagn̾aq iusticiã. quã signi-¬
ficat etiam ipse mons in quo disputat dñs: neq accen¬

Expanded text:
persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum; persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum; qui erunt homines per quos a vobis error auferatur, cum vosforas, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatur ab homiCalcari enim non potest nisi inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis lumen mundi. Quomodo dixit superius sal terrae, sic nunc dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam pedibus corporeis calcamus, sed homines qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis putoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum et terram, sed homines qui sunt in mundo vel diligunt mundum, oportet intelligi, quibus illuminandis Apostoli missi sunt. Non potest civitas abscondi super montem constifundata super insignem magnamque justitiam, quam significat etiam ipse mons in quo disputat Dominus. Neque accen
Abbreviated transcription (Latin):
hic çelos dici puto. suꝑiores partes huiꝰ uisibilis mundo
non enim merces cir̃a que inc̾cussa & et̾na esse debet.
in reb uolubilibꝰ & temporalib collocanda ẽ: sed incelis
dictũ puto. in spualib firmam̃tis. ubi habitat sempit̾.¬
na iusticia. In quoꝵ cõparacione terra dicit᷑ anuna
iniqua. cui peccanti dictũ ẽ: terra es & in terra ibis.¬
Senciunt iam ergo istã mercedẽ. qui gaudent spua¬
lib bonis : sed ꝯm̃i ex parce ꝑficietur. cũ etiam hoc
rtale. induerit in mortalitatẽ. Ita enim ꝑsec
sunt inquit & ꝓphetas: qui ante uos fuert̃. Nunc
ꝑsecucionẽ generalit̾ posuit & maledictis & indilace¬
racione fame. Et bene exemplo adortatꝰ ẽ. quia
uera dicentes solent ꝑsecucionem pati: nec tam̃ idc̃
lium bonoꝵ ł copiam sectantes. ł inopiam metuentes
amittunt ęt̾na: Qui nec dari possunt abhominibus
nec auferri. Itaqͣ: si sal in fatuatũ fuerit. in quo saliet᷑
Idẽ siuos ꝑ quos condiendi sunt quodãmͦ popłi. metu

Expanded text:
hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et temporariis collocanda est; sed in coelis dictum puto in spiritalibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia. In quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti dictum est: Terra es, et in terraSentiunt ergo jam istam mercedem, qui gaudent spiritualibus bonis: sed tunc ex omni parte perficietur, cum etiam hoc mortale induerit immortalitatem. Ita enim persecuti sunt, inquit, et Prophetas qui ante vos fuerunt. Nunc persecutionem generaliter posuit, et in maledictis et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati: nec tamen ideo lium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Itaque si sal infatuatum fuerit, in quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu
Abbreviated transcription (Latin):
uetat. Non enĩ dimittit. qͥ cũ ea ñ carnalit̃ s spirita¬
magis solet sollicitare animũ paruuloꝵͥ qͥ tam̃
ipse dñs dicit. Quisqͥs uenit ad me & ñ odit patrem
suũ &. matrẽ. & uxorem:⁊ filios. ⁊ fr̃s. ⁊ sorores. insuꝑ &

Expanded text:
vetat, non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritavetat, non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritamagis solet sollicitare animum parvulorum, qui taipse Dominus dicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et soror
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo : dat nubendi licentiã. Hanc etiã ipse regulã
tenuit: &. in ea ñ suu̾ consiliũ. sic̃ &. in nonnullis
monitis.s p̾ceptũ dñi iubentis ostendit. cũ ait. Fis
ro ñ discetłe. Qđ si discesserit: manere innuptã. aut
uiro suo reconciliari : & uir uxorẽ ne dimittat. Cre¬
do simili forma: ut si dimiserit. ñ ducat aliã. aut
rec̾ciliet᷑ uxori. Fieri enĩ potest. ut dimittat urorẽ
causa fornicationis: quã dñs exceptã e̾e uoluit. Iam¬
uͦ sinec illi nub̃e concedit᷑ uiuo uiro a qͦ recesserit
neq huic alterã ducere iuiua uxore quã dimisit:
multo minꝰ fas ÷ illicita cũ qͥb lib&. stupra cõmittere.
Beatiora sane coniugia iudicanda st̃: quȩ siue filiis
ꝓcreailis siue etiã ista t̾rena ꝓle contẽpta. continen
tiã int̾ se pari consensu seruare potuerint: qr neq
contra illud p̾ceptũ fit. qͦd dñs dimitti coniugem

Expanded text:
mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis ro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, conttiam inter se pari consensu servare potuerint, quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥcunq dimiserit urorẽ suã excepto fornicationis
causa : fac᷑ eã mechariꝰ & qͥ solutã auiro durerit:
mechat᷑. Non enĩ qͥ p̃cepit dare libellũ repudiihoc
p̃cepit ut uxor dimittat᷑: s qͥ diiserit inqͥt det
illi libellũ repudi ĩ.ut iracundiã temerariã ꝓicienti
urorem. libelli cogitatio temꝑaret. Qgͦ dimit¬
tendi morã quesiuit: significauit quantũ potuit
duris hõib se nolle discidium: & idõ ipse dñs alio loco de
hoc int̾rogatꝰ. ita respondit. Hoc moyses ꝓpt̾ duritiã urã
cogitaret libello repudii dato. iã sine ꝑiculo eam posse
cile uxor dimittat᷑ : solam causam fornicationis excepit.
Cȩteras uͦ uniuersas molestias. siquȩ forte extiterint :
iub& ꝓ fide coniugali. ꝓ castitate fortit̾ sustineri ⁊
mechũ dicit etiã uirũ qui eã durerit: quȩ soluta :
auiro. Cuiꝰ rei apłs paulus tͣminũ ostendit : qr tam¬
diu obseruandũ dicit. quã diuuir eiꝰ uiuit. Illo aũt

Expanded text:
is causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter duritiam ve dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse cile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter sustineri; et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem
Abbreviated transcription (Latin):
ma
legis precepta impleueritis quȩ inchoant hominẽ s etiam
ista quȩ ame addunt᷑ qͥnonueni solu̾e legem s implere: ñ intra¬
bitis in regnũ cȩloꝵ. S dicitis mͥ. Side illis mandatis minimis
cũ suꝑiꝰ loqueret᷑. dir̃ minimũ uocari in regnũ cȩloꝵ. qͥsqͥs unũ
eoꝵ soluerit. & scdm suã solutionẽ docuerit. ⁊ magnũ aũt uo¬
cari. quisqͥs eafecerit & sic docuerit : & ex eo iam in regnum
çeloꝵ futurũ e̾e̾ qr magnꝰ ẽ. qͥd opꝰ ẽ. addip̾ceptis legis minimis.
magnꝰ ẽ: Quaꝓpt̾ sic ÷ accipienda sententia. qͥ aut̃ fecerit &

Expanded text:
ma Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non veni solvere Legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, propter sic est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et