comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab ilło ita sepe nominetur ut uesit ĩtel¬
ligi non substantiam sed opera carnis.
Quid hoc ad rem. uicia carms ꝯtruria
sunt uoluntati homiis. non natura ac¬
cusatur: sed uiciis medicus queritur
Quid est quod interrogat quis fecit hõi
sp̃m: et respondet sibi sme dubro deus.
Et iterũ interrogat. Carnẽ quis creauit.
Itemq respondet. ccedo deus interrogat
tertio ẜonis ẽ qui utrumq creauit deus:
Respondet. milli dribium est. Adhuc int̾¬
rogat. et utrũq quod bomis auctor cre¬
auit bonũ est. Et ãd hoc respondet con¬
fitendum ẽ. Deinde conclũdit. sugitur
et spus bonus. et caro bona. et abono auc¬
tore condita. quomodo fieri põt ut duo
bona possint sibi ẽẽ contraria. Omicto
dicere quia tota huius ratiocinatio tur¬
baretur. si quis ab eo quereret. estus et
frigus quis fecit. responderet enim sine
dubio deus. Non ego multa interrogo.
ip̃e conclũdat utrum aut ista possint

Expanded text:
ab illo ita saepe nominetur, ut uelit intelab illo ita saepe nominetur, ut uelit intellegi non substantiam, sed opera carnis\'. quid hoc ad rem? uitia carnis contraria sunt uoluntati hominis; non natura accusatur, sed uitiis medieus quaeritur. quid est quod interrogat: uitiis fecit homini spiritum? et respondet sibi: sine dubio deus. et item interrogat: carnem quis creauit? itemque respondet: idem. credo, deus. interrogat tertio: bonus est qui utrumque creauit deus ? respondet: nulli dubium est. adhuc interrogat: et utrumque quod bonus auctor creauit, bonum est? et ad hoc respondet: confitendum est. deinde concludit: si igitur et spiritus bonus et caro bona ut a bono auctore condita, qui fieri potest, ut duo bona possint sibi esse contraria? omitto dicere quia tota huius ratiocinatio turbaretur, si quis ab eo quaereret: \'aestus et frigus quis fecit?\' responderet enim sine dubio: \'deus\'. non ego multa interrogo, ipse concludat, utrum aut ista possint
Abbreviated transcription (Latin):
bns ineis repugnantem segi mentis mee:
et captiuum me ducentem in sege peccati
que ẽ in membris meis. Ecce quod uitirm
nature humane in obẽdientia uosũtatis
infłieit. Orare sinatur ut sanetur. quid
cantum de nature possibilitate p̾suit:
rulierata. fauciata. uerta. perdita ẽ:
uera confessione non falsa deferisione op
hẽt. Gr̃a ergo dei non qua instituatur.s
qua restituatur queratur. Que ab isto
sola clamatur non ẽẽ nccͣia cum tacetur.
Qui si ommino nichis degratia dei drẽt.
nec cam questionem soluendam sibi pro¬
poneret. ut de hac re inudram remou̾et
posset putari hoc quidem sentire quõd
ueritas hẽt. sed non dixisse. quia nõ ubiq
omna dicenda sunt. Proposuit de gru
questionem. Id respondit qd̾ habebat in
corde. definidaqz questio ẽ. non quam uo¬
lebamus sed u quid sentiret dubitabamꝰ.
Demde multis uerbis apli conat᷑ osten¬
dere unde non ẽ controuersia: qd̾ caro

Expanded text:
bris meis repugnantem legi mentis meae bris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in lege paceati, quae est in membris meis.ecce quod uitium naturae humanae inoboedientia uoluntatis inflixit. orare sinatur, ut sanetur. quid tantum de naturae possibilitate praesumitur? uulnerata, sauciata, uexata. perdita est. uera confessione, non falsa defensione opus habet. gratia ergo dei, non qua instituatur, sed qua restituatur, quaeratur;quao ab isto sola clamatur non esse necessaria, cum tacetur. qui si omnino nihil de gratia dei diceret nec eam quaestionem soluendam sibi proponeret, ut a se de hac re inuidiam remoueret, posset putari hoc quidem sentire, quod ueritas habet, sed non dixisse. quia non ubique omnia dicenda sunt. proposuit de gratia quaetionem, id respondit quod habebat in corde; definita quaestio est, non quam nolebamus. sed ubi quid sentiret dubitabamus. Deinde multis uerbis apostoli conatur ostendere, unde non est controuersia, \'quod caro
Abbreviated transcription (Latin):
fieri põt ut cuicũq baptiz ato sic caro
contruria. Quomodosibet intessigat
carnem. quia reuera non natura eius
que bona ẽ. sed uicia carnalia carnis
hoc loco nomine nuncupantur. Ecce
tamen etiam baptizatis caro ꝯtraria
ẽ. Et quomodo contraria. ut ñ quod
uolunt faciant. Ecce adest uoluntas
in homine: ubi ẽ possibilitas illa na¬
ture: Fateaniur gratiam necessariã.
clamentus miser honio ego quis me si¬
Remibit de corpore mortis huius. et re¬
todei dicitis hominem eẽ sine peccnto.
Nontunc de illa gratia questio ẽ qua
otationem. s libera nos a malo. Si ad¬
est possibilitus. ut quid orunt: auta qͦ
malo se liberari ornt: nisi maxime
de corpore mortis huius. Unde non sibe¬
Nonutiq de substantia corporis que bo¬
na ẽ si de uiciis carnalibus. unde non
liberritur homo sine gratia saluatoris.
nͨ quando per mortem corporis discedit
icorpore. et ħoc ut diceret apsũs quid
supradixerat. Uideo asiam legem in mẽ¬

Expanded text:
fieri potest ut cuicumque baptizato sit caro fieri potest ut cuicumque baptizato sit caro contraria? quomodolicarnem, quia revera non natura ejus quae bona est, sed vitia carnalia carnis hoc loco nomine nuncupantur; ecce tamen etiam baptizatis caro contraria est: et quomodo contraria? Ut non quod volunt faciant. Ecce adest voluntas in homine; ubi est possibilitas illa naturae? Fateamur gratiam necessariam, clamemus, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et reatiae Dei dicitis hominem posse esse sine peccato? non tunc de illa gratia quaestio est, qua ntationem; sed libera nos a malo . Si adest possibilitas, utquid orant? Aut a quo malo se liberari orant, nisi maxime de corpore mortis hujus? unde non libenon utique de substantia corporis, quae bona est, sed do uitiis carnalibus, unde non liberatur homo sine gratia saluatoris nec quando per mortem corporis discedit a corpore. et hoc ut diceret apostolus, quid supra dixerat ? uideo aliam legem in mem
Abbreviated transcription (Latin):
eo ip̃o opus ẽ saluatore quo instituta
ẽ natura creatore hoc faluatore. eaq
illius mẽdicina qua uerbum caro fac¬
tum ẽ ut habitaret in nobis. si opus ẽẽ
fateannir parius et magnis. id ẽ a ua¬
gitibus infantum usq carios senum.
tota que incer nos ẽ huius questionis
Pontroner sia dissoluta ẽ. Nunc iam
iuidcamꝰ utrũ et baptizatis legat᷑ caro
ẽẽ contraria. uͥ quero quib dicebat apo¬
stolus. caro concupiscit aduersus sp̃m:
et sp̃us ãduersus carnem. Hec enim in¬
uicem aduersantur. ut non ea que uul¬
tis faciatis. ad galathas ut opior id
scripsit. quibus dicit. qui ergo tribiit
uobis sp̃m et uirtutes oꝑatur in uobis.
ex operib legis an ex auditu fidei. Unde
apparet eum xp̃ramis loqui. et quibus
deus tribuerat spm̃: ergo etiam bapti¬
zatis. Ecce et baptizatis caro inuenit
ẽẽ contraria. et non adeẽ possibilitas
illa quam inseparabiliter insitam
dicit ẽẽ nature. uͥ ẽ quod ait quomodo

Expanded text:
co ipso opus est saluatore, quo instituta co ipso opus est saluatore, quo instituta est natura creatore. hoc saluatore eaque illius medicina, qua uerbum caro factum est, ut habitaret in nobis, si opus esse fateamur paruis et magnis, id est a uagitibus infantum usque canos senum, tota quae inter nos est huius quaestionis controuersia dissoluta est. Xunc iam uideamus, utrum et baptizatis legatur caro esse contraria. ubi quaero, quibus dicebat apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus a d uersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, u t non ea quae uultis faciatis. ad Galatas, ut opinor, id scripsit, quibus dicit: qui ergo tribuit uobis spiritum et uirtutes operatur in uobis, ex operibus legis an ex auditu fidei? unde apparet eum Christianis loqui et quibus deus tribuerat spiritum, ergo etiam baptizatis. ecce et baptizatis caro inuenitur esse contraria et non adesse possibilitas illa, quam inseparabiliter insitam dicit esse naturae. ubi est quod ait: qui
Abbreviated transcription (Latin):
non pocuit penitus se obliuisci esse
xp̃ianum. s idlicet tenuiter recordatꝰ
est recessit a defensione nature . u biẽ
ergo nnseparabilitas possibilitatis. an
force nondum baptizati in natu honn
non sunt. Hic prorsus hic posset uigi¬
lare. et si ãduertat potest. quomõdo
fieri potest inquit ut cuicunq bapti¬
rato sit caro contraria. ergo non bap¬
thatio põt ẽẽ caro contrariã. Exponat
quemadinodum cum sit etiam in ip̃is
illa ab eo multum defensa nat᷑a. certe
uel in eis contendit ẽẽ uiciatam. si iam
in baptizatis ille saucius sanus de sta¬
bulo egressus ẽ: auc samus in stabulo ẽ.
quo eum curandum misericors sama¬
ritanus aduexit. Porro si uel istis con¬
cedit carnem ẽẽ contrariam. dicat quid
contigerit cum sit utrũqz hoc est et caro
et spũs creatura unius eiusdemq crea¬
toris proculdubro bona qua boni. insi
quia hoc ẽ uicium quod propria inflic¬
tum ẽ uoluntate: et hoc in nataͣ sanet᷑.

Expanded text:
non potuit penitus se obliuisci esse non potuit penitus se obliuisci esse Christianum, sed id licet tenuiter recordatus est, recessit a defensione naturae. ubi est ergo inseparabilitas possibilitatis? an forte nondum baptizati in natura hominum non sunt? hic prorsus, hic posset uigilare et, si aduertat, potest. qui fieri potest, inquit, ut cuicumque baptizato sit caro contraria? ergo non baptizatis potest caro esse contraria. exponat quemadmodum, cum sit etiam in ipsis illa ah co multum defensa natura. certe uel in eis concedit esse uitiatam. si iam in baptizatis ille saucius sanus de stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, quo cum curandum misericors Samaritanus aduexit. porro si uel istis concedit carnem esse contrariam, dicat quid contigerit, cum sit utrumque, hoc est et caro et spiritus, creatura unius eiusdemque creatoris procul dubio bona, quia boni, nisi quia hoc est uitium, quod propria inflictum est uoluntate; et hoc ut in natura sanetur,
Abbreviated transcription (Latin):
loqueretur que primo inculpata et sal¬
ua condita est. utcũq acceptaret᷑ hoc
dictum. ꝙͣꝙͣ inseparabilem hr̃e possibi¬
litatem. id ẽ ut ita dicam mamissibilẽ
non debuit ilła natura dici que uiciari
posset et medicũ querere qui ceci oculos
sanaret et uidendi possibilitatem resti¬
tueret que fuerat amissa per cecitatẽ.
Quoniam cecus puto quod uesit uide̾
sed non põt. si autem uult et nõ potest
mest uoluntas: s amissa ẽ possibilitas.
Adhuc uidete quas moles conet᷑. ꝙͣ suã
sentenciam ducat irrumpere si ualeret.
Obicit enĩ sibi questionem dicens. sed
caro nobis securdum aplmñ contraria
ẽ inquies. Deide respondet. quomodo
fieri põt ut cuicũq baptiz ato sit caro
contraria: cum secundũ eũdem apsm̃
in carne non ẽẽ intesligatur. Ita enim
ait. Uos autem in carne non estis. Be¬
ne quod baptizatis dicit carnem ꝯtra-¬
riam ẽẽ nõ posse: quod ucrum uerum
sit post uidebimus. Nunc uero quia

Expanded text:
loqueretur, quae primo inculpata et salloqueretur, quae primo inculpata et salua condita est, utcumque acceptaretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura dici, quae uitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret et uidendi possibilitatem restitueret, quae fuerat amissa per quaestionem, quoniam caecus puto quod uelit uidere. sed non potest; si autem uult et non potes, inest uoluntas, sed amissa est possibilitas. Adhuc uidete quas moles conetur, qua suam sententiam ducat, inrumpere, si ualeret. obicit enim sibi quaestionem dicens: sed caro nobis secundum apostolum contraria est, inquies. deinde respondet: qui fieri potest, ut contraria baptizato sit caro contraria, cum secundum eundem apostolum in carne non esse inteltellegatur? ita enim ait: uos autem carne non estis. bene, quod baptizatis dicit carnem contrariam esse non posse; quod utrum uerum sit post uidebimus. nunc uero quia
Abbreviated transcription (Latin):
posse non peccare. Ip̃a inquit ñ peccandi
possibilitas nontam in arbitrii pt̃ate
ꝙ̃ in nature nc̃citate ẽ. Quicquid ro na¬
ture ncc̃itate positum ẽ. ad nature per¬
tinere non dubitatur auctorem utiq
deũ. Quomodo ergo in quit absq dei gͣ¬
tia dici existimatur quod ad deũ ꝓpriẽ
pertinere monstuatur. Expressa ẽ sentẽ¬
tia que la tebat:non ẽ quemãdmodum
possit abscondi. Ideo dei gr̃ẽ tribuit non
peccandi possibilitatem quia eiꝰ nature
deus auctor ẽ: cui possibilitatem nõ pec¬
candi inseparabiliter infitam dicit. Cũ
uult ergo faciat: quia cum nõ uult nõ
facit. Ubi enim ẽ inseparabilis possibili¬
tas. ei accĩdere non põt uoluntatis infir¬
mitas: ues potius uoluntatis adiacẽtia.
et perfectionis indigentia.Si ergo ita ẽ.
unde uenit uesse. adracet: perficere autẽ
bonũ nõ adracet. Si enĩ iste qui hunc
librum scripsit de illa hominis natura

Expanded text:
posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicquid in naturae necessitate positum est, ad naturae pertinere non dubitatur auctorem, utique deum. quomodo ergo, inquit, absque dei gratia dici existimatur, quod ad deum proprie pertinere monstratur ? expressa est sentetia quae latebat, non est quemadmodum possit abscondi. ideo dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia eius naturae deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult ergo, faciat; quia non uult, non facit. ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potes uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet ? si enim iste qui hunc librum scripsit de illa hominis natura
Abbreviated transcription (Latin):
odi malum hoc ago. bbi ẽ possibilitas
que inseparabiliter insita probatur ẽẽ
nature. Ecce homines non ea que uost
facuit: et de non peccando rtiq age¬
bat non de uolando. quia hommes non
alites eninit. Ecce homo quod uult bonũ
non agit. s quod non bult malum hoc a¬
git. uesse illi adiacet. perficere autẽ bo¬
num non ãdiacet. uͥ ẽ possibilitas que
inseparabiliter probatur mẽe nature:
Quenilibet enim in se trarissiguret. si
de ip̃o ista non dicit aplũs. hominẽ certe
in se transfigurat. Ab isto aũt ista hũa¬
nanatura inseparabilem nichil peccan¬
di possibilitatem hẽre defendit᷑. S his
uerbis ĩd agitur etiam a non sciente qui
loquitur. non aũt nesciente illo qui hec
loquenda incautis etiam deũ timẽtib
suggerit. ut euacuetur xp̃i gr̃a. hũana
sibi ad iusticiam suam ꝙͣr sufficiente
natura. Ot au̾t decsinetur inuidia qua
Quare siue. ̃druto.io gr̃e dei dicis hoĩcm

Expanded text:
odi malum, hoc ago? ubi est possibilitas, odi malum, hoc ago? ubi est possibilitas, quae inseparabiliter insita probatur esse naturae? ecce homines non ea quae uolunt faciunt. et de non peccando utique agebat, non de uolando. quia homines non alites erant. ecce homo quod uult bonum non agit, sed quod non uult malum. hoc agit; uello illi adiacet. perficere autem bonum non adiacet. ubi est possibilitas, quae inseparabiliter insita probatur esse naturae? quemlibet enim in se transfiguret, si de se ipso ista non dicit apostolus, hominem certe in se transfigurat. ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia humana sibi ad iustitiam suam quasi sufficiente natura. Vt autem declinetur inuidia, qua\'quare sine adiutorio gratiaedei dicishominem
Abbreviated transcription (Latin):
nius. qm̃ posse non peccare nr̃m ẽ. seu
uelimus seu nolmiꝰ possumꝰ ñ peccare.
lon emm ait. seu uelimꝰ seu nolimus
non peceamus. sinẽ dubio enĩ peccaniꝰ
si uolumꝰ s camẽ uelimus nolimus
he̾re nos asserit non peccũdi possibilita¬
tem quam nature insitam dicit. Sed
de homine sanio pedib colerabiliter
dici põt uelit nosit hẽt ambulandi possi¬
bilitatem. Confinctis uero et si uelit n
hẽt. uiciata natura ẽ dequa loquitur
Quid superbit terra et cinis. iuciataẽ.
medicum implorat. Saluũ me fac dñe
cłamat. sana anmam meã clamat.
quid interclũdit has uoces. ut deferidẽ¬
do qr pr̃item possibilitatem futurã imi¬
pediat santatem. Et iudete quid adiũ¬
gat. unde illud confirmare eristimat.
quia nissa inquit adimere boluntas
põt. quod in sẽpambiliter insitum pro¬
butur ẽẽ nature. Unde ergo issa uor. ut
non que uultis faciatis: bnde etiã illa.
non enĩ quõd uolo facio bonum. s quod

Expanded text:
nius: quia posse non peccare nostrum non est, seu nius: quia posse non peccare nostrum non est, seu uelimus seu nolimus, possumus non peccare. non enim ait: seu uelimus seu nolimus, non possumus; sine dubio enim possumus, si uolumus; sed tamen uelimus nolimus habere nos asserit non peccare possibilitatem, quam naturae insitam dicit. sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest: uelit nolit habetis ambulandi possibilitatem; confractis uero, et si uelit, non habet. uitiata est natura de qua loquitur — quid superbit terra et cinis?—, uitiata est, medicum implorat: saluum me fac, domine, clamat; sana animam meam clamat. quid intercludit has uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem ? Kt uidete quid adiungat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis? unde etiam illa: non enim quod
Abbreviated transcription (Latin):
tam ut hoc maioris uicii fit nõ iudece.
qͥanon peccare inquit nr̃m ẽ. possumꝰ
peccare et non peccare. Quid si alius di¬
cat quia nolle infelicitatem nr̾m est.
possumus eam et uelle et nolle: et tñ
cam uelse ommino non possumus. Qͥo
entm ullo mõdo uelle ẽẽ possit infelix:
etiam si aliũd uult uͥ eum et uolentẽ
infelicitas consequatur. Deinde quia
dei multomagis est nõ peccure. num
audebimus eum dicere et peccare posse
et non peccare: absit a nobis ut deum
posse peconre dicamꝰ. Non enĩ ut stulti
putant ĩdeo non erit omp̃s quia nͨ mori
põt et negare sẽip̃m non p̾t. Quid ẽ ergo
quod soquuitur. et quib socutionũ regͥu¬
lis conatur per suãdere quod nõ uult
considerare: Adhuc addit et dicit. quia
uero posse nõ pecarre non possumꝰ non
rimꝰ non posse non peccare. non possumꝰ
non posse non peccure. Intorte hoc dixit.
et ideo subobscure. S ita posset dici pla¬

Expanded text:
tam, ut hoc maioris uitii sit non uidere. tam, ut hoc maioris uitii sit non uidere. Quia non peccare, inquit, nostrum est, possumus peccare et non peccare. quid, si alius dicat: \'quia nolle infelicitatem nostrum est, possumus eam et uelle et nolle\'? et tamen eam uelle omnino non possumus. quis enim ullo modo uelle esse possit infelix, etiamsi aliud uult ubi cum et nolentem infelicitas consequatur? deinde quia dei multo magis est non peccare, num audebimus cum dicere et peccare posse et non peccare ? absit a nobis ut deum posse peccare dicamus! non enim, ut stulti putant, ideo non erit omnipotens, quia nec mori potest et negare se ipsum non potest. quid est ergo quod loquitur et quibus loeutionuni regulis conatur persuadere, quod non uult considerare? adhuc addit et dicit: quia uero posse non peccare nostrum non non posse non peccare. non possumus non posse non peccare. intorte hoc dixit et ideo subobscure. sed ita posset dici pla
Abbreviated transcription (Latin):
tũdines false sunt. ita et illud propter
quod eas uoluit adhibere. sequit᷑ enĩ
et dicit. Simisi ergo modo de non peccã¬
di possibilitate intelligendum ẽ. qd̾ ñ
peccare nr̃m sit. posse uero nõ peccare ñ
nr̃m. Si de integra et sana hoĩs nat᷑a
loqueretur quam modo nõ habemus.
spe enim salui facti sumꝰ Spes autem
que udetur non ẽ spes. si aũt quodñ
iudemus speramus per patientiam
expectanus. nec sic recte diceret. qd̾ nõ
pertare nr̃m tantummodosit: ꝙͣuis
pecture nr̃m eẽt. nam et tunt nccͣm ẽet
iiutoriũ dei: et tanꝙͣ lumen ocisis
sanis quo adiuti uideant se prebece
uosentib. Quia ueto de hac iuta dispri¬
uat ii corpus quod corrumpitur aggra¬
uat amimam. et deprimit terrena in¬
habitatio sensum multu cogitantem.
Miror quo corde etiam sine adiutorio
medicine saluatoris mi nr̃m putet ẽẽ
non peccure. posse uero nõ peccare natẽ
c contendat. quam sic apparet c̃ẽ iuicia¬

Expanded text:
tudines falsae sunt, ita et illud propter tudines falsae sunt, ita et illud propter quod est uoluit adhibere. sequitur enim et dicit: si- mili ergo modo de non peccandi possibilitate intellegendum est, quod non peccare nostrum sit, posse uero non peccare non nostrum. si de integra et sana hominis natura loqueretur— quam modo non habemus; spe enim salui facti sumus; spes autem quae uidetur non est spes. si autem quod non uidemus speramus, per patientiamemus , nec sic recte diceret, quod non peccare nostrum tantummodo sit, quamvis peccare nostrum esset: nam et tunc esset adjutorium Dei, et tanquam lumen sanis oculis quo adjuti videant, se praeberet volentibus. Quia vero de hac vita dispuubi corpus quod corrumpitur adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, miror quo corde etiam sine adiutorio medicinae saluatoris nostri nostrum putet esse non peccare, posse uero non peccare naturae esse contendat, quam sic apparet esse uitia
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ uel non audimꝰ hoc ẽ ꝓpͥe uolunta¬
tis. cur non attendit quanta audiams
inuiti que penetrant in sensum nostrũ
etiam auribus obtuatis sicuti de proxĩo
serre stridor uel grunitus suis. quãquã
obturatio aurium ostendit non in pote¬
state nr̃a ẽẽ apertis auribus non audire.
ffacit etiam fortasse talis obturatio que
ip̃m sensum nr̃m adimat. ut in nr̃a po¬
testate sit etiam audire nõ posse. De o¬
doritu autem quid dicit. nͥ parũ quod
dicit accendit. non eẽ in nr̃a potestate
posse odorari uel nõ posse: sed in nr̃a po¬
testate ẽe hoc ẽ in libera uoluntate odo¬
rari ues non odorari. Cum inter odores
graues et molestos quando constituti
fuerimꝰ. si quis nos illic manib ligatis
constituat seruata prorsus integritate
ac salute membroꝵ uelimꝰ non odorare
nec omnino possimus. Quia cum sp̃m
ducere cogimur.simul et odorem quem
nolumꝰ trahimꝰ Sicut ergo iste simili¬

Expanded text:
dimus uel non audimus. hoc est propriae uolnntadimus uel non audimus. hoc est propriae uolnntatis, cur non adtendit, quanta audiamus inniti. quae penetrant in sensum nostrum etiam auribus opturatis. sicuti est de proximo serrae stridor uel grunnitus suis? quamquam opturatio aurium ostendit non in potestate nostra esse apertis auribus non audire, facit etiam fortasse talis opturatio, quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra potestate sit etiam audire non posse. de odoratu autem quod dicit. nisi parum quod dicit adtendit, \'non esse in nostra potestate posse odorari uel non posse, sed in nostra potestate esse\', hoc est in libera uoluntate, \'odorari uel non odorari\' cum inter odores graues et molestos quando constituti fuerimus, si quis nos illic manibus ligatis constituat, seruata prorsus integritate ac salute membrorum uelimus non odorari nec omnino possimus, quia cum spiritum ducere cogimur, simul et odorem quem nolumus trahimus. Sicut ergo istae simili
Abbreviated transcription (Latin):
id omnino nolle non possumus: nescio
qua et bona constrictiorie nature nec
dicere audeamus. ideo dñ ñ uolũtatem
s nccͣitatem hẽre iusticie. quia non põt
uelle poccare. Actendite etiam que sequũ¬
tur. hoc inquit et de auditu. õdoratu uel
uisu sentiri possibile ẽ. quod audire.
odoturi. iudere pocestatis nr̃e sit. posse
uero audire uel õdorari ues uidere potesta
stat. Aut ego non intelligo quid dicat. aut
ip̃e . quomodo enĩ in potestate nr̃a non ẽ
uidendi possibilitas. sic in ptãte nr̃r est
non uidendi nccitas: quia in potestate ẽ
cecitas. qua ĩd ip̃m uidere posse nobis si
uosumus adimamus. Quomodo autẽ
nr̃a potestate ẽ uidere si uelimꝰ. cũ etiã
salua integritate nature corporis oculo¬
rũq nr̃oꝵ. nec uolentes uidere possimus.
siue per noctem luminibus que forinsee
adhibentur ademptis. siue nos quisquã
in tenebroso loco inclũdat. Item si quod

Expanded text:
id omnino nolle non possumus, nescio id omnino nolle non possumus, nescio qua et bona constrictione naturae: nec dicere audemus, ideo Deum non voluntatem, sed necessitatem habere iustitiae. quia non potest uelle peccare. Adtendite etiam quae sequuntur. hoc, inquit, et de auditu, odoratu uel uisu sentiri possibile est, quod audire, odorari, uidere potestatis nostrae sit, posse uero audire uel odorari uel uidere potestatis stat. ant ego non intellego quid dicat ant ipse. quomodo enim in potestate nostra non est uidendi possibilitas, si in potestate nostra est non uidendi necessitas, quia in potestate est caecitas. qua id ipsum uidere posse nobis, si uolumus, adimamus? quomodo autem in nostra potestate est uidere, si uelimus, cum etiam salua integritate naturae corporis oculorumque nostrorum nee uolentes uidere possimus siue per noctem luminibus quae forinsecus adhibentur ademptis siue nos quisquam in tenebroso loco aliquo includat? item si quod
Abbreviated transcription (Latin):
quibus si uelit homo adimat sibi possi¬
bilitatem loquendi. nõ adempto illo quo¬
membro loquimur. uelut si aliquĩd fiat
unde uor ip̃a tossatur. loqui nemo potit.
manentib membris. Non enĩ uox hoĩs
membrũ ẽ. uexcto sane aliquo int̾iore
membro fieri põt. non adempto. S ne
ueritatis uerbo premere uidear. michi¬
q contenciose dicatur etiam uexare
adimere ẽ. possumus quĩdem id effic̾e.
et ore aliquib uinculis sic clauso atq
obserato ut id aperire minime ualeamꝰ.
neq ut aperiatur in nr̃a sit ptãte. Cũ
in pocestate fu̾it ut clauderetur manẽ¬
te integritate et sanitate membrorum.
Sed quid ad nos: iudramus quid deinde
contexerat. Uoluntatis enĩ arbitrio in¬
quit ac deliberatione priuatur. quicqͥd¬
naturali nc̃citate constringitur. Et hrc
nomulla questio ẽ. ꝑ em̃ ab surdum ẽ.
ut ideo dicamꝰ non ꝑtinere ad uosunta¬
tem nr̃am quod beati ẽẽ uolumꝰ quia

Expanded text:
quibus, si uelit. homo adimat sibi possiquibus, si uelit. homo adimat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo membro quo loquimur. uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri potest, non adempto. sed ne uerbo premere uidear mihique contentiose dicatur: \'etiam nexare adimere est\', possumus quidem id efficere et ore aliquibus uinculis sic clauso atque obserato, ut id aperire minime ualeamus neque ut aperiatur in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate membrorum. Sed quid ad nos? uideamus quid deinde contexat. uoluntatis enim arbitrio, inquit, ac deliberatione priuatur quicqnaturali necessitate constringitur. » Et hic nonnulla quaestio est. Per enim absurdum est, ut ideo dicamus non pertinere ad voluntatem nostram quod beati esse volumus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cetera: audienda psane: et corripienda
utiq ues cauenda. Nam cũ dicit inquiet
ip̃m posse arbitrii humam omnino nõ
eẽ sc̃d nature. sed auctoris nature deisci¬
licet et qui fieri põt ut absq dei gratia
intessigatur quod ad deum proprie ꝑti¬
nere censetur. Iam cepit apparere quid
dicat. Sed ne forte fallaniur. latius
idexplanat et clarius. S ut hoc mam¬
festius inquit fiat. paulo latius dispu-¬
candum est. Dicimus enim cuiuscunq
rei possibilitatem non tam in arbitrii
humani potestate ꝙͣ in nature nccͣitate
consistere. Eremplis etiam uel similitu¬
dimibus quid dicat illustrat. ut puta in¬
quit loqui possum. quod loqui possum
uoluntatis. Et quia quod loquor meũ ẽ.
utrumq facere possum. id ẽ loqui et non
loqui. Quia uero quod loqui possum me¬
um non ẽ. id ẽ arbitrii mei atq uosunta¬
tisncc̃e ẽ me semper loqui posse: et si uo
officium põt. Multa quidem dici possent.

Expanded text:
cetera? audienda plane et corrigenda cetera? audienda plane et corrigenda utique uel cauenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani omnino non esse, sed naturae, sed auctoris naturae, dei scilicet, ecqui fieri potest ut absque dei gratia intellegatur, quod ad deum proprie pertinere censetur ? iam coepit apparere quid dicat; sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. sed ut hoc manifestius, inquit, fiat, paulo latius disputandum est. dicimus enim cuiuscumque rei possibilitatem non tam in arbitrii humani potestate quam in naturae necessitate consistere. exemplis etiam uel similitudinibus quid dicat inlustrat. ut puta, inquit, loqui possum. quod loqui possum propriae uoluntatis; et quia quod loquor meum est, utrumque facere possum, id est et loqui et non loqui. quia uero quod loqui possum meum non est, id est arbitrii mei atque uoluntatis, necesse est me semper loqui posse; et si uolofficium potest. multa quidem diei possent,
Abbreviated transcription (Latin):
respondeat attendamus. Ait emĩ.S hoc
s̾. quod multos mouet inquies. quod non
per dei gratiam hominem sinre pcc̃o esse
posse defendis prorsus hoc ẽ quod mouet.
hoc ẽ quod obicimus. Rem ip̃am dicis. hos
ommuo egerrime sustinemꝰ. Hnic axp̃i¬
ams talia disputari ea quam m alios et
in ipos habemus dilectione non ferurus
Aũdiamus igitur quomodo seab obiecte¬
one questionis huius expẽdiat. Oignorã¬
tie cecitas inquit. Oimperite mentis igua¬
uia. que ĩd sine dei gr̃a defensari existiat.
ꝯuod deo tantum audiat debere reputa¬
ri. Si nesciremus que sequantur.his tã¬
tummodo auditis falsa nos deillis iac¬
tante fama. et quibusdam frĩb ydone¬
is testibus asseuerntibus credidisse pr¬
taremus. Quid enĩ dicibrcuius potiut et
uerius ꝙͣ possibilitatem non peccũdi
quantacunꝙ bes erit in homine. non nͥ
des debere reputari. Hoc et nos dicimus.
Iungamus dexteras. an audienda sũt

Expanded text:
respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis. prorsus hoc est quod mouet, hoc est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustinemus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab obiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caecitas, inquit, o inperitae mentis ignauia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis falsa nus de illis iactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseuerantibus credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus dexteras. An audienda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Iste dicit. nosuntate non ẽ quod natura
põt. Ego dico. uoluntate quidem non ẽ
homoiustus si natura põt. s medicina
poterit quod uicio non potest. Quid ergo
iam opus est plurib imiorari. De¬
mamus interius ad cãm quam ĩ hac
dumtaxat questione uel solã uł pene
solam cum istis hẽamus. Sicut eĩ ip̃e
dicit. ad quod mine agit nõ pertinere ut
queratur utrum fuerint ues sint alique
homines in hac uita sine pcc̃o: s utrum ẽẽ
potuerint sine possint. Ita ego etiam¬
si fuesse uel cẽ consentiam nullomodo
camen potiusse uel posse confirmo isi
iustos sanauit antiquos que sanat et
nos. id ẽ mediatoris dei ethominum hoĩs
rp̃i ihũ fides sangiumᷤ eius. fides crutis
eius. fides mortis et refurrectionis eius.
Hẽntes ergo eiuidem sp̃m fidei et nos cordi¬
mus. propter quod et soquimur. Iste uero
obiecta fibi questiore i qua reuera into¬
lerabilis uidetur cordibus xp̃ianis. quid

Expanded text:
iste dicit: uoluntate non est, quod natura iste dicit: uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: \'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura potest, sed medicina poterit quod uitio non potest\'. Quid ergo iam opus est in pluribus inmorari? ueniamus interius ad causam, quam in hac dumtaxat quaestione uel solam uel paene solam cum istis habemus. sicut enim ipse dicit, ad quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint uel sint aliqui homines in hae uita sine peccato, sed utrum esse potuerint siue possint\', ita ego etiamsi fuisse uel esse consentiam nullo modo tamen potuisse uel posse confirmo nisiiustos sanauit antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fidei et nos credimus, propter quod et loquimur. Iste uero obiecta sibi quaestione, in qua reuera intolerabilis uidetur cordibus christianis, quid
Abbreviated transcription (Latin):
prouemet. Dum caritas dei quantum
plenissime natura nr̃u sana atq puer¬
Melius itaq dei cauisa agitur ꝙͣ seiste a¬
gendo dicit defersare naturam cium ee
crator et faluator agnoscitur: ꝙͣ cum
defensa uelut sana uiribq integris
aratura opitulatio saluatoris ĩanitur.
Uerũ est autem quodait. qd̾ deus tam bo¬
mis qͣm iustus talem hominem fec̾it.
qui peci malo carere sufficeret. sed sibo¬
luisset. quis enim eum nescit sanum :
iculpabilem faccum: et libero arbitrio
adiuste uiuendum potestate libera cõ¬
stitutum: Sedminc de isso agit. quem
eniuum satrones in uia resiquerũt.
qui grauib saucius corfossusq uulne¬
abus non ita potest ad iusticie culmen
ascendere sicut potuit inde descend̾e. qͥ
etiam suam in stabrilo ẽ adhuc cuat᷑.
Non igitur deus impossibilia iubet. sed
iubendo admonet et facere quod possis.
et petere quod non possis. Iam nunc ui¬
deamus unde possit. unde non possit.

Expanded text:
proueniat, dum caritas dei, quantum proueniat, dum caritas dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purmelius itaque dei causa agitur — quam se iste agendo dicit defensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam cum defensa uelut sana uiribusque integris creatura opitulatio salnatoris inanitur. Verum est autem quod ait, \'quod deus tam bonus quam iustus talem hominem fecerit, qui peccati malo carere sufficeret, sed si uoluisset\'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque ad iuste uiuendum potestate libera constitutum ? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrones in uia reliquerunt, qui grauibus saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis. iam nunc uideamus unde possit, unde non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
tuerint. quamobrem et si om̃s homines
inquit pc̃cores possent probari. definitio¬
m tamen nr̃e nequaꝙͣ id obesset. qui nõ
tam qid homines sĩt ꝙͣ quid possint
ẽẽ defendimus. Hic recte facit aliquãdo
consentire. quoniam non iustificabit᷑
in conspectu dei omnis uiuens. Non tñ
ibi ẽẽ questionem sed in ip̃a non peccã¬
di possibilitate contendit: in qua nec
nos aduersus eum certare opris est.
nlam neq issud mmis curo. utrũ fuerĩt
biensiqui uelsint. uel ẽẽ possint qui per¬
fectam cui nichil ãddendum ẽẽe hũeruit
uelheant uel hĩturi sint caritatem dei.
pod e enĩ uerissima. psenissima perfeitis¬
smaq iusticia ꝯuoniam id quod uosun¬
cate hominis adiuta per dei gruam fiers
posse confiteor et defenda quando uel a
uesi quofiet mimum certare nõ debeo:
neq de ip̃a possibilitate contenda cum
sanata et ãduita hominis uolintate pos¬
sibilitas ip̃a simulcum effectu in sanctis

Expanded text:
tuerint. quamobrem et si omnes homines, tuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus cum certare opus est. nam neque illud nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - ipsa est enim uerissima, plenissima perfectissimaque iustitia —, quoniam id, quod uoluntate hominis adiuta per dei gratiam fieri posse confiteor et defendo, quando uel ubi uel in quo fiat nimium certare non debeo. neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et adiuta hominis uoluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
eius ablutione purgati sunt.sanctifica¬
tos ẽẽ non dubim sit. Non plaire isto
testimonio probat quod uult. Nã sic
dictum ẽ.sicut pet uniꝰ delictũ in omẽs
homines in condempnationem. ut nuil¬
lus pretermittetur. sic et in eo quod dc̃m
est. Per unius iusticiam in oẽs honñes
in iustificationem uite. nullus preter¬
missus est: non quia om̃s ĩ eũ credunt:
et baptismo eius abluuntur. sed quia
nemo iustificatur. nisi in eum credat :
baptismo eius abluatur. Itaqz omnes
dictum ẽ.ne aliquomodo alio pret̾ ipͥm
quisquam saluus fieri posse credatur.
Sicut yno licterarũ magrõ in ciuitate
constituto. rectissime dicimus omnes
iste hic licteras docet: non quia omnes
ciues licteras discunt. sed quia nemo di¬
scit nisi quem ille docuerit. Sic nemo
iustificatur: nisi quem xp̃us iustifica¬
uerit. Sed esto in quid consentiam quia
om̃s pc̃cores fuisse testatur. Dicit enim
quid fuerint non quod aliud ẽe non po¬

Expanded text:
eius ablutione purgati sunt, sanctifieaeius ablutione purgati sunt, sanctifieatos esse non dubium sit. non plane isto testimonio probat quod uult. nam sicut dictum est : sicut per unius delictum in omnes hom ines in condemnationem. ut nullus praetermiest, per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae , nullus praetermissus est: non quia omnes in eum credunt et Baptismo ejus abluuntur, sed quia nemo justificatur nisi in eum credat et Baptismo ejus abluatur. Itaque omnes dictum est, ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam salvus fieri posse credatur. Sicut enim uno litterarum magistro in civitate constituto, rectissiiste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non po
Abbreviated transcription (Latin):
dei non estis subrecti. Sicut enim finis
segis. ita etiam nature humane uiciose
saluator xp̃us ẽ. ad iusticiam omni cre¬
denti. Quid autem sibi opposuit ab eis dici
contradici quos loquitur. omes enim
peccauerunt. manifestum ẽ quod de
his dicebat aplũs qui tunc erant. hoc ẽ
de iũdeis et gentib. sed plane illud quod
commemoraui. per unum hominem
peccatum intrauit in mundum et per
peccatum mors: et ita in omnes hoĩes
pertransiit. in quo omnes peccauerunt.
et antiquos et recentiores. et nos et po¬
steros nr̃os sentencia ista complectitur
Ponit etiam illud testimonium unde
probet: cum dicuntur omnes. nõ semꝑ
onmes omnino pretermisso intelligi o¬
portere. ficut per uinus inquit delictum
in om̃es homines in condempnationẽ.
sic et per unius iusticiam in ões hoĩes
in iustificntionem uite. Cum per xp̃i
inquit iusticiam non ommnes sz eos tm̃
qui illi obẽdire uoluerunt. et baptismm

Expanded text:
dei non estis subiecti. sicut enim finis dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae saluator Christus est ad iustitiam omni credenti. Quid autem sibi opposuit \'ab eis dici contra quos loquitur: omnes enim peccauerunt\'? manifestum est quod de his dicebat apostolus qui tunc erant, hoc est de Iudaeis et gentibus. sed plane illud, quod commemoraui: per unum hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt, et antiquos et recentiores et nos et posteros nostros sententia ista conpleetitur. ponit etiam illud testimonium, unde probet cum dicuntur \'omnes\' non semper omnes omnino nullo praetermisso intellegi oportere. sicut p e r unius inquit, delictum in omnes homines in condemnationem sic et per unius iustitia m i n omnes homines in iustifi icationem uitae, eum per Christi, inquit, iustitiam non omnes, sed eos tantum, qui illi oboedire uoluerunt et baptismi
Abbreviated transcription (Latin):
gratia quobenie uiuamus. uel hinc sal¬
tem confroeatur ẽẽ miserabiles teneberis
in animo humano qui scit quemadino¬
dum debeat leonem domare. et nescit quẽ¬
admodum uiuere. An et hoc uͭ sciat suffi¬
cit ei liberum arbitrium lexq naturalis:
hec ẽ sapientia uerbi. qua euacuatur
crux xp̃i. Sed hẽo qui dixit. perdam sapi¬
entiam sapientiũ. quia ista crux non p̃t
euacuari. Profecto ista sapientia ꝑscul¬
ticiam predicrtionis qua credentes ĩ eũ¬
sanantur euertitur. Si enĩ possibilitas
naturalis pet liberum arbitrium.⁊ ad
cognoscendum quomodo uiu̾e debeat.
et ad bene uiuendum sufficit fibi. ergo
xp̃us gritis mortuus ẽ: ergo euacuatũ ẽ
scandalum crucis. Cur non etiã ego hic
erclamem. immo exclamabo. et istis in¬
crepitabo dolore xͥano. Euacuati estis a
xp̃o qui in natura iustificamim: a gr̃a
excidistis. Ignorantes enĩ dei iusticiam
et ur̃am uolentes constituere. iusticie

Expanded text:
gratia, quo bene uiuamus. uel hinc salgratia, quo bene uiuamus. uel hinc saltim confiteatur esse miserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo euacuatum est scandalum crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
fide tesces astruere quod ex ꝑti sumus
etiam si forte non leginius. hic fortasse
respondet Ẽgo cum hoc dicerem de sccͥptĩs
sanctis agebam. Outinam non dico ali¬
ud ꝙͣ in isłis srĩs segit. uerum contra ĩd
quod legit nichil uellet astruere. fidelit
et obẽdienter aũdiret quod scriptum ẽ.
per unum hominem pcc̃m intrauit in
mundum. et per pccm mors. et ita ĩ oẽs¬
homies pertransiit. in quo omnes p᷑¬
cauerunt. Et non infirmaret tanti me¬
dicignatiam dum fateri non uult na¬
turam humanam ẽẽ uiciatam. Outmã
sicut xp̃ianus legeret. preter ihm̃ xp̃m
nullum ẽẽ nomen sub celo in quo opor¬
teat saluos fieri nos: et non possibilita¬
tem nature humane ita defenderet. ut
homo per liberum arbitrium etiã sine
isto nomine saluus ẽẽ posse credatur.
Sed putat fortusse idco necessariũ ẽẽ
xp̃i nomen ut per eius euangelium di¬
scamus quemadmodum uiuere debea¬
mus: non etiam ut eius adiuuemur

Expanded text:
fide testes astruere quod experti sumus, fide testes astruere quod experti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse respondet: \'ego cum hoc dicerem, de scripturis sanctis agebam\'. o utinam, non dico aliud quam in illis litteris legit, nerum contra id quod legit nihil uellet astruere! fideliter et oboedienter audiret quod scriptum est: per unum hominem peccatum intrauit in mundum o t per peccatum mors et ita in omhomines pertransiit, i n quo omnes peccauerunt n t. et non infirmaret tanti medici gratiam, dum fateri non uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam sicut Christianus legeret praetor Iesum Christum nullum esse nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, et non possibilitatem naturae humanae ita defenderet, ut homo per liberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse credatur! Sed putat fortasse ideo necessarium esse Christi nomen, ut per eius euangelium discamus quemadmodum uiuere debeamus, non etiam ut eius adiuuemur
Abbreviated transcription (Latin):
te frenarunt ut non obedirent desid̾iis
eius. nec exhrberent ei membra fua ar¬
ma imiquitatis etiam iusti appellari
meruerunt: et hoc ãdiutorio grtie dei.
uerum quia sepe in leuissimis et aliꝙͣ¬
do inoruutis obreꝑit pc̃cm. et iusti fuerũt
et sine pc̃co non fucrunt. postremo sĩ
abel iusto caritas dei qua una u̾e iustͦ
ẽ quituq iustus ẽ. ad hric enit quo pos¬
set et deberet augeri. quicquid mminus
etut ex uicio euit et cui non minus sit
donee ad ilłam eius fortitudinem ueni¬
atur uͥ toca hominis absorbebatur in¬
firmitas. Magna plane sentertia con¬
clusit hunc locum. cum ait. Credamꝰ
igitur quod segimus: et quod ñ legimꝰ
nefas crẽdamꝰ astruere. quod de cictis
etiam dixisse sufficiat. Contra ego dico
nec omine quõd legimꝰ cred̾e̾ nõs debere
propter illũd quodait aplũs. Omina le¬
gite: que bona sunt tenete. Et astruere
iliquid etiam quod non legimꝰ nefas
non ẽẽ. possumus enim aliquid bona

Expanded text:
te frenarunt, ut non oboedirent desideriis te frenarunt, ut non oboedirent desideriis eius nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt et hoc adiutorio gratiae dei. uerum quia saepe in lenissimis et aliquando incautis obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine peccato non fuerunt. postremo si in Abel insto caritas dei, qua una uere iustus est quicumque iustus est, adhue erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus erat ex uitio erat. ut cui non miuus sit, donec ad illam eius fortitudinem ueniatur, ubi tota hominis absorbeatur infirmitas? Magna plane sententia conclusit hunc locum cum ait: credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere, quod de cunctis etiam dixisse sufficiat. contra ego dico nec omne quod legimus credere nos debere propter illud. quod ait apostolus: omnia legite, quae bona sunt tenete, ut astruere aliquid etiam quod non legimus nefas non esse. possumus enim aliquid bona
Abbreviated transcription (Latin):
paulo iimoderatius aliquando risit.
rel amini remissione locutus ẽ. uelu¬
dit aliquid ad concupiscendum. uel
asiquanto imimodemtius poma decer¬
psit ueł płusculo cibo crũdior fuit. ues
cum oruerit cogitauit aliquid unde
eius in ałi ud auocaretur intentio.
et quotiens illi ista ac similia multa sb̃¬
repserint: an forte pẽca non sunt de quib
genuerfite: cauendis atq cohibendis
admonemur precepto apłico ubi dicit.
Non ergo regnet pcc̾m in nr̃o mortali
corpore ad obediendum defideriis eius.
His quippe ne obediannis ad ea que
non licẽt aut minus decent quotidia¬
na et perpetua conflictatione certand
ẽ. nam utiq ex hoc uicio mittitur ues
dimictitur oculus quo non oportet. qͦd
uicium si conuiasuerit et preualu̾it. etiã
adułteriũ perpetratur in corpore quod
icorde tanto sit citius quanto ẽ cogita¬
tio ceserior et nussum impedimentum
morirũ. Hoc peccatum. id ẽ hũc uiciose
affectionis appetitum qui magna ex ꝑ¬

Expanded text:
paulo inmoderatius aliquando risit paulo inmoderatius aliquando risit uel animi remissione iocatus est uel uidit aliquid ad commemorandum uel aliquanto inmoderatius poma decerpsit uel plusculo cibo crudior fuit uel cum oraret cogitauit aliquid unde eius in aliud auocaretur intentio. et quotiens illi ista ac similia multa subrepserint! an forte peccata non sunt, de quibus generaliter cauendis atque cohibendis admonemur praecepto apostolico, ubi dicit: non ergo regnetpeecatum i n uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius? his quippe ne oboediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et praeualuerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum morarum. hoc peccatum, id est hunc uitiosac affectionis adpetitum, qui magna ex par