comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cononuo subiecit amatores pecuniae. ab illa genenrlia uarit a
cuius su perbi acapud est: ad hanc specalemꝰ descendens quae
propria hominum ẽ. neque enim essent &iã homines a mato¬
res pecunie nisi eos eputarent excellentiores quoditiones
cui morbo conturria caritas non quaerit quae sua sunt id ẽ
non priuata excellentia la&iatur: merito ergo & non infla¬
tur VII Hiduo amores quorum alter scs ẽ alter in mun¬
dus alter socialis alter priuatus alcer communi uti litat
consulens propt̃ supernam soci&s atem alter &iam rem com¬
munem in potestatem propriam redigens propt̃ arnogantẽ
dominationem : alter subditus alter aemulus dõ alter
tiuen quillus altertur bulentus. alter pacificus alt̃ sedicio sus
alter ueritatem laudibus errantium pnxe ferens: alter quo¬
quomodo laudi sauidus alt̃ amicalis alt̃ inuidus alt̃ hoc uolens

Expanded text:
continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiores. cui morbo contraria caritas non quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quorum alter sanctus est, alter inmundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, alter etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter adrogantem dominationem, alter subditus, alter aemulus deo, alter tranquillus, alter turbulentus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus errantium praeferens, alter quoquo modo laudis auidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens
Abbreviated transcription (Latin):
siauaritiam genenidem intellegamiis . quaquis que appelit
ili quidam plius quamopost& propter excellentiam suam &
quendam propriae rei amorem: Cui sapienter Nomen
latina lingua indidit: cum appellauit priuatam quod potius
ad&rimento quam ab incremento dictum eluc& omnis enim
priuatiominuit undertaque uult emiinere superbia: inde
in angustias egestitem que contruditur : cum a cominuni
oso suiamore redigitur: Epecialis ẽ¬
autem auaritia . quae usiataus appellaturꝰ amor pecuniae :
cuius nomine apoflolus perspeciemgenus significans : uniuer¬
salem a uartciam uolebat intellegi dicendo irdixomnũ malo¬
rũ est auaritia hac enim & cliabolus cecidit qui utique non
amauit pecuniam sed pro praam porestatem : proinde peruer¬
sus suiamor priuat sc̃a socitat & urgidum sp̃m eumq co¬
ar tat miseria iamper ini quitatem satiari cupientem : hin
alio loco cumdixiss& erunt enim homines seipsos damantes

Expanded text:
si auaritiam generalem intellegamus, qua quisque adpetit si auaritiam generalem intellegamus, qua quisque adpetit aliquid amplius quam oportet propter excellentiam suam et quendam propriae rei amorem . cui sapienter nomen latina lingua indidit, cum appellauit priuatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias egestatemque contruditur. cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis autem auaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae. cuius nomine apostolus per speciem genus significans uniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cedidit, qui utique non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes,
Abbreviated transcription (Latin):
tempore in scõco&u fuerit angelorũ &iã ipse parit̃ iustus & pa¬
riter beatus : Non nulli enim dicunt ipsumei fuisse casum
a super nis sedibus quod inuiderit homini fasto adimaginem dĩ
porro autem inuidia sequitur superbiã non praecedit: Nonenim
causa superbiendi .ẽ. inuidia sed causa inuidendi superbia
Cumigntur superbia sit amor excellentiae propriae : Ia¬
uidentia uero sit odiũ felicitatis aliaenae. quidunde nascatur
satis in promdũ .ẽ. amando enim quisque excellentiã suã uel pa¬
ribus inuid& quod ei coaequentꝰ : uel inferiorib: nesibi co aequentur
uel superioribus quod eis noncoaequentꝰ suꝑbiendo igitur in uidus¬
Non inuidendo quis que superbus ẽ merito initium omnis pec¬
cttis superbiam scriptunt definiuit dicens: Inicium omnis pec¬
citi superbia cuitestimonio nonin conuenienter aptatur &iã
lud quodcipostolus ait nedixomnium malorum .ẽ a uarita

Expanded text:
tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et patempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est inuidia, sed causa inuidendi superbia. cum igitur superbia sit amor excellentiae propriae, inuidentia uero sit odium felicitatis alienae, . quid unde nascatur satis in promtu est. amando enim quisque excellentiam suam uel paribus inuidet, quod ei coaequentur, uel inferioribus, ne sibi coaequentur, uel superioribus, quod eis non coaequetur. superbiendo igitur inuidusnon inuidendo quisque superbus est. Merito initium omnis peccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omnis peccati superbia. cui testimonio non inconuenienter aptatur etiam illud, quod apostolus ait: radix omnium malorum est auaritia,
Abbreviated transcription (Latin):
uero uoluntatem in ordinate moueri: bona inferiore supe¬
rioribus prceponendo. atq ita factum ut nationalis creatune
sps sua potestate propt̃ excellentiam delestatuf tumescere
superbia per quam cadere ab eatitudine spiritalis panadisi:
& inuidentia contabescer& in quotam enbonũ .ẽ. hoc ipsũ qđuiuit
& uiuificat corpus siue aeriũ sicut ipsius di aboli uel daemonũ
sp̃s siue terrenum sicut hominis anima cuius uis &iã maligni
atq peruersi Ita dumnolunt aliquid quod ds̃ fecerit propna
uoluntate peccare : Ipsius dĩ substantiam dicunt primo necossitat¬
& post in expiabiliter uoluntate corruptã atq: peruersam
sed deistorum demenussimoerrore alias iam multa diximus
INhoc autem opere quaerendũ .ẽ. secundum scamscrip¬
tu inũ quiddediabodicendumsic: primo utrum ab initio ipsius
mundi sua potestate delectatus abs tterit ab illa soci&ate
& caritate quab eati sunt angeli qui fruuntur dõ: Maliquo

Expanded text:
uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora supeuero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo; atque ita factum esse ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excelsuperbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium, sicut ipsius diaboli uel daemonum spiritus, siue terrenum, sicut hominis anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias iam multa diximus. In hoc autem opere quaerendum est secundum sanctam scripturam, quid de diabolo dicendum sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsedi abolus suam quidem hab& cupiditatem nocendi: facul¬
tatem autem non nisi quaedatur. uel ad subuertenda ac ꝑ¬
denda uasainte : Vel adhumilanda siue probanda uasami¬
sericordiae: Natunx itaque serpentis unde sit nouimus: pro
duxit enim terra in uerbo dĩ omnia pecort & bestias. & serpentes
quae uniuersa creatunt habens in se anim am uiuã mnationalẽ
uniuer saenational creatune si uebonae siuem alae uolu¬
tatis : legediuimi ordinis subdita ẽ. Quidergomirum siper
serpentemꝰ aliquidagere permissus ẽ. diabolus cum de moniao
notunt diaboli scrupulosius quaerisol& quamtotam quidam
her&ici. offensimolestiamalae uoluntatis eius: Aliena reco¬
nantur acreatunt summi & ueridĩ : & alterum eidare prin¬
cipium quod sit contra dm̃ Nonenimualent intellegere omne
quod ẽ in quantum aliqua substantia .ẽ & bonum eẽ & nis
abillo dõuero a quo omnebonum ẽ. esse non posse : malam

Expanded text:
et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, faculet ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem nonnisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa miserduxit enim terra in verbo Dei omnia pecora, et bestias, et serpentes; quae universa creatura habens in se animam vivam irrationalem, universae rationali creaturae sive bonae sive malae voluntatis, lege divini ordinis subdita est . Quid ergo mirum si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia natura diaboli scrupulosius quaeri solet, quam totam quidam haeretici, offensi molestia malae voluntatis ejus, alienare conantur a creatura summi et veri Dei, et alterum ei dare principium, quod sit contra Deum. Non enim valent intelligere, omne quod est, in quantum aliqua substantia est, et bonum esse et nisi ab illo uero, a quo omne bonum est, esse non posse; malam
Abbreviated transcription (Latin):
consulens &iam depoenis malorum : Quurergo non permit¬
ter& temtari hominem illatem tatione prodendũ conuincendũ
puniendum cums uperba concupiscentia propriae potestatis
quod concepenat parer& suo que f&ucon funder&ur: iustoque
subplicio a superbiae atq in oboedientiae malo posteros de¬
terrer& quibus ea conscribenda & adnuntianda paneban uri
ĩ autem quaeritur quur potissimum perserpentem di abolus tem¬
tare permis sussit. lam hoc significandi gnatia factum ẽẽ quẽ
non admone at scriptura tantae austoritatis: Tantis diui ni¬
tatis documentis agens in pro ph&ando : Quantis effestis iammun¬
dus in pl&us ẽ. Non quo diabolus aliquid ad instructionẽ nr̃am
significare uoluerit: Sedcum accedere adtem tandum :¬
Non poss& nisipermissus : Num per aliud poss&. Nisi per
quod permit tebatur accedere : Quid quidigitur serpens
ille significauit: Ei prouidentiae tribuendum. est subqua

Expanded text:
consulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitconsulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa temtatione prodendum, conuincendum, puniendum, cum superba concupiscentia propriae potestatis quod conceperat pareret suoque fetu confunderetur iustoque subplicio a superbiae atque inoboedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et adnuntianda parabantur? Si autem quaeritur, cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis, - tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus inpletus est? non quo diabolus aliquid ad instructionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset, nisi per quod permittebatur accedere? quidquid igitur serpens ille significauit. ei prouidentiae tribuendum est, sub qua
Abbreviated transcription (Latin):
malitiae illo uelne quitia eds aucto ẽ dequo iusta poena
consulit quibus hoc modo consulendum eẽ constituit
Nonutiq sed cum eos uitiis propriis malos futuros ẽẽ pnce¬
scir& . Non eos tamen creare destrtit utilitati deputans eorũ
quos in hoc generecreauit adbonum proficere nisimalorum
companatione non possent: si enim non essent nulli rei utiq:
prod. essent: parum neboni ẽ atum ut sint quiceste illigene¬
ri utiles sunt quod genui quis quis non uult ut sit: Nihil aliud
agit nisiut ipse in eo non sit: magna o penidñ ex quisita in omnes
uoluntates eius: preui d& bonos futuros &creat: praeuid& malos
futuros & creat: seipsum ad fruendum pnrebens bonis multa
munerum suorum largiens & malis misericorditer ignoscens
iuste ulcis cens. Item que miseri corditer ulciscens iuste ignos¬
cens : Nihil m& uens decuius quã malitia . Nihilindigens decuius¬
quam iustitia. Nihilsibi consulens nec deo peribus bonorũ : & bo ni

Expanded text:
malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique . sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum, quos in hoc genere creauiconparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodeessent. parumne boni actum est ut sint, qui certe illi generi utiles sunt? quod genus quisquis non uult ut sit, nihil aliud agit, nisi ut ipse in eo non sit. Magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius! praeuidet bonos futuros et creat, praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam i
Abbreviated transcription (Latin):
nus bonae creatunte utiquenon e& si omnium malas uo¬
poenã debitam infliger&. Ac sic non e& nisolum illud
genus quod nullo uel peccati uel supplicim aloꝵ comparatioñ
pficer& It a uelut aucta numerositate excellentioris ge¬
neris: Ipsor generũbonoꝵ numerus minuer&ur : Ergo
inquiunt .ẽ. Aliquid in operibus dĩ qđ alterius malo indigeat
quo ꝑficiat adbonũ : Ita neobsurduer̃ & excaecatis homi¬
nes nescio quostudio contentionis. Vnon audiant ueluide arT.
quibus dampunitis quam plurimi corrigantur : Qui senim paga¬
nus quis iuda eius quis haer&icus non hoc indomosua cotidie
ꝓb& uerũ cumuenitur ad disputationẽ inquisitionẽq: ueri¬
tatis nolun aduertere sensus suos homines ex quo opere
diuinae ꝓuidentiae in eosueniat in ponendi cõmocio disciplina
u si non corriguntꝰ quipuniuntur. eoꝵtamen in exemplũ c&eri
m&uant ualeatq adeo salutẽ iusta ꝑnitiesalioꝵ : Nũenim

Expanded text:
nus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas uonus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas uopoenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim
Abbreviated transcription (Latin):
sine & quia falli non posteius picescientia ideo nomipsius
sedeorum & uolunta s mala: Quur ego eoscreauit quos ta¬
les futurus ẽt̃ pnresciebat. quia sicut praceuidit quid mali
essent facturi: sic &iam piceuidit demalis factis
eorum quiboni ess& ipse facturus : Sic enimeos fecto
Vteis relinquer& unde &apsi aliquid facerent Quo
quid quid &iam culpabiliter eligerent: Illum dese
lauda biliter operantem inuenirent :Ase quippe
habent uoluntatem malam: Ab illo autem & natu¬
rambonam & iustam poenam:: sibi debitum locum
Alias exercitationis amminiculum & timoris exemplum:
Sed poss& inquit &iamipsorum uoluntatem in bonum con¬
uertere. quoniamomni potens ẽ poss& plane:
Quurergo non fecit: quia noluit : Quurnoluerit
penes ipsum .e. debemius enim nonplus sapere quã oport&
sapere: Puto autem paulo antesatis nos ostendifse.
Non paruiboni eẽ rationalem creatuurum &iamistã
quaemalorum comparatione cau& malum : Quadge¬

Expanded text:
sane, et quia falli non potest ejus praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est voluntas mala. Cur ergo eos creavit quos tales futuros esse praesciebat? Quia, sicut praevidit quid mali essent facturi, sic etiam praevidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus: sic enim eos fecit, ut eis relinqueret unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam culpabiliter eligerent, illum de se laudabiliter operante invenirent, a se quippe habent voluntatem malam, ab illo autem, et naturam bonam, et justam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, inquit, etiam ipsorum uoluntatem in bonum conuertere, quoniam omnipotens est. posset plane. cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod ge
Abbreviated transcription (Latin):
lum imagines uid& & magis proph&a quisolo earum intellestu pre¬
ditus e. sed maximȩ ꝑph&a quiutroq precelit ut & uideat in spũ
corpondium rerum significatibas similitudines & eas uiuacitate
mentis intellegait sicut danihelis excellentia tem tata .ẽ. & ꝓbata qui
regi &i som nũ quod uidenit dixit & quid significares aperiit &ipse
quippeimagines corponeles in spũ eius ex pres sesunt & carum
intellectus reuelatus in monte: Ex hoc ergomodo quo a ppellatus
inista distinctione sp̃s secundũ quem̃ dixit apostolus onbo spũ
onebo autem &mente ut & signarerum formarentur in spũ¬

Expanded text:
lium imagines uidet, et magis propheta, qui solo earum intellectu praelium imagines uidet, et magis propheta, qui solo earum intellectu praeditus est; sed maxime propheta, qui utroque praecellit, ut et uideat in spiritu corporalium rerum significatiuas similitudines et eas uiuacitate mentis intellegat, sicut Danihelis excellentia temtata est et probata qui regi et somnium, quod uiderat, dixit et, quid significaret, aperuit. et ipsae quippe imagines corporales in spiritu eius expressae sunt et earum intellectus reuelatus in mente. ex hoc ergo modo, quo appellatur in ista distinctione spiritus, secundum quem dixit apostolus: orabo spiritu, orabo autem et mente, ut et signa rerum formarentur in sp
Abbreviated transcription (Latin):
proinde quibus signa ꝑ aliquas rerum corponibium similitudines de¬
monstrabantur in spu nisi acces serao mentis officium ut &iam intelle¬
gerentur nondumenat proph&ia magisq ꝓph&a erat . quu nter¬
pr&abatur quod alius uidis s& quã ipse qui uidis s& unde appar&i ma¬
gis admentem ꝑtinere ꝓph&ĩam quamadistum sp̃m :
Qui modo quodam ꝓprio uocatur sp̃suis animae quedã mente infe¬
rior ubi corporidiũ rerum similitudines exprimuntur itaque
magis ioseph proph&a qui intellexit quid significarent septe nae
spicae & septe naebobes quã phariro quieas uidit in somnis: Illuis enĩ
sps̃ in formatusest ut uider& huius mons inluminata ut in tellege¬
r& ac ꝑhocinilloerat lingua in isto ꝓ phouia quia in illorerũ imagi¬
natio in ifto imaginationũ interproc&atio : Minu sergo prophea
que rerum que significantur sola ipsa signa in spũ ꝑrerum corpone¬

Expanded text:
Proinde, quibus signa per aliquas rerum corporalium similitudines deProinde, quibus signa per aliquas rerum corporalium similitudines demonstrabantur in spiritu, nisi accesserat mentis officium, ut etiam intellegerentur, nondum erat prophetia; magisque propheta erat, qui interpretabatur, quod alius uidisset, quam ipse qui uidisset. unde adparet magis ad mentem pertinere prophetiam quam ad istum spiritum, qui modo quodam proprio uocatur spiritus, uis animae quaedam mente inferior, ubi corporalium rerum similitudines exprimuntur. itaque magis Ioseph propheta, qui intellexit, quid significarent septenae spicae et septenae boues, quam Pharao, qui eas uidit in somnis; illius enim spiritus informatus est, ut uideret, huius mens inluminata, ut intellegeret. ac per hoc in illo erat lingua, in isto prophetia, quia in illo rerum imaginatio, in isto imaginationum interpretatio. minus ergo propheta, qui rerum, quae significantur, sola ipsa signa in spiritu per rerum corpora
Abbreviated transcription (Latin):
acsimilitudines quaeut intellegatur indigent mentes obtutu:
cum autem non intelleguntur in spũ eas dicit esse non in mente
unde aꝑtius at sibene dixeris spũ qui supl& locum idiotae quemedo
dic& amen suꝑtuam bene distionem quando quidem nescit quid dicas
Quia ergo &iam lingua id ẽ. nembro corporis quod mouemus in
ore cumloquimur signautiq rerumdantur non resipse ꝓferuntur
ꝓp̃t ea tiuns lato uerbo linguam appellauit qua mlib& signorũ
prolatione priusquam intellegantur: Quocum intelledus accesere
quimentis .e. ꝓ prius fit reuelatio uelagnitio uel ꝓph&ia uel doc¬
trina proindeait si uenero aduos linguis loquens quiduobis pro¬
dero ni siloquar uobis inreuelatione aut in agnitione aut in ꝓphe¬
tia autindostrina id ẽ cum signis hoc ẽ. linguae acces serit intel¬
lestus ut non spũ tantũ sed &iam mente agatur quod agiur :

Expanded text:
ac similitudines, quae ut intellegantur indigent mentis obtutu. ac similitudines, quae ut intellegantur indigent mentis obtutu. cum autem non intelleguntur, in spiritu eas dicit esse, non in mente: unde apertius ait: si benedixeris spiritu, qui subplet locum idiotae quomodo dicet "amen" super tuam benedictionem, quandoquidem nescit, quid dicas? quia ergo etiam lingua, id est membro corporis, quod mouemus in ore, cum loquimur, signa utique rerum dantur, non res ipsae proferuntur, propterea translato uerbo linguam appellauit quamlibet signorum prolationem, priusquam intellegantur: quo cum intellectus accesserit, qui mentis est proprius, fit reuelatio uel agnitio uel prophetia uel doctrina. proinde ait: si uenero ad uos linguis loquens, quid uobis prodero, nisi loquar uobis in reuelatione aut in agnitione aut in prophetia aut in doctrina? id est: cum signis, hoc est linguae accesserit intellectus, ut non spiritu tantum, sed etiam mente agatur quod agitur.
Abbreviated transcription (Latin):
peccati : alio loco eandem sententiã cõmemorens. caro inquit con
tis faciatis quã dixtomentem hanc &iam sp̃m appellauit. dicitur
monxumus quib: appellatur sp̃s non tneximus hoc uocabulum
quo appellauimus spiritale hoc uisionis genus de quonunc agimus
sed ex illo uno modo quem inuenimus in epistula adcorinthios quo
sp̃s amente dis tinguitur euidentis si motestimonio sienimora uero
inquit lingua sp̃s meusorat. mens autem mea in fructuosa. e
umergo linguam intellegatus hoc locodicere obscunrs sci misti¬
cas significationes a quib: si intellestũ mentis remoueas nemo
aedificatur audiendo quod non intellegit unde &iam dicit qui
enim loquitur lingua non hominib: loquitur seddõ ne moenim
audit sp̃s autem loquitur mrsteria satis indicat eam selinguam
hodo co appellare ubi sunt signi ficationes uelut imagines rerum

Expanded text:
peccati, alio loco eandem sententiam commemorans, caro, inquit, copeccati, alio loco eandem sententiam commemorans, caro, inquit, cotis faciatis, quam dixit mentem, hunc etiam spiritum appellauit. dicitur morauimus, quibus appellatur spiritus, non traximus hoc uocabulum, quo appellauimus spiritale hoc uisionis genus, de quo nunc agimus, sed ex illo uno modo, quem inuenimus in epistula ad Corinthios, quo spiritus a mente distinguitur euidentissimo testimonio. si enim orauero, inquit, lingua, spiritus meus orat; mens autem mea infructuosa est. cum ergo lingua intellegatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis remoueas nemo aedificatur audiendo, quod non intellegit — unde etiam dicit: qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed deo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria - satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes uelut imagines rerum
Abbreviated transcription (Latin):
sit habiturum: Neq: enim aboo corpus qualen unc habemus : ani¬
mae hab& substantiam & hoc .ẽ. quodanima quia ditum ẽ anima¬
l Item spsdicitur uelaeriste uel flatus eius id ẽ motus eius ficut
dictum .E ignais graondo nie glacies sp̃s tem pestatis: Dicitur eliã
sp̃samima siue pecoris siue hominis sicut scribtum ẽ: ei quis set sp̃s
fliorum bominis siascendatipse sursum & sps̃ pecoris si d escendat ipse
deorsum in tonicm dicitur sps̃ & ipsa mens rationalis ubiẽ. quid dam
tam quã oculus animae adquem ꝑtin& imago & agnitiodĩ. undedicit
a postolus renouamini spũ mentis uñte & induite nouum hominẽ
qui secundũ dm̃ creatus ẽ : Cum & a libidicat deinteriore homine
quire nouatur in agiitionedĩ secundum imaginem eius quicreauit eũ :¬
tem cum dixis s&igitur ipse ego mente seriuo legidĩ. Carne aũt legi

Expanded text:
sit habiturum; neque enim et hoc corpus, quale nunc habemus, anisit habiturum; neque enim et hoc corpus, quale nunc habemus, animae habet substantiam et hoc est quod anima, quia dictum est animale. item spiritus dicitur uel aer iste uel flatus eius, id est motus eius, sicut dictum est: ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis. dicitur etiam spiritus anima siue pecoris siue hominis, sicut scriptum est: et quis scit, spiritus filiorum hominis si ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? dicitur spiritus et ipsa mens rationalis, ubi est quidam tamquam oculus animae, ad quem pertinet imago et agnitio dei. unde dicit apostolus: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui secundum deum creatus est, cum et alibi dicat de interiore homine: qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. item cum dixisset: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi
Abbreviated transcription (Latin):
sa cra menta u&eristesta menti appellat umbraes futuri ꝓp̃tumbnr¬
rum conpanitionem corporaditer dixit habita rein xp̃o plenitudinẽ
diuinitatis quod in illo in pleantur omnia que i nillis umbris figunra
sunt acsic quodã modo umbnrrũ illarũ ipsesit corpushoc ẽ. figustrum
& significitionũ illarũ ipsesitueritas sicutergo ipse figunte significaa¬
ue troens lato utiquet uocabulo non ꝑpriȩ distae sunt umbure
ita & qđ ait plenitudinem diuinitatiscorpomliter habitare
tiuns lato uerbo usus ẽ. Spiritale aut̃ plurib modis dicitur nam
& corpus quod futurum .e in resur restio nescõrũ spiritale appel¬
lat a postolus ubiait seminatur corpus animale resurg& corpus
spiritale eo quod miris modis adomnem facillitatem & in cor¬
ruptionem spiritui subdatur & sineulla in digentia corporlũ
alimentorum solouiuific&ur spũ non quod incorpoream substantia

Expanded text:
sacramenta ueteris testamenti appellat umbras futuri, propter umbrasacramenta ueteris testamenti appellat umbras futuri, propter umbrarum conparationem corporaliter dixit habitare in Christo plenitudinem diuinitatis, quod in illo inpleantur omnia, quae illis umbris figurata sunt, ac sic quodammodo umbrarum illarum ipse sit corpus, hoc est figurarum et significationum illarum ipse sit ueritas. sicut ergo ipsae figurae significatiue translato utique uocabulo non proprie dictae sunt umbrae, ita et quod ait plenitudinem diuinitatis corporaliter habitare translato uerbo usus est. Spiritale autem pluribus modis dicitur. nam et corpus. quod futurum est in resurrectione sanctorum, spiritale appellat apostolus, ubi ait: seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, eo quod miris modis ad omnem facilitatem et incorruptionem spiritui subdatur et sine ulla indigentia corporalium alimentorum solo uiuificetur spiritu, non quod incorpoream substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
dis senomus debemus ea cestis d congruis sgnare nomimb neass̃due
circũ loquendo monts faciamus : Srimũ ergo appellamuscorpon¬
lequia ꝑ corpus percipitur & corpolris sensib exhib&ur secundũ spir¬
tale quid quid enim corpus non .ẽ. & ta menaliquid ẽ iami reste sp̃s dictꝰ
& utiqi non ẽ corpus quamuis corporisimilis sit imago absentiscorporis
nec illeipse obtutus cernitur: Testium uero intellestuale ab intel¬
lestum quia mentale amente ipsauo cabuli nouitate nimis absurdũ .ẽ. ut
dicamus horũ uocabulorũ rationũ si subtilius reddam & plixior at per¬
plexior sermo erit cum hoc uel nulla uel cefte nontanta neces sita sexigit
atis ẽ ergo scirecorporide aliquid uel ꝓ priedici cũ decorporib aetus
Quel ciã tnxns lato uocabulo sicut diftũ est: quia in ipso in habitat omnis
plenitudo diuinitatis corpordit̃ neq enim diuinitas corpis ẽ. sed quia

Expanded text:
disseramus, debemus ea certis et congruis signare nominibus, ne adsidue disseramus, debemus ea certis et congruis signare nominibus, ne adsidue circumloquendo moras faciamus. primum ergo appellemus corporale, quia per corpus percipitur et corporis sensibus exhibetur; secundum spiritale: quidquid enim corpus non est et tamen aliquid est, iam recte spiritus dicitur et utique non est corpus, quamuis corpori similis sit, imago absentis corporis, nec ille ipse obtutus, quo cernitur; tertium uero inellectuale ab intellectu, quia mentale a mente ipsa uocabuli nouitate nimis absurdum est ut dicamus. Horum uocabulorum rationem si subtilius reddam, et prolixior et perplexior sermo erit, cum hoc uel nulla uel certe non tanta necessitas exigat. satis est ergo scire corporale aliquid uel proprie dici, cum de corporibus agitur, uel etiam translato uocabulo, sicut dictum est: quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. neque enim diuinitas corpus est, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
fastin einqua nouimus aliter alexsindriam quã non rouuonts
taftumior pulius quodilestio intellesta conspietur case a scortanos
que non habent imagines suisimiles quae nonsunter odro siu
namboino uel arlor uelsol e quaetũ que alia cor ponoe siue
cael estia siue terrestria & presentia uidentur in suis formis & absentia
cogitantur in maginib: animom pressis & faciunt duio genenruiso¬
rũ unũ percorporis sensus alterũ ꝑ sp̃m quo ille i magines continenur
dilestio aũt num quid alit̃ uide&ur prac esens inspecie quã ẽ. &aliterab¬
sens inaliqua imagine suisimili non utique sed quantũ mente cerni poten
ab alio magis ab aliominus ipsacernitur: suutem aliquid corponlis imi¬
ginis cogitatur non ipsacernitur : haec sunttriagenent uisionũ dequ¬
b: & in superiorib libris aliquid diximus sicut tres postulare uideba¬
tur nonta menearũ numerũ cõmemoneuimus & nuncbreuiter
eis insinuatis qnm̃ suscepta questio flagitat ut dehis aliquanto uberus

Expanded text:
ndriam quam non novimus. Tertium vero illud quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non habent imagines sui similes, quae non sunt quod ipsae. Nam homo vel arbor vel sol, et quaecumque alia corpora, sive coelestia sive terrestria, et praesentia videntur in suis formis, et absentia cogitantur in imaginibus animo inpressis et faciunt duo genera uisorum: unum per corporis sensus, alterum per spiritum, quo illae imagines continentur. dilectio autem numquid aliter uidetur praesens in specie, qua est, et aliter absens in aliqua imagine sui simili? non utique. sed quantum mente cerni potest, ab alio magis, ab alio minus ipsa cernitur; si autem aliquid corporalis imaginis cogitatur, non ipsa cernitur. Haec sunt tria genera uisionum, de quibus et in superioribus libris aliquid diximus, sicut res postulare uidebatur, non tamen earum numerum commemorauimus; et nunc breuiter eis insinuatis, quoniam suscepta quaestio flagitat, ut de his aliquanto uberius
Abbreviated transcription (Latin):
in pui qi eius miodius quennter tium caclum. setergo anteannos quentuor¬
do cun imp orei ti m hominom usque ad teftum caelum. hocom mino
nondi bitat nec noser godebomus sedutrum in corpore anexerecor¬
poscdubitat undeulo dubitante quis nt̃m certus esseaudeateNum
coscui bune uar illiod con seques er t ut teftium caelũ fuis sedu bettiurs
quo ueetuem homi ne mehett: sienim resipsa demonstrete liam. tuiuis
qudundumo nsmiem fret siautem imago aliqua cor porolir similis

Expanded text:
aptum eius modi usque in tertium caelum. scit ergo ante annos quattuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum. hoc omnino non dubitat, nec nos ergo debemus. sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat: unde illo dubitante quis nostrum certus esse audeat? num forte hinc etiam illud consequens erit, ut tertium caelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corporalium similis
Abbreviated transcription (Latin):
lampor dines temporis secundum quamds̃ iamillis reb: senariam
ꝑfectionẽ consummatis usq modo operatur: Causaliter
ergo tuncdictum .e. produxisse tenherbã & lignum idest
producendi accepisse iuirtutom:¬

Expanded text:
iam per ordines temporum, secundum quam deus iam illis rebus senaria iam per ordines temporum, secundum quam deus iam illis rebus senaria perfectione consummatis usque modo operatur. Causaliter ergo tunc dictum est produxisse terram herbam et lignum, id est producendi accepisse uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
uomodoergo ante quames sent suꝑ tenrm & ante quã exorentꝰ
quas aliusois fuerit fiericum caelo & tenit quando factus ẽ
diesille inusitatus adq in cognitus nobis: quem primumds̃ fecit
Aliudautem ex oriri iam suꝑ tenit̃ quod non fit nisi ꝑhoc dies quos
circuitus solis facit ꝑ temporum moras. suicuiq generi com¬
modatas: Quod suta .ẽ. dies que ille soci&as atq unitas suꝑ¬
cac lestium angaloꝵ atq uirtutum .ẽ.: ꝓculdubio longe
aliter nota ẽ. angesis creatun dĩ. Aliternobis Excepro quod
eamin uerbo dĩ nouerunt. per quod facta sunt omnia
Xiaminse ipsi dico. longealiter eis notam eẽ quam nobis
Illi s enim primor dialiter utitadicam uel miginaliter. sicut
eam ds̃ primitus condidit.  posteam conditionem a suis
operibus requieuit non condemnendo aliquid amplius
Nabi saut secundum rerum antea conditarũ amministrationem

Expanded text:
Quomodo ergo, antequam essent super terram et antequam exorerentur? Quomodo ergo, antequam essent super terram et antequam exorerentur? quasi eis aliud fuerit fieri cum caelo et terra, quando factus est dies ille inusitatus atque incognitus nobis, quem primum deus fecit, aliud autem exoriri iam super terram, quod non fit nisi per hos dies, quos circuitus solis facit per temporum moras suo cuique generi adcommodatas? quod si ita est diesque ille societas atque unitas supercaelestium angelorum atque uirtutum est, procul dubio longe aliter nota est angelis creatura dei, aliter nobis; excepto, quod eam in uerbo dei nouerunt, per quod facta sunt omnia, etiam in se ipsa dico longe aliter eis notam esse quam nobis: illis enim primordialiter, ut ita dicam. uel originaliter, sicut eam deus primitus condidit et post eam conditionem a suis operibus requieuit non condendo aliquid amplius, nobis autem secundum rerum antea conditarum administrationem
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in seminib: iam sunt omnia ante quã euoluant quodã modo¬
atq: explicent incrementa & species suas ꝑnumeros temporum
sed ista semina qua eui demusiam suꝑtenirm sunt lamexortas : An non
qđ ꝑ memoues temporũ nunc fieriuidemus suicuiq generi distribu¬
tum: Numergo seminatunc facta sunt cũ factus ẽ dies. &inipsis
eratomne uiride agri &omnaefaenũ Ñdumea specie qua sunt
suꝑtenir̃ iamexorta sed e auiqua sunt in uttionib: seminũ . semina
dũgenus & secundum similitudinẽ & lignum fructuo sufaciens
fructum cuius semen suũ in secundũ genus suꝑtenitm:
Sisenim uerbis magis a ppar & iemina ee orta ex herbis & lignis
Non autemilla ex seminibus sed extenir puresertimquia &ipsa
uerba dĩ sic sehabent Nonenim ait germinent semina intenir :
prius sic ẽ factum in cognitione illius diei. & ꝑdux̃ tenir
iamuthoc fier& &iamin ipsacreatiuro quae condita. .ẽ.

Expanded text:
sicut in seminibsicut in seminibatque explicent incrementa et species suas per numeros temporum? sed ista semina, quae uidemus, iam super terram sunt, iam exorta sunt. an non quod per moras temporum nunc fieri uidemus suo cuique generi distributas? num ergo semina tunc facta sunt, cum factus est dies, et in ipsis erat omne uiride agri et omne fenum nondum ea specie, qua sunt super terram iam exorta, sed ea ui, qua sunt in rationibus seminum? semina dam genus et secundum similitudinem, et lignum fructuosum faciens fructum, cuius semen suum in\' se secundum genus super terram. his enim uerbis magis adparet semina esse orta ex herbis et lignis, non autem illa ex seminibus, sed ex terra, praesertim quia et ipsa uerba dei sic se habent. non enim ait: germinent semina in terra hprius sic est factum in cognitione illius diei, et produxit terra. iam, ut hoc fieret etiam in ipsa creatura, quae condit
Abbreviated transcription (Latin):
orta quisquis huic scribtuure piecredit : Impie quippe ñ ciedit : Quidergo
dicemus an qđ non nulliputauer̃ in ipso uerbodĩ fasta omnia ante quan
exorentur int̃nr : sedsi hoc modo factas Ñ cum factus ẽ dies sedante¬
quã fier& dies facta sunt : Apteaũt scribtuir dic̃ cũ factus ẽ dies
fec̃ ds̃ caelum & teniũ & omne uiride agri. ante quã ẽ& suꝑtenir̃¬
& omne faenũ antequam ex orer&ur: Siergo cũ factus ẽ diẽsnonuti¬
q: antequã fier & dies. ac ꝑ hoc non in uerbo qđ patrico a& num ẽ
antequã dies ante quã omnino aliquid fier& secũ factus ẽ dies :
Nã illa qua e in uerbo dĩ ante omnẽ creaturr̃ sun nonutiq facta sunt
Hȩcaut̃ facta scum factus ẽ diessic̃ scribtunte uerba declarant: sed ta¬
men ante quã essent suptenir̃ & ante quã ex orerent᷑ qđ diuiridib:
& faeno agridictũ .ẽ : Vbiergo aninipsatenir causalit̃ & rationalit̃

Expanded text:
orta quisquis huic scripturae pie credit; inpie quippe non credit. Quid ergo orta quisquis huic scripturae pie credit; inpie quippe non credit. Quid ergo dicemus? an, quod nonnulli putauerunt, in ipso uerbo dei facta omnia. antequam exorerentur in terra? sed, si . hoc modo facta sunt, non cum factus est dies, sed antequam fieret dies, facta sunt; aperte autem scriptura dicit: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram  omne fenum, antequam exoreretur. si ergo cum factus est dies, non utique antequam fieret dies, ac per hoc non in uerbo, quod patri coaeternum est, antequam dies, antequam omnino aliquid fieret, sed cum factus est dies. nam illa, quae in uerbo dei ante omnem creaturam sunt, non utique facta suhaec autem facta sunt, cum factus est dies, sicut Scripturae verba declarant; sed tamen antequam essent super terram, antequam exorirentur; quod de viridibus et feno agri dictum est. 9. Ubi ergo? An in ipsa terra causaliter et rationaliter;
Abbreviated transcription (Latin):
tempor alium factã si possis ad p̃hendas si aut nondumpossis
haec relinquas conspicienda ualentibus:
Quaut cum scribtuu non deserente infirmita tenrtuã & mater¬
no incessutecũ tiudius ambulante ꝓficias quaesicloquitur. ut
altitudine superbos inrideat: Profunditate attentos ter¬
reat ueritatem agnos pascat : Affabilitate paruulos nutriat :
Quid sibiergo uult &iam quod sequitur Namita sermo contexitꝰ
cum factus ẽ dies fecitds̃caelum & tenirm & omne  uiride
agri ante quam essent super temrm. &omne faenum
agri ante quam exortum e& Quidesthoc non nequa¬
rendum ẽ. ubi ea fecerit antequam essent super tenirm
& untequam exorta sunt. quisenim nom ꝓdiuius creder&
Tunc ea dm̃ fecisse cum exorta sunt non ante quã exorta sunt:
nisi admoner &ur hoc diuino eloquio ista dm̃ ante fecissequã exoreretu
ut si ubi facta sininuenire nom possit : Credat tamenante fasta quã ex¬

Expanded text:
temporalium factam, si possis, apprehendas; si nondum possis, temporalium factam, si possis, apprehendas; si nondum possis, haec relinquas conspicienda valentibus: tu autem cum scriptura non deserente infirmitatem tuam et materno incessu tecum tardius ambulante proficias, quae sic loquitur, ut altitudine superbos inrideat, profunditate adtentos terreat, ueritate magnos pascat, affabilitate paruulos nutriat. Quid sibi ergo uult etiam quod sequitur? nam ita sermo contexitur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fenum agri, antequam exortum est. quid est hoc? nonne quaerendum est, ubi ea fecerit, antequam essent super terram et antequam exorta sunt? quis enim non procliuius crederet tunc ea deum fecisse, cum exorta sunt, non antequam exorta sunt, nisi admoneretur hoc diuino eloquio ista deum ante fecisse, quam exorerentur, ut, si ubi facta sint inuenire non possit, credat tamen ante facta quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
aigru & Poro autem superio nanit tio factum diemprimitus indicao
ba temtpdux̃ : An forte hoc illud ẽ qđ in libro superiore molieba¬
murostendere simuldm̃ fecisse omnia : Quando quidem
namctionis illa contextiocum sex dierum ordine creata cuncta
& consũmata memorass&. Nuncadunum diem omnire diguntꝰ nomiñ
caeli& tenite adiuncto &iam fruticumgenere nimirũ: ꝓpt̃ qđ supin
dixi utsi for tassis ex hacnũt consu&udine intelleger& urdies
Coriger&ur lectoꝵ cumrecoler& iuri de agri. Ante istũ solarem
diemꝰ dm̃ dixisse ut tenir ꝓducer&. Itaiam non ex alioscaẽ scribtu
urelibro ꝓfertur testimonium quodomna simulds̃creauit sedui¬
cina testificatio paginae consequaentis ex hac rȩnos ad mon& dicens
cum factus ẽ dies fecitds̃ caelum & tenirm. & omine uiride agri
Vt istumdiem & septies intellegas rep&itum ut fierent semptem dies
& cum audis tunc facta omnia cumfactus .e. dies illam senariam
uel septe nariã rep&itionem sine interuallis morarũ spatiorum

Expanded text:
agri. Porro autem superior narratio factum diem primitus indicat bam terra produxit. an forte hoc illud est, quod in libro superiore moliebamur ostennarrationis illa contextio, cum sex dierum ordine creata cuncta et consummata memorasset, nunc ad unum diem omnia rediguntur nomine coeli et terrae, adjuncto etiam fruticum genere? Nimirum propter quod supra dixi, ut si fortassis ex hac nostra consuetudine intelligeretur dies, corrigeretur lector, cum recoleret viride agri ante istum solarem diem Deum dixisse ut terra produceret. Ita jam non ex alio Scripturae sanctae libro profertur testimonium quod omnia simul Deus creaverit ; sed vicina testificatio paginae consequentis ex hac re nos admonet, dicens, Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri: ut istum diem et septies intelligas repetitum, ut fierent septem dies; et cum audis tunc facta omnia, cum factus est dies, illam senariam vel septenariam repetitionem sine intervallis morarum spatiorumque
Abbreviated transcription (Latin):
rint. nihilfieri possit quod prosit. non uidemus quida liud pos¬
sit intellegi. nisiunum quemq: paruulum non. ẽẽ nisi adam &
corpore & anima &i deo illi xp̃igiatia nec essariam : A & as
quippeilla inseipsanihilegit: uł boni uel mali ꝓ indeibia ni¬
ma in nocentissima .ẽ. si exadam propagata non .ẽ. unde

Expanded text:
rint, nihil fieri possit quod prosit, non uidemus, quid aliud posrint, nihil fieri possit quod prosit, non uidemus, quid aliud possit intellegi, nisi unumquemque paruulum non esse nisi Adam et corpore et anima et ideo illi Christi gratiam necessariam. aetas quippe illa in se ipsa nihil egit uel boni uel mali; proinde ibi anima innocentissima est, si ex Adam propagata non est. unde
Abbreviated transcription (Latin):
auendum est enim ne uel ds uideatur auctoressepeccati. sidatani¬
mam carni. inquaeam peccare necessesit. uel possit esse anima
pre&eripsius xp̃i cui libenendae a peccato non sit xp̃iana gnatia
necessaria qui non peccauit inadam . si omnes in eo peccasse secun¬
dum carnemtantum quaedeillo creata .e. non &iam secundumani¬
maididum est qđ usque ad eo contrium .ẽ. aeclesia ftice fidei
ut parentes ad percipi en damgnaetiã sanetibaptismi &iam cumpar¬
u ulis atque infantibus curuent . in quibus si hocuinculum peccati
soluitur quod tantum modo carnis. non &iam quod animae ẽ
meritus quaeritur quideis obess& siin illa a &ate decorporesi¬
neb aptis moexirent ⁊ sienim perhoc sa cramentum corporicorum
consulitur non & animae deberent & mortui baptizari. ad cũ
uideamus hoc uniuersaliter aecclesiam r& inere. ut cuni uiuen¬
tibus curnctur & uiuentib: succurnatur necum mostuis ue¬

Expanded text:
Cauendum est enim, ne uel deus uideatur auctor esse peccati, si dat aniCauendum est enim, ne uel deus uideatur auctor esse peccati, si dat animam carni, in qua eam peccare necesse sit, uel possit esse anima praeter ipsius Christi, cui liberandae a peccato non sit christiana gratia necessaria, quia non peccauit in Adam, si omnes in eo peccasse secundum carnem tantum, quae de illo creata est, non etiam secundum animam dictum est: quod usque adeo contrarium est ecclesiasticae fidei, ut parentes ad percipiendam gratiam sancti baptismi etiam cum paruulis atque infantibus currant, in quibus si hoc uinculum peccati soluitur, quod tantummodo carnis, non etiam quod animae est, merito quaeritur, quid eis obesset, si in illa aetate de corpore sine baptismo exirent. si enim per hoc sacramentum corpori eorum consulitur, non et animae, deberent et mortui baptizari; at cum uideamus hoc uniuersaliter ecclesiam retinere, ut cum uiuentibus curratur et uiuentibus succurratur, ne, cum mortui fue
Abbreviated transcription (Latin):
oporter & intellegi Nunc ita que & illud consideremus. utrumne
utnt̃ confirm& sententiã sedutriq possit accommodariqđ scribtumest
t rensit inquo om̃s peccauerunt & paulo pestsicut perunius delictum in
omnes homines ad condemnationẽ itc& perunius iustificationem in om̃s
homines adiusti ficationemuitae. sicut enim perino boedientiam unius
hominis peccatores confatuti sunt multi itc & perunius oboedientiam
iusti conftituentur multi: Ex his enimuerbis apłi. quidefenduntan
marum ꝓ paginem sententiam suam si castruere moliuntur . siscđm
solam carnem inquiunt potestintellegi peccatum ułpeccator. non co¬
gimur inhis uerbis exparentibus animam credere siautem quam¬
uis perinle cebrem carnis non tamen peccat nisi anima. quo modo
accipiendum . ẽ. qđ dictum est in quoomnes peccauerunt. si non ex
adam&iamanima sicut caro propagata est autquo modo perilli¬
us inoboedientiam peccatores confatuti sunt sitantum secundum
carneminillo non &iam secundum animamfuerunt

Expanded text:
turam Dei. Nunc itaque et illud consideremus, utrumne unam confirmet sententiam, sed utrique possit accommodari quod scriptum est: transiit, in quo omnes peccauerunt; et paulo post: sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. sicut hominis peccatores constituti sunt multi ita et per unius oboeditionem iusti constituenimarum propaginem sententiam suam sic adstruere moliuntur: si secundum solam carnem, inquiunt, potest intellegi peccatum uel peccator, non cogimur in his uerbis ex parentibus animam credere; si autem quamuis per inlecebram carnis non tamen peccat nisi anima, quomodo accipiendum est, quod dictum est : in quo omnes peccauerunt, si non ex Adam etiam anima sicut caro propagata est? aut quomodo per illius inoboedientiam peccatores constituti sunt, si tantum secundum carnem in illo, non etiam secundum animam fuerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
tolumraptum qđ genus ouiam in hacuita spiritales homines piute
coerisreb: diligunteoq ꝑ frui concupiscunt. ego autẽ quir malu¬
erim spiritale & intelle sualedicere quodilli fortas seamimale
& spiritale dixerunt utearũ demrerum alia tantum modo nomina
poneremiam in primis huius lbri pastib: tubsseuusse suffeo¬
nt quae sirite prono stromodulo dis puta ui mus aut spiritalis lestor
haec approbabit autoriã ut sit spiritalis adiuante spu scõ aliquid
oustapb t ione ꝓfici&e sediam uniuer sum hocopusquad duo decimn
uosuminib: continoruristotandem fine condudimus : amen¬

Expanded text:
tolum raptum : quod genus etiam in hac uita spiritales homines prae tolum raptum : quod genus etiam in hac uita spiritales homines prae ceteris rebus diligunt eoque perfrui concupiscunt. ego autem cur maluerim spiritale et intellectuale dicere, quod illi fortasse animale et spiritale dixerunt, ut earundem rerum alia tantummodo nomina ponerem, iam in primis huius libri partibus me disseruisse suffecerit. quae si rite pro modulo nostro disputauimus, aut spiritalis lector haec adprobabit aut etiam, ut sit spiritalis, adiuuante spiritu sancto aliquid ex ista lectione proficiet. sed iam uniuersum hoc opus, quod duodecim uoluminibus continetur, isto tandem fine concludimus