comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
me. herbam capit auidius. tanqͣm re¬
ficere se largius indicans: ad tolerandã
ex futura tempestate penuriam. Bo¬
ues aut̃e cũ diutius inclusi fuerint hẏ¬
berno temꝑe. ꝑturbationẽ aeris na¬
turali p̾̃sentientes intellectu. de stabu¬
lo foris simul om̃s aspiciunt: mutan¬
tes uultũ. Multi sane hoĩes echinum
terrestrem duplices cauernas capta¬
uerunt in sus fecisse cubilib: ut cum
flatib aquilonis urget᷑. ad australẽ
se conferat. pardem: iterũq cũ nothu
spirauerit: boreale foram̃ aꝑiat. Qͥd
g nobis hominib ꝑhec signa scͥptura
significat: Non solum ut ꝑomnia
nrĩ creatoris qͣnta sit erga nos in¬
dulgentia contemplemur: s etiã cõ¬
sideremꝰ. qͥa cum nimia futuroꝵ ꝓ
uidentia in mutis pecorib habeatur.
nec utiq nos debemꝰ p̃sentis uitȩ
uoluptatib contaminari: s intenti¬
onẽ nrãm aduenturũ speculũ desti¬
nare. Tu gͦ homo ñ laborabis ĩ hoc

Expanded text:
me, herbam carpit avidius, tanquam reme, herbam carpit avidius, tanquam reficere se largius indicans ad tolerandam ex futura tempestate penuriam. Boves autem cum diutius inclusi tempore fuerint hiberno, perturbationem aeris naturali praesentientes intellectu, de stabulo foris simul omnes aspiciunt mutantes vultum. Multi sane homines echinum terrestrem captaverunt duplices cavernas in suis fecisse cubilibus, ut cum flatibus aquilonis urgetur, ad australem se conferat partem; iterumque cum notus spiraverit, boreale foramen aperiat. Quid igitur nobis hominibus per haec signa Scriptura significat? non solum ut per omnia nostri Creatoris quanta sit erga nos indulgentia contemplemur, sed etiam consideremus, quia cum nimia futurorum providentia in mutis pecoribus habeatur, nec utique nos debemus praesentis vitae voluptatibus contaminare, sed intentionem nostram ad venturum saeculum destinare. Tu ne ergo homo non laborabis in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
niensq animi sui motib habet corpuᷤ.
Ursorum segnior natura ẽ. mens asꝑa.
subdola: et nonminus setis qͣm si multa¬
te contecta. Quod si sermonem latius
ditat: et fortasse quidẽ incitabimur
erga studium nr̃ȩ monitionis. Sed
uereor ne inemulandis qͦq bestiis.
minores ẽẽ credamur. Ursus letali uul¬
nere sepe tͣnsfixus. omnib utitur ma¬
chinamentis ut se curare p̃ualeat:
herba p̃cipue quadã natura sicciore
plagas ꝓprias oppilando. Uulpis etiã
frequentius dep̃hensa ẽ suco pineo:
ͥmet remedium contulisse. T̃estudo aũ
cum uꝑinis uiscerib ingluuiaẽ uentͥs
expleuerit: origani medicamine qͦd ẽ
serpentib contrariũ. pestem ueneno¬
si cibi fertur effugere. Coluber uͦ do¬
lores grauissimos ocłorũ feniculũ de¬
pastus: extinguit. Nã p̃scientia pecu¬
dum de futuris cęli mutationib: qm̃
ñ rationabilem prudentiã creditur
suꝑare. Itaq ouis impendente hye¬

Expanded text:
niensque animi sui motibus habet corpus. niensque animi sui motibus habet corpus. Ursorum segnior natura est, mens aspera, subdola, et non minus setis, quam simultate contecta. Quod si sermonem latius ditet, fortasse quidem incitabimur erga studium nostrae munitionis: sed vereor ne in aemulandis quoque bestiis minores esse credamur. Ursus lethali vulnere saepe transfixus, omnibus utitur machinamentis, ut se curare praevaleat, herba praecipue quadam natura sicciore plagas proprias oppilando. Vulpes etiam frequentius deprehensa est, succo pineo sibimet remedium contulisse. Testudo autem cum viperinis visceribus ingluviem ventris expleverit, organi medicamine quod est serventibus contrarium, pestem venenosi cibi fertur effugere. Coluber vero dolores gravissimos oculorum, feniculum depastus exstinguit. Nam praescientia pecudum de futuris coeli mutationibus, quam non rationabilem prudentiam creditur superare? Itaque ovis, impendente hie
Abbreviated transcription (Latin):
iecta ꝓsiluit. s simul creata ẽ cum p̃cep¬
tio una. ẽ. illis anima. & decor om̃is infi¬
gura locatus: ꝓpͥetatibꝰq uariis singłȩ
discernunt᷑. Boues graue sunt: et con¬
stantes. Asimni: hebetes. Calidi ȩqui: de¬
siderio feminarũ. lupus: indomitus.
Uulpis: dolosa. Ceruus: timidus. Labori¬
osa formica. G̃ratificus canis: & memor
amicitiȩ. Singłarũq natiuitatib moꝵ
etiã qualitates aptate sunt. sic̃ iracun¬
dia congenerata ẽ leoni: & solitudo cõ¬
uersationis. similiũq uitatio. Nã ue¬
lut tirannus qͥdam bestiarũ uicio su¬
ꝑbiȩ naturalis elatꝰ: refugit alioꝵ cõ¬
sotiationẽ. Nec coctidiano cibo pascit᷑.
qͣmuis reliquias suȩ captionis adierit:
Huic inmirũ grande uocis ministeri¬
ũ natura phibuit: adeo ut cerde qͣ¬
drupedes cum sint cursu uelociores
rugitu eiꝰ pauefacte. deficiant. Toruus
ẽ pardus. et acutus in impetu: conue¬

Expanded text:
jecta prosiluit, sed simul creata est cum praecepjecta prosiluit, sed simul creata est cum praecepto. Una est illis anima, et decor omnis in figura locatus: proprietatibus variis singulae discernuntur. Boves graves sunt, et constantes, asini hebetes, calidi equi desiderio feminarum. Lupus indomitus, vulpes dolosa, cervus timidus, laboriosa formica, gratificus canis, et memor amicitiae, singularumque nativitatibus morum etiam qualitates aptatae sunt, sicut iracundia congenerata leoni est, et solitudo conversationis, similiumque vitatio. Nam velut tyrannus quidam bestiarum, vitio superbiae naturalis elatus refugit aliorum consociationem, nec quotidiano cibo pascitur, quamvis reliquias suae captionis adierit. Huic nimium grande vocis ministerium natura perhibuit, adeo ut certae quadrupedes cum sint cursu velociores, rugitu ejus pavefactae deficiant. Torvus est pardus, et acutus in impetu conve
Abbreviated transcription (Latin):
mam uiuam. Pecudes om̃s terrene
st̃: obhoc melinantur ad terrã. Sed
alia ẽ plantatio cȩlestis homo: qui
qͣntum habitu figure. tantum digni¬
tate distat apecorib Illarum facies de¬
orsum flexa ẽ uterumq ꝓspectat : et
qͦd eꝰ libidini iocundum est. hoc sec¬
tatar. Tuum uͦ captit. ad cȩlum semꝑ
erigit᷑. Oculi tui. suꝑna respiciunt. S
si tu qͦq corꝑis te uoluptate fedaueres
obediendo luxui uentris. et inferiorib
eiꝰ partib. comparatꝰ es ium̃tis insipi¬
entib. & similis illis factus es. At uͦ tibi
alia sollicitudo nimisq decora ẽ q̃ren¬
di sublimia: ubi habetur xp̃e. Conue¬
nit i te altius ferri terrestrib: ut qͦ¬
mͦ nacus es. ita ꝓͥam disponas uitam.
Conu̾ atio tua: sit incȩlo. Hera tͥ patria
ẽ suꝑior ierłm. Ciues & sodales habes.
yͥmagenitos asscͥptos incȩlo. Ciciat t̾ra¬
amimam uiuã. Igit᷑ quadrupedũ aiã
ñ olim sub t̾ra reposita. subito tunc e¬

Expanded text:
mam vivam. Pecudes omnes terrenae mam vivam. Pecudes omnes terrenae sunt, ob hoc inclinantur ad terram. Sed alia est planta coelestis homo: qui quantum habitu figurae, tantum dignitate distat a pecoribus. Illorum facies deorsum flexa; uterumque prospectat, et quod ejus libidini jucundum est, hoc sectatur: tuum vero caput ad coelum semper erigitur, oculi tui superna respiciunt. Sed si tu quoque corporis te voluptatibus foedaveris, obediendo luxui ventris, et inferioribus ejus partibus, comparatus es jumentis insensibilibus, et similis illis factus . At vero tibi alia sollicitudo nimisque decora est quaerendi sublimia, ubi habetur Christus . Convenit enim altius te ferri terrestribus, ut quomodo natus es, ita propriam disponas vitam. Conversatio tua sit in coelo , vera tibi patria est superior Hierusalem, cives et sodales habes primogenitos ascriptos in coelo . 3. Ejiciat teranimam vivam. Igitur quadrupedum anima, non olim sub terra reposita, subito tunc e
Abbreviated transcription (Latin):
tũq ꝑducit. Nullũ enĩ tempꝰ ualebit
ꝓpͥetates animantiũ commutare: sed
tanquã nuꝑ constituta natura. ita
recens fertur cum tẽpore. Ficiat t̾ra
animam. uiuã. hec p̾ceptio mansit in
terra: et nullatenus famulando desi¬
nit conditori. Certa enĩ exeoꝵ poste¬
ritate quȩ pͥmo facta st̃ nasci non
dubium ẽ: aua de terra nunc etiã
formari et uiuificari conspicimꝰ. Non
enĩ cicadas solum exymbrib rigata
ꝓducit. uel alia plurima uolatiliũ
milia. quoꝵ maxima pars ꝓpt̃ sui
tenuitatem uocabulis caret: s etiam
mures et ranas exterra generari uide¬
mꝰ. Deniq in egiptiacis thebis si pluuuias
largiores estiuo tempore fuderie: mox
infinitis murib regio tota completur.
Anguillas etiã non aliter. nisi de ceno
certissimum ẽ nasci. Quarũ genus nec
ouum nec alter aliquis partus instau¬
rat: s ut diximus de limo gingnendi
sortiuntur originem. Eiciat terra ani¬

Expanded text:
tumque perducit. Nullum enim tempus valebit tumque perducit. Nullum enim tempus valebit proprietates animantium commutare, sed tanquam nuper constituta natura sit, ita recens fertur cum tempore. Ejiciat terra animam vivam. Haec praeceptio mansit in terra, et nullatenus famulando desinit Conditori. Certa enim ex eorum posteritate quae prima facta sunt, nasci non dubium est, alia de terra nunc etiam formari et vivificari conspicimus. Non enim cicadas solum ex imbribus rigata producit, vel alia plurima volatilium millia, quorum maxima pars propter sui tenuitatem vocabulis caret; sed etiam mures et ranas ex terra generari videmus. Denique in Aegyptiacis Thebis, si pluvias largiores aestivo tempore fuderit, mox infinitis muribus regio tota completur. Anguillas etiam non aliter nisi de coeno nasci certissimum est, quarum genus nec ovum, nec alter aliquis partus instaurat, sed ut diximus. de limo gignendi sortiuntur originem. Ejiciat terra ani
Abbreviated transcription (Latin):
ri: suaq magis dicta sub p̃textu inter¬
p̃tationis astruere: Quappter ut scͥptũ
est: intelligatur. Ficiat terra animam
uiuam: pecudum. & bestiarũ. & serpen¬
tũ. Aduerde gͥ dei uerbũ currens pom
nem creaturam. qͦd qͥdem olim cepit.
s usq nẽ oꝑatur. & ꝓperat ad finem:
donec consummationem mundus ac¬
cipiat.Sicut enĩ pila cum ab aliquo fu¬
erit impulsa cũ spacia diuexa reperit:
ipsa sui uolubilitate lociq ꝓcliuitate ue¬
locius nicitata ꝑfertur: nec prius stare
poterit qͣm ad plana descendat: ita na¬
tura rerum dĩ p̃ceptione commota nas¬
centiũ morientiumq passim facturam
penetrans. uniuscuiꝰq generis sobolẽ
ꝑsimilitudinẽ sui custodit ȩqualiter.
donec ad statutũ terminũ ualeat ꝑ¬
uenire. Equũ enĩ facit eqͦ succedere:
& leonem leoni. & aqͥlam aquilȩ. Et
singłas animantes sequentiũ successioẽ
seruata: usq ad finem rerũ om̃ium exi¬

Expanded text:
ri, suaque magis dicta sub praetextu interri, suaque magis dicta sub praetextu interpretationis astruere? Quapropter ut scriptum est intelligatur: Ejiciat terra animam vivam pecudum et bestiarum et serpentum. 2. Adverte igitur Dei verbum currens per omnem creaturam. Quod quidem olim coepit: sed usque nunc operatur et properat ad finem, donec consummationem mundus accipiat. Sicut enim pila cum ab aliquo fuerit impulsa, cum spatia devexa repererit, ipsa sui volubilitate, locique proclivitate velocius incitata perfertur, nec prius stare poterit, quam ad plana descendat, ita natura rerum Dei praeceptione commota, nascentium morientiumque facturam passim penetrans, uniuscujusque generis sobolem per similitudinem sui custodit aequaliter, donec ad statutum terminum valeat pervenire. Equum enim facit equo succedere, et leonem leoni, et aquilam aquilae, et singulas animantes, sequentium successione servata, usque ad finem rerum omnium exi
Abbreviated transcription (Latin):
mata rescindendo: ego autẽ ñ addu¬
cor ut dicam. idcirco deteriorẽ nr̃am
mundificationẽ uideri. qͥa nichil de
scematib eiꝰ. famulus dĩ disseruit.
Et qͥa non dixit tot milia stadiorum
ambitũ tenere telluris. uel qͦd metitꝰ
ñ ẽ qͣntis spaciis obumbratio eius in
aere distendit᷑. cum sol cursus ꝓprios
agit sub terra: qͥ cum lune ꝓpinquaue¬
rit luminis ei defectum p̃stat. deqͥb
omĩb prudenter ille reticuit. sciens
inutilia nobis haberi: quȩ ad nos mi¬
nime ꝑtinerent. Idõ ñ debemus u̾ba
spualia uiliora ẽẽ uanissimis philoso¬
phorũ assertionib arbitrari: et ñ głi
cere cuncta disposuit. Unde uidentur
mͥ qͥdam rerũ ignari. seductionib pͣ¬
uis & suasionib falsis eniti: qͦ possint
honestatis quendã colorem ꝑ argum̃¬
ta ꝓͥa diuinis scͥpturis obducere. Quod
qͥd aliud intelligendũ ẽ qͣm sapientio
res tales homines u̾bis spũalib ꝓfice¬

Expanded text:
mata rescindendo. Ego tamen non addumata rescindendo. Ego tamen non adducor ut dicam idcirco deteriorem nostram mundificationem videri: quia nihil de schematibus ejus famulus Dei disseruit, et quia non dixit tot millia stadiorum ambitum telluris tenere, vel quod metitus non est quantis spatiis obumbratio ejus in aere distenditur, cum sol proprios cursus agit sub terra, qui cum lunae propinquaverit, luminis ei defectum praestat. De quibus omnibus prudenter ille reticuit, sciens inutilia nobis haberi quae ad nos minime pertinerent. Ideo ne debemus verba spiritualia viliora esse vanissimis philosophorum assertionibus arbitrari, et non glocere cuncta disposuit? Unde videntur mihi quidam rerum ignari, seductionibus pravis et suasionibus falsis eniti, quo possint honestatis quemdam colorem, per argumenta propria, divinis Scripturis obducere. Quod quid aliud intelligendum est, quam sapientiores se esse tales homines verbis spiritalibus profite
Abbreviated transcription (Latin):
allegoria ñ quas ex me ipse confeci. s̾.
qͣs didici aliorũ uoluminib recensitis:
ꝑ quas hu qͥ non acqͥescunt cõmunib cõ¬
sentire scͥpturis: aquam dicunt ñ ẽẽ aꝙͣ
s aliam quandã naturã. Pisces quoq
uel serpentes aut bestias ñ ꝓueritatis
ratione. s ꝓ suo commentant᷑ arbitͥo:
sicut interpretes somnioꝵ tusis ꝑ sopo¬
rem uarus ymaginib quid futurum
sit. ꝓsua uoluntate ꝓnunciant. Ego
audem cũ audiero fenum: hoc intelli¬
go qđ dictum ẽ. Item pisces. aut qua¬
drupedes. aut uirgulta. quomͦ relata
st̃: ita ꝓnuntio. Neq enĩ erubesco eu¬
uangeliũ. Nam licet hu qͥ demundo
plura scͥpserunt. certa de terre scemati¬
b disputarunt: mͦ eam sperȩ. mͦ chil¬
indro. mͦ circulo similem & equalibus
undiq collectam partibus designan¬
tes. & inmecdio ẽẽ cauam ad om̃s enĩ
huiuscemodi opinones scͥptores cosmo¬
graphiȩ ꝓlapsi st̃. alter alterius dog¬

Expanded text:
allegoria, non quas ex meipso confeci, sed allegoria, non quas ex meipso confeci, sed quas didici aliorum voluminibus recensitis, per quas hi qui acquiescunt communibus consentire scripturis, aquam dicunt non esse aquam, sed aliam quamdam naturam, pisces quoque vel serpentes, aut bestias, non pro veritatis ratione, sed pro suo commentantur arbitrio: sicut interpretes somniorum, visis per soporem variis imaginibus, quid futurum sit pro sua voluntate pronuntiant. Ego autem cum audiero fenum, hoc intelligo quod dictum est. Item pisces aut quadrupedes, aut virgulta, quomodo relata sunt, ita percipio: Neque enim erubesco Evangelium . Nam licet hi qui de mundo plura scripserunt, certa de terrae schematibus disputarint, modo eam sphaerae, modo cylindro, modo circulo similem, et aequalibus undique collectam partibus designantes, et in medio esse cavam. Ad omnes enim hujusmodi opiniones, scriptores cosmographiae prolapsi sunt, alter alterius dog
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta compleuit: et qͥ in reb omib mi¬
rabilium suoꝵ eterna monim̃ta ꝑhibu¬
it: cumulet m̃tes ur̃as gaudio sp̃uali in
et inscła seculorũ ameN. Explicit basi¬
icite quȩso. qualis uobis nr̃e
sermocinationis matutina
uisa ẽ mensa: Michi enĩ libet
comparare tenuitatẽ nr̃am
egeno cuipiam exhibenti conuiuium.
qui munificentiã animi sui copiose de¬
siderans ostentare deficit. facultatum
retardatus inopia: & obhoc apparatum
pauꝑem qualiscunq ẽ largius mini¬
strare molit᷑. risum de se ꝑhibens in¬
uitatis: ita fit ut exꝓbrationis igno¬
minia liberalitas affectata ñ careat:
tale qͥddam ẽ & innobis. si tam̃ uos
ñ aliter sentietis. Ueruntam̃ ut cũq¬
se habent nr̃a: ñ extenuabunt᷑ auobis.
Neq enĩ heliseum ut imꝓbum pastorẽ
refutabant illius temporis conuitiȩ:
et certe agrestib eos reficiebat holusctiliᷤ.
Comꝑtas itaq habeo leges quasdã suꝑ

Expanded text:
cuncta complevit, et qui in rebus omnibus micuncta complevit, et qui in rebus omnibus mirabilium suorum nobis aeterna monimenta praebuit, cumulet mentes nostras gaudio spiritali in et in saecula saeculorum. Amen. LIBER Dicite quaeso qualis vobis nostrae sermocinationis matutina visa est mensa. Mihi enim libet comparare tenuitatem nostram egeno cuipiam exhibenti convivium, qui munificentiam animi sui copiose desiderans ostentare, deficit facultatum retardatus inopia, et ob hoc apparatum pauperem qualiscunque est, largius ministrare molitur, risum de se perhibens invitatis. Ita fit ut exprobrationis ignominia liberalitas affectata non careat. Tale quiddam est et in nobis, si tamen vos non aliter sentietis: verumtamen utcunqse habent nostra, non extenuabuntur a vobis. Neque enim Haelisaeum ut improbum pastorem refutabant illius temporis convivae : et certe agrestibus eos reficiebat olusculis. Compertas itaque habeo leges quasdam super
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrans. Ed iuuat corꝑe ieiuna¬
re. si animꝰ multis prauitatũ milib
oneratur: Poero autẽ qui ñ ludit tes¬
seris. s uacat: quas ñ uanitates exore
deꝓmit : Aut quid ñ ꝑcipit aurib ex¬
ecrandum: Ita ociositas sine timore dĩ:
magistra nequiciȩ ẽ. Et qͥdem p̃sumo
aliquid uobis utilitatis ex his quȩ lo¬
cuti sumus. acqͥri. Qđ si secus fuerit:
tam̃ peccato uos uactios cõmoratio
loci huiuscemodi ꝑficiet. Quantoq plꝰ
uos inȩccłia dñi retentamus: tanto
magis amaloꝵ cogitationib seꝑamꝰ.
Sufficientia st̃ que disseruimus apud
eqͥssimum cognitorẽ. si tam̃ ñ ad copi¬
osas creature diuitias. s ad paruitatẽ
nr̃e possibilitatis aspexerit: uel admen¬
suram suꝑ leticia capienda p̃sentium.
Sit itaq terminus hic matutimi con¬
uiuii: ne ultra modũ ingesta sacietas.
fastidium uesꝑtinȩ uobis epulationis
initiat. Dñs sane qͥ creaturȩ suȩ copiis

Expanded text:
demonstrans. Quid juvat corpore jejunademonstrans. Quid juvat corpore jejunare, si animus multis pravitatum millibus oneratur? Porro qui non ludit tesseris, sed vacat, quas non vanitates ex ore depromit, aut quid non percipit auribus exsecrandum? Ita otiositas sine timore Dei magistra nequitiae est. Et quidem praesumo aliquid vobis utilitatis ex his quae locuti sumus acquiri. Quod si secus fuerit, tamen peccato vos vacuos commoratio loci hujuscemodi perficiet. Quantoque plus vos in Ecclesia Domini retentamus, tanto magis a malorum cogitationibus separamus. Sufficientia sunt quae disseruimus apud aequissimum cognitorem, si tamen non ad copiosas creaturae divitias, sed ad parvitatem nostrae possibilitatis aspexerit, vel ad mensuram super laetitia capienda praesentium. Sit itaque terminus hic matutini convivii, ne ultra modum ingesta satietas fastidium vespertinae vobis epulationis injiciat. Dominus sane, qui creaturae suae copiis
Abbreviated transcription (Latin):
le uos p̃terire tͣnscursu. Qͥd enĩ facietis
usq aduesꝑam: Apransorib certe non
urgemini: nec conuiuioꝵ apparatꝰ ab¬
ire uos ammonet: qm̃ tempus ieiu¬
nandi ẽ. Quappt̃ si placet ab stinenti¬
A corꝑis: in uoluptates animi conu̾¬
tamꝰ. Sepius utiq corꝑib paruistis:
hos saltem dies deputemus usib ani¬
moꝵ sicut scͥptum ẽ. Delectare in dño:
et dabit tͥ peticiones cordis tui. Si di¬
uitias amas: opes tͥ p̃sto sunt sp̃ualeᷤᷤ.
id ẽ iudicia dei uera iustificata inse¬
met ipsa: desiderabilia suꝑ aurum &
lapidem p̃ciosum. S edax et gulosꝰ
es: habes uerba dnĩ dulciora super
mel & fauum. Nunc si dimisero uoᷤ.
cetumq dissoluero: alii mox urm cur¬
runt ꝓperant̃ ad aleam inqͣm iuratio
& contentio uehemens. & lucrandi
cupiditas habetur: astatq demon
obscęnus. mͦ hunc erigens exultatio¬
ne uictorie. faciensq aduersarium
tristem: mͦ illum alacrem suꝑbumq

Expanded text:
le vos praeterire transcursu. Quid enim facietis le vos praeterire transcursu. Quid enim facietis usque ad vesperam? A pransoribus certe non urgemini, nec conviviorum apparatus abire nos admonet, quoniam tempus jejunandi est. Quapropter si placet, abstinentiam corporis in voluptates animi convertamus. Saepius utique corporibus paruistis, hos saltem dies deputemus usibus animorum, sicut scriptum est: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Si divitias amas, opes tibi praesto sunt spirituales, id est, judicia Dei vera, justificata in semetipsa, desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum . Si edax et gulosus es, habes verba Domini dulciora super mel et favum . Nunc si dimisero vos coetumque dissolvero, alii mox vestrum currunt properanter ad aleam, in qua juratio et contentio vehemens, et lucrandi cupiditas habetur, astatque daemon obscenus, modo hunc erigens exsultatione victoriae, faciensque adversarium tristem, modo illum alacrem superbumque
Abbreviated transcription (Latin):
tur: qm̃ pͥncipum liberi ꝑ uoluptateᷤᷤ
& delicias facile corrumpunt᷑. et uecor¬
des efficiunt᷑ et stulti: s nature iudicio
qͥ dignus fuerit infulas accipit pͥnci¬
patus: ñ minus ꝓceritate menbrorũ.
qͣm lenitate morum cȩteris p̃stans. Et
habet spicula q̃dam. s his ad lesionẽ
ñ utitur alioꝵ:. ita leges qͣsdam tacita ᷤ
eis natura ꝓscripsit: quib retinentur
ad inferenda tormenta supplicib. Ipse
gunt ad confectionem uestium delica-¬
tarum: reminiscimini huiꝰ animalis re-¬
figurationẽ: ut euidens de resurreccio¬
ne capiatis exemplũ: & nichil dubitetiᷤ
dereformatione corꝑis qͣm paulus ex¬
ponit.S iam sentio me modũ dispu¬
tationis excedere. Et enĩ si admultitu¬
dinem respexero relatorũ: in infinitũ
uidebor sermonẽ ꝓlapsus: sinautem
oculos ad diuersitatem creature conu̾¬
tero: nec exordium narrationis arbi¬
tror assumpsisse. Ueruintam̃ non ẽ uti¬

Expanded text:
tur, quoniam principum liberi per voluptates tur, quoniam principum liberi per voluptates et delicias facile corrumpuntur, et vecordes efficiuntur ac stulti. Sed naturae judicio, qui dignus fuerit, infulas accipit principatus, non minus proceritate membrorum quam lenitate morum caeteris praestans, et habet spicula quaedam, sed his ad laesionem non utitur aliorum. Ita leges quasdam tacitas eis natura praescripsit, quibus retinentur ad inferenda tormenta supplicibus. Ipsae gunt ad confectionem vestium delicatarum. reminiscimini hujus animalis refigurationem, ut evidens de resurrectione capiatis exemplum, et nihil dubitetis de reformatione corporis, quam Paulus exponit. Sed jam sentio me modum disputationis excedere. Etenim si ad multitudinem respexero relatorum, in infinitum videbor sermone prolapsus. Sin autem oculos ad diversitatem creaturae convertero, nec exordium narrationis arbitror assumpsisse. Verumtamen non est uti
Abbreviated transcription (Latin):
nosa columba: domesticaq gallina: do-¬
losus & zelotipus ꝑdix: interdũq ue¬
nantib hominib ad alioꝵ captum
maliciose consentiens: & omino multi-¬
plex in illis actuum moꝵq discretio ẽ¬
St̃ & cȩtera animalia urbana. si tamen
urbanitatis ẽ: ad unum cõmunemq
finem oꝑationẽ ꝑducere singłoꝵ sic̃
in apib est uidere. qͥb cõmunis habi¬
tatio ẽ. & uolatus. et unus labor oĩb:
et qͦd maximũ ẽ sub regib & ducibus
unaqueq ꝓpͥum munus exercet̾. nec
pͥus audent campos patentes appet̾e:
quã suum pͥncipem uiderint uolasse.
Rex autẽ apud eas ñ constituit᷑ apopło.
Nam sepe suffragia multitudinis im-¬
perite solent indignos ad culmen in¬
ꝑiale ꝓuehere: nec regnũ sorte p̃stat᷑.
St̃ enim irrationabiles exitus urnȩ:
qͥppe quȩ sepius infimo cuiq potesta¬
tum decernit insignia. S nec ex paren¬
tum hereditate imꝑialia sceptra tradũ¬

Expanded text:
nosa columba, domesticaque gallina. Donosa columba, domesticaque gallina. Dolosus et zelotypus perdix; interdumque venantibus hominibus, ad aliorum captum malitiose consentiens; et omnino multiplex in illis actuum morumque discretio est. 4. Sunt et certa animalia urbana, si tamen urbanitatis est ad unum communemque finem, operationem perducere singulorum: sicut in apibus est videre, quibus communis habitatio est, et volatus, et unus labor omnibus, et quod maximum est, sub regibus et ducibus una quaeque proprium munus exercet. Nec prius audent campos patentes appetere, quam suum principem viderint volasse. Rex autem apud eas non constituitur a populo, nam saepe suffragia multitudinis imperitae solent indignos ad culmen imperiale provehere, nec regnum sorte praestatur. Sunt enim irrationabiles exitus urnae, quippe quae saepius infimo cuique potestatum decernit insignia. Sed nec ex parentum haereditate imperialia sceptra tradun
Abbreviated transcription (Latin):
munit̃ uiuentes sic̃ columbȩ. sturni.
grues. & gracculi. Ex qͥb quedã sine
ducib habentur: semet ipsas regentes.
Alie sub moderamine continentur: ut
grues. Est etiam ineis alia discretio. S
quã certas uidemꝰ aduenas esse. alias in-¬
digenas. ñ nullas hieme compellente
causa pastus ad ꝑegrina discedere: plu¬
timiditatem contrectationem manus
neq̃unt tolerare. Aliȩ int̾ homines
diuersant᷑: hisdem qͥb illi domiciliis
cõmanantes. Auȩ locis desertis & mõ¬
tib delectant᷑. Est etiã auib magna
differentia uocum: et sua cuiq pͥetas.
St̃ enĩ quedam loquaces et garrulȩ
aliȩ taciturnȩ: ñ nulle canorȩ atq cla-¬
mose. cȩtere stridulȩ. nulluꝰq penitus
habentes cantum. Alie naturaliter
emulatrices st̃: uel ex hominũ tradi-¬
tionib eruditȩ. Aliȩ unicum nunqͣm¬
q mutabilem sonum uocis habent:
lasciuus ẽ gallus. diligens pauo: libidi¬

Expanded text:
muniter viventes, sicut columbae, sturni, muniter viventes, sicut columbae, sturni, grues, et graculi: ex quibus quaedam sine ducibus habentur, semetipsas regentes, aliae sub moderamine continentur, ut grues. Est etiam in eis alia discretio, secundum quam certas videmus advenas esse, alias indigenas. Nonnullas hieme compellente, causa pastus, ad pe regrina discedere. Plutimiditatem, contrectationem manus nequeunt tolerare. Aliae inter homines diversantur, iisdem quibus illi domiciliis commanentes, aliae locis desertis et montibus delectantur. Est etiam avibus magna differentia vocum, et sua cuique proprietas. Sunt enim quaedam loquaces et garrulae, aliae taciturnae: nonnullae canorae atque clamosae, certae stridulae, nullumque penitus habentes cantum. Aliae naturaliter aemulatrices sunt, vel ex hominum traditionibus eruditae. Aliae unicum, nunquamque mutabilem sonum vocis habent. Lascivus est gallus, diligens pavo, libidi
Abbreviated transcription (Latin):
& morũ. et actuum. & uictus. nimmia di¬
u̾sitate distincta st̃. Quidã autẽ affecta¬
uerunt nominib circa eas uti uariis:
ue tanqͣm ꝑ inusitata sigilla noue in¬
auditeq nuncupationis ꝓpͥetas insin-¬
głis uolucrum generib agnoscatur. S
nobis sufficiens ẽ significatio ad qͣlitatẽ
cuiꝰq generis contemplandã: ususq cõ¬
munis scͥpturȩ. quȩ mundas imnundaᷤ¬
q discerint. Aliud enĩ genꝰ ẽ earum q̃
carne uescunt᷑: aliaq forma suis cõgru¬
ens morib. Habent enĩ falcatos ungueᷤᷤ
obuncũ rostrum. uolatum ꝑnicem. quo
p̃da citius capiatur: discerptaq pedib
facilem cibum suggerat captori. Alia
species ẽ earũ q̃ seminibꝰ nutriuntur: &
alia earũ q̃ ꝓ alimonia ꝑcipiunt qͥcqͥd
casus obtulerit. Et in his rursus maxi¬
ma differentia ẽ. Quedã enĩ st̃ gregaleᷤᷤ
exceptis p̃datricib: quarũ nulla cum
aluis p̃ter coitum sociat᷑. Aliȩ st̃ com¬

Expanded text:
morum, et actuum, et victus nimia diversitate distinctae sunt. Quidam autem affectaverunt nominibus circa eas uti variis, ut tanquam per inusitata sigilla novae inauditaeque nuncupationis proprietas in singulis volucrum generibus agnoscatur. Sed nobis sufficiens est significatio, ad qualitatem cujusque generis contemplandam, ususque communis Scripturae, quae mundas immundasque discernit. Aliud enim est genus earum quae carne vescuntur, aliaque forma, suis congruens moribus: habent enim falcatos ungues, obuncum rostrum, volatum pernicem, quo praeda citius capiatur, discerptaque pedibus, facilem cibum suggerat captori. Alia species est earum quae seminibus nutriuntur, et alia earum quae pro alimonia percipiunt quidquid casus obtulerit. Et in his rursus maxima differentia est. Quaedam enim sunt gregales, exceptis praedatricibus: quarum nulla cum aliis praeter coitum sociatur. Aliae sunt com
Abbreviated transcription (Latin):
cum eris inparadiso. Ubicumq sit para¬
disus. qͦ nomme significat᷑ qͥes illa. ubi u¬
bi felicitur uiuitur. quisqͥs ieo ẽ: cum
illo ⁊ ꝑillũ ⁊ millo ibi utiq ẽ qͥubiq ẽ.
Summa namq eẽntia. que d̾s est. tota
ubiq ẽ.⁊ immobił manens. nutu suo rec¬
tissime mobilia mouet. Interrogatio.
iut dicis d̾s ubiq ẽ. ⁊ singula mo¬
Iuet. aliqͣndo eum ubi ante ñ fue¬
rat. ẽẽ necesse ẽ ⁊ aliqͣndo agere qd̾ qͥdẽ
ñ egerat ante. Ipse ego cum mͦ sim: fuit
tempꝰ qͣndo ñ fui. Quare simͦ in me est
et me mouet. ñ semꝑ in me fuit nec sẽꝑ
me mouit: cum utiq non semꝑ fueri. Un¬
de sentio qr aut in me ñ ẽ. nec me mouet:
aut si ut asseris in me ẽ ⁊ me mouet. est
utiq in me ñ temporalit̾. ⁊ mouet me mu

Expanded text:
cum eris in paradiso . Ubicunque autem paracum eris in paradiso . Ubicunque autem paradisus, quo nomine significatur quies illa ubi feliciter vivitur, quisquis in eo est, cum illo et per illum et in illo ibi utique est qui ubique est. Summa namque essentia, quae Deus est, tota ubique est; et immobilis manens, nutu suo rectissime mobilia movet. XII. INTERR. Si, ut dicis, Deus ubique est et singula movet, aliquando eum ubi ante non fuerat esse necesse est, et aliquando agere quod quidem non egerat ante. Ipse ego cum modo sim, fuit tempus quando non fui. Quare si modo in me est et me movet, non semper in me fuit nec semper me movit, cum utique non semper fuerim. Unde sentio quia aut in me non est nec me movet; aut si, ut asseris, in me est et me movet, est utique in me temporaliter, et movet me mu
Abbreviated transcription (Latin):
de qua ipse dix̃. Potestatẽ habeo ponen¬
di animam meam: ⁊ iterũ sumendi eam.
Cũ hac ad inferos descendit: ⁊ suos inde
lib̃os eduxit. Simulgͦ sunt in xͦ u̾bũ d̾i̾.
anima rationalis caro hominis. Tria qͥdẽ
inconfusa. ⁊ ꝓ natura diuisa: s sũma o¬
ꝑante potentia. inunitatẽ ꝑsone comunc¬
ta. Unde ⁊ totum dicitur d̾s ꝓpt̾ dm̃: ⁊ to¬
tũ hõ propt̾ hominẽ. Inde ẽ. qd̾ dix̃. Ne¬
mo ascendit in celum nisi qui de celo des¬
cendit: filius hominis qͥ ẽ in celo. Et pau¬
lus dicit. Si cognouissent. nunqͣm dn̾m
głe crucifixissent. Recte qͥdem filius ho¬
minis qͥa d̾s ẽ. se de celo descendisse. ⁊ dũ
ẽ. uere particeps mortalitatis nr̃e. Idẽ ipse
xͦ ẽ. qui pro nob̃ passus ẽ scđm carnẽ erat
insepulchro. scd̃m animã in inferno. scd̾m
dĩtatem que ubiq ẽ. ñ deerat paradiso. hinc
ius ẽ qd̾ promisit latͦm conu̾so. Hodie me¬

Expanded text:
de qua ipse dixit: Potestatem habeo ponende qua ipse dixit: Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam . Cum hac ad inferos descendit, et suos inde liberos eduxit. Simul ergo sunt in Christo Verbum Dei, anima rationalis, caro hominis. Tria quidem inconfusa et pro natura divisa, sed summa operante potentia in unitatem personae conjuncta. Unde et totum dicitur Deus propter Deum, et totum homo propter hominem. Inde est quod dixit: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo . Et Paulus dicit: Si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Recte quidem Filius hominis, quia Deus est, se de coelo descendisse, et dum est vere particeps mortalitatis nostrae. Idem ipse Christus est qui pro nobis passus, secundum carnem erat in sepulcro, secundum animam in inferno, secundum divinitatem, quae ubique est, non deerat paradiso. Hinc est quod promisit latroni converso: Hodie me
Abbreviated transcription (Latin):
tin sonat in auribꝰ meis uocale fac̾tum:
sic uerbum di ninob̾ apparuit carne ues¬
titum. Loquens angłis in eẽntia: lo¬
quia caro factum est: Responsio.
Fieri. nec ullomͦ uariari potest. Ma¬
nens itaq quod eternalit̾ cũ patre uiuit. factũ
est ex matre qd̾ pro nob̃ in tempore acce¬
pit. Factum caro id est factum homo. se¬
cundum quod alibi dicitur. U idebit oĩs
caro salutare d̃i. Omnis caro: id ẽ omnis
hõ. fides itaq tua id firmissime teneat.
qd̾ u̾bum d̾i unum cum patre in eẽntia. di¬
uersum tamen inꝑsona: est etiam cum as¬
sumpto homine unum inꝑsona. diuisũ
in eẽntia. Ex duabꝰ siquidẽ ⁊ in duabꝰ natu¬
ris constat xp̾c d̾s ⁊ homo: s unus. Sicuit e¬
nim caro ⁊ anma rationał. h̾o ẽ unus: ita
d̾iu̾bum ⁊ hõ assumptus. xp̃c ẽ unus. Car¬
nẽ quidẽ uerã accepit: quã ꝑ nob̃ patiac
mori ⁊ resurg̾e uoluit. Anmã qͦ accepit:

Expanded text:
tui sonat in auribus meis vocale factum, tui sonat in auribus meis vocale factum, sic Verbum Dei in nobis apparuit carne vestitum, loquens angelis in essentia, loquia caro factum est? RESP. Verbuheri, nec ullo modo variari potest. Manens itaque quod aeternaliter cum Patre vivit, factum est ex matre quod pro nobis in tempore accepit; factum caro, id est homo, secundum quod alibi dicitur: Videbit omnis caro salutare Dei . Omnis caro, id est omnis homo. Fides itaque tua id firmissime teneat quod Verbum Dei unum cum Patre in essentia, diversum tamen in persona, est etiam cum assumpto homine unum in persona, divisum in essentia. Ex duabus siquidem et in duabus naturis constat Christus Deus et homo, sed unus. Sicut enim caro et anima rationaDei Verbum et homo assumptus Christus est unus. Carnem quidem veram accepit, qua pro nobis pati ac mori et resurgere voluit. Animam quoque accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ẽ gignere: qd̾ est suam ñ aliunde
s ex se sapientiam semꝑ hab̃e. Creatu¬
ram sane suam ñ ex se. s aliunde sapi¬
entiã constat hab̾e. Cui aliud ẽ ẽẽ: ali¬
ud sapientẽ ẽẽ. S summe illi eẽntie q̃
ds ẽ: id ipsum ẽ eẽ. qd̾ sapientẽ ẽẽ. Q ua¬
ꝓpt̾ adoramꝰ sine diffentia cum genitore
genitum: ut coet̾num ⁊ consubstantia¬
lem patͥ filium. Est autẽ u̾bi huiusdi¬
c̾e: simul oĩa semꝑ scire. Sic ⁊̃ apat᷑ ⁊ filio sp̃m¬
scm̃ ꝓcede. idẽ ẽ quod nota omnia parit̾ a¬
mare. Sẽꝑ aut̃ abutͦq ꝓcedit: qͥ sẽꝑ diligit.
hec tͥa simul sunt coet̾na. simul unũ in
eẽntia: qua ꝓpt̾ simul ad oranda. Tria
namq sunt. ꝑsona ñ eẽntia. Unum es¬
sentia. ñ ꝑsona. hoc ipsum manifestat
angłis uerbum ded̾o natum. hoc ipsũ
hominibꝰ nuntiat. u̾bum caro factum.
Uident angłi. ⁊ beatifieant᷑: credunt hoĩeᷤ.
⁊ iustificantur. Sic̃ aut̾ u̾bum cordis

Expanded text:
atrem gignere Filium quod est suam non aliunde, sed ex se sapientiam semper habere. Creaturam sane suam non ex se, sed aliunde sapientiam constat habere; cui aliud est esse, aliud sapientem esse. Sed summae illi essentiae quae Deus est, id ipsum est esse quod sapientem esse. Quapropter adoramus sine differentia cum genitore genitum, ut coaeternum et consubstantialem Patri Filium. Est autem Verbi hujus dicere, simul omnia semper scire. Sic etiam a Patre et Filio Spcedere idem est quod nota omnia pariter amare. Semper autem ab utroque procedit qui semper diligit. Haec tria simul sunt coaeterna, simul unum in essentia, quapropter simul adoranda. Tria namque sunt, persona, non essentia; unum, essentia, non persona. Hoc ipsum manifestat angelis Verbum de Deo natum, hoc ipsum hominibus nuntiat Verbum caro factum. Vident angeli, et beatificantur; credunt homines, et justificantur. Sicut autem verbum cordis
Abbreviated transcription (Latin):
dispensationem: pedum ministeria
st̃ distributa. Pauce uͦ auium pedes
mutiles habent. neq gressui neq ue¬
natui oportunos : sicut hyrundines.
meropes. quib esca solo exaere p̃bet᷑.
S hyrundo solet uolare dep̃ssior. t̾rã¬
q pene cõtingere: ut ꝑhoc usum pe¬
dum uideat᷑ explere. Sunt sane mul¬
ta genera que siquis eo mͦ uoluerit ex¬
plicare qͦ nos multitudinẽ pisciũ ꝓ¬
parde descͥpsimus. inueniet unũqͦdq
auiũ cunctarũ generale uocabulum:

Expanded text:
dispensationem pedum ministeria dispensationem pedum ministeria sunt tributa. Paucae vero avium pedes inutiles habent, neque gressui neque venatui opportunos, sicut hirundines, meropesque, quibus esca solo praebetur ex aere. Sed hirundo solet volare depressior, terramque pene contingere, ut per hoc usum pedum videatur explere. 3. Sunt sane multa genera quae, si quis eo modo voluerit explicare quo nos piscium multitudinem pro parte descripsimus, inveniet unum quidem avium cunctarum generale
Abbreviated transcription (Latin):
inꝰ ut pote quȩ tercia sit portio anima¬
liũ creaturȩ. Nam tria genera st̃ an
aque inqͥt reptilia animarum uiuaꝵ
sedm̃ genus & uolatilia uolantia sub
firmamĩto cęli. scdm̃ genus. Cur gͥ exele¬
m̃to maris auib qͦq natiuitatem tri¬
buit: Qa uelut affinitas quedam uo¬
lucrib habet᷑. et piscib. Sic̃ enĩ pisces
aqͣm secant motib alarũ in pͥora ten¬
tendentes. caudȩ uerd gubernaculo
flexus dirigunt ꝓͥos: ita & aues aerem
pennis creduntur natando ꝑrumꝑe.
Ergo qm̃ una ꝓpͥetas ingenere utroq
natandi ẽ: eadem illis etiã suppetit ex
aqua cognatio. Quoꝵ hec differentia
ẽ: quia nullus alitum sine pedib eẽ
potest. ut pote qͥ pastum consecunt᷑
et̾ra. Et ob hoc necessario pedum po¬
tiuntur obseqͥo. Raptorib autẽ. etiã
unguium acies ad conuectandas p̃das
accõmodata ẽ. Nam cȩteris tam ꝓpt̃
alimoniȩ questũ. quã ꝓpt̃ aliam uite

Expanded text:
mus: ut pote quae tertia portio sit animamus: ut pote quae tertia portio sit animalium creaturae. Nam tria genera sunt aninquit, aquae reptilia animarum vivarum secundum genus, et volatilia volantia sub firmamento coeli secundum genus. Cur igitur ex elemento maris, avibus quoque nativitatem tribuit? Quia velut affinitas quaedam volucribus habetur et piscibus. Sicut enim pisces aquam secant motibus alarum in priora tendentes, caudae vero gubernaculo flexus dirigunt proprios, ita et aves aerem pennis creduntur natando perrumpere. Ergo quoniam una proprietas in genere utroque natandi est, eadem illis etiam suppetit ex aqua cognatio. Quorum haec differentia est, quia nullus alitum sine pedibus esse potest, ut pote qui pastum consequuntur e terra, et ob hoc necessario pedum potiuntur obsequio. Raptoribus autem etiam unguium acies, ad convectandas praedas accommodata est. Nam caeteris tam propter alimoniae quaestum, quam propter aliam vitae
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore conticuerim. credo mirari non¬
nullos astantiũ. quã qͣm studiosissimoᷤᷤ
auditores ñ arbitrer causas ignorare
silentii. qͥppe qͥ respectu nutuq int̾
se uicissim facco. ad memoriã nos eoꝵ
q̃ intermisimꝰ reduxerunt: cur tam̃
pardem creaturȩ ñ uilissimam pene
p̃teriuimꝰ indiscussam: Eiciant aque
reptilia animarũ uiuarũ: scdm genꝰ
& uolatilia uolantia sub firmamento
cȩli. Dixeramꝰ suꝑius de natantib qͣn¬
tũ tempꝰ ꝑmiserat uesꝑtinum. Hodie
tͣnsimus ad examinationem t̾restrium.
S interea nos in narratione media. uo¬
lucres effugerunt. Quaꝑpter imitandi
nobis st̃ obliuiosi uiatores: qͥ cum aliqͥd
inmansione reliquerint p̃ciosũ. quam¬
uis maximam pardem uiȩ ꝓgrediendo
confecerint reu̾tuntur: dignum laborẽ
sue negligentie ꝑferentes. Sic & nobis
ꝑ eum quem uenimꝰ callem redeundũ
est: neq enim contemptibile qͦd omisi¬

Expanded text:
tempore conticuerim, credo mirari nontempore conticuerim, credo mirari nonnullos astantium, quanquam studiosissimos auditores non arbitror causas ignorare silentii; quippe qui respectu nutuque inter se vicissim, ad memoriam nos eorum, quae intermisimus reduxerunt. Certam enim partem creaturae non vilissimam pene praeterivimus indiscussam. Ejiciant aquae reptilia animarum vivarum, secundum genus, et volatilia volantia sub firmamento coeli. Dixeramus superius de natantibus, quantum tempus permiserat vespertinum; hodie transimus ad examinationem terrestrium. Sed interea nos in narratione media volucres effugerunt. Quapropter imitandi sunt nobis obliviosi viatores, qui cum aliquid in mansione reliquerint pretiosum, quamvis maximam partem viae progrediendo confecerint, revertuntur: dignum laborem suae negligentiae perferentes: sic et nobis per eumdem quem venimus callem redeundum est. Neque enim contemptibile est quod omisi
Abbreviated transcription (Latin):
um anima sanguis ẽ ꝓpͥus. Sanguiᷤ
autẽ gelatus conuerti solet incarnẽ:
caro autẽ corrupta redit in terram.
Merito gͦ tabida ẽ anima ium̃torum.
ficiat terra animam uiuam.Uide conse¬
quentiam animi ad sanguinẽ: sangͥnis
ad carnem: carnis ad terram. Iterumq
resoluens hȩc. redi repedando ꝑ eadem
idẽ de terra ad carnem. acarne insan¬
guinẽ. asanguine inanimam: & inueni¬
es qͥa pecorum animus terra ẽ: nec eã
opineris antiqͥorem eẽ substantie corpo¬
ralis illoꝵ. nec expectare ut cũ corpore
dissoluatur. fuge garrulitates anxiaᷤ
philosophoꝵ: qui asserere ñ erubescũt.
suas canumq animas similem tenere
speciem. Siqͥdem ꝓfitent᷑ etiã muliereᷤᷤ
se quondã pisces & frutices fuisse. E go
autẽ si fuerint aliqͣndo pisces qͦd non
credam: tam̃ dum ista scriberent. ir¬
racionabiliores piscib habebant᷑. Fici¬
at terra animam uiuã. Quare gͥ pas¬
sim currente sermone subito ñ breui

Expanded text:
um anima sanguis est proprius. Sanguis um anima sanguis est proprius. Sanguis autem gelatus converti solet in carnem, caro autem corrupta redit in terram. Merito ergo tabida est anima jumentorum. Ejiciat terra animam vivam. Vide consequentiam animae ad sanguinem, sanguinis ad carnem, carnis ad terram. Iterumque resolvens haec, redi repedando per eadem, id est de terra ad carnem, a carne in sanguinem, a sanguine in animam, et invenies quia pecorum animus terra est. Nec eam opineris antiquiorem esse substantiae corporalis illorum: nec exspectare, ut cum corpore dissolvatur. Fuge garrulitates anxias philosophorum, qui asserere non erubescunt suas canumque animas similem tenere speciem. Siquidem profitentur etiam mulieres se quondam, pisces, fruticesque fuisse. Ego autem si fuerunt aliquando pisces, quod non credam; tamen dum ista scriberent, irrationabiliores piscibus habebantur. Ejiciat terra animam vivam. Quare igitur passim currente sermone, subito non brevi
Abbreviated transcription (Latin):
ter accutus: ut nullum ei possit deter¬
restrib comꝑari. Camelus habet sẽꝑ
tenacem memoriam maloꝵ. & ad ira¬
cundiã grauis & ꝑseuerans ẽ. Deniq
si fuerit ꝑcussus. diu dissimulato do¬
lore. cum reppererit oportunũ tempꝰ.
illatam ꝓtinus reponit iniuriam.
S hunc nulla de marinis beluis imi¬
tatur. Audite gͥ iracundi homines qͥ
recordationẽ dudum lesionis accepte
ꝓuirtute maxima affectatis. cui belue
similes habemini. qͣndo ꝓͥam uicem.
uilem tanqͣm aliquam scintillam ci-¬
nere sopitam usq eo retinetis incordi-¬
b: quousq nacti occasionẽ. stimulos
doloris uelut igniculum paruum fomi¬
de nutritam suscitetis in flammam.
ficiat terra animã uiuam. Cur t̾ra
ꝓducit animam uiuam: It differen¬
tiam discas animȩ pecoris hominis¬
q. Et paulo quidem inferius cognoᷤ.¬
cis: quomͦ fit anima hominis consti¬
tuta. Nunc uͦ audi de anima mutoꝵ
qͥa scdm̃ scͥpturam cunctoꝵ animali¬

Expanded text:
ter acutus, ut nullum ei possit de terter acutus, ut nullum ei possit de terrestribus comparari. Camelus habet semper tenacem memoriam malorum; et ad iracundiam gravis, et perseverans est. Denique si fuerit percussus, diu dissimulato dolore, cum reperit opportunum tempus, illatam protinus reponit injuriam. Sed hunc nulla de marinis belluis imitatur. Audite igitur, iracundi homines, qui recordationem dudum laesionis acceptae pro virtute maxima affectatis, cui belluae similes habemini, quando proprium bilem, tanquam aliquam scintillam cinere sopitam, usque eo retinetis in cordibus, quousque nacti occasionem, stimulos doloris, velut igniculum parvum, fomite nutritum suscitetis in flammam. 2. Ejiciat terra animam vivam. Cur terra producit animam vivam? ut differentiam discas animae pecoris hominisque. Et paulo quidem inferius cognosces quomodo anima sit hominis constituta: nunc vero audi de anima mutorum, quia secundum Scripturam, cunctorum animali
Abbreviated transcription (Latin):
accoꝵ. Unde considerandũ ẽ: quia pis¬
ciũ quidẽ corꝑa animata ꝓduxit aqua.
Reptilia enĩ animarũ uiuarũ ꝓduxit:
ut scͥptura significat. Interrestrib aut̃
anima corpus regens. regenerari p̃cep¬
ta ẽ: ut pote quȩ plus uiuificȩ uirtutiᷤ
assumpserint. Quanqͣm ipsa quoq ter.¬
restͥa sint irrationabilia: tam̃ unũqͦdq
eoꝵ multa ꝑnaturalem uocẽ suiꝑ ani¬
mi passione significant. Nam et leticiã
et merorem & inediã & seꝑationẽ suoꝵ.
uariasq molestias uoce declarant: cũ
aquaria ñ solum muta. s etiã immitia
sint & indocta᷑ & ad omnẽ uite socie¬
tatem ꝓrsus hominib intractabilia.
Recognouit bos possessorẽ suũ: & asinꝰ
p̃sepe dñi sui. Piscis uͦ nunqͣm pocest
dinoscere nutrim̃ta p̃stantem. Intelli¬
git asinus & hominis consuetam uo¬
cem: nouit iter qͦd sepius ambulauit:
interdumq dux fit agitatori suo dũ
errauerit. Ad audiendũ ita uehemen¬

Expanded text:
actorum. Unde considerandum est quod pisactorum. Unde considerandum est quod piscium quidem corpora animata produxit aqua: reptilia enim animarum vivarum produxit, ut Scriptura significat, in terrestribus autem anima corpus regens, generari praecepta est, ut pote quae plus vivificae virtutis assumpserint, quanquam ipsa quoque terrestria sint irrationabilia, tamen unumquodque eorum multa per naturalem vocem super animi passione significat. Nam et laetitiam et moerorem, et inediam, et separationem suorum, variasque molestias voce declarant, cum aquaria non solum muta, sed etiam immitia sint et indocta, et ad omnem vitae societatem prorsus hominibus intractabilia. Recognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui , piscis vero nunquam potuit cognoscere nutrimenta praestantem. Intelligit asinus et hominis consuetam vocem, novit iter quod saepius ambulavit, interdumque dux fit agitatori suo, cum erraverit, ad audiendum ita vehemen
Abbreviated transcription (Latin):
illi adeo collata ẽ ꝑmandatũ. deinde
incontrarium manicheis: sermo uerdẽ¬
dus ẽ. Si enĩ animam quam habebat
tellus eduxit. exanimis ipsa facta ẽ: S
eoꝵ qͥdem detestabilitas nota subinde
ẽ. Illud sane uideamꝰ cur aquȩ usse sus
reptilia animarũ uiuarũ ꝓducere: tel¬
lus autẽ animam uiuam. Arbitramur
gͥ eo qͦd natura natantium inꝑfectam
quia crassiores st̃ aquȩ. Nam deniq tar-¬
dior audituᷤ est ammantib in aqua de¬
gentib. et uisus hebetior. ut pote per
aqͣm cernendo: nec ulla apud eos memo¬
ria. uel opinatio. uel agnitio ẽ ꝓximoꝵ
Declarat gͦ sermo diuinus: quia uita car¬
nalis aquarioꝵ moderatur animi
motionib. Nam interrigenis bestus q̃
uitã ꝑfectiorem sortitȩ st̃: animus corꝑiᷤ
obtinet pͥncipatũ. Et enĩ sensus earũ
uegetior ẽ. Manifestaq animalia cum
p̃sentium maximam curã gerant: tẽ
diligenter memoriã custodiunt trans¬

Expanded text:
illi a Deo collata est per mandatum. Deinde illi a Deo collata est per mandatum. Deinde in contrarium Manichaeis sermo vertendus est. Si enim animam quam habebat tellus eduxit, exanimis ipsa facta est. Sed eorum quidem detestabilitas nota subinde est. Illud sane videamus, cur aquae jussae sunt reptilia vivarum animarum producere, tellus autem animam vivam. Arbitramur igitur eo quod natura natantium imperfectam quia crassiores sunt aquae. Nam denique tardior auditus est animantibus in aqua degentibus, et visus hebetior, ut pote per aquam cernendo, nec ulla apud eos memoria, vel opinatio, vel agnitio est proximorum. Declarat ergo sermo divinus, quia vita carnalis aquariorum moderatur animi motionibus. Nam in terrigenis bestiis, quae vitam perfectiorem sortitae sunt, animus corporis obtinet principatum. Etenim sensus earum vegetior est, manifestaque animalia cum praesentium maximam curam gerant, tunc diligenter memoriam custodiunt trans
Abbreviated transcription (Latin):
t dixit ds̃. ficiat terra animã
sedm̃ genus. qͣdrupedes. et ser¬
pentes. et bestias: scdm̃ genus.
Et factum ẽ. Sic uenit p̃ceptio
passim gradiens: et recepit ꝓpͥum terra
cursum. Ibi iussit aquas eicere reptilia
animarũ uiuarum: hic eiciat terra
animam uiuam. Putasne gͦ amma¬
ẽ tellus. & locus p̃bebitur uaniloquis
manicheis animam terre dandi: Non
omĩmodis. Qa dixit eiciat: quod in
ipsa erat eduxit. S ds̃ qui p̃ceptionẽ
dedit: etiã terre uirtutem tribuit edu¬
cendi. Neq enĩ cum audisset ut her¬
bam germinaret feni & lignum fru¬
ctuosum. latens intra se. uidelicet her¬
bam feni tantũ ꝓtulit: nec palmas
aut esculos aut cup̃ssos insuis abstru¬
sas silicib ad suꝑna. ꝓduxit: s sermo
diuinus nascentium ꝓfecto creator ẽ.
Germinet terra. Non ut quod habebat
educeret. s ut quod ñ haberet assume¬
ret: dõ scilicet oꝑationis ei p̃bente uir¬
tutem. Sic et modo. ficiat animam ñ
eam quȩ recondita erat interra: s que

Expanded text:
t dixit Deus: Ejiciat terra animam secundum genus: quadrupedes, et serpentes, et bestias secundum genus. Et factum est sic. Venit praeceptio passim gradiens, et recepit terra proprium cursum. Ibi jussit aquas ejicere reptilia animarum vivarum: hic, Ejiciat terra animam vivam. Putasne ergo est animata tellus et locus praebebitur vaniloquis Manichaeis, animam terrae dandi? Non omnimodis, quia dixit, Ejiciat, quod in ipsa erat, eduxit, sed Deus qui praeceptionem dedit, etiam virtutem terrae tribuit educendi. Neque enim cum audisset, ut herbam germinaret feni, et lignum fructuosum, latens intra se videlicet, herbam feni tantum protulit, nec palmas, aut esculos, aut cypressos, in suis abstrusa sinibus, ad superna produxit; sed sermo divinus nascentium profecto creator est. Germinet terra, non ut quod habebat, educeret; sed ut quod non haberet assumeret, Deo scilicet operationis ei praebente virtutem. Sic et modo: Ejiciat animam: non eam quae recondita erat in terra, sed quae