comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
misere̾ mei. qm̃ inte confisa ẽ. anima
mea. Xp̃c in passione sua dic̃. misere̾ mei
ds. Ds dõ dic̃ misere̾ mei. Qui cũ patre mi¬
seret᷑ tui: in te clamat misere̾ mei. Et enĩ
qđ de illo clamat miserẽ mei: tuũ e̾. a te
hoc accipit. ꝓpt̾ te liberandũ carne in¬
dutꝰ ẽ. Caro ipsa clamat. meserẽ mei qds
misere̾ mei. hõ ipse anima ae caro. Totũ
enĩ hominẽ suscepit u̾bũ. & totꝰ hõ factꝰ ał fact
uangłista dix̃. uerbũ caro factũ e̾. & habi¬
tauit innobis. Et enĩ dr̃ caro ho̾.sic̃ alio
loco dic̃ scͥpt᷑a. & uidebit om̃ĩs caro salutare
di. Nunquid caro sola uidebit. & anima
ibi ñ erit. Iterũ dic̃ ipse dñs de hominibꝰ.
Sic̃ dedisti ei potestatẽ om̃is carnis. Nunqͥd
in solã carnẽ acceperat potestatẽ & ñ ma¬
xime in animas quas primitꝰ liberabat:
Ergo ibi erat anima. ibi erat caro. ibi totꝰ
ex pauescamꝰ uoces petentis miscđiã & ex¬
hibentis. Ideo enĩ petit: qr exhibet. Ad hoc

Expanded text:
ere mei, quoniam in te confidit anima mea. Christus in passione dicit, Miserere mei, Deus. Deo Deus dicit, Miserere mei. Qui cum Patre miseretur tui, in te clamat, Miserere mei. Etenim quod de illo clamat, Miserere mei, tuum est: a te hoc accepit, propter te liberandum carne indutus est. Caro ipsa clamat, Miserere mei, Deus, miserere mei: homo ipse, anima et caro. Totum enim hominem suscepit Verbum, et totus homo factus est a ita dicit: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Etenim dicitur caro homo, sicut alio loco dicit Scriptura, Et videbit omnis caro salutare Dei . Numquid caro sola videbit, et anima ibi non erit? Iterum dicit ipse Dominus de hominibus: Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis . Numquid in solam carnem acceperat potestatem, et non maxime in animas, quas primitus liberabat? Ergo ibi erat anima, ibi erat caro, ibi totusexpavescamus voces petentis misericordiam et exhibentis. Ideo enim petit, quia exhibet: ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Quare confitentẽ t: Quia conu̾sus sũ
in erũna. dũ configit᷑ spina. Cõpuncti
st̃ corde. & facti st̃ erũnosi pęnitendo.
qui fuer̃ głosi seuiendo. Ne tradideris
bestiis animã confitentẽ tͥ. Quibꝰ besti¬
is. nͥ quarũ capita contrita st̃ suꝑ aquã:
Quia dictus.ẽ. bestia. leo. & draco. ipse
serpens si adhuc t̾rena sapio. si t̾rena
desidero. si adhuc in ꝓmissis ueteris
testam̃ti nouo reuelato. remaneo. Cũ
aut̾ iã deposuerim suꝑbiã. & t̾aiciã
meã non agnoscã. s grãm tuã: non ha¬
beant in me suꝑbe bestiȩ potestatẽ. He
tradideris bestiis animã confitentẽ
tͥ. animas paupũ tuoꝵ ne obliuiscariᷤ
infinẽ. Diuites eramꝰ. fortes eramꝰ. s
siccasti fluuios ethan. Iã mͦ ñ consti¬
tuimꝰ iꝰticiã nostrã. s cognoscimus
grãm tuã. Pauꝑes sumꝰ. exaudi men¬
dicos tuoi. Iã ñ audemꝰ ocłos ad cȩlũ
dicimꝰ. Onẽ ꝓp̾itiꝰ esto mͥ peccatori.
animas pauꝑũ tuoꝵ ne obliuiscaris

Expanded text:
Quia conversus sum in aerumna, dum configitur spina . Compuncti sunt corde; et facti sunt aerumnosi poenitendo, qui fuerant gloriosi saeviendo. Ne tradideris bestiis animam confitentem tibi. Quibus bestiis, nisi quarum capita contrita sunt super aquam? Quia dictus est bestia, leo, et draco, ipse serpens, si adhuc terrena sapio, si terrena desidero, si adhuc in promissis Veteris Testamenti, Novo revelato, remaneo. Cum autem jam deposuerim superbiam, et justitiam meam non agnoscam, sed gratiam tuam; non habeant in me superbae bestiae potestatem. Ne tradideris bestiis animam confitentem tibi. Animas pauperum tuorum ne obliviscaris in finem. Divites eramus, fortes eramus; sed siccasti fluvios Etham: jam modo non constituimus justitiam nostram, sed agnoscimus gratiam tuam; pauperes sumus, exaudi mendicos tuos. Jam non audemus oculos ad coelum dicimus: Domine, propitius esto mihi peccatori ; Animas pauperum tuorum ne obliviscaris
Abbreviated transcription (Latin):
Tenuisti manũ dexterȩ meȩ. in uolun¬
tate tua deduxisti me. & cũ gła assũ¬
psisti me. In uoluntate tua. ñ iniusti¬
cia mea. dono tuo ñ oꝑe meo. Ergo &
hic inmicus exꝓbrauit dño. & popłs
imprudens exacerbauit nom̃ tuũ. Onis
gͦ perierunt : Absit. Et si aliqui ex ramis
fracti st̃: manent tam̃ aliqui quo in se¬
reret᷑ oleaster. & radix manet. & ex ra¬

Expanded text:
Tenuisti manum dexterae meae; in volunTenuisti manum dexterae meae; in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria assumpsisti me . In voluntate tua, non in justitia mea; dono tuo, non opere meo. Ergo et hic, Inimicus exprobravit Domino; et populus imprudens exacerbavit nomen tuum. Omnes ergo perierunt? Absit. Etsi aliqui ex ramis fracti sunt, manent tamen aliqui quo insereretur oleaster ; et radix manet, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
fecit terminos t̾rȩ. qui oꝑatꝰ est salu¬
tẽ in medio t̾rȩ. Tu fecisti om̃s t̾minoᷤ
t̾rȩ. estatẽ & uer ti fecisti ea. feruentes
spũ estas . ẽ. lu in.quã fecisti sp̃u feruen¬
tes. Tu fecisti & nouellos in fide: uer
.c̃. Estatẽ & uer. tu fecisti ea. Non głient᷑
quasi ñ acceperint. tu fecisti ea. Me
dͥole intellectã pͥstinã cęcitatẽ tuã. Ini¬
micus ex ꝓbrauit dño. Dictũ. ẽ. xp̃o in
gente sua. seccator est iste. ñ nouimꝰ
unde sit. Nos nouimꝰ morsen. illi lo¬
cutus ÷ ds iste samaritanꝰ ẽ. Inimic̾
exꝓbrauit dño. & popłs imprudens
ex acerbauit nom̃ tuũ. Popłs imprudenᷤ
tunc asaph: s ñ intellectus asapħ tunc.
Qͥd dicit᷑ in suꝑiore psalmo: Quasi pecus
factꝰ sũ apud te. & ego semꝑ tecũ. Quia
non iit ad deos & idola gentiũ. & si ñ
cognouit ut pecꝰ. tam̃ recognouit ut
homo. Dix̃ enĩ semꝑ tecũ quasi pecus.
Et qͥd postea ibi in ipso psalmo. tibi asaph.

Expanded text:
minos terrae, qui operatus est salutem in medio terrae: Tu fecisti omnes terminos terrae. Aestatem et ver tu fecisti ea. Ferventes spiritu aestas est. Tu, inquam, fecisti spiritu ferventes: tu fecisti et novellos in fide; ver est. Aestatem et ver tu fecisti ea. Non glorientur quasi non acceperint: tu fecisti ea. 21.dole in intellectu pristinam caecitatem tuam! Inimicus exprobravit Domino. Dictum est Christo in gente sua, Peccator est iste; non novimus unde sit: nos novimus Moysen, illi locutus est Deus; iste Samaritanus est . Inimicus exprobravit Domino; et populus imprudens exacerbavit nomen tuum. Populus imprudens tunc Asaph; sed non intellectus Asaph tunc. Quid dicitur in superiore psalmo? Quasi pecus factus sum ad te; et ego semper tecum: quia non iit ad deos et idola Gentium. Etsi non cognovit ut pecus, tamen recognovit ut homo, dixit enim, Semper tecum, quasi pecus: et quid postea ibi in ipso psalmo, ubi Asaph?
Abbreviated transcription (Latin):
& qui u̾ba faciunt. Quale gͦ illud. ẽ. u̾bũ.
capis o carnalis: Responde. Capis: Nori
capis adhuc. ad noctẽ ꝑtines. luna tͥ ne¬
cessaria. e̾ ne in tenebris moriaris.
Et enĩ qͥdã peccatores intender̃ arcũ. ut
sagittarent in obscura luna rectoscor¬
de. Obscurata. ẽ. enĩ caro xp̃i de cruce de¬
posita. & in sepulchro posita. Et illi qui
occider̃ insultauer̃. & nondũ resur¬
rexerat. & sagiitati st̃ aucipłi recti cor¬
de. s in obscura luna. Ergo ut ñ solũ
dies diei eructet u̾bũ. s etiã nox no¬
cti annunciet scientiã qm tuus ÷ dies
et tua ÷ nox: dignare descende. mane¬
re apud eũ a quo descendis. et uenire
ad quos descendis. Dignare descendere.
qͥ in hoc mundo eras. & mundus ꝑ te
factꝰ ẽ. & mundus te ñ cognouit. habe
at & nox consolationẽ suã habeat in¬
qͥt. u̾bũ caro factũ.ẽ. & habitauit in
nob̾. Tuus. ẽ. dies & tua. ẽ. nox. tu ꝑfe

Expanded text:
et qui verba faciunt. Quale ergo illud Verbum est? et qui verba faciunt. Quale ergo illud Verbum est? Capis, o carnalis? responde; capis? Non capis, adhuc ad noctem pertines; luna tibi necessaria est, ne in tenebris moriaris. Etenim quidam peccatores intenderunt arcum, ut sagittarent in obscura luna rectos corde . Obscurata est enim caro Christi de cruce deposita, et in sepulcro posita: et illi qui occiderunt insultaverunt; et nondum resurrexerat, et sagittati sunt discipuli recti corde, sed in obscura luna. Ergo ut non solum dies diei eructet verbum, sed etiam nox nocti annuntiet scientiam; quoniam tuus est dies, et tua est nox; dignare descendere, manere apud eum a quo descendis, sed venire ad quos descendis. Dignare descendere qui in hoc mundo eras, et mundus per te factus est, et mundus te non cognovit. Habeat et nox consolationem suam; habeat, inquit, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis : Tuus est dies, et tua est nox
Abbreviated transcription (Latin):
lib sed quasi carnalibꝰ. Ergo cũ spua¬
les spũalibꝰ loquunt᷑: dies diei eru¬
ctat u̾bũ. Cũ uͦ & ipsi carnales non
tacent fidẽ crucifixi xp̃i quã possunt
caꝑe parui: nox nocti annunciat
scientiã. Tuus. ẽ dies. & tua . e̾. nox.
adte ꝑtinent sp̃uales. ad te ꝑtinent car¬
nales. Illos illustras incõmuͣbili sapien¬
tiȩ ueritate. illos consolaris carnis ma-¬
nifestatione. tanquã luna consolans
noctẽ. Tius.e̾. dies. & tua.ẽ. nox. Uis
audire diẽ: Nide si capis. erige qnͣtũ
potes mentẽ tuã. Uideamꝰ. si ꝑtines ad
diẽ. Iã uideamꝰ.si ñ palpitat aspectus
tuus. Potes uidere qđ audisti modo ex
euangłio. in pͥncipio erat u̾bũ. et
u̾bũ erat apud đm. & ds erat u̾bum:
non nosti enĩ tu cogitare u̾ba. nͥ quȩ
sonant & tnseunt. Potes iã capere u̾¬
bũ. ñ sonũ. s m : An ñ ibi audisti
& ds erat u̾bũ  S tu u̾ba ista cogitas.
Om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃: et ꝑ ipsũ facti sunt

Expanded text:
libus, sed quasi carnalibus . Ergo cum spirituales spiritualibus loquuntur, Dies diei eructat verbum: cum vero et ipsi carnales non tacent fidem crucifixi Christi, quam possunt capere parvi, Nox nocti annuntiat scientiam . Tuus est dies, et tua est nox. Ad te pertinent spirituales, ad te pertinent carnales: illos illustras incommutabili sapientia et veritate; illos consolaris carnis manifestatione, tanquam luna consolans noctem. Tuus est dies, et tua est nox. Vis audire diem? Vide si capis; erige quantum potes mentem tuam. Videamus si pertines ad diem; jam videamus, si non palpitat aspectus tuus. Potes videre quod audisti modo ex Evangelio: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Non nosti enim tu cogitare verba, nisi quae sonant et transeunt. Potes jam capere Verbum, non sonum, sed Deum? Annon ibi audisti: Et Deus erat Verbum? Sed tu ista verba cogitas, Omnia per ipsum facta sunt: et per ipsum facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd tu asaph iã intellectu: Ne titadide¬
ris bestiis animã confitentẽ tͥ. Agnosco
inqͥd asaph. qr sicut in alio psalmo dr.
peccatũ meũ cognoui. & facimis meũ
ũ oꝑui. Qua re : Quia locutꝰ est petrus
Hoc audito cõpuncti sunt corde. & dixe¬

Expanded text:
d tu, Asaph, jam in intellectu? Ne tradideris bestiis animam confitentem tibi. Agnosco, inquit Asaph; quia, sicut in alio psalmo dicitur, Peccatum meum cognovi, et facinus meum non operui . Quare? Quia locutus est Petrus Hoc audito, compuncti sunt corde, et dixe
Abbreviated transcription (Latin):
entẽ. non deseruisti tam̃. Nã ita scͥ¬
ptũ. e̾. Sapiens ꝑmanet sic̃ sol. stultꝰ
aut̾ sic̃ luna mutat᷑. Ed ergo: Qa
sol ꝑmanet. id est qr sapiens ꝑmanet
sol sic̃. stultꝰ sic̃ luna mutat᷑. ad huc
carnalis. adhuc insipiens deserendꝰ eͥ
Et ubi .ẽ. qđ dictũ.ẽ. ab apło. sapientibꝰ
et insipientib debitor sũ: Tu ꝑfecisti
solẽ & lunã. tu fecisti om̃s t̾minos t̾rȩ.¬

Expanded text:
ti. Nam ita scriptum est: Sapiens permanet sicut sol; stultus autem sicut luna mutatur . Quid ergo, quia sol permanet, id est, quia sapiens permanet sicut sol, stultus sicut luna mutatur, adhuc carnalis, adhuc insipiens deserendus est? Et ubi est quod dictum est ab Apostolo: Sapientibus et insipientibus debitor sum ? Tu perfecisti solem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qđ facta st̃ secula. oꝑatꝰ ÷ salutẽ in
qͥd fecit : Oꝑatus . e̾. salutẽ in medio
t̾rȩ. & ego adhuc clamo qͣsi desertus.
Ille oꝑat᷑ salutẽ in medio terrȩ. & ego
remansi t̾ra. Intellex̃ asaph. bene.
qr intellectꝰ a saph. Quare enĩ ista aut
semꝑ tẽporalib inhȩrere: D̾s aut̃
rex nr̃ ante scła. oꝑatꝰ . e̾. salutẽ in
medio t̾rȩ. dũ nos clamamꝰ. usq quo

Expanded text:
tem in quid fecit? Operatus est salutem in medio terrae; et ego adhuc clamo quasi desertus. Ille operatur salutem in medio terrae; et ego remansi terra. Intellexit Asaph bene, quia Intellectus Asaph. Quare enim ista, autsemper temporalibus inhaerere? Deus autem rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae. Dum nos
Abbreviated transcription (Latin):
sua p̃sumunt. Siccent᷑ flumina eoꝵ.
ñ ꝓficiant doctrinȩ gentiũ. aruspicũ.
mathematicoꝵ. magicȩ artis. qͣm sic¬
caa st̃ fluuii fortis. Tu siccasti fluiios
etham. Arescat illa doctrina. munderit᷑
ipse fecit hȩc omnia. qr ꝑ u̾bũ facta
sunt om̃ia. Iule ipse qui oꝑatꝰ. e̾. salu¬
tẽ in medio terrȩ. illi đr. tuus . e dies
& tua. ẽ. nox. Aliquid hic intelligere
debemꝰ. qđ ꝑtineat ad ipsã salutẽ. quã
oꝑatꝰ est in medio t̾rȩ. Tuus.ẽ. dies. Qui
sunt isti : Spuales. Et tua e̾. nox. Qui
st̾ isti : carnales. Tuus ÷ dies et dua ÷ nox.
Loquant᷑ sp̃uales sp̃ualia spũalib.
Dictũ .ẽ. enĩ. Spũalib sp̃ualia cõpatan¬
tes. sapientiam loquim᷑ int̾ ꝑfectos.

Expanded text:
sua praesumunt. Siccentur flumina eorum: sua praesumunt. Siccentur flumina eorum: non proficiant doctrinae gentium, haruspiscum, mathematicorum, magicae artes; quoniam siccati sunt fluvii Fortis: Tu siccasti fluvios Etham. Arescat illa doctrina; inundenturipse fecit haec omnia; quia per Verbum facta sunt omnia ? Illi ipsi qui operatus est salutem in medio terrae, illi dicitur: Tuus est dies, et tua est nox. Aliquid hic intelligere debemus, quod pertineat ad ipsam salutem quam operatus est in medio terrae. Tuus est dies. Qui sunt isti? Spirituales. Et tua est nox. Qui sunt isti? Carnales, Tuus est dies; et tua est nox. Loquantur spirituales spiritualia spiritualibus; dictum est enim: Spiritualibus spiritualia comparantes, sapientiam loqui
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ eripiat: nͥ priꝰ alligauerit fortẽ. U¬
Ipse.ẽ. fortis qui ait. Ponã sedẽ meam
ad aquilonẽ. & ero similis altissimo.
De ipso calice ꝑu̾sȩ fortitudinis. homi¬
ni ꝓpinauit. fortis eẽ. uoluer̃. qui se
deos futuros de cibo uetito credider̃.
factus .e adã fortis cui insultaretur.
ecce factꝰ.ẽ. adã tanquã unꝰ ex nobis.
fortes & udei de tꝰticia sua p̾su¬
mentes. Ignorantes enĩ dĩ iꝰticiam.
& suã iꝰticiã querentes constituere
tat quã fortes: i̾ticiȩ di ñ sunt sub¬
iec ti. Uidete hominẽ digessisse for¬
ti iudinẽ suã. & remansisse infir¬
ũ. in opẽ. longe stantẽ. nec oculos
lcęlũ leuare audentẽ. s ꝑcutien¬
t̃ pectus suũ & dicentẽ. Dñe ꝓpi
iꝰ esto mͥ peccatori. Iam infirmꝰ ẽ.
I infirmitatẽ confitet᷑. ñ ÷ fortis.
arida t̾ra ÷. riget᷑ fontib & torrentibꝰ.
Illi adhuc fortes sunt. qui de uirtute

Expanded text:
sapientiae, ut manarent divitias fisapientiae, ut manarent divitias fiipse est fortis, qui ait: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo . De ipso calice perversae fortitudinis homini propinavit. Fortes esse voluerunt, qui se deos futuros de cibo vetito crediderunt. Factus est Adam fortis cui insultaretur: Ecce factus est Adam tanquam unus ex nobis . Fortes et Judaei de justitia sua praesumentes: Ignorantes enim Dei justitiam, et suam justitiam quaerentes constituere, tanquam fortes, justitiae Dei non sunt subjecti . Videte hominem digessisse fortitudinem suam, et remansisse infirmum, inopem, longe stantem, nec oculos ad coelum levare audentem; sed percutientem pectus suum, et dicentem: Domi esto mihi peccatori . Jam infirmus est, jam infirmitatem confitetur; non est fortis: arida terra est; rigetur fontibus et torrentibus. Illi adhuc fortes sunt, qui de virtute
Abbreviated transcription (Latin):
pando. accusando. quomͦ dictũ .ẽ. in ꝓhi¬
bitione quidẽ. s tam̃ exp̃ssũ. Si aut
mordetis et comeditis inuicẽ. uidete.
molestias sustinentẽ. hic unde sic ui
get. nͥ qr uerbũ factũ ÷ in eo. fons aquȩ
salientis in uitã ȩt̾nã: Aliꝰ autẽ accipit
u̾bũ. prȩdicat. non tacet. currit. s estaᷤᷤ
ꝓbat fontẽ aut torrentẽ. Tam̃ ex utroq
riget᷑ t̾ra. ab eo qͥ oꝑatꝰ ÷ salutẽ in me¬
dio t̾rȩ. Exundent fontes. currant
torrentes. Tu dirupisti fontes & tor¬
rentes. tu siccasti fluuios ethan: hac
rũpit fontes & torrentes. hac siccat flu¬
uios ut inde currant aquȩ. atq hinc
aquȩ siccent᷑. fluuios inqͥt ȩthan.
Qa ÷ ethan: Uerbũ enĩ hebreũ est. Ea
int̾pretat᷑ ȩchans fortis. robustus. Qs
.e. fortis iste ae robustus. cuiꝰ fluuios
siccat ds: Quis. nͥ ille ipse draco. Ne
mo enĩ intrat in domũ fortis. ut uasa

Expanded text:
pando, accusando. Quomodo dictum est, in prohipando, accusando. Quomodo dictum est, in prohibitione quidem, sed tamen expressum: Si aumordetis et comeditis invicem? Litigaticem, detrahitis invicem, opprobria objicitis et, nisi quia verbum factum est in eo fons aquae salientis in vitam aeternam? Alius autem accipit verbum; praedicat, non tacet, currit: sed aestas probat fontem aut torrentem. Tamen ex utroque rigetur terra, ab eo qui operatus est salutem in medio terrae; exundent fontes, currant torrentes: Tu disrupisti fontes et torrentes. 18. Tu siccasti fluvios Etham. Hac rumpit fontes et torrentes, hac siccat fluvios, ut inde currant aquae, et hinc aquae siccentur. Fluvios, inquit, Etham. Quid est Etham? Verbum enim hebraeum est. Quid interprejam intelligit Asaph, quod operatus est salutem in medio terrae. Tu disrupisti fontes et torrentes: ut manarent liquorem
Abbreviated transcription (Latin):
sumendũ erat. & hoc ab isrłitis consu¬
mendũ. Ex illo enĩ popło apłi. ex illo
pͥma ȩccłia. & dictũ erat petro de genabꝰ.
macta & manduca. Qd ÷ macta & man¬
duca: Occide qđ st̾. et fac qđ es. Hac ma¬
cta & manduca. hac cõminue & bibe. u¬
trunq tam̃ in eodẽ sacram̃to. Quia
oportebat utiq et sine dubitatione opor¬
tebat. ut corpꝰ qd erat diaboli. credendo
transiret in corpꝰ xp̃i. sic diabolus con¬
sumeret᷑ a missis membris suis. hoc fi¬
guratũ ÷ & in serpente moysi. Nam fe¬
cer̃ magi similit̾. ꝓiectisq uirgis suis
exhibuer̃ dracones. s draco moysi o̾iũ
illoꝵ magorũ uirgas absorbuit. Intel¬
ligat᷑ gͦ. & mͦ corpꝰ diaboli. hoc fit. de¬
uoratur agentib quȩ credidert̃. factꝰ
.ẽ. esca popłis ȩthyopibꝰ. Illud quoq in¬
tͥlhi potest dedisti eũ escã popłis
ethyopib: qr nc̃ eũ om̃s mordent.
Qa ẽ mordent: Reprehendendo. cul¬

Expanded text:
sumendum erat, et hoc ab Israelitis consusumendum erat, et hoc ab Israelitis consumendum. Ex illo enim populo Apostoli; ex illo prima Ecclesia. Et dictum erat Petro de Gentibus: Macta et manduca . Quid est, Macta et manduca? Occide quod sunt, et fac quod es. Hac, Macta et manduca; hac, Comminue et bibe: utrumque tamen in eodem sacramento; quia oportebat utique, et sine dubitatione oportebat, ut corpus quod erat diaboli, credendo transiret in corpus Christi. Sic diabolus consumitur amissis membris suis. Hoc figuratum est et in serpente Moysi. Nam fecerunt magi similiter, projectisque virgis suis exhibuerunt dracones; sed draco Moysi omnium illorum magorum virgas absorbuit . Intelligatur ergo et modo corpus diaboli: hoc fit; devoratur a Gentibus quae crediderunt, factus est esca populis Aethiopibus. Illud quoque intelligi potest, dedisti eum escam populis Aethiopibus: quia nunc eum omnes mordent. Quid est mordent? Reprehendendo, cul
Abbreviated transcription (Latin):
Nam inde & uitulus ille quẽ adorauit
popłs infidelis apostata. quęrens deos
egyptioꝵ. dimittens eũ qui liberauit de
seruitute egẏptioꝵ. unde agitatũ . ẽ.
illud magnũ sacramĩtũ. Cũ enĩ sic ira¬
scęt᷑ mosses colentibꝰ & ad orantibus
idolũ. & zelo di inflãmatꝰ uindicaret
tẽporalit̾. & a morte sempit̾na deui¬
tanda terreret: tam̃ ipsũ caput ui¬
tuli in ignẽ misit. & ex terminauit.
cõminuit. in aquã asꝑsit. & dedit bi
bere popło. Sic factũ. e̾. magnũ sacra¬
mentũ. Oira ꝓphetica. & animꝰ non
t᷑batꝰ. s illuminatꝰ. Quid egit. Mitte
in ignẽ ut pͥus confundat᷑ forma ipsa.
Minutatĩ cõminue. ut paulatĩ consuma¬
t᷑. Mute in aquã. & da popło bibere.
Qͥd . ẽ. hoc. nͥ qd̾ adoratores diaboli. corpus
ipsiꝰ facti erant. quomͦ agnoscentes xp̃m
siunt corpꝰ xp̃i. ut eis dicat᷑. uos autẽ estiᷤ
corpꝰ xp̃i & membra: Corpꝰ diaboli con¬

Expanded text:
Nam inde et vitulus ille quem adoravit Nam inde et vitulus ille quem adoravit populus infidelis, apostata, quaerens deos Aegyptiorum, dimittens eum qui liberavit de servitute Aegyptiorum; unde agitatum est illud magnum sacramentum. Cum enim sic irasceretur Moyses colentibus et adorantibus idolum, et zelo Dei inflammatus vindicaret temporaliter, ut a morte sempiterna devitanda terreret; tamen ipsum caput vituli in ignem misit et exterminavit, comminuit, in aquam sparsit, et dedit populo bibere : sic factum est magnum sacramentum. O ira prophetica, et animus non turbatus, sed illuminatus! Quid egit? Mitte in ignem, ut prius confundatur forma ipsa; minutatim comminue, ut paulatim consumatur; mitte in aquam, da populo bibere. Quid est hoc, nisi quia adoratores diaboli corpus ipsius facti erant? Quomodo agnoscentes Christum, fiunt corpus Christi, ut eis dicatur: Vos autem estis corpus Christi et membra . Corpus diaboli con
Abbreviated transcription (Latin):
diabolũ intellig̾e debemꝰ: Ed de illo
fecit.s Lu confregisti caput draconis.
Illud ÷ initiũ peccati. Caput illud ÷ qđ
accepit maledictũ. ut semen euȩ obser¬
uaret caput serpentis. Ad monita ÷ enĩ
eccłia initiũ peccati deuitare. Eđ ÷ ini¬
tiũ peccati. tanquã caput serpentis :
Initiũ om̃is peccati suꝑbia. Confractũ i
gͦ caput draconis. confracta. e suꝑbia
diabolica. Et qͥd de illo fecit. qui oꝑatꝰ ÷
salutẽ in medio t̾rȩ : Dedisti eũ in escã
popłis ethyopibꝰ. Qd ÷ hoc : Quomͦ intel
enĩ aliquando tenebrȩ: nc̃ aut̾ lux in
dño. Ipsi ꝓrsus uocant᷑ nigri. s ne re¬
De his enĩ fit eccłia. cui dr̃. Que ÷ ista
que ascendit dealbata : Quid enĩ de
nigra factũ ẽ nͥ qđ dictũ e̾ nigra sũ
& speciosa: & quomͦ acceꝑunt isti in
escã draconẽ istũ: Puto qr magis xp̃m
acceꝑunt in escã. S xp̃m quo se cõsũ¬
marent. diabolũ quẽ consumerent.

Expanded text:
diabolum intelligere debemus? Quid de illo diabolum intelligere debemus? Quid de illo fecit? Tu confregisti caput draconis. Illud est initium peccati. Caput illud est quod accepit maledictum, ut semen Evae observaret caput serpentis . Admonita est enim Ecclesia initium peccati devitare. Quod est initium peccati, tanquam caput serpentis? Initium omnis peccati superbia . Confractum est ergo caput draconis; confracta est superbia diabolica. Et quid de illo fecit, qui operatus est salutem in medio terrae? Dedisti eum in escam populis Aethiopibus. Quid est hoc? Quomodo intellenim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Ipsi prorsus vocantur nigri; sed ne reenim fit Ecclesia, cui dicitur, Quae est ista quae ascendit dealbata ? Quid enim de nigra factum est, nisi quod dictum est: Nigra sum, et speciosa ? Et quomodo acceperunt isti in escam draconem istum? Puto quia magis Christum acceperunt in escam: sed Christum quo se consummarent; diabolum quem consumerent.
Abbreviated transcription (Latin):
dio t̾rȩ. & nos dormimꝰ. Iam uigilats
gt̃s & nos stertimꝰ. & tanquã ds nos
deseruerit in somnis deliramꝰ. Oꝑatꝰ
corrige te ad intellectũ. Dic nobis
qualẽ salutẽ oꝑatꝰ est ds̃ in medio
t̾rȩ cũ illa t̾rena ur̃a salus eu̾sa. ẽ.
Quid fecit: Ed ꝓmisit: Tu confirma¬
sti in uirtute tua mare. Gens erat
iudeoꝵ. uelut arida a fluctib sepa¬
rata. Mare in amaritudine sua gt̃s
erant. t̾rãq illam undiq circũ luebant.
Ecce confirmasti in uirtute tua mare.
& remansit t̾ra sitiens imbrẽ tuũ. Tu
confirmasti in uirtute tua mare. con¬
tusti capita draconũ suꝑ aquã. Draco
dracones habent pͥncipẽ suũ. & ipse pͥmꝰ
.E̾. draco magnꝰ. Et de illo qͥd fecit qui oꝑa¬
tꝰ.ẽ. salutẽ in medio t̾rȩ : Audi: lu con¬
fregisti capita draconis. Cuiꝰ draconis:
Intelligimꝰ dracones om̃ia demoruia
sub diabolo militantia. Quẽ gͦ singularẽ
draconẽ cuiꝰ caput confractũ ẽ. nͥ ipsũ

Expanded text:
dio terrae; et nos dormimus. Jam vigilant Gentes; et nos stertimus, et tanquam nos Deus deseruerit, in somnis deliramus. Operacorrige te ad intellectum; dic nobis qualem salutem operatus est Deus in medio terrae. Cum illa terrena vestra salus eversa est, quid fecit? quid promisit? Tu confirmasti in virtute tua mare. Tanquam gente Judaeorum velut arida a fluctibus separata, mare in amaritudine sua Gentes erant, terramque illam undique circumluebant: ecce confirmasti in virtute tua mare, et remansit terra sitiens imbrem tuum. Tu confirmasti in virtute tua mare: contrivisti capita draconum in aqua. Draconudracones habent principem suum, et ipse primus est magnus draco. Et de illo quid fecit qui operatus est salutem in medio terrae? Audi: Tu confregisti caput draconis. Cujus draconis? Intelligimus dracones omnia daemonia sub diabolo militantia: quem ergo singularem draconem cujus caput confractum est, nisi ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
sequaris si p̃cedere noluisti & ñ potuisti.
Non enĩ frustra uenit xp̃c. aut frustra
occisus . ẽ. xp̃c. aut frustra granũ ceci¬
dit in t̾rã. utͥ multiplicit̾ surgeret.
Exaltatꝰ .c̃. serpens inhȩxemo. ut ꝑcussũ
a ueneno sanaret. Attende qđ factum
est. noli putare uacare qr uenit. ne
tellectus asaph. Et qͥd ait. Ds autẽ
rex ur ante scła. oꝑatus .ẽ. salu¬
tẽ in medio t̾rȩ. Hoc nos clamamꝰ.¬

Expanded text:
sequaris, si praecedere non potuisti. Non enim frustra venit Christus, aut frustra occisus est Christus; aut frustra granum cecidit in terram, nisi ut multipliciter surgeret . Exaltatus est serpens in eremo, ut percussum a veneno sanaret . Attende quod factum est: noli putare vacare quod venit; ne tellectus Asaph. Et quid ait? Deus autem rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae. Hac nos clamam
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓmissio ex fide iesu xp̃i daret᷑ cre¬
dentibꝰ. De hac littera dic̃ alio loco.
Littera enĩ occidit. sp̃c aut̃ uiuificat:
habes litterã. si pͣuaricator legis es. Qui
ꝑ litterã inquit & circuncisionẽ pͣua¬
ricator legis es. Nonne bene cantat᷑
et dicit᷑. erue me de manu legẽ prȩ¬
tereunte̾s & iniqui: Habes literã.
s ñ imples litterã. Unde ñ imples
luterã. Qm̃ qui p̃dicas ñ furandũ.
furaris. Qui dicił ñ adulterandum.

Expanded text:
de Jesu Christi daretur credentibus . De hac littera dicit alio loco: Littera occidit; spiritus autem vivificat . Habes litteram, si praevaricator legis es: Qui per litteram, inquit, et circumcisionem praevaricator legis es. Nonne bene cantatur et dicitur: Erue me de manu legem praetereuntis et iniqui? Habes litteram; sed non imples litteram. Unde non imples litteram? Quoniam qui praedicas non furandum, furaris; qui di
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatores. qr bom oꝑatores illi ft̃. in
quib ds oꝑatur: sic & nescio quã lit¬
teraturã inuenimꝰ apud iudeos.
Dñs assit ut explicẽ u̾bis. qđ dignatꝰ :
donare ut corde conspicerẽ. Suꝑbia ui¬
deorũ presumentiũ tanquã de uiribꝰ
suis etͤ iꝰticia oꝑũ suorũ. głabat᷑ de le¬
ge qđ ipsi legẽ acceꝑint. aliȩ gentes ñ
acceꝑint. In qua lege ñ de grã gloria¬
bant᷑. s de lutera. lex enĩ sine gr̃a. lit¬
tera sola. ẽ. Manet ad conuincendam
iniqͥtatẽ. ñ ad dandã salutẽ. Qͥd enĩ
ait apłs. Si enĩ data. eẽt. lex quȩ posset
uuificare: om̾ino ex lege. eẽt. tꝰticia.¬

Expanded text:
atores illi sunt in quibus Deus operatur: sic et nescio quam litteraturam invenimus apud Judaeos. Dominus adsit ut explicem verbis, quod dignatus est donare ut corde conspicerem. Superbia Judaeorum praesumentium tanquam de viribus suis et de justitia operum suorum, gloriabatur de Lege, quod ipsi Legem acceperint, aliae gentes non acceperint; in qua Lege, non de gratia gloriabantur, sed de littera. Lex enim sine gratia, littera sola est: manet ad convincendam iniquitatem, non ad dandam salutem. Quid enim ait Apostolus? Si enim data esset lex quae posset vivificare, om
Abbreviated transcription (Latin):
in littera. S quia littera occidit.
sp̃c aut̃ uiuificat: ñ cognoui ego¬
luteraturã. & introibo in potentiam
dñi. Ideo u̾sus iste sequens. confirmat
ꝑficitq sententiã. ita ut eã figat in
cordibꝰ hominũ. nec aliũ ꝑmittat
omnino irrepere ulla ex parte in¬
tellectũ. Dnẽ. memorabor iusticiȩ
tuȩ soliꝰ. O solius. Quid addidit soliꝰ.
Rogo uos. Sufficeret memorabor tͦti¬
ciȩ tuȩ. Soliꝰ inquit. ꝓrsus ibi meã
non cogito. Quid enĩ habes qđ non
accepisti: Qđ si accepisti. quid głaris
quasi ñ acceꝑis: Iusticia tua sola
me liberat. mea sola nͨ sunt nͥ pec¬
cata. Non glorior gͦ de uiribꝰ meis.
ne. in littera remaneã. Reꝓbẽ litte¬
raturã. id ÷ homines de littera glo¬
riantes. et de suis uiribꝰ ꝑu̾se tanquã
frenetici p̾sum̃tes. Reꝓbẽ tales. in¬
rabor iusticiȩ tuę solius. Explicit .iꝰ.¬

Expanded text:
tera occidit; spiritus autem vivificat; non cognovi litteraturam, et introibo in potentiam Domini. Ideo versus iste sequens confirmat perficitque sententiam, ita ut eam figat in cordibus hominum, nec alium permittat omnino irrepere ulla ex parte intellectum. Domine, memorabor justitiae tuae solius. O solius! Quid addidit, solius? rogo vos. Sufficeret, memorabor justitiae tuae. Solius, inquit, prorsus: ibi meam non cogito: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Justitia tua sola me liberat; mea sola non sunt nisi peccata. Non glorier ergo de viribus meis; non in littera remaneam: reprobem litteraturam, id est homines de littera gloriantes, et de suis viribus perverse, tanquam phreneticos, praesumentes; reprobem tales, inrabor justitiae tuae solius. SERMO II.
Abbreviated transcription (Latin):
portans. qͥ seruũ suũ cũ baculo tan¬
quã cũ lege p̃miserat. Uenit ad iacen¬
tẽ mortuũ. posuit mbra sua suꝑ illũ.
Ille infans erat. ille iuuenis erat.
Contraxit & breuiauit quodã mͦ iu¬
uentutis sue magnitudinẽ. paruu¬
lus factus. ut morti congrueret.
Mortuus gͦ surrexit. cũ se uiuus mor¬
tuo coaptauit. Et fecit dñs qđ ñ fecit
baculus. fec̃ gr̃a qđ ñ fec̃ littera. Illi
gͦ qui in baculo remanser̃ in littera
głant᷑. et ideo ñ uiuificant᷑. Ego au¬
tẽ de gr̃a tua uolo głari. Michi aut̃
ait apłs ab sit głari. nͥ in cruce dñi
ñ cognoui. id ÷ homines de littera
głantes. & a grã resilientes. toto cor¬

Expanded text:
Domini, qui servum suum cum baculo, tanDomini, qui servum suum cum baculo, tanquam cum Lege, praemiserat; venit ad jacentem mortuum, posuit membra sua super illum. Ille infans erat; ille juvenis erat: contraxit et breviavit quodammodo juventutis suae magnitudinem, parvulus factus ut mortuo congrueret. Mortuus ergo surrexit, cum se vivus mortuo coaptavit: et fecit Dominus quod non fecit baculus; fecit gratia quod non fecit littera. Illi ergo qui in baculo remanserunt, in littera gloriantur, et ideo non vivificantur. Ego autem de gratia tua volo gloriari. Mihi autem, ait Apostolus, absit glorinon cognovi: id est, homines de littera praesumentes, et a gratia resilientes, toto cor
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ p̃sumitis. Si enĩ data. eẽt. lex
quȩ posset uiuificare: om̾ino ex lege
eẽt. iusticia.S data e̾ lex ut reos uos
faceret. rei facti timeretis. tim̃tes
indulgentiã peteretis. iã de uirib
urĩs ñ prȩfumeretis. de lutera uos
ñ extolleretis. Nam ipsa figura. ẽ.
etiã qđ heliseus pͥmo ad mortuũ re¬
resuscitandũ baculũ suũ ꝑ seruum¬
misit. Mortuus erat filiꝰ uiduȩ hos¬
pitȩ ipsiꝰ. nunciatũ est ei. seruo suo
dedit baculũ suũ. uade inquit pone
suꝑ mortuũ. Nesciebat ꝓpħa quid
ageret. Precessit seruus. posuit ba¬
culũ suꝑ mortuũ. ñ surrexit mor¬
tuus. Si enĩ data. ẽẽt. lex quȩ posset
uiui fare: uere ex lege. eẽt. iusticia.
Non uiuificauit lex ꝑseruũ missa.
& tamen ille misit baculũ suũ ꝑ ser¬
uũ. qui postea secut᷑ uiuificauit.
Namq cũ ille infans ñ surrexisset.
uenit ipse helyseus iã figurã dñi

Expanded text:
enim praesumitis. Si enim data esset lex enim praesumitis. Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Sed data est lex, ut reos vos faceret, rei facti timeretis, timentes indulgentiam peteretis, jam de viribus vestris non praesumeretis, de littera vos non extolleretis. Nam ipsa figura est etiam, quod Eliseus primo ad mortuum resuscitandum baculum misit per servum. Mortuus erat filius viduae hospitae ipsius; nuntiatum est ei, servo suo dedit baculum suum: Vade, inquit, pone super mortuum . Nesciebat Propheta quid ageret? Praecessit servus, posuit baculum super mortuum, non surrexit mortuus. Si enim data esset lex quae posset vivificare, vere ex lege esset justitia. Non vivificavit lex per servum missa; et tamen ille misit baculum suum per servum, qui postea secutus vivificavit. Namque cum ille infans non resurrexisset, venit ipse Eliseus, jam figuram portans
Abbreviated transcription (Latin):
figurã quinq libroꝵ ꝓdebant᷑ potiꝰ
quã sanabant᷑ egroti. Ed gͦ illic tẽ sa-¬
nabat egrotũ : Motus aquę. Piscina
illa mota. descendebat egrotꝰ & sanaba¬
t᷑ unꝰ. Unꝰ qr unitas. Quisquis aliꝰ ante
ipsũ motũ descenderet: ñ sanabatur.
Quomͦ cõmendabat᷑ unitas corporis.
clamantis afinibꝰ t̾rȩ. Alius ñ sanaba¬
t᷑. nͥ rursus mota fuisset pistina. Sig¬
nificabat gͦ piscinȩ motꝰ. ꝑturbationẽ
popłi iudeoꝵ. quando uenit dñs. xp̃c.¬
Angłi enĩ aduentu. intelligebat᷑ moue¬
ri aqua in piscina. Aquã gͦ cincta
porticibꝰ qͥnq: gens erat iudea cincta
lege. Et inporticibꝰ egroti iacebant.
et in sola aqua t᷑bata & mota sanaban¬
t᷑. Uenit dñs. t᷑bata. ẽ. aqua. crucifi¬
xus ẽ descendat ut sanet᷑ egrotus.
Quid ÷ descendat: humiliet se. Ergo
qͥcunq amatis litterã sine gr̃a: in
porticibꝰ remanebitis. Egri eritis ia¬
centes. ñ conualescentes. de litera

Expanded text:
a quinque librorum, prodebantur potius quam sanabantur aegroti. Quid ergo ibi tunc sanabat aegrotum? Motus aquae. Piscina illa mota descendebat aegrotus, et sanabatur unus, quia unitas: quisquis alius ad ipsum motum descenderet, non sanabatur. Quomodo commendabatur unitas corporis clamantis a finibus terrae? Alius non sanabatur, nisi rursus mota fuisset piscina. Significabat ergo piscinae motus perturbationem populi Judaeorum, quando venit DAngeli enim adventu intelligebatur moveri aqua in piscina. Aqua ergo cincta porticibus quinque, gens erat Judaea cincta Lege. Et in porticibus aegroti jacebant, et in sola aqua turbata et mota sanabantur. Venit Dominus, turbata est aqua, crucifixus est; descendat ut sanetur aegrotus. Quid est, descendat? Humiliet se. Ergo quicumque amatis litteram sine gratia, in porticibus remanebitis; aegri eritis, jacentes, non convalescentes: de littera
Abbreviated transcription (Latin):
laudant: ñ ꝑueniunt ad grãm dei.
Ergo contra illã grãm negotiatores st̃.
quã cõmendat hic psalmꝰ. Illã enĩ grãm
cõmendat: ut nemo de suis oꝑibꝰ głie
citabunt. deserere debent homines ire¬
dicinã : S quid ÷ hoc : Sub isto nomi¬
ne intelligunt᷑ suꝑbi. pollicentes salu¬
tẽ hominibꝰ: cũ dñi sit salus. Quomͦ
gͦ contra medicos id ÷ suꝑbos. salutis
pollicitatores uigilat hoc qđ dictũ. ẽ
totadie salutẽ tuã: sic contra negoti
negotiatores. id ÷ quasi de actu scio sͥ
placentes: Qui ignorantes d̾i iusticiã
& suã uolentes constituere: i̾ticiȩ di
ñ ft̃ subiecti. Merito & negotiũ dictũ
.ẽ. qđ negat ociũ. Quantũ mali. ẽ qđ ne¬
gat ociũ. Merito dñs expulit de tẽplo.
illos quibꝰ dix̃. Scriptũ ÷. domꝰ mea do¬
mꝰ orationis uocabit᷑. uos aut̃ fecistis
eã domũ negotiationis. Id ÷ głantes¬

Expanded text:
laudant, non perveniunt ad gratiam Dei. laudant, non perveniunt ad gratiam Dei. Ergo contra illam gratiam sunt negotiatores, quam commendat hic psalmus. Illam enim gratiam commendat, ut nemo de suis operibus glcitabunt ; deserere debent homines medicinam? Sed quid est hoc? Sub isto nomine intelliguntur superbi, pollicentes salutem hominibus, cum Domini sit salus. Quomodo ergo contra medicos, id est superbos salutis pollicitatores, vigilat hoc quod dictum est, Tota die salutem tuam: sic contra negotianegotiatores, id est quasi de actu suo sibi placentes? Qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Merito et negotium dictum est, quia negat otium. Quantum mali est, quod negat otium? Merito Dominus expulit de templo illos quibus dixit, Scriptum est, Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis eam domum negotiationis
Abbreviated transcription (Latin):
faciã contra celũ. ut optẽ pauꝑibus
fam̃. quo possim uendere qđ seruaui.
Ad hoc me adducis: s ñ ea faciunt
inqͥs agricole boni. Nec illa negoti¬
atores boni. Quid enĩ: Iam & filios
habere malũ c̾ quia quando eis capuit
dolet male. infideles matres ligaturas
sacrilegas & incantationes quer̃. Ista
hominũ ñ rerũ peccata st̃. Potest mͥ
hoc dicere negotiator. Quȩre gͦ epnco¬
pe. quẽ ad modũ intelligas negotiationes
q̃s legisti in psalterio. ne forte tu ñ
intelligas et me anegotiatione ꝓhibe¬
as. Mone gͦ. quẽ admodũ uiuam. Si be¬
ne. bene mͥ erit. Unũ enĩ scio. qr si ma¬
lus fuero: ñ negotiatio mͥ facit. s ini¬
negodiat ones. quas uere qui ñ cogno¬
uit totadie laudat dm. slegotiatio &
in greca lingua ab actu dr̃. et in lati¬
na a negatdo ocio. S siue ab actu siue
t᷑ qͥd sit. Qui enĩ negotiatores actuosi.
quasi ex eo qđ agunt p̾sumunt. oꝑa sua

Expanded text:
faciam contra coelum; ut optem pauperibus faciam contra coelum; ut optem pauperibus famem, quo possim vendere quod servavi? ad hoc me adducis? Sed non ea faciunt, inquis, agricolae boni. Nec illa negotiatores boni. Quid enim, etiam et filios habere malum est, quia quando eis caput dolet, malae et infideles matres ligaturas sacrilegas et incantationes quaerunt? Ista hominum, non rerum peccata sunt. Potest mihi hoc dicere negotiator. Quaere ergo, Episcope, quemadmodum intelligas negotiationes quas legisti in Psalterio; ne forte tu non intelligas, et me a negotiatione prohibeas. Mone ergo quemadmodum vivam: si bene, bene mihi erit; unum tamen scio, quia si malus fuero, non negotiatio mihi facit, sed ininegotiationes, quas vere qui non cognovit, tota die laudat Deum. Negotiatio et in graeca lingua ab actu dicitur, et in latina a negato otio: sed sive ab actu, sive tur quid sit. Qui enim negotiatores actuosi, quasi ex eo quod agunt praesumunt, opera sua
Abbreviated transcription (Latin):
ro. sed si mentior ego mentior. ñ negotiũ.
Possẽ enĩ dicere. tanto eii s tantũ uen¬
cede diligerent. Hoc gͦ inqͥt me mone
ne mentiar. ne ꝑuirẽ. ñ ut abiciam ne¬
gotiũ unde me transigo. Quo enĩ uo¬
cas. quando hinc reuocas: forte ad
tis ab aliquo calciam̃tis. cũ acceꝑint
ab alio p̾ciũ. dimittunt qđ faciebant.
et suscipiunt alteri facere. et fallunt
eũ cui ꝓmiserant cito se facturos:
Nonne sepe dicunt hodie facio. hodie
impleo: Deinde in ipsa sutura tan¬
tas fraudes ñ faciunt: faciunt ista.
et dicunt ista. S ipsi mali st̃. ñ ars
quã ꝓfitent᷑. Om̃s gͦ artifices mali. d̾m
ñ tim̃tes: uel ꝓ lucro uel ꝓ timore
dãni aut egestate m̃tiunt᷑. ꝑiurant.
Non ÷ continua di laus in eis. Quo¬
mͦ gͦ reuocas a negotiatione : An ut¬
sim agricola & aduersus dm̃ tonan¬
tẽ murmurẽ. ut grandinẽ timens
sortilogũ consulam. ut quȩrã quid

Expanded text:
ro: sed si mentior, ego mentior, non negotium. ro: sed si mentior, ego mentior, non negotium. Possem enim dicere: Tanto emi, sed tanto venuam mercem diligerent. Hoc ergo, inquit, me mone ne mentiar, ne perjurem; non ut abjiciam negotium unde me transigo. Quo enim vocas, quando hinc revocas? Forte ad tis ab alio calceamentis, cum acceperint ab alio pretium, dimittunt quod faciebant, et suscipiunt alteri facere, et fallunt eum cui promiserant cito se facturos? nonne saepe dicunt: Hodie facio, hodie impleo? Deinde in ipsa sutura tantas fraudes non faciunt? Faciunt ista, et dicunt ista; sed ipsi mali sunt, non ars quam profitentur. Omnes ergo artifices mali Deum non timentes, vel pro lucro, vel pro timore damni aut egestatis mentiuntur, perjurant; non est continua Dei laus in eis. Quomodo ergo revocas a negotiatione? An ut agricola sim, et adversus Deum tonantem murmurem, ut grandinem timens sortilegum consulam, ut quaeram quid
Abbreviated transcription (Latin):
rendi õ negociator quando damnũ
passus fueris.b lasphemabis. et ñ erit
in te qd dictũ ẽ. totadie laudẽ tuã.
Quando aut̃ ꝓ p̾ciis rerũ quas uendis
ñ solũ m̃tiris. uerũ etiã falsũ iuras.
qͦmͦ in ore tuo tota die laus dĩ. qͣndo
si xp̃ianꝰ es. etiã ex orȩ tuo blasphe¬
mat᷑ nom̃ di. ut dicat᷑. ecce quales st̃
xp̃iani : Ergo si ꝓpt̾ea iste totadie lau¬
dẽ di dic̃. qm non cognoitit negotia¬
tiones: corrigant se xp̃iani. ñ ne¬
gotient᷑. S ait mͥ negotiator. Ecce
ego affero quidẽ ex longinquo m̾ces
ad ea loca in quib non sunt ea
quȩ attulero unde uiuam. lanquam
m̾cedẽ laboris mei peto. ut cariꝰ uen¬
dã quã emero. Unde enĩ uiuã cũ scͥptũ
sit. dignꝰ ÷ oꝑariꝰ mercede sua: S agit᷑
de mendatio. de ꝑiurio. hoc uitium
meũ est. non negotiationis. Neq enĩ
si uellẽ ñ possẽ agere. sine isto uitio.
Non eni meã cũlpã ad negotiũ transfe¬

Expanded text:
rendi, o negotiator, quando damnum rendi, o negotiator, quando damnum passus fueris, blasphemabis; et non erit in te quod dictum est: Tota die laudem tuam. Quando autem pro pretiis rerum quas vendis, non solum mentiris, verum etiam falsum juras; quomodo in ore tuo tota die laus Dei? quando si christianus es, etiam ex ore tuo blasphematur nomen Dei , ut dicatur: Ecce quales sunt Christiani! Ergo, si propterea iste tota die laudem Dei dicit, quia non cognovit negotiationes, corrigant se Christiani; non negotientur. Sed ait mihi negotiator: Ecce ego affero quidem ex longinquo merces ad ea loca in quibus non sunt ea quae attulero, unde vivam, tanquam mercedem laboris mei peto, ut carius vendam quam emerim. Unde enim vivam, cum scriptum sit: Dignus est operarius mercede sua ? Sed agitur de mendacio, de perjurio. Hoc vitium meum est, non negotiationis: neque enim non, si vellem, possem agere sine isto vitio. Non ergo meam culpam actor ad negotium transfe
Abbreviated transcription (Latin):
casus defecit a laudibꝰ di: Nonne dies
erat in corde. unde fulgebat. dñs dedit
dñs abstulit. sic̃ dño placuit ita factũ
.ẽ. sit nom̃ drũi benedictũ Et hoc ad
nox crassior. tenebre ꝓfundiores.
corporis dolor. putredo u̾miũ. nec
sic in ipsa putredine defecit a laudi¬
b dei foris in nocte. qui intus exul¬
tabat in die. Namq uxori ꝑsuadenti
blasphennã. et cõmittenti ammam
ipsius. male suadenti. miserȩ. tanꝗͣ
umbrȩ nocturnȩ: locita es inquit
tanquã una ex insipientibꝰ mulieribꝰ.
Nere filia noctis. si bona suscepimus
de manu dñi. mala ñ sustinebimus:
Laudauimꝰ in die. deficiemꝰ in nocte:
tota die salutẽ tuã: q̃m non cognoui
negotiationes. Quȩ st̃ iste negotiatio¬
nes: Audiant negotiatores et mutes
uitã. et si fuer̃ non sint. ñ cognoscant
qd fuerant. obliuiscant᷑. Postremo ñ
approbent. ñ laudent. Imꝓbent. dam¬
nent. mutent᷑. si peccatũ ÷ negotiatio.
hinc enĩ auiditate nescio qua adqui¬

Expanded text:
casus, defecit a laudibus Dei? Nonne dies erat in corde, unde fulgebat, Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum ? Et hoc quasi nox crassior, tenebrae profundiores, corporis dolor, putredo vermium; nec sic in ipsa putredine defecit a laudibus Dei foris in nocte, qui intus exsultabat in die. Namque uxori persuadenti blasphemiam, et committenti animam ipsius, male suadenti miserae tanquam umbrae nocturnae, Locuta es, inquit, tanquam una ex insipientibus mulieribus. Vere filia noctis! Si bona suscepimus de manu Domini, mala non sustinebimus ? Laudavimus in die, deficiemus in nocte? tota die salutem tuam, quoniam non cognovi negotiationes. Quae sunt istae negotiationes? Audiant negotiatores, et mutent vitam; et si fuerunt, non sint; non cognoscant quod fuerunt, obliviscantur: postremo, non approbent, non laudent; improbent, damnent, mutentur, si peccatum est negotiatio. Hinc enim aviditate nescio qua acqui
Abbreviated transcription (Latin):
Quare aut̾ ñ imples: Quia de tẽ
p̃sumis. Quare ñ imples: Quia ne¬
gotiator es. Oꝑa tua ex tollis. nescis
necessariã. ẽẽ. grãm adiuuantis.
ut impleat᷑ p̃ceptũ iubentis. Ecce ius¬
sit ds̃. age qđ iussit. Incipis agere
quasi ex uiribꝰ tuis & cadis. & manet
suꝑ te littera puniens. ñ saluans.
Merito lex ꝑ moỹsen data e̾: gr̃a & ue

Expanded text:
Quare autem non imples? Quia de te praesumis. Quare non imples? Quia negotiator es; opera tua extollis: nescis necessariam esse gratiam adjuvantis, ut impleatur praeceptum jubentis. Ecce jussit Deus; age quod jussit. Incipis agere quasi ex viribus tuis, et cadis; et manet super te littera puniens, non salvans. Merito Lex per Moysen data est; Gratia e
Abbreviated transcription (Latin):
uris: Hȩc requies contra negotia¬
tores p̾dicatur. hȩc requies cont᷑ eos
qui oder̾ ociũ p̃̾dicat᷑. agendo. & iac¬
tando se de oꝑibꝰ suis. ut non longiꝰ¬
requiescant in deo. & tatito longius
a gra resiliant. qͣnto magis de suis
oꝑibꝰ extollant᷑. S e̾. in quibꝰdã exem¬
plaribꝰ. q̃m ñ cognoui litteraturã. Ubi
alii codices habent negotiationẽ. ibi
alii litteraturã. Quomͦ concordent.
inuenire difficile. ẽ. Et tam̃ int̾pretũ
diu̾sitas forte sensũ oftendit. ñ erro¬
rẽ inducit. Quȩramꝰ gͦ & litteraturã
quomͦ intelligamꝰ. nec sic offendamꝰ
gr̃amaticos. quomͦ paulo ante negoti¬
atores. qr & gr̃amaticus potest in
arte sua honeste uiuere. ñ peierare.
ñ mentiri. Queramꝰ gͦ luteraturam
quã ñ cognouit iste. in cuiꝰ ore tota
die laus di ẽ Est quedã literatura
iudeoꝵ. Ad illos enĩ & hoc referamꝰ.
ibi inueniemꝰ qđ dictũ ÷. quomͦ cũ de¬

Expanded text:
equies contra negotiatores praedicatur, haec requies contra eos qui oderunt otium praedicatur, agendo et jactando se de operibus suis, ut non requiescant in Deo; et tanto longius a gratia resiliant, quanto magis de suis operibus extolluntur. 19. Sed est in quibusdam exemplaribus, Quoniam non cognovi litteraturam. Ubi alii codices habent, negotiationem; ibi alii, litteraturam: quomodo concordent, invenire difficile est; et tamen interpretum diversitas forte sensum ostendit, non errorem inducit. Quaeramus ergo et litteraturam quomodo intelligamus, ne sic offendamus grammaticos, quomodo paulo ante negotiatores: quia et grammaticus potest in arte sua honeste vivere; non pejerare, non mentiri. Quaeramus ergo litteraturam quam non cognovit iste, in cujus ore tota die laus Dei est. Est quaedam litteratura Judaeorum: ad illos enim et hoc referamus; ibi inveniemus quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Tu enĩ iustificasti impiũ. Os meum
ꝓnunciabit iusticiã tuã. totadie salu¬
tẽ tuã. Quid ÷ salutẽ tuã: Dñi ÷ salus.
Nemo sibi usurpet qr se saluũ faciat.
dñi ÷ salus. Non se saluũ ꝑ se quis quã
facit. Dñi.ẽ. salus. uana salus homi¬
adu̾sis. Alioquin ñ erit qđ dictũ ÷
totadie. Tota enĩ dies cũ sua nocte. ẽ.
Nunqͥd quando dicimꝰ. triginta dies
u̾bi causa transiert̃. ñ dicimꝰ et noctẽ:
sua nocte. ẽ. Nox enĩ diei seruit. ñ
dies nocti. Quidqͥd facis in tarne mor¬
tali: iusticiȩ debet seruire. Quicqͥd fa¬
cis ex p̾cepto dĩ: ñ ꝓpt̾ emolum̃ta car
& in adu̾sis. In ꝓsꝑis tanquã tẽpore
diurno. in adu̾sis tanquã tẽpore no¬
cturno. Tota tam̃ die laudẽ di. & ñ
frustra cantabis benedicã dnm̃ in om̃i
tẽpore. semꝑ latis eiꝰ in ore meo. Saluis
filiis. pecore. familia. om̃i re sua.
iob laudat dm. hoc quasi diurno tẽ¬
pore. Damna uener̃. orbitas irruit.

Expanded text:
cas impium . Os meum enuntiabit justitiam tuam; tota die salutem tuam. Quid est, salutem tuam? Domini est salus . Nemo sibi usurpet quia se salvum facit: Domini est salus. Non se salvum per se quisquam facit: Domini est salus, vana salus homiadversis; alioquin non erit quod dictum est, tota die. Tota enim dies cum sua nocte est. Numquid quando dicimus, Triginta dies, verbi causa, transierunt, non dicimus et noctes? sua nocte est; nox enim diei servit, non dies nocti. Quidquid facis in carne mortali, justitiae debet servire; quidquid facis ex praecepto Dei, non propter emolumet in adversis: in prosperis, tanquam tempore diurno; in adversis, tanquam tempore nocturno: tota tamen die laudem Dei dic, ut non frustra cantaveris, Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo . Salvis filiis, pecore, familia, omni re sua, Job laudabat Deum; hoc quasi diurno tempore: damna venerunt, orbitas irruit,
Abbreviated transcription (Latin):
In ictu ocłi. in norussi¬
ma tuba. Canet enĩ. et mortui resur¬
gent incorrupti. id ÷ integri. et nos
immutabim᷑. Qualis aut̾ erit illa mu¬
tatio: Sequit᷑ & dic̃. Oportet enĩ cor¬
ruptibile hoc induere incorrupti¬
onẽ: et mortale hoc induere ĩmorta

Expanded text:
In ictu oculi, in novissima tuba: canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, id est integri, et nos immutabimur. Qualis autem erit illa immutatio, sequitur et dicit: « Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immort