comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loci qͣlitate. aut respectu alteriꝰ uel op¬
timũ fieri definire uel pessimũ: & cũ
paulisꝑ de schemate stella diu̾terit:
suȩ ꝓpͥe dicit᷑ malignitatis oblita. S
hȩc qͥdẽ hactenꝰ. Sane ꝑsingła mom̃ta
temporis ut dicunt. maliud atq aliud
schema se tͣnsferunt. Inhis itaq tot tan¬
tarũq mutationũ milib. qͣnta cotidie
nataliũ regioꝵ decreta formari putan¬
da st̃: Curgͦ ñ singłis dieb pͥncipes ꝓ¬
creant᷑. aut qͣre apud illos successio sẽꝑ
larũ. qͥ ppe qͥb regnũ non genesis fato
s generis iure defert᷑. Nonne gͥ ioa¬
than generauit orias. & de ioatham
natus achã est: & tam̃ nullus illoꝵ
seruilis horã conditionis incurrit. De¬
inde si uirtutũ uicioꝵq pͥncipia. non
exarbitrio nr̃o s ex genesis necessitate
sortim᷑. suꝑflui st̃ ut uideo latores le¬
gũ sequenda nobis nobis uel fugienda
mandantes. suꝑflui qͦq tudices hone¬

Expanded text:
loci qualitate, aut respectu alterius, vel oploci qualitate, aut respectu alterius, vel optimum fieri definire, vel pessimum? Et cum paulisper de schemate stella diverterit, suae propriae dicitur malignitatis oblita. Sed haec quidem hactenus sane per singula momenta temporis, ut dicunt, in aliud atque aliud schema se transferunt. In his itaque tot tantarumque mutationum millibus, quanta quotidie natalium regiorum decreta formari putanda sunt. Cur ergo non singulis diebus principes procreantur? Aut quare apud illos successio sempelarum; quippe quibus regnum non genesis fato, sed generis jure defertur. Nonne igitur Joatham generavit Ozias, et de Joatham natus Acham est? Et tamen nullus illorum servilis horam conditionis incurrit. Deinde si virtutum vitiorumque principia non ex arbitrio nostro, sed ex genesis necessitate sortimur, superflui sunt, ut video, latores legum, sequenda nobis vel fugienda mandantes: superflui quoque judices hone
Abbreviated transcription (Latin):
tardiꝰ ddiscurrentes sub eadẽ hora sepiꝰ
& aspiciunt se & abscondunt᷑. Maxi¬
ma sane uis habet᷑ ingenesi ut illi
dicunt. si aut bona stesla respexerit
aut maligna nascentẽ. Fit autẽ ple¬
rũq ut eo tpore qͦ bona stella prefue¬
rit. mathematicꝰ non inueniens tem¬
pus edicere ꝓpter ignorationẽ untus
intnutissimarũ qͣs sitpͣ retulimꝰ portio¬
nũ sub cacodemone illũ iacere descri¬
bat. ut ipsoꝵ sermone cogar uti in qͥb
est qͥdẽ magna dementia. s maior
habet᷑ impietas. Nam malignioris stel¬
conditor ꝓfecto malignitatis auctor. exti¬
terit. Sin autẽ ꝓposito faciente st̃ pes¬
sime. pͥmo qͥdẽ animalia quȩd̃a putan
da arbitrio suo famulantia. absolutoq
& libero impetu ad hoc qͦd sibi libuerit
incitata. sic qͥd totiꝰ modũ furoris excedit
insimulare res exanimes. Deinde qͣnta
irrationabilitas. est bonũ malũue non
ꝓsua cuiꝰq dignitate distinguere. s ex

Expanded text:
tardius discurrentes, sub eadem hora saepius, tardius discurrentes, sub eadem hora saepius, et aspiciunt se, et absconduntur. Maxima sane vis habetur in genesi, ut illi dicunt, si aut bona stella respexerit, aut maligna nascentem. Fit autem plerumque ut eo tempore, quo bona stella praefuerit, mathematicus non inveniens tempus edicere propter ignorationem unius minutissimarum, quas supra retulimus portionum, sub cacodaemone illum jacere describat, ut ipsorum sermonibus cogar uti, in quibus est quidem magna dementia, sed major habetur impietas. Nam maligniores stelconditor profecto malignitatis auctor exstiterit. Sin autem proposito faciente sunt pessimae, primo quidem animalia quaedam putanda sunt arbitrio suo famulantia, absolutoque et libero impetu, ad hoc quod sibi libuerit incitata, siquidem totius modum furoris excedit insimulare res exanimes. Deinde quanta irrationabilitas est, bonum, malumve, non pro sua cujusque dignitate distinguere, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicis ineptũ eẽ. multo illin¬
tiabis ineptiꝰ. ut auderes de his reb asser¬
tiones afferre quȩ nichil nobiscũ uden¬
tur habere cõmune. Uerũ hȩc illoꝵ ar¬
gum̃ta similia st̃ cassib aranearũ. in
qͥb siculex aut musca consederit tenet᷑
in nexa. cũ autẽ de fortiorib aliqͥd in¬
ciderit. ipsũ qͥde mox penetrat. textꝰ
contenti st̃: s longinquiꝰ ꝓgrediunt᷑
errantes. Nam res quȩ marbitrii nr̃i
libertate st̃ positȩ. id est uirtutes aut
uicia. celesttũ necessitatib applicant.
Quib contͣdicere qͣmqͣm risibile sit:
tamen qi plures hac seductione plap¬
si st̃: congruũ mͥ uidet᷑ non tͣnsire si¬
lentio. Aqͥb illud pͥncipii loco postula¬
mus agnoscere. si non dieb singulis
milies schemata mutant᷑ astroꝵ. Sẽꝑ
enĩ mouent᷑ atq discurrunt stellȩ
quȩ planetȩ uocant᷑. quarũ aliȩ cele¬
rib se uestigiis ꝯsequunt᷑ non nullȩ

Expanded text:
hoc dicis ineptum esse, multo illud pronunhoc dicis ineptum esse, multo illud pronuntiabis ineptius, ut auderes de his rebus assertiones afferre, quae nihil nobiscum videntur habere commune. Verum haec illorum argumenta similia sunt cassibus aranearum, in quibus si culex, aut musca consederit, tenetur innexa; cum autem de fortioribus aliquid inciderit, ipsum quidem mox penetrat, textus contenti sunt, sed longinquius progrediuntur errantes. Nam libertate sunt positae, id est, virtutes aut vitia, coelestium necessitatibus applicant. Quibus contradicere quamvis risibile sit, tamen quia plures hac seductione prolapsi sunt, congruum mihi videtur non transire silentio. A quibus illud principe in loco postulamus agnoscere: si non diebus singulis millies schemata mutantur astrorum. Semper enim moventur atque discurrunt eae stellae quae planetae vocantur, quarum aliae celeribus se vestigiis consequuntur, nonnullae
Abbreviated transcription (Latin):
similis illi. Qui autẽ sub hora librȩ fu¬
erit editus. iustus efficit᷑. ꝓpter eqͥtatẽ
quȩ seruat᷑ intrutina. Quid his risibi¬
lius fieri pot̾it: Aries gͥ exqͦ genesim
mutuaris hominib. duodecima pars
habet᷑ cęli. Inqͦ si sol constiterit etheria
signa contingit. Libra qͦ uel taurꝰ. duo¬
decima portio est signiferi circuli. Quo¬
mͦ gͦ pͥncipales inde causas asserendo
uitȩ mortaliũ. de terrenis pecudib na¬
scentiũ formas mentes. & dicis munifi¬
cũ fore arietinũ hominẽ. Nonqr. moꝵ
etusmodi pars illa cȩli ꝑfectͥx est: s qr.
natura talis est ouis. Hortaris gͦ nos
p̃lata dignitate stellarũ aut potiꝰ sua¬
ddere conaris. ꝑ hostias mutas accõmo¬
dare tibi consensũ. Quod si de anima¬
lib assũptas moꝵ ꝓprietates habet
posus: tpse qͦq subiacet necessitatib
aliems. qͥppe qͥ nactus est ex qͣdrupe¬
dib causarũ ducta pͥncipia. Si autẽ

Expanded text:
similis illi; qui autem sub hora librae fusimilis illi; qui autem sub hora librae fuerit editus, justus efficitur; propter aequitatem quae servatur in trutina. Quod his risibilius fieri poterit? Aries igitur ex quo genesim mutuaris hominibus, duodecima pars coeli habetur; in quo si sol constiterit, aetherea signa contingit; libra quoque vel taurus duodecima portio est signiferi circuli. Quomodo ergo principales inde causas asserendo vitae mortalium, de terrenis pecudibus nascentium formas mentes, et dicis munificum fore arietinum hominem: non quia morum ejusmodi pars illa coeli perfectrix est, sed quia natura talis est ovis? Hortaris ergo nos praelata dignitate stellarum, aut potius suadere conaris, per bestias mutas accommodare tibi consensum. Quod si de animalibus assumptas morum proprietates habet polus, ipse quoque subjacet necessitatibus alienis; quippe quia nactus est ex quadrupedibus causarum ducta principia. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
erĩt cum nasceret᷑ infantulꝰ. Nam si
hora sollicite ñ fuerit custodita. conti¬
geritq uel modicũ qͥd. de illa subtilis¬
sima ratiocinatione mutari. ꝓrsꝰ obser¬
uatio tota confundit᷑ Sunt qͥdẽ risu
digni. qͥ huiꝰ mexplicabilis disciplinȩ
studiis uacauerunt. s multomagis illiqͥ
autidius in eos inhiant tanqͣm scientes
aliqͥd. Itaq solent euenttis & effigies qͦq
predicere singłoꝵ declarantes illũ cͥspo
capillo futurũ. & alacrẽ. qm̃ mariete
posita est eiꝰ hora. talis enĩ species ẽ eius
animalis. eritq magnȩ potentiȩ q̃m
pͥncipalis est aries. Presidalẽqͦ futitrũ
& questuosũ. qm̃ pecus istud sine mo¬
lestia depositã lanã facile resumit.
ministrante nat᷑a. Qui autẽ sub tau¬
ro Natus est. tyrannicꝰ erit & laborio¬
sus idẽq seruilis. taurꝰ enĩ iugo sub¬
mittere colla consueuit. Qui uͦ signo
scorpũ nascit᷑. uulnicꝰ habebit᷑. ut pote

Expanded text:
erint, cum nasceretur infantulus. Nam si erint, cum nasceretur infantulus. Nam si hora sollicite non fuerit custodita, contigeritque vel modicum quid de illa subtilissima ratione mutari: prorsus observatio tota confunditur. Sunt quidem risu digni qui hujus inexplicabilis disciplinae studiis vacaverunt: sed multo magis illi qui avidius in eos inhiant, tanquam scientes aliquid. 6. Itaque solent eventus, et effigies quoque praedicere singulorum, declarantes illum crispo capillo futurum et alacrem; quoniam in ariete posita est ejus hora, talis enim species est ejus animalis; eritque magnae potentiae, quoniam principalis est aries. Praesidalem quoque futurum, et quaestuosum, quoniam pecus istud sine molestia depositam lanam facile resumit ministrante natura. Qui autem sub tauro creatus est tyrannicus erit, et laboriosus, idemque servilis, taurus enim jugo submittere colla consuevit. Qui vero signo scorpii nascitur, vulnificus habebitur, ut pote
Abbreviated transcription (Latin):
gies dicas tͣnsisse mom̃ta : Itaq mani¬
festat᷑ editus puer mathematico. Qnta
cubicłi stare eũ qͥ nascentis horã colligit.
oportet uisitari latercłm. ut diligent̾
&e sine ulla int̾missione calcłari possit
cursus horarũ siue diurni fuerint si¬
merus eoipso tempore preterisse putabit᷑.
Necesse est enĩ ut inueniat᷑ stella. quȩ
non solũ in qͦta parte duodecum spacii.
sed etiã in qͦto puncto duodecies diuise
portionis assistat. ut potiꝰ inquoto mo¬
mento sexagesimoꝵ reꝑit᷑. in qͥb diximꝰ
decretoꝵ sortẽ fuisse dirisam. aut ut
omĩo ueritas reqͥrat᷑. in qͦto eoꝵ sexage¬
simoꝵ ostento. quȩ apͥmis st̃ sexagesi¬
mis reparata. Uerũ istã sic enucleatã
& incomprehensibilẽ temporis inuen¬
tionẽ. insingłis qͥbq planetis fieri ne¬
cessariũ eẽ confirmant. ut agnoscat᷑
qͣlem ambitũ. gesserit aduersꝰ errati¬
cas stellas uel qͣle interse schema tenu¬

Expanded text:
gies dicas transisse momenta. Itaque dum manigies dicas transisse momenta. Itaque dum manifestatur editus puer mathematico, quanta cubiculi stare eum qui nascentis horam colligit, oportet visitari laterculum, ut diligenter, et sine ulla intermissione calculari possit cursus horarum, sive diurni fuerint, simerus, eo ipso tempore praeteriisse putabitur? Necesse est enim ut inveniatur stella, quae non solum in quota parte duodecimi spatii, sed etiam in quoto puncto duodecies divisae portionis assistit, vel potius in quoto momento sexagesimorum reperitur, in quibus diximus decretorum sortem fuisse divisam, aut ut omnino veritas inquiratur, in quoto eorum sexagesimorum ostento, quae a primis sunt sexagesimis reparata. Verum istam sic enucleatam, et incomprehensibilem temporis inventionem, in singulis quibusque planetis fieri, necessarium esse confirmant: ut agnoscatur qualem habitum gesserit adversus erraticas stellas, vel quale inter se schema tenu
Abbreviated transcription (Latin):
distantia. asserentes qͦ ille qͥ natus ẽ
in hoc puncto. rex erit gentiũ. pͥncep̾q
popłoꝵ. maximã potentiã multasq
diuitias sortiturus. Cũ autẽ qͥ in illo
mom̃to creatus est mendicũ & ua¬
gũ fore. cotidianiq uictus causa di¬
uersarũ ianuas obiturũ. Ideo namq
circłm qͥ signifer appellatur induode¬
cim partib diuidunt. qm sol ꝑ trigmi¬
& rursũ unũqͦdq membrũ partiũ
tricenarũ ꝑ spacia duodena deduc̃t.
quoꝵ singulas iterũ portiones mnalia
sexaginta distribuunt. eoꝵq sexagin¬
ta sexagies portiones enum̾ant. huiꝰ¬
modi gͦ nascentiũ genesim disponen¬
tes. uideamꝰ si possint hanc subtilita¬
tem subtemporis dimensione seruare.
Mox enĩ ut infans ꝓcesserit exutero. spe¬
culari necesse ẽ obstetricẽ. quȩ dicat pu¬
er sit an puella qͦd natũ est. & expectat
uagitũ quo capiat paruuli utuentis
indiciũ. Qntauis dũ hȩc agunt᷑ sexa¬

Expanded text:
distantia, asserentes quod ille qui natus est distantia, asserentes quod ille qui natus est in hoc puncto rex erit gentium princepsque populorum, maximam potentiam multasque divitias sortiturus; eum autem qui in illo momento creatus est, mendicum, et vagum fore, quotidianique victus causa, diversorum januas obiturum. Ideo namque circulum qui signifer appellatur in duodecim partibus dividunt; quoniam sol per triginEt rursus unumquodque membrum partium tricenarum per spatia duodena deducunt: quorum singulas iterum portiones in alia sexaginta distribuunt, eorumque sexaginta sexagies portiones enumerant. Hujusmodi ergo nascentium genesim disponentes, videamus si possunt hanc subtilitatem, sub temporis dimensione servare. Mox enim ut infans processerit ex utero, speculari necesse est obstetricem quae dicat puer sit an puella quod natum est, et exspectat vagitum quo capiat parvuli viventis indicium. Quanta vis dum haec aguntur, sexa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓut sibi uidet᷑ exponunt. dicentes qͦꝵ¬
d̾am discurrentiũ syderũ complexio¬
nẽ. cũ ad illas qͣue in ⁊odiaco mouent᷑¬
. Ii tale u̾bi gr̃a schema coierint.
certam genesim solere ꝑficere. rursꝰq
si alter habitꝰ illarũ fuerit. ẽ traria
decreta cõponit. Deniq non erit for¬
tassis imuitile. si aꝑiende questionis gr̃a
paulo suꝑiꝰ repetita serie narrationis
exordiar. Dico autẽ non meũ qͥd ꝓprtũ.
s confutationis illoꝵ causa sus utar
elogiis. ut & hi qͥ errore p̃uenti sunt
remedia conceptȩ lesionis accipiant. &
cet̾i munim̃ aliqͦd ne similia paciant᷑
inueniant. Reꝑtores gͥ genesiacȩ ratio¬
nis diut᷑nitate temporis exꝑti qͦd eos
de scematib multa diffugiant. inan¬
gustũ penitꝰ temporis redegere men¬
fitrã. ut etiã minutissimo int̾uallo
sic̃ dixit apłs in mom̃to & inpuncto
magna sit inter genesim genesimq

Expanded text:
prout sibi videtur, exponunt; dicentes quorumprout sibi videtur, exponunt; dicentes quorumdam discurrentium siderum complexionem, cum ad illas stellas quae in zodiaco movent tale verbi gratia schema coierint, certam genesin solere perficere; rursusque si alter habitus illarum fuerit, contraria decreta componit. De quibus non erit fortassis inutile, si aperiendae quaestionis gratia, paulo superius repetita serie narrationis exordiar. Dico autem non meum quid proprium, sed confutationis illorum causa, suis utar elogiis: ut et ii qui errore praeventi sunt, remedia conceptae laesionis accipiant, et caeteri munimen aliquod, ne similia patiantur, inveniant. Repertores igitur genesiacae rationis diuturnitate temporis experti, quod eos de schematibus multa diffugiant, in angustum penitus temporis redegere mensuram, ut etiam minutissimo intervallo, sicut dicit Apostolus: In momento, et in puncto , magna sit inter genesim genesimque
Abbreviated transcription (Latin):
futura ꝑicła p̃uidentes. Uiator item
cautus effectus exceli tͥsticia. tͣnqͥllita¬
tis tempꝰ expectat. Agricultores quoq
seminib & plantis sollicitã diligentiã
cõmodantes. ex memoratis instructi
signis. oportimitatẽ congruã presto¬
lant᷑. Quid qͦd solutionis &̃ rerũ om̃i¬
um insole lunaq & stellis uisenda ꝓ
digia dñs p̃dicauit. dicens. Soluertet᷑
insanguinẽ. & luna non dabit lum̃
suũ: Uerũ hȩc indicia st̾ mundanȩ c̃¬
sũmationis ut diximꝰ. S illi qͥ ultra
fossam saltus suos conant᷑ extendere.
adrationẽ genesis cursũ ꝓpositi sermo¬
nis inflectunt. Ferunt enĩ uitã nr̃am
de motu pendere celestiũ. Propt̾ea chal¬
dei notationes astroꝵ ad casus huma¬
nos assert̾ ꝑtinere. simplexq dictũ
script᷑e qͦd ait insignis. non ad muta¬
tionẽ uidelicet aeris uel tempoꝵ qͣlitatẽ.
s adsortẽ uitȩ transferentes humanȩ.

Expanded text:
futura pericula praevidentes; viator item futura pericula praevidentes; viator item cautus effectus ex coeli tristitia, tranquillitatis tempus exspectat; agricultores quoque seminibus et plantis sollicitam diligentiam commodantes, ex memoratis instructi signis opportunitatem congruam praestolantur. Quid, quod solutionis etiam rerum omnium in sole, lunaqrodigia Dominus praedicavit dicens: Sol vertetur in sanguinem, et luna non dabit lucem suam . Verum haec indicia sunt mundanae consummationis, ut diximus. 5. Sed illi qui ultra fossam saltus suos conantur extendere, ad rationem genesis cursum propositi sermonis inflectunt. Ferunt enim vitam nostram de motu pendere coelestium; propterea Chaldaei notationes astrorum ad casus humanos asserunt pertinere, simplexque dictum Scripturae quod ait in signis, non ad mutationem videlicet aeris vel temporum qualitatem, sed ad sortem vitae transferentes humanae,
Abbreviated transcription (Latin):
nib inqͥb fuerit glomeratꝰ intentat.
Similit̾ etiã fit qͣndo habet᷑ luna
circũflua. uel cũ solẽ circũdedit area
quȩ uocat᷑. nimirũ aquarũ multitu¬
dinẽ aut uentoꝵ fremitꝰ fut᷑os ad nun¬
tiat. uel cũ uisi circa eũ fuerint dis¬
currentes hi qͥ solis contͣrui nominant᷑
ꝓfecto casus aliqͦs etherei tractꝰ inmi¬
nere portendunt. sic̃ & uirgȩ ille quȩ
miri ddiscolore sub mattutinis nubibꝰ
ostendunt᷑. uehementes pluuias & ꝓ¬
crescente uel senescente luna.
schematib qͣlitatibq uertat᷑. Nlam cũ
fuerit tercia. si gͣcilis & minime cormi¬
b obtunsis appareat serenitatẽ stabilẽ
firmãq declarat. Sin autẽ rubicunda
pinguisq cornib habeat᷑. imbres nimi¬
os australẽq uolentiã minitat᷑. Hoꝵ gͥ
obseruatio qͣntũ cõmoditatis impen¬
dat hõib qͥs ignorat: Possunt enĩna¬
uigaturi int᷑ portũ retinere classem.

Expanded text:
nibus in quibus fuerit glomeratus intentat. nibus in quibus fuerit glomeratus intentat. Similiter etiam fit quando habetur luna circumflua, vel cum solem circumdederit area quae vocatur, nimirum aquarum multitudinem, aut ventorum fremitus futuros annuntiat, vel cum visi circa eum fuerint discurrentes, ii qui soles contrarii nominantur: profecto casus aliquos aetherei tractus imminere portendunt. Sicut et virgae illae quae in iridis colore sub matutinis nubibus ostenduntur, vehementes pluvias et procrescente vel senescente luna, schematibus qualitatibusque vertatur. Nam cum fuerit tertia, si gracilis et minime cornibus obtusis appareat, serenitatem stabilem firmamque declarat. Sin autem rubicunda, pinguisque cornibus habeatur, imbres nimios, australemque violentiam minatur. Horum igitur observatio quantum commoditatis impendat hominibus, quis ignorat? Possunt enim navigaturi intra portum retinere classem,
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt insignis & intemporib & indliebꝰ¬
& mannis. Nacessarias gͥ humanȩ ui¬
te sic̃ longior usus docet. signoꝵ nota¬
tiones & obseruationes inuenies. si tam̃
non ampliꝰ eas qͣm oportet inqͥras.
Multa enĩ suꝑfut᷑is imbrib possumꝰ
discere. plurima qͦq de uaporib terra¬
rũ motibq uentoꝵ. seu ꝑ partes ueni¬
entiũ. seu generalit̾ ubiq spirantiũ.
& utrũ uiolenter an placide sint uen¬
tueͥ. Unũ itaq ex demonstrationib
habet᷑ solis. qͦd ostendit nobis dñs di¬
cens futurã tempestatẽ. cũ cȩlũ ceꝑ¬
it igneo rubore tͥstari. Nebulis enĩ
subeuntib offuscati radii rutilo san¬
guineoq colore cernunt᷑. aeris uideli¬
cet densitate talem speciẽ nr̃is obtuti¬
b exhibente. Qui necdũ ui caloris ex¬
pressus. ꝓpt̾ exalantes subinde uapo¬
res. & augm̃tis aquarũ magis magisi:
crassatus certissimã tempestatẽ regio¬

Expanded text:
inquit, in signis, et in temporibus, et in diebinquit, in signis, et in temporibus, et in dieb annis. Necessarias igitur humanae vitae, sicut longior usus docet, signorum notationes et observationes invenies, si tamen non amplius eas quam oportet inquiras. Multa enim super futuris imbribus possumus discere; plurima quoque de vaporibus terrarum, motibusque ventorum, seu per partes venientium, seu generaliter ubique spirantium, et utrum violenter, an placide sint venturi. Unum itaque ex demonstrationibus habetur solum, quod ostendit nobis Dominus, dicens futuram tempestatem cum coelum coeperit igneo rubore tristari . Nebulis enim subeuntibus, obfuscati radii rutilo sanguineoque colore cernuntur; aeris videlicet densitate talem speciem nostris obtutibus exhibente, qui necdum vi caloris expressus, propter exhalantes subinde vapores, et augmentis aquarum magis magisque crassatus; certissimam tempestatem regio
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ teriȩ ꝓximꝰ est. nox efficit᷑. Et hoc ẽ
qͦd dicit. separauit ds int̾ lucẽ & te¬
nebras. Nam fere semꝑ obscuritas re¬
fugit lucis aduentũ. qͥppe qͥb ex pͥma
generatione. alienatio inter senatu¬
raliter est aptata. Nc̃ autẽ solẽ prece¬
pit spacia diurna ꝑagere. lunã uero
cũ orbẽ suũ cõpleuerit. moderatricẽ
noctis statuit. ꝓcertaq dimensione
inuicẽ sibi luminaria ista succedunt.
Nam sole ꝓcedente luna si plena est.
statim ducit᷑ ad occasũ. Rursꝰ autẽ
cũ sol cursui suo metas posuerit: hec
incipit exortri. S si scd̃m alia schema¬
ta minime spacio noctis lunare lum̃
eqͥꝑat. non int̾est ꝓpositȩ questionis.
solũ nobis illud asserentib qr qͣndo
ꝑfecta est luna. noctis obtinet prin¬
cipatũ ꝓprio suꝑans astra fulgore
terrãq ꝑlustrans. Temporis autẽ men¬
surã equaliter cũ sole partit᷑. & sint

Expanded text:
qui terrae proximus est, nox efficitur, et hoc est qui terrae proximus est, nox efficitur, et hoc est quod dicit, Separavit Deus inter lucem et tenebras. Nam fere semper obscuritas refugit lucis adventum, quippe quibus ex prima generatione alienatio inter se naturaliter est aptata. Nunc autem solem praecepit spatia diurna peragere, lunam vero cum orbem suum compleverit, moderatricem noctis statuit: pro certaque dimensione invicem sibi luminaria ista succedunt. Nam sole procedente, luna si plena est, statim ducitur ad occasum. Rursus autem cum sol cursui suo metas posuerit, haec incipit exoriri. Sed si secundum alia schemata minime spatio noctis lunare lumen aequiparat, non interest propositae quaestionis, solum nobis illud asserentibus, quia quando perfecta est luna, noctis obtinet principatum, proprio superans astra fulgore, terramque perlustrans; temporis autem mensuram aequaliter cum sole partitur. 4. Et sint,
Abbreviated transcription (Latin):
discrepare uidet᷑ a lina. qͦd hic qͥde
susceptã semel insitãq sibi lucẽ mini¬
me deponit. illa uͦ sepiꝰ exuta iterũq
induta lum̃. facile poterit ex se etiã
quȩ de sole dicta st̃ confirmare. Hȩc gͦ
luminaria statuta st̃ diuidere inter
diẽ & noctẽ. quoꝵ natura tc̃ ab alt̾na
contͣrietate destitit. ut erga se irrepre¬
hensibilit̾ haberent᷑. nullaq cõmuni¬
tas tenebris possit eẽ cũ luce. Qd enĩ est
umbra int̾diu. hoc obscuritas habet᷑
in nocte. Sic̃ om̃is umbra de corporib
lumini subiectis emittit᷑. mane qͥdẽ
tendens ad occasũ. uesꝑe u̾gens ad ori¬
entẽ. meridianis horis ad partẽ sep¬
temtͥonis inclinans. Nox quoq ipsa
retrorsũ lucis radiis reꝑcussa secedit:
cuiꝰ qͥd aliud intelligenda nat᷑a est ꝙͣ
mundi obumbratio: Sic̃ enĩ lucido
die stantẽ quẽpiã sub aurora solis. mox
umbra comitat᷑ sic obumbrato aere

Expanded text:
discrepare videtur a luna; quod hic quidem discrepare videtur a luna; quod hic quidem susceptam semel insitamque sibi lucem minime deponit, illa vero saepius exuta, iterumque induta lumen, facile poterit ex se etiam quae de sole dicta sunt confirmare. Haec ergo luminaria statuta sunt dividere inter diem et noctem, quorum naturam tunc ab alterna contrarietate destituit, ut erga se irreprehensibiliter haberentur, nullaque communitas tenebris esse possit cum luce. Quod enim est umbra interdiu, hoc obscuritas habetur in nocte. Et sic ut omnis umbra de corporibus lumini subjectis emit titur, mane quidem tendens ad occasum, vespere vergens ad Orientem, meridianis se horis ad partem Septentrionis inclinans, nox quoque ipsa, retrorsum lucis radiis repercussa secedit. Cujus quid aliud intelligenda natura est, quam mundi obumbratio? Sicut enim lucido die stantem quempiam sub aurora solis mox umbra comitatur, sic obumbrato aere
Abbreviated transcription (Latin):
passionib facile queamꝰ fidem caꝑe
quesitoꝵ. Decrescens enĩ non toto cor¬
pore ꝓrsꝰ expendit᷑. s insertã sibi lucẽ
mͦ deponens mͦ recipiens. concretionis
& diminutionis ꝓpriȩ qͣsdam nobis
exhibet phantasias. Nam qr. senescente
ea minime totũ corpꝰ eius expendit᷑.
testimonio st̃ quȩ uident᷑. Licet enĩ
tͥ aere libero nebulosisq carente ua¬
porib spectare lunã deficientẽ. non¬
qͣndo rotunda s schena ẽ: qͣndo glob
eiꝰ exeo latere qͦd tenebrosũ est. talior¬
be circumscribit᷑. qͣli cũ luce plena ẽ.
Quẽ eutidenter integrũ ꝑfectũq con¬
spiciens ea manifestatũ parte qͣful¬
get. non mͥ dicas qr lux eiꝰ aduenticia
est. qm̃ minuit᷑ qͥdẽ qͣndo contͣ solẽ
uertit᷑. Crescit autẽ cũ ab eo discesse¬
rit. nam nec nobis hoc mͦ discutere ꝓ¬
positũ est: s qr aliud ẽ eiꝰ corpꝰ. aliud
natura solis intellige. qͥ obhoc tantũ

Expanded text:
passionibus facile queamus fidem capere passionibus facile queamus fidem capere quaesitorum, decrescens enim, non toto corpore prorsus expenditur; sed insertam sibi lucem modo deponens, modo recipiens, concretionis et diminutionis propriae quasdam nobis exhibet fantasias. Nam quia senescente ea minime totum corpus ejus expenditur, testimonio sunt quae videntur: licet enim tibi aere libero nebulosisque carente vaporibus, spectare lunam deficientem, quando rotunda secundum schema est, quando globus ejus, ex eo latere quod tenebrosum est, tali orbe circumscribitur, quali cum luce plena est. Quem evidenter integrum perfectumque conspiciens, ea manifestatum parte qua fulget. Et non mihi dicas quia lux ejus adventitia est, quoniam minuitur quidem quando contra solem vertitur, crescit autem cum ab eo discesserit. Nam nec nobis hoc modo discutere propositum est, sed quia aliud est ejus corpus, aliud , et de natura solis intellige, qui ob hoc tantum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdde natura uident᷑ s creatoris uͥtute
coniuncta st̃. & non mͥ dicas impossi¬
bile ẽ hec ab alterutrũ separari. neꝙ
enĩ ego separationẽ luminis asolano
corpore cõprehensibilẽ mͥ tibiq con¬
firmo. s qr nobis opinatione sola di¬
uisibilis estimat᷑. Elane nutu condito¬
ris: possunt hec nat᷑a sua facile seiun¬
gi. Deniq nobis impossibile pentus
est ardorẽ solis asplendore discernere.
S qds uolens famtilũ siũ mirifica uisi¬
ni. ednũtere. sic apposuit rubo flãmã
ut solam ium claritudinis eiꝰ deposita
torriditate monstraret. sic̃ & psalmꝰ te¬
stat᷑ dicens. Uox dñi incidentis flãmã
ignis. Unde etiã inretͥbutionib delic̃¬
toꝵ quȩ inuita contͣrimꝰ ratio quȩd̾̃a
nos secretior docet parciend̾a ignis ẽẽ
naturã. cuiꝰ lux ad illuminandos depu¬
tabit᷑ ustos. ardor autẽ ad concreman¬
dos ꝓficiet peccatores. Licet delune qͦ

Expanded text:
quidem natura videntur, sed Creatoris virtute quidem natura videntur, sed Creatoris virtute conjuncta sunt. Et non mihi dicas impossibile est haec ab alterutrum separari; neque enim ego separationem luminis a solano corpore comprehensibilem mihi tibique confirmo, sed quia nobis opinatione sola divisibilis aestimatur. Plane nutu Conditoris possunt haec a natura sua facile sejungi. Denique nobis impossibile penitus est ardorem solis a splendore discernere, sed Deus volens famulum suum mirifica visione convertere, sic apposuit rubo flammam, ut solam vim claritudinis ejus, deposita torriditate, monstraret. Sicut et psalmus testatur dicens: Vox Domini intercidentis flammam ignis . Unde etiam in retributionibus delictorum quae in vita contraximus, ratio quaedam nos secretior docet partiendam ignis esse naturam: cujus lux ad illuminandos deputabitur justos, ardor autem ad concremandos proficiet peccatores. Licet et de lunae quoque
Abbreviated transcription (Latin):
est. qͦ suꝑfert᷑ illud pͥmogenitũ lum̃.
Sic̃ enĩ aliud ẽ ignis alnud lucerna qͦ¬
rũ unũ illustrancdi uim possidet. al iud
ministrandi causa luminis his qͥeuis
indigent est formatũ sic & mundissi¬
me illi & sincerissime luci. ꝓuehicłis
qͥb da lum inaria ista subiecta st̃ Licet
apłe qͦscła luminaria mundi nomi¬
net. S alia est uera lux mundi excuiꝰ
transfusione lustrati sc̃i. luminaria
fiebant animab his. qͣs ueritatẽ do¬
centes de tenebris eas ignorantie libe¬
rabant. Sic & sol iste uisibilis. illo pͥn.¬
cipali fulgore flãmatꝰ elucet. & nulli
uideat᷑ incredibile qͦd diximꝰ altud ẽẽ
luminis splendorẽ aluid subiectũ li¬
mini corpus. Primo qr quȩ composi¬
ta st̃ inquas partes duuidunt᷑. id est
in mat̾iam receptricẽ & in eam quȩ
sibi euenerit qͣlitatẽ. Sicut gͦ aliuel
est nat᷑alis candor. & altud quod can¬
descit sic illa quȩ dicta st̃ distare ase

Expanded text:
est, quo superfertur illud primogenitum lumen. est, quo superfertur illud primogenitum lumen. Sicut enim aliud est ignis, aliud lucerna, quorum unum illustrandi vim possidet, aliud ministrandi causa luminis, his qui ejus indigent est formatum; sic et mundissimae illi et sincerissimae luci pro vehiculis quibusdam luminaria ista subjecta sunt, licet Apostolus quosdam luminaria mundi nominat. Sed alia est vera lux mundi, ex cujus transfusione lustrati sancti, luminaria fiebant animabus his, quas veritatem docentes, de tenebris eas ignorantiae liberabant. Sic et sol iste visibilis illo principali fulgore flammatus elucet. 3. Et nulli videatur incredibile, quod diximus aliud esse luminis splendorem, aliud subjectum lumini corpus, primo quia quae composita sunt, in duas partes dividuntur id est, in materiam receptricem, et in eam quae sibi evenerit qualitatem. Sicut ergo aliud est naturalis candor, et aliud quod candescit: sic illa quae dicta sunt distare a se
Abbreviated transcription (Latin):
die ddixit. fiant luminaria: & fecit
as duo luminaria. Quis p̃cepit. qͥs
obsecutꝰ: Non consideras inhis aupli¬
cationẽ ꝑsonarũ: Ubiq gͥ dogma dei¬
tatis mistica tatione consertũ est hy¬
storiȩ. causaq p̾sto est creandoꝵ litmi¬
narioꝵ ad illustrancłã terrã. Quomͦ
gͦ silux antecesserat. nc̃ ad illumina¬
t̾ionẽ solddicit᷑ constitutꝰ: Primo qͥde
sernionis nr̃i simplicitas nullũ tͥ risũ
moueat. si facundiȩ uĩxe non affecta¬
mꝰ elegantiã nec compositiones seqͥ¬
mur clausularũ. Non enĩ consueui¬
muis ũboꝵ instructuras uel eufoniã
pnuntiationis excolere. s honestam
significationẽ nominũ ubiq ducimꝰ
pponendã. Adũte itaq qͦmͦ ꝑnaturã
sufficienter qͦd uoluit declarauit.
L illiminatione enĩ luminaria no¬
minat. qͦdutiq ñ repugnat hũ qmse
luce p̃ddicta st̃. Tc̃ enĩ nat᷑a luminis est
ꝑaucta. nc̃ autẽ solanũ corpis effectã

Expanded text:
die dixit: Fiant luminaria, et fecit die dixit: Fiant luminaria, et fecit Deus duo luminaria. Quis praecepit? Quis obsecutus est? Num consideras in his duplicationem personarum? ubique igitur dogma Deitatis mystica narratione consertum est historiae, causaque praesto est creandorum luminariorum ad illustrandam terram. Quomodo ergo si lux antecesserat, nunc ad illuminationem sol dicitur constitutus? Primo quidem sermonis nostri simplicitas nullum tibi risum moveat, si facundiae vestrae non affectamus elegantiam, nec compositiones sequimur clausularum. Non enim consuevimus verborum instructuras, vel euphoniam pronuntiationis excolere; sed honestam significationem nominum ubique ducimus praeponendam. Adverte itaque quomodo per naturam sufficienter quod voluit, declaravit: pro illuminatione enim luminaria nominat, quod utique non repugnat his quae de luce praedicta sunt. Tunc enim natura luminis est producta; nunc autem solanum corpus effectum
Abbreviated transcription (Latin):
gruã amplitudinẽ qua statutã reb
om̃ib mediocritatẽ transgredi non
queat: Decor autẽ naturȩ uelut ocłs
qͥdã ꝑspicuus ornamentũ mundo
prebet. Si ̃ estimabilł est eiꝰ aspectio. qͣus
in pulcbritudine sol putabit᷑ eẽ iusticiȩ:
Si ceco iactura est hc̃ non uidere. qͣntũ
dispendiũ patit᷑ peccator uera luce frau¬
datus: & dixit d̾s. fiant luminaria in
firmam̃to celi adilluminandã t̾rã. & di¬
uidant int̾ diem & noctẽ. Celũ scilicet
& tra p̃cesserat lux suꝑ his iam fuerat
fabricata. dies anocte discretꝰ arida
iam reuelata erat. aqͣ congregata in
stationẽ sibi deputatã. tellus siuis erat
fructib repleta. qͥppe quȩ tot herbaꝵ
milia g̾minau̾at & uariis plantaꝵ
generib abundabat. Sol autẽ nec¬
dũ erat & tuna. ne pͥncipẽ uidelicet
patrẽq luminis eum uocarent. uel
auctorẽ e terra nascentiũ. qͥ deum
nesctunt opinarent᷑. Propt̾ea qͣrto

Expanded text:
gruam amplitudinem, qua statutam rebus gruam amplitudinem, qua statutam rebus omnibus mediocritatem transgredi non queat? Decor autem naturae velut oculus quidam perspicuus ornamentum mundo perhibet. Si insatiabilis est ejus aspectio, qualis in pulchritudine sol putabitur esse justitiae? Si caeco jactura est hunc non visere, quantum dispendium patitur peccator, vera luce fraudatus? 2. Et dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli ad illuminandam terram, et dividant inter diem et noctem. Coelum scilicet et terra praecesserant, lux super his jam fuerat fabricata, dies a nocte discretus, arida jam revelata erat, aqua congregata in stationem sibi deputatam, terra suis erat fructibus repleta; quippe quae tot herbarum millia germinaverat et variis plantarum generibus abundabat: sol autem necdum erat et luna, ne principem videlicet patremque luminis eum vocarent, vel auctorem e terra nascentium, qui Deum nesciunt, opinarentur. Propterea quarto
Abbreviated transcription (Latin):
secuta est. qͣm peꝑit peccatũ. qͦd est
ꝓmogenitũ uetusti demonis germ̃abi
recognosces hominẽ nat᷑a qͥd̾e t̾renũ s opꝰ eẽ n
nuũ diuinaꝵ ualitudine mult᷑ pecoribꝰ det̾iorẽ
constitutũ. instrum̃tis nat᷑alib in becil¬
lũ. s ad celũ ipsũ ope rationis elatũ.
Si hȩc didicerimꝰ nos qͥdẽ ipsos recog¬
noscemꝰ d̾m reminiscem᷑. conditorẽ
adorabimꝰ. dnõ seruiemꝰ. patrẽ glori¬
ficabimꝰ. benefactorẽ ieu̾ebim᷑. auctorẽ
uitȩ nĩe p̃sentis & fut᷑e non cessabimꝰ
uen̾ari. qͥ ꝑ eas qͣs largitꝰ est nobis
diuitias. etiã earũ fidem qͣs ꝓmisit
lia st̃ eiusmodi. qͣlia sempit̾na: Si ui¬
sibilia tam bona. qͣlia quȩ ñ uident᷑:
Si celi magnitudo mensurã humane
mentis excedit. qͥs sempit̾noꝵ naturã
sufficiet estimare. si corruptioni ob
noxiꝰ tam bonꝰ & magnꝰ est. mobilitate
uelox discursib ordinatꝰ. habens con¬

Expanded text:
secuta est, quam peperit peccatum, quod est secuta est, quam peperit peccatum, quod est primogenitum vetusti daemonis germen; ibi recognoscis hominem, natura quidem terrenum, sed opus esse manuum divinarum; valetudine multum pecoribus deteriorem, constitutum; instrumentis naturalibus imbecillem, sed ad coelum ipsum ope rationis elatum. Si haec didicerimus, nos quidem ipsos recognoscemus, Deum reminiscemur, Conditorem adorabimus, Domino serviemus, patrem glorificabimus, benefactorem reverebimur, auctorem vitae nostrae praesentis et futurae non cessabimus venerari, qui per eas quas largitus est nobis divitias, etiam earum fidem quas promisit lia sunt ejusmodi, qualia sempiterna? Si visibilia tam bona, qualia quae non videntur? Si coeli magnitudo mensuram humanae mentis excedit, quis sempiternorum naturam sufficiat aestimare? Si corruptioni sol obnoxius, tam bonus et magnus est, mobilitate velox, discursibus ordinatus, habens con
Abbreviated transcription (Latin):
nib intereẽ presentib. Itaq si qͣndo
sub serenitate nocturna ineffabilẽ
syderũ pulchritudinẽ desuspexisti.
omntũ conditore quefisse. qͥs florib
eiꝰmodi celũ uariauerit. & quomͦ in
his quȩ cernunt᷑ maior delectatione
ꝓbat᷑ utilitas. Itẽq si interdui sobria
mente discutiens consid̾asti durna
miracła. ꝑ uisibiliũq rationẽ eũ qͥ
habet᷑ inuisibilis reputasti. omino
ꝓmptꝰ ad audiendum uenisti. dignũ
te demonstrans celebritate honesti
huiꝰ beatiq spectacłi. Qua ꝓpter fa¬
ciam qͦd solent hi qui urbiũ ꝑegͥnos
manu comp̃hensos ad destinata ꝑdu¬
cunt. id est ut uos ad occulta mira¬
cula maximȩ huiꝰ ciuitatis ut pote ne¬
scios introducam. In hac gͥ urbe sita ẽ
antiqͣ patͥa nr̃a. ex qͣ nos traduxit ho¬
micida diabolus suis sollicitatos ille¬
cebris. hic conspiciens pͥmã hominis
gen̾ationẽ. & mortẽ quȩ nos subinde

Expanded text:
nibus interesse praesentibus. Itaque si quando nibus interesse praesentibus. Itaque si quando sub serenitate nocturna, ineffabilem siderum pulchritudinem desuspexisti, omnium conditore quaesisse, quis floribus ejusmodi coelum variaverit, et quomodo in iis quae cernuntur major delectatione probatur utilitas, itemque si interdiu, sobria mente discutiens, considerasti diurna miracula, per visibiliumque rationem, eum qui habetur invisibilis reputasti, omnino promptus ad audiendum venisti, dignum te demonstrans celebritate honesti hujus beatique spectaculi. Quapropter faciam quod solent hi qui urbium peregrinos, manu comprehensos, ad destinata perducunt, id est, ut vos ad occulta miracula maximae hujus civitatis, utpote nescios introducam. In hac igitur urbe sita est antiqua patria nostra, ex qua nos traduxit homicida diabolus, suis sollicitatos illecebris. Hic conspiciens primam hominis generationem, et mortem quae nos subinde
Abbreviated transcription (Latin):
rhleticoꝵ certaminũ specta¬
tores. oportet dimicantiũ
ualitudinis eẽ consortes.
legatos instadio. nudato capite
sedere precipiunt. ꝓpt̾ea ut mͥ uidet᷑
ne non solũ spectator int̾ sit unusqͥsq
s etiam particeps sudoris existat.
Ita us delicet maximoꝵ atq excellen¬
tiũ spectacłoꝵ quesitorẽ. & fũme sapi¬
entiȩ atq ineffabilis auditorẽ. con¬
uenit afferre ꝓpͥas causas. ad contem¬
plationẽ rei ꝓp̾ositȩ. mecũq partiri.
laboris huiꝰ ut pot̾it soctũ se magis
arbitrantẽastare. qͣm iudicẽ ne forte
lateat nos ueritatis inuentio. & mea
culpa fiat cũ auditorib cõmune ddis¬
pendiũ. Quorsus hoc dixerim: Quia
uidelicet ꝓposita nobis ẽ disputatio
de mundi cõpositione ñ ex sclari sa¬
pientia nacta pͥnciptũ. s ex qͥb famu¬
lũ sitũ moysen dñs docuit. inspecie
ñ ꝑ figurã locutꝰ adeũ. Ergo necesse ẽ
maximarũ rerũ studiosissimos spec̃¬
tatores ñ in exercitato animo questio¬

Expanded text:
hleticorum certaminum spectatores, oportet dimicantium valetudinis esse consortes, bitur, qui congregatos in stadio nudato capite sedere praecipiunt. Propterea, ut mihi videtur, ne non solum spectator intersit unusquisque, sed etiam particeps sudoris existat. Ita videlicet maximorum atque excellentium spectaculorum quaesitorem, et summae sapientiae atque ineffabilis auditorem convenit afferre proprias causas ad contemplationem rei propositae, mecumque partiri laboris onus, ut poterit, socium se magis arbitrans astare quam judicem: ne forte lateat nos veritatis inventio, et mea culpa fiat cum auditoribus commune dispendium. Quorsus haec dixerim? Quia videlicet proposita nobis est disputatio de mundi compositione, non ex saeculari sapientia nacta principium, sed ex quibus famulum suum Moysen Dominus docuit in specie, non per figuram locutus ad eum. Ergo necesse est maximarum rerum studiosissimos spectatores, non inexercitato animo, quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem non ꝓcul ẽ rationis hicmane.
Quẽadmodũ tibi locustaꝵ etiã expe¬
ditiones aꝑiã. quȩ sub uno signo
⁊ꝓpriis egresse desedib inspacioso
sampo castra constituunt. & non
ante subiecta contingunt. quam
det᷑ eis diuina p̃ceptio. Quomͦ etiã
mergus insatiabilem uescendi pa¬
titur orexim. ꝑ qͣm itulnetib sui
tientris remecdia sanitatis adqͥrit.
Duirtutis ammiratio cȩlestis. quȩ
rabiem famis intisũ medicaminis
reformauit. Quanta qͦq ratio in
cantibus cicadarũ quȩ sub ar¬
denti sole plus resonant trastu
aeris impulse: qͥ ꝑ earũ pectus illa¬
bitur dum respirant. S iã sentio
sermonẽ nr̃m non minus miracłiᷤ
uolatiliũ suꝑari: qͣm si exꝑirer ipse
ꝑnicitatẽ suam meis pedib anterre.
Sane cũ itideris apes & uespas con¬
siddera qr nullus eis fp̃c aut pulmo
subest. s semꝑ exaere nutriunt᷑. De¬
niq si oleo tacte fuerint continuo

Expanded text:
quidem non procul est rationis humanae. quidem non procul est rationis humanae. Quemadmodum etiam tibi locustarum expeditiones aperiam? Quae sub uno signo propriis egressae de sedibus in spatioso campo castra constituunt, et non ante subjecta contingunt, quam datur eis divina praeceptio. Quomodo etiam mergus insatiabilem vescendi patitur orexim, per quam vulneribus sui ventris remedia sanitatis acquirit. O virtutis admiratio coelestis! quae rabiem famis in usum medicaminis reformavit. Quanta quoque ratio est in cantibus cicadarum, quae sub ardenti sole plus resonant tractu aeris impulsae, qui per earum pectus illabitur dum respirant? Sed jam sentio sermonem nostrum non minus miraculis volatilium superari, quam si experirer ipse pernicitatem suam meis pedibus anteire. Sane cum videris apes et vespas, considera quia nullus eis spiritus aut pulmo subest, sed semper ex aere nutriuntur. Denique si oleo tactae fuerint, continuo
Abbreviated transcription (Latin):
afpectus noctib qͥdem acrior est:
exorto autẽ sole cecat᷑. sic̃ istoꝵ cũ
sit acutissimꝰ ad contẽplandam
uanitatẽ sensus. erga inqͥsitionẽ
uere lucis hebescit. Intdu autẽ faci¬
le tͥ est addmirationẽ undiq condito¬
ris attrahere. quẽ addmodũ gallus
domesticus hoĩes adlabores cõpellit
& oꝑa: claraq uoce ꝓclamans. solẽ
ꝓcul aduenire significat. Anserũ
quoq genus qͣm uuigilans habet᷑
&e ꝓuidũ. & cito sentiens quȩ temp¬
tant᷑ occulte. hi qͦncła urbẽ romã
nocturnis hostiũ liberasse dicunt᷑
insidus. qͦs ꝑ obscuros aditꝰ latent̾
ingredi molientes arcẽq ꝑuadere.
festinanter ꝓdidere clamando. In
qͦ autem genere ꝓpria itracła nͥ
usq qͣ̃q natitra demonstrat: Quis
mortẽ. quos contra se bella gens.¶
mox caterus tulturũ ꝓsegitunt᷑: Ai¬
moꝵq instrtictione nel apparatu qͣ li
sit exitꝰ habendus intelligunt. Qd̃

Expanded text:
aspectus noctibus quidem acrior est, aspectus noctibus quidem acrior est, exorto autem sole caecatur, sicut istorum cum sit acutissimus ad contemplandam vanitatem sensus, erga inquisitionem verae lucis hebescit. Interdiu autem facile tibi est admirationem Conditoris undique attrahere; quemadmodum gallus domesticus homines ad labores compellit et opera, claraque voce proclamans, solem procul advenire significat. Anserum quoque genus, quam vigilans habetur et providum, et cito sentiens quae tentantur occulte! Ii quondam urbem Romam nocturnis hostium liberasse dicuntur insidiis: quos per occultos aditus latenter ingredi molientes arcemque pervadere, festinanter prodidere clamando. In quo autem genere propria miracula non usquequaque natura demonstrat? Quismortem, quos contra se bella gesturos, mox catervae vulturum prosequuntur, armorumque instructione vel apparatu, qualis sit exitus habendus intelligunt? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
sistas. Habes etiã uolatilia noctur
na diurna. uesꝑtiliones enĩ & noc¬
tuȩ lucifuge st̃. Ergo si qͣndo te
minime sopor oppresserit. sufficiet
te conu̾sationis eoꝵ examinatio.
uitȩq ꝓpͥetas. ad predicandã sapi¬
entiã cieatoris impellere. quom
luscinia uigilat. ouis incubams. onĩi
tempore noctis cantilenã thendo.
quom᷑ etiã uesꝑtiliones non minus
quadrupedes. st̃ quam pennatȩ. qͣs
etiã solas exaitib om̃ib dentes ha¬
bere constat & catulos ꝓcreare. fe¬
runt᷑ autẽmaere ñ plumis s qͣdã
menbrana pellicea Est etiã illis mu¬
tua inter se magnaq dilectio per
naturã. nam uelut setȩ quedã pisca¬
toriȩ de alt̾nis herent nexib. quod
inhõib utiq tudemꝰ non facile ꝓue¬
nire. Quoꝵ non nulli separati ab
abioꝵ conu̾sationib singłaritate
& solituctine delectant᷑. Quomͦ etiã
noctuaꝵ ocłis similes habent᷑ scla¬
ris sapientiȩ ꝓfessores. Nam & illaꝵ

Expanded text:
sistas. Habes etiam volatilia nocturna sistas. Habes etiam volatilia nocturna et diurna. Vespertiliones enim et noctuae lucifugae sunt. Ergo si quando te minime sopor oppresserit, sufficiet te conversationis eorum examinatio, vitaeque proprietas ad praedicandam sapientiam Creatoris impellere, quomodo luscinia vigilat ovis incubans omni tempore noctis cantilenam trahendo, quomodo etiam vespertiliones non minus quadrupedes sunt quam pennatae, quas etiam solas ex avibus omnibus dentes habere constat; et catulos procreare feruntur; aut in aere non plumis, sed quadam membrana pellita volare. Est etiam illis mutua inter se magnaque dilectio per naturam. Nam velut setae quaedam piscatoriae de alternis haerent nexibus: quod in hominibus utique videmus non facile provenire, quorum nonnulli separati ab aliorum conversationibus singularitate et solitudine delectantur. Quomodo etiam noctuarum oculis similes habentur saecularis sapientiae professores. Nam et illarum
Abbreviated transcription (Latin):
ex nat᷑a sũptas. ad fidelitatẽ intrabi¬
liũ p̾stitit. Eiciant aquȩ reptilia iti¬
uarũ animaꝵ. & uolatilia uolantia
suꝑ t̾ram subfirmam̃to cęli. Uolare
e terra suppeditat. Sub firmam̃to
autẽ cęli dixit. ꝓpt̾ illa quȩ supra
disserumꝰ. Celum autẽ hic intelli¬
gere debemꝰ. acernendo dictũ. Grece
say. Nam comparatione corporis ethe¬
rei. aer iste qͥ suꝑ nos est: ex uaporib
terrȩ concretꝰ & crassus efficit᷑. Ha¬
besitaq polũ decoratũ. terrã formo¬
sissimam mare opulentissimũ. aerẽ
repletũ auib. quȩ omĩa ex nichilo
adhanc uitã dei preceptione ꝓduc̃¬
ta st̃. S alia multa qtiȩ nc̃ consul¬
to sermo preteriit. ne ineisdem di¬
utius cõmoratꝰ. modũ disputandi
uideret᷑ excedere. Tu autẽ citncta
hȩc tecũ ipse reputans & intente
sapientiam dei quȩ inom̃ib habet᷑
inqͥrens. numꝗͣ deficias ammiran¬
do. nec conditorẽ glorificando de¬

Expanded text:
ex natura sumptas ad fidelitatem mirabiex natura sumptas ad fidelitatem mirabilium praestitit. 7. Ejiciant aquae reptilia vivarum animarum, et volatilia volantia super terram sub firmamento coeli. Volare e terra suppeditat. Sub firmamento autem coeli dixit, propter illa quae supra disseruimus. Coelum autem hic intelligere debemus, a cernendo dictum: Graece θαι. Nam comparatione corporis aetherei, aer iste, qui super nos est, ex vaporibus terrae concretus et crassus efficitur. Habes igitur polum decoratum, terram formosissimam, mare opulentissimum, aerem repletum avibus: quae omnia ex nihilo ad hanc vitam Dei praeceptione producta sunt. Et alia multa quae nunc consulto sermo praeteriit, ne in hisdem diutius commoratus, modum disputandi videretur excedere. Tu autem cuncta haec tecum ipse reputans, et intente sapientiam Dei, quae in omnibus habetur, inquirens, nunquam deficias admirando, nec Conditorem glorificando de
Abbreviated transcription (Latin):
um mores emulari: quȩ cũ uiderint
pullos suos iam uolatui confidentes.
de nidis eos p̃cipites exturbant atq
ꝓiciunt. nullam penitꝰ illis curam
deinceps impendentes. Laudatur
e contͣ circa natos cornicis affectio
qͦs & uolantes ꝓsequit᷑. & escã largi¬
ter subministrat. Certe uero uolu¬
cres ad nuittͥendos fouendosq fetus.
masculoꝵ uiuamine non utuntur.
Alie sane earũ quȩ altiꝰ uolitant steri¬
les omnino st̃: sicut uultures quos
asserunt sine coitu generare. preci¬
pue cũ sint longeui. Nam uitã eoꝵ
centũ annis manere confirmant.
Sit gͥ hȩc tͥ pars hystorie notata
de auib: ut cũ uideris aliqͦs cachin¬
nantes. ꝓpter ineffabile mysteriũ
catholice fidei. qͦd qͣsi impossibile sit
alienũq nat̾e uirginẽ peꝑisse. statu
tatis in tegro custodito. Co¬
gites qr. ille qͥ dignatꝰ est instulticia
p̃dicationis saluare credentes. idem
quoq nobis innumerabiles causas

Expanded text:
um mores aemulari, quae cum viderint um mores aemulari, quae cum viderint pullos suos jam volatui confidentes, de nidis eos praecipites exturbant atque projiciunt, nullam penitus illis curam deinceps impendentes. Laudatur e contra circa natos cornicis affectio, quos et volantes prosequitur, et escam largiter subministrat. Certae vero volucres, ad nutriendos fovendosque fetus, masculorum juvamine non utuntur. Aliae sane earum quae altius volitant steriles omnino sunt, sicut vultures, quos asserunt sine coitu generare, praecipue cum sint longaevi. Nam vitam eorum centum annis manere affirmant. Sit igitur haec tibi pars historiae notata de avibus, ut cum videris aliquos cachinnantes, propter ineffabile mysterium catholicae fidei, quod quasi impossibile sit, alienumque naturae virginem peperisse, statu virginitatis integro custodito, cogites quia ille qui dignatus est in stultitia praedicationis salvare credentes, idem quoque nobis innumerabiles causas