comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ. Et enĩ memoratus dñs cesu¬
rius quẽ habemus in oꝑe solitus erat
dicere. Non nulli rusticitatẽ sermonũ
uitant et auite diciis nõ dedlinãt.
Meretur si quidẽ hoc et xp̃i uirginũ
pura sinceritas ut nichil fulcatũ nichil
mũdane arte
compofitũ. aut oculis earũ offeratur.
aut auribus placiturũ: sed de fonte
simplicis ueritatis mananti purissime
relationis uerba suscipiant. Eltq idco
iste nr̃ sermo ĩtegritatis religione cõtẽ

Expanded text:
virtutum. Etenim memoratus domnus Caesavirtutum. Etenim memoratus domnus Caesarius, quem habemus in opere, solitus erat dicere: ' Nonnulli rusticitatem sermonum vitant et a vitae vitiis non declinant'. Meretur siquidem hoc et Christi virginum pura sinceritas, ut nihil fucatum, nihil mundana arte compositum aut oculis earum offeratur aut auribus placiturum, sed de fonte simplicis veritatis manantia purissimae relationis verba suscipiant. Atque ideo noster iste sermo integritatis religione conte
Abbreviated transcription (Latin):
monasterio uro. ac magis ip̃ius ad
ĩuicem possit eius esse presentia. Et
nos dũ de ip̃o loquimur: ip̃m nobisc̃
etiã quo. c̃modo gratulenur. Deo
igitur nurãte adgrediemur ĩplere
que postulas. Et muita quidẽ ip̃ius
beatissim dñi nobis narratione cõ¬
perta multa nobis ip̃ius ui: sa non¬
nulla etiã uenerabiliũ pbrõꝵ siue dy¬
aconoꝵ discipuloꝵ suoꝵ relatione
per lata didicimus. precipue tamen
uenerabilis messiani pbrĩ et fidelis ui
ri stephi dyaconi qui ei ab adolescẽtia
seruierũt: ea dũ taxat. que minus o¬
nerent et sint a prolixitate se mota.
Dnũ tamẽ hoc in presenti opusculi de¬
uotione a lectoribus postulamus. ut
si casu scolaticoꝵ aures atqz iudicia
nõ simplices cõfringere relatores attigi¬
gerit nõ arguãt quod stilus nr̃ uidetur
pompa uerboꝵ et cautela artis grama¬
tice destitutus quia nobis actus et me¬
rita tanti biri cũ oeritate narrãtib
uix sufficit eius operũ et ornamẽta

Expanded text:
monasterio vestro ac magis ipsius ad invicem possit eius esse praesentiae, et nos dum de ipso loquimur, ipsum nos etiam videre quodam modo gratulemur. Deo igitur iuvante, adgrediemur implere, quae postulas. Et multa quidem ipsius beatissimi domni nobis narratione comperta, multa a nobis ipsis visa, nonnulla etiam venerabilium presbyterorum sive diaconorum, discipulorum suorum relatione prolata didicimus, praecipue tamen venerabilis Messiani presbyteri et fidelissimi viri Stephani diaconi, qui ei ab adolescentia servierunt: ea dumtaxat quae minus onerent et sint a prolixitate submota. 2. Unum tamen hoc in praesenti opusculi devotione a lectoribus postulamus, ut si casu scolasticorum aures atque iudicia nos simplices contigerit relatores attingere, non arguant, quod stilus noster videtur pompa verborum et cautela artis grammaticae destitutus, quia nobis actus et verba et merita tanti viri cum veritate narrantibus lux sufficit eius operum et ornamenta
Abbreviated transcription (Latin):
uite finẽ dedit. qd̃ ĩuidia ductus de dei ẜ¬
no absconderat magis laudibus longe
tuit absconsũ. E rat ibi multitudo mag¬
norũ maxina ep̃oꝵ. scilicet ac procerũ
Qui dũ collatione de scõ martire inter

Expanded text:
vitae finem dedit, quod invidia ductus de Dei svitae finem dedit, quod invidia ductus de Dei servo absconderat, magnis laudibus longe tuit absconso. Erat enim ibi multitudo magnorum maxima, episcoporum scilicet ac procerum. Qui dum conlationem de sancto martire inter
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ latere cupiebat. tanto magis ubiq
rumor uirtutũ supradictarũ beati mr̃is
dilatata radiabant. Transacto uero spa¬
tia pene annoꝵ triũ semꝑ lugendus ebro¬
mus qui hanc lucernã isus fuerat extingue¬
re. sermo diuinius in codẽ impletur. Nam
quia gladiis multos ĩteremit: ꝑcussus gla¬
dio et ip̃e periit infelix ac miser: qui tan¬
tis honoribus sublimatus in tribus mũdi
partibz dilata fama industrie sue pollebat
niter homines. Qũ noluit suis ĩimicis
dei mandatũ implendũ indulgentiã tri¬
buere. eos uero ulciscendo multis fid regna
celoꝵ fecit abire. Quã obrem uenerã
dum est: ut qui tantos sacerdotes ac pro¬
ceres ultionis sue crudelitate interemit.
sibi potius cterna peua preparasset. Et
tam excelsa quã nullus francoꝵ habere
meruit gliam ꝑdidisset: et beatã uitã
quã per patientiã ad ipisci nõ nouerat
amisisset. Sed postqͣ infelix ebrouuis

Expanded text:
bonum latere cupiebat, tantum magis ubique bonum latere cupiebat, tantum magis ubique rumor virtutum superdictarum beati martiris dilatata radiebant. 23. Transactum vero spatium poene annorum trium, semper lugiendus Ebruinus, qui hanc lucernam nisus fuerat extinguere, sermo divinus in eodem inpletur. Nam quia gladiis multus interimit, percussus gladio et ipse periit. Infelix ac miser, qui tantis honoribus sublimatus in tribus mundi partibus dilatata fama industriae suae pollebat inter homines, quoniam noluit suis inimicis Dei mandatum inplendum indulgentiam tribuere, eos vero ulciscendo multis ad regna caelorum fecit habere. Quam ob rem verendum valde est, ut qui tantos sacerdotis ac proceris ultionis sui crudelitate interimit, se potius aeterna poena praeparasset et tam excelsa quam nullus Francorum habere meruit gloria perdedisset et beatam vitam, quam per patientiam adipisci quieverat, amisisset. Sed postquam infelex Ebroinus
Abbreviated transcription (Latin):
nunciũ msit occulte qui hoc inquirens
studiose et sibi uera nũciaret. Qui nũ¬
cius iussis eius obtẽperans: ad eius acces¬
sit tumulũ. et interrogans a custode didi¬
cit ubi sc̃ĩ corpus requiesceret. Sed accedẽs
oronem distulit incũbere: quin potius de¬
spiciens humũ pede ꝑcussit: et stulte loqui¬
tur dicens eo qd̃ nesciret uirtutẽ dei. et¬
em̃ mortuus ĩquid birtutes nequaquã
faciet. Nam miser reuersus: priusꝙͣ nũ¬
ciaret huic a quo mussus fuerat. insemet
ipso cognouit quantũ scũs martir uirtuti¬
bus polleret. Dũ uero iter caperet: illico
uitam ꝑdidit. et ci aquo missus fuerat
minime renũciauit. His itaq cogniti
ebroinus tacito corde retinebat: et tremens
nitra se uerccũdie preter cõuigem menuni
manifestare audebat. ne forte crescente
glia martiris sua qui tale lumẽ extingue¬
re tupiebat etiã dimuiuta in ppłis. Nã
his spatiis dicrũ: quantũ ille miser hoc

Expanded text:
nuntio misit occulte, qui hoc inquereret nuntio misit occulte, qui hoc inquereret studiose et sibi vera nuntiaret. Qui nuncius iussis eius obtemporans, ad eius accessit tumulum et interrogans a custode dedicit, ubi sancti corpus requiescerit, sed accedens orationem distulit incumbere, quin potius dispiciens humum pede percussit et stulte loquitur, dicens, eo quod nesciret virtutem Dei: 'Etenim mortuus', inquid, 'virtutes nequaquam faciet'. Nam miser reversus, priusquam nuntiaret huic, a quo missus fuerat, in semet ipso cognovit, quantum sanctus martyr virtutibus polieret. Dum vero iter caperet, ilico vitam perdedit et ei, a quo missus fuerat, minime renuntiavit. His itaque cognitis, Ebroinus tacete corde retenebat et tremens intra se verecundie praeter coniugem minime manifestare audebat, ne forte, crescente gloria martyris, sua, qui talem lumen extinguere cupiebat, esset deminuta in populis. Nam his spatiis dierum, quantum ille miser hoc
Abbreviated transcription (Latin):
itaqz eiusdẽ eccl̃ie ad testatur sacerdos.
Nam et huius sacerdoti minister deri¬
cus ip̃ius ecl̃ie custos. quadã nocte latro¬
cinũ passus: ita ut latronibus omnẽ sub¬
stantiã suã fuisset ablata. inter quã
calligula inquiunt beati mriͣs quã pro
ferentia sibi reseruauerat. habebat abscon¬
ditã. Quã latro nesciens. secũ portauit.
Qui mature ab oratorio consurgens.
ad donuciliũ suũ pergens. ĩuenit omĩti
sua furata. festinus ꝑgit ad huius uiri
dei sepulchrũ. deprecans ei ut redderet
qd̃ furtim ꝑdiderat. Tota die illa et sequẽ¬
modia insistens adstitit. Cũ uero orone
que perdiderat nichil ex eis diminuitũ
cũ talligula beati mriͣs saluũ ĩuenit. Dñs
uero latronis proseruo iure iuirauerat
nequaquã hoc malũ egisse. reuersus do¬
scelus quod fecerat male cõsumauit. Tũc
magis magisq fama sc̃ĩtatis beati mrͣis
late prorupit. que paulo postea que ge¬
sta sunt ebromo nõ latuit. Qm̃ auditũ

Expanded text:
itaque eiusdem ecclesiae adtestatur sacerdus. Nam et huius sacerdoti minister clericus, ipsius ecclesiae custus, quadam nocte latrocinium passus, ita ut ab latronibus omnem substantiam suam fuisset ablatam: inter quam caligolaui, inquiunt, beati martyres, quam pro reverentia sibi reservaverat, habebat absconditam. Quam latro nesciens secum portavit. Qui mature ab oraturio consurgens, ad domicilium suum pergens, invenit omnia sua furata. Festinus pergit ad huius viri Dei sepulchrum, deprecans, ut ei redderet, quod furtim perdiderat. Nam tota illa die et sequenmodia insistens adstetit. Cum vero, expleque perdiderat, nihil ex eis deminuto, cum caligola beati martyris salvam invenit. Domnus vero latronis pro servo iure iuraverat, nequaquam hoc malo egisset; reversus doscelus quod fecerat male consummavit. 22. Tunc magis magisque fama sanctitatis beati martyris late prorupit, que paulo post ea quae gesta sunt Ebruino non latuit. Quod auditum,
Abbreviated transcription (Latin):
mebat. I acebat uisceribus hanelis exe¬
stuans. crebrisqz singultibus corpus ex¬
cussũ. migraturã de domo corporis aĩam
promittebat. Non amici. nõ consilia. nõ
fomẽta. nõ argenti magisterio. remedia
prouisa succurrũt. O mĩa em̃ que pro
salute data fuerãt in contrariũ reuerte¬
bãtur. Tangor cm̃ iste nõ aliquo reme¬
dio. sed sola morte fuerat fini endus. et
mors ip̃a per resurrectionẽ xp̃i uincẽda
Adherant autẽ duc sorores languẽti et
casum dolc̃tes iuuenis egrotãtis: lectulo
iugiter inherebant. Tectio quarta.

Expanded text:
mebat. Jacebat visceribus anhelis exaemebat. Jacebat visceribus anhelis exaestuans, crebrisque singultibus corpus excussum, migraturam de domo corporis animam promittebat. Non amici, non consilia, non fomenta, non artis magisterio remedia provisa succurrunt: omnia enim quae pro salute data fuerant, in contrarium vertebantur. Languor enim iste non aliquo remedio, sed sola morte fuerat finiendus: et mors ipsa per resurrectionem Christi vincenda. Aderant autem duae sorores languenti, et casum dolentes juvenis, aegrotantis lectulo jugiter inhaerebant. Fovebant
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ quis accipit. et qd̃ natura
non dedẽrat. manus xp̃i formauit. Im¬
posuit enĩ fronti. puluerẽ conspersũ. et
ad tactũ sacre manus operis disciplina
festinans luciferas gẽmas orbibus pre¬
paratis ĩfixit. et qd̵ natura nõ dederat
xp̃s artifex ntegrauit. Hec omĩa cũctis
fuere nuraculo. dũ fiebant. Quis eñ pro¬
tinus saxcus nõ mirari cogatur. cũ om̃ia
dampna nic̃broꝵ. nõ medicine pigniẽtis.
nec arte aliqua nec remediis. sed solo tan¬
tũmodo uideret sermonis ĩperio restituta.
Darua hec tamẽ ad xp̃i potenciã uidebã¬
tur. nisi amicus xp̃i lazarus morerctur
Quẽ idem xp̃s uite nature restituit. uf
mutaret naturã. et uite ordinẽ uerteret.
ut unus homo nasci. et bis mori discet.
ut conditionẽ mortis noua resurrectioĩs
lege turbarct. Inuadit igitur lazarũ ꝑ¬
nities ĩimnica languoris: et fornaci febri¬
bus anclocorpus exurens. miscrãdi ho¬
minis robur. cotidic edax incendiũ assu¬

Expanded text:
 accepit; et quod natura non dederat, manus Christi formavit. Imposuit enim fronti pulverem sputo conspersum, et ad tactum sacrae manus operis disciplina festinans luciferas gemmas orbibus praeparatis infixit; et quod natura non dederat, ristus artifex integravit. Haec omnia cunctis fuere miraculo, dum fiebant. Quis enim protinus saxeus mirari non cogatur, cum omnia damna membrorum non medicinae pigmentis, nec arte aliqua, nec remediis, sed solo tantummodo videret sermonis imperio restituta? Parva haec tamen ad Christi potentiam videbantur, nisi amicus Christi Lazarus moreretur. Quem ideo Christus vitae naturae restituit, ut mutaret naturam, et vitae ordinem verteret, ut unus homo semel nasci, et bis mori disceret, ut conditionem mortis nova resurrectionis lege turbaret. 3. Invadit igitur Lazarum pernicies inimica languoris, et fornace febrium anhelum corpus exurens, miserandi hominis robur quotidie edax incendium absu
Abbreviated transcription (Latin):
crat in xp̃o. mundũ reconscilians sibi.
Sit ex quoꝵ cordibus princeps mũdi
eicitur foras. Cũ ergo dixisset nũc prĩ¬
ceps huius mũdi cicietur foras Et ego
inquit si exaltatus fucro a terra omĩa tra¬
ham post me: que omĩa insi ex quibus ille
eicietur foras: Non autẽ dicit om̃s:
sed omĩa. Non enĩ omnũ est fides. Nõ
itaq hoc ad uniuersitatẽ hominũ retu¬
lit: sed creature ĩ tegritatẽ. id est spm̃. et
enĩ dixit capillus capitis ur̃i nõ peribit:
omĩa trahit post se. Aut si omĩa ip̃i ho¬
mines ĩtelligẽdi sũt: omĩa predestinata
ad salutẽ possumus di.cere. Ex quib
omĩbus ait nchil esse periturũ: cum
supra de suis ouibus loqueretur. Aut
certe omĩa homnũ genera: siue in lni¬
guis om̃bus. siue inetatibus om̃ibus.
siue in gradibus honoꝵ om̃ibus. siue

Expanded text:
rat in Christo mundum reconcilians sibi . Hi sunt ex quorum cordibus princeps mundi ejicietur foras. Cum ergo dixisset: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras, Et ego, inquit, si exaltatus fuero a terra, omnia traham post me. Quae omnia? nisi ex quibus ille ejicitur foras. Non autem dixit omnes, sed omnia. Non enim omnium est fides. Non itaque hoc ad universitatem hominum retulienim dixit: Capillus capitis vestri non peribit , omnia trahit post se. Aut si omnia ipsi homines intelligendi sunt, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere: ex quibus omnibus, ait, nihil esse periturum, cum supra de suis ovibus loqueretur . Aut certe omnia hominum genera, sive in linguis omnibus, sive in aetatibus omnibus, sive in gradibus honorum omnium, sive
Abbreviated transcription (Latin):
care. Absit autẽ. ut dẏabolũ mũdi princi¬
pemi ita dictũ existimerius: ut eũ celo et
terre dũari posse credanus. Sed mũdus
appellatur in malis hominibus qui toto
terrarũ orbe diffusi sũt: sicut appellatur
domus in his a quibus habitatur. scdm̃
qd̃ dicinus bona domus est: uel mala
domus est. Non quãdo reprehendinius.
siue laudamus edificiũ parietũ. atoz tectoꝵ:
sed quando mores uel bonoꝵ hoĩnũ uel malor
Sic gͦ dictũ ẽ prĩceps mũdi huiꝰ. idest prĩceps

Expanded text:
di principem ita dictum existimemus, ut eum coelo et terrae dominari posse credamus. Sed mundus appellatur in malis hominibus, qui toto terrarum orbe diffusi sunt, sicut appellatur domus ab his a quibus habitatur. Secundum quod dicimus, bona domus est, vel mala domus est, non quando reprehendimus sive laudamus aedificium parietum atque tectorum, sed quando mores vel bonorum hominum vel malorum: sic ergo dictum est, princeps hujus mundi, id est, princeps
Abbreviated transcription (Latin):
rii ip̃ius. cũ peregritudinẽ gressũ
sibi ab stultũ grauiter defieret in
sopore positus iubetur ut peteret a
xp̃i ancillis. ut de grabato ubi scã
mater quieuerat quattuor anguli
lauarentur: et ip̃i bibere daretur.
Quod ubi factũ est maximã cõti¬
nuo promeruit consequi santatem

Expanded text:
rii ipsius cum per aegritudinem gressum rii ipsius cum per aegritudinem gressum sibi abstultum graviter defleret, in sopore positus iubetur, ut peteret a Christi ancillis, ut de grabato ubi sancta mater quieverat quattuor anguli lavarentur, et ipsi bibere daretur. Quod ubi factum est, maximam continuo promeruit consequi sanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tens. lumẽ sibi ab orñũ dño ut resti¬
tuatur cũ sũma fidei ãbicione depos¬
cit. Statĩq uidendi bsũ. refusa luce
recepit. Demde scẽ marie basilice ue¬
nerandũ corpus ĩfertur: et sacri al¬
taris iisteria celebrantes: cũ digno
honore. sciũ illud corpus splendore
minio coruscãte. ad dexterã partẽ
altaris tumulo conlocatur. Nempe
ut que decorẽ proprie uirginitatis
ticũ illud nouũ decantans. niueo ue¬
stunẽtoꝵ tegimine gẽnus qz precio¬
sis decorata perpetius laudũ titulis
honoretur. Ad declarãda uero meri¬
ta uirtutũ suarũ. que per eus or̃o¬
nes post eus trausitũ dñs sit opera¬
tus. nec fas est silentio preterire.
Una de xp̃i ancillabus. terciane fe¬
bres. tipo in gentibus ardoribus ur¬
gebatur. Accipiens autẽ luiteũ quo
beatissime matris fuerat caput ĩuo¬
lutũ. nagna cũ fide lauat illud aqua
mũda. et bibens illã. a febribus uel
ab angustiis resoluta salua effecta
est. Dnus desermẽtibus mone. ste¬

Expanded text:
tens, lumen sibi ab omnium Domino ut restituatur, cum summa fidei ambitione deposcit; statimque videndi usum, refusa luce, recepit. Deinde sanctae Mariae basilicae venerandum corpus infertur, et sacri altaris misteria celebrantes, cum digno honore sanctum illud corpus, splendore nimio coruscante, ad dexteram partem altaris tumulo conlocatur; nempe ut quae decorem propriae virginitatis ticum illud novum decantans, niveo vestimentorum tegimine gemmisque pretiosis decorata, perpetuis laudum titulis honoretur. 26. Ad declaranda vero merita virtutum suarum, quae per eius orationes post eius transitum Dominus sit operatus, nefas est silentio praeterire. Una de Christi ancillabus tertianae febris tipo ingentibus ardoribus urgebatur. Accipiens autem linteum, quo corpus beatissimae matris fuerat involutum, magna cum fide lavat illud aqua munda, et bibens illam, a febribus vel ab angustiis resoluta, salva effecta est. 27. Unus de servientibus monaste
Abbreviated transcription (Latin):
qui de scripturis scĩs memorie aliquid tra¬
diderũt: breuiter exposuit. Werũ contra
celsũ. porphiriũ. et iulicuũ augustũ ra¬
bidõs aduersũ xp̃m tanes: et contra uel¬
insectatores eccl̃ie uel eos qui putant eccle¬
siã nullos philosophos et eloquẽtes habu¬
isse doctores: megno sudauit ngemo. ut

Expanded text:
qui de Scripturis sanctis memoriae aliquid traqui de Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, breviter exposuit. Verum et contra Celsum, Porphyrium, et Julianum Augustum, rabidos adversus Christum canes, et contra insectatores Ecclesiae, vel eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut
Abbreviated transcription (Latin):
Danihelẽ quoq chaldaico sermone locu¬
tũ romano stilo descripsit. Psalteriũ ui¬
delicet a soffromo postulatus iheronuus.
ex hebraico canone latina modulatione
canendũ. uerbũ ad uerbũ exposuit: eũq
breuiter disseruit. et enchiridionẽ appel¬
lauit. Duos libros salomonis: explana¬
uit. Cantica uero canticoꝵ ex origenis
interpretatione. sicut et de spũ scõ didi¬
mi bidentis in latinã transtulit linguã.
Matlpi nichillpminus euangeliũ. ex
hebreo fecit esse romanũ. Quod cõpendi¬
osa potius quã fastidiosa explanatioue:
studiosis lectoribus ĩterpretatus est. Sex¬
decim nãq ꝓpħarum uolumina. uel ba¬
ticinia anullo quandoqz romanoꝵ uel
memi: nsse. uel scribere incoasse: reper¬
sas operis sui paginas. suis prefationib
illustriũ eifl̃iasticos scriptores a passioe
xp̃i usq ad quartũ dctimũ thoodosii ĩpe¬
ratoris amnũ: in ordinẽ digessit. Om̃sq

Expanded text:
Danielem quoque Chaldaico sermone locuDanielem quoque Chaldaico sermone locutum Romano stylo descripsit. Psalterium videlicet quod a Soffronio postulatus Hieronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica vero Canticorum ex Origenis interpretatione: sicut et de Spiritu Sancto Didymi videntis librum in Latinam transtulit linguam. Matthaei nihilominus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum; quodque compendiosa potius quam fastidiosa explanatione studiosis lectoribus interpretatus est. Sexdecim quoque Prophetarum volumina seu vaticinia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel scribere inchoasse repersas operis sui paginas, suis universas praIllustrium Ecclesiasticos scriptores a passione Christi usque ad quartum decimum Theodosii Imperatoris annum, in ordinem digessit, omnesque
Abbreviated transcription (Latin):
atqz affirmans ait. Ego a dolescentulus
post quintiliani et tullii lectionẽ. as flores
rethoricos. cũ me n lingue huius ꝑ istri¬
nũ redusissẽ: et multo sudore multoq
tempore cepissem an helantia stridẽtiaq
uerba resonare: et quasi per criptã am
bulans rarũ de suꝑ lumẽ aĩpicere: ĩpegi
nouissime in damehelẽ. et tanto tedio afͤ¬
fectus sum: ut desperatione subita omnẽ
ueterẽ laborẽ uoluissẽ contempuere. De¬
rum adortante me hebreo. et illud michi¬
sua lingua crebrius ingerente. labor oĩa
lus inter eos cepi rursus discipulus esse¬
chaldaicus. Et ut uerur fatear. usqz
in presentẽ diem magis possum sermonẽ
nare. Ipĩ itaq grã iheromiinus fidẽ
ade ptus. licterisqz grecis ac latinis.
atqz hebraicis doctus: cuncta hebreorũ
uolumina que nn canone cõtinẽtur ex
ueteri testamẽto. uera editione in latinã
linguã uertit. eaqz omĩa cõmentatus est.

Expanded text:
atque adfirmans dicit. Ego adolescentulus atque adfirmans dicit. Ego adolescentulus post Quintiliani et Tullii lectionem ac flores Rhetoricos, cum me in linguae hujus pistrinum reclusissem, et multo sudore multoque tempore coepissem anhelantia stridentiaque verba rbulans rarum desuper lumen aspicere, impegi nouissime in Danielem, et tanto tedio affectus sum ut desperatione sumpta omnem ueterem laborem uoluerim contemnere. Verum adhortante me Hebreo et illud sua lingua crebrius ingerente, 'Labor imprlus inter eos, coepi rursum esse discipulus Caldaicus. Et ut uerius fatear, usque in hodiernum diem maius possum sermonem nare. Christi itaque gratia Hieronymus fidem adeptus, litterisque Graecis ac Latinis atque Hebraicis doctus, cuncta Hebraeorum volumina, quae in Canone continentur, ex veteri Testamento, vera Editione in linguam Latinam vertit, eaque omnia commentatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
dedi: nã pͥost quintilia ͤ acumina. cicero¬
nis fluuiũ. grauitatẽq frontonis. et le¬
nitatẽ pliuii alfabetũ discerem. stridentia
anhelanti a q uerba meditarer. Quid
ibi laboris sumpserum. quid sustinuerĩ
difficultatis: quociens desperauerĩ. quoci¬
ens cessauerinr: et contentione discendi
rursus inceperĩ: testis est consciẽtia mea.
Quid passus sũ quã coꝵ qui mecũ duxe¬
qd̃ de amaro semine licterarũ. dulces fructus
capio. Porro librũ danihel hebracis qui¬
dem litteris. scd caldaico sermone conscrip¬
tum. cũ iherominus uerteret in latinũ:
hunc qui subter annexus est. habuit
preceptorẽ. Memini me inquit. ob in¬
telligentiã huius uolumiiis liddeum
quendã preceptorẽ. qui apud hebrcos
peritus habebatur: nõ paruis redemisse
nũnus. Si euis doctrina aliquid profece¬
rim nescio Hoc unũ scio: nõ potuisse me
insi quod ante intellexerã interpretari.
Quo uero labore sudoreqz taldeã lingã
diditerit: idem iheronimus ita scribens

Expanded text:
dedi, ut post Quintiliani acumina Ciceronisque fluvios gravitatemque Frontonis et lenitatem Plinii alphabetum discerem, stridentia anhelantiaque verba meditarer. Quid ibi laboris insumpserim, quid sustinuerim difficultatis, quotiens desperaverim quotiensque cessaverim et contentione discendi rursus inceperim, testis est conscientia tam mea, qui passus sum, quam eorum, qui mecum duxequod de amaro semine litterarum, dulces fructus capio. Porro librum Job Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaico quidem sermone conscriptum, cum Hieronymus verteret in Latinum, hunc qui subter adnexus est, habuit praeceptorem: Memini me, inquit, ob intelligentiam hujus voluminis, Liddeum quemdam praeceptorem, qui apud Hebraeos primus habebatur, non parvis redemisse nummis. Si ejus doctrina aliquid profecerim, nescio: hoc unum scio, non potuisse me nisi quod antea intellexeram, interpretari. Quo vero labore sudoreque Chaldaeam linguam didicerit, idem Hieronymus ita scribens,
Abbreviated transcription (Latin):
muneris loco dignanter beatitudo tua
ꝑcipiat et in usũ pro memoria sui ha¬
beat. Ille uero qui in usũ mense sue ar¬
gentũ nũquã habuit absq codeari:
die tercia per ministros suos ad precia¬
tũ discũ facit publue Uenũdari. enisq
precio cepit captiuoꝵ plurimos libera

Expanded text:
muneris loco dignanter beatitudo vestra muneris loco dignanter beatitudo vestra percipiat et in usum pro memoria sui habeat'. Ille vero, qui in usum mensae suae argentum numquam habuit absque cocliaria, die tertia per ministros suos adpretiatum discum facit publice venundari eiusque pretio coepit captivorum plurimos liberar
Abbreviated transcription (Latin):
in fornace: ita corda electoꝵ apud deũ
salutaturus aggreditur et rex dei homi¬
nem in trepidũ. uenerandũq cõspexit.
ad salutandũ reuerenter assurgit. At
deposito ornatu de capite clemẽtissime
resalutat. Primũ ĩ terrogat de labore
ip̃ius. atiz itineris: De hinc degothis
suis ac de arelatensibus afectuose per¬
quirens. Egresso igitur uiro scõ a cõ
spectu regis. suos rex alloquitur dicens.
Non parcat illis deus qui huius ĩnocẽ¬
tie uirũ atqz scĩtatis frustra fecerunt
itinere tam longo bexari. Qualrs ille
sit huic probate. Qui ĩgresso eo ad sa¬
lutandũ me totus cõtremui. Oideo
inquit angelicũ uultũ uideo apłicũ
uirũ. Nefas arbitror mali quippiã de
tam uenerando uiro censere. E põ uero
recepto in diuersorio: nuttit muneris
loco pransuro argenteũ discũ. cuius
pensa ad sexaginta libras uingebatur:
Adiectis in eo solidis trecentis rogãte
pariter et dicente. A ccipe sc̃ẽ episcope
rogat filius tuus rex ut uasculũ istud

Expanded text:
in fornace, ita corda electorum apud Deusalutaturus, adgreditur. Ut vero rex Dei hominem intrepidum venerandumque conspexit, ad salutandum reverenter adsurgit hac, deposito ornatu de capite, clementissime resalutat, primum interrogans de labore ipsius atque itineris, dehinc de Gothis suis ac de Arelatensibus affectuose perquirens. Egresso igitur viro sancto pontifice a conspectu regis, suos alloquitur rex, dicens: 'Non parcat illis Deus, qui huius innocentiae virum atque sanctitatis frustra fecerunt itinere tam longo vexari! Qualis ille sit, hinc probatur, quia, ingresso eo ad salutandum me, totus contremui. Vidinquit, angelicum vultum, video apostolicum virum; nefas arbitror mali quippiam de tam venerando viro censere. Posthaec recepto in diversorio mittit muneris loco, pransuro argenteum discum, cujus pensa ad sexaginta libras circiter jungebatur, adjectis solidis trecentis, rogante pariter et dicente: Accipe, sancte episcope, rogat filius vester rex, ut vasculum istud
Abbreviated transcription (Latin):
infecũda fuit: et tamẽ in ultima se¬
nectute genuit yscac. cui repromissa
erat bñdictio omniũ genciũ. Ra¬
chel quoqz tantũ dño grata. tantũ a
sc̃o iacob ad amata. diu sterilis fuit
et tamẽ ioseph genuit: nõ solũ dmm̃i
egypti. sed płimaꝵ genciũ fame peri-¬
turarũ liberatorẽ. Quid in ducibas
uel fortior sansone. uel sanctior saiu¬
cle: Et hii ambo matres steriles habe

Expanded text:
infecunda fuit? et tamen in ultima senectutis aetate genuit Isaac, cui repromissa erat benedictio omnium gentium. Rachel quoque tantum Domino grata, tantumque a sancto Jacob adamata, diu sterilis fuit: et tamen Joseph genuit, non solum dominum Aegypti, sed plurimarum gentium fame periturarum liberatorem. Quis in ducibus vel fortior Samsone, vel sanctior Samuele? Et tamen ambo matres steriles habue
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ damelẽ premisit liberatorẽ. Quidã
ꝑditus ex anuicis suprascripti biri noĩe
audoaldus uolũtati prĩcipis sui pare¬
re cupiens. euaginato gladio uerbe¬
rare uoluit famulã xpĩ. Sed dñs qui
per prophetã suũ dixit. gladius eoꝵ
intret in corda ipõꝵ. et artus eaꝵ cõ¬
teratur. ip̃e de manibus eius resupa¬
nũ gladiũ ruere fecit. et ĩn
bberauit amorte. Ip̃e uero qui hec
copatus est facere. nõ multo pest ipr̃e

Expanded text:
sanctum Danielem praemisit liberatorem. Quidam sanctum Danielem praemisit liberatorem. Quidam perditus ex amicis suprascripti viri nomine Audoaldus, voluntati principis sui parere cupiens, evaginato gladio verberare voluit famulam Christi; sed Dominus, qui per prophetam suum dixit: Gladius eorum intret in corda ipsorum, et arcus eorum conteratur, ipse de manibus eius resupinum gladium ruere fecit et innocentem liberavit a morte. Ipse vero, qui hoc conatus est facere, non multo
Abbreviated transcription (Latin):
uat qued faciũt E iugilans ueroin
lat ip̃o mirtibatur: que esset basio ista
Dyabolus bes donis semꝑ ĩuidens.
consilis suo maligno suasit cuidã epõ¬
maxuo uoĩe. nã nõ opere: et cuidã
principi nobili scd̃m słm. nã nõ apud
Deũ. noĩe riccuiri: ut falsũ testime¬
nũ cogitarẽt. aduersũ famulã xp̃i
qd̾ illa occulte regẽ nutriret. Et abeũ¬
tes ad regẽ donhoariũ accusauerũt eã
Ille auitẽ hes audiens cõmotus est ira
uelemẽti Et i sit supra scripto prĩ¬
cipi. ut diligẽter hec ĩquiri iuberet et
sibi denũciari. Ĩlle uero cũ multis epĩs
et reliquis similibus suis. ad cuutatẽ
arclatensẽ ueniens. cepit plus nmas
ĩgerere. quã rei ueritatẽ ĩquirere. Cõ¬
gregatio uero scã cũ uiderent matrẽ
suã uerbis fallentiũ nimiũ opprum
illo suo solito more arma grã celestis
arripientes. modulatis uocibus psal¬
lentes. illũ poscebant defensorẽ et. elis.
qui sc̃ẽ susanne ab ĩpiis condẽpuatã:

Expanded text:
quid faciunt'. Evigilans vero in hoc ipso, mirabatur, quae esset visio ista. Diabolus vero bonis semper invidens, consilio suo maligno suasit cuidam epMaximo nomine, nam non opere, et cuidam principi nobili secundum saeculum, nam non apud Deum, nomine Riccimiri, ut falsum testimonium cogitarent adversum famulam Christi, quod illa occulte regem nutriret, et abeuntes ad regem Chlotharium, accusaverunt eam. Ille autem haec audiens, commotus est ira vehementi et iussit suprascripto principi, nt diligenter haec inquiri iuberet et sibi denuntiari. Ille vero cum multis episcopis et reliquis similibus suis ad civitatem Arelatensem veniens, coepit plus minas ingerere quam rei veritatem inquirere. Congregatio vero sancta cum viderent matrem suam verbis fallentium nimium opprimi, illo suo solito more arma gratiae caelestis arripientes, modulatis vocibus psallentes illum poscebant defensorem e caelis, qui sanctae Susannae ab impiis condemnatae
Abbreviated transcription (Latin):
Quis es uero egrotus quãus in graui
angustia positus. eius implorans sã¬
tatem. qualẽ ius paruũ linteũ aut
pannũ. de ip̃ius uestimẽtis suo corpo¬
ri fide plenissua colloeauerit. proure¬
retur a dño et recuperationẽ corporis.
et aĩe ꝑcpere salubritatẽ. Qualẽ lero
curã uel fol sollicitudinẽ de aĩabus ad
se pertinẽtibus. dũ adhuc super ftles
esset hec beatissima mater habuerit.
et hoc cognosci potest dũ post disces¬
sũ pia sollicitudine una queque eaz
uisitans monuerit. castigauerit. ut
feruẽtie studio ad opus scm̃ festinare
deberent. O uenerabilis famula xp̃i
dũ pro tius iustis laboribus paradiso
leta exultas. preces alumni gregis.
deo patri offerre dignare esto ãuoca
mereantur om̃s tecũ in illa beatitudĩe
gaandere. ubi est leticia angeloꝵ gau¬
diũ ꝓphetarũ. laus apłoꝵ. uictoria¬

Expanded text:
Quisque vero aegrotus, quamvis in gravi angustia positus, eius implorans sanctitatem, qualemvis parvum linteum aut pannum de ipsius vestimentis suo corpori fide plenissima collocaverit, promeretur a Domino et recuperationem corporis et animae percipere salubritatem. 28. Qualem vero curam vel sollicitudinem de animabus ad se pertinentibus, dum adhuc superstes esset, haec beatissima mater habuerit, ex hoc cognosci potest, dum post discessum pia sollicitudine unamquamque earum visitans monuerit, castigaverit, ut ferventi studio ad opus sanctum festinare deberent. 29. O venerabilis famula Christi, dum pro tuis laboribus iustis paradiso laeta exultas, preces alumni gregis Deo patri offerre dignare. Esto advocatmereantur omnes tecum in illa beatitudine gaudere, ubi est laetitia angelorum, gaudium prophetarum, laus aposto
Abbreviated transcription (Latin):
xpi per ĩ effabilẽ dei ꝯmĩpotenciã.
ut quociens hec a uobis recenfita fu-¬
erint gesta semꝑ memoriã mei in
urĩs orõmibus haleatis cuius hec stu¬
gataa a morte laberet et de profũ¬
do inferni gur gite exforitã. milla
glia bettarũ aĩarũ largo ĩdulgẽtie
sue munere uingat,. Qui cũ prẽ et

Expanded text:
ti, per ineffabilem Dei omnipotentiam, ut quotiens haec a vobis recensita fuerint gesta, semper memoriam mei in vestris orationibus habeatis, cuius haec stugatam a morte liberet et de profundo inferni gurgite extractam in illa gloria beatarum animarum largo indulgentiae suae munere iungat, qui cum Patre et
Abbreviated transcription (Latin):
nequeo quicquid ĩumigitis: nimia
urã de uiictus dilectione experiar:
que hyxtamini. affectu infantiũ more

Expanded text:
nequeo quidquid injungitis, nimia vestra devictus dilectione, experiar quae hortamini affectu infantium, more
Abbreviated transcription (Latin):
ira uero cõpassione ad pauꝑes
ferebatur quibus largas tã
priuatas quã publicas elemosinas fa¬
fiebat. Donde factus iam epõpus tho¬
losanus per bnũ familiarẽ secre tariũ
m̃dauit ĩ quiri de suoꝵ quãtitate red¬
dituũ quantũcũq sibi sufficerẽt
pro moderatis expensis et rationa
in sustentandis pauperibus ponere¬
tur quãuis prelatus tã magnus

Expanded text:
ira vero compassione ad pauperes ferebatur, quibus largas tam privatas quam publicas eleemosynas faciebat. Unde factus iam episcopus Tholosanus per unum suum familiarem secretarium mandavit inquiri de suorum quantitate reddituum, quantumque sibi sufficeret pro moderatis expensis et rationabin sustentandis pauperibus poneretur, quamquam praelatus tam magnus
Abbreviated transcription (Latin):
ut passione sua mundũ illuminaret
uniuersũ. Illuminauit plane mũ¬
dũ laurẽtius. eo lumine quo ipse

Expanded text:
ut passione sua mundum illuminaverit universum. Illuminavit plane mundum Laurentius eo lumine quo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
riam. Tũc audiens cbrouius. furore
magno repletus iussit miinstris germo
astrahi. et a germano separari. Dt sepa¬
ratun uiderẽtur puniri. ne simul eis
delectaret talia uerba fari. Cũ autẽ du¬
futurã gloriã que reuelabitur in nobis.
Pectata et eñi nr̃a multa sũt. sed ra nuĩa
omĩpotentis suꝑ enmens magna. quid
abluenda delicta se laudantiũ semꝑ est
parata. Hec ad tempus patinuir. quia
morte debitori sumus. Sed illa nos ex¬
pectat uita. si paciẽter ferimus istas penaᷤ
ubi sine fine letabimur in telesti glia
Tunc ministri ad stipitẽ ligatũ germũ.
lapidibus obruere ceperũt. Ĩlle uero de
precabatur dnm dicens. Dñe ihũ bone
qui nõ uenisti uocare iustos sed pctõres in¬
penitẽtia. suscipe sp̃m serui tui. ut qui dig¬
natus es similitudinẽ martyrũ lapidib
uita ista mortale aufferre: iubeas clemẽ¬
tissime scelerũ eoꝵ ueniã tribuere. Hes
mierentur futurã ac beatã participare.
Sed ebroinus deferre uolens eius exi¬

Expanded text:
r. --Tunc audiens haec Ebroinus, furore magno repletus, jussit ministris Gairinum abstrahi et a germano suo separari, ut separatim viderentur puniri, ne simul eos delectaret talia verba fari. Cum autem dufuturam gloriam quae revelabitur in nobis . Peccata etenim nostra multa sunt, sed misericordia Omnipotentis supereminet magna, quae ad abluenda delicta se laudantium semper est parata. Haec ad tempus patimur, quia morti debitores sumus, sed illa nos exspectat vita, si patienter ferimus istam poenam, ubi sine fine laetabimur in coelesti gloria. » Tunc ministri ad stipitem legatum Gairinum lapidibus obruere coeperunt. Ille vero Dominum deprecabatur dicens: Domine Jesu bone, qui non venisti vocare justos sed peccatores, suscipe spiritum servi tui, ut qui dignatus es similitudinem martyrum lapidibus vita ista mortale auferre, iubeas clementissime veniam scelerum meorum tribuere'. Hec mererentur futuram ac beatam participare, sed Ebruinus differre volens eius exi
Abbreviated transcription (Latin):
rogat dñs. et illa petente. re
gellandus et crucifigẽdus erat. Po¬
stulat autẽ mater filioꝵ Sebedei ex¬
rore muliebri. et pietatis affectu. nes¬
ciens quid peteret. Net mirũ si ista
arguantur impericie. cũ de petro di¬
catur. qñ tria uult facere tabernacu¬
la. nesciens quid diceret. Respondẽs
autẽ ih̾s dixit eis. Nescitis quid pe¬

Expanded text:
rogat Dominus, et, illa petente, resgellandus et crucifigendus erat: stulat autem mater filiorum Zebedaei errore muliebri et pietatis affectu, nesciens quid peteret. Nec mirum si ista arguatur imperitiae; cum de Petro dicatur, quando tria vult facere tabernacula, nesciens quid diceret . Respondens autem Jesus, dixit: Nescitis quid pe
Abbreviated transcription (Latin):
dum. et dixit et scripsit. Sed et inde
neglecto a fidelibus gazophilatio. et
secretario unde altari necessaria ĩferũ¬
tur: aliquãdo in ecclĩa loquens ãmo¬
nebat qd̃ ctiã beatissimũ ambrosium
se presente in ecclia tractauisse aliquã¬
etiã domo. ac mẽsa sumptibusq cõ¬
munibus alebantur: et uestiebãtur.
et ne quisquã facili iuratione ctiã ad
pcr uiriũ decidisset: et in ecclia ppło pre¬
bicabat et siuis ĩstituerat: ne quis uira¬
ret. uc ad mensã quidẽ. Qd̃ si prolap¬
sus fuisset: Unã de statutis perdebat po

Expanded text:
dum, et dixit, et scripsit . Sed et de dum, et dixit, et scripsit . Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquanetiam domo ac mensa sumptibusque communibus alebantur et vestiebantur. Et ne quisquam facili juratione etiam ad perjurium decidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis jurret, ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat po
Abbreviated transcription (Latin):
gestans suꝑne eccl̃ie de qua scriptũ est.
qd̃ sederet ad pedes dñi. atq ĩtenta eiꝰ
uerbũ audiret: De qua soror cõquesta
qd̃ ab cadem cirta multũ ministeriũ
occupata nõ adiuuaretur: audiuit.
Martha. martha. meliorẽ partẽ mariã
elegit: que nõ auferetur ab ea. Nam
fabritarũ nouarũ nũꝙͣ studiũ habu¬
it: de uitans in eis ĩplicationẽ sui am¬
mi quẽ semꝑ liberũ habere uolebat:
ab onni molestia tẽporali. Non tam̃
illa uolentes et edificantes prohibebat:
nisi tantũ ĩmoderatos. Interca dũ cccd̃e
pecunia deficeret hoc ip̃m in ppło xp̃i¬
ano denũciabat: nõ se habere qd̃ ĩdigẽ¬
tibus erogaret. Nam et de uasis dñi¬
cis ꝓpter captiuos et plurimũ ĩdigen¬
tes. frangi et conflari iubebat et ĩdigẽ¬
tibus dispensari: qd̃ nõ cõmemorassem.
nisi contra carualẽ sensũ quoꝵ dam
fieri prouiderẽ. Et hoc ip̃m etiã uene¬
rabilis memorie ambrosius. in talibus
necessitatibus ĩdubitanter esse facieu¬

Expanded text:
gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror conquesta, quod ab eadem circa multum ministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum habere volebat ab omni molestia temporali: non tamen illa volentes et aedificantes prohibebat, nisi tantum immoderatos. Interea dum Ecclesiae pecunia deficeret, hoc ipsum populo christiano denuntiabat, non se habere quod indigentibus erogaret. Nam et de vasis dominicis, propter captivos et quam plurimos indigentes, frangi et conflari jubebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem. Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse facien
Abbreviated transcription (Latin):
legus multitudiis tumultus incauduit.
tauroq illo qui uictiie fuerat prepara¬
tus fune lateribus ip̃ius circũacto et

Expanded text:
legae mul| titudinis tumultus incanduit . tauroque illo qui uicti| mae fuerat praeparatus fune lateribus circumacta| et
Abbreviated transcription (Latin):
da mittẽdaq uolumina. assiduo opere
nõ desisteret: huinscemodi uerbis. exorta¬
tus est. Dilectissimo filio iherommo:
damasus. Dormitantẽ te et longo iã
tpr̃e negligentẽ potius quã scribentẽ
questuculis adte missis siscitari dis¬
posui. Nũc quibus ausibus ꝙͣtũne¬
laboribus solus omniũ romanoꝵ ihe¬
romimus. hebraicã linguã licterasq
ĩmo saldeam linguã didicerit. sicut ꝑ
hibuit subnectendũ est. Dũ essem ĩquit
iuuenis. et solitudiis me deserta ualla
frangerẽ: mens tamẽ cogitationibus
estuabat. Atqz ad cmendandã cuidã fr̃ĩ
qui exebrcis crediderat. me in disciplinã

Expanded text:
da mittendaque volumina assiduo opere da mittendaque volumina assiduo opere non desisteret, hujusmodi verbis exhortatus est. Dilectissimo filio Hieronymo Damasus. Dormitantem te, et longo jam tempore legentem potius quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: nlaboribus solus omnium Romanorum Hieronymus, Hebraicam linguam litterasque, imo Chaldaicam linguam didicerit, sicut ipse perhibuit, subnectendum est: Dum essem, inquit, juvenis, et solitudifrangerem, mens tamen cogitationibus estuabat. ad quam edomandam cuidam fratri, qui ex Hebr
Abbreviated transcription (Latin):
quã sibi sũmo studio ipse condiderat clau¬
sam. om̃iumq libroꝵ or̃ones quas pene
memoriter retinebat. iterũ relegens: diẽ
ieuians ducebat ad uesperã. Plures ad
eũ religiosoꝵ. quibus bite eius fama cõ¬
perta eras: protuus confluxerũt. Bonũ¬
q doctorẽ paruo adhuc subtugurio: boni
obseruare discipuli. Neᷤ multo post. cellu¬
lam sibi obdiscipuloꝵ copiã et propter
frequentiã aducutantiũ. ad bethlcemiticã
portam que ad occidentẽ conspicit. et egre¬
dientibus ad septentrionẽ uidetur: par¬
uulũ habitationis locellũ construxit. In¬
terim iheromimus dũ exinua heremita¬
rum mouachoꝵqz humilia subterranca¬
qs peragrans habitacula cõtemplatur.
uitasq eoꝵ supplici uoce sciscitans. scribẽs¬
q ueritatẽ pouit: multaqz alia libellis
sius epłisq suo in monasterio cõficic̃s
edisserit beatus damasus romane urbis
ecclie eloquẽtissinus pontifex ut ad suã
id est romane urbis eccliam: obscriben¬

Expanded text:
quam sibi summo studio ipse condiderat, clausam, omniumque librorum orationes, quas pene memoriter retinebat, iterum relegens, diem jejunans ducebat ad vesperam. Plures ad eum Religiosorum, quibus vitae ejus fama comperta erat, protinus confluxerunt: bonumque Doctorem parvo adhuc sub tugurio boni observavere discipuli. Nec multum post cellulam sibi ob discipulorum copiam, et propter frequentiam adventantium ad Bethleemiticam portam, quae ad Occidentem conspicit, et egredientibus ad Septentrionem videtur, parvulum habitationis locellum construxit. Interim Hieronymus dum eximiorum Eremitarum, Monachorumque humilia subterraneaque peragrans habitacula contemplatur, vitasque eorum supplici voce sciscitans, scribensque veritatem exponit, multaque alia libellis suis, epistolisque suo in Monasterio conficiens edisserit; beatus Damasus Romanae urbis Ecclesiae eloquentissimus Pontifex, ut ad suam idem Romanae urbis Ecclesiam, ad scriben
Abbreviated transcription (Latin):
crescente humano genere. diu in hac
uita subsistẽte carne. exuberãte rerũ
opulẽtia: quis cũ audiret aliã esse uitã
crederet: Quis ĩuisibilia ĩ uisibilib
preferret: Sed ad salutẽ redeũtibus in¬
firmis. ad uitã resurgẽtibus mortuis.
carnis mũdiciã recipic̃tibus leprosis.
exactis. quis nõ crederet quod de ĩ isibi¬
libus audiret: Ad hoc quippe uisibi¬
lia miracula choruscãt: ut corda ui

Expanded text:
crescente humano genere, diu in hac crescente humano genere, diu in hac vita subsistente carne, exuberante rerum opulentia, quis cum audiret vitam esse aliam crederet? Quis invisibilia visibilipraeferret? Sed ad salutem redeuntibus infirmis, ad vitam resurgentibus mortuis, carnis munditiam recipientibus leprosis, exactis, quis non crederet quod de invisibilibus audiret? Ad hoc quippe visibilia miracula coruscant ut corda
Abbreviated transcription (Latin):
dit. I pĩs etiã a quibus amatur: ama¬
rus est. Ipẽ ruine eius predicant: qd̃
amandus nõ est. Si enĩ rumã sui. do¬
mus quassata minaretur: quisquis ĩ
illa habitaret fugeret. Et qui stantẽ
dilexerat: recedere quã tocins a cadẽ¬
te festinaret. Si igitur mũdus cadit.
et nos eũ amando ãplectimur: oppri¬
ni uoluinus potius quã hĩtare. Qr
nulla nos ratio a ruina illius se parat:
quos eius passiomibus amor ligat.
Facile ergo est nũc iam cũ destructa
omĩa cermimus. aĩmũ nostrũ ab eiꝰ
dilectione disiungere. Sed hoc illo in
tpr̃e difficillimũ fuit: quo tũc predi¬
care celoꝵ regnũ minsibile mittebã¬
tur. cũ longe lateqz oĩa cernerẽt florer e
regna terrarũ. Unde et adiuncta sũt
predicatoribus sc̃ĩs miracula ut fidẽ
uerbis daret uirtus ostensa: et noua
facerent qui noua predicarẽt. sicut in
hac cadẽ lectione subiũgitur Infirmos
turare. mortuos suscitate. leprosos mũ¬
date: demones eicite. Florente mũdo.

Expanded text:
dit. Ipsis jam et a quibus amatur amarus est. Ipsae ejus ruinae praedicant quod amandus non est. Si enim ruinam sui domus quassata minaretur, quisquis in illa habitaret fugeret; et qui stantem dilexerat, recedere quantocius a cadente festinaret. Si igitur mundus cadit, et nos cum amando amplectimur, opprimi volumus potius quam habitare, quia nulla nos ratio a ruina illius separat, quos ejus passionibus amor ligat. Facile est ergo nunc jam cum destructa omnia cernimus animum nostrum ab ejus dilectione disjungere. Sed hoc illo in tempore difficillimum fuit, quo tunc praedicare coelorum regnum invisibile mittebantur, cum longe lateque omnia cernerent florere regna terrarum. 3. Unde et adjuncta sunt praedicatoribus sanctis miracula, ut fidem verbis daret virtus ostensa, et nova facerent qui nova praedicarent, sicut in hac eadem lectione subjungitur: Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, daemones ejicite. Florente mundo,
Abbreviated transcription (Latin):
uerã penitenciã post pctã cõuertim
iam retro secus pedes stamus. quia
eius uestigia sequinur que ĩpug¬
nabamus. Tacrimis mulier pedes
rigat. quod nos quoq ueraciter agi¬
mus si quibus libet ultimis membri
dñi per cõpassionis effectũ ĩdinem᷑.
si scĩs euis in tribulatione cõpatim̃.
si eoꝵ tristiciã nostrã putamus.
Capillis mulier pedes quos rigauerat
tersit. Capilli quippe suꝑfluũt corpor.
et quid habundãtes terrena substãcia.
nisi capilloꝵ speciẽ tenet. que dũ ad
usũ necessitatis suꝑfluit. etiã abscisa
nõ sentit. Capillis ergo pedes dñi
tergimus: quãdo scĩs eius. quibus ex
caritate cõpatimur. etiã ex his sc̃ĩs¬
remur. Quatenus sic mens per cõ¬
passionẽ doleat. ut etiã larga manꝰ
effectũ doloris ostendat. Rigat nãq
lacrimis redẽptoris pedes. sed capislis¬

Expanded text:
veram poenitentiam post peccata convertimur, veram poenitentiam post peccata convertimur, jam retro secus pedes stamus, quia ejus vestigia sequimur quae impugnabamus. Lacrymis mulier pedes rigat, quod nos quoque veraciter agimus, si quibuslibet ultimis membris Domini per compassionis affectum inclinemur, si sanctis ejus in tribulatione compatimur, si eorum tristitiam nostram putamus. Capillis mulier pedes quos rigaverat tersit. Capilli quippe superfluunt corpori. Et quid abundans terrena substantia, nisi capillorum speciem tenet? Quae dum ad usum necessitatis superfluit, etiam abscissa non sentit. Capillis ergo pedes Domini tergimus, quando sanctis ejus, quibus ex charitate compatimur, etiam ex hremur, quatenus sic mens per compassionem doleat, ut etiam larga manus affectum doloris ostendat. Rigat namque lacrymis Redemptoris pedes, sed capilli