comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habitabitis suꝑ terrã : Et alibi. Uehabitantib suꝑ t̾ram.
qͦd increpationis ẽ atq maledicti. Cuiꝰ gͦ t̃̾re benedicta possessio
ẽ : ñ istius quȩ tenebris abscondit᷑: et amaritudib impletur.
sed illius que fluit mel et lac. idest habens gram suauitatis.
& fulgorem lucis et̃nȩ. Accipe mellis boni suauitatẽ.immo
suꝑ mel. Fugit dolor et tristicia. & gemitus. Qasuauitatis
grã amaritudinẽ humanȩ fragilitatis excludit. Et alibi.
Et delebit omẽm lacrimã de oculis eoꝵ. & mors ñ erit ampli¬
us. neq luctꝰ. Accipe etiã lactis nitorẽ. Et ñ indigebunt lucer¬
na et lumine solis. Ipse enĩ dñs illuminabit suꝑ illos. et regna
torũ nr̃oꝵ nob̃ era dimisit. & sanguinẽ suũ ꝓnr̃is debitis
soluit. Ut ñ infenore essemꝰ alieno. sed insuo ere honꝰ credi¬
tor nos habet. Est et peccator ille ꝗ c̃ gregauit quȩ ñ peperit.
& mutuat᷑ ẽ qͦd ñ tenebat. nec uult restituere ꝙ accepit.

Expanded text:
habitabitis super terram?, et alibi: uae habitantibus super terram, quod increpationis est atque maledicti ? cuius ergo terrae benedicta possessio est ? non istius quae tenebris absconditur et amaritudinibus impletur, sed illius quae fluit mei et lac, id est habens gratiam suauitatis et fulgorem lucis aeternae. accipe mellis boni suauitatem, immo super mei : fugit dolor et t r is tit i a et gemitus, quia suauitatis gratia amaritudinem humanae fragilitatis excludet. et alibi: et delebit omnem lacrimam de oculis eorum et mors non erit amplius neque luctus. accipe etiam lactis nitorem: et non indigebunt lucerna et lumine solis; ipse enim dominus inlumina bit super illos et regnabutorum nostrorum nobis aera dimisit et sanguinem suum pro nostris debitis soluit, ut non in faenore essemus alieno, sed in suo aere bonus creditor nos haberet. est et peccator ille qui congregauit quae non peperit et mutuatus est quod non tenebat nec uult restituere quod accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
petunt. ubi caligo tenebrarũ. Mansueti aũt posidebt̃ t̃rã. & delec¬
tabunt᷑ in multitudinẽ pacis. Merito t̾rã possident. inꝗb ds̃ ipse re¬
ꝗescit. sic̃ diuino ꝑesaiã resultaũ oraculo dicens. Suꝑ quẽ reꝗescam.
nisi supͣ humilẽ & ꝗctũ. ⁊ trem̃tẽ u̾ba mea : Ꝙs̃ mansueti. nisi quoᷤᷤ
nulluꝰ stimulꝰ disensiõis exagitat. ñ ira ꝑtͣbat. ñseuicia ex asꝑat.
ñ rabies crudelitatis inflãmat: Et idõ ꝗa ñuina. ñ epulas. ñ diui¬
cias. sed pacẽ dñi dilexer̃ incorpore c̃stituti. ꝓ illa delectatione
corporaliũ uoluptitũ qua se putar eẽ fraudandos. ut grãm ad ipi¬
ẽ cõprehendit asserens. Oriet᷑ in dieb eiꝰ iusticia & multitudo pa¬
cis. donec extollatur luna. Quȩ gͥ ẽ pax quacunctȩ eccłȩ multipli¬
catꝰ est ppłs. nͥ illa de qͣdñs dix̃. pacẽ meã relinqͦ uob̾. pacẽ meam

Expanded text:
petunt, ubi caligo tenebrarum. M ansueti autem possidelunt terr am et delecpetunt, ubi caligo tenebrarum. M ansueti autem possidelunt terr am et delectabuntur in multitudine pacis. merito terram possident in quibus deus ipse requiescit, sicut diuino per Esaiam resultauit oraculo dicens: super quem requiescam nisi supra humilem et quietum et trementem uerba mea? qui sunt mansueti, nisi quos nullus stimulus dissensionis exagitat, non ira perturbat, non saeuitia exasperat, non rabies crudelitatis inflammat? et ideo quia non uina, non epulas, non diuitias, sed pacem domini dilexerunt in corpore constituti, pro illa delectatione corporalium uoluptatum, qua se putarunt esse fraudandos, ut gratiam adipi mentita est, comprehendit asserens: orietur in diebus eius iustitia et multitudo pacis, donec extollatur luna. quae igitur est pax, qua cunctae ecclesiae multiplicatus est populus, nisi illa de qua dominus dixit: pacem meam relinquo uobis, p acem meam
Abbreviated transcription (Latin):
locũ eiꝰ et non inuenies. Quomͦ enĩ ẽẽ poterit infut᷑m. cũ pec¬
cati locꝰ diuturnꝰ ẽẽ ñ posit : Hec ẽ enĩ terra quȩ aꝑuit ossuum
ut sanguinẽ susciꝑet innocentis. Et idõ in hac terra locũ est
peccatorũ. Preterit terra. qͦmͦ peccatoris locus poterit inue¬
niri : Ego arbitror qͦd idõ firmam̃tũ int̃ aquã et aquã ds̃ ẽẽ
p̃ceꝑit. ut auirtutib peccata discerneret. Et suꝑior aqua que
noxia. Demq illa dm̃ uidet. hec ñ uidet. Que suꝑ celos uidet.
que in abisso ñ uidet. Unde etiã dictum ẽ. Uidert̃ te aquȩ
ds̃ uider̃ teaquȩ et timuer̃. turbatȩ s̃ abissi. multitudo sonitus
iquaꝵ. Merito turbant᷑ abissi. suꝑquas tenebre s̃ deformes.
Et ideo pacẽ hab̾e ñ possunt. Vñ rogauit legio demoniorũ ut
in habissõ mitt̾etur. & se cũ magno tumultu p̃cipitaũ influctꝰ. ut
porcoꝵ gregẽ quẽ repperat strangularet. Peccatores itaq habyssũ

Expanded text:
 enim esse poterit in futurum, cum peccati locus diuturnus esse non possit? Haec est enim terra quae aperuit os suum, ut sanguinem susciperet innocentis. Et ideo in hac terra locus est peccatorum. Praeterit terra, quomodo peccatoris locus poterit inveniri? Ego arbitror quod ideo firmamentum inter aquam et aquam Deus esse praeceperit, ut a virtutibus peccata discerneret; et superior aqua qunoxia. denique illa deum uidet, haec non uidet; quae super caelos, uidet, quae in abysso, non uidet. unde etiam dictum est: uiderunt te aquae, deus, uiderunt te aquae et timuerunt, turbatae sunt abyssi; multitudo sonitus aquarum. merito turbantur abyssi, super quas tenebrae sunt deformes, et ideo pacem habere non possunt. unde rogauit legio daemoniorum, ut in abyssum mitteretur, et se cum magno tumultu praecipitauit in fluctus, ut porcOrum gregem quem reppererat strangularet. peccatores itaque abyssum
Abbreviated transcription (Latin):
ta que facta ẽ. Hec ẽ uita quȩ apparuit. Hec ẽ uita quã uidi¬
ius. Hec ẽ uita quȩ erat ap̃ patrẽ. Qa ipse ꝗerat in pͥncipio
ipse postea ẽ natꝰ ex uirgine. ut eẽt uita morituris. Ipsũ hũc
ꝓ positũ nob locũ in t̾rogemꝰ. Quid ẽ hoẽm in xp̃o: Hoc ẽ fac¬
tum in xͦ. in qͦ facta sunt omĩa. Siue sedes. siue dñationes

Expanded text:
uita quae apparuit, haec est uita quam uidimus, haec est uita quae erat apud patrem, quia ipse, qui erat in principio, ipse est natus ex uirgine, ut esset uita morituris. Ipsum hunc propositum nobis locum interrogemus. quid est: hominem in Christo? hoc est factum in Christo, in quo facta s
Abbreviated transcription (Latin):
affert. Ipse granũ ꝓ nob̾ corpore solutꝰ et mortuuꝰ est. ut fruc̨¬
tũ multum afferret in nob̃. Mors itaq eiꝰ fruct᷑ ẽ uite. Qđ
factũ ẽ gͦ in ipso uita ẽ. Caro facta ẽ. & in ipso uita ẽ. Infantia

Expanded text:
affert . Ipse granum pro nobis corpore solutus et mortuus est; ut frucaffert . Ipse granum pro nobis corpore solutus et mortuus est; ut fructum multum afferret in nobis. Mors itaque ejus fructus est vitae. Quod factum est ergo in ipso, vita est. Caro facta est in ipso, vita e
Abbreviated transcription (Latin):
senserit de eo qđ ait. Qđ factũ ẽ in ipso uita ẽ. Audi ꝙ̃ int̃pre¬
tantem. ꝗa tuas arriane calũpnias iã cauebat. Qđerat ab ini¬
cio & qͦd audiuimꝰ et uidimꝰ oculis nr̃is. qđ ꝑspeximꝰ. et manꝰ
nr̃e scrutate s̃ de uerbo uite & uita apparuit. Caro gͥe quȩ inxͦ
tas uita ẽ. ipsiuꝰ et̃nitas uita ẽ. ipsiuꝰ caro uita ẽ. ipsiu̾ passio uita
ẽ. uñ & ieremias ait. In umbraeiꝰ uiuemꝰ. Umbra alarũ. umbra
crucis. umbra ẽ passionis. Ipsiuꝰ mors uita ẽ. Ipsiũ uulnꝰ uita est.
Ipsiuꝰ sanguis ẽ uita. Ipsius sepultura ẽ uita. Ipsiũ resurrectio
uita ẽ uniu̾soꝵ. Si usscire quã mors ipsiuꝰ uita sit. In morte
ipsiuꝰ baptizati sumꝰ. ut cũ ipso in nouitate uite ambulemus.
Et ipse ait. Am̃ am̃ dico uob nͥ granũ tritici cadens int̾rã mori¬
atur. ipsũ solũ manet. Si aũt mortuũ fuerit. multũ fructũ¬

Expanded text:
senserit de eo quod ait: quiod factum est in ipso uita est. audi ergo interpresenserit de eo quod ait: quiod factum est in ipso uita est. audi ergo interpretantem, quia tuas, Arriane, calumnias iam cauebat: quod erat ab initio et quod audiuimus et uidimus oculis nostris, quod perspeximus et manus nostrae scrutatae sunt de uerbo uitae, et uita apparuit. caro ergo est quae tas uita est, ipsius aeternitas uita est, ipsius caro uita est, ipsius passio uita est. unde et Hieremias ait: in umbra eius uiuemus. umbra alarum umbra crucis, umbra est passionis. ipsius mors uita est, ipsius uulnus uita est, ipsius sanguis est uita, ipsius sepultura est uita, ipsius resurrectio uita est uniuersorum. uis scire quam mors ipsius uita sit? in morte ipsius baptizati sumus, ut cum ipso in nouitate uitae ambulemus. et ipse ait: amen amen dico uobis, nisi granum tritici cadens in terram moriatur, ipsum solum manet; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ erat uerbũ. Dĩ aut̃ ñ factura sed factor ẽ & creator. Aꝑi aures &
audi. Omĩa ꝑ ipsũ facta sunt. & sine ipso factũ ẽ nichil. Dicis ẽẽ filiũ
in qͦ diuinitatis est plenitudo. Aꝑi aures adhuc paululũ et audi dicentẽ.
Qđ factũ ẽ in ipso uitaẽ. In ipso inꝗt factũ ẽ. ñ uerbũ dĩ factũ
ẽ. Aut si hoc mouet te ad calũpniã ꝗa dix̃ in ipso factũ ẽ. nũꝗd er
dõ patͥ calũpniaris. ꝗa dĩ filius dixit. Ꝙ aũt fac̃ ueritatẽ uenit ad
Hoc ẽ conuersus es mͥ insalutem. oꝑatꝰ es ad salutẽ. Possem aliis uti
sed nolo mͥ credas. neputes argum̃ti eẽ ingenia. ñ testimonia ue¬
ratatis. Ipset onitui filus. ipse ꝗ in xp̃i pectore recũbebat. ip¬
secuisecreta sua dñs ñ tacebat. cui petruꝰ innuit ut dñm inter¬
rogaret. & ille int̾rogauit. & dñs reuelauit. ipse exponat quid

Expanded text:
Deus erat Verbum: Deus autem non factura, sed factor est et creator. Aperi aures, et Deus erat Verbum: Deus autem non factura, sed factor est et creator. Aperi aures, et audi: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Discis esse Filium, in quo divinitatis est plenitudo? Aperi aures adhuc paululum, et audi dicentem: Quod factum est in ipso, vita est. In ipso, inquit, factum est: non Dei Verbum factum est. Aut si hoc movet te ad calumniam, quia dixit: in ipso factum est; numquid et Deo Patri calumniaris, quia Dei Filius dixit: Qui autem fachoc est: conuersus es mihi in salutem, operatus es ad salutem? possem aliis uti, sed nolo mihi credas, ne putes argumenta esse ingenii, non testimonia ueritatis. Ipse tonitrui filius, ipse qui in Christi pectore recumbebat, ipse cui secreta sua dominus non tacebat, cui Petrus innuit ut dominum interrogaret et ille interrogauit et dominus reuelauit, ipse exponat quid
Abbreviated transcription (Latin):
lat sed in spũ. Ille ꝗ rapitur ñ solũ ad celũ. sedetiã ad terciũ caelũ.¬
& rapit᷑ ad paradisum. & audit uerba que ñlicet hõiloꝗ. Qui ñ
in uirtutib suis. sed in infirmitatib głatur. Ipse ñ in solo pane. sed
in om̃i uerbo dĩ uiuit. Uerbũ enĩ dĩ uita ẽ. ꝗa uerbũ caro factũ
drini ꝗdem & egiptii legt̃. Omĩa ꝑ ipsũ facta s̃. & sine ipso factũ
ẽ nichil. Qđ factũ ẽ. & int̃posita distinctione subiciunt. In ipso
uita ẽ. Salua sit fidelib illa distinctio. egoñ uereor legere. Quod
factũ ẽ in ipso uita ẽ. Et nichil habet qđ teneat arrianꝰ. ꝗa ñ illiuiꝰ
uenena c̃sidero. sed lectionis sacrȩ c̃ suetudinẽ recognosco. Non enĩ
dixit factũ ẽ uerbũ ante om̃e principiũ. Nondix̃ factũ ẽ uerbũ. Sed
si ꝗd dixerit audire desid̾atis. Uerbũ inꝗt erat ap̃dm̃. Erat ap̃ dm̃
qͦd cũ ipso oꝑ abatur. cũ ipso dnãbatur. Nondix̃ factũ ẽ uerbũ. sed dr̃¬

Expanded text:
lat, sed in spiritu; ille qui rapitur non solum ad coelum, sed etiam ad tertium coelumet rapitur ad paradisum et audit uerba quae non licet homini loqui, qui non in uirtutibus suis, sed in infirmitatibus gloriatur, ipse non in solo pane, sed in omni uerbo dei uiuit. uerbum enim dei uita est, quia uerbum caro factum ii legunt: omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est et interposita distinctione subiciunt: inipso uita est. salua sit fidelibus illa distinctio; ego non uereor legere: quod factum est in ipso uita est et nihil habet quod teneat Arrianus, quia non illius uenena considero, sed lectionis sacrae consuetudinem recognosco. non enim dixit \'factum est uerbum ante omne principium\', non dixit \'factum est uerbum\', sed si, quod dixerit, audire desideras: uerbum, inquit, erat apud deum. erat apud deum quod cum ipso operabatur, cum ipso d
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsũ potũ sitientib negare c̃sueuit. Nondic̃ nolite febrire cũ
uapor feruet egroti. sed dic̃ expecta. Desinat febris. digerat᷑
cõmotio. Sic et ꝓpħa ñ potuit dicere hõi cuiꝰ caro ut uariis
morborie rta cc̃motionũ passionib excitur ñ irasceris. sed dicitꝰ
desine abira. os mdignatio ne relinq ne pe ee atlsceris seclelier
est magista peccatu. alil qͦꝙ merden chertes olieui gcar¬

Expanded text:
ipsum potum sitientibus negare consueuit. non dicit: \'noli febrire , cum ipsum potum sitientibus negare consueuit. non dicit: \'noli febrire , cum uapor feruet aegroti, sed dicit: \'expecta desinat febris, digeratur commotio\'. sic et propheta non potuit dicere homini, cuius caro ut uariis morborum, ita commotionum passionibus excitatur: \'non irasceris\', sed dicit: \'desine ab ira et indignationem relinque, ne pecces; ira enim grauis est magistra, peccati\'. alius q
Abbreviated transcription (Latin):
gladio sepe trans uerbat innocentẽ. Amicos et fr̃s ꝑ indignationẽ
plurimi ꝑemer̃. Idõ sapiens dicit. Ira ꝑdit etiã sapientes. Salo¬
monis dictũ ẽ. ꝗa ñ solũ qͦscũq demedio hoes. sed etiã ipsos ꝑdat
ira sapientes. Ꝙ dd̃ sapientẽ monet dicens. Desine abira. necum
accenderis illa ñ desinat pͥus quã te eiꝰ flamma c̃sumat. Relinq
inꝗt inclignationẽ. Hoc ẽ nat᷑a terapit. mouet affectꝰ culpȩ alicu¬
as. Relinq eã. finẽ impone. ne te in peccatũ trahat. Hoc ẽ ꝙ supͣ
dixit Irascimin et nolite peccare. N enĩ ortat᷑ ut irascaris. sed
ad tẽpꝰ cedit affectui. Dat tm̃ medicam̃tũ. ne diutiuꝰ uis ulceris
serpat. Irascimini qͦd ait. tuȩ ẽ passionis. Medicꝰ enĩ ñ statĩ ad¬
hibet medicam̃ta languori. Sidolor feruet. fom̃ta adhibet
ut mitescat dolor. Si febris exestuat. remedii tẽpꝰ exspectat.

Expanded text:
gladio saepe transuerberat innocentem, amicos et fratres per indignationem gladio saepe transuerberat innocentem, amicos et fratres per indignationem plurimi peremerunt. ideo sapiens dicit: ira perdit etiam sapientes. Salomonis dictum est, quia non solum quoscumque de medio homines, sed etiam ipsos perdat ira sapientes. et Dauid sapientem monet dicens: desine ab i r a, ne, cum accenderis illa, non desinat priusquam te eius flamma consumat. relinque , inquit, indig nationem, hoc est: natura te rapit, mouet affectus, culpa te alicas: relinque eam, finem inpone, ne te in peccatum trahat. hoc est quod supra dixit: irascimini et nolite peccare. non enim hortatur ut irascaris, sed ad tempus cedit affectui, dat tamen medicamentum, ne diutius uis ulceris serpat. \'irascimini\', quod ait, tuae est passionis. medicus enim non statim adhibet medicamenta languori. si dolor feruet, fomenta adhibet, ut mitescat dolor; si febris exaestuat, remedii tempus expectat,
Abbreviated transcription (Latin):
ui. cursũ c̃sum aui. fidẽ seruaui. Qđ reliquũ. reposita ẽ mͥiusticiȩ
corona. quã reddet dñs in illo die. Paulũ illeraptꝰ int̾ciũ cȩlũ. qui
audiuit ea quȩ ñ licet hõi loꝗ. utrũ corpore ẽẽt raptꝰ ansine corpore
nescit. sicut ipse testatꝰ ẽ. Pauluꝰ gͦ dic̃ in illa die coronã sibi ẽẽ red¬
dendã. tu hic tibi ut reddat᷑ insistis : Imple gͦ certaminis tui tẽpus.
Non semel athleta luctat᷑. nec semel p̃liat᷑ miles. ut stipendia sua pos¬
sit implere. Et tibi ñcũ una passione luctam̃ ẽ. Suꝑiores sieuaseri
passiones. ira succedit. Et idõ tibidic̃ script᷑a. Desine ab ira. et re¬
linq indignationẽ. Sunt multa uicia quȩ obrept insipientibus.
lra grauis passio ẽ. Plerũq ac cendit inuitũ. & uolentẽ mitiuꝰ uin¬
dicare infurorẽ rapit. ut ꝑimat quẽ putauerit coercendũ. Cõmotꝰ.

Expanded text:
ui, cursum consummaui, fidem seruaui; quod reliquum, reposita est mihi iustitiae ui, cursum consummaui, fidem seruaui; quod reliquum, reposita est mihi iustitiae corona, quam reddet mihi dominus in illo die. Paulus ille raptus in tertium caelum - qui audiuit ea quae non licet homini loqui, utrum corpore esset raptus an sine corpore, nescit, sicut ipse testatus est -, Paulus ergo dicit in illa die coronam sibi esse reddendam: tu hic tibi ut reddatur insistis ? imple ergo certaminis tui tempus. non semel athleta luctatur nec semel proeliatur miles, ut stipendia sua possit implere; et tibi non cum una passione luctamen est. Superiores si euaseris passiones, ira succedit et ideo tibi dicit scriptura: desine ab ira et relinque indigna- tionem. sunt multa uitia quae obrepunt insipientibus. ira grauis passio est; plerumque accendit inuitum et uolentem mitius uiftdicare in furorem rapit, ut perimat quem putauerit coercendum. com- motus
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͥ flagellat᷑ ẽ dđ. cauere debemꝰ ne et noꝰflagellemur. & clicat᷑ nob̃.
ꝗa diuicie. honores. potentiȩ. gnͣationi huic uideant᷑ ẽẽ disposita.
quasi uaga et incerta peccuniȩ oꝑa. iniꝗtatisq cõpendia. ñqͣsi p̃mia
ulla uirtutis. Idõq uelut somniũ ueniant. & cũ somnio ie resurgen¬
te deficiant. Ipsos atletas cũ uicerĩt certũ ẽ coronari. ñ añquã uin¬
cant. Nob̵ lucta cũ scło ẽ. Uince anscłm. quã coronã petas. Hemo
ante coronat᷑ nisi certam̃ impleuerit. Ꝙ stadiũ curr̃. nũꝗd ante bra¬
uiũ accipiunt. quã stadiũ ꝑcucurrerint : Quanti pͥores in exitu ca¬
dunt. & cursus sui celeritate fraudant᷑. Nũꝗd tudõ quã pauluꝰ ac¬
ceptior : Ille uas electionis. ille gñtiũ doctor. nũquã sibi in hoc scło
coronã ausuꝰ ẽ postulare. Deniq audi dicentẽ. Certam̃ bonũ certa¬

Expanded text:
si igitur flagellatus est Dauid, cauere debemus, ne et nos flagellemur et dicatur nobis, si igitur flagellatus est Dauid, cauere debemus, ne et nos flagellemur et dicatur nobis, quia diuitiae honores potentiae generationi huic uideantur esse disposita quasi uaga et incerta pecuniae opera iniquitatisque compendia, non quasi praemia ulla uirtutis ideoque uelut somnium ueniant et cum somnio te surgente deficiant. ipsos athletas, cum uicerint, certum est coronari, non antequam uincant. nobis lucta cum saeculo est; uince ante saeculum quam coronam petas. nemo ante coronatur, nisi certamen impleuerit. qui stadium currunt, numquid ante brauium accipiunt quam stadium percucurrerint ? quanti priores in exitu cadunt et cursus sui celeritate fraudantur! numquid tu deo quam Paulus acceptior? ille uas electionis, ille gentium doctor numquam sibi in hoc saeculo coronam ausus est postulare. denique audi dicentem: certamen bonum certa
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. subiciant aĩam suã. subiciant carnẽ suã. qđ sit ds̃ or̃a et in
omĩb. Subiectꝰ gͦ ẽ. ꝗ plenꝰ ẽ gr̃ẽ et suscepit iugũ xp̃i. & manda¬
ta dnĩ strenuȩ et incunctant̃ exequit᷑. Sine subiectione aũt qui
se frustra extollit. sensu ꝓpriȩ carnis inflatꝰ. insolens deuotionis.
et pie declinans obseruantiã seruitutis. quã ipso iure nat᷑e aucto
tenent uincula peccati. Seꝗtur. Neemulatꝰ fueris eũ ꝗ prosꝑe dirigi¬
tur inuia sua. faciens iniꝗtatẽ. Euiden t̃ hic ꝗd suꝑiꝰ senserit inti¬
mauit. ñ excitandos malignos emulatione ad malignitatẽ. neq
unt iniqͣ gerentib nos sepe sollicitant. ut eos putemꝰ imitandos. quo
ad eoꝵ posimꝰ ꝑuenire successus dicentes. Ecce ipsi peccatores & habũ¬
dantes inscło. optinuer diuitias. Et dixi. gͦ sine causa iustificaui
cor meũ. et laui int̃ in nocentes manꝰ meas. & fui flagellatꝰ tota die.¬

Expanded text:
suum, subiciant animam suamsubiciant carnem suamquo sit deus omnia et III ommbus.subiectus ergo est qui plenus est gratiae et suscipit iugum Christi et mandata domini strenue et incunctanter exequitur, sine subiectione autem, qui se frustra extollit sensu propriae carnis inflatus, insolens deuotionis et piae declinans obseruantiam seruitutis, quam ipso iure naturae auctortenent uincla peccati. Sequitur: ne aemulatus fueris eum, qui prospere dirigitur in uia sua f aciens iniquitatem . euidenter hic quid superius senserit intimauit, non excitandos malignos aemulatione ad malignitatem neque unt iniqua gerentibus, nos saepe sollicitant, ut eos putemus imitandos, quo ad eorum possimus peruenire successus, dicentes : ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo optinuerunt diuitias. et dixi: ergo sine causa iustificaui cor meu
Abbreviated transcription (Latin):
taẽ in ipso uita ẽ. Remissio peccatorũ facta ẽ. in ipso uita ẽ.
Uulnuꝰ factũ ẽ. in ipso uita ẽ. Illusio facta ẽ. in ipso uita est
Duusio facta ẽ. in ipso uita ẽ. Sepultura facta ẽ. in ipso uita ẽ
Resurrectio facta ẽ. in ipso uita ẽ. Uide quanta in ipso facta st̃
quib uite nr̃e facta c̃uersio ẽ. ut quȩ ꝑierat redđetur. Adpo¬
stremũ uendicio facta ẽ. in ipso uita ẽ. Redẽptio facta est
in ipso uita ẽ. Ad mortẽ uendit᷑ ẽ aiuida. emptꝰ auideis admor¬

Expanded text:
n ipso, uita est; remissio peccatorum facta est in ipso, uita est; uulnus factum est in ipso, uita est; inlusio facta est in ipso, uita est; diuisio facta est in ipso, uita est; sepultura facta est in ipso, uita est; resurrectio facta est in ipso, uita est. uide quanta in ipso facta sunt, quibus uitae nostrae facta conuersio est, ut quae perierat redderetur. ad postremum uenditio facta est in ipso, uita est; redemptio facta est in ipso, uita est. ad mortem uendit
Abbreviated transcription (Latin):
uide nolebat. ut quereret dicens. Ad am ubies: Qui querit᷑.
ꝓ absente habetur. fides ẽ quȩ nos rep̃sentat dõ. ꝑfidia que facit
Et idõ dic̃. Eiat tibi scđm fidẽ tuã. ꝗ enĩ ignorat ignorabitur.
Ergo adã quasi peccator locũ suũ seruare ñ potuit. deparadiso
eiectꝰ incastellũ ẽ religatꝰ ut aget penitentiã. accepit dilatio¬
nẽ. ne c̃tinuo penit᷑ int̾iret. ut salua fieret eua ꝑ gn̾ationẽ
filioꝵ. fidẽ scĩ abel. ꝓpħaꝵ gr̃ãm. eccłȩ posteritatem. Sed¬

Expanded text:
videre nolebat, ut quaereret dicens: Adam, ubi es ? Qui quaeritur, videre nolebat, ut quaereret dicens: Adam, ubi es ? Qui quaeritur, pro absente habetur. Fides est quae nos repraesentat Deo, perfidia quae facit Et ideo dicit: Fiat tibi secundum fidem tuam ; qui enim ignorat, ignorabitur. Ergo Adam quasi peccator locum suum servare non potuit. De paradiso ejectus, in castellum est relegatus, ut ageret poenitentiam. Accepit dilationem, ne continuo penitus interiret; ut salva fieret Eva per generationem filiorum, fidem sancti Abel, p
Abbreviated transcription (Latin):
tate cdõ ur̃o canticũ nouũ. pͥncipiũ eiꝰ magnifitatt nons eui
ab extremo terrȩ. hec gͦ uinea uuas faciat. ñ iniꝗtatem. Idõ
stinentes enĩ dnm̃ possidebt̃ t̾rã Illã utiq t̾rã uiuentiũ. Est
quedã terra celestis quȩ fructũ celestib ferat. dequa ait. Cre¬
do uidere bona dñi interra uiuentiũ. Hec t̾ra multo hõĩum
sudore uentri ministrat alim̃ta. Illa t̾rabona dnĩ sine ullo la¬
bore fructificat. Inqua iustorũ diut᷑na possessio. & piȩ m̃tis
hereditas ẽ. Et bene ait. Sustinentes aũt dnm̃ hereditate pos¬
sidebt̃ t̾ram. Hec ẽ enĩ t̾ra quȩ ñp̃terit. Nam celũ et t̾ra p̃te
terra poterit p̃terire paradisi. in qua st̃ ꝗd ni u̾ba c̃seruant.
In hac t̾ra collocat᷑ ẽ adã. ut fructũ et̃nȩ caꝑet uitȩ. sed ꝗauer
quomͦ enĩ expectauit. ꝗ refugit. & offerre se timuit: Ideo nec
dñs eũ uide dignatꝰ ẽ. oculi enĩ dñi suꝑ iustos. Hunc aũt qͦusq

Expanded text:
tate deo uestro canticum nouum; principium eius, magnificate nomen eius ab extremo terrae. haec ergo uinea uuas faciat, non iniquitatem. idereamur. Sustinentes enim dominum possidebunt terram, illam utique terram uiuentium. est quaedam terra caelestis, quae fructum caelestibus ferat, de qua ait: credo uidere bona domini in terra uiuentium. haec terra multo hominum sudore uentri ministrat alimenta, illa terra bona domini sine ullo labore fructificat, in qua iustorum diuturna possessio et piae mentis hereditas est. et bene ait: sustinentes autem dominum hereditate possidebunt terram. haec est enim terra quae non praeterit; nam caelum et terra terra poterit praeterire paradisi, in qua sunt qui domini uerba conseruant. in hac terra conlocatus est Adam, ut fructum aeternae caperet uitae; sed quia quomodo enim exspectavit qui refugit et offerre se timuit, ideo nec Dominus eum videre dignatus est; oculi enim Domini super justos. Hunc autem eousque
Abbreviated transcription (Latin):
pascim᷑. & ubertate saciam᷑. In hac t̾ra. uitẽ illã fructiferã. iustus
noe plantauit. & defructu eiꝰ bibit. atq intimo corde soliituꝰ ẽ.
qñ eũ laudabili pietatis amictur induit uirtutũ suarũ gemina¬
ta posteritas. Alio qͦq loco nob̾ istas ꝓpħa sc̃s diuicias de monstra¬
uit. ꝗb erat diues in xp̃o. & om̃ĩb quȩ ad uitã et̾nã condiice¬
rent habuncdauit. Et reuera. Quis ditior quã ꝗ diues in dño
ẽ : ut possit dicere. Inuia testimonioꝵ tuoꝵ delectatꝰ sũ. qͣsi in
omĩb diuitiis. Quid enĩ pot̾at deẽe uiro ꝗ celestib ditabat᷑ oracu¬
lis : Et ideo suadet hoc psalmo ut thesaurũ illũ nob̾ queramꝰ et̃¬
nũ. & delectationẽ eiꝰ ad ꝗsitione capiamꝰ. Idõq ait. Delectare

Expanded text:
pascimur, et ubertate satiamur. In hac terra vitem illam fructiferam justus pascimur, et ubertate satiamur. In hac terra vitem illam fructiferam justus Noe plantavit, et de fructu ejus bibit, atque intimo corde solutus est; quando eum laudabili pietatis amictu induit virtutum suarum geminata posteritas. Alio quoque loco nobis istas Propheta sanctus divitias demonstrauit, quibus erat diues in Christo et omnibus, quae ad uitam aeternam conducerent, abundauit. et re uera quis ditior quam qui diues in domino est, ut possit dicere: in uia testimoniorum tuorum delectatus sum quasi in omnibus diuitiis? quid enim poterat deesse uiro qui caelestibus ditabatur oraculis ? et ideo suadet hoc psalmo, ut thesaurum illum nobis quaeramus aeternum et delectationem eius adquisitione capiamus. Ideoque ait: delectare
Abbreviated transcription (Latin):
Bonꝰ enĩ agricola. cotidiana oꝑatione & ꝑuigili sollicitudine exer¬
cet agrũ suũ. & ꝓpͥa rura custodit. nedeuastet eã aꝑ desilua. et
fructuꝰ maturos raptor eripiat. Aragͦ t̾rã tuã. ut cũ ueneritꝗ
seminat u̾bũ. animã tuã inueniat p̃paratã. nesupͣ inculta cõr̾¬
dis tui decidat sem̃. et ueniant aues cęli et diripiant qđ fuerit
seminatũ. Quȩ sit gͦ t̾rã. audidicentẽ. Ecce exiit ꝗseminat se¬
minare agrũ suũ. Et dũ seminat. aliud cecidit secus uiã. aliud
supͣ petrã. aliud suꝑͣ t̾rã bonã. Qđ aũt supͣ t̾rã bonã. hi s̃ ꝗ incor¬
de bono audientes uerbũ retinẽt. & fructũ affer̃ ꝑpacientiã.
Mundũ sit gͦ cortuũ. munda sit aĩa tua. ut fructũ bonitatis
possis afferre. hoc ẽ gr̃ȩ spãlis. Bonitas enĩ fructꝰ ẽ sp̃sscĩ. Sic̃ scrip¬

Expanded text:
bonus enim agricola cotidiana operatione et peruigili sollicitudine exerbonus enim agricola cotidiana operatione et peruigili sollicitudine exercet agrum suum et propria rura custodit, ne deuastet ea aper de silua et fructus maturos raptor eripiat. ara ergo terram tuam, ut, cum uenerit qui seminat uerbum, animam-tuam inueniat praeparatam, ne supra inculta cordis tui decidat semen et ueniant aues caeli et diripiant quod fuerit seminatum. quae sit ergo terra, audi dicentem: ecce exiit qui seminat seminare agrum suum. et dum seminat, aliud cecidit secus uiam, aliud supra petram, aliud supra terram bonam. qude bono audientes verbum retinent, et fructum afferunt per patientiam . Mundum sit ergo cor tuum, munda sit anima tua, ut fructum bonitatis possis afferre, hoc est, gratiae spiritalis. Bonitas enim fructus est Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
cie sui floris int̃cidant : Om̃is caro fenũ. & om̃is gła hõis ut flos fe¬
ni.Noli gͦ magnopere affectare. qͦd ꝑpetuũ ẽe ñ possit. Noli ẽẽ emulꝰ
& oblicus. Noliẽe c̃tentiosus & decertator in selo. Uñ et aquila dĩx̃.
Noli c̃certare in malignantib. Simachuꝰ. noli c̃tende noli etiam
das sic̃ ioseph. ꝗ multitudine frum̃ti. fam̃ duturnȩ sterilitatis ex¬
clusit. Ut abacuic ꝗ prandiũ messorib deferendo. eleuatꝰ ab angło
aerei tramitis it̃ carpsit. et redditꝰ terris. int̾ seuos leonũ strepitus.
pio ꝓpħȩ dulce c̃uiuiũ ministrauit. Recte gͦ dicit ꝓpħa. Spera in
dño et fac bonitatẽ. et in habita terrã. & pasceris indiuiciis eiꝰ. Quȩ
ẽ terra quã suadet in habitandã nͥ aĩa tua quã bene debes ex colere.
frequent̃ sp̃alib in arare uomerib. ne longo in orrescat situ.

Expanded text:
cie sui floris intercidant? Omnis caro fenum, et omnis gloria hominis ut flos fecie sui floris intercidant? Omnis caro fenum, et omnis gloria hominis ut flos feni. Noli ergo magnopere affectare quod perpetuum esse non possit, noli esse aemulus et obliquus; noli esse contentiosus et decertator in zelo. Unde et Aquila dixit: Noli concertare in malignantibus. Symmachus: Noli contendere. Noli etiam ndas, sicut Joseph, qui multitudine frumenti famem diuturnae sterilitatis exclusit, ut Habacuc, qui prandium messoribus deferendo eleuatus ab angelo aerii tramitis iter carpsit et redditus terris inter saeuos leonum strepitus pio prophetae dulce conuiuium ministrauit. Recte ergo dicit propheta: spera a i n domino et fac bonitatem et inhabita terram et pasceris in diuitiis eius. quae est terra quam suadet inhabitandam nisi anima tua, quam bene debes excolere, frequenter spiritalibus inarare uomeribus, ne longo inhorrescat situ?
Abbreviated transcription (Latin):
tionis script᷑a fecisse cũ dicit. Et auferet᷑ zelus effrem. & inmici uidȩ
peribt̃. Nonerit emuluꝰ effrem uidȩ. & uida ñ uexabit effrem. Alibi
aũt hr̃. Sic et uos qm̃ emulatores estis sp̃aliũ. ad aedificationẽ eccłe que¬
rite ut habundetis. Emulatores ꝓbonis. & bonȩ rei imitatorib po¬
suit emulũ ꝓoblico & inuido. Primũ ẽ gͦ nemalignos ademulatio¬
nis malignitatẽ lacess as. scđm ut ñemuleris iniꝗtatẽ facientes.
Pierũq enĩ uidentes pii fraude aliqͦs et astucia quesisse diuitias. et
ꝑuenisse adhonores: Emulatione deformi uias eoꝵ seꝗ gestiunt. ut
ad diuitias & honores simili arte ꝑueniant. uel inẽtrahendo c̃iugio
circũ scribant adolescentulas. Ꝙd enĩ ꝓdẽ. cũ ipsȩ diuitiȩ & omĩs gła¬
scłaris tãquã fenũ cito arescat. et tanquã holera herbarũ in ipsa spe¬

Expanded text:
tionis scnptura fecisse, cum dicit: et auferetur zelus Ephrem et inimici Iudae tionis scnptura fecisse, cum dicit: et auferetur zelus Ephrem et inimici Iudae peribunt; non erit aemulus Ephrem Iudae et Iuda non uexabit Ephrem. emulatores estis spiritalium aedificationem ecclesiae quaerite ut abundetis. aemulatores pro bonis et bonae rei imitatoribus posuit, aemulum pro oblico et inuido. Primum est ergo, ne malignos ad aemulationis malignitatem lacessas, secundum, ut non aemuleris iniquitatem facientes. plerumque enim uidentes pii fraude aliquos et astutia quaesisse diuitias et peruenisse ad honores aemulatione deformi uias eorum sequi gestiunt, ut ad diuitias et honores simili arte perueniant uel in contrahendo coniugio circusaecularis tamquam fenum cito arescat, et tamquam olera herbarum in ipsa spe
Abbreviated transcription (Latin):
iaculo parauit occidẽ. Ac pene sanguinẽ generi fuderat innocentis. nͥ
uulnus ille simulati corporis inflexione luisset. Quȩ ibi malicia. si
uiuenculȩ dixer̃. saul inmilib. dđ indecẽmilib: Quã atrox aũt
in uidia regis saul. ꝗ sermonis errorẽ in innocentis exiciũ deriuauit :
Neq emulatꝰ inꝗt fueris facientẽ s inꝗtatẽ. Non repetiuit qͦd dixe¬
rat. sed mutauit. Aliud ẽ enĩ subemulari. aliud emulari. Sub e¬
mulatio astuciã ht̃. emulatio simplicitatẽ. Sed tam̃ etiã ipsa cau¬
ta debet ẽc̃ simplicitas. & ꝓuida. ut nouerit ꝗd cauendũ sit. Neq
eñ ociose dictum ẽ. Estote astuti sic̃ serpentes. simplices sic̃ colũbȩ.
Sp̃alis ꝙͥ debet ẽẽ astutia. que seruet salutẽ. dolũ nesciat. Sp̃alis
debet cẽ simplicitas. Uidet᷑ aut etiã alio loco distinctionẽ subemula¬

Expanded text:
iactu parauit occidere ac paene sanguinem generi fuderat innocentis, nisi iactu parauit occidere ac paene sanguinem generi fuderat innocentis, nisi uulnus ille sinuati corporis inflexione lusisset. quae ibi malitia, si iuuenculae dixerunt: Sau1 in milibus, Dauid in decem milibus? quam atrox autem inuidia regis Saul, qui sermonis errorem in innocentis exitium deriuauit! Neque aemulatus, inquit, fueris facientes iniquitatem. non repetiuit, quod dixerat, sed mutauit. aliud est enim subaemulari, aliud aemulari; subaemulatio astutiam habet, aemulatio simplicitatem. sed tamen etiam ipsa cauta debet esse simplicitas et prouida, ut nouerit quid cauendum sit; neque enim otiose dictum est: estote astuti sicut serpentes et simplices sicut columbae. spiritalis ergo debet esse astutia, quae seruet salutem, dolum nesciat, spiritalis debet esse simplicitas. uidetur autem etiam alio loco distinctionem subaemula
Abbreviated transcription (Latin):
crificando simulacris exasꝑar̃ : Qđ si in t̃ hoẽs excitande emulatio¬
nis offendit intentio. & frequent̃ ꝑsona ex asꝑantis suꝑior inuenitur.
qđ incentoria emulationis fraudi ẽẽ c̃sueuit. cuiꝰ stulticiȩ ẽ maiestatẽ
irritare diuinã. et offencdiculo emulationis increscere. ubi nulla ul¬
tionis ẽ difficultas : Non debemꝰ igit᷑ malignis enuilandi ad uersum
nos aculeos ministare. Ꝙ etiã ñ lacessiti muidiȩ stimulis excitantur
ipse putauerat offerendũ. In quo ñ emulat᷑ abel. sed inuidũ cain p̃la¬
tionis gr̃am scelesto parricidio ꝑsecutꝰ ẽ. Nenĩ ille fr̃is uoluit obum¬
brare sacrificiũ. sed seruare sacrificii disciplinã. ut pͥmicias nulla
desidia moraret᷑. nec aliqua in usus ꝓprios deriuata usurpatione uio¬
torẽ salutis. iuuencularũ sibi sermone p̃latũ. tẽptauit insidiis. teli

Expanded text:
crificando simulacris exasperarunt ? quodsi inter homines excitandae aemulatiocrificando simulacris exasperarunt ? quodsi inter homines excitandae aemulationis offendit intentio et frequenter persona exasperati superior inuenitur, quod incentori aemulationis fraudi\'esse consueuit, cuius stultitiae est maiestatem irritare diuinam et offendiculo aemulationis incessere, ubi nulla ultionis est difficultas! Non debemus igitur malignis aemulandi aduersum nos aculeos ministrare, qui etiam non lacessiti inuidiae stimulis excitantur ptum est quam quod ipse putauerat offerendum; in quo non aemulatus Abel, sed inuidus Cain praelationis gratiam scelesto parricidio persecutus est. non enim ille fratris uoluit obumbrare sacrificium, sed seruare sacrificii disciplinam, ut primitias nulla desi- dia moraretur nec aliqua in usus proprios deriuata usurpatione uioriae conseruatorem salutis iuuencularum sibi sermone praelatum temptauit insidiis, teli
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ attollant. Nã om̃is c̃gregatio cuiꝰq re gionis nom̃ sibi uendi¬
care c̃sueuit. ut egiptii. ethiopes. sixi. iudei. arabes. ꝓuinciȩ suȩ ter¬
rarũq suarũ uocabulũ p̃fer̃. Nos dediuersis ppłis c̃gregati. uocabulũ
nob uniꝰ gñtis ñ possumꝰ usurpare. Et idõ ꝗa nom̃ ñ habebamꝰ int̾ris.
illi atq regali ppło p̃ferendo. Quȩ sit gens insipiens quȩ p̃lata sit au¬
di dicentẽ. Qm̃ stulta mundi eleg̃ ds̃. ut c̃fundat sapientes. Et it̃m
didit gͦ ñ intulit dñs emulationis cõmunionẽ. ut ẽẽt ñ informa ui¬
tationis. sed inpena iniꝗtatis. Deniq lati nus int̃pres uolens distin¬
ctionẽ facere int̃ emulationem uirtutis. et emulationẽ offensionis.
att. Numꝗd omulam᷑ dño. Hoc ẽ nũꝗd dño offensionẽ emulationis
inferimꝰ. ut dehis edamꝰ quȩ immolata simulacris s̃. sic̃ udei cũ sa¬

Expanded text:
nomen attollant. nam omnis congregatio cuiusque regionis nomen sibi uindinomen attollant. nam omnis congregatio cuiusque regionis nomen sibi uindicare consueuit, ut Aegyptii Aethiopes Syri Iudaei Arabes prouinciae suae terrarumque suarum uocabulum praeferunt. nos de diuersis populis congregati uocabulum nobis unius gentis non possumus usurpare et ideo, quia nomen non habebamus in terris, illi atque regali populo praeferendo. quae sit gens insipiens quae praelata sit, audi dicentem: quoniam stulta mundi elegit deus, ut confundat sapientes, et iterudidit ergo, non intulit dominus aemulationis commotionem, ut esset non in forma imitationis, sed in poena iniquitatis. Denique Latinus interpres uolens distinctionem facere inter aemulationem uirtutis et aemulationem offensionis ait: numquid aemulamur domino? hoc est: numquid domino offensionem aemulationis inferimus, ut de his edamus quae immolata simulacris sunt, sicut Iudaei eum sa
Abbreviated transcription (Latin):
a qͦ assũpti fuerant grauib sacrilegiis resultar̃. deossibi qͦs colerent
eligentes. assumens ẽc̃trario sibi eccłam de ꝓfanis. quos p̃latos sibi si¬
onẽ illoꝵ excitaret᷑ affectus. qͦuiliorũ facta ẽẽt electio. Nam añ quo
afficẽtur ppłs ñ habebat. cũ solũ se ad nõ c̃sidaret electũ. Ubi uͦ aduer¬
tit adscientiã dĩ exnatiõib conuenientẽ plebẽ. que sibi legẽ dnĩ. pro¬
pħaꝵ oracula. testam̃tũ nouũ. dm̃ uindicaret. tc̃ demũ excrucia¬
ri nimio cep̃ affectii. postea quã serepudiatũ ẽẽ cognouit. Deniq si
uideat gentiliũ cerimonias ñ mouetur. Si audiat ꝓfectũ eccłȩ. mi¬
sera torquet᷑ inidia. Cõplet᷑ gͦ iniudea. et ego inemulatione eos ex¬
citabo inñgente. Accedit ad cruciatꝰ gͣuioris erũnã. qđ ex gentibus
peccatores sibi uident᷑ eẽ prelati. ꝗ ne gentis ꝗdẽ alicuiꝰ aut nationis

Expanded text:
a quo assumpti fuerant, grauibus sacrilegiis refutarunt deos sibi quos colerent a quo assumpti fuerant, grauibus sacrilegiis refutarunt deos sibi quos colerent eligentes, assumens e contrario sibi ecclesiam de profanis, quos praelatos sibi sionem illorum excitaretur affectus, quo uiliorum facta esset electio; nam ante quo afficeretur populus non habebat, cum solum se a domino consideraret electum. ubi uero aduertit adscitam ex nationibus conuenam plebem, quae sibi legem domini, prophetarum oracula, testamentum nouum domini uindicaret, tunc demum excruciari nimio coepit affectu, posteaquam se repudiatum esse cognouit. denique si uideat gentilium caeremonias, non mouetur; si audiat profectum ecclesiae, misera torquetur inuidia. completur ergo in Iudaea: et ego in aetiiulationem eos excitabo in non gente. Accedit ad cruciatus grauioris aerumnam, quod ex gentibus peccatores sibi uidentur esse praelati, qui ne gentis quidem alicuius aut nationis
Abbreviated transcription (Latin):
ua emulatio quȩ bonorũ subintrat affectũ. qua etiã iudeus errauit.
qui auero & bono eugłicȩ disciplinȩ deuius. legis emulatione defle¬
xp̃i. Ergo quãuis dĩ nr̃ ingratis udõꝵ offenderet᷑ frequent̃ af¬
fectibus. & querelis. tam̃ assũptũ semel & electũ sibi ppłm mini¬
me relinquebat. Sed sinagoga tantũ meretrix ꝓcax. irritare
eũ cepit inemulationis a maritudinẽ preuaricationis semiscen:¬
do sacrilegiis. Deniq dixit ad sacerdotẽ aaron. Fac nob deos ut
adoremꝰ. & uituli cap̃ ad orare ceꝑr̃. Unde ꝑ canticũ magnũ mo¬
ysi dñs inore ipsuiꝰ resultauit dicens. Ipsi excitauer̃ me in emula-¬
tionẽ inñdõ. irritauer̃ me insimulacris suis. Ego aũt excitabo
eos inemulationẽ in ñ gentẽ. innatione insipienti irritabo eos. Quo
uersuciã retorqueret. ut suo afficerent᷑ in genio. ꝗd ñm dm̃ suum

Expanded text:
aemulatio quae bonorum subintrat affectum, qua etiam Iudaeus errauit, aemulatio quae bonorum subintrat affectum, qua etiam Iudaeus errauit, qui a uero et bono euangelicae disciplinae deuius legis aemulatione deflei. Ergo quamuis deus noster ingratis Iudaeorum offenderetur frequenter affectibus et querelis, tamen adsumptum semel et electum sibi populum minime relinquebat; sed synagoga tamquam meretrix ptocax irritare eum coepit in aemulationis amaritudinem praeuaricationis se miscendo sacrilegiis. denique dixit ad sacerdotem Aaron: fac nobis deos, ut adoremus, et uituli caput adorare coeperunt. unde per canticum magnum Moysi dominus in ore ipsius resultauit dicens: ipsi excitauerunt me in aemulationem in non deo, irritauerunt me in simulacri suis; ego autem excitabo eos in aemulationem in non gente, in. natione insipienti irritabo eos. en quersutiam retorqueret et suo afficerentur ingenio, qui dominum deum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
in eniulatianẽ excitare. qm̃ nonnulli ñ debono sed demalocer¬
tant. Qd ẽ inemulationẽ excitare. exemplo siposumꝰ aꝑiamꝰ.
Intẽꝑantes mulieres quedã st̃: quȩ aliorũ coniugum corda
sollicitant. quos cũ suȩ consuetudini ꝓbroq subdiderint. ñ con¬
tentȩ erroris sui hab̾e secretũ. student corã uigalib eoꝵ suũ iac¬
tare flagicium. ut eas inzelũ sui excitent. & inflãment. tri¬
umphũ quendã de dolo rȩꝓbrarũ m̃tiũ. & cõmunione captantes.
quȩ emulationẽ feminatoriꝰ ꝓprii c̃tumeli a ñferentes. soluunt
conplaciti iuncula c̃iugii. aut cotidianȩ uitȩ decernunt. Fitq ex
eniulatio. ie discordia. ex dissensione dissidiũ. quadomꝰ tota tur¬
betur. Exemplo gͥ ꝓt̃uȩ mulieris cogno ꝗͣ legis. partes eẽ ne¬
quissimȩ detestabilisq uersuciȩ. in ꝓba emulatione alteriuꝰ ani¬
mũ cõmouere. Aliudq ẽẽ zelũ. aliud parazelũ. Hec ẽ enĩ pai᷑.

Expanded text:
in aemulationem excitare, quoniam illi non de bono, sed de malo certant. Quid est in aemulationem excitare? exemplo, si possumus, aperiamus. intemperantes mulieres quaedam sunt, quae aliorum coniugum corda sollicitant. quos cum suae consuetudini probroque subdiderint, non contentae erroris sui habere secretum student coram iugalibus eorum suum iactare flagitium, ut eas in zelum sui excitent et inflamment triumphum quendam de dolore probarum mentium et commotione captantes. quae aemulatione feminea tori proprii contumeliam non ferentes soluunt conplaciti uincla coniugii aut cotidiana lite decernunt fitque ex aemulatione discordia, ex dissensione dissidium, quo domus tota turbetur. exemplo igitur proteruae mulieris cognosce, qui legis, partes esse nequissimae detestabilisque uersutiae inproba aemulatione alterius animam commouere aliudque esse zelum, aliud parazelum. haec est enim praua
Abbreviated transcription (Latin):
ialut. Nt uneã suã non claret in direptione Herepitas ma¬
corũ fides uera ẽ n Entiter arriani regalisuo ni xepotintian
q teplũ lni putorent tibi ẽẽ tradendũ. supplicia acerba mi¬
ret. magis pene fornido quĩ forma pierars. Ton repaniclt
ꝑ fieclia quia sides refetit. Est etia queda unea onpectoribus
fibelium equadiet es aias. Vine apeta caisa tn pertoribu¬

Expanded text:
maluit, ut vineam suam non daret in direptionem. Haereditas majorum, fides vera est. Exstiterunt Ariani regali subnixi potentia, qui templum Domini putarent sibi esse tradendum, supplicia acerba miret magis poenae formido, quam forma pietatis. Non praevaluit perfidia, quia fides restitit. Est etiam quaedam vinea in pectoribus fidelium, de qua dicit Esaias: Vinea facta est dilecto i
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s reuocet abimpietate ꝑfidię. & gentilitatis affectu. ut sibi faciat
eẽ sub iectos. Cũ aũt sibi subiecerit oĩa. cũ intrauerit plenitudo gen¬
tium. & saluuꝰ factꝰ fuerit om̃is isrł. & toto orbe unũ fuerit corpꝰin
xͦ. tc̃ erit et ipse subiectꝰ. munꝰ suũ dõ patri offerens. & qͣsi pͥnceps
om̃iũ sacerdotũ. & celestib corpꝰᷤ altarib. ut sit sacrificiũ fides om̃iũ

Expanded text:
omnes reuocet ab impietate perfidiae et gentilitatis affectu, ut sibi faciat omnes reuocet ab impietate perfidiae et gentilitatis affectu, ut sibi faciat esse subiectos. cum autem sibi subiecerit omnia, cum intrauerit plenitudo gentium et saluus factus fuerit omnis Israel et toto orbe unum fuerit corpus in Christo, tunc erit et ipse subiectus, munus suum deo patri offerens et quasi princeps omnium sacerdotum et caelestibus compos altarib
Abbreviated transcription (Latin):
diem: Quando se sol iste insplendorẽ totꝰ effundit. Meridies
erat. qñ ioseph cũ fr̃ib epulabatur. ñ ultꝰ iniuriã sedoblitus.
Subditꝰ esto dnõ & obsecra eũ. Non solũ ut subiectꝰ dñosis mone¬
ris. sedetiã ut obsecres dñ. qͦ possis tuȩ studiũ subiectionis am¬
sperare indño. Bona aũt subiectio. ñ abiecta. ñ uilis. sed głosa atq sub¬
limis. Ille enĩ subdit᷑ dõ ẽ. ꝗ fac̃ dnĩ uoluntatẽ. Deniq ꝗs ignorat
qͦd sapientia m̃ti p̃stantior quã carnis sapientia sit: Sapientia aũt
m̃tis subiecta ẽ dĩ legi. Sapientia carnis ñ ẽ subdita. Et addidit apłs.
xp̃c faciendo uoluntatẽ patͥs. legẽ impleuit. Et idõ finis ẽ legis. et
plenitudo ẽ caritatiᷤᷤ. ꝗdiligens patrẽ. effectũ om̃em eiꝰ adhibuit uo¬
se subiectꝰ erit illi ꝗ sibi subiẽc̃ oĩa. ut sit dĩ om̃a in om̃ib.. Et ipse de

Expanded text:
diem. quando se sol iste in splendorem totus effundit, meridies est; meridies diem. quando se sol iste in splendorem totus effundit, meridies est; meridies erat, quando Ioseph cum fratribus epulabatur non ultus iniuriam, sed oblitus. S nb ditus esto domino et obsecra eum. non solum ut subiectus domino sis, moneris, sed etiam ut obsecres dominum, quo possis tuae studium subiectionis imsperare in domino. bona autem subiectio non abiecta, non uilis, sed gloriosa atque sublimis; ille enim subditus deo est qui facit domini uoluntatem. denique quis ignorat, quod sapientia mentis praestantior quam camentis subjecta est Dei legi; sapientia carnis non est subdita. Et addidit Apostolus: Christus faciendo uoluntatem patris legem impleuit et ideo finis est legis et plenitudo est caritatis, quia diligens patrem effectum omnem eius adhibuit uotem subiecta illi
Abbreviated transcription (Latin):
xia fragilitati omĩs humana c̃ditio ẽ. M ñ nr̃ȩ ẽ potestatis iter
et. Hoc ẽ ut aꝑiat uiã tuã. nectalẽ te ẽẽ ꝑmittat. ut fugias lu¬
cẽ dũ times ꝓdi. & diligas tenebras. ut tua possis occultare fla¬
gicia dicens. Tenebre oꝑiunt ine. ꝗs scit siuidet altissimꝰ: Quo¬
mͦ enĩ potest ꝗ adulteriũ molit᷑. ñ noctẽ suis accõmodandãque¬
rere tẽptam̃tis. ꝗ falsũ cogitat testẽ suȩ fraudis adhibere. qui
corruptelã uidicis captat: ut oppͥmat innocentẽ. iniꝗtatis
ñ explorare secretũ. Lat᷑ solitudines obsidet. noctis tenebras
oꝑitur. ut sceleri cedat effectꝰ. Iniꝗtas gͦ tenebre s̃. ds̃ lux ẽ.
Et situ uelis tuã occultare iusticiã. ds eã ducet inlucem. Nec
patit᷑ latere iudiciũ . qͦ ea quȩ bona s̃ elegisti. quȩ impba re¬
futasti. Nec solũ facit tuũ lucere uidiciũ. sed lucere sic̃ meri¬

Expanded text:
xia fragilitati omnis humana condicio est et non nostrae est potestatis iter xia fragilitati omnis humana condicio est et non nostrae est potestatis iter et\', hoc est: ut aperiat uiam tuam nec talem te esse permittat, ut fugias lucem, dum times prodi, et diligas tenebras, ut tua possis occultare flagitia dicens: tenebrae operiunt me; quis scit si uidet altissimus ? quomodo enim potest, qui adulterium molitur, non noctem suis accommodam quaerere temptamentis, qui falsum cogitat, testem suae fraudi adhibere, qui corruptelam iudicis captat, ut opprimat innocentem, iniquitatis non explorare secretum? latro solitudines obsidet, noctis tenebras operitur, ut sceleri cedat effectus. iniquitas ergo tenebrae sunt, deus 1u x est. et si tu uehs tuam occultare iustitiam, deus eam educit in lucem nec patitur latere iudicium, quo ea quae bona sunt elegisti, quae improba refutasti. nec solum facit tuum lucere iudicium, sed lucere sicut meri
Abbreviated transcription (Latin):
sa ad dñm uiã . Quia nat᷑a hõium ꝓnapeccato. uelut qͦddã menti
nr̃ȩ uel am̃ obduc̃ ne nr̃a dño peccata fateamur. ꝗ potest uulnera
nr̃a sanare. ut erubescat ꝗs oꝑi ꝓprio postulare medicinã. necoram
hõib sua ꝓcdantur obꝓbria. premit igitur se int᷑ hominẽ ẽscien ⁊¬
tia cũ latere ñ possit. et tãdiudiffert. quo ad uulnuꝰ efferueat.
ut iã non fidei salubritate. sed inmedicabili atrocitate ulceris
detegat᷑. Reuela inꝗt ad dñm uiã tuã. Hocẽ aꝑiiuã tuã. noli
absconde sic̃ abscondebat cain ꝗ latere cupiebat. Omĩs enĩ ꝗ ma¬
le agit odit lucẽ. Reuelabat dd̃ uiã suã ꝗait. dico ego oꝑa mea
regiꝰ. Aperi sensũ tuũ. ut nichil sit qđ timeas rep̃hendi. Reue¬
lauit et paulꝰ ꝙ p̃sumpsit dicere. Nichil mͥc̃scius sum. Is actus ea
uia sit. ut uia tua corã patre tuo luceat ꝗ incelis ẽ. Sed ꝗa obno¬

Expanded text:
la ad dominum uiam tuam, quia natura hominum prona peccato uelut quoddam menti la ad dominum uiam tuam, quia natura hominum prona peccato uelut quoddam menti nostrae uelamen obducit, ne nostra domino peccata fateamur, qui potest uulnera nostra sanare, ut erubescat quis ore proprio postulare medicinam, ne coram hominibus sua prodantur obprobria. premit igitur se intra hominem conscientia, cum latere non possit, et tamdiu differt, quoad uulnus efferueat, ut iam non fidei salubritate, sed inmedicabili atrocitate ulceris detegatur. reuea, inquit, ad dominum uiam tuam, hoc est: aperi uiam tuam, noli abscondere, sicut abscondebat Cain, qui latere cupiebat; omnis enim qui male agit odit lucem. reuelabat Dauid uiam suam, qui ait: dico ego opera mea regi. aperi sensum tuum, ut nihil sit quod timeas reprehendi; reuelauit et Paulus, qui praesumpsit dicere: nihil mihi conscius sum. is actus, ea uita sit, ut uia tua coram patre tuo luceat qui in caelis est. Sed quia obno