comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Pleriq etiam creticum. & septentrionale caspi¬
um appellant mare. Unde consideremꝰ scrip¬
cure uerba. que librato funt trutinata exa¬
mine.Colligatur inquit aqua in collecti¬
onem unã. Una aquarũ iugisq & continu¬
a congregatio ẽ. s diuersi finus maris ut
Meritoq in diuersis locis diuersa sunt no¬
pana. qpa uociubula aquis eorigionut
uocabilis adheserunt. Qna autem congrga¬
tio aquarũ. eo quodiugisunda atq continua ab
indico mari. usq ad gaditan ora lictoris. & inde
in mare rubrum extrema circum fuso orbe t̾rarũ
includit occeano. Interius quoq tirreno adrias.
adriȩ cetera maria miscent᷑. nominibus distinc¬
ta non fluctibus. unde pulchre habes quia d̃s
& una est generalis collectio quȩ dr̃ mare. et
multȩ collectiones quȩ maria ꝓregionibus
nuncupantar. Si cut enim multȩ t̾rȩ ut af¬
frica. hyspania. tracia. macedonia. syria. egyp¬

Expanded text:
Plerique etiam Creticum, et Septentrionale CaspiPlerique etiam Creticum, et Septentrionale Caspium appellant mare. Unde consideremus Scripturae verba, quae librato sunt trutinata examine. Colligatur, inquit, aqua in collectionem unam. Una aquarum, jugisque et continua congregatio est, sed diversi sinus maris, utmeritoque in diversis locis diversa sunt nomina, quia vocabula aquis, ex regionum vocabulis adhaeserunt. Una autem congregatio aquarum, eo quod jugis unda atque continua ab Indico mari usque ad Gaditani oram littoris, et inde in mare Rubrum extremo circumfusa orbem terrarum includit Oceano: interius quoque Tyrrheno Adrias, Adriae caetera maria miscentur, nominibus distincta non fluctibus. Unde pulchre habes, quia Deun. I, 10. Ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones quae maria pro regionibus nuncupantur. Sicut enim multae terrae, ut Africa, Hispania, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
dere atq in se tranffundere. sesostris egiptius qui
anciquior fuit. & darius medus qui maioris in¬
tuitu potentiȩ in effectum uoluit adducere qd̃
ab indigena fuerat ante temptatũ. que res
inditio ẽ. quod suꝑius mare inclicũ in quo
mare rubrũ qͣm i equor egyptiã qd̾ inferius
affluit. & fortasse nelatius se mare effunderet de
suꝑioribus ad inferiora p̃cipitans. rdõ molimina
sua rex ut̃q reuocauit. Quero nunc eum dixertt
colligatur aqua in congregacione una. quomͦ
diffusas ꝑ lacus paluides. stagna aquas & suꝑfu¬
sas uallibus & campis omnibusq planioribus
loeis currentes foritib atq fluminib una potu¬
enit reciꝑe collectio. aut quomodo una collect o
cum hodieq diuersa sint maria. Nam & occcanũ
mare dicimus & tyrremim & adriaticũ & indi¬
cum & egyptium. & pontum. & ꝓpontidẽ & elles¬
poncum. & euxinũ. egeũ. ioniũ. athlanticũ.

Expanded text:
tere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui tere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui maioris contuitu potentiae in effectum uoluit adducere quod ab indigena fuerat ante temptatum. quae res indicio est quod superius est mare Indicum, in quo mare rubrum, quam aequor Aegyptium, quod inferius alluit. et fortasse ne latius se mare effunderet de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua rex uterque reuocauit. Quaero nunc cum dixerit: colligatur aqua in congregationem unam, quomodo diffusas per lacus paludes stagna 25 aquas et superfusas uallibus et campis omnibusque planioribus locis currentes fontibus atque fluminibus una potuerit recipere collectio, aut quomodo una collectio, cum hodieque diuersa sint maria? nam et oceanum mare dicimus et TTrrenum et Hadriaticum et Indicum et Aegyptium pontum, et Euxinum, Aegaeum Ionium, Atlanticum.
Abbreviated transcription (Latin):
dixi autem ei usq huc uenies. nec trans gredieris
sed in de ipso conterent᷑ fluctus tui. Nonne ip¬
si uidemus mare frequent̃ undosum. ita ut
in altum fluctas eius tamqͣm mons aque pre¬
ruptus insurgat. ubi impetum suũ ad litus illi¬
serit in spumas resolui. repagulis quibusdam
arenȩ humilis reꝑcassum scdđm quod scriptũ est
aut non timebis me dicit dominus qui posui are¬
nam fines maris. In firmissimo itaq omnium
uilis sablonis puluere. uis maris intempesta cohi¬
betur. & uelut habenis quibusdam celestis imꝑi
p̃seripto sibi fine reuocat᷑. uiolentiq equoris motꝰ
in sese frangitur. atq in reductos sinus suos sem¬
ditur. Ceterum nisi uis celestis statut inhiberet
quid obstaret quin ꝑ plana egypti quȩ maxime
humilioribus iacensuallibus campestris asserit᷑
mare rubrum egyptio pelago misceret᷑. Demq
doceant qui uoluerint hȩc duosibi marra conee¬

Expanded text:
dixi autem ei: usque huc uenies nec transgredieris, dixi autem ei: usque huc uenies nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui. nonne ipsi uidemus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus eius tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam harenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: aut non timebitis me, dicit dominus, qui posui harenam fines mari? infirmissimo itaque omnium uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in reductos sinus suos scinditur. ceterum nisi uis statuti caelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus iacens uallibus campestris adseritur, mare rubrum Aegyptio pelago misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria conec
Abbreviated transcription (Latin):
potuit dicere. larare ueniforas. & mortuum sus¬
eaioit. Deusenim quod iubet fecit. Itaq
parieremplo dictum accipe congreget᷑ aqua.
& eongregata est. Dicendo aũt congregetur
non solum mouit eam. deloco. sed etiamstatu¬
itin loco ut non pret̾ifilueret s maneret. Hoc
ltaq maioris mraculi est. quomodo omnes con¬
Sregationes in unam congregationẽ deflu¬
cerint o una congregatio non adimpleta
sticiat ai & seracura hocint᷑ mirabilia con¬
sticuit dicendo. Onnes correntos eunt me
mare. & mare non adinplet᷑. Utrumꝙ gͥ ex pre¬
cepto di. ut esstuat aqua. & non suꝑfluat. Circũ¬
scripta gͥ imposito fine maria claudunt᷑. ne su ꝑ¬
fusa t̾ris mundent omnia. & destituto arboꝵ cultu
munus terre fecunditatis impediant. Cognoscunt
g diuini ẽẽ p̃cepti. oꝑationisq cȩlestis. Ait enim
dñs ꝑ nubem ad iob. int̾ alia etiam de maris clau¬
stro. Posui ei fines. apponens claustra & portas.

Expanded text:
potuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suspotuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suscitauit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo autem congregetur non solamsolum mouit eam de loco, sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. I Hoc itaque maioris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint et una congregatio non adimpleta sit. nam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur. utrumque igitur ex praecepto dei, ut et fluat aqua et non superfluat. circumscripta igitur inposito fine manamaria clauduntur, ne superfusa terris mundent omnia et destituto aruorum cultu munus terrenae fecunditatis inpediant. cognoscant igitur diuini esse praecepti operationisque caelestis. ait enim dominus per nubem ad Iob inter alia etiam de maris claustro: posui ei fines adponens claustra et portas;
Abbreviated transcription (Latin):
piculum. excitauerunt dormientẽ in pupi do¬
minũ iħm. & surgens imꝑauit uento & mari.
Sedata tempestas. fit refusa tranquillitas. Q
potuit imꝑio mare tocum sedare. non poture
aquas imꝑio mouere: Atqui in diluuio sic
accepimus quod eruperunt fontes abyssi. &
Qd̾ induxerit postea sp̃m & siccauerit aquam.
Si nolunt obedisse naturam. usumq elementi
tuisse immisso uento aquas currere. quod cottidie
uidemus in mari. ut indeaque currantunde
flauerit uentus. Si tempore moysi excitato au¬
st ro ualido siccatum est mare: eodem modo sicear
Non potuit congregatio aquarũ. & in mare pro¬
fluere aqua.quȩ postea diuisa est in ꝓfundo:
Sed discant naturam posse conuert. quando
petra aquas fluxit. & ferrũ aquȩ suꝑnatauit.
quod utiq eliseus orando facere potuit ñ imꝑan¬
do. Si g̾ heliseus ferrum leuauit contra naturã.
ap̃e aquas mouere non potuit. sed mouit qui

Expanded text:
periculum, excitauerint dormientem in puppe dopericulum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum et siccauerit aquam. si nolunt oboedisse naturam usumque elementi tuisse immisso uento aquas currere, quod cottidie uidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, Christus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit qui
Abbreviated transcription (Latin):
aquam surgere. Quis eam cogit unde ꝓrumpit.
quemadmodũ non deficit. quomodo fiat ut nna
solidiora undam uorant: Hȩc seđd̃m occulte seere¬
ta naturȩ: ceterum quis ignorat qd̾ rapido plerũ¬
q impetu in ima descendaras. in suꝑiora se surri¬
gat. atq in suꝑcilium montis accollat. plerũq
etiam canalib manu artificis diriuata. qͣntũ
descenderit. tantum rursus ascendat:: Itaq
siuel impetusuo fertur: uel arcificis ingenio contͣ
naturam suam ducitur & eleuat᷑. miramini si
diumi oꝑatione precepti aliquid ad usum na¬
curȩ eius accessit. quod in usu eius ante ñ fuerite
Dicant nunc mͥ quomodo camquam in utre con¬
gregauerit a quas maris ut scriptum est. qͦmͦ
eduxerit de petra aquã. Qui potuit educerede¬
petra aquam quȩ non erat. non potuit educere
aquam que erat: E cussit petram & fluxerunt
glio quod cum grauis esset ꝓcella & magnus in
mari motus. ita ut crepidarent apłinaufragu

Expanded text:
aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? quemadmodum non deficit? quomodo fit, ut ima soli ora undam uomant? haec secundum occultae secreta naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora se subrigat atque in supercilium montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? itaque si uel impetu suo fertur uel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et eleuatur, miramini si diuini operatione praecepti aliquid ad usum naturae eius accessit, quod in usnusu eius ante non fuerit? dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregauerit aquas maris, ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquas? qui potuit de petra educere aquam quae non erat non potuit ducere aquam quae erat? percussit petram, et fluxerunt angelio, quod cum grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii
Abbreviated transcription (Latin):
Cepit labi aqua. & inunam confluere congrega¬
tionẽ. que anteerat disfusa ꝑ terras. & plurimis
receptaculis in herebat. Cursum eius ante ñ legi.
motum eius ante non didici: nec oculus meus ui¬
dit nec auris audiuiti Stabat aqua diuersis lo¬
cis ad uocem dei mota est. Nonne uidet᷑ quia
naturam eius huiusmodi uoxdĩ fecit: & secuta ẽ
creatura preceptum. & usum fecit ex lege. Primȩ
enim constitutionis lex formam in posterũ dere¬
liquit. Deniq semel diem fecit & noctem. ex illo
manet utriusq diuturna successio. & diuturna
reꝑatio. lussa est etiam aqua currere in congre¬
gationẽ. ex illo currit. fontes labunt᷑ in fluuios
in freca currunt flumina. lacus diriuant᷑ in
maria. Ipsa se aqua precedit urget & sequitur.
Unus est ductus. unum corpus. & cum sit altitu¬
do diuerza indiscreta tamen dorsi eius equalitas.
unde ce equor appellatum arbitror. qd̾ suꝑficies
runt fontes ex inferioribus scaturire. de pauim̃to

Expanded text:
coepit labi aqua et in unam confluere congregacoepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creatura praeceptum et usum fecit ex lege; primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diurna successio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluuios, in freta currunt flumina, lacus deriuantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urguet et sequitur. unus est ductus, unum corpus. et cum sit altitudo diuersa, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. unde et aequor adpellatum arbitror, quod superficirunt fontes ex inferioribus scaturrire, de pauimento
Abbreviated transcription (Latin):
dam. quȩ ante non uidebat᷑. Iterum questiones
alias afferunt dicentes. Si in congregationibus
diuersis aqua erat. quomodo si ille congregationes
in suꝑioribus erant. non defluebat aqua ad eum
locum. ad quem post dm̃i imꝑiũ diruata est:
Natura enim aquarum sponte in inferiora ꝓ¬
labitur. Si uͦ in inferiorib erant illȩ congrega¬
tiones. quomͦ contra naturã suã aqua ad suꝑiora
conscendit: itaq aut naturalis cursus imꝑio
non eguit. aut contram naturã imꝑio ꝓficere
non potuit. Cui questioni facile respondebo. Si
michi ipsi antea respondeant. ante p̃ceptũ dñi
hanc aquarum fuisse naturã: ut laberet᷑ et
flueret. Non enim ex usu hoc habet ceteroꝵ
elementorum. s speciale & ꝓpriũ. ñ ex quodam
ordine. s magis ex uoluntate & oꝑatione dei fũ¬
mi. Quid iusserit ds̃ audiunt. Uox aut̃ dei effigi¬
es nature ẽ. Eam uocẽ effectus oꝑatiouis inpleuit

Expanded text:
dam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones dam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant ante praeceptum domini hanc aquarum fiiissefuisse naturam, ut laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus operationis impleuit.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est ad nr̃am conclitionem. non ad diumȩ
maestacem natuiz. que utia omma uider.
Sed ut aduertatis quia non quali nr̃i ingenu
ꝓbandi gr̃a s ur̃ȩ causa instructionis fuscepimꝰ
hunc tractandi laborẽ. astipulante nobis lectioĩs
serie testificamur. quȩ aꝑte ꝓbat post congrega¬
tionem aquȩ quȩ erat suꝑ derrã. & post diriua¬
tionem eius in mari apparuisse aridam. Desinant
gͦ nobis dialecticis disputationib mouere nego¬
cia. dicentes quomͦ terra inuisibilis. cum omni
corꝑi naturalit̾ species & color insit. omnis au¬
tem color sit subiectus aspectui. Clamat dĩ uox.
Congregetur aqua. & appareat arida. & iterũ
seriptura dicit. Congregata est aqua in congre¬
gationẽ unam: & apparuit arida. Quid opus
fuit iterare nisi occurrendũ questionib udica
bilem scđm naturã. s scđ̾m suꝑfusionẽ aquarũ:
deniq addidit sublato uelamine apparuisse ari¬

Expanded text:
hoc est ad nostram condicionem, non ad diuinae hoc est ad nostram condicionem, non ad diuinae maiestatem naturae, quae utique omnia uidet. sed ut aduertatis quia non quasi nostri ingenii probandi gratia, sed uestrae causa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem, adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae, quae erat super terram, et post deriuationem eius in maria apparuisse aridam. desinant ergo nobis dialecticis disputationibus mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. quid opus fuit iterare, nisi occurrendum quaestionibus obsebilem secundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum? denique addidit sublato uelamine apparuisse ari
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parata. Supra uos enim confirmata ẽ ⁊ p̃parata
qui sicut flumina puro in ea mundifonte decur¬
ritis. Be quibus dictum est. Eleuauerunt flu¬
mina domine eleuauerunt fluuina uoc̃e suã.
a uoce aquarũ multaꝵ. & addidit. Mirabiles
elationes maris. mirabilis in excelsis dñs.
bona flumina. Hausistis enim ex illo ꝑenni &
pleno fonte quo fluitis qui ait uobis. qui credit
in mesicut dicit scriptura flumina de uentre
eitis fluent aque uiuȩ. Hec autẽ dicebat despũ
quem incipiebant acciꝑe qui credituri erant in
eum. Sed iam boni iordanis fluenta. reuertimi¬
i mecum in originem. Congregetur inquit
a qua quȩ sub cȩlo est in congregatione una &
appareat arida. & factum est sic. Fortasse parũ
crediderit aliquis suꝑioribus sermonibus nr̃is.
quibus tractauimus ideo inuisibilem fuisse der¬
ram quod aquis oꝑta tegeretur. ut corꝑeis ocu¬
lis non posset uideri. Ad seenim ꝓpħa retulit

Expanded text:
praeparata. supra uos enim confirmata est et praeparata, praeparata. supra uos enim confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: eleuauerunt flumina, domine, eleuauerunt flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. et addidit: mirabiles elationes maris, mirabilis in excelsis dominus. bona flumina; hausistis enim ex illo perenni et pleno fonte, quo adsumpserit, qui ait uobis: qui credit in me, sicut dixit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dicebat de spiritu, quem incipiebant accipere qui credituri erant in eum. sed iam quasi boni Iordanis fluenta reuertimini mecum in originem. Congregetur inquit aqua quae sub caelo est in congregationem unam, et appareat arida. et factum est sic. fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractauimus inuisibilem ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis non posset uideri. ad se enim propheta rettulit,
Abbreviated transcription (Latin):
pus diuersa se menbra sustentent. quos non
mortiferi cantus acromatum scenicoꝵ quȩ men¬
tem emolliant ad amores. s concentus ȩccłiȩ sed
consona circa dĩ laudes ppłi uox & pia uota delec¬
tent. quibus non purpurea peripetasmata. non
aulea preciosa spectare uoluptatisit. s hanc pul¬
cherrimam mundi fabricã. hanc distantium
int̾ se elementoꝵ copulam. celum sicut camerã
excentum. ut in habitantes in hoc mundo te¬
gat. terram ad oꝑandum datam. diffusum
aerem clausa maria. populum hunc diuinȩ
oꝑationis organũ. in quo diuini modulam̃
resultet oraculi. & dĩ spiritꝰ intus oꝑet᷑ tẽplũ
istud sacrarium trinitatis. scĩtatis domiciliũ.
ȩccłiam scãm in qua refulgent aulea celestia.
cuos. ⁊ palos tuos confirma. Adhuc in dexterã
bitabis. Habet gͦ aulea quib accollit bonam
uitã. peccata tegit culpas obumbrat. Hȩc est
ȩccłia quȩ suꝑ maria fundata ẽ.⁊ suꝑ flumina

Expanded text:
pus diuersa se membra sustentent, quos non pus diuersa se membra sustentent, quos non mortiferi cantus acroamatum scaenicorum, quae mentem emolliant ad amores, sed concentus ecclesiae, sed consona circa dei laudes populi uox et pia uita delectet, quibus non purpurea peripetasmata, non aulaea pretiosa spectare uoluptati sit, sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, caelum sicut cameram extentum, ut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc diuinae operationis organum, in quo diuini modulamen resultet oraculi et dei spiritus intus operetur, templum istud, sacrarium trinitatis, sanctitatis domicilium, ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea caelestiatuos et palos tuos confirma, adhuc in dextra etbitabis. habet ergo aulaea, quibus adtollit bonam uitam, peccata tegit, culpam obumbrat. haec est ecclesia, quae super maria fundata est et super flumina
Abbreviated transcription (Latin):
est scena. uallis est circus. ubi eurrit mendax
equus ad salutẽ. ubi humitis ⁊ abiecta conteo¬
tio ubi litium fȩda deformitas. Ex his gqui eir¬
co in herere consueuerant. fides creuit ȩecsie coti¬
Dianus cetus augetur. Palusest luxuria. paluc
est in temꝑantia. palus est incontinentia in
qua uolutabra libidiũ sunt bestiarã murmu¬
ua latibula passionũ. ubi nerfant᷑ quleũq ur et¬
dermit. & non emergunt ubi labint pedum
uestigia. fluitant singuloꝵ incessis. ubi fulicȩ
se dum lauant polluunt. ubi flebiles desuper
gemitus columbarum. ubi pigra destudo ceno¬
so heret ingurgite. Beniq aper in palude. cer¬
uus ad fontes. Ex omni gͥ paludȩ ubi quasi ranȩ
ueterem canebant querelam congregata ẽ fi¬
des. congregata ẽ puritas ammi. mentisq sim¬
plicitas. Congregata est aqua ex omni lacu.
& ex omnifouea. ut nemofodiat foueam fr̃i suo
gant. om̃s se inuicẽ foueant. & quasi unum cor¬

Expanded text:
est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrit mendax est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrit mendax equus ad salutem, ubi uilis et abiecta contentio, ubi litigium foeda deformitas. ex his igitur qui circo inhaerere consueuerant fides creuit ecclesiae, merularum coetus augetur. palus est luxuria, palus est intemperantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum, ubi mersantur quicumque inciderint et non emergunt, ubi labuntur pedum uestigia, fluitant singulorum incessus, ubi fulicae se dum lauant polluunt, ubi flebiles desuper gemitus columbarum, ubi pigra testudo caenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, ceruus ad fontes. ex omni igitur palude, ubi quasi ranae ueterem canebant querellam, congregata est fides, congregata est puritas animi mentisque simplicitas. Congregaet ex omni fovea, ut nemo fodiat foveam fratri suo, gant, omnes se inuicem foueant et quasi unum cor
Abbreviated transcription (Latin):
Qeq enim ueri simile non uidet᷑ deaquis dictum
quando & alibi quoq idẽ ꝓpħa ait. Mare uidit
& fugit iordanis conuersus est retuorsũ. Hoc enĩ
uere factum quis ignorat. quod ad hebreoꝵ tran
credens fugisse fluctus. Beniq credidit hoc egyptiꝰ
& ingressus est.s illi redit unda quȩ fugerat. No¬
uit gͦ aqua &e congregar & timere & fugere. qn¬
do ds̾ precipit. Hancumtemur aquã & unam
congregationẽ dñi unam eccłiam nouerimus.
Congregata est hic quondã aqua ex omĩ ualle.
exomni palude ex omnilacu. Uallis est heresis
Flecus ce meror. Unde ait. disposuit in comialle
fietus. Ex omnigͥ ualle congregatus ẽ ppło catho¬
licus. Iam non multȩ congrogationes surt. s una
est congregatio una ȩccłia. Bictum est et hic
Congregetur aqua ex omniualle: & facta est
congregatio sp̃rialis. & factus est anus połs
ex hereticis ⁊ gentibus repleta est ȩccłia. Uallis

Expanded text:
neque enim ueri simile non uidetur de aquis dictum, neque enim ueri simile non uidetur de aquis dictum, quando alibi quoque item propheta ait: mare uidit et fugit, Iordanes conuersus est retrorsum. hoc enim uere factum quis igcredens, fugisse fluctus? Denique credidit hoc Aegyptius, et ingressus est: sed illi rediit unda, quae fugerat. Novit ergo aqua et congregari, et timere, et fugere, quando Deus praecipit. Hanc imitemur aquam et unam congregationem Domini, unam Ecclesiam noverimus. Congex omni palude, ex omni lacu. uallis est haeresis, fletus et maeror. unde ait: disposuit in conualle fletus. ex omni igitur ualle congregatus est populus catholicus. iam non multae congregationes sunt, sed una est congregatio, una ecclesia. dictum est et hic: congregetur aqua ex omni ualle, et facta est congregatio spiritalis, factus est unus populus. ex haereticis et gentibus repleta ecclesia est. uallis
Abbreviated transcription (Latin):
noestam ser mo pusicitar qugadbuc arene
lune sellarumq lumine. nondũ enim luminara
creata sunt. ceh obscuritatẽ possit afferre remeantib
simulut cybo potuq curent᷑ corꝑa. ne animis epulan¬
tibus fragilitas carnis de nocturno quoq ieiumo
bodie nobis in sermone nascitur. qui ortꝰ
est in lectione preclarus. dies qui terram
a naufragio lib̾auit dicente dño. Con¬
gregetur aqua quȩ sub celo est in con¬
gregatione una. De quo prefationem adoriri pla¬
cet. Congregeturaqua dictum est. & congregata
est. & frequent̃ dicitur popłs congregẽt. & non
congregatur. Non mediocris pudor est imꝑio
de insensibilia elementa parere. & homines non
obedire. quibus sensus ab ipso tribut᷑ auctore ẽ¬
& fortasse hic pudor fecerit. ut hodie plures con¬
ueniretis. ne quo die congregata est aqua in con¬
dñi conueniret. Nec hoc solum obeddientis aqrȩ
exemplum habemtis. Nam & alibi scriptum ẽ
Uiderunt te aquȩ ds̃ uiderunt ce aquȩ ⁊ timuert

Expanded text:
noctem sermo producitur, quae adhuc carens lunae stellarumque lumine — nondum enim luminaria creata sunt caeli — obscuritatem possit adferre remeantibus: simul ut cibo potuque curentur corpora, ne animis epulantibus fragilitas carnis de nocturno quoque ieiunio hodie in sermone nascitur, qui ortus est in lectione, praeclarus dies, qui terram a naufragio liberauit dicente deo: congregetur aqua quae est sub caelo in congregationem unam. de quo praefationem adoriri placet. congregetur aqua dictum est, et congregata est: et frequenter dicitur \'populus congregcongregatur. Non mediocris pudor est imperio Dei insensibilia elementa parere, et homines non obedire, quibus sensus ab ipso tributus est auctore. Et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conveniretis; ne quo die congregata est aqua in condomini uideretur. nec hoc solum oboedientia aquae exemplum habemus; nam et alibi scriptum est: uiderunt te aquae, deus, uiderunt te aquae et timuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nia esse. cum floribus ita etiam leta cum lecis¬
uitibus. quib generat᷑ uinũ quo cor hominis
diȩ. Indeait. Bibe aquam detuis uasis. & de
puteorum tuoꝵ fontibus. Primum omnium
nichil gratius florentis odoreuitis.Siquidẽ
de flore earum succus expressus potuli genus
conficit. quod & uoluptat & saluti sit. Dem¬
de quis non miretur ex hac inuinatione uitẽ
usq in arboris summum cacumen ꝓrũpere.
quamuelut quodam amplexu fouet. & quibꝰ¬
dambrachiis ligat. & circumdat lacertis.
pampinis uestit. sertis coronat uuarum.
quȩ ad imitationẽ uitȩ nr̃e primũ uiuã
defigit radicẽ. Demde quia natura flexibilis
& caduca est quasi brachiis quibusdam. ita cla¬
uiculis quicquid comp̃henderit stringit. his
q erigit se & accollit. Huius est similis plebs
eccliȩ. que uelut quadam fidei radice planta¬
tur. & reprimicur humilitatis ꝓpagine. Be
qua pulchre aitꝓpħa. Uineam ex egypto

Expanded text:
nia esse cum floribus ita etiam laeta cum nia esse cum floribus ita etiam laeta cum uitibus, quibus generatur uinum, quo cor hominis tiae. ideo ait: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus. primum omnium nihil gratius florentis odore uitis, siquidem de flore earum sucus expressus poculi genus conficit, quod et uoluptati et saluti sit. deinde quis non miretur ex acini uinacio uitem usque in arboris summum cacumen prorumpere, quam uelut quodam amplexu fouet et quibusdam brachiis ligat et circumdat lacertis, pampinis uestit, sertis coronat uuarum? quae ad imitationem uitae nostrae primum uiuam defigitdeligit radicem, deinde, quia natura flexibilis et caduca est, quasi brachiis quibusdam ita clauiculis quidquid conprehenderit stringit hisque se erigit et adtollit. huius est similis plebs ecclesiae, quae uelut quadam fidei radice plantatur et reprimitur humilitatis propagine, de qua pulchre ait propheta: uineam ex Aegypto
Abbreviated transcription (Latin):
rosa. & pulcherrimus flos sine ulla fraudeuer¬
nabat. Postea in spinis sepsit grãm floris tam¬
quam humanȩ speculum preferens uitȩ. quȩ
suauitate ꝑfunctionis suȩ finitimis curarũ
stimulis sepe compi ngat. Uallaca est enimele¬
gantia uitȩ nr̃ȩ. & quibusdam sollicitudinib
obsepta. ut cristicia adiuncta sit gr̃ȩ. Unde
cum unusquisq aut suauitate rationis. aut
ꝓsꝑioris cursus successib gratulat᷑. meminisse
culpȩ eum conuenit. ꝑ quam nob̃ in paradisi ame¬
nitate florentib. spinȩ mentis anmeq sentes
uiri condempnationis ascripti sunt. In rutiles
gͥ licet ohomo aut splendore nobilitatis. aut fasti
gio potestatis. aut fulgore uirtutis. semꝑ tibispi¬
na ꝓxima est. semꝑ est sentis. semꝑ inferiora
tua respice. Suꝑ spinas germinas. nec ꝓlixa gr̃a
manet. Breui umisquisq decursu etatis flore
marcescit. Sane ut caduea tibi noueris cõmu¬

Expanded text:
rosa, et pulcherrimus flos sine ulla fraude verrosa, et pulcherrimus flos sine ulla fraude vernabat: postea spina sepsit gratiam floris, tamquam humanae speculum praeferens vitae, quae suavitatem perfunctionis suae finitimis curarum stimulis saepe compungat. Vallata est enim elegantia vitae nostrae, et quibusdam sollicitudinibus obsepta, ut tristitia adjuncta sit gratiae. Unde cum unusquisque aut suavitate rationis, aut prosperioris cursus successibus gratulatur, meminisse culpae eum convenit, per quam nobis in paradisi amoenitate florentibus spinae mentis, animaeque sentes jure condemnationis ascripti sunt. Irrutiles igitur licet, o homo, aut splendore nobilitgio potestatis aut fulgore uirtutis, semper tibi spina proxima est, semper est sentis, semper inferiora tua respice. super spinam germinas, nec prolixa gratia manet. breui unusquisque decurso aetatis flore marcescit. Sane ut caduca tibi noueris commu
Abbreviated transcription (Latin):
spicam. deinde plenum triticũ inspica. & cũ ꝓdu¬
tro terra ꝓducit. Bormis & surgis & frumenti ꝑ
noctem incrementa miraris. Diximus de herba
fem. nunc dicamus deligno fructuoso. faciente
fructum scđm genus. cuius semensit insemet
ipso. Bixit et facta sunt. & subito ut supria flori¬
bus & herbarum uiriditatib. ita hic nemoribꝰ
terra uestita est. Concurrerunt arbores. consur¬
rexerunt siluȩ. uertices repende montiũ fron¬
duerunt. Hinc pinus hine cypressus in alta
se extulerunt. cacumina cedri & piceȩ conuene¬
runt. Abies quoq non contenta terrenis radi¬
cibus atq aerio uertice. etiam casus marinos tu¬
to subitura remigio. nec solũ uentis s etiã flucti¬
bus certatura ꝓcessit. Necnon & laurus assurgens
odorem suum dedit. numquam suo exuenda uela
seruaturȩ. Hoc enim in singulis priuilegium
ylicibus p̃rogatuua. manet ꝙ pressib ut nulli
rat ante floribus immixta t̾renis sine spinis

Expanded text:
spicam, deinde plenum triticum in spica. et cum produspicam, deinde plenum triticum in spica. et cum produtro terra producit. dormis et surgis et frumenti per noctem incrementa miraris. Diximus de herba faeni, nunc dicamus de ligno fructuoso faciente fructum secundum genus, cuius semen eius in ipso. dixit et facta sunt et subito ut supra floribus herbarumque uiriditatibus ita hic nemoribus terra uestita est. concurrerunt arbores, consurrexerunt siluae, uertices repente montium fronduerunt. hinc pjnuspinus, hinc cypressus in alta se extulerunt cacumina, caedri et piceae conuenerunt. abies quoque non contenta terrenis radicibus atque aerio uertice etiam casoscasus marinos tuto subitura remigio nec solum uentis, sed etiam fluctibus certatura processit. nec non et laurus adsurgens odorem suum dedit numquam suo exuenda uelamseruaturae. hoc enim in singulis uincula natuilicibus praerogatiua, manet uirescant, ut nulli rat ante floribus immixta terrenis sine spinis
Abbreviated transcription (Latin):
soli uberis sterilitate multatur. Tunc autem
ꝓuenta spontaneo terra fructus locis omnibus
muehebat. q̃m is preceꝑat quiunuersoꝵ ẽ ple¬
nitudo. Uerbum enim di fructificabat int̾ris.
neeulo adhuc erat terra dampnata maledieto.
Antiquiora enim mndi nascentis exordia quam
nr̃a peccata sunt. & recentior eulpa propt᷑ quã
conlempnati sumus in sudore uultus ñ pane
c dodieꝙ fecunditas terrȩ ut ueterẽ affluentiã
spontaneȩ usufertilitatis oꝑatur. Quam multa
suneenim que adhucsponte generant᷑. Sed etiam
ir his ipsis quȩ manu querunt᷑ magna expar¬
de manẽt nobis diuina beneficia. ut frumenta
ipsti quiescentibꝰ inferant᷑. Quod ꝓposite docet
lestionsexemplũ dicernre dũo quasie ẽugiũ
d̃i quemadimno dum hi homo iacbet lemen suꝑ t̾ram
& obdormiat inquit & exurgat noc̃te acdie. et
semen germinet & in crescat dum nescit ille. ul¬
troenim terra fructificat primo herbam deinde

Expanded text:
soli uberis sterilitate multatur. tunc autem soli uberis sterilitate multatur. tunc autem prouentu spontaneo terra fructus locis omnibus inuehebat, quoniam is praeceperat qui uniuersorum est plenitudo. uerbum enim dei fructificabat in terris, nec ullo adhuc erat terra damnata maledicto. antiquiora enim mundi nascentis exordia quam nostra peccata sunt et recentior culpa, propter quam condemnati sumus in sudore uuitusunitus ueque hodieque fecunditas terrae ueterem affluentiam spontaneae usu fertilitatis operatur. quam multa sunt enim quae adhuc sponte generantur. sed etiam in his ipsis quae manu quaeruntur magna ex parte manent nobis diuina beneficia, ut frumenta ipsa quiescentibus inferantur. quod propositae docet lectionis exemplum dicente domino quia sic est regnum dei, quequit et surgat nocte et die, et semen germinet et increscat, dum nescit ille. ultro terra fructificat primo herbam, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
ad modum si homo iactet semen suꝑ terrã. est
& homo qui seminat uerbum dequoscriptũ est.
qui seminat uerbum semmat. Hie homo uerbũ
semiauit suꝑ terrã quando dix̃. germinet t̾ra
herbam & subito terrarũ germina pullulauert̃.¬
& diuersȩ rerum spẽs refulserunt. Hinc pͨcoꝵ
uirens gr̃a habundantiã pabuli ministrauit.
inde campoꝵ spica flauescens imaginẽ pelaga.
fiuetuantis commotione segetis uberioris exp̃sit.
Sponte omnes fructus t̾ra suggessit. & si arata
sine cultore ẽẽ non poterat. Nondum enim for¬
matus erat agricola. inarata tamen opimis
mes sibus redandabat. & haut dubito anmaio¬
re puentu. Siquidem neccultoris desidia t̾raꝵ
desticuere poterat ubertatẽ. Nunc enĩ fecundi¬
tas anicuiq ꝓ merito laboris acquirit᷑. ubi eult̾
spectaturagroꝵ. & neglegentia uel offensaaut
dili. uiis pliruarum. aut terrarum ariditatib
sut grandinis iactu. aut quacumq ex cauda

Expanded text:
admodum si homo jactet semen super terram. 45. Est admodum si homo jactet semen super terram. 45. Est et homo qui seminat verbum, de quo scriptum est: qui seminat uerbum seminat. hic homo uerbum seminauit super terram, quando dixit: germinet terra herbam: et subito terrarum germina pullularunt et diuersae rerum species refulserunt. hinc pratorum uirens gratia abundantiam pabuli ministrauit, inde camporum spica flauescens imaginem pelagi fluctuantis commotione segetis uberioris expressit. sponte omnis fructus terra suggessit. etsi arata sine cultore esse non poterat — nondum enim erat formatus agricola —, inarata tamen opimis messibus redundabat et haut dubito an maiore prouentu, siquidem nec cultoris desidia terrarum destituere poterat ubertatem. nunc enim fecunditas unicuique pro merito laboris adquiritur, ubi cultus spectatur agrorum, et neglegentia uel offensa aut diluuiis pluuiarum aut terrarum ariditatibus aut grandinis iactu aut quacumque ex causa
Abbreviated transcription (Latin):
quoddam genus habent non extritici scmne. in
aliud genus seminis decolora mutatione translata.
degenerem traxerenaturã. Bemꝙ hoc docet dominꝰ
dicens. Simile est regnum celoꝵ homini quisemi¬
nauit bonum semen in agro suo. Cum aũt dormi¬
rent homines uenit inumeus eiꝰ. & suꝑseminauit
titania int̾ triticum. Aduertimus itaq quod
titania & triticum ut nominibus ita & genere
uideantur ẽẽ discreta. Deniq et serui dixerunt
ad patrem familias. Bomine nonne bonũ semen
seminasti in agro tuo: unde enim habet ⁊ tama:
& ait illis. In imicus homo hocfecit. Aliud enim
semen est diaboli. aliud semen xp̃i quod serit᷑
ad iusticiam. Beniq aliud filius hominis aliud
diabolus seminauit.Adeo diuersa natura utriꝰq
seminis. ut contrariꝰ seminator sit. Quod semi¬
nat xp̃e regnum di est. quod seminat diabolus
pecratum est. Quomͦ gͥ potest unius generis ẽẽ reg¬
num d̃ atꝙ peccatum: Sic est inquit regnũ d̃i quẽ¬

Expanded text:
quoddam genus habent, non ex tritici semine in aliud genus seminis decolora mutatione translata degenerem traxere naturam. denique hoc docet dominus dicens: simile est regnum caelorum homini, qui seminauit bonum semen in agro suo: cum autem dormirent homines, uenit inimicus eius et superseminauit zizania inter triticum. aduertimus utique quod zizania et triticum ut nominibus ita et genere uideantur esse discreta. denique et serui dixerunt ad patrem familias: domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde ergo habet zizania? et ait illis: inimiest semen diaboli, aliud semen est Christi quod seritur ad justitiam. Denique aliud Filius hominis, aliud diabolus seminavit. Adeo diversa natura utriusque seminis, ut contrarius seminator sit. Quod seminat Christus, regnum est Dei: quod seminat diabolus, peccatum est. Quomodo igitur potest unius generis esse regnum atque peccatum? Sic est, inquit, regnum Dei, quem
Abbreviated transcription (Latin):
Solent arcifices singula prius facere. & p̾ea
habi commissione conectere. ut qui uultus cił
fingunx uł ceris exprimunt. non camen seiunt
quemadmodum sibi possunt menbra singular
conenire. & quid gr̃e afferat fucura conexio.
& ideo aut laudare non audent aut ꝓparte sao¬
denẽ. Ds uͥ tanquã estimator umũsitates p̾cu¬
dens quȩ futura sunt. quasi ꝑfecta iam lau¬
dat. quȩ adbuc in primioꝑis exordio sunt finẽ
opis cognitione p̃ueniens. Nec mirum apitaie
singi la g iasi conuenientia fatuns. landat ple¬
nculnie finguloꝵ uenustate cory osttaat ple

Expanded text:
solent artifices singula prius facere et postea solent artifices singula prius facere et postea habili commissione conectere, ut qui uultus homifingunt uel litorali exprimunt, non tamen sciunt quemadmodum sibi possint membra singula conuenire et quid gratiae adferat futura conexio. et ideo aut laudare non audent aut pro parte laudant, deus uero tamquam aestimator uniuersitatis praeuidens quae futura sunt quasi perfecta iam laudat quae adhuc in primi operis exordio sunt, finem operis cognitione praeueniens. nec mirum apud singula quasi conuenientia futuris, laudat plenitudinem singulorum uenustate conposit
Abbreviated transcription (Latin):
Sciebam quod semꝑme audis. Imago enim ẽ iui¬
sibilis dĩ filius. Omina patris quasi nago exp¬
mit. omnia eius quasi splendor glȩ illuminat.
nobis atq manifestat. Uidet & filius patris
opus. sicut & pat̾ filii. sicut ipse dñs declarauit.
Non potest filius facere a se quicquã. nisi quod ui¬
derit facientem patrẽ. Uider gͦ facientẽ patrem
& uidet ꝑ secretum inuisibilis nature. &audit
similit̃. Deniq ait. Sicut audio &uidico. & iu¬
dicium meũ uerum est. quia ñ sum solus. sed
ego & qui me misit pat̾. Hoc mysticum ẽ. illud
morale. Uidit michi ꝓbauitmichi. Qd̃d̃s
ꝓbauit. tu rep̃hensibile ne dixeris. qm quod
ds̃ mundauit. tu ne cominune clixeris. Serip¬
tum tibi ẽẽ meminist. Ergobonum dĩ nemo
blasphemet. & si firmamentam bonũ qͣntoma¬
gis bonus eius creator: etiam si arriani noluit
eunominiani reclament.radicis degeneris
fructus deterior. Uidit inquit ds̃ quia bonĩ est.

Expanded text:
sciebam quod semper me audis. imago est enim laudsciebam quod semper me audis. imago est enim laudantium dei filius. omnia patris quasi imago exprimit, omnia eius quasi splendor gloriae inluminat nobis atque manifestat. uidet et filius patris opus sicut et pater filii, sicut ipse dominus declarauit: non potest filius facere a se quidquam nisi quod uiderit facientem patrem. uidet ergo facientem patrem et uidet per secretum inuisibilis naturae et audit similiter. deniqueait: sicut audio et iudico, et iudicium meum uerum est, quia non sum solus, sed ego et qui me misit pater. hoc mysticum est, illud morale. uidit mihi, probauit mihi. quod deus probauit tu reprehensibile ne dixeris, quoniam quod deus mundauit, tu commune ne dixeris scriptum tibi esse meministi. ergo bonum dei nemo blasphemet. et si firmamentum bonum, quanto magis bonus eius creator, etiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, radicis degeneris fructus deterior. uidit inquit deus quia bonum est.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e conuenire. ut michi eus iudiciũ cognosceret᷑.
Nos enim solemus etiam de his. que diuina s̃t
disputare. & quid mirum si de oꝑe retractare
possunt. qui deipsius oꝑatoris generatione fa¬
crunt questiones: Ipsum in iudicium uocant.
ipsum inequalem atq degenerẽ asserere conant᷑.
mauestatis honoraturnomine. S t uidit d̃s quia
bonum. Bixit tamqͣm om̃a quȩ pat̃ uellet seienti.
& uidit canquam omnia quȩ filius faceret scientia
tenens & ꝓficiens oꝑatione consorti. Uidit quia
bonum. non utiq cognouit quodnesciebae. sed
ꝓbauit quod placebat. Nonquasi incognitũ
placuitopus quia nec quasi incognit᷑ pat̃. qui
complacuit in filiosicut seriptum ẽ. hic ẽ filiꝰ
semꝑ filiꝰ semꝑ uoluntatẽ patͥs & pat̃ filii. et
audit patrem filius semꝑ & pat̾ filiũ. ꝑuncatẽ
naturȩ uoluntatis acq substantie. Deniq
testatur hoc in eugłio suo filits. dicens ad patiẽ.

Expanded text:
gratiae conuenire, ut mihi eius iudicium cognosceretur; gratiae conuenire, ut mihi eius iudicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis quae diuina sunt disputare. et quid mirum, si de opere retractare possint qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? ipsum in iudicium uocant, ipsum inaequalem atque degenerem adserere conantur. t vidit Deus quia bonum. Dixit tamquam omnia quae Pater vellet scienti, et vidit tamquam omnia quae Filius faceret scientia tenens, et efficiens operatione consorti. Vidit quia bonum. Non utique cognovit quod nesciebat, sed probavit quod placebat. Non quasi incognitum placuit opus; quia nec quasi incognitus Pater qui complacuit in Filio, sicut scriptum est: Hic est Filius semper filius uoluntatem patris et pater filii, et audit patrem filius semper et pater filium per unitatem naturae, uoluntatis atque substantiae. denique testatur hoc in euangelio suo filius dicens ad patrem:
Abbreviated transcription (Latin):
firmamentum. s non quasi sp̃ualia. s quasi opera
mundi enarrant. quemadmodũ supͣ diximus.
Alii quoq purificatorias uirtutes int̾pretati suirt
aquas quȩ suꝑ cȩlos sunt. Accipimus hȩc quasi ad trac¬
tatus decorẽ. nobis tamen non alienũ uidet᷑ neq absur¬
dum si aquas ueras ꝓpt̃ illam causam quã diximus in¬
telligamus. Nam & ros & gelu & frigus & estus se¬
cundum ẏmnũ ꝓpħicũ benedicunt dñm. Benediceit
& t̾ra. & illam non ad intelligibiles naturas refermꝰ.
s ad ueritatẽ. Laudant etiam dracones dominum
quia natura eorum & sp̃es cum uidet᷑. ñ minimum
uł decoris offundit uł messe rationis ostenait.
uidit d̃s quia bonũ est. Fa̾cit filius quod uult pat̃.
laudat pat̃ quod facit filius. Nichil in illo na¬
ture degeneris inuenit᷑. cuius opus apat̃na nõ
degenerat uoluntate. Uidit utiq non oculis
corꝑalibus intendit. s diffiniuit plenitudine

Expanded text:
firmamentum: sed non quasi spiritalia, sed quasi opera firmamentum: sed non quasi spiritalia, sed quasi opera mundi enarrant, quemadmodum supra diximus. Alii quoque purificatorias virtutes interpretati sunt aquas, quae super coelos sunt. Accipimus haec quasi ad tractatus decorem: nobis tamen non alienum videtur atque absurdum, si aquas veras propter illam causam, quam diximus, intelligamus. Nam et ros et gelu et frigus et aestus, secundum hymnum propheticum benedicunt Dominum, benedicit et terra : et illa non ad intelligibiles naturas referimus,  ad ueritatem. laudant etiam dracones dominum, quia natura eorum et species, cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse rationis ostendit. Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non degenerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporalibus intendit, sed definiuit plenitudini
Abbreviated transcription (Latin):
ferreum gͦ celum quod nullũ exundat humorẽ.
quando nullis nubibus ymber rumpit᷑. Est etiã
ferreum cȩlum subobscurus aer. pressus atq ne¬
bulosus colore ferrugineo. quando rigore frigo¬
Plerumq etiam glatialibus uentoꝵ flatibus ri¬
gentibus aquȩ solidantur inniuem. & rupto ae¬
re nix funditur. Neq enim firmamentũ hoc po¬
dest fine aliquo rumpi fragore.idõ & firmanien¬
tum dicitur. qd̾ non sit inualidum nec remissũ.
Unde & de tonitribus quȩ concepto intrasimim
nubium sp̃u. cum se uehement̃ eructurũ illise¬
rit magno concrepat sonitu. ait scriptura. fir¬
mans conitrua a firmitate. Ergo firmamentũ ẽ
nuncupatum. uł quod diuina uirtute firma¬
tum sit. sicut & scriptura nos docet dicens. Lauda¬
te eum in firmamento uirtutis eiꝰ. Nec precerit
retulisse aliquos cȩlos celorum: ad intelligibiles
uirtutes. firmamentum adoꝑatorias. &. ideo
laudare cȩlos uel narrare głam dei. annunciare

Expanded text:
Ferreum ergo coelum, quod nullum exsudat humorem, Ferreum ergo coelum, quod nullum exsudat humorem, quando nullis nubibus imber rumpitur. Est etiam ferreum coelum subobscurus aer, pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoPlerumque etiam glacialibus ventorum flatibus rigentes aquae consolidantur in nivem, et rupto aere nix funditur. Neqtest sine aliquo rumpi fragore. ideo et firmamentum dicitur, quod non sit inualidum nec remissum. unde et de tonitribus, quae cnubium spiritu cum se vehementer erupturus eliserit, magno concrepant sonitu, ait Scriptura: Firmans tonitrua . A firmitate ergo firmamentum est nuncupatum, vel quod divina virtute firmatum sit, sicut Scriptura nos docet, dicens: Laudate eum in firmamento virtutis ejus . 17. Nec praeterit retulisse aliquos coelos coelorum ad intelligibiles virtutes, firmamentum ad operatorias. Et ideo laudare coelos, vel enarrare gloriam Dei, annuntiare
Abbreviated transcription (Latin):
eminentibus refulget. celatum dicimus. Oyfa Non
cupatur. quia lucidusest tanqͣm uisibilis. Unde
puto & illud dictum. Uolatilia cȩli semꝑuident
faciem patris mei qui incelisest. & uolatilia circa
firmamentum cęli. eo quod potestates que sunt
in illo uisibili cȩlo expectent hecomnia. & subiec¬
ta suis habeant conspectib. beniq clausũ cȩlum
dictum ẽ temporibus helye. quando in achab et¬
iera bel regnabat ꝑfidia. cum populus regalis
sacrilegio deseruiret. eo qd̾ nemo oculos ad cȩlos
erigebat. nemo eius auctorẽ uenerabat᷑. sed lig¬
na & lapicles adorabant. Unde hoc colligimus
tua ferrea. quando p̃cium ꝑfidie luens ppłs iude¬
orum in temꝑiȩ cęli & terrȩ infecunditate multat᷑
De celo enim causa fertilicatis. Beniq & moyses be
& a uertice montiũ & colliũ ẽt̃noꝵ dedit. eoquod
moderatione cȩlesti. t̾rarũ fecunditas nutriatur.

Expanded text:
eminentibus refulget, caelatum dicimus, οὐρανός aeminentibus refulget, caelatum dicimus, οὐρανός acurior est, copav6? nuncupatur, quia lucidus est, tamquam uisibilis. unde puto et illud dictum uolatilia caeli semper uident faciem patris mei, qui in caelis est et uolatilia circa firmamentum caeli, eo quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec omnia et subiecta suis habeant conspectibus. denique clausum caelum dictum est temporibus Heliae, quando in Achab etlezabel perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod nemo ad caelum oculos erigebat, nemo eius auctorem uenerabatur, sed ligna et lapides adorabant. unde hoc colligimus?tua ferrea, quando pretium perfidiae luens populus Iudaeorum intemperie caeli et terrae infecunditate multatur; de caelo enim causa fertilitatis. denique et a vertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod moderatione coelesti terrarum fecunditas nutriatur.