comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ali auessepotuerit causa uelorigo uel auctor. peccati & imiquitatis:
quod omnes uitdictum est fideles fidediter & indubitanter fatentur :
Nullumta menessediuinamprae distinationem erga nstũ damna¬
tionem eorunde m impiorum &inquorum &ittantum modo in parteelectoꝵ¬
e fsecredendam uerbis prae fati libelli qui ypomnesticondicitur affirmarecon¬
tendit : Vnde el quia ipse. anteomnes qui moder notempore scripsisse re fe¬
runtur dehacre scripiit: eius sibiauc toritatem sequi uidentur qui similiter
dea dem diuma pra edisftinationesentiunt & defendunt : Dicitinam qupse.
internos ut dediuiis scripturis &de orto d oxorum patrumsententis alia đ
opusculum conficerem : ad conuincendum erroremeorum: qui detdo liono &iusto
tumne quitersentiunt utdicant eius praedestinationem facere qđ nec ho mo
aduitam praedestinatus posiit in mortemincidere Netud mortempruedes¬

Expanded text:
alicui esse potuerit causa, vel origo, vel auctor peccati et iniquitatis: alicui esse potuerit causa, vel origo, vel auctor peccati et iniquitatis: quod omnes ut dictum est fideles fideliter et indubitanter fatentur: nullam tamen esse divinam praedestinationem erga justam damnationem eorumdem impiorum et iniquorum, et tantummodo in parte electoesse credendam, verbis praefati libelli, qui Hypognosticon dicitur, affirmare contendit. Unde et quia ipse ante omnes qui moderno tempore scripsisse referuntur de hac re scripsit, ejus sibi auctoritatem sequi videntur qui similiter de eadem divina praedestinatione sentiunt et defendunt. Dicit namque ipse inter nos, ut de divinis Scripturis, et de orthodoxorum Patrum sententiis aliquod opusculum conficerem, ad convincendum errorem eorum qui de Deo bono et justo tam nequiter sentiunt, ut dicant ejus praedestinationem facere, quod nec homo ad vitam praedestinatus possit in mortem incidere, nec ad mortem praedes
Abbreviated transcription (Latin):
illud utrum d s impios& inquos praedistin auerit adipsamimpi& atem
e iniquitatem id est ut impiie& iniquiessent & aliud es se non possent qđ
nullu somnino moderno tempore dicereuel dixisse inuenitur : Quod est
utiq: immams & del estabilisblus phemia .: Vt dssua prae distinatione
quusi auctor sitimpiel atum & iniquitatum : aliquo simpios & iniquos eẽ
coegerit : Sedillud potius quaeritur utrum eos quosuera citer omnino
praesciuit propriouitio impios &iniquosfuturos & in sui simpielatibus
atq: iniquitutibususq ad mortem perseueraturos : iusto iudiciosuo prue¬
destin auerit a &erno suppliciopumendos. Auctor uero ipsius e płue :¬
relicta hac secunda quȩstio ne quue in praesenti apud multos uersatur
contrapriorem potiusimpiam opinionem laborat : Et totum disputa¬
tionissuiue sermonem ad hoc dirigit᷑ quod ds̃ bonus &iustus. numquam

Expanded text:
illud, utrum impios Deus et iniquos praedestinaverit ad ipsam impietatem illud, utrum impios Deus et iniquos praedestinaverit ad ipsam impietatem et iniquitatem, id est, ut impii et iniqui essent, et aliud esse non possent; quod nullus omnino moderno tempore dicere vel dixisse invenitur. Quod est utique immanis et detestabilis blasphemia, ut Deus sua praedestinatione quasi auctor sit impietatum et iniquitatum, aliquos impios et iniquos esse coegerit; sed illud potius quaeritur utrum eos quos veraciter omnino praescivit, proprio vitio impios et iniquos futuros, et in suis impietatibus atque iniquitatibus usque ad mortem perseveraturos justo judicio suo praedestinaverit aeterno supplicio puniendos; auctor vero ipsius epistolae relicta hac secunda quaestione, quae in praesenti apud multos versatur, contra priorem potius impiam opinionem laborat, et totum disputationis suae sermonem ad hoc dirigit quod Deus bonus et justus nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
lectione & in aniteroceuparentur & ꝑniciose fallerentur ac decipe¬
rentur : E quod maioris est ignominiȩ atqi obprobrii : scottum illur
ad scribendum compellerent : Quisicut ex eius scriptis uerissi me compe¬
rimus nec i psa uerba scripturarum adhuchab& cognita : Etita quibus dam
phantasticis a dinuentiomibus &erroribus plemus eit ut non solum de fidei
ueritate nullatenus st consulendus sed eiam cumipsi somniinrisione & dispec¬
tione dignis scriptissuis nisi corrigere & emendare festin& uel sicut aemens
sitmiserandus uel sicuthere licus anathematirundus : ertiuepistolu
quaenon adeccłum nrãm sed ad quend amamicum auenerabibie p̃o scripta ẽ :
assumitquantum nobisuidetur: non necessarium i necullatenus ad rem
dequa quȩritur pertinentem disputationem : Quȩriturnamq in prȩsenti
disceptatione sicut frequenter & multipliciter ium supra diximus : Non

Expanded text:
lectione et inaniter occuparentur, et perniciose fallerentur ac decipelectione et inaniter occuparentur, et perniciose fallerentur ac deciperentur; et, quod majoris est ignominiae atque opprobrii Scotum illum ad scribendum compellerent. Qui sicut ex ejus scriptis verissime comperimus, nec ipsa verba Scripturarum adhuc habet cognita. Et ita quibusdam phantasticis adinventionibus et erroribus plenus est, ut non solum de fidei veritate nullatenus sit consulendus, sed etiam cum ipsis omni irrisione et despectione dignis scriptis suis, nisi corrigere et emendare festinet: vel sicut demens sit miserandus, vel sicut haereticus anathematizandus. CAPUT quae non ad Ecclesiam nostram, sed ad quemdam amicum venerabili episcopo scripta est, assumit quantum nobis videtur, non necessariam, nec ullatenus ad rem de qua quaeritur, pertinentem, disputationem. Quaeritur namque in praesenti disceptatione, sicut jam frequenter et multipliciter supra diximus, non
Abbreviated transcription (Latin):
ex conditiene naturȩ sit quaedampeccands necessitas auduthomo. at q
ut eadem necessiti s non sit discut dõ dicere. de necessitictibus meis educme:
& praedistinationis apudeo sscripsisse me morantur : &iama malurius
ponitur & scc̃tus io hannes ab eiscid scribendum compulsus esserefertur :
multum moleste & dolenter accipimus : Vt eden ustici & prudentesuiri
tantaminiurim sibim& ipsis fecerint uta mularium defideiratione
consulerent : qui& uerbis & librissuis mendaens eerroribus & fantusticis
atꝙ her& i cisdiputi tonibus plenis omnespȩnec pua franciu m ecclesias
Et non mullus eamaliurum regionum quantum in sefuit infecit atq:
corrupit : Vt non tamipse defideinterroguriꝰ qua momnia s cripta eius
sid timpost mortemipsius debuerint ignem consummi: Ne simpliciores
quiqr qui eos multum diligere & legendo frequentu re dicuntur : eorum

Expanded text:
ex conditione naturae, sit quaedam peccandi necessitas, audiat homo, atque, ex conditione naturae, sit quaedam peccandi necessitas, audiat homo, atque, ut eadem necessitas non sit, discat Deo dicere: « De necessitatibus meis educ me. » et praedestinationis apud eos scripsisse memorantur, etiam Amalarius ponitur, et Scotus Joannes ab eis ad scribendum compulsus esse refertur, multum moleste et dolenter accipimus, ut ecclesiastici et prudentes viri tantam injuriam sibimetipsis fecerint, ut Amalarium de fidei ratione consulerent, qui et verbis, et libris suis mendaciis, et erroribus, et phantasticis atque haereticis disputationibus plenis omnes pene apud Franciam ecclesias, et nonnullas etiam aliarum regionum, quantum in se fuit infecit, atque corrupit: ut non tam ipse de fide interrogari, quam omnia scripta ejus saltem post mortem ipsius debuerint igne consumi, ne simpliciores quique, qui eos multum diligere, et legendo frequentare dicuntur, eorum
Abbreviated transcription (Latin):
hominem semper peccare posse. manifeste humanȩ in firmitatis est : Quod
autem affirmat hominem posserĩ peccare: hoc uerediinest . sicutipse
testatur duxilir ut possitesse liberi humamarbitrii : Dixit&ium quodam
loco idembeatus doctor : Liberiarbntrii nos condidit ds̃ : Nec aduirtutem
neuditia : necessitate trahimur: Alioqum : ubi necessitas nec coronaest :¬
Quue uerba enis apelugio uelut contrugratium d̃ onposita beatus uigus¬
tinus inlibrodenatura & gratia. Ita ex ponit & defendrdicens: quod ait
amemorato dictumessepres bytero liberi arbitriinos condiditds nec
adirtutem nec uduitia necessitate trahimur alio quin ubinecessitas :¬
ne coronaest : quis non agnoscat quis non toto corde suscipiat quis aliterconditũ :
humanum neg& essenaturcumuis ed in rette faciendo. Ia eo mullumest uinculum
necessitatis: quia liberta sest caritatis.: Quod autem exuitiis naturȩ non

Expanded text:
hominem semper peccare posse manifeste humanae infirmitatis est. Quod hominem semper peccare posse manifeste humanae infirmitatis est. Quod autem affirmat hominem posse non peccare, hoc vere divini est sicut ipse testatur auxilii, ut possit esse liberi humani arbitrii. Dixit etiam quodam loco idem beatus doctor: Liberi arbitrii nos condidit Dnec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas, nec corona estQuae verba ejus a Pelagio velut contra gratiam Dei opposita, beatus Augustinus in libro de Natura et Gratia ita exponit, et defendit, dicens quod ait a memorato dictum esse presbytero: Liberi arad uirtutem nec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas,ec corona est, quis non agnhumanam neget esse naturam? Sed in recte faciendo, ideo nullum est vinculum necessitatis, quia libertas est charitatis. Quod autem ex vitiis naturae, non
Abbreviated transcription (Latin):
deignoto iudicare nom possumus : Quidta menille sc̃sdoctor iuxti fideicatholicȩ
ueritatem delibero arbitrio senserit & diad ogiipsius quos sub nomine attici
& cre oboli contrapelagianos scripsitom unifestissi me testantur. Et fideieius
professid quam plenissime &l perfectissime contraquosdum calum natores
ad pontificem sedis apostolicȩ in defensionem sui edidit : satisostendit ⁊ Vbi
de eodem libero arbitrio italoquitur : Liberumsi cconfitemur arbitrium :
utdica mus nossemperdun digere auxilio : Ettumillo serruare quicum manichȩo
dicunt hominem peccatumuitare nom posse quam illos qui cumiouimuno as¬
serunt hominem nompossepeccare : Vterqenimtollit arbitrii liber tatem
Nosuero dicimus hominem semper & peccare& non peccare posse. ut sempernos
liberi confiteamur essearbitrii : In quibus boati doctoris uerbis. quod affirmat

Expanded text:
de ignoto judicare non possumus. Quid tamen ille sanctus doctor juxta fidei catholicae de ignoto judicare non possumus. Quid tamen ille sanctus doctor juxta fidei catholicae veritatem de libero arbitrio senserit, et dialogi ipsius, quos sub nomine Attici et Cretobuli contra Pelagianos scripsit, manifestissime testantur. Et fidei ejus professio, quam plenissime et perfectissime contra quosdam calumniatores ad Pontificem sedis apostolicae in defensionem sui edidit, satis ostendit; ubi de eodem libero arbitrio ita loquitur: Liberum sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos semper Dei indigere auxilio: et tam illos errare qui cum Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare: uterque enim tollit arbitrii libertatem. Nos vero dicimus hominem semper et peccare, et non peccare posse ut semper nos liberi confiteantur esse arbitrii. In quibus beati doctoris verbis quod affirmat
Abbreviated transcription (Latin):
pelagiani audiq uut exortifuerint sealon goposttempore &đã mdicoe¬
perintimpugnare : Deipsota men libello quihuiuserroris &l conturbutio¬
nis occa sionem dedit quia iam superius satis diximus hicnihilam plius di¬
cendum putamus : Libellum uero deindurationecordispharaonis qui abeato
hie romy moscriptus putatur tiec in libro deuiris mlustribuf ne inueneruibili
uita eeius historias intereiusopuscula inuenirepotumus : In librotumet
septimode imoex planationum esaiȩ proph& ȩ aliquidta de sescripsistrom me¬
morat : neeta menspetialiter deindurtatione cordispharaonis. sed detora illa
ad roma nos difficillima apłi quuestione breuiter perstrinxisse designat :
Sedqui noshunis modi libellum num qua muidimus utrumillequia pudistos
inuenitur &stili grauitate &fidei sinceritate eiuses secredendussit : tamquum

Expanded text:
Pelagiani auditi aut exorti fuerint: sed longo post tempore Ecclesiam Dei coePelagiani auditi aut exorti fuerint: sed longo post tempore Ecclesiam Dei coeperint impugnare: de ipsorum libello, qui hujus erroris et conturbationis occasionem dedit, quia jam superius satis diximus, hic nihil amplius dicendum putamus Libellum vero De induratione cordis Pharaonis, qui a beato Hieronymo scriptus putatur nec in libro de Viris illustribus nec in venerabili vitae ejus historia, inter ejus opuscula invenire potuimus. In libro tamen septimo decimo Explanationum Isaiae prophetae aliquid tale scripsisse commemorat, nec tamen specialiter de Induratione cordis Pharaonis, sed de tota illa ad Romanos difficillima apostoli quaestione breviter perstrinxisse designat. Sed quia nos hujusmodi libellum nunquam vidimus, utrum ille qui apud istos invenitur, et styli gravitate, et fidei sinceritate ejus esse credendus sit, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
minus discussa & considerata negligere ur. Ethisomnibus tuod nullo certo
auctore nullaueraciratione fultum est sequendum potius iudica r&ur piss
a ꝑtes ipsum contentionis malum: Quosemel prae sumpta sententia e sensus
in considerate prolatus obstinate patius defendendus quam su lubriter puta¬
tus est corrigendus Vndeelium satis mirarinom possumus quo modo ille quimq
uł sex quaestione fabeato augusti no contram a niheo rum rabiem prolate
essecredipotuerint : Cumsicut e multiplices librieui sdem sc̃ĩ doctoristestatus
&l ipse ypomnesti cõnlibellus manifesteostendit : apelagianis primum he¬
relicis contrafidem ecđae sintobiectȩ &lud eorum confutationem diligentius
sint tractitȩ Certissimȩ autem sicutiam supradiximus quandoillos libpos
beatus augustinus. deex positione genesiscontrmanicheos scripsit necdum

Expanded text:
minus discussa et considerata negligeretur? Et his omnibus, quod nullo certo minus discussa et considerata negligeretur? Et his omnibus, quod nullo certo auctore, nulla vera ratione fultum est, sequendum potius judicaretur, nisi a parte ipsum contentionis malum, quo semel praesumpta sententia et sensus inconsiderate prolatus obstinate potius defendendus, quam salubriter putatus est corrigendus. Unde etiam satis mirari non possumus quomodo illae quinque vel sex quaestiones a beato Augustino contra Manichaeorum rabiem prolatae esse credi potuerint, cum sicut et multiplices libri ejusdem sancti doctoris testantur, et ipse Hypomnesticon libellus manifeste ostendit a Pelagianis primum haereticis contra fidem Ecclesiae sint objectae, et ad eorum confutationum diligentius sint tractatae. Certissime autem sicut jam supra diximus quando illos libros beatus Augustinus de expositione Genesis contra Manichaeos scripsit, necdum
Abbreviated transcription (Latin):
eosextitis & nectanta dissensio & contentio exoriri potuiss& : sire moto
omniprae sumptionis atqanimositatis studio : sola apud illos ueritus
in scõrum patrum dogmatibus & ecclesiusticis definitionibus quorum
rectissimam fidem & fidelis simam doccrinam semperhonorubiliter
e fideliter & secuti est &l sequitur & sequetureccła : unanimiter & humi¬
liter at q oboedienter inquirer&ur : Et quod inuentum essel pacifica
&đ trtun quilla pi&ate omnibus sequendum proponereur & commnenduret᷑ :
necpropterinum libellumdiu quehadieincerti autorist̃ inusitatinet ullatenus re¬
cipiend sensus dequestione prȩscientiȩ &lprȩ destin ationisdĩ tam luris & tantua
firmitate solidatis ecdes asticȩ ueritatis institut ionibus prȩferremaluiss eNT :
Quidenim causȩ extitit ut illuominia postponerentur el scripture sq̃uertus

Expanded text:
eos exstitisset: nec tanta dissensio et contentio exoriri potuisset, si remoto eos exstitisset: nec tanta dissensio et contentio exoriri potuisset, si remoto omni praesumptionis atque animositatis studio, sola apud illos veritas in sanctorum Patrum dogmatibus et ecclesiasticis definitionibus quorum rectissimam fidem et fidelissimam doctrinam semper honorabiliter et fideliter et secuta est et sequitur, et sequetur Ecclesia unanimiter et humiliter, atque obedienter inquireretur, et quod inventum esset, pacifica et tranquilla pietate omnibus sequendum proponeretur, et commendaretur. Nec « propter unum libellum » usque hodie incerte auctoris, et inusitati nec ullatenus recipiendi sensus, de quaestione praescientiae et praedestinationis Dei, tam claris, et tanta firmitate solidatis ecclesiasticae veritatis institutionibus praeferre maluissent. Quid enim causae exstitit, ut illa omnia postponerentur, et Scripturae sanctae veritas
Abbreviated transcription (Latin):
quistundum libellum augustini quemingenesim contra manichȩos edidit
ad finemus: perlegepi Vbide monstrut se ipsam quaestionem cum aliis
quinql contrurabiem manicheorum edidisse : Et propteret n relracta¬
tione nihilinde commemort quia quaecumq: alior sumde pruedes¬
tinatione dixerit in eodem libello corrigereuideur : Simili modo
&ium quidam dicimus deinduratione cordis fartonis. libellum ab eato
hiero mmo editum : E nr̃o rum quidum hon ab eo sed ab alio quo lib&
mendo sefiltum : quod &iam mend aciumfore mueni&is siseptimum
dec imumlibrum prae fati hieromym: inisaiam legeritis ubi mentionem
eiusdem lbelli facit : His uerbis quid al iud in primis respondere possumus :
Nisiquiu dehisrebus auxiliante & protegente diuin a miseri cordia. nullus
lubor nulla necessitas noua in quirendi & inueniendi & scribendi apud

Expanded text:
qui secundum libellum Augustini quem in Genesim contra Manichaeos edidit qui secundum libellum Augustini quem in Genesim contra Manichaeos edidit ad finem usque perlegerit, ubi demonstrat se ipsam quaestionem cum aliis quinque contra rabiem Manichaeorum edidisse; et propterea in retractatione nihil inde commemorat, quia quaecunque aliorsum de praedestinatione dixerat, in eodem libello corrigere videtur. Simili modo etiam quidam dicimus De induratione cordis Pharaonis libellum a beato Hieronymo editum. Et nostrorum quidam non ab eo, sed ab alio quolibet mendose factum. Quod etiam mendacium fore invenietis, si septimum decimum librum praefati Hieronymi in Isaiam legeritis, ubi mentionem ejusdem libelli facit. » RESPONSIO. His verbis quid aliud in primis respondere possumus: nisi quia de his rebus auxiliante et protegente divina misericordia, nullus labor, nulla necessitas nova inquirendi, et inveniendi, et scribendi, apud
Abbreviated transcription (Latin):
do est tribuendum quia totum exillo est none ⁊ nobis : Dumtotum eliubillo
inchoatur & adnllo agitur acperagitur in nobis. : quia non quisuo sed qui
dicioportet ed necipsa silentio priceertunda : Cumer gode prue fats
quuestiomibus e&lille quihanc secundam seripst epłam breuner significas
uell& quantum a pud eosesse inquirendistudium & quunta dissonantia sene¬
tiarumꝰ quantiuaq a iditated es derturelur : utdeinsrebus aliquidcer tum
amularium scripsis se memorauit subiunxitdicens : Sed quiuahaec inter
uil dediseatiebunt᷑ Eortumillum quiestin palatioregis. ohian nemuenis¬
scribere coegimus : Et paulo post : Quae uitem inter nr̃os indesit muxima con¬
tentio uobis significo : Quidum dicimus: augustinumedidisse libellum quem
yppopnosticon pracettul auit : Et quid am nr̃oruindicunt nonapre fato uiro
cunde messel ibellu meditum : Quod mendaciuinesse cito probare poterit:

Expanded text:
Deo est tribuendum, quia totum ex illo est, non ex nobis, dum totum et ab illo Deo est tribuendum, quia totum ex illo est, non ex nobis, dum totum et ab illo inchoatur, ac ab illo agitur, ac peragitur in nobis; quia non qui suo, sed « dici oporteat, sed ipsa silentio praetereunda. Cum ergo de praefatis quaestionibus, et ille qui hanc secundam scripsit epistolam breviter significare vellet quantum apud eos esset inquirendi studium, et quanta dissonantia sententiarum, quantaque aviditate desideraretur, ut de his rebus aliquid certum, Amalarium scripsisse memoravit, subjunxit dicens: « Sed quia haec inter se valde dissentiebant, Scotum illum qui est in palatio regis, Joannem nscribere coegimus. » Et paulo post: « Quae autem inter nostros inde sit maxima contentia vobis significo. » « Quidam dicimus Augustinum edidisse libellum quem Hypognosticon praeintitulavit. Et quidam nostrorum dicunt, non a praefato viro eumdem libellum esse editum: quod mendacium esse cito probare poterit,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ipsa uerita sdicit : Sine menihil potestis facere : Et płs : quidenim
in quit habes quo d non accepisti : Vndebeitus & gloriosus martyrq ̃prianus
itu defimaudicens: Inmullo gloriendum quando nihil nrĩnsit : Bonumitu q
nr̃i ex nobisest: Rideo manifeste: utiuxta fermum paternȩdoetrinȩ potius
loquannur omne bonuminr̃m. & totumd̃ estdonando & totumnrm̃
fitaccipiendo  Vnde & in domimniea orationẽ quotidie postula musacemtes
Panemnr̃m quotidianum da nobis hodie : Cur en impa nemnrm̃n nobispos¬
cimuscadõ dari: nis quia autdiximus sicutuere estd̃ largiendo. ita. ehia mr̃a
fitaccipiendo : Vnde elbeatius papa caelestinus sicutium superius eiusuertu
posumus ait : Tamtenimest erga omnes homines bonitu s dĩ ut nr̃u
uelitenemeriti quȩ suntipsiusdona. Totumita q bonum nr̃im. dodundum

Expanded text:
sicut ipsa Veritas dicit: « Sine me nihil potestis facere? » Et Apostolus: « Quid enim, sicut ipsa Veritas dicit: « Sine me nihil potestis facere? » Et Apostolus: « Quid enim, inquit, habes quod non accepisti? » Unde Beatus et gloriosus martyr Cyprianus it, dicens: In nullo gloriandum quando nihil nostrum sit. Bonum itaque a nihil boni nostri ex nobis est. Et ideo manifeste, ut juxta formam paternae doctrinae potius loquamur, omne bonum nostrum, et totum Dei est donando; et totum nostrum fit accipiendo. Unde et in Dominica oratione quotidie postulamus, dicentes: « Panem nostrum quotidianum da nobis hodie . » Cur enim panem nostrum nobis poscimus a Deo dari, nisi quia ut diximus sicut vere est Dei largiendo, ita etiam nostrum sit accipiendo. Unde B. Papa Coelestinus sicut jam superius ejus verba posuimus ait: Tanta enim est erga omnes homines Donitas Dei, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona. Totum itaque bonum nostrum Deo dandum,
Abbreviated transcription (Latin):
Hacdilaetione non situereliberum urbitrium idestuere liberuuoluntas. nisillo
liberunte idestlibertitem largiente quiait. Siuos filiuis liberauerit tuncuere
ibilibertus Sed &r illud quo dinistis uerbis dicitur quia bonum quod agimus
& d iest & pxor̃i. Quiu nis ess & d̃ nonei proeo dem bono in a&ernum gratius
ageremus e nisseire nr̃m non ab eo proeo demlo noiustepruemia expecta¬
remus: pescimusquid diuisi omis ul cuiusdai distributions umius at qr e iusdem
bomꝰ interdm̃ ehominem sonat. Quasiexparte sit dr̃ & exparte nrm̃
dicutotoistosermonetaserereiud eur scriptor epła e. ut quaus imtium bom
nr̃ sitdt̃e ffactus uero liberi humaniarbitrii. Liceiuimcerrorem uelut gratȩ
udiunetione nom&icam plenitudin etemperu reconeur : Cumuere totum sitdũ

Expanded text:
Hac dilectione non fit vere liberum arbitrium, id est vere libera voluntas, nisi illo Hac dilectione non fit vere liberum arbitrium, id est vere libera voluntas, nisi illo liberante, id est libertatem largiente qui ait: « Si vos Filius liberaverit, tunc vere ibi libertas . » Sed et illud quod in istis verbis dicitur: « Quia bonum quod agimus, et Dei est et nostrum; quia nisi esset Dei, non ei pro eodem bono in aeternum gratias ageremus; et nisi esset nostrum, non ab eo pro eodem bono juste praemia exspectaremus. » Nescimus quid divisionis, vel cujusdam distributionis unius, atque ejusdem boni inter Deum et hominem sonat. Quasi ex parte sit Dei, et ex parte nostrum, sicut toto isto sermone asserere videtur scriptor epistolae, ut quasi initium boni nostri sit Deus, effectus vero liberi humani arbitrii: licet hunc « errorem velut gratiae adjunctione, non etiam plenitudine temperare conetur, » cum vere totum sit Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
&largirinobis bonumuelle: Mortua est ita ꝓ peccandehum anaaenie
& huma nauo luntas auntah̃ Mortium estillud quoderait ante percat
uerediberum arbitrium : Quolibera hominis uoluntas. id estliberahonius
caritus uoluntiriȩ &iberediligendo. adnerebatdõ ł tuere mor tiunes¬
hnuscemodi liberum arbitrium hominis neglegendo dm̃ & recedendo adõ
ł tabhac morte quaamisit caritatem dĩ resuscitatur &i uiuificatus ꝑeundem
gratium caritatisdĩ : Quod aperte beatusiohannes apłs doc& dicens, Nos
scimusqm̃trtns latisu mus demoste inuitum qm̃ diligimus fr̃s: Quin ondiligit
manel inmerte: Vitita q humane animȩ & huma nȩuoluntatis di & pxim
dlectio est : Qua ho moante pecatum fruebaturdõ & fruebatur proximo
indõ. Ab hacuitusua mertuuest negle gendedm̃ neglegendo seipsim& ꝓximũ :
si cutueremu ne imimorte nondiligendo: Itt uere transfertur demorte inuitũ
diligendo: Et scutueru morseus est nondiligere itu & uerauit ceiurest diligere

Expanded text:
ccando humana anima, et humana voluntas a vita Dei. Mortuum est illud quod erat ante peccatum vere liberum arbitrium, quo libera hominis voluntas, id est libera hominis charitas voluntarie et libere diligendo adhaerebat Deo. Et vere mortuujusmodi liberum arbitrium hominis negligendo Deum et recedendo a Deo, et ab ea morte qua amisit charitatem Dei resuscitatur, et vivificatur per eamdem gratiam charitatis Dei. Quod aperte beatus Joannes apostolus docet, dicens: « Nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam; quoniam diligimus fratres. Qui non diligit manet in morte . » Vita itaque humanae animae, et humanae voluntatis Dei, et proximi dilectio est, qua homo ante peccatum fruebatur Deo, et fruebatur proximo in Deo; ab hac vita sua mortuus est, negligendo Deum, negligendo seipsum et proximusicut vere manet in morte non diligendo, ita vere transfertur de morte in vitam diligendo. Et sicut vera mors ejus est non diligere, ita et vera vita ejus est diligere.
Abbreviated transcription (Latin):
uua ma cerbamꝰ quiprimimpartadis oimiquitatem comimiserur̃s łt
dentessilio rumob stipuerunt quia non solum seipsos sed&lomnem pro¬
gemensuium peca ndolȩieruni. Sadillopaccatooriginaliter tracto
cumom nequiad fidemuemunt perlauac rumregenerationisadb soliun᷑
Iannonimilae antiquapatruminiquitiate . sedu nusquisqpeo insuains¬
Quitate oregur. Suieer gopost buaptisi umpere antibus illa pecati
qua epost mo dm comiiserunt imputentur: sue diamilla quȩante
baptsium com mserunt preptes trans gressionenturte gratiuas sup

Expanded text:
uvam acerbam » qui primi in paradiso iniquitatem commiserunt, et dentes filiorum obstupuerunt, » quia non solum seipsos, sed et omnem progeniem suam peccando laeserunt. Sed illo peccato originaliter tracto cum omnes qui ad fidem veniunt per lavacrum regenerationis absolvuntur, jam non in illa antiqua patrum iniquitate, sed unusquisque eorum in sua iniquitate morietur. Sive ergo post baptismum peccantibus illa peccata quae postmodum commiserunt imputentur sive etiam illa quae ante baptismum commiserunt, propter tra
Abbreviated transcription (Latin):
ultti patrescomederunt uua ma cerbam & dentesfiliorumobsti pueruNT :
Solinusuisqr inimquitaite ua morieur Ip quibus uerbis maniferte
noutes tumeniti gratia ꝑ quamin regeneratient iuptismi originale
peccatum ex primitrams gressi onecontractum soluitur &i del&ur
prenuntiataest : ltia munus quis q illa re generationo purgatus. & a
uinculouintique dammatiomis absolutus nequa quamino rimorum parentũ
peccito quodeium dimisum est :sedii peccatis & criminibusseruierit in siuc¬

Expanded text:
ultra, patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstupuerunt: ultra, patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstupuerunt: sed unusquisque in iniquitate sua morietur . » In quibus verbis manifeste Novi Testamenti gratia, per quam regeneratione baptismi originale peccatum ex prima transgressione contractum solvitur et deletur praenuntiata est, ut jam unusquisque illa regeneratione purgatus, et a vinculo antiquae damnationis absolutus, nequaquam in primorum parentum peccato, quod etiam dimissum est; sed si peccatis et criminibus servierit in s
Abbreviated transcription (Latin):
tionem &ladoptionem filiorumdi deseruit & magis imquitatemu&ustȩ
generationis quamiustificationem nouȩ re generitioniselegit Ei diuin¬
ueritate elbeiti pictris manifestu e x positione factu i cognosimus Hoc&liũ
deaeleris eiusdem gratiae tran gressoribus fieri certumteneredebemis
Vltrecedente abillis nouia gyatia : redeat ad eosimiquitus antiqua: Nonsolum
su sed ẽiumpaterna : Vtrumautem & originilis peccatireatus ꝑbaptism
gratiu neleus a deumradire eiquim puturuntelle gendusit in his ucrbis
proph&iceis quibus dicitur. in memorium redeat imquita spatrumeiu in
comsprtudñ it nonsolumillerum parentum & progemtorum eiis quiuicino
tempore esse potuerunt sedeliam primorum patrum & primorum parentũ
quipriminpart d isodel querunt iniquita seiutdictumest imputelur:
necinuerbi s c̃ dectoris clare luc&: pec a nobistẽmereprȩsumendum est :
Legimus quidem a pud hieremampropheam : Indictus illis nondicent

Expanded text:
tionem et adoptionem filiorum Dei deseruit, et magis iniquitatem vetustae tionem et adoptionem filiorum Dei deseruit, et magis iniquitatem vetustae generationis quamveritate, et beati Patris manifesta expositione factum cognoscimus; hoc etiam de caeteris ejusdem gratiae transgressoribus fieri certum tenere debemus ut recedente ab illis nova gratia, redeat ad eos iniquitas antiqua, non solum sua, sed etiam paterna: utrum autem et originalis peccati reatus per baptismi gratiam deletus ad eum redire eique imputari intelligendus sit in his verbis propheticis quibus domini , » ut non solum illorum parentum et progenitorum ejus, qui vicino tempore esse potuerunt, sed etiam primorum patrum et primorum parentum qui primi in paradiso deliquerunt, iniquitas, ut dictum est, ei imputetur; nec in verbis sancti doctoris clare elucet, nec a nobis temere praesumendum est. Legimus quidem apud Jeremiam prophetam: « In diebus illis non dicent
Abbreviated transcription (Latin):
in conspectudñ : Eccea ꝑtissi mebeatus doctor. iuxtasen sum propheliae
quae in hocped modeillo ꝑdito homine contineiur : aꝑtissimedoc& quo d nec
suanec parentum peccit iam adeumpertinere potuissent siinilla gratdia
dud optio ne filiorumd̃ ad quamuratus fuerit . permanere uoluis s&l.
Sed quia non ꝑmansit : e adiniquitatemueluste exadam generationis
a postatu n doredit : &icm postbaptisim gratium quaminseir rtanferi
reditadeum nonsolumsua sedeliaminiquita s patrumens elpeccatum
matriseius non est in eo deleum: ut in eiseliamipsepunirelur. ludicant ils
tͥ damnante quiredditim quititem patrumin filuis intertiam el quas tũ
progeniem : Vndedlicm additumest in proph&iu. fiant contrudnm¬
ia est in comspetudñ semper : Scilic& peccata eliniquitates patrumeius
aemitris: Vtmeritueorum pesima non obliuscatur imstodñs cumilli &ipsa
restituit: Quoder goinisto a postata el trans gressore gratiu edi quiuo ca¬

Expanded text:
i. »  Ecce apertissime beatus doctor juxta sensum prophetiae quae in hoc psalmo de illo perdito homine continetur, apertissime docet quod nec sua nec parentum peccata jam ad eum pertinere potuissent, si in illa gratia et adoptione filiorum Dei, ad quam vocatus fuerat, permanere voluisset. Sed quia non permansit, et ad iniquitatem vetustae ex Adam generationis apostatando rediit, etiam post baptismi gratiam, quam in se irritam fecit, rediit ad eum, non solum sua, sed etiam iniquitas patrum ejus, et peccatum matris ejus non est in eo deletum, ut in eis etiam ipse puniretur, judicante illo et damnante, « Qui reddit iniquitatem patrum in filiis in tertiam, et quartam progeniem . » Unde etiam additum est in prophid est in conspectu Domini semper, scilicet peccata et iniquitates patrum ejus ac matris: ut merita eorum pessima non obliviscatur in isto Dominus, cum illi et ipsa restituit. Quod ergo in isto apostata et transgressore gratiae Dei, qui voca
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ds mortem non fecit ned uelatur inperditione uiuorum creauit
enimutessent omnia celsa nubileffecit nationes orbisterrarum : el
ꝑ proph&am ipsed ñ sait : nolo mortem peccatoris sed ut conuertatur
&uiuat Siautem non uult dsmortemimpii & peccatoris quomodo
praedestmateum ud mortem : Cumnihilaliud eius sit uelle quum
praedestmare causaemm omnium rerum uoluntas est dreiusq: facere :¬
uelle est i ec simplex natura aliquam contrari&atem in sehabe ::
sedidem dñ somnium diues est in omnibus qui in uocuntillum : Itaq
praedestinatio inbonolegitur nonmmalo : Vndedicita płs : quos
prae sciuit & prȩdestauit conformes fieri imaginis filii sui

Expanded text:
orum. Creavit enim ut essent omnia, et sanabiles fecit nationes orbis terrarum . » Et per prophetam ipse Dominus ait: « Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat . » Si autem non vult Dominus mortem impii et peccatoris, quomodo praedestinat eum ad mortem, cum nihil sit aliud ejus velle quam praedestinare? Causa enim omnium rerum voluntas est Dei ejusque velle est, nec simplex natura aliquam contrarietatem in se habet. Sed idem Dominus omnium est, dives in omnibus qui invocant illum. Itaque praedestinatio in bono legitur, non in malo. Unde dicit Apostolus: « Quos praescivit et praedestinavit confor
Abbreviated transcription (Latin):
reedta xp̃o & gratium eius ineuacuam facit atquta finithancuntũ
nequa qua merimpitari nec originalia nec actualia pecatu quae
illiuerembaptis mofuerai nt remissa : sed easolaquae posthaptismum
gratdium di amit tendo commist : magna nobis quuestiouidetur:
Neenr̃o eaim sensui sed c̃orum patrum a uctoritate proutd̃ dederit :¬
ol uendameredimus. INambeitus cuguitinus cum ex ponere uerbu
psd miubiinm adedictionibus iudaeproditorisinter cu&era dicitur i ra
memoria mredeat iniquitas patrumeius in conspectudñ n& peccatum iatris
eius nondeleatur. it amipsumiudamhocmaledictum adimple umesse
ex ponitdicens : Suud astenere illud ad quoduocatus est pullo modoc deum
uelsua pria& erita uel parentumin iquit aspertinerbi : quiuer gonon
tenuit adoptionemin familiad i sediniquitatem u&usti generis potius
elegit rediitiniquitas patrumeius in conspectudm̃ ut in e &iũ ipse

Expanded text:
et gratiam ejus in se vacuam fecit atque ita finit hanc vitam, et gratiam ejus in se vacuam fecit atque ita finit hanc vitam, nequaquam ei imputari nec originalia nec actualia peccata, quae illi vere in baptismo fuerant remissa, sed ea sola quae post baptismum gratiam Dei amittendo commisit, magna nobis quaestio videtur, nec nostro eam sensu, sed sanctorum Patrum auctoritate, prout Deus dederit, solvendam credimus. Nam beatus Augustinus cum exponeret verba Psalmi ubi in maledictionibumemoriam redeat iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur. » Ita in ipsum Judam hoc maledictum adimpletum esse exponit, dicens: Si Judas teneret illud ad quod vocatus est, nullo modo ad eum vel sua praeterita, vel parentum iniquitas pertineret. Quia ergo non tenuit adoptionem in familia Dei, sed iniquitatem vetusti generis potius elegit, « rediit iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, » ut in ea etiam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
suue auctor est ꝑditionis su. ie. & dm̃quem non hab& auctorem culpȩsuȩ
quit alia sentiunt dĩ praedstinatio inuitum hominem facit peccare:
quomodo iusto iudiciods̃ damnat peccantem cumilleno nuoluntat e
nilnla dpraesentem ꝑtin& quaestionem: Nemo enimita sentit aut dicit
quodd̃ praed estinatio aliquem in uitum faciat peccare : Vt ium non pro
& uolensin peccatissius perreuerat : nolensiusto iudiciopumatur : Item
scã rum a uetorititẽ scripturarum munituest : Cuinullo modo fasest:
facit : Nemoenim perpri e distinationis diu in aeerga rȩꝓbos ueritatõ :¬
ad seribit & deputiat dõmal eagentium imquitatem : Sed tantum modo
eorundemreproborum & eorundem maleagentium iustu indam¬
agratia finithancuitunr qui d nisiin ꝑditionem cadit: Sed non in quod
remisumest retcidit : nec in originalipeccato damn abitur. Quitu men
propter postremacrimina : e morte affici&ur quȩ eipropter illu

Expanded text:
suae, auctor est perditionis suae, et Deum, quem non habet auctorem culpae suaesuae, auctor est perditionis suae, et Deum, quem non habet auctorem culpae suae, secundum ipsos qui talia sentiunt, Dei praedestinatio invitum hominem peccare, quomodo justo judicio Deus damnat peccantem, cum ille non voluntatnihil ad praesentem pertinet quaestionem: Nemo enim ita sentit aut dicit quod Dei praedestinatio aliquem invitum faciat peccare, ut et volens in peccatis suis perseverat, nolens justo judicio puniatur. Item sanctarum auctoritate Scripturarum munita est, cui nullo modo fas est facit. Nemo enim per praedestinationis divinae erga reprobos veritatem ascribit, et deputat Deo male agentium iniquitatem, sed tantummodo eorumdem reproborum, et eorumdem male agentium justam dama gratia finit hanc vitam, quid nisi in perditionem cadit? Sed non in quod remissum est recidit, nec in originali peccato damnabitur; qui tamen propter postrema crimina ea morte afficietur, quae ei propter illa
Abbreviated transcription (Latin):
Qui uomne simpi& iniqui prosui s impietatibus &imquitatibus iustepe¬
reuntes. hon habent dm̃ auctorem perditionis suue qua ipsisuomerito
perierunt : Sed tuntum modo auetorempoenȩ & damnations qua miuste
exceperunt : Ita& quod ait illos quo sputather&i cosdicere : quiu illi
teritum uudunt : proprium ipsorum eituitium non diuinȩ pruedis¬
tinationis prȩiudicium . Neceadem dĩpra e distinatione coguntur
non posseeuadere sed suuperseuerantis sima iniquitate quam relin¬
Quia nullo modo ille quicunctabonacreauit &sanabiles fecitnationes
orbisterrarum : atq: uultomnes homines s aluos fier & ad agnitionem
ueritatis uemre : aliquem cogit interire : Et hocomnino uerum est :
quiu nemin idsimponit nec essi tatempereund i sicut neminum ponit
necessitatem ialeagendi: Vnusquisq: enimsibiauctor est iinquitatis

Expanded text:
Quia omnes impii et iniqui pro suis impietatibus et iniquitatibus juste peQuia omnes impii et iniqui pro suis impietatibus et iniquitatibus juste pereuntes, non habent Deum auctorem perditionis suae, quia ipsi suo merito perierunt, sed tantummodo auctorem poenae et damnationis, quam juste exceperunt. Ita et quod ait, illos quos putat haereticos dicere. RABANUS. « teritum vadunt, proprium ipsorum est vitium, non divinae praedestinationis praejudicium, nec eadem Dei praedestinatione coguntur non posse evadere, sed sua perseverantissima iniquitate quam relinla. RABANUS. « Quia nullo modo ille qui cuncta bona creavit, et sanabiles fecit nationes orbis terrarum, atque vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire, aliquem cogit interire. » RESPONSIO. Et hoc omnino verum est, quia nemini Deus imponit necessitatem pereundi, sicut nemini imponit necessitatem male agendi; unusquisque enim sibi auctor est iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
randi : hocomnino nullus fidelium dicit: Quia auctoremoperum & me¬
ritorummaloruni dm̃ esse non credit : quo d enimimpius& iniquuscmala
sua corrigendo & diuinammniseri cordiam implorundo recuperare se
possitudintam : testatur ipsed ñ sper proph& aindicens : Quod sl a uerterit
seimpius abimpi& atesua & fecerit iudicium &iustitiam: ipseanimam
sua muiui ficaunit : Similiter & in eo quod addidit qui ads nullius ruinae
atq: interitus causa sit : Nullu s omnino fidelium contradicit : Quia ne no
dm̃ auctoremrumae & perditionis impiorum sed tantum modo iuitȩ
eorum dummations & punitionis auctorem credit : Lalee st &illud
conditorem suum asserant auctorem: dicentes quod sicuthi qui prȩscien¬
tiadi ac praedestinatione conuocatisunt ad percipiendam glorium
adernȩ uitȩ itael illi quiad&lernum in teritum uadunt. prȩdestina¬
tioned̃ cogantur non possee uudere interitum: Quod ittiq ne modicit :

Expanded text:
randi, hoc omnino nullus fidelium dicit: quia auctorem operum et merandi, hoc omnino nullus fidelium dicit: quia auctorem operum et meritorum malorum Deum esse non credit. Quod enim impius et iniquus mala sua corrigendo et divinam misericordiam implorando recuperare se possit ad vitam testatur ipse Dominus per prophetam, dicens: « Quod si averterit se impius ab impietate sua, et fecerit judicium et justitiam, ipse animam suam vivificabit . » Similiter et in eo quod addidit « quia Deus nullius ruinae atque interitus causa sit. » Nullus omnino fidelium contradicit, quia nemo Deum auctorem ruinae et perditionis impiorum, sed tantummodo justae eorum damnationis, et punitionis auctorem credit. Tale est et illud perditionis suae conditorem suum asserant auctorem, dicentes quod, sicut hi qui praescientia Dei ac praedestinatione convocati sunt ad percipiendam gloriam aeternae vitae, ita et illi qui ad aeternum interitum vadunt, praedestinatione Dei cogantur, non posse
Abbreviated transcription (Latin):
incidere pecud mortem praedistinatus ullo modo sepossit aduitam recupe¬
rre manifestum est nullo modo esie mend acium. sed certissima muertatẽ
qua momnes fidelescredunt & confitentur : quod bonitus & gratia diuinae
pruedistinations faciat : ut ex his qui prue distinati sunt aduitam & nã
nemopossit incidere in mortem u& ornam : Hancenim ꝑseuerantiȩ
stadoilitatom & firmita tem inbono abeo acceperunt. quirogauit & ro¬
gat proeis nedeficiat fidesipsorum : Sicit ipse udbeatu mperum dicit
E go autemrogaui protẽ ut non deficiat fidestua : & alio loco euungelii
deeisdemelectissiusdicit : Et ego uitam a &ernam do eis & non peribunt
in a&ernum: quod autem eadem diuina praedistinatio. hoc in reprobis
agit ut se d dm̃ conuertendo & in melius commutundo ne moeorum
possitse aduitamrecuperare quasiomp̃s ds̃ quod absit : suu pruedesti¬
natione eisimposuerit nec essitatemm ul ea gendi & in suism alis perseue¬

Expanded text:
ec ad mortem praedestinatus ullo modo se possit ad vitam recuperare, » manifestum est nullo modo esse mendacium, sed certissimam veritatem, quam omnes fideles credunt, et confitentur, quod bonitas, et gratia divinae praedestinationis faciat ut ex his qui praedestinati sunt ad vitam aeternam, nemo possit incidere in mortem aeternam. Hanc enim perseverantiae stabilitatem et firmitatem in bono ab eo acceperunt, qui rogavit, et rogat pro eis ne deficiat fides ipsorum sicut ipse ad beatum Petrum dicit: « Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua . » Et alio loco Evangelii de eisdem electis suis dicit: « Et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum . » Quod autem eadem divina praedestinatio hoc in reprobis agat ut se ad Deum convertendo, et in melius commutando nemo eorum possit se ad vitam recuperare, quasi omnipotens Deus quod absit sua praedestinatione eis imposuerit necessitatem male agendi, et in suis malis perseve
Abbreviated transcription (Latin):
uersionis a ddm̃ uita animȩest : Etquia sicut ia indictumest uolunta teauer¬
titur udõ & uoluntatecomuertitur d dm̃ ipaa uersione uł conuer sione uolunes
anmmae quae naturaliter cumipia e impsaest cumipsa e mipia partor ait
moritur autuiuificatur : Eideo nullatenus c redendum est quo din prinolo¬
mine mortua anima ꝑpeccatum non fuerit uolunti as bona mortuua eoden
łtideo ne sine uoluntate sua potuit dõ uiuere necsine uolunti tesua potus
dõmori: Nec sineuoluntitesua uitiatu est peccato mortifero: ne sineuolin¬
tatesua sanatura peccatomortifero: Namsin primohomine pacane alintes
lomanonest mortua quo madonune pi uficantem gratium &ereatus Rmus¬

Expanded text:
est voluntate avertitur a Deo, et voluntate convertitur ad Deum, ipsa aversione vel conversione voluntas animae, quae naturaliter cum ipsa et in ipsa est, cum ipsa et in ipsa pariter aut moritur aut vivificatur. Et ideo nullatenus credendum est quod in primo homine mortua anima per peccatum, non fuerit voluntas bona mortua eodem et ideo nec sine voluntate sua potuit Deo vivere: nec sine voluntate sua potuit Deo mori. Nec sine voluntate sua vitiata est peccato mortifero, nec sine voluntate sua sanatur a peccato mortifero. Nam si in primo homine peccante voluntas bona non est mortua, quomodo nunc per vivificantem gratiam et creatur
Abbreviated transcription (Latin):
aediumna prȩdestinationeagitus necessuarium uidetur oportuneato:
utiliterfieriex istim amus ut aliqua e xeisdem librisa dhane remper¬
tinentia lgnoscenda eꝰ tenendal egentib uis proponamus Aitiguus
quadum loco distinguensutramq prued estinationem sicutia msueorus
Sratia uero est ipsiuispri ced estinationis effectus ltem aibi: Iantu ques¬

Expanded text:
de divina praedestinatione agitur, necessarium videtur, opportune atque de divina praedestinatione agitur, necessarium videtur, opportune atque utiliter fieri existimamus, ut aliqua ex eisdem libris ad hanc rem pertinentia agnoscenda et tenenda legentibus proponamus. Ait igitur quodam loco distinguens utramque praedestinationem, sicut jam superius aeparatio, gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando er
Abbreviated transcription (Latin):
qued ad huc penitus futurum ignorabatur in illis libris uelut trans actũ
commnemora reur Sunt quidem cirta fi emeorundem librorum
breuiter conruma nidieos propositȩ atq: ex positȩ quȩdum quinque
quȩstiones Sed d pelugia nos nihilpertinentes & eorum
adinte itum mullateniusuerumesse cognoscimus frequenter eum
mendem libris deutrius q partis aeste cletorum E reproborum prelet¬
natione punc simul numne distinete disputat. Etideo liber ile. depreleto¬
natione scorumtitulatur : ponquiu &deprȩdestinatione roproborum
nihil ibidicitur: sedequia ex m&ioripar tenomenacept.: Sicut ẽ iml lns
aa uinate si itiq deutrisqꝓ ciuitatibus & d̃iscilicẽ eduaboli partor&
mula pliciter disputuat : E tamen e  meliori parte librosdeciutates
uoluit appellure : quia ergomultum ad prtae sentem quiaestionem ubi

Expanded text:
quod adhuc penitus futurum ignorabatur, in illis libris velut transactum quod adhuc penitus futurum ignorabatur, in illis libris velut transactum commemoraretur. Sunt quidem circa finem librorum eorumdem breviter contra Manichaeos propositae, atque expositae quaedam quinque quaestiones; sed ad Pelagianos nihil pertinentes, et eorum ad interitum. Nullatenus verum esse cognoscimus; frequenter enim in eisdem libris de utriusque partis, id est electorum et reproborum praedestinatione nunc simul, nunc distincte disputat. Et ideo liber ille de Praedestinatione sanctorum titulatur, non quia et de praedestinatione reproborum nihil ibi dicitur, sed quia ex meliori parte nomen accepit, sicut et in libris de Civitate Dei, utique de utriusque civitatibus, et Dei, scilicet, et diaboli pariter et multipliciter disputat; et tamen ex meliori parte libros de Civitate Dei voluit appellare. Quia ergo multum ad praesentem quaestionem, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui propter diligenter in quisitaa & euidenter agnita ueritate ceniũ
contentio sa animostta serroris & iuscipiatur libenter at qioboedienter
manifest tio ueritatis. Vtautem quinqullas quȩstio nes sue oppositiones
pelagianorum in librisquos de ex positione genesis. Idembeatus aigus¬
tinus contra errores &blas phemi asma mchȩo rum seripsit cõmemorar& :
pec in nr̃is codicibins inuenitur nec ullaratio esseuid&ur : Qui a mani¬
festumomnino est quando cosdem libro sidemdoctor conseripsit primis
fere ad huctem poribus conuersionis siue presb yterisui necdum
tunc pelugia norum nomen aut here sim extitisse : Sed longo post
tempore &multis intercedentibus innis eoruminsanam at qim¬
pugnationem contre denam surrexisse Et ideo quad neq ad ma¬
nichȩos herdi cosꝑtinebat neque a pelagianis qui nec dum excorti
fuerant ullatenusoppom potuerat : Nullu pror sustatio ꝑ mitiit ut

Expanded text:
Quapropter diligenter inquisita, et evidenter agnita veritate, cesset Quapropter diligenter inquisita, et evidenter agnita veritate, cesset contentio et animositas erroris, et suscipiatur libenter atque obedienter manifestatio veritatis. Ut autem quinque illas quaestiones, sive oppositiones Pelagianorum in libris, quos de expositione Genesis, idem beatus Augustinus contra errores et blasphemia Manichaeorum scripsit commemoraret, nec in nostris codicibus invenitur, nec ulla ratio esse videtur: quia manifestum omnino est, quando eosdem libros idem auctor conscripsit, primis fere adhuc temporibus conversionis, sive presbyterii sui, necdum tunc Pelagianorum nomen aut haeresim exstitisse; sed longo post tempore, et multis intercedentibus annis eorum insaniam atque impugnationem contra Ecclesiam surrexisse. Et ideo quod neque ad Manichaeos haereticos pertinebat, neque a Pelagianis, qui necdum exorti fuerant, nullatenus opponi potuerat, nulla prorsus ratio permittit, ut