comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Esse quidẽ scd̾m uisibilem speciẽ
testatur quȩ erant. cõmutari uͦ scdm
interiorẽ essentiã in naturã illaꝵ
rerum que antea ñ erant. Hoc autẽ
& post ipsemet exponit. diuersis qͥ¬
dem uerbis. sed ñ diuersis sententuis.
Atq hinc te arbitror te assumpsisse
quod suꝑius intulisti. qd tolerabilit̾
dictũ intollerabilit̾ exposuisti. In
quibus tam̃ codicibus p̾fata senten¬
tia uerbis aliis inuenitur hoc modo
Si gͦ tanta uis est insermone dñi iħu.¬
ut inciperent ẽẽ quod ñ erant. quan¬
tomagis oꝑatorius est. ut que erant
in aliud cõmutentur: Que littera¬
tura plurimũ in sententia concor¬
dat cum ea que in libro ab eodem
de misteriis siue mniciandis edito
in hec uerba repperitur .B. Sermo
g xp̃ĩ qui potuit ex nichilo facere

Expanded text:
dum uisibilem speciem testatur que erant, commutari uero secundum interiorem essentiam in naturam illarum rerum que antea non erant. Hoc modo ante et post ipsemet exponit, diuersis quidem uerbis sed non diuersis sententiis. Atque hinc arbitror te assumpsisse quod superius intulisti, quodque tolerabiliter dictum intolerabiliter exposuisti. In quibusdam tamen codicibus prefata sententia uerbis aliis inuenitur hoc modo: Si igitur tanta uis est in sermone do ut inciperent esse que non erant, quanto magis operatorius est ut que erant in aliud commutentur? Que litteratura plurimum in sententia concordat cum ea que in libro ab eodem de mysteriis siue iniciandis edito, in hec uerba reperitur: Sermo ergo Christi qui potuit ex nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
ne ei dona eius in nobis. nosq ipsos uo¬
uemꝰ & reddimus & beneficioꝵ eius
sollep̃nitatibus festis & diebus sta¬
tutis dicamus sacramusq memori¬
am. ne uolumine tempoꝵ ingrã sub¬
reꝑat obliuio.¬

Expanded text:
 ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolumine temporum ingrata subrepat obliuio
Abbreviated transcription (Latin):
nos amare dignantur. rei ordi¬
nẽ doceat. ante hoc ferme bien
papa ephiphanius litteras. ar¬
guens eũ inqͥbusdã domatibus. s
postea element̃ ad penitentiam
reuocans. Hoꝵ exẽplaria certatĩ
palestine rapiebantur. uł obauc¬
toris meritũ uł ob elegantiã serip

Expanded text:
nos amare dignantur, rei ordinos amare dignantur, rei ordinem doceat. Ante hoc ferme biennpapa Epiphanius litteras arguens eum in quibusdam dogmatibus et postea clementer ad paenitentiam prouocans. harum exemplaria certatim Palaestinae rapiebantur uel ob auctoris meritum uel ob elegantiam scrip
Abbreviated transcription (Latin):
aulus apłs p̃sente agrippa re¬
ge de criminibus responsu
causa uictoriȩ. statim in prin¬
cipio gratulatur dicens. De om¬
nibus inquibus accusor a iude¬
is. orex agrippa. estimo mebea¬
tũ. cũ apud te sim hodie defen¬
surus: qui p̃cipue nosti cunc tas
que in iudeis sunt consuetudines.
& questiones. Legerat enĩ illud
ysaie. Beatus qui in aures loqui¬
tur audientis. & nouerat tantũ
oratoris uerba ꝓficere. quan¬
tũ iudicis prudentia cognouiss&.
Unde & me beatũ. ego in hoc
dũtaxat negocio iudico. qđ apoͤ
eruditas aures imꝑite lingue
responsurus sũ: que obicit mͥ uł¬
iliniil ignorantiã uł menclaciũ. si aut
ne sciui alienas litteras uere m¬
a t̾prretari aut nolui: quoꝵ alterũ
aerror. alter ũ crim̃ ẽ. Ac ne forsi¬
tan accusator m̃s facilitate qua
cuncta loqͥtur. & inpunitate qͦ
sibi licere omiã putat. me qͦq a¬
pud uos arguerit. ut papam e¬
phiphaniũ criminatus ẽ. hanc
epłam misi. que te & ꝑte alios qͥ

Expanded text:
lus praesente Agrippa rege de criminibus responsuruictoria statim in principio gratulatur dicens: de omnibus, quibus accusor a Iudaeis, o rex Agrippa, aestimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, quipraecipuenosticunctas, quaeinludaeis sunt, consuetudines et quaestiones. legerat enim illud Esaiae: beatus, qui in aures loquitur audientis, et nouerat tantum oratoris uerba proficere, quantum iudicis prudentia cognouisset. unde et ego beatum me in hoc dumtaxat negotio iudico, quod apud eruditas aures inperitae linguae responsurus sum, quae obicit mihi uel ignorantiam uel mendacium, si aut nesciui alienas litteras uere interpretari aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et inpunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud uos argueret, ut papam Epiphanium criminatus est, hanc epistulam misi, quae te et per te alios, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ex numero sub maximi ano ꝑsecutore
ꝯfessoꝵ. & eoꝵ qͥin nicena sẏnodo ar¬
riana ꝑu̾sitatẽ homousion oppositio¬
nẽ dapnarunt. hunc uiru̾ beatus iero¬
nimus in libͦ. xpouikon uelud magnaꝵ
uͥtutũ hominẽ nominans. in cathalago¬
guã ł litteras. & iđo hc̃ qͥ necdũ ĩ aliam
lingu̾a u̾susẽ. in aliã lingu̾a nescisse scͥp¬
tore. Cõp̾hendit aũ om̃e opꝰ suũ ĩ xx&¬
Ui libͦs. idẽ de fide contra om̃s hereses.
de caritate generali. de ieiunio. de ora¬
tione. de dilectioẽ erga ꝓximũ specia¬
li. de resurrectione. de uita post mor¬
tem. de humilitate. de penitentia. de
satisfactione. de uͥginitate. de censu
anime. de circũcisione de acino bene¬
ctione taber naculi. de gentioͣne qu̾sa¬
tione. de regno ꝑsarũ. de ꝑsecutione xͥ¬

Expanded text:
ex numero sub Maximino persecutore confessorum, et eorum qui in Nicaena synodo Arianam perversitatem, homousii oppositione damnarunt. Hunc virum beatus Hieronymus in libro Chronicon velut magnarum virtutum hominem nominans in Cataloguam vel litteras, et ideo hunc, qui necdum versus est in aliam linguam, nescisse scriptorem. Comprehendit autem omne opus suum in  libris, id est, de fide; contra omnes haereses; de charitate generali; de jejunio; de oratione; de dilectione erga proximum speciali; de resurrectione; de vita post mortem; de humilitate; de patientia; de poenitentia; de satisfactione; de virginitate; de sensu animae; de circumcisione; de acino benectione tabernaculi, De gentium conversatione, De regno Persarum, De persecutione
Abbreviated transcription (Latin):
uia fr̃es largiente dño de
uana conuersatione huius
scłi ꝑ desideriũ sem̃ conuersi estis. et
ad ipsum qui fecit uos tota mentis
intentione ac uoto redire disponitis.
oportet uos nunc ipsã uiã discere.
ꝑ quam possitis ad illũ quẽ queritis
ꝑuenire. Ipse ẽ enĩ uera & sempiterna
uita: extra quẽ sicut nemo feliciter¬
uiuere potest. ita quicũq in ipso &
cũ ipso uiuit beatus est. Si igͥ dm̃ que¬
ritis immo quia queritis: uera ꝓfec¬
to ac ꝑpetuã beatitudine̾ habere de¬
sideratis. Ad beatitudine̾ aut̾ẽ ne¬
mo uenire potest nisi ꝑuirtutẽ. & uirtꝰ
ñ alio modo ueracit̾ app̾henditur.
custodiatur. U. sus eni discipline ad
uirtutẽ animũ dirigit. uirtus au¬
tẽ ad beatitudine̾ ꝑducit: ac ꝑ hoc
excercitiũ discipline ẽẽ debet ur̾a
inchoatio. uirtus ꝑfectio p̾miũ uir¬
tutis. eter na beatitudo. Hec est
fr̃s uia. & ista ẽ patria. per quam cur¬
rimus. & ad quã ꝑuenire desideramꝰ.

Expanded text:
uia, fratres, largiente Domino de vana conversatione hujus saeculi per desiderium sanctum conversi estis, et ad ipsum qui fecit vos tota mentis intentione ac voto redire disponitis, oportet vos nunc ipsam viam discere per quam possitis ad illum quem quaeritis pervenire. Ipse est enim vera et sempiterna vita, extra quem sicut nemo vivere potest, ita quicunque in ipso et cum ipso vivit, beatus est. Si igitur Deum quaeritis imo quia quaeritis veram profecto ac perpetuam beatitudinem habere desideratis. Ad beatitudinem autem nemo venire potest nisi per virtutem, et virtus non alio modo veraciter apprehenditur, custodiatur. Usus enim disciplinae ad virtutem animum dirigit, virtus autem ad beatitudinem perducit. Ac per hoc exercitium disciplinae esse debet vestra inchoatio, virtus perfectio, praemium virtutis aeterna beatitudo. Haec est, fratres, via, et ista est patria, per quam currimus et ad quam pervenire desideramus.
Abbreviated transcription (Latin):
interiorib. ea quȩ remanserant.
in pͥstinũ locũ reponant. Alii biben¬
tes digitos mediotenus pocłis in mer¬
gunt. alii unctas manus ad uestim̾¬
ta sua det̾gentes rursus ad cibaria
tractanda retleunt. alii nudis ar¬
ticłis coclearis uice olera sua piscan¬
tur. ita ut in eode̾ iure & manus
ablutionẽ & uenter refectionem
querere uideantur. Alii semicor¬
rosas crustas & p̾morsas colliridas.
cibariis iterando infigunt. & reli¬
qui as dentiũ suoꝵ. offas facturi in
pocłis demergunt. Hec sic̃ supra
diximus dicentibus erubescenda
fuerant. si a facientibus p̾supta ñ
fuissent. Nc̃ autẽ sustineat in au¬
diendo uerecundiã. qͥ noluit habe¬
in faciendo disciplinã. Uerũpta¬
men hec de inmundicia indisci¬
plinate manducantiũ ad exemplũ
dicta sufficiant. Temꝑantiã man¬
ducandi intelligimus in eo. si hõ¬
tracti & ñ cũ nimia festinatione
comedat. ubi nos qͥdẽ quantum
fieri potest. modũ & mensuram

Expanded text:
interioribus ea quae remanserant, interioribus ea quae remanserant, in pristinum locum reponant. Alii bibentes, digitos mediotenus poculis immergunt. Alii unctas manus ad vestimenta sua detergentes, rursus ad cibaria tractanda redeunt. Alii nudis articulis coclearis vice olera sua piscantur, ita ut in eodem jure et manus ablutionem et venter refectionem quaerere videatur. Alii semicorrosas crustas et praemorsas collyridas cibariis iterando infigunt, et reliquias dentium suorum offas facturi in poculis demergunt. Haec, sicut supra diximus, dicentibus erubescenda fuerant, si a facientibus praesumpta non fuissent. Nunc autem sustineat in audiendo verecundiam, qui noluit in faciendo habere disciplinam. Verumtamen haec de immunditia indisciplinate manducantium ad exemplum dicta sufficiant. Temperantiam manducandi intelligimus in eo, si tractim homo et non cum nimia festinatione comedat; ubi nos quidem quantum fieri potest modum et mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit. iste pͥusquã ad turpitudi¬
nẽ edacitatis ꝑueniat. insuꝑfluita¬
tẽ offendit. Cui multũ opus ẽ. in eo se¬
pe honestas comedendi leditur. &̃
priusquã ad suꝑfluitatẽ ueniat. Er¬
go ille cui parũ satise. magis suꝑflu¬
itatẽ caueat. Ille uͦ cui multũ opusẽ.
magis ad honestat̾e̾ attendat. qͥa
neq ille nͥ tẽꝑantie metas tͣnsier it.
adturpitudinẽ ꝑueniet. neq iste
nͥ pͥus honestatis oblitus fuerit insu
obseruandũ in cibo. qͦmͦ qͥs cibum
sumere debeat: hoc est qͣm mun¬
de & qm temꝑate. De immũ¬
dicia comedendi pauca exempla
ꝓferre sufficiat: ut dum in qͥb dã
suis partib cernitur. facile ꝑ simi¬
litudinẽ ubiq caueat᷑. Quidam
uiter comedendum dum scutel¬
las exonerare uolunt. quadra-¬
ta ferculoꝵ frusta adipem siue
saginã super rotatam distillanti¬
a mensalib inuoluunt. aut suꝑ
in itiunt. donec it̃m eusceratis

Expanded text:
sufficit, iste priusquam ad turpitudisufficit, iste priusquam ad turpitudinem edacitatis perveniat, in superfluitatem offendit; cui multum opus est, in eo saepe honestas comedendi laeditur, etiam priusquam ad superfluitatem veniatur. Ergo ille cui parum satis est, magis superfluitatem caveat; ille tero cui multo opus est, magis ad honestatem attendat, quia neque ille nisi temperantiae metas transierit, ad turpitudinem veniet, neque iste nisi prius honestatis oblitus fuerit, in sobservatio in cibo, quomodo quis cibum sumere debeat. Hoc est quam munde et quam temperate. De immunditia comedendi pauca exempla proferre sufficiat, ut dum in quibusdam suis partibus cernitur, facile per similitudinem ubique caveatur. Quidam inter comedendum dum scutellas exonerare volunt, quadrata ferculorum frusta adipem sive saginam superroratam distillantia mensalibus involvunt aut super injiciunt, donec iterum evisceratis
Abbreviated transcription (Latin):
dam animi insolentiã multos in suo
obseqͥo occupari gaudent. siue qͥa ꝑ
tumorẽ elationis cȩtis om̃ĩbus quan¬
tũ cibo dissimiles sunt. tantũ merito
dissimiles uideri uolunt. Alii suꝑsti¬
ciosũ nimis in p̾ꝑandis cibis studiũ
adhibent. infinita decoccionẽ &
frixuraꝵ & condim̾toꝵ gn̾a ex cogi¬
tantes. mͦ mollia. mͦ dura. mͦ fri¬
piꝑe. modo allit̃. mͦ ciminti mͦ sale
deridendi st̃. qͥ qͣsi caupones. ad om¬
nẽ clepsidr̾a eliciendi gustus gr̃a
palatiũ extendunt. Igit᷑ contra hec
uitia sananda necessarius e̾ rigor
discipline. qͥ istas gule petulantias
infra certũ limitẽ cohibeat. quati¬
nus neq se ad immoderatas delici¬
as. neq ad nouitates. neq ad suꝑs¬
ticiosas p̃ꝑationes ciboꝵ appetendas
discipline in eo quantũ quis sumere
debeat. cuius mensura hec mͥ ẽẽ uide¬
tur. ut neq contra honestatẽ. neq
suꝑ necessitatẽ. Non omĩs uent̾ idẽ

Expanded text:
dam animi insolentiam multos in suo dam animi insolentiam multos in suo obsequio occupari gaudent, sive quia per tumorem elationis caeteris omnibus quantum cibo dissimiles sunt, tantum merito dissimiles videri volunt. Alii superstitiosum nimis in praeparandis cibis studium adhibent, infinita decoctionum et frixurarum et condimentorum genera excogitantes, modo mollia, modo dura, modo fripipere, modo allio, modo cumino, modo sale deridendi sunt, qui quasi caupones ad omnem clepsydram eliciendi gustus gratia palatum extendunt. Igitur contra haec vitia sananda necessarius est rigor disciplinae, qui istas gulae petulantias intra certum limitem cohibeat, quatenus se neque ad immoderatas delicias, neque ad novitates, neque ad superstitiosas praeparationes ciborum appetendas disciplinae in eo quantum quis sumere debeat, cujus mensura haec mihi esse videtur, ut neque contra honestatem neque supra necessitatem. Non omnis venter idem
Abbreviated transcription (Latin):
tate egrotant. que nͥ pinguia & de¬
licata deglutire ñ possunt. & si qñ
eis parci aut frugales cibi oblati fue¬
rint statim aut indigestionẽ stona¬
chi aut pectoris siccitatẽ. aut obri¬
pilationẽ capitis. aut si qua sunt.
talia ad excusandas excusationes p̃¬
tendunt. Alii delicias & luxũ ciboꝵ
magna constantia asꝑnantur. seo
abeis iterũ ñ minori aut in tolera¬
biliori petulantia cõmuniũ ciboꝵ
usus omĩno despicitur. noua qued̃a
& insolita ciboꝵ gna exquirt̃. ita
ut sepe ꝑpt̾ unius uentrẽ hõis. per
om̃s cir eumpagos turba famuloꝵ
discurrat. ut uix tandẽ uel ignoras
de desertis ꝓeul montib radices euel¬
lendo. uel pauculos de imis gurgitis
ꝓfunda serutacione piscicłos trahen¬
do. siue intẽpestiua de arentibus ru¬
betis arbusta colligendo. unius appe¬
titus petulantiã cõpesc̾e̾ queat. Et
sane mͥ ñ satis patere potest qd uiti¬
ũ istos exagitet. nͥ forte. qͥa ꝑ quan¬

Expanded text:
tate aegrotant, quae nisi pinguia et detate aegrotant, quae nisi pinguia et delicata deglutire non possunt. Et si quando eis parci aut frugales cibi oblati fuerint, statim aut indigestionem stomachi aut pectoris siccitatem, aut obripilationem capitis, aut si qua sunt talia, ad frivolas excusationes praetendunt. Alii delicias et luxum ciborum magna constantia aspernantur, sed ab eis iterum non minori aut tolerabiliori petulantia communium cibariorum usus omnino despicitur. Nova quaedam et insolita ciborum genera exquirunt, ita ut saepe propter unius ventrem hominis per omnes circum pagos turba famulorum discurrat, et vix tandem vel ignotas de desertis procul montibus radices evellendo vel pauculos de imis gurgitibus profunda scrutatione pisciculos trahendo, sive intempestiva de arentibus rubetis arbuta colligendo, unius appetitus petulantiam compescere queat. Et sane mihi non satis patere potest, quod vitium istos exagitet, nisi forte quia per quam
Abbreviated transcription (Latin):
bi primũ expugnationẽ aggredi¬
antur. dũ simul inomĩ par te irrup¬
tionẽ facere concupiscunt. Plusiusto
fortassis ista dicentes uerecundie
obliti sumus: sed nescit aliquando
impudentia er ubescere. nͥ fuerit
manifeste confusa. Nis gͥ tͥb mo-¬
dis debet quisqͥs ĩt epulas ꝯseruare
disciplinã insemet ipso. uidelicet ut
linguã suã aloquacitate restrin¬
gat. & ocłos suos acͥcũspectione co¬
hibeat. & ut m̾bra cetã omiã cum
modestia & quiete contineat.Seqͥ
tur etiã triplex obseruantia discipline
in cibo. obseruantia ieo qd sumat. ob¬
seruantia meo quantũ sumat. ob¬
seruantia in eo qͦm sumat. Obseruan¬
tia meo qͥd sumat. idẽ ut neq ni¬
mis p̾ciosa aut delicata exspectet:
nec nimis rara & insolita requirat.
concupiscat. In pͥmo enĩ luxus argu¬
itur. in scđ̾o curiositas. in t̾cio suꝑ¬
sticio notatur. Sunt nãq qͥd am
quoꝵ fauces satis ridicula infirmi¬

Expanded text:
bi primum expugnationem aggredibi primum expugnationem aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicet ut et linguam suam a loquacitate restringat, et oculos suos a circumspectione cohibeat, et ut caetera membra omnia cum modestia et quiete conitur etiam triplex observatio disciplinae in cibo, observatio in eo quid sumat, observatio in eo quantum sumat, observatio in eo quomodo sumat. Observatio in eo quid sumat, id est ut neque nimis pretiosa et delicata expetat, nec nimis rara et insolita requirat, rata concupiscat. In primo enim luxus arguitur, in secundo curiositas, in tertio superstitio notatur. Sunt namque quidam quorum fauces satis ridicula infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
decens aliqͥt aut in hon efte agat᷑.
Nichil cũ strepitu. aut tumultu
fiat. sed omĩa menbra cũ modestia
& tranquillitate in disciplina conti¬
neantur. Non sicut quida faciunt
qͥ cũ adedendũ assederint inquie¬
ta quada agitacione & confusione
menbroꝵ. intẽꝑantiã animi sui de¬
signant. Capud excutiunt brachia
exerunt. manus in altũ expandunt:
& ñ sine magna turpitudine. qua¬
si totũ epulũ simul sint absor turi.
tis indecoros ostendunt. hanelant
& suspirant p̾angustia. ita ut eos¬
existimes altũ rugienti uentri pa alũ¬
tenciorẽ aditũ querere. quasi angus¬
tia fauciu̾ ñ possit esurientistoma¬
cho satis fufficientẽ habundantiã
ministrare. In uno gͦ loco sedentes.
oculis & manibus que ꝓpe que longe
omĩa cͥcucurrunt. simul panescõ¬
minuunt. uina in calices. & pateras
effunctunt. discos in gyrũ circum¬
ducunt. & uelud rex suꝑ obsessam ei¬
uitatẽ assultũ facturus. dubitant u¬

Expanded text:
decens aliquid aut inhonestum agatur. decens aliquid aut inhonestum agatur. Nihil cum strepitu aut tumultu fiat, sed omnia membra cum modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam faciunt, qui cum ad sedendum assederint, inquieta quadam agitatione et confusione membrorum intemperantiam animi sui designant. Caput excutiunt, brachia exerunt, manus in altum expandunt, et non sine magna turpitudine quasi totum epulum simul sint absorpturi, tis indecoros ostendunt. Anhelant, et suspirant prae augustia, ita ut existimes eos alium rugienti ventri patentiorem aditum quaerere, quasi angustia faucium non possit esurienti stomacho satis sufficientem abundantiam ministrare. In uno ergo loco sedentes, oculis, et manibus quae prope, quae longe, omnia circumcurrunt, simul panes comminuunt, vina in calices, et pateras effundunt, discos in gyrum circumducunt, et velut rex super obsessam civitatem assultum facturus, dubitant u
Abbreviated transcription (Latin):
cos mitigat. & lingua eucaris idẽ¬
ne. ibi enĩ debet homo seruare
disciplinã in habitu suo. & discipli¬
nã in cibo suo. Disciplinã in habi¬
tu tribus modis. in disciplinã ta¬
cendi. indisciplina uidencli. in
disciplina continendi sese. Laci¬
turnitas int̾ epulas necessaria ẽ.
iccirco qm̃ lingua que omiͣ tem¬
pore ꝓna ad peccatũ labitur. ꝑi¬
culosius cũ ꝑ crapulã infłamata
fuerit ad lo qñdũ relaxatur. Pp¬
terea enĩ diues qui int̾ epulas loqua¬
citati seruierat. post in inferno po¬
situs uehementius in linguam arde¬
ibi p̾cipue ut uagos homohabeat
oculos. neq curiose. & ut ãplius di¬
cam aliquid impudenter ea que a¬
pud alios aguntur circu̾lustrando
ꝓspiciat. sed ut potius pudice demis¬
sis luminibus ea tantũ que sibi an¬
teposita & apposita st̃ attendat.
Custodia quoq continendi sese ne
gligenda ñ ẽ. quatinus uidelicet
neq in habitu neq in gestu. in¬

Expanded text:
cos mitigat, et lingua eucharis cos mitigat, et lingua eucharis nae. Ibi enim debet homo servare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplinam in habitu, tribus modis, in disciplina tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas inter epulas necessaria est idcirco, quoniam lingua quae omni tempore prona ad peccatum labitur, periculosius cum per crapulam inflammata fuerit, ad loquendum relaxatur. Propterea enim dives qui inter epulas loquacitati servierat, post in inferno positus vehementius in lingua ardeibi praecipue, ut vagos homo habeat oculos, neque curiose, et ut amplius aliquid dicam impudenter ea quae apud alios aguntur circumlustrando prospiciat, sed ut potius pudice demissis luminibus ea tantum quae sibi anteposita et apposita sunt attendat. Custodia quoque continendi sese ibi negligenda non est, quatenus videlicet neque in habitu, neque in gestu in
Abbreviated transcription (Latin):
la. Quod uͦ tipus elationis sermonẽ
hominis ingratũ auditoribus red¬
dat. salomon iterũ testatur dicens.
Excelsa stulto sapientia. in porta ñ
aꝑiet ossuu̾̃. E iterũ dicit. cum obse¬
crationibus loqͥtur pauꝑ: & diues ef¬
fabitur rigide. Quantũ aũ sermo
clamosus a disciplinatis cauendussit.
ipse auctor discipline ostendit. de
quo ꝑ xsaiam scriptũ ẽ. Non clama¬
bit neq accipiet ꝑsonã: neq in pla¬
teis audietur uox eius. U erbũ autẽ
asꝑum & rixosũ omĩno asermonib
disciplinatis secludendũ ẽẽ. ꝑ eun¬
dem ꝓbatur cũ dr̃. Labia stulti im¬
miscent se rixis: & oseiꝰ urgia ꝓuo¬
cat. De uerbo &̃ mendoso quantũ
sit cauendũ. idẽ ipse insinuat dicens.
Testis falsus. ñ erit inpunitus. &
qͥ mendatia loqͥtur nͥ effugiet. S
& u̾bum dulce qñtũ ualeat in
sermone. liber eccłiasticus paten¬
ter demonstrat ubi dicit. Uerbũ
dulce amicos multiplicat. & mimi¬

Expanded text:
la . Quod vero typus elationis sermonem la . Quod vero typus elationis sermonem hominis ingratum auditoribus reddat, Salomon iterum testatur, dicens: Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum . Et iterum dicit: Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide . Quantum autem sermo clamosus a disciplinatis cavendus sit, ipse auctor disciplinae ostendit, de quo per Isaiam scriptum est: Non clamabit neque accipiet personam neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperum, et rixosum omnino sermonibus disciplinatis secludendum esse, per eumdem probatur cum dicitur: Labia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat, et inimi
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Suauis debet ẽẽ. ne plationis
asꝑitate tanto fiat animis audien¬
tium honerosior. qͥnto ad aures du¬
rior uenit & in iocundior. Signi¬
ficatio idẽ scientia sermonis. ideo
debet ẽẽ uera. qͥa fallax uerbũ &̃
si facunde & cõposite dr. nichilomi¬
nus tñ ab auditore ut noxiũ aut
ociosũ si fuerit intellectũ reputat᷑.
S & cũ ueritate necesse ẽ ut sermo
loqñtis dulcedinẽ habeat. qͥa sepe &̃
ueritas auditori amara efficitur. si
aut sine ratione aut sine dilectione.
hoc ẽ uel impor tune. uel impie con¬
tra eũ ꝓferatur. Singła hec scͥpt̾e
sacrȩ testimoniis cõꝓbamus. Quoo¬
habitus indisciplinatus sermonẽ con¬
temptibilẽ faciat. salomon ostendit
dicens. Non decent stultũ uerba cõpo¬
sita. Et itm. Non speciosa in ore stul¬
noscit᷑ uir. qui autẽ uanus & excors
ẽ. patebit contemptui. Itẽ. Quomͦ
pulchras frustra ht̃ claudus tibias:
sic inclecens est in ore stultoꝵ ꝑabo¬

Expanded text:
dat. Suavis debet esse, ne prolationis dat. Suavis debet esse, ne prolationis asperitate tanto fiat animis audientium onerosior, quanto ad aures durior venit, et injucundior. Significatio, id est sententia sermonis, ideo debet esse vera, quia fallax verbum etiam si facunde aut composite dicitur, nihilominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia saepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est, vel importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis comprobemus. Quohabitus indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat, Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulnoscitur vir, qui autem vanus, et excors est, patebit contemptui . Item: Quomodo pulchras frustra habet claudus tibias, sic indecens est in ore stultorum parabo
Abbreviated transcription (Latin):
cadat. Recte gͦ te̾pus loqñdi discerni¬
tur. si homo nec umquã qn̾ loqͥ debet
sileat: nec semꝑ qn̾ licet loquatur.
Restat nẽ ut postquã ostendimus.
quid uel cui. uelubi. & qn̾ lo qn̾dũ sit:
etiam qualit̾ loquendũ sit demons
tremus. Qualitas id ẽ modus loqn̾di
in tribus constat. hoc ẽ qͦ gestu. qͦ so¬
no. qua significatione quid dicatur.
disciplina iubet. ut loqn̾tis sit ges¬
tus. m̾estus & humilis. sonus demis¬
sus & suauis. significatio uerax &
dulcis. Modestiam debet hab̾e ges¬
tus loqn̾tis ut nec mordinate nec
impudice. nec turbulent̾ int̾ loqn¬
dũ m̾bra moueat. neq ocłoꝵ moti¬
bus aut aliqua indecenti ꝯfirmati¬
one. siue transmutacione. uultus
placorẽ sui sermonis imminuat:
Humilis debet ẽẽ gestus loqn̾tis: ut
apud auditores gram̃ sermo eius in¬
ueniat. Sonus loqn̾tis ẽẽ demissus¬
d̾ata clamositate auditores suos. aut
iniuste terreat. aut iniuste offen¬

Expanded text:
cadat. Recte ergo tempus loquendi discernicadat. Recte ergo tempus loquendi discernitur, si homo nec unquam quando loqui debet, sileat, nec semper quando licet, loquatur. Restat nunc ut, postquam ostendimus quid vel cui et ubi et quando loquendum sit, etiam qualiter loqut. Qualitas, id est motus loquendi in tribus constat, hoc est quo gestu, quo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut loquentis sit gestus modestus et humilis, sonus demissus et suavis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec turbulenter inter loquendum membra moveat, neque oculorum nutibus, aut indecenti conformatione sive transmutatione vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissusderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offen
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ manus tua sit suꝑ ostuu̾: ne ca¬
piaris inuerbo in disciplinato Item
sepe ꝑpt̾ reuerentiã ꝑsone tacen¬
dũ esse in eodẽ de monstratur eũ c̃r.
Priusquam interroges ne uituꝑes
quẽquam. & eũ int̾rogaueris corri¬
pe iuste. Priusqmͣ audias ne respon¬
deas uerbũ. & inmedio senioꝵ ne ad¬
icias loqui. Itẽ sepe propt̾ maliciam
auditoꝵ tacendũ ẽ̾ẽ. salomon docet
dicens. In auribus insipientium ne
loquaris. qͥa despicient doc trinam
eloqͥs tui. Itẽ ne contendas cũ pessi¬
mis. & ne emuleris impio. Item uir
sapiens si cũ stulto contenderit. si¬
ue irascatur. siue rideat ñ inueni¬
et requiem. Quisqͥs hec impedimien¬
ta loquendi cauere uoluerit. facile
fortassis & sine difficultate qn̾ sibi sit
loquendũ agnoscit: si tam̃ hoc atten¬
dit. qͥa aliud tempus est qñ ei qui uo¬
luerit loqͥ conceditur. aliud tẽpus ẽ¬
qn̾ ei qͥ uoluerit loqͥ pro culpa repu

Expanded text:
autem, sit manus tua super os tuum, ne caautem, sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato . Item saepe propter reverentiam personae tacendum esse, in eodem demonstratur cum dicitur: Priusquam interroges ne vituperes quemquam, et cum interrogaveris corripe juste. Priusquam audias ne respondeas verbum, et in medio seniorum ne adjicias loqui . Item saepe, propter malitiam auditorum tacendum esse, Salomon docet, dicens: In auribus insipientium ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui . Item: Ne contendas cum pessimis, et ne aemuleris impios . Item. Vir sapiens si cum stulto contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet requiem . Quisquis haec impedimenta loquendi cavere voluerit, facile fortassis et sine difficultate quando sit loquendum agnoscet, si tamen hoc attendit, quia aliud tempus est quando ei qui voluerit loqui conceditur, aliud est tempus quando ei qui noluerit loqui pro culpa reput
Abbreviated transcription (Latin):
bat eloqͥũ meũ. It̾e sepe ꝑpt̾ infirmi¬
tat̾e auditoꝵ tacendũ esse dñs suo ex¬
emplo docet. qͥ cũ apłos adhuc inbe¬
cilles. & ad sublimioris doctrine eru¬
ditionis impares aspiceret ait. Ad¬
huc multa habeo uobis dic̾e̾. s ñ potes¬
tis portare mͦ. Itẽ aliqñ tacendum
ꝑpt̾ p̾cipitacionẽ loqñdi uitand̾a.
salomon in ꝓu̾biis ostendit dicens:
i multiloquio peccatũ ñ deerit. qͥ
au̾ moderatur labia sua prudentis¬
simus est. Itẽ labia iusti considerant
placita. & os impioꝵ ꝑuersa. Item
qͥ pͥus respondet qm audiat. stul¬
tum se ẽẽ demonstrat. & confusio¬
ne dignũ. Item in libro ecclesi astico.
ne uentileste momnẽ uentũ. & nͥ
eas in om̃i uia. sic en̾i peccator ꝓbat᷑
in dupplici lingua. Esto man̾suetus
ad audiendũ u̾bũ di. ut intelligas &eũ
omi sapientia ꝓferas. responsũ uerũ.
Siẽtͥ intellectus responde ꝓximo. sin

Expanded text:
bat eloquium meum . Item saepe propter infirmibat eloquium meum . Item saepe propter infirmitatem auditorum tacendum esse, Dominus suo exemplo docet; qui, cum apostolos adhuc imbecilles et ad sublimioris doctrinae eruditionem impares aspiceret, ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Item aliquando tacendumpraecipitationem loquendi vitandam, Salomon in Proverbiis ostendit, dicens: In multiloquio peccatum non deerit, qui autem moderatur labia sua prudentissimus est . Item: Labia justi considerant placita, et os impiorum perversa . Item: Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignissimum . Item in libro Ecclesiastico: Ne ventites te in omnem ventum, et non eas in omni via, sic enim peccator probatur in duplici lingua. Esto mansuetus ad audiendum verbum Dei ut intelligas, et cum omni sapientia proferas responsum verum. Si est tibi intellectus, responde proximo; sin
Abbreviated transcription (Latin):
do tacendũ ẽ. ꝑpterea quod hii qͥp̾sen¬
tes habentur. nequa quã tales sunt
ad quosuerbũ debeamus facẽ. quod
duobus modis fieri potest. scilicet dũ
uel reuerentia dignitati ꝑsone im¬
penditur. uel malicia in corrigibi¬
lis atq ideo indigna ãmonitione ex¬
istimatur. Singła hec exemplis seͥp¬
turaꝵ ꝓbare possumus. qͥa ñ uno sed
multis singła queque confirmari scͥp¬
turaꝵ testimoniis muenimus. Qđ ser¬
monẽ eoꝵ qͥ pͥores nobis loqͥceperant
ñ debeamus in t̾ru̾ꝑe. s semper loqñ¬
tes alios & p̾cipue eos qͥ utilia & recta
loquntur ꝑpt̾ custodiã discipline
reuerenter sustinere. atq expec¬
tare. ses iob nobis ostendit. qͥcũ de
sua disciplina & de alioꝵ erga se reue¬
rentia loqueretur int̾ cet̾a sic ait.
Qui me audiebant exspectabant
sententiã meã. & intenti tacebant
ad consiliũ meũ. Uerbis meis adde¬
re nichil audebant. & suꝑ illos stilla

Expanded text:
ndo tacendum est propterea quod ii, qui praesenndo tacendum est propterea quod ii, qui praesentes habentur, nequaquam tales sunt, ad quos verbum debeamus facere, quod duobus modis fieri potest, scilicet dum vel reverentia dignitati personae impenditur, vel malitia incorrigibilis atque ideo indigna admonitione existimatur. Singula haec exemplis Scripturarum probare possumus, quia non uno sed multis singula quaeque confirmari Scripturarum testimoniis invenimus. Quod sermonem eorum qui priores nobis loqui coeperant, non debeamus interrumpere, sed semper loquentes alios et praecipue eos qui utilia et recta loquuntur, propter custodiam disciplinae reverenter sustinere atque exspectare, sanctus Job nobis ostendit, qui cum de sua disciplina et de aliorum erga se reverentia loqueretur, inter caetera sic ait: Qui me audiebant, exspectabant sententiam meam; et intenti tacebant ad consilium meum, verbis meis addere nihil audebant,
Abbreviated transcription (Latin):
ne uerbũ tempus. Quando taceri
qnͣ autẽ loquendũ sit melius osten¬
dimus: si pͥus qñ tacendũ sit demo¬
nstremus. Tẽpus tacendi enĩ. tẽpus
loquendi debet p̾cedere. quia pͥus ꝑ
silentiũ tẽpore tacendi discitur. qd̾
postea ꝑuerbũ tẽpore loquendi ꝓ¬
feratur. Opterea ñ ait salomon.
tẽpus loquendi & tẽpus tacendi. s
tempus tacendi & tẽpus loquendi:
qͥa pus sic̃ dictũ ẽ ĩ silentio formalo¬
quendi sumitur. que post modũ tẽ¬
ꝑe loqndi in uoce teneatur. Aliqndo
tace debemꝰ ꝑpterea quod alt̾ pͥor lo¬
qui cepit. ne forte si sermonẽ eius
pariter offendamus. alioqͥn tacen¬
dũ ẽ ꝑpterea. qͥa ad id qđ dic̾e uolu¬
mus animos auditoꝵ ꝑatos adhuc ñ
ẽẽ consideramus. Aliqñdo tacendũ
terea quod ipsi locuturi sumus nũ¬
dũ apud nosmet ipsos congruam
loqn̾di formã inuenimus. qͥa ꝓfec¬
to auris auditoꝵ magis offenditur.
si sermo qui edificare debet confu¬
sus & in ordinatus ꝓferatur. Aliqn̾¬

Expanded text:
ebeat, tempus quando taceri. Quando autem loquendum sit, melius ostendemus, si prius quando tacendum sit demonstremus. Tempus enim tacendi tempus loquendi debet praecedere, quia prius per silentium tempore tacendi discitur, quod postea per verbum tempore loquendi proferatur. Propterea non ait Salomon: Tempus loquendi et tempus tacendi, sed tempus tacendi et tempus loquendi , quia prius, sicut dictum est, in silentio forma loquendi sumitur, quae postmodum tempore loquendi in voce teneatur. Aliquando tacere debemus propterea quod alter prior loqui coepit, ne forte si sermonem ejus pariter offendamus. Aliquando tacendum est propterea, quia ad id quod dicere volumus, animos auditorum paratos adhuc non esse consideramus. Aliquando tacendum propterea quod ipsi qui locuturi sumus, nondum apud nosmetipsos congruam loquendi formam invenimus, quia profecto animus auditorum magis offenditur, si sermo qui aedificare debet, confusus et inordinatus proferatur. Aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea de ipsa idem iacobus apl̃s
sic dicit. Sapientia autẽ qͦ desur sũ ẽ.
primũ qͥdẽ pudica ẽ. deinde pacifi¬
ca. modesta. suadibilis. bonis consen
tiens: plena miscia & fructibus
bonis. ñ uidicans sine simulatione.
doctores ẽẽ eligite. Os clausũ &aures
aꝑtas habete. & quantũ estis ad loquẽ¬
dũ modestiores. tantũ estote ad in¬
telligendũ sagaciores. Sufficiat
uobis si forte ressic exigat qd sapitis
petentib insinuare. contra resisten¬
tes aut nũquã p̾sumatis ꝑtinacit̾
dicta urã defende. quia sicut iam
uobis p̾diximus multarũ molestiaꝵ
causas iurgia ministrant. & mox
ut lingua indiser ete ad multiloqͥũ
resoluitur. ad distur bancdã pacem
cordis nr̃i quasi ianua hostii aꝑitur.
Restat gͦ fr̃s ut si uere discipuli ueri¬
tatis ẽẽ cupitis. tales uos studeatis ex

Expanded text:
Propterea de ipsa idem Jacobus apostolus Propterea de ipsa idem Jacobus apostolus sic ait: Sapientia autem quae desursum est primum quidem pudica est, deinde pacifictiens, plena misericordia et fructibus bonis, judicans sine simulatione .doctores esse eligite. Os clausum et aures apertas habete, et quanto estis ad loquendum modestiores, tanto estote ad intelligendum sagaciores. Sufficiat vobis si forte res sic exigat quod sapitis petentibus humiliter insinuare, contra resistentes autem nunquam praesumatis pertinaciter dicta vestra defendere, quia sicut jam vobis praediximus. multarum molestiarum causas jurgia ministrant, et mox ut lingua indiscrete ad multiloquium resolvitur, ad disturbandam pacem cordis vestri quasi janua hosti aperitur. Restat ergo, fratres, ut si vere discipuli veritatis e
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquã lingua foris a custodia hu¬
militatis sue incõtumeliã uerboꝵ se
relaxaret. Sed dũ suꝑbe p̾ aliis sapien¬
tes uideri uolumus. erubescimus uel
nram ignorantiã ab aliis argui. uel
alioꝵ sapientiã quasi ad nrãm dep̾s¬
sionem apꝓbari. Sic ñ nũquã contra
conscientiã nram uel nrm errorem
impudent̾ defendim. uel alterius
ueritatẽ maliciose impugnamus.
hec ẽ sapientia huius mundi. qmͣ idẽ
iacobus apłs carnale̾ dicit & diaboli¬
cã. que uersuta ẽ & maligna. illas so¬
lumͦ astucie uias exquirens quibus pos¬
ueritate̾ quãus manifestã in opini¬
onẽ stultoꝵ & insipientiũ hominũ
deprauare. Sed ñ talis ẽ sapientia qͦ
desursũ uenit que nescit etiã semet¬
ipsã contra ueritatẽ diligere: sẽꝑ
parata uel bonũ quod habet ñ ha¬
nũ quod ñ ht̃ ab habentibus libent̾
petere. uel malũ qđ sustinet cũ ali-
is &corã aliis ueraciter accusare.

Expanded text:
nequaquam lingua foris a custodia hunequaquam lingua foris a custodia humilitatis suae in contumeliam verborum se relaxaret. Sed dum superbe prae aliis sapientes videri volumus, erubescimus vel nostram ignorantiam ab aliis argui, vel aliorum sapientiam quasi ad nostram depressionem approbari. Sicque nonnunquam contra conscientiam nostram, vel nostrum errorem impudenter defendimus, vel alterius veritatem malitiose impugnamus. Haec est sapientia hujus mundi, quam idem Jacobus apostolus carnalem vocat et diabolicam quae versuta est et maligna , illas solummodo astutiae vias exquirens quibus posveritatem quamvis manifestam, in opinione stultorum et insipientium hominum depravare. Sed non talis est sapientia quae desursum venit, quae nescit etiam semetipsam contra veritatem diligere, semper parata vel bonum quod non habet ab hanum quod non habet ab habentibus libenter petere, vel malum quod sustinet cum aliis et coram aliis veraciter accusare.
Abbreviated transcription (Latin):
post quã multiloquiũ ꝓhibuit. etiã
de cauenda ira p̾ceptũ subiunxit
dicens. tardus autẽ ad loquendum. &
tardus ad iram. ut patenter ostende¬
ret. qͥa qͥlinguã suã a multiloqͥo ñ
uult conpescere. ñ poterit diu ani¬
mũ suũ a furore iracundie illesũ cus¬
todire. Multiloquiũ enĩ contentio¬
nes generat. contentiones uͦ ad uir¬
gia a maledicta linguã excitant:
maledicta aut̃ ad iracundiã & qd̃
ad huc grauius ẽ ad frat̾nũ odiu̾ ani¬
mũ infla̾mant. Ppterea scͥptura di¬
cit. In multilo quio peccatũ ñ deerit.
& in multiloqͥo peccatũ ñ effugies.
Et iacob apłs omne genus bestiaꝵ do¬
mari posse asserit. linguã pestẽ esse
indomabilẽ que uniuersam rotam
natiuitatis nr̃e infłamat. & obhoc
ꝑfectum ẽẽ uiru̾ qui in lingua nõ
offendit. Nã quia rixe & contentio¬
nes uerboꝵ de pestifera semꝑ radice
intrinsecus ꝑ elationẽ intumescero:

Expanded text:
postquam multiloquium prohibuit, etiam postquam multiloquium prohibuit, etiam de cavenda ira praeceptum subjunxit, dicens: tardus ad loquendum, et tardus ad iram, ut patenter ostenderet quod qui linguam suam a multiloquio non vult compescere, non poterit diu animum suum a furore iracundiae illaesum custodire. Multiloquium enim contentiones generat; contentiones vero ad jurgia et maledicta linguam excitant; maledicta autem ad iracundiam et quod adhuc gravius est ad fraternum odium animum inflammant. Propterea Scriptura dicit: In multiloquio peccatum non deerit et in multiloquio peccatum non effugies . Et Jacobus apostolus omne genus bestiarum domari posse asserit: Linguam, pestem esse indomabilem, quae universam rotam nativitatis nostrae inflammat, et ob hoc perfectum esse virum qui in lingua sua non offendit . Nam quin rixae et contentiones de pestifera semper radice intrinsecus per elationem intumesceret,
Abbreviated transcription (Latin):
si assidue uolueritis cogitare. scietis
cito & intelligetis que sit uia disci¬
pline. que uos ꝑ excerciti boni oꝑis
ducat ad consũmationẽ bonitatis.
Sed qͥa si forte ad hec inuestiganda.
atq discernenda quantũ expedit
ꝑ uosminus sufficrtis. habetis dnõ
adiuuante doc trinã & exemplabo¬
noꝵ ubi & facienda audietis. & fac¬
ta uidebitis. Et ne in hac parte uo¬
bis ministeriũ nr̃e ex hortacionis
desit. ostendam breuit̾ nc̃ qualesuos
ad ꝑcipiendã doc trinã uel ad imitan¬
da exempla bonoꝵ exhibere debeatis.
m̃ gͥ ao scolã uirtutũ erudiendi
acceditis. scire debetis ꝯtentio¬
nes uerboꝵ nullomodo deinceps ao
uos ꝑtinere: quia spiritalis doctri¬
ne studiũ ñ litigantes sed auscultan¬
tes requirit: sicut ꝑ moysen populo
in lege di erudiendo dicitur. audi isrł
dicens. Sit au̾̃ om̃is hõ uelox adaudi¬
endũ. tardus ad loquendũ. & tardus
ad iram. Et uidete qm̃ conuenienter

Expanded text:
si assidue volueritis cogitare, scietis si assidue volueritis cogitare, scietis et cito intelligetis quae sit via disciplinae, quae vos per exercitium boni operis ducat ad consummationem bonitatis. Sed et si forte ad haec investiganda atque discernenda quantum expedit per vos minus sufficitis, habebitis Domino adjuvante doctrinam et exempla bonorum, ubi et facienda audietis et facta videbitis. Et ne in hac etiam parte vobis ministerium nostrae exhortationis desit, ostendam nunc breviter quales vos vel ad percipiendam doctrinam, vel ad imitanda exempla bonorum exhibere debeatis. ad scholam virtutum erudiendi acceditis, scire debetis contentiones verborum nullo modo deinceps ad vos pertinere, quia spiritualis doctrinae studium non litigantes, sed auscultantes requirit, sicut per Moysen populo in lege Dei erudiendo dicitur: Audi Israel dicens: Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram . Et videte quam convenienter
Abbreviated transcription (Latin):
frat̾ne caritatis equo aĩo sustinere:
nichil contentiose aut arroganter
erga eos age̾: sed parati semꝑ iomĩ
uirtutis emulatio eẽ solet. ut uide¬
licet sibi inuscẽ de successu uirtutũ
inuideant. & ob hoc ne in excercendo
trũ sese p̾uenire contendant. tanto
nos discretionis moderamine contine
petentibus subtrahamus: qͥa in utroq
liuoris suꝑciliũ ẽẽ potest. Siquando aũ
in aliquo forte negotio laborantib
opẽ ferre cupimꝰ. tanta hoc humilita¬
te & mansuetudine faciendũ est: ut
isdẽ ipsis manifestũ sit. quod ñ excel¬
lentiã oꝑis. sed consor tiũ queramus la¬
boris. Ceterũ quantũ ꝑtinet ad nos
sũmoꝑe nitendũ ẽ. nequando uel in
labore minus patientes. uel in obedi¬
entia p̃ceptoꝵ minus alacres uel in
caritatis oꝑibus. exequendis minus
inueniamur feruentes. quatinus
bona conuersatio nr̃a. eisdẽ p̾beat in¬
citamentũ uirtutis. aquib formã
& exemplũ supsit boni oꝑis. Ista fr̃s

Expanded text:
fraternae charitatis aequo animo sustinere, nihil contentiose aut arroganter erga eos agere, sed parati semper in omni virtutis aemulatio esse solet, ut videlicet sibi invicem de successu virtutum invideant, et ob hoc in exercendo alterum praevenire contendant, tanto nos discretionis moderamine continerpetentibus subtrahamus, quia in utroque livoris suspicio esse potest. Si quando autem in aliquo forte negotio laborantibus opem ferre cupimus, tanta hoc humilitate et mansuetudine faciendum est, ut iisdem ipsis manifestum sit, quod non excellentiam operis, sed consortium quaeramus laboris. Caeterum quantum pertinet ad nos summopere nitendum est, nequando vel in labore minus patientes, vel in obedientia praeceptorum minus alacres, vel in charitatis operibus exsequendis minus inveniamur ferventes, quatenus bona conversatio nostra eisdem praebeat incitamentum virtutis, a quibus formam et exemplum sumpsit boni operis. Ista, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod s iniunctũ fuerit ñ qd̃ ip¬
se elegerit oꝑe. quantũ scientie & ui¬
riũ suaꝵ possibilitas subpetit sese
debet. excercere. Quantũ enĩ deco¬
ris addit diebus festis. quies uacatio¬
nis. tantũ ornam̾ti confert ceteris¬
diebus studiũ boni oꝑis: ita & ut in
illis qͥsqͥs noluerit ẽẽ quietus. index
sit uanitatis sue: & in istis qͥñ fuerit
studiosus testis pigricie. Car nales
siqͥdẽ mentes ne uel in illis dieb qui¬
escant. uanitas exagitat. uel ne
in istis in bono oꝑe se excerceant pi¬
gricia ligat. Qua ꝑpt̾ nͥ egligent᷑¬
qͥdẽ habenda ẽ in bono oꝑe discretio
tẽpoꝵ. quia sicut malũ opus in illo
tẽpore laudabile ẽ. ita bonũ opus quo¬
dãmͦ rep̾hensione dignũ iudicatur.
si tẽꝑe opor tuno fac tũ ñ ẽ.¬

Expanded text:
in eo quod sibi injunctum fuerit, non quod ipin eo quod sibi injunctum fuerit, non quod ipse elegerit, opere quantum scientiae et virium suarum possibilitas suppetit sese debet exercere. Quantum enim decoris addit diebus festis quies vacationis, tantum ornamenti confert diebus caeteris labor operis; ita ut et in illis quisquis noluerit esse quietus, judex sit vanitatis suae, et in istis qui non fuerit studiosus, testis pigritiae. Carnales siquidem mentes, ne vel in illis diebus quiescant, vanitas exagitat, vel ne in istis in bono opere se exerceant, pigritia ligat. Quapropter non negligentbenda est in bono opere discretio temporum; quia, sicut malum opus nullo tempore laudabile est, ita bonum opus quodammodo reprehensione dignum judicatur, si tempore opportuno factum non e
Abbreviated transcription (Latin):
nimus dũ ad huc ad studiũ sꝑitale
leuis est & tunc reprimenda caro ẽ.
quando calor incendii eiꝰ ꝑcibũ am¬
plius excitatus est. Sic & festi dies ali¬
uo studium & aliũ conuer sationis
modu̾̃ exigunt: atq aliũ hii in quib
oꝑari licet exposcunt. In illis nos opor¬
tet ad eccłiam studiosius & alacrius
conuenire. & ad celebranda diuina
misteria de uotius intendere. atq
in oratione diutius ꝑseuerare. ha¬
bitu. incessu. & actu maiorẽ deuoti¬
onẽ erga cultum diuinu̾̃ demonstͣre
nichil ñ sem̃ nichil nͥ diuinũ nichil
ñ ordinatũ agẽ. linguã auaniloqͥo
cohibere. pedes ab excur su & distrin
mentẽ erige̾. omem̃ deniq actũ &¬
& omem̃ motũ corporis pariter &
cordis ministerio diuino mancipare:
atq ut ita dicã quadã conuersatio¬
nis nouitate festos dies honorare. In
ceter is uͦ diebus qͥbus oꝑari licet. nullꝰ
omino ociosus apparere. sed unusqͥsq

Expanded text:
nimus, dum adhuc ad studium spiritale nimus, dum adhuc ad studium spiritale levis est, et tunc reprimenda est caro, quando calor incentivi ejus per cibum amplius excitatus est. Sic et festi dies aliud studium et alium conversationis modum exigunt, atque alium ii in quibus operari licet, exposcunt. In illis nos oportet ad ecclesiam studiosius et alacrius convenire, et ad celebranda divina mysteria devotius intendere, atque in oratione diutius perseverare, habitu, incessu et acte majorem devotionem erga cultum divinum demonstrare, nihil non sanctum, nihil non divinum; nihil non ordinatum agere, linguam a vanitoquio cohibere, pedes ab excursu et discursumentem erigere, omnem denique actum et omnem motum cordis pariter et corporis ministerio divino mancipare, atque ut ita dicam quadam conversationis novitate festos dies honorare. In caeteris vero diebus quibus operari licet, nullus omnino otiosus apparere, sed unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
ł aliꝰ in eo ubi silentiũ custodit᷑. aliꝰ deniq intꝰ
altꝰ foris. altꝰ insecreto. alius in publico &
quietis. Dies tẽpus laboris & motionis
& oꝑis. In nocte secũ debent homines
aut fessa menbra somno reficere:
aut orationibus uel meditacionibus
scĩs insilentio animũ excercere. In
die uero de secreto suo munũ cohe¬
se & imitandos ostendunt. Tunc
exempla bonoꝵ operũ. tunc exhor
actus scrutatur. imprudens iure
ar. tunc qui alienos actus qͣntũ expe¬
dit imitari dissimulat. torpens &
inutilis merito nomin atur.Sed nec
eadẽ ẽẽ debet facies nr̃a postquã re¬
fecti sumus: que fuit pͥusquã cibum
sumpsimus. Ante sup̾tũ cibu̾̃ magis
hylares nos esse conuenit. ne ipsa nr̃a
abstinentia grauis & molesta uide¬
atur. post uͦ magis modestos & taci¬
tos. ne ꝑgule uiciũ crapula nos infła¬
masse putetur. dnte sup̃tũ cibũ doc¬
trine & orationis tẽpus est. post uͦ o
peris: quia tunc excercendus esta¬

Expanded text:
 alius in eo ubi silentium custoditur. Alius denique intus, alius foris, alius in secreto, alius in publico. quietis. Dies tempus laboris, et motionis, et operis. In nocte secum debent esse homines, et aut fessa membra somno reficere, aut orationibus vel meditationibus sanctis in silentio animum exercere. In die vero de secreto suo in unum coese et imitandos ostendunt. Tunc exempla bonorum operum, tunc exhortactus scrutatur, impudens jure dicitur; tunc qui alienos actus quantum expedit imitari dissimulat, torpens et inutilis merito nominatur. Sed nec eadem esse debet facies nostra postquam refecti sumus, quae fuit priusquam cibum sumpsimus. Ante sumptum cibum magis hilares nos esse convenit, ne ipsa nostra abstinentia gravis et molesta videatur; post vero magis modestos et tacitos, ne per gulae vitium crapula nos inflammasse putetur. Ante sumptum cibum, doctrinae et orationis tempus est; post vero operis, quia et tunc exercendus est a