comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bit consilia corelis. tunc lauserit unicuiq adõ. Manifestũ est
eni apud fideliores. quia non solũ defactis. ẜ etiam decognatas
aut l aiis aut uitii peratio acdõ uidice tribuat᷑: Itẽ q in uiti patimur
hoc aggo s q odi illud facio: Et uidõ aliã legẽ inm̾̃bris meis
repugnãtẽ legis m̃tis mee & captiuã tẽ me. inlege peccati:
Et reuera unũ ꝓp̾ũ quę studium est satanȩ humanã m̃etẽ gͣua¬
re p̃ius consiliis. Siqͥdẽ hãc iniuriã ab exorelio sortiti sumꝰ. ut nos
serpẽtis caput obseruemꝰ. ille aũt nrm calca neum Utiq non nr̃i pe¬
dũ calcaneum s m̃tis finẽ obseruat Ut si quomͦ possit curitẽtẽ ad cȩ¬
lestia animã. morsusuo adt̾restria retinere. Ad u̾sus has ergo obseu¬
ritates malorũ ut sinceris m̃b uiuere possimꝰ. cordis occuli bene
curã disunt. & ut uincamꝰ armanobis sont ualde necessaria: Arma

Expanded text:
bit consilia cordis; tunc laus erit unicuique a Deo . Manifestum est bit consilia cordis; tunc laus erit unicuique a Deo . Manifestum est enim apud fideliores, quia non solum de factis, sed etiam de cogitatis, aut laus aut vituperatio a Deo judice tribuatur. Item quod inviti patimur  sed quod odi illud facio; et, Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati . Et revera unum propriumque studium est satanae, humanam mentem pravis gravare consiliis. Siquidem hanc injuriam ab exordio sortiti sumus, ut nos serpentis caput observemus: ille autem nostrum calcaneum, utique non nostrorum pedum, sed mentis observat; ut si quomodo possit currentem ad coelestia animam morsu suo ad terrestria detinere. Adversus has ergo obscuritates malorum ut sinceris mentibus vivere possimus, cordis oculi bene curandi sunt. Et ut vincamus, arma nobis sunt valde necessaria. Arma,
Abbreviated transcription (Latin):
Riorum audem cosita tiotusus mAlis.
Repugnandũ est: ut cum aliquid carnale aut sor clilum
susurrauerit aduersarius. priusquã sauciet m̃te̾ & sa
bitaciones deꝓposito. & desperationẽ bonoꝵ ad spirare.
et uarias cupidita tes ingerere: & om̃s omnino sagitas acu¬
ere Ultsicut in lecimo psalmo scriptũ e᷑: ut sagitent in
obscuro rectos corde Tuergo mox ut eum senseris ista mo¬
acce dere consilium qd seͬsum possit in quinare Sicut
enĩ uesti mentũ candidũ. si fuerit sanguine asꝑ sũ¬
simox fuerit locũ cã dorem siũ recipieit. si aũt insederit & incoxerit
macula uix lauabit᷑: sic & mens humana si surgentẽ eogita cionẽ mox
des euerit poterit suũ retinere can doren Si aũt diutius residere
permiserit: uix cũ magno labore purgat᷑: Hec est aut̃ pͥma uictoria
b maligni mens humana fidelit᷑ occurit & bonis oꝑrib malos supe¬
uat cogiatus Hinc laus nas cit᷑ hine eres eit głoria. Sicut apłs

Expanded text:
rimum quidem cogitationibus malis repugnandum est, ut cum aliquid carnale aut sordidum susurraverit adversarius, priusquam tingat mentem et sabitationes de proposito, et desperationem bonorum aspirare, et varias cupiditates ingerere, et omnes omnino sagittas acuere, ut sicut in decimo Psalmo scriptum est, Ut sagittent in occulto rectos corde . Tu ergo mox ut coeperit,accedere consilium, quod sensum possit inquinare. Sicut enim vestimentum candidum, cum fuerit sanguine adspesi mox fuerit lotum, candorem suum recipit; si autem insederit et incoxerit macula, vix lavatur: sic et mens humana, si surgentem cogitationem mox deleverit, potest suum retinere candorem; si autem diutius residere permiserit, vix cum magno labore purgatur. Haec est autem prima victoria ogitationibus malis mens humana fideliter occurrit, et bonis rationibus malos superat cogitatus. Hinc laus nascitur, hinc crescit gloria, sicut Apostol
Abbreviated transcription (Latin):
festi nare. cdomina beris s mane. ql auxiliũ illor uete rescet
micis auxilium deuir tute sua. s cũ mor tuus fuerit homo.
in illa clie peribu̾t om̃s cogitationes eiꝰ Quã tũ uisus ẽ. głam
habere inter homines cum uueret: ta tu uetus tatem. et cor¬
ruptione̾ supplitiorũ habebit iuinferno. IN hee bretio¬

Expanded text:
festinare: dominaberis, sed mane. Et auxilium eorum veterascet micis, auxilium de virtute sua. Sed cum mortuus fuerit homo, in illa die peribunt omnes cogitationes ejus . Quantam visus est gloriam habere inter homines, cum viveret, tantam vetustatem et corruptionem suppliciorum habebit, cum mortuus fueri
Abbreviated transcription (Latin):
runt iudȩi xp̃o. dȩmoniũ habes Age tu xp̃iane. quã edo uideris
decorde hominis expulsũ cliabolũ & inhabitare in eo xp̃m. nedicas
asomno clicẽtes. non sunt ista uerba clemoniũ habentis Sic et mͦ frͣs¬
mei quã liu ista audiunt ⁊ge̾tes et qui habitant orbem. itͣrigenȩ
filii hominũ cliues et pauper. idẽ ⁊quiꝑtinent ad xp̃m Alu dicu̾t
clemoniũ habes. alii licunt non sunt ista u̾ba clȩmoniu̾ habentis
S faciunt quod dictũ ẽ. aurib ꝑcipite qui habͥtatis orbem Et
cũ agunt ista incertus est fruc tus S qui mala agunt & uiaᷤ
re suo eos quib dicit᷑: Ite igne̾ aet̾nũ qui p̃paratꝰ ẽ.
cliabolo. & angelis eius Illis enĩ quib insul tatũ ẽ. ⁊ qui

Expanded text:
runt Judaei Christo. Daemonium habes: age tu, christiane, quando videris runt Judaei Christo. Daemonium habes: age tu, christiane, quando videris de corde hominis expulsum diabolum, et inhabitare Christum, et dicis, a somno, et dicebant, Non sunt ista verba daemonium habentis . Sic et modo, fratres, quamdiu ista verba audiunt et gentes, et qui inhabitant orbem, et terrigenae, et filii hominum, et Daemonium habet; alii dicunt, Non sunt ista verba daemonium habentis.sed faciunt quod dictum est, Auribus percipite qui habitatis orbem. Et cum agunt ista, incertus est fructus. Sed qui male agunt, et viam re suo eos quibus dicetur: Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus. Illi autem quibus insultatu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾te decȩlesti sede ad t̾rena descẽ dit: tuꝓpt̾ te fuge t̾rena: appete
celestia sidulcis ẽ. mũdus: dulcior ẽ. xp̃s si amarus ẽ. mũdus: oĩa
ꝓpt̃te sustinuit xp̃s uiatibi factꝰ ẽ: ipse saluator Surge. ambula habesqͦ:
trã siuitꝰ ħ adhuc aspera ẽ caput trãsiit: im̾bra dubitant: s. xp̃s¬
inquis dg ᷤ homo: ego aũt homo Tot milia martyrum trãsierunt. de had¬
huc tibi aspera ẽ: trãsierunt senes: trãsierunt iutienes: trãsierũt puerrꝰ
Puellȩ tͥnsiert̾: iuã quã timebas. tritã tibi fecerunt ambula ego uiã. secur̃
ambula Diud enũ metus in hac uita mortẽ : imortẽ times. qui adutã cur¬
mabamꝰ insaniã: Quia cun coeperit qͥuisdõ uiuere. mũdũ contem nere.
nis dicit᷑ in sanit. s quod magis dolẽdũ ẽ. q iuttꝰ multi dormiunt & eiu¬
euãgeliũ recitari. tundimus pectora dicẽtes. scelera tam rem dixe¬

Expanded text:
te de coelesti sede ad terrena descendit: tu propter te fuge terrena, appete coelestia. Si dulcis est mundus, dulcior est Christus: si amarus est mundus, omnia pro te sustinuit Christus. Via tibi factus est ipse Salvator: surge, ambula; habes quo, transivit, et adhuc aspera est? Transitus, inquis, Deus et homo; ego autem homo. Tot millia martyrum transierunt; et adhuc tibi aspera est? Transierunt senes, transierunt juvenes, transierunt pueri, puellae transierunt, viam quam timebas tritam tibi fecerunt. Ambula ergo viam, securus ambula. Quid enim metuis in hac via? Mortem? Et mortem times, qui ad vitam curmabamus insaniam . Cum enim coeperit Deo quisque vivere, mundum contemnere, nis dicitur, Insanit; sed quod magis dolendum est, quia et intus multi dormiunt et eviEvangelium recitari, tundimus pectora nostra. Sceleratam rem dixe
Abbreviated transcription (Latin):
dixit Ego sũ panis uiuus. q̃uide cȩlo descendi. Gus tabis et uide¬
bis: quã suauis est dñs et si inte enunet uirtus caritatis que oĩa
sperat:: Per heremũ tenecesse est transire. idẽ. utaris hoc mũdo
tã quã non utens. domhac uite peregrinũ noueris esse. sit̾rã ꝓmissio¬
nis cupis intre Hec tra ẽ. elequa ꝓpheta cantat: et dicit Cre do
uidere bona clip̃ut᷑. a iuuentium. U luioauintos caritatis res¬
tat. que oĩa su anet: e nunquã eacdit hane ipsi capiti nr̃o elño nr̃o

Expanded text:
dixit, Ego sum panis vivus qui de coelo descendi : gustabis, et videdixit, Ego sum panis vivus qui de coelo descendi : gustabis, et videbis quam suavis est Dominus . Et si in te eminet virtus charitatis quae omnia sperat, per eremum te necesse est transire; id tanquam non utens, et in hac vita peregrinum te noveris esse, si terram promissionis cupis intrare; haec terra est de qua propheta cantat et dicit: Credo videre bona Domini in terra viventium. Ultima virtus charitatis restat quae omnia sustinet, et nunquam cadit. Hanc ipsi capiti nostro Do
Abbreviated transcription (Latin):
re Hanc superius plebi isrł &patrib nr̃is adsignas secognoscimus: Enas
na̾q uirtitis uex est. inuersu illo ꝓphetico: Inte fperauerunt patres nr̾i :
sperauerunt aeliberasti eos: Ei̾psi ex aegypto fugere iubentur: terra eis lacet
mei fluens ꝓmittit᷑: ꝓmare rubrũ ti÷̃ seunt: adheremũ ueniunt. Ducebas
eos spes caritatis ut dicerent dñ Pamuregratis: reddit᷑ & his merces fidi
mella depetꝰ suxeruit: panẽ caeli mãduca uerunt: non sunt priuati
ade siderio suo. q sperauerunt. t̾rã etia ꝓmissionis acceperunt: Eq¬
urgat aĩa quehinus caritatis uirtute conp̃hensa ẽ: essugiat ex egito
fugientes. Quiid netuis: usq ad aquã seuiunt: ingredieris tu ingre-¬
chent᷑ et illi poshite s. aqua ermu̾sa. erit illis inꝑer niẽiem: tii pro ficit
tãquã ex fontib dulcedinis sacieris: guftabis & panẽ Illu̾scilicet qui

Expanded text:
re? Hanc superius plebi Israel et patribus nostris assignasse cognoscimur. Ejus re? Hanc superius plebi Israel et patribus nostris assignasse cognoscimur. Ejus namque virtutis vox est in versu illo prophetico, In te speraverunt patres nostri; speraverunt, et liberasti eos . Et ipsi ex Aegypto fugere jubentur, terra eis lac et mel fluens promittitur . Per mare Rubrum transeunt, ad eremum veniunt: ducebat eos spes charitatis, ut discerent prius Deum amare gratis. Redditur et his merces fidei:  eremum mella de petra suxerunt, panem coeli manducaverunt ; non sunt privati a desiderio suo, quod speraverunt, terram etiam promissionis acceperunt. rgat anima quae hujus charitatis virtute comprehensa est: effugiat ex Aegypto, fugientes, quid metuis? Usque ad aquam saevient; ingredieris tu, ingredientur et illi post te, sed aqua retro conversa illis erit in perniciem, tibi proficiet tanquam ex fontibus dulcedinis satieris. Gustabis et panem, illum scilicet qui
Abbreviated transcription (Latin):
aiͥa que cupis sequi uestigia sidĩ patris nr̃i abralam exileterra
tua et ade cognatione tua. relĩque pͦpłm tuum et domũ patris tui. idẽ
sidelit renuntia diabolo pompis & operib eius: ei sequere uiã reetã
quete ꝓducat ad t̾rã in qua dites eas cemineas et efficiaris socius
cabit te &e ꝓbatium coronabitte: Expetit ate sacrificiũ dilectitui. Niud
ate oxpetit quod ab abraham Illi dictũ ẽ: Pamichi unicũ filiuad
tuum: tibidicit sapientia: Da mihi fili eor tiũ : Iyse est dilectus uieuss
quis metiuis offerre cor tuũ offer sacrificiũ contritionẽ cordis dño
cotuos Et dic cũꝓpheta. holocaustis nondelec ta beris sacrifici umndõ
spus contritus: corcũtritũ &ehumiliatũ d̾s nondes piciet hihil
metuas talisaeri ficio oblato a tͥibi acceptũ erit & qđ obtuleris integrum

Expanded text:
anima, quae cupis sequi vestigia fidei patris nostri Abraham, exi de terra anima, quae cupis sequi vestigia fidei patris nostri Abraham, exi de terra tua et de cognatione tua, relinque populum tuum et domum patris tui: id est, fideliter renuntia diabolo, pompis et angelis ejus; et sequere viam rectam, quae te perducat ad terram in qua ditescas et emineas, et efficiaris socius adhuc tentabit te; et probatum coronabit te. Expetit a te sacrificium dilecti tui. Quid a te expetit? Quod Abraham illi dictum est, Da mihi unicum dilectum tuum; tibi dicit Sapientia, Da mihi, fili, cor tuum . Ipse est dilectus unicus. Quid metuis offerre cor tuum? Offer sacrificium, contritionem cordis Domino Deo tuo; et dic ei cum propheta: Holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non despiciet . Nihil metuas tali sacrificio oblato: et Deo acceptum erit, et quod obtuleris, integrum
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ qͥuinis S et ille filius qui paulo ante ouẽ requirebat. sub ingenti
silentio talia fieri inse sentoreist : &ita paciens inuenit᷑ : tãquã iã ille
eet qui sicut ouis acłinino ła dũ duetꝰ ẽ: & tã quã agnus corã ton
dente se sine uoec sic non aperuit ossinm O& tu sc:̃ isaae: indica
nob silẽtũ huiꝰ tã grãde sccretũ: Paulo ante niehil inte fieri sentie¬
has : capatre ariete᷑ reure bas Nune añt manib ligaris. inara
in poneris: ligno qͦdã mͦ sus penderis. & mͦ taces: taceo inquit dicet
quare obseero: nouerimꝰ. Tul tis nosse ait Quare mͦ taceo: quia
fgurã illiꝰ gesto: quiuolũtatẽ aim suã ponit̾. non neces sitate
In hoc tãgrã dimisticȩ sidĩ sacram̃to: oeabra am sc̃s aparuit prro¬
batꝰ & filius inp̃senti ẽ. liberatꝰ in quo xp̃s est prenũciatꝰ. Si quaes

Expanded text:
cimus divinum. Sed et ille filius, qui paulo ante ovem requirebat, sub ingenti cimus divinum. Sed et ille filius, qui paulo ante ovem requirebat, sub ingenti silentio talia fieri in se sentit: et ita patiens invenitur, tanquam jam ille esset, qui sicut ovis ad immolandum ductus estsine voce, sic non aperuit os suum . O et tu, sancte Isaac, indica nobis silentii hujus tam grande secretum. Paulo ante nihil in te fieri sentiebas, et a patre arietem requirebas: nunc autem manibus ligaris, in aram imponeris, ligno quodam modo suspenderis; et modo taces. Taceo, inquit. Dic quare: obsecro, noverimus. Vultis nosse, ait, quare modo taceo? Quia figuram illius gesto, qui voluntate ponit animam suam, non necessitate . In hoc tam grandi mystico fidei sacramento, et Abraham sanctus apparuit probatus, et filius in praesenti est libera
Abbreviated transcription (Latin):
appellatꝰ ẽ. E micos ut noum᷑ coniunctio animorũ facit lude quadã sapiens
huiuis mundr ait: Idem uelle atq idem nolle. ẽa demum firma amicitia est.
Ergo amieos ut noum᷑ conuinctio animoro facit Quen ad modũ iste sẽs¬
con iunc axerit animũ clõ ut eius amicꝰ appelle. ret  uultis nosse: Sieut¬
em̃ et̃ pat᷑ unico filio non pepercit. s ꝓnobis om̃b tꝰ cliit illũ. Ita et iste
unieo non peꝑcit. s iubente ut in molaret᷑ ei qui dederat eur deuoto
corde obtulit eũ d que secũt᷑ uieleamꝰ. Delectat eñi nos ad iuuãte
cdño nr̃o. huꝰ historie plenã uobis red dere notionem Post quã relictis puers
acdlocũ sacrificii pat cĩsilio uenit: aram construitꝰ ligna componit᷑ manus
filio ligat. imponit eum inaram supͣ lignãt Deponit humana pat ne
pieta tis indiciã. induit sacer dotis diri constã ciã s lueit gla diũ utpes¬
rimat filiũ. Q iid iuidetis fr̃s: nichil sentimꝰ humanum: qi totũ eognos¬

Expanded text:
. Amicos ut novimus conjunctio animorum facit. Unde quidam sapiens hujus mundi ait: Velle atque idem nolle ea demum firma amicitia est. Ergo amicos, ut novimus, conjunctio animorum facit: quemadmodum autem iste sanctus conjunxerit animum Deo, ut ejus amicus appellaretuenim Deus Pater unico Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum ; ita et iste unico filio non pepercit, sed jubente ut immolaretur, ei qui dederat eum devoto corde obtulit eum. Sed quae sequuntur videamus; delectat enim nos adjuvante Domino hujus historiae plenam vobis reddere notionem. Postquam rad locum sacrificii pater cum filio venit, aram construit, ligna componit, manus filio ligat, imponit eum in aram supra ligna, deponit humana paternae pietatis indicia, induit sacerdotis diram constantiam, educit gladium, ut perimat filium. Quid videtis, fratres? Nihil hic sentimus humanum, quia totum cognos
Abbreviated transcription (Latin):
nit e consitt adlignu: et post cãporo amenorim faciem: anaus tus se recludit
solee gaudere consortio hominim̃ sociꝰ qͦs cdlĩ mͦ effictur serpentũ acferarũ:
Nec ex paues eit iur stei qdł cũ eosint fere ꝓiarca: Immo ibi agͥnoᷤ⁊. or aineni¬
suum feritas. quia se eognotut hunanitas Etu̾ibenti homim oboe duato qua hom¬
nem superiori año oboedis se c̃ognoscuait: Os̃ten sum ẽ innoe quid adam p̾cꝙ¬
tũ con tem nendo ꝑ diderit : &e demonstra tũ ẽ. Posse homines uibestiis etiã dora¬
nari si subdart᷑ i bȩdicutia conditoui. Expectat ⁊i tolerat sc̃ĩ iale finem diluius nee
atequã finat᷑ causa ferarũ arca relĩquit᷑: Tolerat bonꝰ mala: idonec insine
etiã eorpore sẽpart̃ e. int̾manens corde non eorpore separat᷑ Si qua es cni¬

Expanded text:
it, confugit ad lignum et post camporum amoenorum faciem angustus se recludit a qui solebat gaudere consortio hominum socios quodammodo efficitur serpentium ac ferarum, nec expavescit vir iste quod cum eoitas; et jubenti homini obediunt, quia hominem superiori Domino obedisse cognoscunt. Ostensum est in Noe quid Adam praeceptum contemnendo perdiderit: et demonstratum est posse homines bestiis etiam dominari, si subdant se obedientia Conditori. Exspectat et tolerat sanctus iste finem diluvii: nec antequam finiatur, causa ferarum arca relinquitur . Tolerat bonus mala: et donec in fine etiam corpore separentur, intus manens, corde, non corpore, separatur. 4. Hanc c
Abbreviated transcription (Latin):
eredit aliquii isant :̃ iquis perat sus tin&e neaspe cadat S ĩa quinan
ast sunt uideamꝰ qͥuoꝵo fidem inquatum desipꝑ adii uant᷑ ãssequi ualeamos.
tꝰ caritatis que omia tolerat.: enttiut insco noes que̾ q̃a credit ĩsc̃õ abrab.
quȩ oĩa sperat inpatrib nr̃is id est ipopulo issł Uinde ipse ntͣ e. or e ẽ. dus aue
oa sus tinã in ipło capite nr̃o dño im̃ca Io: quiẽ uera caritas que nũ quancadit
Necceteros seos abhis unr tictib ur̃a cartas deputet alienos: que ybreiutate tem¬
poris et ꝓsermone sus ceptoita prreter missos ẽe. c̃ognosege ut tam̃ cer ts sine no¬

Expanded text:
inam isti sint videamus, quorum fidem, in quantum desuper adjuvamur, assequi valeamus. Virtus charitatis quae omnia tolerat, eminuit in sancto Noe; quae omnia credit, in sancto Abraham; quae omnia sperat, in patribus nostris, id est, in populo Israel, unde ipse noster exortus ero Jesu Christo, qui est vera charitas, quae nunquam cadit. Nec caeteros sanctos ab his virtutibus vestra Charitas deputet alienos: quos pro brevitate temporis, et pro sermone suscepto ita praetermissos esse cognoscite; ut tamen certissime no
Abbreviated transcription (Latin):
tas reuocat. Paulus timotheo iuueni p̾cipiebat dicens nemo
adulescentiam tuã contempnat. predica uerbum: sisermode est:
pete et accipes N on em̃ uos estis quiloquimini. sed quod clonat᷑ ̾
nobis Hiscoarsatus angus tiis. q̃uome conferau nisi ad scdẽ uesti¬
gia caritatis s que ilep̃eor ut don& michi aliquid dignũ dese
dicere. quo ⁊meumi suppleam ministexiũ & uestrum satiem deside¬
ruummi Ititer ceteras uartutes eiꝰ quas conngmorat apłs paulus quod¬

Expanded text:
um? Si aetas revocat, Paulus Timotheo juveni praecipiebat, dicens: Nemo um? Si aetas revocat, Paulus Timotheo juveni praecipiebat, dicens: Nemo adolescentiam tuam contemnat . Praedica verbum . Si sermo deest, pete, et accipies: non enim vos estis qui loquimini; sed quod donatur vo ministratis nobis. His coarctatus angustiis, quo me conferam, nisi ad sancta vesgia charitatis? eamque deprecor, ut donet mihi aliquid dignum ddicere, quo et meum suppleam ministerium et vestrum satiem desiderium? Inter caeteras autem virtutes ejus, quas commemorat apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
eiderium caritatis uestre anobis exigit debidum ser¬
inomsefficu ⁊ꝰ sed tantasant. quȩ t̾reant & reuocent: animũ nr᷑i
ut siuelinais parere desia rio ur̃o: nonsit sine periculo nostro
Pruniomnꝰ quod iuuenis cogar l.⁊a p̾sentib senib: deinde temera¬
ruri es se arbitror: loqui uelle imperitiã. int̾ eos quosroborauit
antiqua uꝙ friua Optabam ergo silentio prȩterire᷑ & illum locũ
tutissimni eligere: audire potiusquam aliquid dicere Sedquid facio.
Instat uester amor. reuocat noster pucͥ ir: Cogit scõro patrum iussiõ:
loquius. uł i. mores qͥ e&e cium uos ĩpsi scã caritate qua p̃ualent res¬
ponclebuant michi. Loquere uiuenis: delectat emi nos: Qyib
sires pca leã sci patres quid loquar: Rursum michi respon¬
clebiit: quod anobis sepe audisti Memento filiꝰqr ab infantiqᷤ
sacras litteras diclicisti Sed nec uobis excusatꝰ.et̃. potero: quors
corela ista me sua uoce pulsabunt: Quicd metus uerbum: side

Expanded text:
Desiderium Charitatis vestrae a nobis exigit debitum serofficium. Sed tanta sunt quae terreant et revocent animum nostrum; ut si velimus parere desiderio vestro, non sit sine periculo nostro: primum, quod juvenis loqui cogar praesentibus senibus; deinde, temerarium esse arbitror loqui velle imperitiam, inter eos quos roboravit antiqua doctrina. Optabam ergo silentio praeterire, et illum locum tutissimum eligere, audire potius quam aliquid dicere. Sed quid facio? Instat vester amor, revocat noster pudor; cogit sanctorum patrum jussio, Loquimini, seniores; decet enim vos : ipsi sancta charitate qua praevalent, respondebunt mihi, Loquere, juvenis; delectat enim nos. Quibus si repetam, Sancti patres, quid loquar? rursum mihi respondebunt, Quod a nobis saepe audisti, memento, fili, quia ab infantia sacras Litteras didicisti . Sed nec sic vobis excusatus esse potero, quorum corda ista me sua voce pulsabunt: Quid metuis proferre verb
Abbreviated transcription (Latin):
qualis mors potuit esse triduanat Maxime illius qͥper eũ dẽ ꝓpħetã
alio loco lic̃ Num quid quidor mit. non adiciet utre surgat Ego inqͥd
dormiui: ego qui potesta tẽ habeo ponẽ cli ammã meã. ego dormiui
Non qi seiustis: non qi insanistis: ego iupleui qd uolui uos ins. celere
lute nisi caritasque nonquã cadit: Ocaritas quã magnas iures habes
Decaelo clm̃. cleposuisti: ocara sanit̾as. Oscã eat uera caritas. que tã ta
es interris. quã ta eris incȩlis: que tã tũ potes in hac pugna mortalitatis
adhuc sollicita. quã tũ poteris inilla ꝑfecta pacese cura: Euigila ita

Expanded text:
qualis mors potuit esse triduana, maxime illius qui per eumdem prophetam alio loco dicit: Numquid qui dormit non adjiciet ut resurgat? Ego, inquit, dormivi, ego qui potestatem habeo ponendi animam meam ego dormivi, non quia saevistis, non quia insanistis; ego implevi quod volui, vos in scelere lute, nisi charitas quae nunquam cadit? O charitas quae magnas vires habes, et de coelo Deum deposuisti; o cara sanitas, o sancta et vera charitas quae tanta es in terris, quanta eris in coelis! Quae tantum potes in hac pugna mortalitatis adhuc sollicita, quantum poteris in illa perfecta pace secura? Evigila ita
Abbreviated transcription (Latin):
in naturȩ ista mala st̃. qũa peccati merito sic coherci o¬
portebat Non eͥ gͦ ut dixi peccatũ male nature appeti¬
cio. sed melious desertio E icło factũ ipsũ malũ est. non¬

Expanded text:
ei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oportebat. non est ergo. ut dixi, peccatum malae naturae adpetitio, sed melioris desertio et i
Abbreviated transcription (Latin):
sereo meliore bono creaturę appetebat᷑. qd conera erea¬
enis ĩperiu cangebat᷑ N lon itaq ds̃ arbore mala inpbe¬
ra so plantauerat s ipse erat melior qͥ ea tangi ꝓhibe¬
bat Adhuc enĩ ꝓhibuerat ut ostencło animȩ raciona¬
s natimã. non in sua potestate. s do subditã ee debe
o odinẽ sue salutis ꝑ obedientiã custodire. ꝓinobedien¬
ciã corruꝑe hinc & arborẽ qu̾a tangi uetute. sic ap¬
pellouit dinoscentie boni & mali. qͥa cũ eã contra ue¬
titũ detigisso. exꝑir& pęnã peccati. & ea modo dinos¬
cer& qd int̾ess&e intꝰ obȩdientiȩ bonũ. & in obȩdientie
malĩi Nã qͥs ita desipiat. ut dĩ creaturã maxime inꝑa¬
dyso plantatã uituꝑanda put& Quando qͥdẽ nec ipse
spine ac tribuli quos peccator in labore conterendo scdm
łi uditiariã uoluntatẽ t̾ra rrepꝑit recte iutuꝑet
Habent enĩ tales herbȩ modũ & spetiẽ & ordinẽ suĩ
que qͥsqͥs sobrie considauerte : laudanda repperio Sed

Expanded text:
 creaturae appetebatur, quod contra creatoris imperium tangebatur. non itaque deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat melior, qui eam tangi prohibebat. Ad hoc enim et prohibuerat, ut ostenderet animae rationalis naturam non in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arborem, quam tangi uetuit, sic appellauit "dinoscentiae boni et mali," quia cum eam contra uetitum tetigisset, experiretur poenam peccati et eo modo dinosceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso plantatam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore conterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uituperentur r habent enim et tales herbae modum et speciem et ordinem suum, quae quisquis sobrie considerauerit, laudanda reperiet; sed
Abbreviated transcription (Latin):
mĩam sero quesisse cũ io tẽpꝰ tudicandi eͥet & ꝓbosa rep¬
Ins separandi Recte aut̃ illis respondet᷑ Am̃ am̃ dico uobis
nescio uos Ille qͥppe hoc dic̃ que ñ lato aliqͥo  nesciouo
nechil aliud qrĩa nescitis quando de uob potiꝰ elegistis con¬
fidere quĩa deme Cũ enĩ dr̃ qd nos cognoscit ds̃ eogni

Expanded text:
iam sero quaesisse, cum iam tempus iudicandi esset et probos a reprobis separandi. recte autem illis respondetur: Amen dico uobis, nescio uos; ille quippe hoc dicit, quem non latet aliquid. sed: Nescio uos nihil est aliud quam: Nescitis me, quando de uobis potius eligitis confidere quam de me. cum enim dicitur, quod nos cognoscit deus, cogni
Abbreviated transcription (Latin):
uitalẽ illã sententiã. partẽ dĩ credere atq affirmare non
dubitant Que utiq si soluenda e̾ & manducando purganda.
sic̃ eos fateri cogit fimestꝰ error ipsoꝵ Quis ñ uideat. qͥs non
exhorreat quanta turpitudo & qua nefaria consequatur
pͥmũ creatũ ut lum̃ ab eis ne fuger& teneret᷑ In epło enĩ
qua fundam̃ti ãpellant. qͦmͦ pͥnceps tenebrarũ que patr̃e
pͥmi hoĩs inducunt ad ceteros socios suos tenebrarũ pͥnçepes
locutꝰ fuerit & egerit Ita scripsite ma nicheũ Iniqͥs igͥ cõm̃tis
ad eos qͥ aderant. ait Qiud uob̾ uidet᷑ maximũ hoc lum̃ qd
orit᷑. intuemini quẽ admodũ polũ modo concitete pluri
qͥppe illiꝰ magni
qͥ gloriosꝰ apparuit imaginẽ fingã ꝑ qu̾a
regnare pote¬
rimꝰ tenebraru aliquando conuersatione
lib̾ari hȩc au¬
dientes. hȩc diu secũ delib̾antes. iustissimu̾ pu¬
tarunt id qđ

Expanded text:
uitalem illam substantiam, partem dei, credere atque affirmare non uitalem illam substantiam, partem dei, credere atque affirmare non dubitant? quae utique si soluenda est et manducando purganda, sicut eos fateri cogit funestus error ipsorum, quis non uideat, quia non exhorreat, quanta turpitudo et quam nefaria consequatur hominem creatum, ut lumen ab eis ne fugeret teneretur. in epistula enim, quam Fundamenti appellant, quomodo princeps tenebrarum, quem patrem primi hominis inducunt, ad ceteros socios suos tenebrarum principes locutus fuerit et egerit, ita scripsit Manichaeus: iniquis igitur commentis ad eos, qui aderant, ait: quid uobis. uidetur maximum hoc lumen, quod oritur? intuemini, quemadmodum polum mouet, concutit plurimquippe illius magni, qui gloriosus adparuit, imaginem fingam, per quam regnare poterimus, tenebrarum aliquando conuersatione liberati. haec audientes ac diu secum deliberantes iustissimum putauerunt id quod
Abbreviated transcription (Latin):
non dico tta eẽ sed uel dici potuisse: Ecce qͥd docente
timent anathemathe mani cheũ. & ñ timent credere hȩc
facientẽ hȩc patientẽ dm̃ ꝑelectos aut̃ suos purgari dic̃t̃
eandẽ ipsã cõmixtã partẽ ac naturã di. manducando sci¬
lic& & bibendo. qͥ eã in alim̃tis om̃ibꝰ dicunt ligata tener
Quȩ cũ ab electis uelut scĩs in refectionẽ corporis manducan.¬
do & bibendo assumunt᷑. ꝑ eoꝵ scĩtatẽ solui signari & libari
Nȩc adtendt̃ miseri quã ñ in congruȩ̨ de illis creditũ sit qd
frustra negant. nͥ eosdẽ libros anathematitauerint. & mani¬
chei e̾ẽ destiterint Si enĩ sic̃ dicunt in om̃ibꝰ seminibꝰ est
ligata pars dĩ & ab electis manducando purgatur: qͥs ñ
digne credat eos facere qd inte uirtutes cȩloꝵ & pͥncipes
tenebrarũ fieri inthesaro suo legt̃: Quando qͥdẽ & carnes
suas de gente tenebraꝵ ẽẽ dicunt & in eis ligata teneri

Expanded text:
non dico, ita esse, sed uel dici potuisse ? ecce qui docentem non dico, ita esse, sed uel dici potuisse ? ecce qui docentem timent anathemare Manichaeum et non timent credere haec facientem, haec patientem deum! Per electos autem suos purgari dicunt eandem ipsam commixtam partem ac naturam dei manducando scilicet et bibendo, quia eam in alimentis omnibus dicunt ligatam teneri: . quae cum ab electis uelut sanctis in refectionem corporis manducando et bibendo adsumuntur, per eorum sanctitatem solui, signari et liberari. nec adtendunt miseri, quam non incongrue de illis creditum sit, quod frustra negant. nisi eosdem libros anathemauerint et Manichaei esse destiterint. si enim, sicut dicunt, in omnibus seminibus est ligata pars dei et ab electis manducando purgatur: quis non digne credat eos facere, quod inter uirtutes caelorum et principes tenebrarum fieri in Thesauro suo legunt, quandoquidem et carnes suas de gente tenebrarum esse dicunt et in eis ligatam teneri
Abbreviated transcription (Latin):
clarissima naui figure pueroꝵ & uirginũ apparent con¬
trariis potestatibꝰ quȩ in celis degt̃ quȩ quȩ igneã habent
natura. aeq existo aspectu decoro uitȩ Pars quȩ mea¬
rude m̃bris habet᷑ ⁊ nlaxata deducit᷑ ꝑ calores int̾rã
Codẽ moclo etiã il Na altissima uirtꝰ quę in naui u
Thabitat. similitudinẽ pueroꝵ ac uir¬
ginu̾ scãꝵ ꝑsu os angłos apparet his potestatibꝰ
quaꝵ natura: frigila ẽ ate humida quȩ quȩ in cęlis
ordinate st̃
qͥdẽ his quȩ feminina st̃. in ipsis forma
& par& masculis uͦ uirginũ Hac uͦ muta¬
tione & di¬
uersitate ꝑsonaꝵ diuinarũ ac pulcherri¬
maꝵ hu¬
midȩ frigideq stirpis pͥncipes masculi siue
feminȩ
soluunt᷑. atq qd̾ in ipsis est uitale fugit Qd
derit. laxatũ deducit᷑ in t̾rã ꝑ frigma. & cunctis
terre/
generibꝰ ãmiscet᷑ Qes hoc ferat. qͥs hoc credie.

Expanded text:
clarissima naui figurae puerorum et uirginum adparent conclarissima naui figurae puerorum et uirginum adparent contrariis potestatibus, quae in caelis degunt quaeque igneam habent naturam, atque ex isto aspectu decoro uitae pars, quae in earundem membris habetur, laxata deducitur per calores in terram: eodem modo etiam illa altissima uirtus, quae in naui uhabitat, in similitudine puerorum ac virginum sanctarum per suos angelos apparet his potestatibus, quarum natura frigida est atque humida, quaeque in coelis ordinatae sunt. Et quidem his quae feminae sunt, in ipsis forma apparet; masculis vero, virginum. Hac vero mutatione et diuersitate diuinarum personarum ac pulcherrimarum humidae frigidaeque stirpis principes masculi siue feminae soluuntur atque id, quod in ipsis est uitale, fugit; quod derit, laxatum deducitur in terram per frigora et cunctis terrae generibus admiscetur. quis hoc ferat? quis hoc credat,
Abbreviated transcription (Latin):
litudinẽ Utitͣ aut̃ istã qũa ꝓprus armis. ater ꝑeas suã
complee uoluntatẽ Harũ uͦ uirtutũ diuinaꝵ que ad
instar conuigii contra inferni genera statirunt quie¬
que alacritate ac felicitate. id qd̃ cogitauerint montto
eodẽ efficiunt. plenȩ st̃ lucide naues Itaq cũ ratio po¬
poscerit ut masculis appareant eadẽ scȩ uirtutes illre
etiã suã effigiẽ uirginum pulcherrimarũ habitu de¬
nonstrant Rursũ cũ ad feminas uentũ fuerit. post ponen¬
tes species uirgimũ in pueroꝵ inuestigiũ spetiẽ ostendt̃
hoc aut̃ uiso decore illarũ ardore & concupiscentia
cescit Ftq hoc modo uinculũ pessimaꝵ cogitationũ
earu soluit᷑ uiuaq anima que eoꝵdẽ menbris tene
que fibi adeuectationẽ atq ad fuę patrię transtreta¬
portat ꝑ estus atq calores particulatĩ dascendit atq
arborib cẽterisq plantationibꝰ ac satis. om̃ibꝰ miscttͣ &
coloribꝰ diuersis infigit᷑ & quo pacto ex ista magna &

Expanded text:
utitur autem his tamquam propriis armis atque per eas suam conplet uoluntatem. harum uero uirtutum diuinarum, quae ad instar coniugii contra inferna genera statuuntur quaeque alacritate ac facilitate id, quod cogitauerint, momento eodem efficiunt, plenae sunt lucidae naues. itaque cum ratio poposcerit, ut masculis adpareant eaedem sanctae uirtutes, illico etiam suam effigiem uirginum pulcherrimarum habitu demonstrant. rursus, cum ad feminas uentum fuerit. postponentes species uirginum puerorum inuestium speciem ostendunt. hoc autem uisu decoro illarum ardor et concupiscentia crescit atque hoc modo uinculum pessimarum cogitationum earum soluitur uiuaque anima, quae eorundem membris tenebquae sibi ad uectationem atque ad suae patriae transfretadit atque arboribus ceterisque plantationibus ac satis omnibus miscetur et coloribus diuersis inficitur. et quo pacto ex ista magna et
Abbreviated transcription (Latin):
purgariq dicunt. non sołu ꝑer discursũ solis. & uirti
tes lucis. ueruetiã ꝑelectos suos hoc genꝰ nefandissimi
erroris qũa sacrilegas & incredibiles turpitudines eis
suadeat etiã. si non ꝑfuadeat horribile est dicere Bieu
enĩ uirtutes lucis transigurari in masculos pulchros
& opponi feminis gentis tenebrarũ. & asdẽ rursus uir¬
tudes lucis transfigurari in feminas pulchras. & oppon
masculisgentis tenebrarũ. ut ꝑ pulchritudinẽ suã
inflament̃ spurcissimã libi dinũ pͥncipũ tenebraru
& eo modo uitalis sustantia. hoe ÷ dñi natura qua di¬
concupi eꝵ corporib ligatã teneri ex eoꝵ m̃bris ꝑillã
concupiscende relgxatis suluta fugiat & fascepta ia

Expanded text:
purgarique dicunt, non solum per discursum solis et lunae et uirtutes lucis, uerum etiam per electos suos: hoc genus nefandissimi erroris quam sacrilegas et incredibiles turpitudines eis suadeat, etiamsi non persuadeat, horribile est dicere. dicunt enim uirtutes lucis transfigurari in masculos pulchros et obponi feminis gentis tenebrarum, et easdem rursus uirtutes lucis transfigurari in feminas pulchras et obponi masculis gentis tenebrarum, ut per pulchritudinem suam inflamment spurcissimam libidinem principum tenebrarum et eo modo uitalis substantia, hoc est dei natura, quam dicunt in eorum corporibus ligatam teneri, ex eorum membris per illam concupiscentiam relaxatis soluta fugiat et suscepta uel
Abbreviated transcription (Latin):
remus gͦ bona qͣnta potuerimꝰ que dignũ ẽ ut dõ auctori tribi¬
amꝰ: & his sublatis uideamꝰ utrũ aliqua natura remanebit
Om̃is uita & magna & parua. om̃is potentia & magna & par¬
ui. om̃is salus & magna & parua. om̃is memoria & magna &e¬

Expanded text:
remus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori triburemus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori tribuamus. et his sublatis uideamus, utrum aliqua natura remanebit. omnis uita et magna et parua, omnis potentia et magna et parua, omnis salus et magna et parua
Abbreviated transcription (Latin):
audacias coequant᷑ nichil & ds̃. si quale ẽ illud qđ de deo
natũ ẽ tale uelimꝰ eẽ illud qđ ab eo de nichilo factum ẽ.
Qua ꝓpt̾ nec nature dĩ noceri om̃ino pot̾. nec alicui nat̾e
sub do noceri iniuste potest. Quia & cum peccando iniuste
aliqui nocent uoluntas iniusta eis imputatur: potestas
aut̃ qua nocere ꝑmittuntur. non ẽ nisi a dõ qͥ & ipsis
nescientib nouit quid illi pati debeant quib eos nocer
ꝑmitait. Hȩc omĩa tam ꝑspicua. tam çerta si uellent adduo¬
tere qui aliã naturã inducant quã ñ fecit ds̃: non taitos
blasphemiis implerentur ut & insũmo malo tanta bona
ponerent. & in dõ tanta mala. Sufficit enĩ ut supra dpei
ad eoꝵ correptionẽ si uelint adtendere qđ eos etiã inuitd
cogit ueritas confiteri: om̃ĩa ꝓrsus bona ñ eẽ nisi adõ.
Non ergo ab alio sunt magna bona & ab alio parua bona so
magna & parua bona non isi asũmo bono qđ as̃ .ẽ. Cõmeno¬

Expanded text:
coaequantur nihil et deus, si quale est illud, quod de deo natum est, tale uelimus esse illud, quod ab eo de nihilo factum est. Quapropter nec naturae dei omnino noceri potest nec alicui naturae sub deo noceri iniuste potest, quia et cum peccando iniuste aliqui nocent, uoluntas iniusta eis inputatur; potestas autem, qua nocere permittuntur. non est nisi a deo, qui et ipsis nescientibus nouit, quid illi pati debeant. quibus eos nocere permittit. Haec omnia tam perspicua, tam certa si uelint aduertere, qui aliam naturam inducunt, quam non fecit deus, non tantis blasphemiis implerentur, ut et in summo malo tanta bona ponerent et in deo tanta mala. sufficit enim, ut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adtendere, quod eos etiam inuitos cogit ueritas confiteri omnia prorsus bona non esse nisi a deo. non ergo ab alio sunt magna bona et ab alio parua bona, sed et magna et parua bona nonnisi a summo bono, quod deus est. Commemo
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ dilexit E gens qͥdẽ tenebraꝵ ab initio cdilexit Qũa si iuio¬
lent᷑ tam̃ possidere uoluit. ñ extinguere. Lucis aut̃ ratur
in bello tenebras extinguere uoluit. eas gͦ uicta dilexit
d uultis eligite utrũ necessitate conpulsa ut diligero
tenebras. an uoluntate seducte Si necessitate. quare dana¬
tur: Si uoluntate. quare dĩ natura in tanta iniqͥtate de¬
p̃hendit: Si necessitate dĩ natura coacta e diligere tene¬
bras uicta est qͦ ñ iuncit Si uoluntate. qͥd iã miseri du¬
bitant peccandi uoluntatẽ tribuere nature qia exno
chilo ħ fec̃. ne tribuant ȩã luci qũa genuit Quio sietõ
ostendim̃ ante cõmitionẽ mali cnĩa fabulosȩ ficto elem̃¬
cissime erelider in ipsa lucis natura qua dicunt nat¬
na mala fuisse qͥd ad istas bosphemias acor posse audediti
ll eni fuit sante qlĩa pugnaret᷑ dura onineu antre quio¬
ll punnandi neccessitas Ecce iã magide malõ harine aliuo
bono mueretur malia ncant hoc: unde cũ adinle nuullio¬

Expanded text:
cem dilexit. et gens quidem tenebrarum lucem ab initio dilexit, quam etsi uiolenter, tamen possidere uoluit, non extinguere, lucis autem natura in bello tenebras extinguere uoluit ; eas ergo uicta dilexit. quod uultis eligite: utrum necessitate conpulsa, ut diligeret tenebras, in uoluntate seducta: si necessitate, quare damnatur? si uoluntate, quare dei natura in tanta iniquitate deprehenditur ? si necessitate dei natura coacta est diligere tenebras. uicta est ergo, non uicit; si uoluntate, quid iam miseri dubitant peccandi uoluntatem tribuere naturae, quam deus ex nihilo fecit, ne retribuant eam luci, quam genuit? Quid? si etiam ostendimus ante commixtionem mali, quam fabulose confictam dementissime crediderunt, in ipsa lucis natura, quam dicunt, magna mala fuisse, quid ad istas blasphemias addi posse uidebitur? illic enim fuit, antequam pugnaretur, dura et ineuitabilis pugnandi necessitas. ecce iam magnum malum, antequam bono misceretur malum. dicant, hoc unde, cum adhuc null
Abbreviated transcription (Latin):
sum eret. &e paulus ne colaphi tatus nese excolleret. & iudas
dampnatus ut se suspenderet Cum ergo ꝑ potestatem quam dia¬
bolo dedit om̃ia iuste ipse deus fecerit᷑. non tamen ꝓ his uiste
factis. s ꝓro ini qua nocendi uoluntate quȩ ipsius diaboli furc
aredder tur in fine supplicium eum dicetur imnpiis qui
eus nequitiȩ consentire ꝑseuerarunt. Ite in igułim eter¬
num: quem parauit pater meus diabolo & angelis eius. Qu.
uero & ipsi mali angeli non a deo mali sunt consĩci s peccano.
factisunt mali sic petrus in epła sua dicte. Si eurm deris
angelis peccantibus non peꝑcit. s carceribus calignus inferir
trudeus tradidit in udicio puniendos seruarĩ. Hinc petrus
inferiorem caliginosum aerem tamquan

Expanded text:
raesumeret, et Paulus colaphizatus, ne se extolleret, et ludas raesumeret, et Paulus colaphizatus, ne se extolleret, et ludas damnatus, ut se suspenderet. - cum ergo per potestatem, quam diabolo dedit, omnia iuste ipse deus fecerit, non tamen pro his iuste factis, sed pro iniqua nocendi uoluntate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in fine supplicium, cum dicetur impiis, qui eius nequitiae consentire perseuerauerint: ite in ignem aeternum, quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. Quia uero et ipsi mali angeli non a deo mali sunt conditi, sed peccando facti sunt mali, sic Petrus in epistula sua dicit: si enim deus angelis peccantibus non pe-. percit, sed carceribus caliginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruari. hinc Petrus inferiorem caliginosum aerem tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
catoribus peua debita redditur non est iniquitas apud deum si dicit:
Quid dicemus: numquid iniquus deus qui infert iram: absit:¬
luo autem loco &e bomtatem & seuericatem ab illo esse breutcer
ammouuit dicens Uides ergo bonitatem & seueritatem dei
n eos quidem qui ceciderunt seueritatem. in te autem boni¬
tacem siꝑ manseris in bonitate: Item quia eciar uocenta¬
um potestas non est nisi a deo sicut scriptum est. loquente sapreri¬
ua ꝑ me reges regnant: & tyraniu ꝑ me tenent terram. Dici
iob scriptum est Qui regnare facit in quid hominem ho¬
pocritam ꝓpt̃ ꝑuersitatem populi. & de popło isrł dicit deus
De dieis regem inira mea Iniustum enim non est ut unꝓbis accipi¬
entibus nocendi potestatẽ & bonoꝵ pacientia ꝓbetur. &e maloꝵ
iniquitas puniatur: Plam ꝑ potestatem diabolo datam: & iob ꝓ¬
batus est ut iustus appareret. & petrus cemptatus ue de se p¬

Expanded text:
catoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: catoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: quid dicemus? numquid iniquus deus, qui infert iram? uno autem loco et bonitatem et seueritatem ab illo esse breuiter admonuit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Item quia etiam nocentium potestas non est nisi a deo, sic scriptum est loquente sapientia: per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. dicitIob scriptum est. qui regnare facit, inquit, hominem hypocritam propter peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patientia probetur et malorum iniquitas puniatur. nam per potestatem diabolo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et Petrus temptatus, ne de se p
Abbreviated transcription (Latin):
morum: cum omnis caro in bonis cerrenis ac ꝑ hoc minimis de¬
putecur: Item quia cuiq culpę qualis &e quanta pena debetur
diuim iudicĩ est non humanisieut scriptum est. Oaltitudo
diuiciarum sapientiȩ & scientiȩ dei quam inscrutabilia sunt
iudicia eius &e inuestigabiles uiȩ eius: Item quia bonitate dei
donantur peccata conuersis hoc ipsum quod xp̃s missus est
satis ostendit qui non in sua natura qua deus est. s in nr̃a
quam de femina as sumpsit ꝓ nobis mortuus est quam dei
bonitatem circa nos ce dilectionem. sic p̃dicat apłs Commen¬
dat in quid suam caritatem deus in nobis. quoniam cum
ad huc peccatores essemus xp̃s ꝓ nobis mortuus est mul-¬
comagis iustificati nunc in sanguine ipsius salui eri
mus ab ira ꝑ ipsum: Si enim cum inimici essemus re¬
conciliati sumus deo ꝑ mortem filii eius. mnultomagiᷤ
reconciliati salui erimus in uita ipsius Quia uero etiam cum pec¬

Expanded text:
morum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis demorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani, sic scriptum est: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! item quia bonitate dei donantur peccata conuersis, hoc ipsum, quod Christus missus est, satis ostendit, qui non in sua natura, qua deus est, sed in nostra, quam de femina adsumpsit. pro nobis mortuus est: quam dei bonitatem circa nos et dilectionem sic praedicat apostolus: commendat, inquit, suam caritatem deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est; multo magis iustificati nunc in sanguine ipsius smici essemus. reconciliati sumus deo per mortem filii eius, multo magis reconciliati salui erimus in uita ipsius. quia uero etiam cum pec
Abbreviated transcription (Latin):
scam opa suas R Ec tam̃ cũ in dõ sint umu̾sa que eũdidit iu munant
cũgus peccanit: de cuiꝰ sapientia dr adtingit aut̃ omĩa ꝓpt̾ suã mundi¬
ciã a michil inquinatũ inxam incurrit O portet enĩ ut sic̃ dm̃ incor¬
rutibibem &. inxõmutalẽ ita consequent᷑ etiã inco in quiabilẽ creda¬
m̃. Quia uero & minima bona hoc ẽ t̾rena atq mortalia ipse fec̃
uo apłi loco sine dubitatione intelligitur ubi loquens de menbris
carnis nr̃ȩ: quia si gloriatur unum menbrum congaudent om¬
uia menbra: & si patitur unum menbrum compatiuntur om̃ia
meubra. eciam hoc ibi ait. deus posuit menbra singulum quodq
eorum in corpore ꝓut uoliit. &e deus temperauit corpus ei cui
deerat maiorem honorem dans ut non eẽnt scissure in corpore.
s idem ipsum ut ꝓ inuicem sollicita suit meubra: Hoc autem qd̃
sicut in modo &e sp̾etiȩ & ordine menbrorum carnis laudat apłs
in omnium animalium carne inuenisset maximorum & mini¬

Expanded text:
a sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra; et si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra" etiam hoc ibi ait: deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit et: deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. hoc autem, quod sic in modo et specie et ordine membrorum carnis laudat apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et mini
Abbreviated transcription (Latin):
ieR denatura boni aduersũ manicheos e ubi osten¬
dit᷑ naturã in cõmutabilẽ dm̃ e̾ẽ ac sũmu̾ bonũ atq ab illo
eẽ ceteras naturas siue spiritales siue corporales atq om̃s
in quantũ nature st̃ bonas e̾ẽ & qͥd uł unde sit malũ. &
quanta mala manichȩi ponent in natura boni & quan¬
ta mala in natura mali. quas naturas fiixit error eoꝵ¬

Expanded text:
Liber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporalẽ felicitatẽ. s ad uite ȩtͣne que solo beata e adis¬
tionẽ Unde placuit etiã ꝓpheticũ psalmũ ꝑcurrere s
pͥmũ u̾sũ in passione cõmemorauit ostendens eͦimͦ d̃ nos
dere linquat. & qͦ alio modo ñ recedat a mob̾. ad bona &¬
ena nos colligens. Teporalia uͦ aliqu̾ado utilit tribue
aliquando utilit̃ subtrahens ut eis non herere dicam
nora nom̃ accepit. ne inexteris tenebris libent᷑ habite¬
mꝰ Unde in exteriores mictunt᷑ qͥ exãstis exteris non se
ad int̾iora conuertunt. ne diabolo & eiꝰ angłis sociati
extrema dãpnatione puniant᷑ Intelligentes ⁊gͥ ꝑegrina¬
tionẽ nr̃am. in hac uita mundo crucifigam᷑ Extendentes
manꝰ in latitudine bonoꝵ oꝑũ. & longanimitatẽ usq in
finẽ ꝑseuerantes atq habentes cor sursũ ubi xp̃c e in
cuiꝰ ꝓfunda iuditia om̃em scrutatorẽ fatigant Hȩc est
enĩ ñ s inanit᷑ fabulosa. s utilit̾ uerax. latitudo. longitu¬

Expanded text:
ola beata est, adoptionem. unde placuit etiam propheticum psalmum percurrere, cuius primum uersum in passione commemorauit ostendens, quo modo nos deus derelinquat et quo alio modo non recedat a nobis, ad bona aeterna nos colligens temporalia uero aliquando utiliter tribuens et aliquando utiliter subtrahens, ut eis non haerere discamus, noua nomen accepit —, ne in exteris tenebris libenter habitemus, unde in exteriores mittuntur, qui ex istis exteris non se ad interiora conuertunt, ne diabolo et eius angelis sociati extrema damnatione puniamur. intellegentes igitur peregrinationem nostram in hac uita mundo crucifigamur extendentes manus in latitudine bonorum operum et longanimitate usque in finem perseuerantes atque habentes cor sursum, ubi Christus est in cuius profunda iudicia omnem scrutatorem fatigant. haec est enim non inaniter fabulosa sed utiliter uerax latitudo, longitu