comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rara quod humane sedeat clem̃tia m̃t
S pe mag̾ uotoq deos offerre uidetis¬
Uxores. patriam plem patosq penates
Heus liceat clausis erũꝑe carc̾e. hice m
A eͣra ꝙ ⁊ linguã patriosq resum̾e more s

Expanded text:
Rara quod humanae sedeat clementia menti, Spe majus votoque, Deum conferre videtiUxores, patriam, prolem patriosque penates. Heus liceat clausis erumpere carcere, Aeraque antiquum patriosque resumere mores
Abbreviated transcription (Latin):
M eus erat. alc̾nam nõ admillura qͥetem¬
At ñc cum dariꝰ corã ine totꝰ⁊ enus
c opia tota mͥ sese p̾sentet ĩ armis .ꝗͥ.
Nfugiẽs possit diuorcia q̃rere martis¬
U t mos est. alias replicabo licencͥs ista¬
Dir̃. ⁊ armar lituo p̃cone perasgos
Imꝑat. ip̃e suis apdat munimina m̾bͥ

Expanded text:
Mens erat, alternam non admissura quietemAt nunc cum Darius coram me totus, et ejus Copia tota mihi sese praesentet in armis, Nec fugiens possit divortia quaerere MartisUt mos est, alias replicabo licentius istat armari lituo praecone, Pelasgos Imperat, ipse suis aptat munimina m
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ͦ modiꝰ possent uictõus ĩ rre fauore
Q uod si preceleres euadere principis ala
S ors daret auderent dãrio regnare ꝑẽnt

Expanded text:
modius possent victoris inire favorem. Quod si praeceleres evadere principis alas Sors daret, auderent Dario regnare pe
Abbreviated transcription (Latin):
Celoq aspicerent min̾itantia sid̾a tãtum¬
Exhorrere net᷑as atꝗͣ id p̃tend̾e̾ signũ
Non mirũ: nitare aĩos. armis q ꝑatas¬
Dormitare manꝰ. trepidãt ꝯfusa recẽti
orda metu. ⁊ rauco cͣͥdescũt m᷑ͦmne caftͣ¬

Expanded text:
eloque aspicerent minitantia sidera,Exhorrere nefas, atque id portendere signum. Non mirum nutare animos armisqDormitare manus, trepidant concussa recenti Corda metu, et rauco crudescunt murmure cast
Abbreviated transcription (Latin):
ngenio docti suꝑ edificatur apelli
oninctos lapides infusũ fusile rimis
Alt̾uo int̾ius conuectit amoie metalluo
Ext̾ius qua q̃: pͣateat inctura. siguris

Expanded text:
ngenio docti superaedificatur Apellis: Conjunctos lapides, infusum fusile rimis Alterno interius connectit amore metallum, Exterius quacunque patet, junctura figuris
Abbreviated transcription (Latin):
Inbuit em̾iti ꝑierunt semina morbi.
E xhilarat uultũ calor. ⁊ pallore pempto
E m̃gio facies niueo li q̃facta rubore
M ens redit ⁊ uirtꝰ rediuiui renascit᷑ intꝰ.
Concurrũt ꝓceres anidispͦtare philipũ.
ulꝰ micrunt iocundo bͣchia collo.
h ũc ꝙ pr̃m patͥe sernatorem ꝙ salutãt.¬
Rex cũ sol rutilo radiaret cͣstinꝰ are.
nsigni ꝓnectus equo ꝑ castͣ uidendum.
Se dedit. ⁊ pauidis excussit pĩtibꝰ omnẽ

Expanded text:
Imbuit, emeriti perierunt semina morbi. Exhilarat vultum color, et pallore perempto, Emergit facies niveo liquefacta rubore; Mens redit, et virtus rediviva renascitur intus, Concurrunt proceres, avidi spectare Philippum Illius injiciunt jucundi brachia collo, Huncque Patrem patriae, servatoremque salutaRex cum sol rutilo radiaret crastinus axe, Insigni provectus equo, per castra videndum Se dedit, et pavidis excussit mentibus omne
Abbreviated transcription (Latin):
Et fauor ambign ⁊ bleso sintli qremu
Singula polic̾nos aptat ⁊ musica equm
estrum̃ta sonãt᷑. nuos aptante camena¬
ħ u tot curas uoluẽtem pectore mgĩ
Acunis xdar. inetuent ne forte futiri
Enucat excimplo. uelaraq iibis amictũ
Antͣ quietis adit ⁊̃ desidis atͥa sompui¬
Atq sta furge patͤ macesq illabe regi
D ñ iacet ⁊ curis am̃i corpus qr relaxã¬

Expanded text:
Et favor ambiguus, et blaeso subdolus ore Singula pollicibus aptant et musica circum Instrumenta sonant, numeros aptante Camotot curas volventem pectore Magnum cunis dederat, metuens ne forte futuri Emicat extemplo, velataque nubis amictu, Antra quietis adit, et desidis atria somniita: Surge, Pater, Macedumque illabere regi Dum jacet, et curis a
Abbreviated transcription (Latin):
Endicio meseram si uosti absconder uiti ⁊
S illaq tam nota ÷ mseris cũ paeria duior
E han sedes abiena dotꝰ. sme teste prion¬
S s qtune miseros faciunt loca sola bestae

Expanded text:
nditio, miseram si nosti abscondere vitam; Nullaque tam nota est miseris, tam patria dulcis, Quam sedes aliena, domus, sine teste prioris Fortunae; miseros faciunt loca sola bea
Abbreviated transcription (Latin):
Displicitura tͥ. nͨͦ erit sentencia cordi:
ħͥ mea grata tuo. s pre graue uulnꝰ acͥb o
Curatur ferro. gmuis ist medicina dosẽti.
Asperior sanat griuores potio morboe¬
Naufragiũ q timens iactur᷑᷑ sepe redemit:

Expanded text:
Displicitura tibi, nec erit sententia cordi Haec mea grata tuo: sed praegrave vulnus acerbo Curatur ferro, gravis est medicina dolenti; Asperior sanat graviores potio morboNaufragiumque timens, jactura saepe redemit
Abbreviated transcription (Latin):
Quã noti quesq mei. donatã ꝑ illoiͦ
Uita meis uicam mͥ surripuere ꝓpinqui¬
Regna qͣuib uitaiq dedi. mi sera bile dictu
Q uoꝵ presidio tutus uł ab hostibus ess e

Expanded text:
uam noti civesque mei: donata per illum Vita meis; vitam quoque subripuere propinquRegna quibus, vitamque dedi, miserabile dictu, Quorum praesidio, tutus vel ab hostibus esse
Abbreviated transcription (Latin):
U ir sine pignorib. lare cõiuge pauꝑ ⁊ exul
Emptoꝵ preciis ut circumfertur harundo
Annuit ar samid̾es. certus tam̃ om̃ia uera:

Expanded text:
ir sine pignoribus, lare, conjuge, pauper et exsul Emptorum pretiis, ut circumfertur arundo. Annuit Arsacides, certus tamen omnia vera
Abbreviated transcription (Latin):
Desidie corpore gͣuis ͤ s luxuiꝙ soluti
terrifico strepiti darii ꝯcusserat aures.
Qui lioet imꝑio maior mumcior arias.

Expanded text:
Desidiae torpore gravis, luxuque soluti, Terrifico strepitu Darii concusserat aures, Qui licet imperio major, munitior armis
Abbreviated transcription (Latin):
phũ infaciẽ iacere conuiuȩ: aliũ scissis uestib inuulnera aliena
prui: ere. alios clamare. alios dormitare: Quiplus biberit. forti¬
or cõputat᷑. Accusationis occasiorẽ. adiuratũ ꝑ regẽ frequenti
non bibisse. Uomunt ut bibant : bibunt ut uomant. Digestio uen-¬
ton agiretur. uno occupatur officio. Hoc nune dixisse suffierat
fuerint ibi libido cdominetur. Spȩc tauendrẽ & genitaliq ib quali¬

Expanded text:
phum in faciem jacere convivae: alios scissis vestibus in vulnera aliena phum in faciem jacere convivae: alios scissis vestibus in vulnera aliena proruere: alios clamare: alios dormitare: qui plus biberit, fortior computatur: accusationis occasio est, adjuratum per regem, frequentius non bibisse. Vomunt ut bibant, bibunt ut vomant. Digestio ventris, et guttur, uno occupantur officio. Hoc nunc dixisse sufficiat,fuerint, ibi libido dominetur. Specta ventrem et genitalia, pro quali
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ aut̃ dñi non oportet rixari sed humilẽ. ẽẽ. adom̃s doc¬
torẽ. patientẽ. in mansuetudine erudientẽ eos qui contͣ uenuñs:
ille ediuerso toruo uultu trementib labus. rugata fronte effre¬
natis conuitus facie int̾ pallorẽ ruborẽt uariata clamore per¬
strepat. & errantes ñ tã ad bonũ retrahat quã ad malũ sua uitia
p̃cipitet. Inde .ẽ. qđ & salomon ait. Ira ꝑdit etiã sapientes. Et
um scribitur Non multo uino deditum. Quale .ẽ. aut̃ ep̃m uta
dere uinolentũ. ut sensu occupato uel ex altet risũ cont᷑ gauita¬
dis decorẽ : & labiis dissolutis cachinnet: uel si paululũ tristis
cuiusclã rei fuerit. recordatꝰ int̾ pocula in singultus ꝓrũpat
& lacrimas. Longũ ẽ. ire ꝑ singula : & in sanias quas ebrietas
suggerit explicare. Uideas alios pocula in tela uercentes. sepna¬

Expanded text:
: Servum autem Domini non oportet rixari; sed humilem esse ad omnes, doc: Servum autem Domini non oportet rixari; sed humilem esse ad omnes, doctorem, patientem, in mansuetudine erudientem eos qui contra veniunt , ille e diverso torvo vultu, trementibus labiis, rugata fronte, effrenatis conviciis, facie inter pallorem ruboremque variata, clamore perstrepat: et errantes non tam ad bonum retrahat, quam ad malum sua saevitia praecipitet; inde est quod et Salomon ait: Ira perdit etiam sapientes ;  Timotheum scribitur: Non multo vino deditum . Quale est autem episcopum videre vinolentum, ut sensu occupato, vel exaltet risum contra gravitatis decorem, et labiis dissolutis cachinnet: vel si paululum tristis cujusdam 700 rei fuerit recordatus, inter pocula in singultus prorumpat et lacrymas. Longum est ire per singula, et insanias quas ebrietas suggerit, explicare. Videas alios pocula in tela vertentes, scy
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. & eũ nunc p̃cipi debere ep̃m fieri: qui & cogitationes & oꝑa in
sua habeat pocestate & uere credat in xp̃o. & nulla subrepentiũ uitior
labe maculetur. Oportet enĩ epm̃ sine crimine. eẽ. tanquã dĩ dispensa
torẽ. Queritur gͦ inter dispensatores ut fidelis quis inueniatur: &
non comedens & bibens cũ ebriosis ꝑcutiat seruos & ancillas.
sed incertum diũ expectet aduentũ. & det conserius intempore cibari¬
A. int̃ uillicũ aut̃ & familiã hec sola distantia est quod conseruus p̃¬
ꝓteruũ.: Ed est non tumentẽ. aut placentẽ sibi quod ep̃s sit : sed quass
bonũ uillicũ id requirentẽ qđ plurib ꝓsit. Non iracundũ. Iracundus
est qui sẽꝑ irascitur. & ad leuẽ responsionis aurã atq. peccati. quasi
auento folui commouet᷑. Et reuera. nihil ẽ. fedius p̃ceptore furio¬
so. qui cum debeat. eẽ. mansuetus. & scđm illud quod scriptũ est

Expanded text:
intelligi, et eum nunc praecipi debere Episcopum fieri, qui et cogitationes, et opera in intelligi, et eum nunc praecipi debere Episcopum fieri, qui et cogitationes, et opera in sua habeat potestate, et vere credat in Christo, et nulla subrepentium vitiorum labe maculetur. Oportet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei dispensaer dispensatores, ut fidelis quis inveniatur: et non comedens et bibens cum ebriosis, percutiat servos et ancillas; sed incertum Dei exspectet adventum, et det conservis in tempore cibaria. Inter villicum autem et familiam haec sola distantia est quod conservus prprotervum, id est, non tumentem et placentem sibi quod episcopus sit, sed quasi bonum villicum, id requirentem, quod pluribus prosit. Non iracundum. Iracundus est, qui semper irascitur, et ad levem responsionis auram atque peccati, quasi a vento folium commovetur. Et revera nihil est foedius praeceptore furioso, qui cum debeat esse mansuetus et secundum illud quod scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
ab apło ȩccłȩ principi reseruatur : ut talis fiat qui non timeat ꝓpt̃
uitia liberorũ extraneos reprehendere. Deinde etiã illud est infe-¬
rendum aduersus eos qui de episcaopatu intumescunt. et
putant se non dispensationẽ xp̃i sed imꝑiũ consecutos. quia non
statĩ om̃ib his meliores sint quicũq. epi non fuerint qr dinato &ex eo
qđ ipsi electi sunt se magis existiment cõꝓbatos. sed intelligant ꝓp¬
teret quosclã a sacerdotio remotos. quia eos liberoꝵ uitia impedierint
Siaũ petcata filioꝵ ab episcopatu iustũ ꝓhibent. quanto magis se unus¬
quisq considerans & sciens quia potentes potent̃ tormenta patientur:
retrahet se ab hoc non tantũ honore quã onere. & alioꝵ locũ qͥ magis
digni siit ñ ambiet occupare. Ad extremũ hoc dicendũ in scripturis

Expanded text:
ab Apostolo Ecclesiae principi reservatur: quod  Al. ut talis fiat qui non timeat propter ab Apostolo Ecclesiae principi reservatur: quod  Al. ut talis fiat qui non timeat propter vitia liberorum extraneos reprehendere. Deinde etiam illud est inferendum adversum eos qui de episcopatu intumescunt, et putant se non dispensationem Christi, sed imperium consecutos: quia non statim omnibus his meliores sint, quicumque episcopi non fuerint ordinati: et ex eo quod electi sunt, ipsi se magis existiment comprobatos: sed intelligant proptera quosdam a sacerdotio remotos, quia eos vitia liberorum impedierint. Si autem peccata filiorum justum ab episcopatu prohibent: quanto magis unusquisque se considerans, et sciens, quia potentes potenter tormenta patientur , retrahet  Al. retrahit se ab hoc non tam honore quam onere: et aliorum locum, qui magis digni sunt, non ambiet occupare! Ad extremum hoc dicendum est in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
digni sacerdotio putarent᷑. & cũ peccata parentũ filiis non impui¬
tentur & nequa quã iã illa uigente sententia. parentes uua acer¬
bã manducauer & dentes filioꝵ obstupuer̃ : filioꝵ uitia parentib
preuidicabunt. primũ itaq dicendũ ẽ. quod tã sc̃õ nom̃ sit
sacerdotii ut nob̾ etiã et quȩ extra nos sunt posita reputentur.
tinentiã ab hoc gradu arguendi simus. Qua enĩ libertate possu¬
mus  alienos filios corripere & docere quȩ rectas. cũ nobͥ
statim possit qui fuerit correptꝰ ingerere. ante doce filios tuos:
Aut qua fronte extraneũ corripio fornicantẽ. cũ mͥ conscientia
mea ipsa respondeat. exhȩreda gͦ filiũ fornicantẽ. abice filios
tuos uitis seruientes: cum aut nequã filius in una tecũ conuiuat
domo tu audes de alteruis oculo festucã de trahere. in tuo trabem
non uides: Non itaq ustus polluitur exuitis filioꝵ: sed libertas

Expanded text:
os, indigni sacerdotio putarentur. Et cum peccata parentum filiis non impuos, indigni sacerdotio putarentur. Et cum peccata parentum filiis non imputentur, nequaquam jam illa vigente sententia, parentes uvam acerbam comederunt, et dentes filiorum obstupuerunt , filiorum vitia parentibus praejudicabunt? Primum itaque dicendum est, quod tam sanctum nomen sit sacerdotii, ut nobis etiam ea quae extra nos sunt posita, reputentur, tinentiam ab hoc gradu arcendi simus. Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt: cum nobis statim possit qui fuerit correptus ingerere: Ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat: Exhaereda ergo fornicantem filium: abjice filios tuos vitiis servientes? Cum autem nequam filius in una tecum conveniat domo, tu audes ab alterius oculo festucam detrahere, in tuo trabem non videns ? Non itaque justus polluitur ex filiorum vitiis: sed libertas
Abbreviated transcription (Latin):
aplo contraire nemo qui apłm legit ignorabit Et quidẽ. ẽẽ. sine
luxurie ac non subditos: extra nram ẽ. uoluntatẽ Esto quippe
parentes bene instituisse liberos suos & a parua ȩtate seꝑ dm̃cis
erudisse p̃ceptis. hii si postea se luxurie dederint. & suꝑati uitiis
ubidini frena ꝑmiserint. nunquid culpa ad parentes redundabit.
& scĩtatẽ patris filii peccata maculabunt: Si quis bene erudiuit
filios suos in his puto fuisse & isaac: qui utiq esau filiũ suũ bene
instituisse credendus est. Uerũ esau fornicarius & ꝓfanus: ꝓ una
esca uendidit pͥmo genita sua. Samuhel qͦq quitalis fiuit ut inuo-¬
caret dnm̃ &̾ dñs exaudiret eũ. & in tẽpore messis pluuiã hiemis¬
imparet. habuit filios qui declinauer̃ post auariciã. & accipiebañ
munera: Et tã iudices exciterunt. ut popłs nequaquã ferens Pegẽ
sibi in similitudinẽ cȩcerarũ gentiũ postularet. Ergo si electio

Expanded text:
Apostolo contraire, nemo qui Apostolum legerit, ignorabit. Et quidem esse sine Apostolo contraire, nemo qui Apostolum legerit, ignorabit. Et quidem esse sine luxuriae, ac non subditos, extra nostram est voluntatem. Esto quippe, parentes bene instituisse liberos suos, et a parva aetate semper Dominicis erudisse praeceptis: hi si postea se luxuriae dederint, et superati vitiis, libidini frena permiserint, numquid culpa ad parentes redundabit, et sanctitatem patris filii peccata maculabunt? Si quis bene erudivit filios suos, in his puto fuisse et Isaac, qui utique Esau filium suum bene instituisse credendus est. Verum Esau fornicarius, et profanus, pro una esca vendidit primogenita sua . Samuel quoque qui talis fuit, ut invocaret Domimpetraret, habuit filios qui declinaverunt 698 post avaritiam, et accipiebant munera, et tam iniqui judices exstiterunt, ut populus nequaquam ferens, regem sibi in similitudinem caeterarum gentium postularet . Ergo si electio
Abbreviated transcription (Latin):
ham & iacob legimus & hoc nc̃ uolunt esse p̃ceptũ. ne isqͥ eps
esirendus et uno tẽpore duas parit̃ habeat uxores. Multi suꝑstĩ¬
tiosius magis quã uerius etiã eos qui cum gentiles fuerint et unã
udorẽ habuerint. qua amissa post baptisimnũ xp̃i al terã dure¬
poti putant insacer dotium non legendos: cũ utiq si hoc obiere¬
uandũ sit illi magis ab episcopatu arceri debeant qui uas a ꝑ mere¬
taiues ante ex ertentes libidinẽ unã regenera ti uxort̃ aeceperis
& multo de tescabilius sit fornicatũ eẽ. cũ plurib quã digamũ reperi¬
ri. quia in alio infilicitas matrimonir ẽ. in alio ad peccandũ pna las¬
ciuia: Montanus & qui nouati scisma sec tantes nom̃ sibi mundicie prȩ¬
quo hortet᷑ ad secunda matrimonia : sed quo necessitati: carnis in¬
dulgecit Scripsit & tertullianꝰ de monogamia librũ hereticũ. quẽ

Expanded text:
ham et Jacob legimus: et hoc nunc volunt esse praeceptum, ne is qui episcopus ham et Jacob legimus: et hoc nunc volunt esse praeceptum, ne is qui episcopus eligendus est, uno tempore duas pariter habeat uxores. Multi superstitiosius magis quam verius, etiam eos qui cum Gentiles fuerint, et unam uxorem habuerint, qua amissa, post baptismum Christi, alteram duxerint, putant in sacerdotio non legendos: cum utique, si hoc observandum sit, illi magis ab episcopatu arceri debeant, qui vagam per meretrices ante exercentes libidinem, unam regenerati uxorem acceperint: et multo detestabilius sit fornicatum esse cum pluribus, quam digamum reperiri; quia in alio infelicitas matrimonii est, in alio ad peccandum prona lascivia. Montanus et qui Novati schisma sectantur, nomen sibi munditiae praequod hortetur ad secunda matrimonia; sed quod necessitati carnis indulgeat. Scripsit et Tertullianus de Monogamia librum haereticum: quem
Abbreviated transcription (Latin):
continentiam cohortari qui sui exemplum p̃ferat in docendo
Esto quippe aliquẽ adolescentulũ coniugẽ ꝑdidisse. & carnis neces¬
sitate superatũ accepisse uxorẽ scdam quã & ipiam statĩ amuse¬
rit & demcepsuixerit continenter: aliũ uͦ usq ad senectã habu¬
isse matrimonium & uxoris usũ. ut pleriq estimant felicitate
numquã e carnis oꝑe cessasse. Quis nobis uidetur eduob esse
meliq: pudicitior. continentior: Utiq illȩ qui infelix eciã in
sedo matrimonio fuit. & postea pudice & scȩ̃ conuersatus est¬
& non is qui ab uxoris amplexu nec senili ẽ. separatꝰ erate libon
sibig applaudat quicũq quasi monogamꝰ eligit᷑ quod om̃ĩ digamo
sit melioi : cũ ineo magis sit electa felicitas quã uoluntas. Quidã
de hoc loco ite sentiunt. Iuclaicȩ inquiunt consuetudinis fuit
łbinas uxores habere ł plures. Quod eciã inueteri lege de abra¬

Expanded text:
continentiam cohortari, qui sui exemplum praeferat in docendo. continentiam cohortari, qui sui exemplum praeferat in docendo. Esto quippe aliquem adolescentulum conjugem perdidisse, et carnis necessitate superatum, accepisse uxorem secundam, quam et ipsam statim amiserit, et deinceps vixerit continenter; alium vero usque ad senectam habuisse matrimonium, et uxoris usum, ut plerique existimant felicitatem, numquam a carnis opere cessasse: quis vobis e duobus videtur esse melior, pudicitior, continentior? Utique ille qui infelix etiam in secundo matrimonio fuit, et postea pudice, et sancte conversatus est, et non is qui ab uxoris amplexu nec senili est separatus aetate. Non sibi ergo applaudat, quicumque quasi monogamus eligitur, quod omni digamo sit melior, cum in eo magis sit electa felicitas, quam voluntas. Quidam 697 de hoc loco ita sentiunt: Judaicae, inquiunt, consuetudinis fuit, vel binas uxores habere, vel plures: quod etiam in veteri Lege de Abra
Abbreviated transcription (Latin):
petitor ẽ. Primũ itaq sine crimine sit quod puto alio uerbo ad
timotheum irrep̃hensibilẽ nominatũ. non quo eo tanto tẽpore quod
ordinandũ est sine crimine ullo sit. & p̃teritas maculas noua con¬
uersatione deleuerit. sed ex eo tẽpore quo in xp̃m renatus est nulla
peccati conscientia mordeatur. Quomꝰ enĩ potest p̃eẽ. ȩccł& : au¬
ferre malũ de medio eius. qui indelictũ simile corruerit: Aut
qualibertate corripere peccantem cum tacitus sibiapse respondent
eadẽ ad misisse quȩ corripit: Itaq qui episcopatũ desiderat bonum
opus desicderat. Opus inquit non honorẽ. non głlam. Oportet aũ
illum & testimonium habere bonum abhis qui foris suntũ ut ĩ
in osꝓbrium incidat & inlaqueũ diaboli. Quocl aut̃ ait unius u¬
xoris uir sic intelligere debemus ut non omnẽ monogamũ diga¬
mo putemus eẽ meliorem : sed quo is possit admonogamiã Et

Expanded text:
petitorem . Primum itaque sine crimine sit, quod puto alio verbo ad petitorem . Primum itaque sine crimine sit, quod puto alio verbo ad Timotheum, irreprehensibilem nominatum. Non qui eo tantum tempore, quo ordinandus est, sine ullo sit versatione diluerit: sed ex eo tempore quo in Christo renatus est, nulla peccati conscientia remordeatur. Quomodo enim potest praeses Ecclesiae auferre malum de medio ejus, qui in delicto simili corruerit? Aut qua libertate corripere peccantem, cum tacitus sibi ipse respondeat, eadem admisisse quae corripit? Itaque qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Opus, inquit, non honorem, non gloriam. Oportet autem illum et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt, ut non in opprobrium incidat, et in laqueum diaboli. Quod autem ait, unius uxoris vir, sic intelligere debemus: ut non omnem monogamum digamo putemus esse meliorem; sed quo is possit ad monogamiam et
Abbreviated transcription (Latin):
gregẽ dñ. non quasi cũ necessitate sed uoluntarie. Hȩc ꝓpt̾ea: ut os¬
tenderemus apđ ueteres eosdẽ fuisse prb̃os quos ep̃os. Paulatim uͦ
ut dissengionum plantaria euellerentur. ad unũ omẽm sollicitudi¬
nẽ. eẽ. delatam. Sicut gͦ prb̃i sciunt se ex ȩccłȩ consuetudine eiqͥ
sibi p̃positus fuerit eẽ. subiectos: ita epĩ nouerint se magis consue-¬
tudine quã dispositionis domineͥcȩ ueritate prb̃is. eẽ. maiores. & in
cõmune debere aeccłam regere imitantes moysen. qui cũ haberet
iudicaret. Uideamus igit̾ qualis prb̃ter siue ep̃s trdinandus sit
Siquis ẽ. sine crimine unius uxoris uir. filios habens fideles non
in ac u satione luxuriȩ aut non subditos. Oportet enĩ ep̃m
sine crimine. eẽ : tan quã dĩ dispensatorẽ. Non ꝓteriũ. non
iracundũ. non uinolentũ. non ꝑcussorẽ. Non turpis lucri ap¬

Expanded text:
gregem Domini, non quasi cum necessitate, sed voluntarie . Haec propterea, ut osgregem Domini, non quasi cum necessitate, sed voluntarie . Haec propterea, ut ostenderemus apud veteres eosdem fuisse presbyteros quos episcopos; paulatim vero ut dissensionum plantaria evellerentur, ad unum omnem sollicitudinem esse delatam. Sicut ergo presbyteri sciunt se ex Ecclesiae consuetudine ei qui sibi praepositus fuerit esse subjectos; ita episcopi noverint se magis consuetudine quam dispositionis Dominicae veritate presbyteris esse majores, et in commune debere Ecclesiam regere, imitantes Moysen, qui cum haberet judicaret. Videamus igitur qualis presbyter sive episcopus ordinandus sit. Si quis est sine crimine, unius uxoris vir, filios habens fideles; non in accusatione luxuriae, aut non sanquam Dei dispensatorem. Non protervum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri ap
Abbreviated transcription (Latin):
nisi altero testimonio cõꝓbet᷑. In actib apłoꝵ scriptũ .ẽ. quod
cũ uenisset apłs paulus miletũ. miserit ephesũ & uocauerit
prbos eiusdẽ ȩccłȩ. quib postet int̾ cetera sit locutꝰ attendi¬
te uobis & omi gregi in quo uos sps̃ sc̃s posuit epõs pascens odser¬
ctam drũ. quã ad quisiuit ꝑ sangunẽ suũ. Et hic diligentiuis obseo¬
uate. quomꝰ uniꝰ cuutatis ephesi prbos uocans postea eo sclẽ epõs
dixerit. Siquis uult recipere eã epłam quȩ sub nomine pauli ad he¬
breos scripta est: & ibi equalit̾ int̾ plures ȩccłȩ cura diuiditur. Si¬
quidẽ ad plebem scribit. parete pͥncipib urĩs & subiecti estote
Ipsi enĩ sunt qui uigilant ꝓanimab uris quasi rationẽ reddentes. ne
suspirantes hoc faciant. Si quidẽ hoc utile uobis est. Et petrus qui
quȩ infuturũ reuelanda est socius sum. pascite eũ qui in uobis est

Expanded text:
nisi altero testimonio comprobetur. In Actibus apostolorum scriptum est , quod nisi altero testimonio comprobetur. In Actibus apostolorum scriptum est , quod cum venisset apostolus Paulus Miletum, miserit Ephesum, et vocaverit presbyteros ejusdem Ecclesiae, quibus postea inter caetera sit locutus: Attendite vobis, et omni gregi, in quo vos Spiritus sanctus posuit episcopos pascere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo . Et hic diligentius observate, quomodo unius civitatis Ephesi presbyteros vocans, postea eosdem episcopos dixerit. Si quis vult recipere epistolam, quae sub nomine Pauli ad Hebraeos scripta est, et ibi aequaliter inter plures Ecclesiae cura dividitur. Siquidem ad plebem scribit: Parete principibus vestris et subjecti estote: ipsi enim sunt qui vigilant pro animabus vestris, quasi rationem reddentes, et ne suspirantes hoc faciant: siquidem hoc utile vobis est . Et Petrus qui loriae, quae in futurum revelanda est, socius sum: pascite eum qui in vobis est
Abbreviated transcription (Latin):
sine crimine eẽ. tanquã dĩ dispensatorẽ. Idẽ .ẽ. ergo prbt. qui ep̃s
Et antequa cdiaboli instinctir studia in religione fierent & dicet inpo-¬
płis ego sum pauli. ego apollo. ego aut̃ cephȩ: cõmuni pres biterois
consilio excłae gubernabant᷑ Postquã uero unusquisq eos quos bap¬
titauerat putabat suos non xp̃i: in toto orbe decretũ est ut unus
depres biteris electus suꝑ poneret᷑ cȩteris. adquẽ omĩs cura eccłe
ptineret. & scismatũ semina tollerent᷑. Putet aliquis non scriptura¬
philippis cũ ep̃s & diaconib grã uobis & pax & reliqua. philip¬
pisuna est urbs macedoniȩ : Et certe in una ciuitate plures ut
nune putantur ep̃i eẽ. non poterant Sed quia eo sdẽ epõs illo
intẽpore quos prbos appellabant : ꝓpterea in different̃ decepis
quasi prbis ie. locutus. Adhuc alicui hoc uideat ambiguum

Expanded text:
sine crimine esse, tanquam Dei dispensatorem . Idem est ergo presbyter qui epissine crimine esse, tanquam Dei dispensatorem . Idem est ergo presbyter qui episequam enim diaboli instinctu studia in religione fierent et dicerent in populis: Ego sum Pauli, ego Apollô, ego autem Cephe, communi presbiterorum consilio ecclesię gubernabantur. Postquam vero unusquisque eos, quos baptizaverat, putabat suos, non Christi, in toto orbe decretum de presbyteris electus superponeretur caeteris, ad quem omnis cura Ecclesiae pertineret, ut schismatum semina tollerentur. Putat aliquis, non ScripturaPhilippis cum episcopis et diaconis, gratia vobis et pax, et reliqua . Philippi una est urbs Macedoniae, et certe in una civitate plures, ut nuncupantur episcopi esse non poterant. Sed quia eosdem episcopos illo in tempore quos presbyteros appellabant, propterea indifferenter de episcopis quasi presbyteris est locutus. Adhuc alicui hoc videatur ambiguum,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Morses amicus dĩ cui facie ad faciẽ ds̃ locutus est potuit¬
utiq successores pͥncipatus filios suos facere. & posteris ꝓpͥam
relinquere dignitatẽ Sed extͣneus de alia tribu eligitur hie¬¬
sus ut sciremꝰ principatũ inpopłos non sanguini de ferendum
eẽ. sed uitȩ. At nunc cernimus plurimos honorẽ beneficiũ
facere: ut non quȩrant eos qui possunt aeccłȩ plus ꝓdesse. in
aeccła erigere columnas. sed quos uel ipsi amant uel quoꝵ st̃ obsequus
deliniti. uł ꝓquib maloꝵ quis piã rogauerit. & ut deteriora taceui qui
ut clerici fierent munerib impetrarunt. Diligent̃ apłi attendamus uer¬
ba dicentis: ut consticuas ꝑciuitates prb̃os sicut ego tibi disposui. Qui
qualis prb̃t debeat ordinari in consequentib disserens. hoc est siquis est
sine crimine unius uxoris uir. Et cȩcera poscea intulit. Oportet eni ep̃m

Expanded text:
est. Moyses amicus Dest. Moyses amicus Dutique successores principatus filios suos facere, et posteris propriam relinquere dignitatem; sed extraneus de alia tribu eligitur Jesus, ut sciremus principatum in populos non sanguini deferendum esse, sed vitae. At nunc cernimus plurimos honorem beneficium facere, ut non quaerant eos qui possunt Ecclesiae plus prodesse et Ecclesiae erigere columnas; sed quos vel ipsi amant, vel quorum sunt obsequiis deliniti, vel pro quibus majorum quispiam rogaverit, et ut deteriora taceam, qui ut clerici fierent, muneribus impetrarunt. Diligenter Apostoli attendamus verba dicentis: Ut constituas per civitates presbyteros, sicut ego tibi disposui . Qui qualis presbyter debeat ordinari, in consequentibus disserens, hoc est: Si quis est sine crimine, unius uxoris vir, etc. Postea intulit: Oportet enim episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
Omẽ aut̃ qđ corrigitur. imꝑfectũ est. Nã & ingreco p̃positionis
adiectio qua scribitur eni MIoBS UCI. Non id ipsum sonat qđ
AIΟEUCN idẽ. corrigeres sed ut ita dicã suꝑ corrigeres: ut sci¬
licet ea quȩ ame correcta sunt. & necdũ ad plenã ueri lineam
ep̃i qui habent constituendi prbos ꝑ urbes singulas potestatem:
sub quali lege ȩccłaticȩ constitutionis ordo teneatur: nec puteN
apłi uerba. eẽ. sed xp̃i qui ad discpłos ait. Qui uos sꝑnit me sꝑ¬
nit. Quiaũ me sꝑnit. sꝑnit eũ qui me misit. Sic & qui uos audit
me audit. Qui aũ me audit audit eũ qui me misit. Ex quomanĩ-¬
festum. ẽ: eos qui apłi lege contẽpta aeccłasticũ gradũ ñ merito
uoluerint alicui deferre sed grã contra xp̃m facere. Qui qualis in
aeccła p̃s bit̃ constituendus sit. ꝑ apłm suũ insequentib executꝰ

Expanded text:
Omne autem quod corrigitur, imperfectum est. Nam et in Graeco praepositionis Omne autem quod corrigitur, imperfectum est. Nam et in Graeco praepositionis adjectio, qua scribitur ἐπιδιορθώσῃ, non idipsum sonat quod διορθώσῃ, id est, corrigeres: sed ut ita dicam, supercorrigeres: ut scilicet ea quae a me correcta sunt, 694 et necdum ad plenam veri lineam episcopi qui habent constituendi presbyteros per urbes singulas potestatem, sub quali lege Ecclesiasticae constitutionis ordo teneatur: nec putent apostoli verba esse, sed Christi, qui ad discipulos ait: Qui vos spernit, me spernit: qui autem me spernit, spernit eum qui me misit . Sic et qui vos audit, me audit: qui autem me audit, audit eum qui me misit. Ex quo manifestum est, eos qui, Apostoli lege contempta, Ecclesiasticum gradum non merito voluerint alicui deferre, sed gratia, contra Christum facere, qui qualis in Ecclesia presbyter constituendus sit, per Apostolum suum in sequentibus exsecutus
Abbreviated transcription (Latin):
margaritis & totiꝰ substantiȩ suȩ emere cõmercio. Incipientũ uͦ erat
rei grã reliqui te crete ut et que de erant corrigeres. Apłicȩ
dignitatis ȩccłȩ iacere fundamentũ qđ nemo potest ponere
qui inferiores artifices sunt: hi possunt ȩdes suꝑ fundamenta
construere. Paulus itaq ut sapiens architectꝰ. & hoc om̃i la¬
labore contendens ne inp̃paratis głaret᷑. sedubi necdũ xp̃c̃
fuerat annuntiatꝰ: post quã dura cretensium adxp̃i fidem
corda mollierat. & tam in sermone quã signis edomuerat. eos non in
lũ crecȩ ut rudimenta nascentis aeccłȩ confirmaret: & siquid ui¬
debatur de. eẽ. corrigeret. ipse ꝑgens ad alias nationes ut rursũ
in eis: xp̃i iaceret fundamentũ. Qđ aut̃ ait ut et quȩ deerant cor¬
rigeres ostendit nec dũ eos ad plenã uenisse scientiã ueritatis. Et
licet ab apło correcti fuerant : tam̃ ad huc indigere correctione

Expanded text:
margaritis et totius sumargaritis et totius surei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae deerant corrigeres. Apostolicae dignitatis est Ecclesiae jacere fundamentum, quod nemo potest ponere, Qui inferiores artifices sunt, hi possunt aedes super fundamenta construere. Paulus itaque ut sapiens architectus, et hoc omni labore contendens, ne in praeparatis gloriaretur, sed ubi necdum Christus fuerat annuntiatus, postquam dura Cretensium ad fidem Christi corda mollierat, et tam sermone quam signis edomuerat, et edocuerat eos non vernlum Cretae, ut rudimenta nascentis Ecclesiae confirmaret, et si quid videbatur deesse, corrigeret, ipse pergens ad alias nationes, ut rursum in eis Christi jaceret fundamentum. Quod autem ait: ut ea quae deerant, corrigeres, ostendit necdum eos ad plenam venisse scientiam veritatis: et licet ab Apostolo correcti fuerint, tamen adhuc indigere correctione.
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾m cõmunẽ fidem. Utrũ nam om̃iũ qui in xp̃o credebant cõmu¬
nẽ dixerit fidẽ ancommunẽ suam tantũ & titi. quod quidẽ mihi
melius uidetur apłi pauli & titi fidẽ fuisse cõmunẽ quã om̃ium
credentium. In quib ꝓuarietate mentiũ fides quoq cõmunis. eẽ.
p̃fationis apłi ad titum. tali fine cõpletur: Grã & pax adeo pa¬
tiplicarentur: nunc uͦ ad titũ pax & grã sine multiplicatione sint
positȩ Noe uir iustus & naufrago solus orbe seruatꝰ . ñ dicitur
plures grãs sed unã grãm in uenisse in conspectu dei Et moyses
ad dnm. Si inuent inquit grãm apđ te Et si cubi alibi in ꝑsona
gram. Mercator ille de euangelio qui plures habuit margaritas.
ad ex tremũ unã p̃tiosam reperit: quã demultis margaritis solã
coemit: ꝑfectoꝵ quippe.ẽ. unã margaritã & unũ thesaurũ om̃ib

Expanded text:
Secundum communem fidem, utrumnam omnium qui in Christo credebant, commuSecundum communem fidem, utrumnam omnium qui in Christo credebant, communem dixerit fidem: an communem, suam tantum et Titi? Quod quidem mihi melius videtur apostoli Pauli et Titi fidem fuisse communem, quam omnium credentium; in quibus pro varietate mentium, fides quoque communis esse lutatio praefationis Apostoli ad Titum, tali fine completur: Gratia et pax a Deo Patia et pax multiplicarentur: nunc vero ad Titum pax et gratia, sine multiplicatione sint positae. Noe vir justus, et naufrago orbe solus servatus non dicitur plures gratias, sed unam gratiam invenisse in conspectu Dei. Et Moyses ad Dominum: Si inveni, inquit, gratiam apud te . Et sicubi alibi in persongratiam. Mercator ille de Evangelio qui plures habuit margaritas, ad extremum unam pretiosam reperit, quam de multis margaritis solam emit . Perfectorum quippe est unam margaritam, et unum thesaurum, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
cens Ego sum uita Uita uͦ non breuis aliquib circũ scripta tẽpori¬
b sed ꝑpetua: sed ȩt̃na. quȩ manifestata .ẽ. in nouissimis selis
ꝑ p̃dicationẽ quȩ credita est paulo doctori gentiũ & magis¬
tro ut annunciartur in mundo. & hominib nota fieret uxta
imꝑiũ saluatoris dĩ quinos saluos. eẽ. uoluit id qđ pollutus
diit ENciot eRIN & latino sermone non potest explicart
ticioc enĩ hoc potius sonat. cũ quis fidelis & ꝓprius & ut
ita dicã legitimus siue germanus absq cõparatione: alterius an¬
pellatur. Exquo intelligimus fuisse: & infiliuis pauli plurimam
differentiã qđ alios haberet TNHCIOΥC idẽ. germanissimos
sibiq coniunctos. & de uero matrimonio ac delibera ꝓcreatos
alios uͦ quasi ex ancilla et exagar qui non possent hereditatem
acciꝑe cũ libere filio uãac Sermo quippe & sapientia & doc¬
trina qua titus xp̃i ȩccłas instruebat efficiebant eũ ꝓpͥũ filiũ apłi.

Expanded text:
a temporibus; sed perpetua, sed aeterna: quae manifestata est in novissimis saeculis, in praedicatione quae credita est Paulo doctori gentium, et magistro: ut annuntiaretur in mundo, et hominibus nota fieret, juxta imperium Salvatoris Dei, qui nos salvos esse voluit, id quod pollicitus  τέκνῳ: et Latino sermone non potest explicari: γνήσιος enim hoc potius sonat, cum quis fidelis et proprius, et ut ita dicam legitimus sive germanus absque comparatione alterius appellatur. Ex quo intelligimus fuisse et in filiis Pauli plurimam differentiam, quod alios haberet γνησίους, id est, germanissimos, sibique conjunctos, et de vero matrimonio, ac de libera procreatos: alios vero quasi ex ancilla et ex Agar, qui non possunt haereditatem accipere cum liberae filio Isaac. Sermo quippe et sapientia, et doctrina qua Titus Christi Ecclesias instruebat, efficiebant eum proprium Apostoli f
Abbreviated transcription (Latin):
comiuu in ꝓp̃o credunt et scuint omnẽ creaturã boria oe
et nulil abierendũ quod cũ gãrũ actione ꝑcipitir Coendꝰ¬
natis dist aciensidedib nibil mundũ quia polluta eceons menũ¬
desusrienton quo ue lmundũ sit aliquid uel im mundiũ sed
ꝓ qualitit tou scentum et mundũ mindis et im munelũ con¬
ramunatis fuet enuioquin in fiddes qser ad. polluto suediq
panin den e dictionis et calix dominicus non iuuarer qmiudii
indigle romedort de pane illo et de calice biberitniuohe¬
idio e anducler et bibit Aduentu xp̃i. purgata sins conã
Que ill mundauit. nos cõmunicare non possumꝰ se consi

Expanded text:
cet qui in Christo credunt, et sciunt omnem creaturam bonam esse: cet qui in Christo credunt, et sciunt omnem creaturam bonam esse: et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur. Coinquinatis unt. Non quod vel mundum sit aliquid, vel immundum: sed pro qualitate vescentium, et mundum mundis, et immundum contaminatis fiat. Alioquin infideles quosque atque pollutos, etiam panis benedictionis, et calix Dominicus non juvat; quia qui indigne comederit de pane illo, et de calice biberit, judicium sibi manducat et bibit . Adventu Christi purgata sunt omnia. Quae ille mundavit, nos communicare
Abbreviated transcription (Latin):
ritate neglecta. Si quis non resurgens cũ xp̃o. nec querens
ea quȩ sursũ sunt sedquȩ deorsũ dicit. Ne tetigeris ne
gustaueris ne atrectaueris. quȩ sunt incorruptione ipso
usu scđm p̃cepta et doctrinas hominũ. iste sequit᷑ iustiti¬
cerit. uiuet in eis. Omiã munda mundis. coinquinatis aut̃
et infidelib nihil ẽ. mundũ. sed polluta. ẽ. eoꝵ etmens et c̃¬
scientia. Quia superius dixerat. sunt enĩ multi non subditi.
uani loqui et deceptores. maxime qui decircuncisione sunt:
et de his qui ab eis decepti fuerant consequent̾ addiderat. Incre¬
pa illos acrit̃ ut sani sint infide. non intendentes iudaicis
fabulis & mandatis hominũ aduersantiũ ueritatẽ. Et quomͦ
ad galathas & ad romanos plenissime disputatur. putabant
inter cibos. ẽt distantiã cũ aliqui mundi. aliqui uidereuturli
immindi petea nunc infert Onia munda mundis bis uideli¬

Expanded text:
ritate neglecta. Si quis non resurgens cum Christo, nec quaerens ritate neglecta. Si quis non resurgens cum Christo, nec quaerens ea quae sursum sunt, sed quae deorsum, dicit: Ne tetigeris, ne gustaveris, ne tractaveris quae sunt in corruptione, ipso usu secundum praecepta et doctrinas hominum, iste sequitur justiticerit, vivet in eis. Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil mundum: sed polluta est eorum et mens, et conscientia. Quia superius dixerat: Sunt enim multi et non subditi, vaniloqui, et deceptores, maxime qui de circumcisione sunt, et de his qui ab eis decepti fuerant, consequenter addiderat: Increpa illos acriter, ut sani sint in fide, non intendentes Judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium veritatem. Et quomodo ad Galatas et ad Romanos plenissime disputatur, putabant inter cibos esse distantiam, cum aliqui mundi, aliqui viderentur immundi, propterea nunc infert: Omnia munda mundis, his videli
Abbreviated transcription (Latin):
se aueritate . Ac quiescamus paulisꝑ iudȩis. et eoꝵ quia pđ
eos sapientes uocantur patient̃ ineptias audiamus. & tẽ
& fabulosa fingentiũ: de quib cesaias ꝓphauit dicens
Popłs hic labus mehonorat. coraut̃ eoꝵ longe .ẽ a me
Sine causa aut̃ me colunt. docentes doctrinas et mandata ho¬
minũ. Quod testimoniũ saluator in euangłio cõꝓbans. arguit
eos legidĩ mandata hominũ p̃tulisse. Ds̃ quippe ait. honora
patrẽ et matrẽ : illi uero tradiderunt quia quicũq dixerit
patri et matri. munus quodcũq. est ex me tibi ꝓderit et non
honorauit patrẽ suũ et matrẽ. Siquis post aduentũ xp̃i con¬
ciditur et non circunciditur. iudaicis seruit fabulis: et man-
littera. Si quis pascha agit non in azimis sinceritatis et uerita¬
tis ut ex t̾minet exanima sua ome uetus fermentũ malitiȩ
et nequitiȩ igte attendit fabulas. et umbras sequitur: ue¬

Expanded text:
se a veritate. Acquiescamus paulisper Judaeis, et eorum, qui apud se a veritate. Acquiescamus paulisper Judaeis, et eorum, qui apud eos sapientes vocantur, patienter ineptias audiamus; et tunc et fabulosa fingentium, de quibus Isaias prophetavit, dicens: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. Sine causa autem me colunt: docentes doctrinas et mandata hominum . Quod testimonium Salvator in Evangelio comprobans, arguit eos Legi Dei mandata hominum praetulisse. Deus quippe ait: Honora patrem et matrem: Illi vero tradiderunt: Quia quicumque dixerit patri et matri: munus quodcumque est ex me, tibi proderit, et non honorificabit patrem suum et matrem . Si quis post adventum Christi conciditur, et non circumciditur: Judaicis servit fabulis et mandatlittera. Si quis Pascha agit, non in azymis sinceritatis et veritatis: ut exterminet ex anima sua omne vetus fermentum malitiae et nequitiae: iste attendit fabulas, et umbras sequitur, ve
Abbreviated transcription (Latin):
cretonses mendaces & stulti galathȩ uel dura ceruice issł uł
galathas disseruimus. Et quia nihil amplius.ẽ. qđ hic possi mꝰ
afferre illo contenti simus. Quã obrem in crepa ait illos acrit̃
Mendaces quippe sunt & malȩ bestiȩ & uentres pigri. qui falsa
ꝑ suadent: qui ferarũ ritu sanguinẽ sitiunt deceptorũ. & non
cõnsilentio oꝑantes suũ panẽ manducant. quoꝵ ds̃ uent̃ este
qua fidei sanitate & in consequentib loquitur senes sobri
quã fidei similitudine. doctrinȩ quoq sanitas appellat᷑
et sermones sanitatis : de quib ad timotheũ in prima epla
loquitur Siquis alit̃ docet et non ad quiescit sanis sermoni
b añi nrĩ ihũ xp̃i. et quȩ scđm pietatẽ ẽ. doc trinȩ. Et in
scda Exẽplũ habens sanoꝵ uerboꝵ quȩ ame audisti. Qui
hanc habent fideĩ doctrinȩ sanitatẽ etq uerboꝵ non ai¬
tendent iudaicis fabulis et mandatis hominũ auersantiũ

Expanded text:
Cretenses mendaces, et stulti Galatae, vel dura cervice Israel, Cretenses mendaces, et stulti Galatae, vel dura cervice Israel, Galatas disseruimus. Et quia nihil amplius est quod hic possimus afferre, illo contenti sumus. Quamobrem increpa, ait, illos acriter: mendaces quippe sunt, et malae bestiae, et ventres pigri: qui falsa persuadent, qui ferarum ritu sanguinem sitiunt deceptorum: et non cum silentio operantes, suum panem manducant: quorum deus 710 ventqua fidei sanitate et in consequentibus loquitur: Senes sobriet patientia: ad quam fidei similitudinem, doctrinae quoque sanitas appellaturet sermones sanitatis, de quibus ad Timotheum in prima Epistola loquitur: Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis sernostri Jesu Christi, et quae secundum pietatem est doctrinae . Et in secunda: Exemplum habens sanorum verborum quae a me audisti . Qui hanc habent fidei et doctrinae sanitatem atque verborum, non attendent Judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium
Abbreviated transcription (Latin):
dixer̃ iouẽ dm̃. et̃. & reliqua quȩ in eoꝵ carminib continent᷑.
quia cretenses fallacessunt sed in eo tantũ modo uerũ locutis
quia ingenitũ cretensium uitiũ ex prȩssere mendatii. Qui quia
fallaces sunt: non statim et uerũ non aliquando dixer. Nec
enĩ iuppit̃ ds̃ idcirco non eẽt. si cretenses uera loquerentur:
sed etiã illis tacentib qui mortuus erat dĩ uocabulũ ñ hab̾et
Beniq ut sciamus apłm ñ fortuito et ut libet et transitorie
ut illi arbitrantur. sed considerate & circũ specte & exonuĩ
parte sẽ ꝓtegentẽ aduersũ crecenses locutũ: testimonium
inquit hoc uerum est. Non cotum carmen de quo testimoniũ suptũ¬
est non uniuersũ opus sed tantũ hoc testimoniũ. Hic uersiculus
quo mendaces uocantur & utiq qui in unia tantũ poematis par¬
te consensit. cetera confutasse credendus est: Quomꝰ aut̃ uelit

Expanded text:
deum esse, et reliqua quae in eorum carminibus continentur, deum esse, et reliqua quae in eorum carminibus continentur, quia Cretenses fallaces sunt; sed in eo tantummodo verum locuti sunt, quia ingenitum Cretensium vitium expressere mendacii: qui quia fallaces sunt, non statim et verum non aliquando dixerunt. Nec enim Jupiter deus idcirco non esset, si Cretenses vera loquerentur; sed tamen illis tacentibus, qui mortuus erat, dei vocabulum non haberet. Denique ut sciamus Apostolum non fortuito, et ut libet transitorie ut illi arbitrantur, sed considerate et circumspecte, et ex omni parte se protegentem adversus Cretenses locutum: Testimonium, inquit, hoc verum est; non totum carmen, de quo testimonium sumptum, non universum opus: sed tantum hoc testimonium, hic versiculus quo mendaces vocantur. Et utique qui in una tantum poematis parte consensit, caetera confutasse credendus est. Quomodo autem vel
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ apłs paulus dereconditis est locutus. Possumus eñi hoc
argumento dicere: quia apł athenienses ignotũ dm̃ colere se
dixit: quẽ illi in ara ad nocauerant: debere paulũ & cȩtera
quȩ in ara scripta fuerant sequi. et et que athenienses facie-¬
bant facere : quia cũ atheniensib incultura ignoti dĩ ex par¬
te consensera t Absit. ut argum̃tum et scolasticã elegantiã
in calũnã traham. Nemo ẽ tã sicarius tã parricida. tã uenefi.¬
cus. qui non aliquid boni aliquando fecerit. Ergosi unum
bonũ illius uidens ꝓbauero. & incȩteris m incũbet necessitas
quȩ mala fuerint apꝓbandi si inimicus aduersũ nos iurgitet¬
& clamitet. non ne int̃ uerba simultatis & rixȩ aliqͥd loquit᷑
ueritatis qđ et a nobis quoq aduersum quos loquit ñ usqquaq
rep̃henditur  Itaq & callimachus et ep̃rmenides ñ ideo uera

Expanded text:
a alia quae apostolus Paulus de reconditis est locutus. Possumus 709 enim hoc a alia quae apostolus Paulus de reconditis est locutus. Possumus 709 enim hoc argumento dicere: quia apud Athenienses ignotum Deum colere se dixit, quem illi in ara annotaverant, debere Paulum et caetera, quae in ara scripta fuerant, sequi, et ea quae Athenienses faciebant, facere: quia cum Atheniensibus in cultura ignoti Dei ex parte consenserat. Absit ut argumentum et scholasticam elegantiam in calumniam traham. Nemo est tam sicarius, et tam parricida, tam veneficus, qui non aliquid boni aliquando fecerit. Ergo si unum bonum illius videns probavero, et in caeteris mihi incumbet necessitas, quae mala fuerint approbandi? Si inimicus adversus nos jurg clamitet, nonne inter verba simultatis et rixae aliquid loquitur veritatis, quod et a nobis quoque adversum quos loquitur, non usquequaque reprehenditur? Sic et Epimenides non ideo vera
Abbreviated transcription (Latin):
diuina ñ sentiant. & iouẽ qui regnet in cȩlo insua insula fingan
sepultum. & hoc qđ illi dixer. eẽ. uerũ apłi sententia cõꝓbatur:
sequit᷑ iouẽ non martuũ. eẽ. seduiuũ. Imꝑite gͥ paulus idolatriȩ
destructor dũ aduersũ ꝑuersos doctores agit deos quos impug
sumus non statĩ totã menandri comoediã & arati librũ ꝓbauit
sed oportunitate uersiculi abusus est: ita & inp̃senti loco non
totũ opus callimachi siue eprmenidis quoꝵ alt̃ laudes iouis
canit. alt̃ de oraculis scriptitat: ꝑ unũ uersiculũ confirmauit.
Sederetenses tantũ mendaces uitio gentis increpuit. non obillã
opinionẽ qua sunt arguti a poetis: sed ob ingenitã mentiendi
facilitatẽ de ꝓprio eos gentis auctore confutans. Qui aut̃
putant totũ librũ debere sequi. eũ qui libri parte usus sit.
sua testimoniũ posuit int̾ ȩccłae sepripturas reciperẽ : alia

Expanded text:
divina non sentiant; et Jovem, qui regnet in coelo, in sua insula fingant divina non sentiant; et Jovem, qui regnet in coelo, in sua insula fingant sepultum: et hoc quod illi dixerunt, esse verum Apostoli sententia comprobatur: sequitur Jovem non mortuum esse, sed vivum. Imperite igitur Paulus idololatriae destructor, dum adversus perversos doctores agit, deos quos impugnsumus, non statim totam Menandri comoediam, et Arati librum probavit; sed opportunitate versiculi abusus est: ita et in praesenti loco non totum opus Callimachi, sive Epimenidis, quorum alter laudes Jovis canit, alter de Oraculis scriptitat, per unum versiculum confirmavit: sed Cretenses tantum mendaces vitio gentis increpavit: non ob illam opinionem, qua sunt arguti a poetis, sed ob ingenitam mentiendi facilitatem, de proprio eos gentis auctore confutans. Qui autem putant totum librum debere sequi eum qui libri parte usus sit, sua testimonium posuit, inter Ecclesiae Scripturas recipere; et mult