comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sisaris attendisset berum iuderetotiã
m unio homine turbam fmłtitudinẽ
souiuin peccatoꝵ ues non potusse. bes
sertiam potuit non debuisse constribi.
ea quippe scripta sunt quib et modus
ad hibendus fuit: et paucis exemplis
ad multa nccĩa lector instruendus.
Nam cum ip̃os tunc homines sic ad¬
huc paucos quot uel qui fuerit. idẽ
adam et eua quot filios et filias pro¬
creauerint. et que issis nomina timpo¬
suerint scriptum ꝯmemorarenolitit.
unde nonnulli parum considerantes
ꝙ multa scriptura tacite pretereat. ip̃m
cam cum matre concubuisse putaue¬
nint. Unde prosem que ꝯmemorata ẽ
procrearet. Putantes illis filiis adam
forores non fiusse quomã eas scͥptura
turc taicuit postea recapitulando in¬
serens qd̾ preterimiserat adam filios
et filias procreasse. Nec tempus quo
nati sunt. nec mĩm. nec uocabula oñ¬
dens. ita nec commemorandum fuit.
si abel ꝙͣuis merito iustus appellatus ẽ.

Expanded text:
si satis adtendisset, uideret etiam si satis adtendisset, uideret etiam in uno homine turbam et multitudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potuit, non debuisse conscribi. ea quippe scripta sunt, quibus et modus adhibendus fuit et paucis exemplis ad multa necessaria lector instruendus. nam cum ipsos tunc homines lieet adhuc paucos. quot uel qui fuerint, id est Adam et Eua, quot filios et filias proereauerint et quae illis nomina inposuerint, scriptura commemorare noluerit — unde nonnulli parum considerantes quam multa scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuisse putauerunt, unde prolem quae commemorata est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia eas scriptura tunc tacuit, postea recapitulando inferens quod praetermiserat Adam filios et filias procreasse nec tempus quo nati sunt nec numerum nec uocabula ostendens —ita non commemorandum fuit, si Abel, quamuis merito iustus appellatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
erat. an quia illoꝵ tantũ qui cõmi¬
serant meminit. illius uero qui nulla
commiserat meminisse non potuit.
Adhuc adiungit uerba quib ista sñia
uberius et planius astruatur. Certe ĩ¬
quit primo in tempore. adam et eua
ex quib cam et abel nati sunt qͣtuor
tm̃ homines fuisse ceferuntur. Pecanuĩ
eua scriptura hoc prõdr̃dit. Adam quaq
deliquit: eadem scriptura non tacuit.¬
Sed et cam peccasse ip̃a eque scriptura
testata est. Quorũ non modo pcõti uerũ
cei am peccritorũ indicat qualitatẽ. Qd̾
sut abel peceasset et hoc sine dubio sceip¬
cura dixisset. sed non dixit. ergo nͨ ille
peccuuit. quinctiam iustum ostendit.
Ccedannus igitur quod segiinus. ⁊ quod
non legimꝰ nefas credamus astruere.
her dicens parum attendit quod psrit
boante ip̃e dixerat. iam erorta muesctotu¬
dur generis humam turbe mimerosi¬
ate potuisse scripturam dissimulare
ominum peccata conterere. Hoc enim

Expanded text:
erat, an quia illorum tantum qui commierat, an quia illorum tantum qui commiserant meminit, illius uero qui nulla commiserat meminisse non potuit ? adhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, exquibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit Eua — scriptura hoc prodidit , Adam quoque deliquit — eadem scriptura non tacuit —.sed et Cain peccasse ipsa aeque scriptura testata est, quorum non modo peccata, uerum etiam peccatorum indicat qualitatem. quodsi et Abel peccasset, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non dixit: ergo nec ille peccauit, quin etiam iustum ostendit. credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere. Haec dicens parum adtenditquod paulo ante ipse dixerat \'iam exorta multitudine generis humani turbae numerositate potuisse scripturam dissimulare omnium peccata contexere\'. hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ sine dubio meminisset si qua eos
peccusse sensisset. Dicat ergo ñ ꝑtinuis¬
se ãd iusticiam tantam illoꝵ fidem qui
magna multitũdine precedentes et ꝯ¬
sequentes cum laudibus dñ asellũ.
etiam inter frementes quare hoc fa¬
cerent inmicos. clamabant dicentes.
ofanna filio dauĩd. benẽdictus qui ue¬
nit in nomine domini. Audeat ergo iste
diçere si põt neminem fuisse in tanta
illa multitũdine qui nullum heret
ommino peccatum. quod ab suedissimũ
est dicere: cur nuilla pc̃oa eoꝵ scͥptum
commemorauit que tamen bonũ fidei
eoꝵ commemorare curauit. Sed hoc
etiam ip̃e forsitan uidit: et ĩdeo subiecit
atq ait. s esto aliis temporib turbe
numerositate oĩ dissimulau̾it pec¬
cata contexere. in ip̃o statim mundi pͥ¬
mordio u̾bi non nisi quatuor homñes
erunt. quĩd inquit dicimus cur non
oĩ uoluerit desicta memorare. Utrum¬
ne ĩgentis mułtitudinis c̃a que nõdũ

Expanded text:
catorum sine dubio meminisset, si qua eos catorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam illorum fidem, qui magna multitudine praecedentes et sequentes cum laudibus domini asellum etiam inter frementes quare hoc facerent inimicos clamabant: osanna, fili Dauid, benedictus qui uenit in nomine domini! audeat ergo iste dicere, si potest, neminem fuisse in tanta illa multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. quod si absurdissimum est dicere, cur nulla peccata eorum scriptura commemorauit, quae tantum bonum fidei eorum commemorare curauit? Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere; in ipso statim mundi primordio, ubi non nisi quattuor homines erant, quid, inquit, dicimus, cur non omnium noluerit delicta memorare? utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum
Abbreviated transcription (Latin):
rogo uos. quantalibet fuerint in hoc cor¬
pore excessentia sanctitatis. si hoc interro¬
gari potuissent. una uoce clamassent.
Si dixerimꝰ quia pẽcm non hẽmus. nos
ip̃os decipimus. et u̾itas in nobis non est.
An id humilius responderent fortasse ꝙͣ
uerius. Sẽd huic iam placet et recte pla¬
cet saudem humisitatis in ꝑte nõ pon̾e
falsitutis. Ita hoc si berum dicerent habe¬
rent peccatum. quod huiniliter quia fa¬
terentur ueritas in eis eẽt. Si autem hoc
mentirentur. nichilominus hr̃ent pc̃cmn:
quia ueritas in eis non ẽẽt. Dicent forsi¬
tan inquit. numquid omnium potuit
scaiptura commemorare pcc̃a. Et uerũ
eis dicent quicunqz dicent. Nec eũ cont̃
hoc aliquid ualidum uideo respondisse:
ꝙͣuis uideam tacere noluisse. Quid
enĩ dixerit queso attendite. hoc inquit
recte dici pocest de his quoꝵ neq bonoꝵ
neq maloꝵ scriptura sit menor. De
illis uero quoꝵ iusticie meminit et pec¬

Expanded text:
rogo nos. quantalibet fuerint in hoc corrogo nos. quantalibet fuerint in hoc corpore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, una uoce clamassent: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. an id humilius responderent fortasse quam uerius? sed huic iam placet et recte placet \'laudem humilitatis in parte noti ponere falsitatis\'. ita hoc si uerum dicerent, haberent peccatum; quod humiliter quia faterentur, ueritas in eis esset; si autem hoc mentirentur, nihilominus haberent peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent forsitan, inquit: numquid omnium potuit scriptura commemorare peccata? et uerum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo respondisse, quamuis uideam tacere noluisse. quid enim dixerit, quaeso, adtendite. hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et pec
Abbreviated transcription (Latin):
iacob. ioseph. ihesu naue. finees. samuel.
natim. hehũ heliseũ. micheã diuiel.
ananiã. azariã misael. ezechiel. mar¬
docheũ symeon. ioseph. cui desponsata
erat uirgo maria.Iohannẽ. ildiungit
etiam feminas. deboram. amnã samue¬
ncc̃e. Iudich. hester. alteram annã filiã
fanuel. elisabeth. ip̃am etiam dñi ac sal¬
uatoris matrem. quam dicit sine pc̃co
confiteri ncc̃e ẽẽ pietati. Exceptu itaq
sancta uirgine maria de qua propt̾ ho¬
norem dñi nullam prorsus cũ de p̾catis
agitur hẽri uolo questionem. Uñde enĩ
scimus quõd ei plus gratie collatũ fu̾it
ad uincendum omni ex parte peccatum.
que corcipere ac parere meruit quem cõ¬
stat nillum hũisse pc̃cm. Hac ergo uirgi¬
ne excepta. si omnes illos sanctos et scãs
cum hic biuent congregare possemus ⁊̃
interrogare utrum ẽẽnt sine pcc̃o. quid
fuisse responsuros pritamꝰ. utrum hoc
quod iste dicit. an quod rohannes aplũs:

Expanded text:
lacob, Ioseph, Iesu Xaue, Finees. Samuhel, lacob, Ioseph, Iesu Xaue, Finees. Samuhel, Nathan. Helias. Heliseus, Micheas, Danihel, Ananias. Azarias. Misael, Ezechiel. Mardocheus, Simeon, Ioseph. cui desponsata erat uirgo Maria. Iohannes\'. adiuetiam feminas, « Debboram, Annam SamueJudith, Esther, alteram Annam filiam Phanuel, Elisabeth, ipsam etiam Domini ac Salvatoris nostri Matrem, quam » dicit « sine peccato confiteri necesse esse pietati. » Excepta itaque sancta virgine Maria, de qua propter honorem Domini nullam prorsus cum de peccatis agitur, haberi volo quaestionem: unde enim scimus quid ei plus gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum? hac ergo Virgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic viverent, congregare possemus et interrogare utrum essent sine peccato, quid fuisse requod iste dicit, an quod Iohannes apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
neat certa dampnatio. aduersus hunc
morbum niiium periculosum et exitia¬
bisem uaset cominemoratio peccatorũ.
etiam in que iusti sanctiq prolapsi sũt.
S acute uiderur interrogare quomͦ istos
sanctos de hac uita abisse credendũ sit:
natio: quod nefas ẽ dicere.Si aũt sine
põro dictum fuerit eos exisse de hac uita
probet hommem salcem propinquante
morte fuisse sine põco in hac uita. ubi
parum accendit cum sit acutissimus. ñ
frustra etiam iustos in oratione dicere.
xp̃m cum eandem orationem docendo ex¬
plicuisset ueracissime subdrdisse. Si emi
spiritale quõdammodo incensum. quod añ
deum in altare cordis quõd sursum hẽre
admonemur infertur. etiam si non hic
uiuatur sine peccato licet mori sine pcc̃o:
dum subide uenia deletur quod subinde
ignorantia uel infirmitate commnictitur.
Deinde ꝯmemorat cos qui non modo non
peccusse uerũ etiam iusti uixisse ferunt᷑
Abel. enoch. melchisedech. abraham. ysaat.

Expanded text:
neat certa damnatio. aduersus hunc neat certa damnatio. aduersus hunc morbum nimium periculosum et exitiabilem ualet commemoratio peccatorum etiam in quae iusti sanctique prolapsi sunt. Sed acute uidetur interrogare, \'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credendum sit, natio, quod nefas est credere; si autem sine peccato dictum fuerit eos exisse de hac uita, probet hominem saltem propinquante morte fuisse sine peccato in hac uita. ubi parum adteudit, cum sit acutissimus. non frustra etiam iustos in oratione dicere: inumque Christum, cum eandem orationem docendo explicuisset, ueracissime subdidisse: si enimspiritale quodammodo incensum, quod ante deum in altare cordis, quod sursum habere admonemur, infertur, etiamsi non hic uiuatur sine peccato, licet mori sine peccato, dum subinde uenia deletur. quod subinde ignorantia uel infirmitate committitur. Deinde commemorat eos, \'qui non modo non peccasse, uerum etiam iuste uixisse referuntur: Abel, Enoch, Melchisedech, Abraham, Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
confitem᷑. ita ut sanentur in illiꝰ magis
iste mĩam et medicinale saluatoris auxi¬
lium tantum in hoc ponit ut ignoscat
commissa preterita: non ut adiuuet ad
futura uitanda. Hic perniciosissime
fallitur. hoc ẽ si nesciens prohibet nos
uigisare et otare ne intremus in temp¬
tationem. Cum hoc ne nobis accidat ĩ
nr̃a tantum potestate ẽẽ contendit. Qͦ¬
rum̃dam sane exempla quos peccasse
legimus non ĩdeo scripta dicit qui sa¬
num sapit ut ad desperationem non pec¬
candi ualeant: et securitatẽ peccandi
nobis quodammodo prebere uideantur.
s ut disceremus uel pemtendi hiulita¬
tem uel etiam in talib lapsib ñ despe¬
rañdam salutem. Quidam enĩ in pcc̃a
prolapsi desperatione plus pereũt. nec
solum penitendi negligũt mẽdicinam.
sed ãd explenda inhonesta et nefaria
defideria serui libidimĩ et scelenitarũ
cupiditatum fiunt. qͣiͣ perdant si nõ fece¬
rint quod instigat libido cm eos iã ma¬

Expanded text:
confitemur, ita ut sanentur in illius magisconfitemur, ita ut sanentur in illius magisiste misericordiam et medicinale saluatoris auxilium tantum in hoc ponit, \'ut ignoscat commissa praeterita, non ut adiuuet ad futura uitanda\'. hic perniciosissime fallitur; hic etsi nesciens prohibet nos uigilare et orare ne intremus in temptationem, cum hoc ne nobis accidat in nostra tantum potestate esse contendit. \'Quorundam\' sane \'exempha, quos peccasse legimus\', non\'ideo scripta\' dicit, qui sanum sapit, \'ut ad desperationem nou peccandi ualeant et securitatem peccandi nobis quodammodo praebere uideantur\'. sed ut disceremus uel paenitendi humilitatem uel etiam in talibus lapsibus 11011 desperandam salutem. quidam enim in peccata prolapsi desperatione plus pereunt nec solum paenitendi neglegunt medicinam, sed ad explenda inhonesta et nefaria desideria serui libidinum et sceleratarum cupiditatum fiunt; quasi perdant, si non fecerint quod instigat libido, cum eos iam ma
Abbreviated transcription (Latin):
litur. ãddendo itaq et ueritas in no¬
bis non ẽ. manifeste ostendit sicut e¬
tiam huic certissime placet. hoc oĩo
uerum non ẽẽ. si dixerimus quia pec¬
catum non hẽmus. ne humilitas con¬
stituta in parte falsitatis ꝑdat pre¬
num ueritatis. Porro autem qd̾ dei
causam sibi agere uĩdec defendendo
naturam. non actendit qd̾ eandẽ na¬
turam sanam ẽẽ dicendo medici repes¬
lit mĩam. Ipe ẽ aũt creator eiꝰ qui sal¬
uator eius. Non ergo debemꝰ sic lauda¬
re creatorem ut cogamur dicere. ĩmo
uere ꝯuincam᷑ dicere superfluũ sal¬
uatorem. Nlaturam itaq hoĩs dignis
laudibus honoremus: casq laudes
ãd creatoris głoriam referamꝰ.S quia
nos creauit. ita simus grati. ut nõ simꝰ
quia sanat ingrati. Urcia sane nr̃a que
sanat non diuino operi sed humane uolũ¬
tati iusteq illius uindicte tribuamꝰ. S
ut in nr̃a potestate fuisse ne accĩderent

Expanded text:
litur. addendo itaque \'et ueritas in nolitur. addendo itaque \'et ueritas in nobis non est\' manifeste ostendit, sicut etiam huic rectissime placet, hoc omnino uerum non esse: si dixerimus quia pecatum non habemus, ne humilitas constituta in parte falsitatis perdat praemium ueritatis. Porro autem quod dei causam sibi agere uidetur defendendo naturam, non adtendit, quod eandem naturam sanam esse dicendo medici repellit misericordiam. ipse est autem creator eius qui saluator eius. non ergo debemus sic laudare creatorem, ut cogamur, immo uere conuincamur dicere superfluum saluatorem. naturam itaque hominis dignis laudibus honoremus casque laudes ad creatoris gloriam referamus; sed quia nos creauit, ita simus grati, ut non simus, quia sanat, ingrati. uitia sane nostra, quae sanat, non diuino operi, sed humanae uoluntati iustaeque illius uindictae tribuamus; sed ut in nostra potestate fuisse ne acciderent
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui dicunt ratioriabile quidẽ iu¬
detur ẽẽ quod asseris s suꝑerbum est
dici hominem absq pc̃co eẽ posse. ita
respondet ut omnino si uerũ ẽ. nullo
modo superbum ẽẽ dicendũ sit. Ait
enĩ acutissime atq uerissime. ĩ qua
magis parte humilitas collocanda ẽ.
sine dubio falfitatis. si i ea que ueri¬
tatis probatur ẽẽ suꝑbia ẽ. ac ꝑ hoc
placet illi et recte placet. ut in ꝑte ue¬
citatis non parte falsitatis magis
humilitas collocetur: ex quo ẽ conse¬
quens ut ille qui dixit. si diximus
quia peccatum non hẽmus. nos ip̃os
decipimus: et ueritas in nobis non ẽ.
uerum dixisse minime dubitetur. ne
auisa humilitatis hoc falsũ dixisse
uideatur. Propterea enim addĩdit.
et ueritas in nobis non ẽ. c forte
sufficeret dicere. nos ip̃os decipimus.
nisi atteñderet quosdam putare pos¬
se ĩdeo dictum nos ip̃os decipimꝰ. quia
etiam de uero bono qui se laudat extol¬

Expanded text:
eos qui dicunt: \'rationabile quidem uieos qui dicunt: \'rationabile quidem uidetur esse quod asseris, sed superbum est dici hominem absque peccato esse posse\' ita respondet, ut omnino, si uerum est, nullo modo superbum esse dicendum est. ait enim acutissime atque uerissime: in qua magis parte humilitas collocanda est ? sine dubio falsitatis, si in ea quae ueritatis probatur esse superbia est. ac per hoc placet illi et recte placet, ut in parte ueritatis, non in parte falsitatis magis humilitas collocetur. ex quo est consequens, ut ille, qui dixit: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non e s t, uerum dixisse minime dubitetur, nc causa humilitatis hoc falsum dixisse uideatur. propterea enim addidit: et ueritas in nobis non est, cum forte sufficeret dicere: nos ipsos decipimus, nisi adtenderet quosdam putare posse ideo dictum \'nos ipsos decipimus\', quia etiam de uero bono qui se laudat extol
Abbreviated transcription (Latin):
abraham ysaac et iacob. de quo dc̃m ẽ.
faciet eos recumbere et transibit et mi¬
nistrabat eis. Non enim cum ista ꝯme¬
moramus arb̾itrium uosuntatis tolli¬
mus: sed dei grãm prẽdicamꝰ. Cui em̃
prosunt ista insi uolenti et humifiter
uolenti: non se de uoluntatis uiribus
tanꝙͣ ad perfectionem iusticia sola
sufficiat extollenti. Absit aũt ut ei
dicamus qd̾ a quibrsdam contra se di
ait. comparari hominem deo si abs
peccato eẽ asseratur. qĩ uero angelus
qui abs põco ẽ. comparetur deo Ego
quĩdom hoc sentio. quia etiã cũ fu̾it
in nobis tanta iusticia ut ei addi oĩ¬
no mchil possit. nõ equabitur crea¬
tum creatori. Si aũt asiqui putãt
tuntum nr̃m futurum ẽẽ prouectum
ut in dei substantiam conuertamur
et hoc efficiannir prorsus quod ille ẽ.
uiderint quemãdmõdum astruant
sentenciam suam: mͥ hoc fateor non
ẽe persuasum.Iam sane hoc multum
faueo libri huius auctori. qd ãdu̾sus

Expanded text:
Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos recumbere et transibit et ministrabit eis. non enim, cum ista commemoramus, arbitrium noluntatis tollimus, sed dei gratiam praedicamus. cui enim prosunt ista nisi nolenti, sed humiliter uolenti, non se de uoluntatis uiribus, tamquam ad perfectionem iustitiae sola sufficiat, extollenti? Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra se dici ait, \'conparari hominem deo, si absque peccato esse asseratur\'; quasi uero angelus, qui absque peccato est, conparetur deo. ego quidem hoe sentio, quia etiam cum fuerit in nobis tanta iustitia, ut ci addi omnino nihil possit, non aequabitur creatura creatori. si autem aliqui putant tantum nostrum futurum esse prorsusueetum. ut in dei substantiam conuertamur et hoc efficiamur prorsus quod ille est, uiderint quemadmodum astruant sententiam Suam; mihi hoc fateor non esse persuasum. Iam sane hoc multum faueo libri huius auctori, quod aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
more. Apprehendite disciplinam: ne
quando iriscatur dñs. et pereatis de
uia iusta. Cum exarserit in breui ira
eius super uos. non ait. qͣuando irasca¬
tur dñs: et non nobis ostendat uiam
iustam. aut nos introducat in uiam
iustam. sed iam illic ambulantes sic
terrere potuit ut diceret. Ne pereatis
de uia iusta. Unde: nisi quia suꝑbia
quod totiens dixi et sepe dicendum est.
etiam in ip̃is recte factis cauenda est.
ĩd ẽ in ip̃a uia iusta. ne homo dũ quod
dei ẽ. deputat suum. amictat quod dei
ẽ.ut redeat ãd suum. Ideo quo psalmꝰ
ip̃e conclũditur faciamꝰ. beati omnes
qui confidunit in eum. Utiq ut ip̃e fa¬
ciat. ip̃e ostendat uiam suam. cui dicit᷑.
Et salutare tuũ da nobis. Ip̃e in eadem
uia dẽducat. aui dicitur. deduc me dñe
in uia tua: et ambulabo in u̾itate tua.
Ip̃e ao illa quo uia ducit promissa ꝑ¬
ducat. cui dicitur. et enim illuc manꝰ
tua deducet me: et perducet me dext̾a
tua. Ip̃e ibi pascat recumbentes cum

Expanded text:
. adprehendite disciplin a m, ne quando irascatur dominus et pereatis de uia iusta, cum exarserit in breui ira eius super uos. non ait \'ne quando irascatur dominus\' et non \'uobis ostendat uiam iustam\' aut \'non uos introducat in uiam iustam\', sed iam illic ambulantes sic terrere potuit, ut diceret: ne pereatis de uia iusta. unde, nisi quia superbia, quod totiens dixi et saepe dicendum est, etiam in ipsis recte factis cauenda est, id est in ipsa uia iusta, ne homo, dum quod dei est deputat suum, amittat quod dei est et redeat ad suum? ideo quo psalmus ipse concluditur faciamus: beati omues qui confidunt in e u m, utique ut ipse faciat, ipse ostendat uiam suam, cui dicitur:et salutare tuum, domine, da nobis; ipse in eadem uia deducat, cui dicitur: deduc m e, domine, in uia tua et ambulabo in ueritate tua; ipse ad illa, quo uia ducit, promissa perducat, cui dicitur: etenim illue manus tua deducet me et perducet me dextera tua; ipse ibi pascat recumbentes cum
Abbreviated transcription (Latin):
intueamut mandata dicentis. Adue¬
nam non uexabitis nec tribulabitis eũ.
fiustis emm et uos ãduene in terra e¬
gipti. Et iterum legimus. Deus magnꝰ
qui non accipit personam s nec accipit
mumera. faciens iũdicium proselito ⁊
orphanio et iũdue. Dare panem et
uestimentum dilige. quia ip̃e fiusti
in terra egipti. Et alibi dicit. Si autẽ
messus fueris messem in agro tuo.⁊
obliuisceris manuam non reuerteris
accipere illam. Proselito et orphano et
uidue erit: ut benedicat te dñs deus in
operibus manium tuaꝵ. et memor
eris quoniam famulus eras in terra
egipti. Ideo ego precipio tibi uerbli hoc.
unde facile periũdetur atq dinoscit᷑
eum populum ob hanc causam am¬
ctis afflictum fuisse miseriis. ut mi¬
sereri altero suo docerentur exemplo.
sicut scriptum est. Docuisti enm
populum tuum per talia opera:
quoniam oportet iustos ẽẽ et huma¬
nos. Qualem populam suum c̃e uelit
late ut arbitror patet: et quib possit

Expanded text:
intueamur mandata, dicentis: Adveintueamur mandata, dicentis: Advenam non vexabitis, nec tribulabitis eum, fuistis etenim et vos advenae in terra Aegypti . Et iterum legimus: Deus magnus, qui non accipit personam, sed nec accipit munera, faciens judicium proselyto, orphano et viduae. Dare panem et vestimentum dilige, quia et ipse fuisti in terra Aegypti . Et alibi dicit: Si autem messus fueris messem in agro tuo, et oblivisceris manuam, non reverteris accipere illam; proselyto et orphano et viduae erit, ut benedicat te Deus in operibus manuum tuarum; et memor eris quia famulus eras in terra Aegypti; ego ideo praecipio tibi verbum hoc . Unde facile pervidetur atque dignoscitur eum populum ob hanc causam cunctis afflictum fuisse miseriis, ut misereri alteri suo doceretur exemplo, sicut scriptum est: Docuisti enim populum tuum per talia opera, quoniam oportet justos esse et humanos . Qualem populum suum esse velit, late, ut arbitror, patet; et quibus possit
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui sitim esuriemq perpessus ẽ.
Nemo tam facile mĩdum sius operit
uestimertis: nisi ꝙ̃ qui nũditatis
et fergoris nouit miuriam. Nlemo
sic tribulanti et misero et laboranti
fuccurrit: insi ut qui tribulationũ
Merito ergo deus misericordie et pie¬
tatis magister. qui legem erat post¬
mõdum edicurus pet quam populo
suo misericordie et pietatis et om̃
bonor opeꝵ precepta trãditurus.
uoluit eum prius omnes pressuras
et tribulationes et angustias ĩtra
perpeti alicna: quofaçilius poscreroi¬
dum posset tali patientia iusereri.
et sus opem temperure mandatis.
ut puces eum bonum fuisse agrico¬
lam qui priusquam semen miltat.
du terram aratris et rastris domat.
ne quõd ilła rẽdditura est semen ue¬
reat. Ita et deus popusum fucim dico
ante macecut et domat : ꝙ̃ eis saluta¬
rilim mandatoꝵ semen impertiat. De¬
nqz ut ob hatic causam hec eum per¬
tulisse eũdentius clareat: ip̃ius dñi

Expanded text:
ut qui sitim esuriemque perpessus est. ut qui sitim esuriemque perpessus est. Nemo tam facile nudum suis operit vestimentis, quam qui nuditatis et frigoris novit injuriam. Nemo sic tribulanti et misero et laboranti succurrit, nisi ut qui tribulationum et laborum. Merito ergo Deus misericordiae et pietatis magister, qui legem postmodum erat editurus, per quam populo suo misericordiae et pietatis omniumque bonorum operum praecepta traditurus, voluit eum prius omnes pressuras et tribulationes et angustias in terra perpeti aliena, quo facilius postea posset talia patientium misereri, et suis obtemperare mandatis. Ut putes eum bonum fuisse agricolam, qui priusquam semen mittat, diu terram aratris et rastris domat, ne quod illi crediturus est semen pereat: ita et Deus populum suum diu ante macerat et domat, quam ei salutarium mandatorum semen impertiat. Denique ut ob hanc causam haec eum pertulisse evidentius clareat, ipsius Domini
Abbreviated transcription (Latin):
quem ãd se deus primum ex semme
abraham pre ceteris gentib ꝑtinere
optauit. quomõdo erũdierit. quid eũ
ut sibi placeret facere. quid obseruare
pieceperit: sare nos comienit. Pcimo
in loco q̃d̾ derelicta regione in qua
habitare sempet optauerat pa¬
nce sine dei prouĩderitia factum esse
quia deus populum suum elegenit
misericordia. pretate. iusticia. cet̾is¬
q bonis operibus cupiens erũdire.
uoluit eum i extera patria ẽẽ pro
tempore peregrimtm et captiuum:
ut captiuitatis et peregrinationis
miseriam disceret et laboris. quo
facilius postmõdum msereri peregͥ¬
nantibus et laborantibus nosseta li
no ante peregrinationis miserias di¬
dicisset. Nlemo enim tam libenter pe¬
regrmo miseretur et ãduenie ⁊msi
qui peregrinationis exitus nouito
nemo sic hospitem et sine tecto siro
intrõdricit hospicio: insi ut qui ante
mñdiguit alieno. Nemo ita efurientẽ
aibat᷑. nero sic sitientem potat. insi

Expanded text:
quem ad se Deus primum ex semine quem ad se Deus primum ex semine Abraham prae caeteris gentibus pertinere optavit, quomodo erudierit, quid eum, ut sibi placeret, facere, quid observare praeceperit, scire nos convenit. Primo in loco, quod derelicta regione in qua habitare semper optaverat, panon sine causa nec sine Dei providentia factum esse quia Deus populum suum quem elegerat, misericordiae, pietatis, justitiae, caeterisque bonis operibus cupiens erudire, voluit eum in extera patria pro tempore esse peregrinum et captivum, ut captivitatis et peregrinationis miseriam disceret et laboris; quo facilius postmodum misereri peregrinantibus et laborantibus nosset, si ipse ante peregrinationis miserias didicisset. Nemo enim peregrino tam libenter miseretur et advenae, nisi qui peregrinationis exitus novit. Nemo sic hospitem et sine tecto, suo introducit hospitio, nisi ut qui ante indiguit alieno. Nemo ita esurientem cibat, nemo sic sitientem potat, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse germanos: equib unis dee
platuit eo qd̾ innocens eẽt et iustus.
alcer uero quia inustus sẽt et nocẽs
platere non potuit. Dem̃de ueniente
rempore. enoe satis iustum fiuusse scͥo¬
tura designat: cui tantum iusticia
contulit ut nec presentem mortẽ. Pi¬
ret. sed ad imimortalitatem de medio
ommum mortalium singulariter
raperctur. Cuius monstrat᷑ exemplo.
unum deo iustum peccatorib ꝑluri¬
mis cariorem. Noe quoq et ille iustꝰ
cui iusticie meritum quĩd prestiterit
nouimus: ut ip̃i cum suis tantum
uita daretur toto mundõ dampnato.
abraham quĩd per fidei et iusticie
merita consecutus fit scriptura te¬
stettur: ut ulło in tempore solus ami¬
cus dei ẽẽt in terris qui solus iustꝰ
fuerat inuentus. Loth uero ut pere¬
untibus cunctis de sõdomitanorum
libentretur incendio. quid aliũd ꝙ̃
iusticie meritum fuit: Longum ẽst
nob̾is ire per fingulos. et ommum
merita recensere. Populũ iudaicũ

Expanded text:
fuisse germanos: e quibus unus Deo fuisse germanos: e quibus unus Deo placuit, eo quod innocens esset et justus: alter vero, quia injustus et nocens, Deo placere non potuit . Deinde interveniente tempore, Enoch satis justum fuisse Scriptura designat: cui tantum justitia contulit, ut nec praesentem mortem sciret, sed et ad immortalitatem de medio omnium mortalium singulariter raperetur . Cujus monstratur exemplo, unum Deo justum plurimis peccatoribus chariorem. Noe quoque et ille justus, cui justitiae meritum quid praestiterit, novimus; ut ipsi cum suis tantum vita daretur, per diluvium toto mundo damnato . Abraham quid per fidei et justitiae meritum consecutus sit, Scriptura testatur; ut illo in tempore solus amicus Dei esset in terris, qui solus fuerat justus inventus . Loth vero ut pereuntibus cunctis de Sodomitarum liberaretur incendio, quid aliud quam justitiae meritum fuit ? Longum est nos ire per singulos, et omnium merita recensere. CAPUT VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. cuius in pectore malicia nõ
habet locum. auus in pectore sola
pietas consistit et bonitas. qui ne¬
minem norit nocere uel lẽdere. s
omnib opem ferre. Xp̃ianus ille
est qui exempso xp̃i nec inimicos
nouit õdire: sed magis aduersãtib
sibi benefacere. et pro per secutorib
sius et hostib exorare. Nam et quis¬
quis aliquem lẽdere aut nocere pa¬
hominum. iuste uixi cum omnib.
quis arbitretut aut crẽdat. aut eũ
putet se facilẽ debere contempriere
qui sua potius uoluntate ꝙ legio
quuctoritate soquatur. iam nũc
segis cuius preceptis nobis uite adi¬
tus a peritur tam ueteris ꝙͣ nouec̃¬
cipiam etempla proferre.et osteu¬
dere quid deus ab mitio statim mũ¬
di humano generi obseruare prẽce¬
perit: in quo semper placatus fu̾it
uel offensus. Lego enim post. ãdam
qui adeo primus formatus ẽ. deciuꝰ
ausa nunc dicendum non est m
exordio mundi cam et abel fraitres

Expanded text:
tus est: cujus in pectore malitia non tus est: cujus in pectore malitia non habet locum, cujus in pectore sola pietas consistit et bonitas, qui neminem novit nocere vel laedere, sed omnibus opem ferre. Christianus ille est, qui exemplo Christi nec inimicos novit odire, sed magis adversantibus sibi benefacere, et pro persecutoribus suis et hostibus exorare. Nam et quisquis aliquem laedere aut nocere pahominum, iuste uquis arbitretur aut credat, aut eum putet se facile posse contemnere, quod sua potius voluntate quam Legis auctoritate loquatur: jam nunc ipsius Legis, cujus praeceptis nobis vitae aditus aperitur, tam veteris quam novae incipiam exempla proferre, et ostendere quid Deus ab initio status mundi humano generi observare praeceperit, in quo semper placatus fuerit vel offensus. Lego enim post Adam, qui a Deo primus formatus est , de cujus causa nunc dicendum non est, in exordio mundi Cain et Abel fratres
Abbreviated transcription (Latin):
iũdicetur. cuius tanta est uanitas.
tanta dementia. ut sibi nomen adipi¬
scatur alienum. Quis enim tã uanus
et miser est. qui aduocatum se cum
licteras nesciat audeat profiteri: Qͥs
tam insanus et excors ut profiteat᷑
militem qui nesciat arma gestare:
Nemo enim quodcanq nome̾ sine
causa sortitur. Sutor ut dicatur:
necesse est ut calceamenta cõficiat.
Uocetur quis faber aut aurifex:
artis peritia facit. Ut negociator
nuncupetur quis: carius quõd ui¬
lius emerat distrahit. Huiusmõi
enim exemplis agnoscimus nullũ
sine accu nomen: sed omne nomen¬
ex actu. Tu ergo quomodo xp̃iamis
diceris in quo nullus xp̃iam actus¬
tis. incegritatis. patientie. castita
illũd tibi quomõdo defeñdis aut uẽ¬
dicas. cui de tam plurimis rebus
nec pauca subsistunt. xp̃ianꝰ ille
est qui non nomine tantum sed et¬
opere est: ille qui xp̃m in omnibus
iitatur et sequitur. Qui sanctus.
inocens. incontaminatus. intac¬

Expanded text:
judicetur, cujus tanta est vanitas judicetur, cujus tanta est vanitas tantaque dementia, ut sibi nomen adipiscatur alienum. Quis enim tam vanus et miser est, qui advocatum, cum litteras nesciat, audeat profiteri? Quis tam insanus et excors, ut profiteatur militem, qui nesciat arma gestare? Nemo enim quodcumque nomen sine causa sortitur. Sutor ut dicatur, necesse est ut calceamenta conficiat: ut vocetur quis faber aut artifex, artis peritia facit: ut negotians nuncupetur quis, carius quod vilius emerat distrahit. Hujusmodi enim exemplis agnoscimus nullum sine actu nomen, sed omne ex actu nomen. Tu ergo quomodo christianus diceris, in quo nullus christiani actustis, integritatis, patientiae, castitatillud tibi quomodo defendis et vindicas, cui de tam plurimis rebus nec pauca subsistunt? Christianus ille est, qui non nomine tantum, sed opere est: ille qui Christum in omnibus imitatur et sequitur; qui sanctus, innocens, incontaminatus, intac
Abbreviated transcription (Latin):
stis et der cultoribrs requiem ẽẽ nõ
qui fideles sunt non timent nec ue-¬
rentur: sed uenire magis desiderant
et exoptant per quam sibi requiem
intelligunt exhiberi non penam. Ini¬
qui uero et impii et suoꝵ scelero ꝯscii
eam merito naturasi prouidentia
pertimescunt: per quam se nõ nesci¬
unt iũdicari. Qua propter hac rõne
reddita et accepta. non oportet nos
ommino peccare: presertim cum non
ignoremus peccatoribus iudicium et
in presenti ẽẽ et in futuro seruari. Nec
in hoc nobis nomine tantum qd̃ xp̃i¬
an dicimur blañdiamur. s propter
hoc etiam iudicandos nos credamus:
si nomen nobis frustra uendicemus
alienum. Aut si aliqrus tam incrẽdu¬
lus est. tam infidelis. tam pertinax.
tam obstinatus. tam aũdax. ut que
quandoq uentura est dei iudicis irã
iñdignationemq non metuat. uel
humanam consuetũdinem erube¬
scat: et uĩdeat ꝙͣ brutus ꝙͣ insiprẽs
ille.ꝙͣ stultus ab ip̃is etiam gentib

Expanded text:
stis et Dei cultoribus requiem esse, non stis et Dei cultoribus requiem esse, non qui fideles sunt nec timent, nec verentur, sed venire magis desiderant et exoptant: per quam sibi requiem intelligunt exhiberi, non poenam. Iniqui vero et impii et suorum scelerum conscii eam merito naturali providentia pertimescunt, per quam se non nesciunt judicari. Quapropter hac ratione reddita et accepta, non oportet nos omnino peccare: praesertim cum non ignoremus peccatoribus judicium et in praesenti esse, et in futuro servari. in hoc nobis nomine tantum, quod christiani dicimur, blandiamur: sed propter hoc etiam nos judicandos credamus, si nomen nobis frustra vindicemus alienum. Aut si aliquis tam incredulus est, tam infidelis, tam pertinax, tam obstinatus, tam audax, ut quae quandoque ventura est, Dei judicis iram indignationemque non metuat, vel humanam consuetudinem erubescat; et videat quam brutus, quam insipiens ille, quam stultus ab ipsis etiam gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
dominus. Sed dicit᷑ aliquis. Quĩd est
quõd iũdemus etiam bonos perire cũ
małis: Illi non pereunt. sed uãdunt
quidem ut a maloꝵ consorcio et per¬
secutionib liberentur: et ad requiem.
transferantur. Illi plane moriunt᷑
et pereunt: quos de hoc mundo rece¬
dentes maioris ad huc iudicii suppli¬
cium expectat et pena. Uocantur
enĩ ante tempus boni: nẽ dutius
uerentur a noriis. Masi uero ⁊ im¬
pni tossuntur ne bonos dutius per-¬
sequantur. Iusti de pressuris. tribu¬
lacionibus et angustiis uocant᷑ ad
requiem: iiqui uero de luxuriis
opibus et deliciis rapiuntur ad
penam. Ilłi enim uãdunt ut iudicẽt:¬
scriptum est. Iustus si morte preoc¬
cupatus fuerit in refrigerio erit. et
uiuens inter peccatores timissatus
est. Et iterum. Placita enim erat
deo anima eius: et ĩdeo properauit
de mẽdio iniquitatis eripere eum.
Et iterum. Cum impiis itur ad mor¬
tem. illi autem funt in pace. Uides
ergo hanc solutionem corporis iu¬

Expanded text:
m. Sed dicit aliquis, Quid est quod videmus bonos etiam perire cum malis? Illi non pereunt, sed evadunt, qui de malorum consortio et persecutionibus liberantur, et ad requiem transferuntur. Illi plane moriuntur et pereunt, quos de hoc mundo recedentes, majoris adhuc judicii supplicium exspectat et poena. Vocantur enim ante tempus boni, ne diutius vexentur a noxiis: mali vero et impii tolluntur, ne bonos diutius persequantur. Justi de pressuris, tribulationibus et angustiis vocantur ad requiem: impii vero de luxuriis et opibus et deliciis rapiuntur ad poenam. Illi enim vadunt uscriptum est, Justus autem si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio erit; et iterum, Vivens inter peccatores translatus est; et iterum, Placita enim erat Deo anima ejus, et ideo properavit de medio iniquitatis eripere eum; et iterum, Cum impiis iter ad mortem, illi autem sunt in pace . Vides ergo hanc solutionem corporis ju
Abbreviated transcription (Latin):
tingat auferri. Quod si nemini con¬
tigisset tamdiu hẽrent hominee istũ
sasuberrimum timorem quo uicium
esationis oppͥmitur. doñec ad xͥ gr̃am
qua pie uiuitur peruemrent. deĩcepe
iam securi muĩquam se ab illo ẽẽ casu¬
ros. que presumptio in isto temꝑtatio¬
muimꝰ loco non expedit. uͥ tanta ẽ infir¬
mitus ut superbiam possit generare se¬
curitas. Deniq etiam hoc erit. sed tunc¬
quando quodiam ẽ in angelis etiam
in hommnibus erit: quando ulla super¬
bia ẽẽ non poterit. Numerus ergo sc̃oꝵ
per dei gintiam dei regno predest̾matꝰ
donata sibi eçiam usꝙ in finem ꝑseue¬
rantia illuc integer perdrcetur: ⁊ illic
cessariam sancta scriptura testatur uͥ

Expanded text:
tingat auferri. Quorum si nemini contingat auferri. Quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo vitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam qua pie vivitur pervenirent, deinceps jam securi nunquam se ab illo esse casuros. Quae praesumptio in isto tentationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. Denique etiam hoc erit; sed tunc, quod jam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla superbia esse non poterit. Numerus ergo sanctorum per Dei gratiam Dei regno praedestinatus, donata sibi etiam usque in finem perseverantia, illuc integer perducetur, et illic rdiam necessariam sancta Scriptura testatur, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
quib expedit non alcũ sapere s time.
Quis enim ex multitudine fidelium
quamdiu in hac mortalitate urutur
quia id occustari opus ẽ in hoc loco. ubi
siccauenda ẽ elatio ut etiam ꝑ satha¬
ne angelum ne extosseretur tantus
colaphizaretur aplũs. hinc apłis dice¬
batut si manseritis in me. dicente il¬
lo qui eos utiq sciebat eẽ manfuros.
Et per prophetam. si uolueritis et obau¬
dieritis me. Cum scret ip̃e i ꝯuibus o¬
peraretur et uelle. et similia multa
dicunt᷑. llam propter huius utiłitatẽ
sicreti. ne forte quis extollatur sed oẽs
etiam qui bene currunt timeant. dũ
occultum ẽ qui perueniant. Propter
huius ergo utilitatem secreti cceden¬
dum ẽ ꝯuosdam de filiis perditiome.
non accepto dono perseuerandi usq ĩ
finem in fide que per disectionem ope¬
natur incipere uiuere: et aliquãdiu
fideliter ac iuste uiuere et postea cãde.
net de hac uita priusquam hoc eis cõ¬

Expanded text:
quibus expedit non altum sapere, sed timere . quibus expedit non altum sapere, sed timere . Quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mortalitate vivitur, Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cavenda est elatio, ut etiam per satanae angelum, ne extolleretur, tantus colaphizaretur apostolus . Hinc Apostolis dicebatur, Si manseritis in me : dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros. Et per prophetam, Si volueritis et audieritis me : cum sciret ipse in quibus operaretur et velle . Et similia multa dicuntur. Nam propter hujus utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes etiam qui bene currunt timeant, dum occultum est qui perveniant: propter hujus ergo utilitatem secreti credendum est quosdam de filiis perditionis, non accepto dono perseverandi usque in finem, in fide quae per dilectionem operatur incipere vivere, et aliquandiu fideliter ac juste vivere, et postea cadere, neque de hac vita priusquam hoc eis con
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mimerus. ut nec addatur eis quisꝙͣ
nec minuatur ex eis. non de his qui cũ
amminciasset et locutus eẽt multipli¬
cati sunt suꝑer nuimerum. ip̃i autẽ ho¬
cuti dici possunt non autem electi: quia
non fecundum propositum uocati. c̾tũ
rero eẽ mimerum electoꝵ neq auger¬
dim neq minuendum ꝯuarius et lo¬
hannes baptista significet ubi dicit. fa¬
ite ergo fructum dignum pententie.
Et nolite dicere apud uosmetipos prem
habemus abraham. potens ẽ enĩ deus
de la pidibus istis suscitare filios abra
he. ut ostenderet sic eẽ istos amputãdes
si non fecerint fructum ut non defit mi¬
merus qui promissus ẽ abrahe: tamen
aptius in apocasipsi dicitur tene quod
hes ne asiue accipiat coronam tuam.
sienm alius non ẽ accepturus nͥ iste¬
perdiderit. certus c̃ mimerus. qd̾ auĩt
etiam per seueraturis scĩs sic ista dicũ¬
tur quasi eos perseuenaturos heatur
incertum. non aliter hec audire debẽt

Expanded text:
est numerus, ut nec addatur eis quisquam, est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum vocati. Certum vero esse numerum electorum, neque augendum neque minuendum, quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit, Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et nolite dicere apud vosmetipsos, Patrem habemus Abraham; potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filioshae , ut ostendat sic esse istos amputandos si non fecerint fructum, ut non desit numerus qui promissus est Abrahae; tamen apertius in Apocalypsi dicitur: Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus nperdiderit, certus est numerus. 40. Quod autem etiam perseveraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseveraturos habeatur incertum: non aliter haec audire debent,
Abbreviated transcription (Latin):
uina gratia indecłmabisiter. et insepa¬
rabisiter agerctur. Et ideo ꝙͣuis infir¬
ma. non tamen deficeret neqz aduer¬
sicute aliqua uinceretur. Ita factum ẽ.
ut uoluntas hominis inualida et im¬
becilla in bono adhuc paruo perseuera¬
ret per iurtutem dei: cũ uofuntas pͥ¬
mi hominis fortis et sũma in bono ã¬
pliore non perseuernuerit hẽns uircu¬
tem siberi arbitrii quamuis nõ defui¬
turo adiutorio dei. sine quo non posset
per seucnre si uellet. non tamẽtasi quo
millo deus operaretur ut uellet. fortis¬
sino quiꝑpe dimisit atq permisit fac̾e
quoduesset: infermos seruauit ut ip̃o
donante inuictissime quod bonum est
uessent. et hoc deserere inuictissime nol¬
sent. Dicente ergo xp̃o. rogaui prote ne
defitiat fides tua. intelligamus ei dc̃m
qui edificatur super petrum. atq ita ho¬
mo dei non solum quia mĩam ꝯsecutus
ip̃a non deficit. qui gloriatur in domino
nati funt in regnum dei: quoꝵ ita cert

Expanded text:
vina gratia indeclinabiliter et insepavina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut vellet. Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam cipsa non deficit, qui gloriatur, in Dominonati sunt in regnum Dei, quorum ita certus
Abbreviated transcription (Latin):
rium quale primo homini dedit sine qͦ
non possint perseuerare si uelint. sed
in eis etiam operatur et uelle: ut qm̃
non perseuerabunt nisi et possint et ue¬
lint. per seuerandi eis et possibilitas et
uoluntas diuine gr̃e largitate donetur.
Tantum ꝯuippe per spm̃ scm accenditur
uoluntas eor. ut ideo possint quia sic
uosunt. i deo fic uesint. quia deus oꝑatur
ut uelint. Nam si in tanta infirmitate
uite huius in qua tamen infirmitate ꝓ¬
pter elatioriem repͥmendam ꝑfici uirtu¬
tem oportehat. ip̃is resinqueretur bosũ¬
tas sua.ut in adiitorio der sine quo perse¬
uerare non possent manerent si uellent.
nec deus in eis operaretur ut uessent:
inter tot etcantas temptationes infir¬
mitate sua uoluntas ip̃a succumberet.
et ideo perseuenare non possent. quia
deficientes infirmitate nec uellent. aut
non ita uellent infirmitate uosũtatis
ut possent. Subuentum ẽ igitur in¬
firmitati uolinitatis humane: ut di¬

Expanded text:
rium quale primo homini dedit, sine quo rium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiam, operatur et velle: ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
hẽre potuit per hoc pordidit. hoc ẽper
liberum arbitrium. propter quod nõ
restat liberandis nisi gratia lib̾antis.
Ita ergo non gloriatur omnis caro co¬
tam ip̃o. Non enim gloriantur ĩiusti:
quia non hẽnt unde. nec iusti quia
ex ip̃o h̾ent. unde nec hẽnt gloriam
suam nsi ip̃m cui dicunt. gloria mea
et exaltans caput meum. ac per hoc
ad omnem hominem pertinet quod
scriptum est. ut nõ glorietur omnis
caro conim ip̃o. Ad ustos autem issud.
qui gsoriatur in dño gsorietur. Hoc eñ
aplũs apertissime ostendit. qͥ cũ dixissẽt
ut non gsorictur omnis caro com̃ ip̃o.
ne putarent sancti sine gloria se remã¬
fisse mox addidit. ex ip̃o aũt uos estis
tio ẽuita humana super terram uirtꝰ
in infiruntate perficitur: que uirtus nͥ
ut qui gloriatur in dño gsoriet᷑: Ac per
hoc n ͨ de ip̃a perseuerantia bomi uoluit
deus sanccos suos in uirib sius s ĩ ip̃o
gloriari. qui eis non solum dat adiuto¬

Expanded text:
habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad justos autem illud, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estistio est vita humana super terram , virtus in infirmitate perficitur : quae virtus, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? 38. Ac per hoc nec de ipsa perseverantia boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjuto