comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
em iudiciii. Sine crimine:¬
Vondicit sine peccato. sed sine
crimine: id ẽ. sine capitali
peccato. quod a regno cȩlorum
separtit: Nam nullus ẽ. homo
suꝑ terrã . quifaicit bonum . & non
peccet : aut in uerbo. aut incogita¬
tione: Vnde ioħnsait Sidxe¬
rimus quia peccatum non habemꝰ:
nos ipsos decipimꝰ. & ueritas in nobis
nonẽ: Quod autem dicit. confir¬
mabit uos usq in finẽ. hoc exposuit
Duae autẽ sunt uocationes. Una ẽ
quȩ fit singulis hominibus. quando
abhacuita ꝑmosdem corporis.
transeunt uocatia dño. Altera
erit generalis indicie iuditii.
quando om̃s tãboni quã mali:
adiudicium uo cabuntur: Et
quos inista prima uocatione
nuenerit ds̃ omp̃s bene laboran¬
tes illos utiq inscđa non uoca¬
r& cum electis. quibus dicturus ÷
Uenite benedicti patris mei ꝑcipi¬
te regnum . quod uobis paratũ ẽ.
aborigine mundi: In om̃ib enim
uera pax apparebit: sic̃ sequentia
manifestabunt:: Fidelis dsꝑquẽ

Expanded text:
em judicii, sine crimineem judicii, sine crimineNon dicit sine peccato, sed sine crimine, id est sine capitali peccato, quod a regno coelorum separat. Nam nullus homo est super terram qui faciat bonum et non peccet, aut in verbo, aut in cogitatione. Unde et Joannes ait: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Quod autem dicit: confirmabit vos usque in finem, hoc exposuit, Duae autem sunt vocationes: una est quae fit singulis hominibus, quando ab hac vita per mortem corporis transeunt vocati a Domino: altera erit generalis in die judicii, quando omnes, tam boni quam mali, ad judicium vocabuntur; et quos in ista prima vocatione invenerit Deus omnipotens bene laborantes, illos utique in secunda non vocaret cum electis, quibus dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum vobis paratum ab origine mundi . In omnibus enim verax apparebit, sicut sequentia manifestabunt. Fidelis Deus, per quem
Abbreviated transcription (Latin):
tit̃ ferit: Primum enĩlauda uitbonos
et de inde ꝑcussit malos: Uere¬
cunde & enim mentes. nisi fuerint
pal pando rephensȩ itaut ex aliis
rebus audiant quod in consolatio¬
nem sumant: ꝑ increpationem
duram. ꝓtinus ad desperationem
ergo modo abs conditus .ẽ. quodam¬
modo & non apparet: quid non ui¬
d&ur anobis nisimente : Videbit᷑
autem indiȩ iuditii: quando se
manifestabit omnibus hominib
dĩ Et tunc dabit electis głam
quam eis ꝓmisit: & uitam sine fine
mansuram: Unde apłs alias mori¬
tui inquidestis peccato: & uita liã
abscondita ẽ. cum xp̃o in dõ: Cum
autem xp̃s apparuerit uita ur̃aia
turt & uos apparebitis: cum ipso
ingła: Quia eritis sicut angłia
dĩ incęlo Et quod maius est. si¬
miles ei erimus qm̃ uidebimus cum¬
SS sicuti ẽ.: Quiet confimabituos
idẽ reborabit in sua fide. &mbonis
operibus: Ysq infinem: ieł ẽusq s
addiem mortis ur̃ȩ. uel usq ad di¬

Expanded text:
titer ferit. Primum enim laudavit bonos, titer ferit. Primum enim laudavit bonos, et deinde percussit malos. Verecundae etenim mentes, nisi fuerint palpando reprehensae, ita ut ex aliis rebus audiant quod in consolationem sumant, per increpationem duram protinus ad desperationem ergo modo absconditus est quodammodo, et non apparet, quia non videtur a nobis nisi mente. Videbitur autem in die judicii, quando se manifestabit omnibus hominibus tare Dei, et tunc dabit electis gloriam quam eis promisit, et vitam sine fine mansuram; unde Apostolus alias: Mortui, inquit, estis peccato et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum autem Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria , quia eritis sicut angeli Dei in coelo, et quod majus est: Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Qui et confirmabit vos, id est roborabit in sua fide et in bonis operibus, usque in finem, id est usque ad diem mortis vestrae, vel usque ad di
Abbreviated transcription (Latin):
neq: indiuersitate linguarum . ũ¬
neq: inuirtute mira culorum
Questio oritur in hoc loco¬
sichorinthii diuites erant facti
in omni uerbo. & in omni scientia.
& sitanta gratia erant repleti.
ut nihil eis de eẽt graẽ sicut in
sequentibus dicitur. quase apłs
insubsequentibus huius aepłae
locis dicat illos contentiosos eẽ
et insuꝑ addat. aduere cundiam
urãm dico: quȩ hocmodo soluit᷑:
Sicut in omnibus aecclesiis duosunt
genera hominum. bonorum.
os tunc temporis erant: Primum
ergo apłs alaudibus coepit & grã¬
rum actione. alloquens eos qui
infide bonisq operibus ꝑfectietins
habundantes diuiciis spiritalibus.
ut ipsi semꝑ in melius ꝑficerent:
sicq postmodum fortit̃ coepit re¬
darguere illos qui infide errabant.
dissensionesq seminabant. mose
peritissimi medici agens qui uulnꝰ
secandum uidens. sed egrum timidum
eẽ conspiciens diu palpat sana m̃¬
bra subitoq ꝑcutit: More &iam
art&is. qui primum humiliato ca¬
pite incedit: sed post modum for¬

Expanded text:
ersitate linguarum, neque in virtute miraculorum. Quaestio oritur in hoc locosi Corinthii divites erant facti in omni verbo et in omni scientia, et si tanta gratia erant repleti, ut nihil eis deesset gratiae, sicut in sequentibus dicitur, quare apostolus in subsequentibus hujus epistolae locis dicat illos contentiosos esse, et insuper addat, ad verecundiam vestram dico? Quae hoc modo solvitur: Sicut in omnibus ecclesiis duo sunt genera hominum, bonorum sos tunc temporis erant. Primum ergo, Apostolus a laudibus coepit et gratiarum actione, alloquens eos qui in fide bonisque operibus perfecti erant, abundantes divitiis spiritalibus, ut ipsi semper in melius proficerent, sicque postmodum fortiter coepit redarguere illos qui in fide errabant, dissensionesque seminabant, more peritissimi medici agens, qui vulnus secandum videns, sed aegrum timidum esse conspiciens, diu palpat sana membra, subitoque percutit: more etiam arietis, qui primum humiliato capite incedit, sed postmodum for
Abbreviated transcription (Latin):
uosfr̃s. ut idipsum dicatis om̃s.
et non sint inuobis scis mata:
hactenus laudauit illos. qui ꝑman¬
serant ueraciter infide: A modo
uero etex hoc loco incipit redar¬
guere illos: qui diuisiones quae
scismata grece appelantur semina¬
bant. Dicentes sepocius flios ho¬
minum a quibis bapti zabantur.
sicut sequentia manifestant: qũa
filios dĩ: Qua propter dicit eis
apłs:. Obsecro uos fratres per nom̃
dñi saluatoris. ꝑ quod saluati estis.
ut ił ipsum dicatis omnes. sub
quia ego dixi superius quia filiidĩ
estis non dicentes uosfilios alicuius

Expanded text:
sti, ut idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata. Hactenus laudavit illos qui permanserunt veraciter in fide, amodo vero ex hoc loco incipit redarguere illos, qui divisiones quae schismata Graece appellantur seminabant, dicentes se potius filios hominum a quibus baptizabantur, sicut sequentia manifestant, quam filios Dei. Quapropter dicit eis Apostolus: Obsecro vos, fratres, per nomen Domini Salvatoris, per quod salvati estis, ut idipsum dicatis omnes, subaudis quod ego dixi superius, quia filii Dei estis, non dicentes vos filios alicujus
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ dcitit. e uobis. sub gratis
s adõ patre in xp̃o iħu hoc est
enum tantum modo largitur ds
cognoscit credere in filium suũ:
Cñ dicitur gratis data: Itnon
i merito remissio peccatorũ
& sides grã dĩ appellatur. quia
quic quid donorum habemus.

Expanded text:
quae data est vobis, subaudi gratis a Deo Patre, in Christo Jesu, hoc est enim tantummodo largitur Deut veraciter cognoscit credere in Filium suum; gratia dicitur gratis data. Et non immerito remissio peccatorum et fides gratia Dei appellantur, quia quidquid donorum habemus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ilius adiuditium: Quȩ testi¬
monia xp̃s ante passionem suã
predixit : & omĩa in sua morte
confirmauit: Uideamus unũ
testimonium ex multis: & consi¬
deremꝰ quo modo illud predixit.
& quo modo confirma uit
Longe ante passionem suam dix̃
discipulis suis. ecce ascendimus
lero solimam & consumabuntur
omĩa quȩ scripta sunt ꝑpeophȩ¬
tas defilio hominis: & c&era usq
dum ait. & tertia die resurget:
Sic omĩce illo ueniente ieroso¬
limam. conpleta sunt: quiatra
apłs. sicũt testimonum xp̃i. id ẽ.¬

Expanded text:
ad judicium. Quae testimonia Christus ante passionem suam praedixit, et omnia in morte sua confirmavit. Videamus unum testimonium ex multis, et consideremus quomodo illud praedixit, et quomodo confirmavit; longe ante passionem suam, dixit discipulis: Ecce ascendimus Hierosolymam et consummabuntur omnia quae scripta sunt per prophetas de Filio hominis, etc., usque dum ait, et die tertia resurget . Sic omnia, illo veniente Hierosolymam, completa sunt, quia traApostolus: Sicut testimonium Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
mentis: Quia in omnibus diuites ss¬
facti estis in bllo: hoc .ẽ. inxp̃o.¬
In quib rebus. erant illi diuites
effecti : In fide in doctrina.
in diuer sitate linguarum: inef¬
ficaicia miraculorum: Istęsunt

Expanded text:
 in omnibus divites facti estis in illo, hoc est in ChriIn quibus rebus illi erant divites effecti? in fide, in doctrina, in diversitate linguarum, in efficacia miraculorum. Istae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
augustinum autẽ quia illi despicabiles
constituebant: dix̃ iste: Num quid
non est aliquis sapiens interuos qui
possit constitui ut fr̃s interse ñ con¬
tendant : Et quod peiꝰ. ẽ. hoc &iam
apud infideles faciunt: duplicant¬
q peccatum. Et qđ litigant & quod
inp̃sentia infidelium litigant: aqͥb
blas phematur nom̃ xp̃i anitatis.
Mamquidem delictum id ÷ offensio¬
Ns & peccatum ẽ. in uobis quod interuos
e iudicia hab&is quia accusatio litem:

Expanded text:
Augustinum autem, quia illi despicabiles Augustinum autem, quia illi despicabiles constituebant, dixit iste: Nunquid non est aliquis sapiens inter vos qui possit constitui, ut fratres inter se non contendant? et quod pejus est, hoc etiam apud infideles faciunt, duplicantque peccatum, et quod litigant, et quod in praesentia infidelium litigant, a quibus blasphematur nomen Christianitatis. Jam quidem omnino delictum, id est offensioet peccatum, est in vob inter vos, quia accusatio litem,
Abbreviated transcription (Latin):
fidelessint: Et .ẽ. scđm hunc sen¬
sum ad firmatiue legendum:
Quia tedes confatuendi sunt qui&
in canonib filii aecclae appelloo¬
tur. & tales debuerant illi cons¬
tituere : Unde & sequitur:
Aduere cundiam uram dico: quia &iam
me ñp̃cipiente hoc facere debiuisetis
I deoq ttiles p̾cipit constituit. quia illi
qui altario debent deser uire & diuina
eloquia medittri. &ppłis uerbum
p̃dicationis exibere: a secularibus
negociis & iudiciis alienos ser debent
reddere: Sic non ẽ. interuos. id est
num quid non ẽ inter uos sapiens
quisquam. qui possit iudicare in ter
frẽm suum. sed fr̃ fidelis. cum frẽm.
fideli contendit: sub certe . ẽ: Et hoc
interrogatiue. atq: increpatiue. ẽ
legendum: Quẽ superius appelauit
scđm gregorium contẽptibilem siue
simplicem indiuinis legibus. cõpara¬
tione doctorum . & p̃dicatorum: mo¬
do appellat sapientem in humanis
legib quem p̃cipit consttui Scđm

Expanded text:
fideles sint. Et est secundum hunc senfideles sint. Et est secundum hunc sensum affirmative legendum: Quia tales constituendi sunt, et a canonibus filii Ecclesiae appellantur; et tales debuerant illi constituere; unde et subditur: verecundiam vestram dico, quia etiam me non praecipiente hoc facere debuissetis. Ideoque tales praecipit constitui, quia illi qui altari debent deservire, et divina eloquia meditari, et populis verbum praedicationis exhibere, a saecularibus negotiis et judiciis alienos se debent reddere. Sic non est inter vos, id est, nunquid non est inter vos, sapiens quisquam qui possit judicare inter fratrem suum? sed frater fidelis cum fratre fideli contendit, subaudis certe est. Et hoc interrogative atque increpative est legendum. Quem superius appellavit, secundum Gregorium, contemptibilem, sive simplicem in divinis legibus cooperatione doctorum et praedicatorum, modo appellat sapientem in humanis legibus, quem praecipit constitui. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
bant ꝓp̃ian. necessitate cogente
quia non habebant iudices utilessibi
ꝓgebant ad iudices paganorum
qui in crrcuitu suo erant & scđm
hunc sensum nondicit ad firmatiue
hoc. sed rromce p̃cipit: quod illi
a gebant sic̃ sequentia manifestant
Decularia inquid iudicia si habue¬
ritis illos qui non possunt neque
sciunt discernere illa : constituite
ad iudicandum: Aduere cundiã
urãm dicõ quia non debueratis ita
agere : Quasi dicer&. Non impe¬
iatiue hoc p̃cipio sedironice. & de¬
negando: quia licet uos ita agatis
cusã dicernere & diiudicare
scirent . & quorum ꝑsonȩ honora
transire : Igitur nolite constitue¬
re amplius contẽptibiles: Scđm
gregorium contẽptibiles possumꝰ
intellegere sȩculares homines.
humanarum legum scientiam ha¬
bentes in ꝑsonis quoq: honorabiles.
qui cõpaoratione illorum qui diui¬
nas leges intellegunt. & misteria
scȩ trinitatis poenȩ trant. cõtẽpti¬
bilessunt & simplices: licet & ipsi

Expanded text:
bant Christiani, necessitate cogente, bant Christiani, necessitate cogente, quia non habebant judices utiles sibi, pergebant ad judices paganorum, qui in circuitu suo erant. Secundum hunc sensum, non dicit affirmative hoc, sed ironice praecipit quod illi agebant, quod et sequentia manifestant. Saecularia, inquit, judicia si habueritis, illos qui nec possunt neque sciunt discernere illa, illos constituite ad judicandum. Ad verecundiam vestram dico, quia non debueratis ita agere. Quasi diceret: Non imperative hoc praecipio, sed ironice et denegando, quia licet vos ita agatis,causas discernere et dijudicare scirent: et quotransire. Igitur nolite constituere amplius contemptibiles. Secundum Gregorium contemptibiles possumus intelligere saeculares homines, humanarum legum scientiam habentes, in personis quoque honorabiles, qui, comparatione illorum qui divinas leges intelligunt, et mysteria sanctae Trinitatis penetrant, contemptibiles sunt et simplices, licet ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
& interrogatiue. ẽ. legendum:
paratione ur̃i dãpnabuntur secula¬
res homines &mundi amatores in¬
digni estis id ÷ indignos uos idica¬
tis ut de minimis iudiciis uelcausis
iudicetis. deequo uidelicet ablato
& aliquo furto Sub non estis in
Nescitis qm̃ angłos iudicabi musimalig es¬
nos uidelicet sp̃s eodem modo quo
& mundum. quanto magis sȩcularia. ss
id ÷ amatores scłiꝰ Hii quidĩ in auxi¬
lio freti oboedientiam. & humilita
ceciderunt: Seculciria igitur uidi¬
cia si habueritis iđ ẽ ad corpus ꝑtinen¬
tia siue corporea. ut est deueste fura¬
ta ueleqͦ aut aliquid tale: contẽpti¬
biles quisunt in ȩccła illos constitui¬
te adiudicandum:. Hoc dupliciter
potest intellegi Scđm augustinũ
contẽptibiles appellat simplices
qui noticiam diuinȩ legis nequȩ
humanȩ habebant .ncq prudentiã
discernendi innego cuis & quorum
ꝑsonȩ despicabiles habebantur:
quos illi constituerant uidices:
ldeoq illi quiali qđ negotium habe¬

Expanded text:
egendum est. paratione vestri damnabuntur saeculares homines et mundi amatores, indigni estis, id est indignos vos judicatis, ut de minimis judiciis vel causis judicetis, de equo videlicet ablato et aliquo furto, subaudis non estis indNescitis quoniam angelos judicabimus? Malignos videlicet spiritus, eodem modo quo et mundum: Quanto magis saecularia! id est, amatores saeculi. Hi qui, Dei auxilio freti, obedientiam et humilitatceciderunt. Saecularia igitur judicia si habueritis, id est, ad corpus pertinentia sive corporea, ut est de veste furata, vel equo, aut aliquid tale, contemptibiles qui sunt in Ecclesia, illos constituite ad judicandum. Hoc dupliciter potest intelligi. Secundum Augustinum contemptibiles appellat simplices, qui nec notitiam divinae legis neque humanae habebant, neque prudentiam discernendi in negotiis et quorum personae despicabiles habebantur, quos illi constituerant judices, ideoque illi qui aliquod negotium habe
Abbreviated transcription (Latin):
debuerat tunta p̃sũptio. eẽ in uobis
ut aliquis dimittens fideles c̃ausa
iudicii ir& ad infideles iudicare
cabunt. exemplo fideisuae & com¬
paratione melioris facti: non po¬
testate. sicut iudices scłi: Et si in

Expanded text:
debuit tanta praesumptio esse in nobis, ut aliquis dimittens fideles, causa judicii iret ad infideles judicari cabunt ex exemplo fidei suae, et comparatione melioris facti, non potestate sicut judices saeculi. Et si in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. aliquid conparatione dĩ quici
non potest neq: fidem infundere. neq
peccata dimittere : sids̃ auxilium
ñ dederit: Qui plantat & qui rigat
unum sunt. i ẽ. unitis dĩministri
& serui funto & unius naturȩ : quia
homo iste & homo ille: In ꝑsonis qui¬
dem duosunt. sed innatura & officio
unum: Unis quisq: pr o priã mercedẽ
accipi & scđm suum laborem: Id ÷¬
qui predicat maiorem: & qui baptizct
minorem::. Similiter intellegitur

Expanded text:
est aliquid comparatione Dei: quia non potest fidem infundere, neque peccata dimittere, si Deus auxilium non dederit. Qui autem plantat et qui rigat, unum sunt, id est unius Dei ministri et servi sunt et unius naturae, quia homo iste et homo ille in personis quidem duo sunt, sed in natura et officio unum. Unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundum laborem suum, id equi praedicat majorem, et qui baptizat minorem. Similiter intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
adse collectis iudaeos abiece¬
rit: solus ipse nouit qui conspi¬
cit om̃ia: Considertins igitur¬
apłstantas. eẽ. diuitias bonita¬
tisdĩ & tantum opus diuinȩ
sapientiae. cum non potuisset
hocctmp̃hendere: subito inin¬
terioribus oculis cordis stupore
simul atq pauore ꝑculsus:

Expanded text:
ad se collectis Judaeos abjecead se collectis Judaeos abjecerit? solus ipse novit qui conspicit omnia. Considerans Apostolus tantas esse divitias bonitatis Dei, et tantum opus divinae sapientiae, cum non potuisset hoc comprehendere, subito in interioribus oculis cordis, stupore simul atque pavore perculsus
Abbreviated transcription (Latin):
Casus&trum illorum. salus fuit gen¬
tium: Poterit aliquis dicere¬
quire non credider̃ indaei inpri¬
mo dñi aduentu Adhaec apłs:
mo dni aduentu credi dissent:
ex legis operib se iustificatos pu¬
tarent: Infine uero sđi cũ credi¬
derint: miscđiã se consecutos
non dubitabt: Unde subdit
genera. in incredulitatem: Idẽ.
concludi ꝑmisit intra increduli¬
tatem : ut omnium misereatur:
Conlusoseẽ. ostend tã uidceos
quam gentiles sub peccato inor¬
dulitaias: Iu daeos quidem legẽ
naturalem & scriptã destruendo
gentiles ubro naturalem legem
caletndo: Sed ut clariorfiert
eĩ grã qua dimit tuntur peccata
hisita conclusis placuit ei tunc
abolitis peccatis hominim
saera mentum remissionis a sfere
quando nemo poterat desuis
dem fucrunt gentiles: misdiasi
Sunt modo & iudaei in creduli.
sed miserebitur eorum: Qua¬
re camen multitudinem gen¬
tium tanto tempr̃: abiecerit ds̃.
iudeos uero dilexerit & post¬
modum inaduentu suo gentib

Expanded text:
lus fuit gentium. Poterat aliquis dicere non crediderunt Judaei in primo Domini adventu? Ad haec Apostolus: mo Domini adventu credidissent, ex legis operibus se justificatos putarent; in fine vero saeculi cum crediderent, misericordiam consecutos se non dubitabunt. Unde subdit: m hominum genera, in incredulitate, id est concludi permisit intra incredulitatem, ut omnium misereatur. Conclusos esse ostendit tam Judaeos quam gentiles sub peccato incredulitatis; Judaeos quidem legem naturalem et scriptam destruendo, gentiles vero naturalem legem calcando. Sed ut clarior fieret ejus gratia qua dimittuntur peccata his ita conclusis, placuit ei tunc abolendis peccatis hominum, sacramentum remissionis afferre quando nemo poterat de suis dem fuerunt gentiles, sed miserSunt modo et Judaei increduli, sed miserebitur eorum. Quare tamen multitudinem gentium tanto tempore abjecerit Deus, Judaeos vero dilexerit, et postmodum in adventu suo gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles dõ: & insuꝑ quicquid
boni post dñi aduentum gratis
adeo ꝑceperunt: os tendes quia
sicut gentiles inprimo dñi ad¬
uentu miscđiam dĩ sunt con¬
secuti: ittiꝰ iudaei consequent᷑
cationem hę̧liae & henoch uix¬
ta qđ idem egregius predicator
alias loquitur dicens: Cum ple¬
nitudo gentium intrauerit.
tunc om̃is isrł saluusfiet: Sic̃
inquid uosgentiles aliquando
non credidistis dõ. nunc autem
in dñi aduentu ꝑ predicationẽ
secuti estis. propt̃ iudaeorum
in credulitatem in quorum locũ
credendo sub instastis ita & ipsi
iudaei nunc non credider̃ in urã¬

Expanded text:
gentiles Deo: et insuper quidquid boni post Domini adventum gratis a Deo perceperunt, ostendens quia sicut gentiles in primo Domini adventu misericordiam Dei sunt consecuti, ita et Judaei consequentur, cationem Eliae et Enoch: juxta quod idem egregius praedicator alias loquitur, dicens: Cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus fiet. Sicut vos, inquit, vos gentiles, aliquando non credidistis Deo, nunc autem in Domini adventum per praedicationem secuti estis propter Judaeorum incredulitatem, in quorum loco credendo subintrastis; ita et ipsi Judaei nunc non crediderunt in
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ incelligitur ordine p̃pos¬
tero: Pruum enim uoccit as̃
adfidem sucim scđmi electionem
gaẽ post modum uero confert
doria sp̃s sci & premi auite: Igicur
sine mutadones doni & uocatio
di inhis deqͥb suporti lectũ ẽ.
quos predefanauit hos& uocciꝰ
ma  soninhis dequibus dicit᷑
mubtistint uocati sed pauci elee
undlrea Sine poenitenta
sunt dona & uoccitia di. inils
qutedfi dem ueniunt: Uerbi
grã: Uoctcur quis expaganis¬
mobaptizatur. ab omnirtatũ
ab sol uitur: Quidboni fecit
ut uocarentur : & ut donum
remissionis omnium cuł parum
consequeretur. Neq enim ic¬
iuna uit neque in elemosinis
t annorum cõputatioe in poc¬
nitentia culpas delcuit
Dicamus aꝑcius: Nascitur quiscũ
originali peceto addit dcincep
multa actucilia. sicrediderit
uocatus ẽ Baptzatꝰ scitim
abac uite sub traitur: accipit
done phenis uitte: Eccedona
& uocatiodisine poenitentia.
Si cut enim & uos aliquando
non credidisas dõ. nc̃ autem¬
c miseri cordiã consecut efas

Expanded text:
elligitur ordine praepostero. Primum enim vocat Deus ad fidem suam secundum electionem gratiae, postmodum vero confert dona Spiritus sancti et praemia vitae; igitur sine mutatione sunt dona et vocatio Dei in his de quibus supra lectum est: Quos praedestinavit, hos et vocavit , non in hisi electi . Aliter: sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei in illis qui ad fidem Dei veniunt. Verbi gratia: vocatur quis ex paganisbaptizatur, et ab omni reatu absolvitur: quid boni fecit ut vocaretur, et ut donum remissionis omnium culparum consequeretur? Neque enim jejunavit: neque in eleemosynis, vel annorum computatione in poenitentia culpas delevit. Dicamus et apertius: nascitur quis cum originali peccato; addit deinceps multa actualia: si crediderit, vocatus est; baptizatus, statim ab hac vita subtrahitur; accipit dona perennis vitae: ecce dona et vocatio Dei sine poenitentia. Sicut enim et vos aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis
Abbreviated transcription (Latin):
INeforte illi dicerent omnino hoc pec¬
catum ẽ. simea requiro. ideo apłsdnũ
qr contrir p̃ceptum dñi agitis quidix̃
siquis aufert quȩ tua sunt. nere p&as
& qui nobis pacẽ suam cõm̃dauit:¬
SS Quare non magis in iuriam accipitis
Id ÷ quare non magis dãpnũ sustin&is.
ut p̃ceptum dñi custodicitis. quare¬
&e non magis fraudem patimini: quã uos
aliis fraudem faciatis uel in urias.
inferatis. Sed ñ solum ur̃a rep&itis.
S sed &iam in uiruam aliis facitis ꝑcuci¬
endo illos & fraudatis Et hoc sub¬
S facitis fratribus ur̃is infide cũquib
pacem habere debueratis: Iniqui. idꝰ

Expanded text:
Ne forte illi dicerent, omnino hoc peccatum non est, si mea requiro, ideo Apostolusquia contra praeceptum Domini agitis, qui dixit: Si quis aufert quae tua sunt, ne repetas , et nobis pacem suam commendavit. Quare non magis injuriam accipitis? id est, quare non magis damnum sustinetis, ut praeceptum Domini custodiatis. Quare non magis fraudem patimini? quam vos aliis fraudem faciatis, vel injurias inferatis: Sed vos non solum repetitis vestra, sed etiam injuriam aliis facitis, percutiendo illos, et fraudatis; et hoc, subaudis facitis, fratribus vestris in fide, cum quibus pacem habere debueratis. An
Abbreviated transcription (Latin):
dentibus scude tote: Non p̃¬
cipit gauderecum hisquigauident
cum transitoriis. & caducisrebus
sed cumhis qui gaudent qđ nomi¬
naeorum scripiti sunt incȩlis:
Neque enim quibuscumq gaudiis.
xp̃ianorum gaudia socian da sunt
nec quibus cumq fletibus. lacrimȩ
niẽiungenda sunt: Uerbi grã.
Siuidemus gaudere aliquem suꝑ
questum pecunue. aut possesfiorũ
latitudinem: non debemꝰtongratu¬
la illi: quia istorum gaudialuctus
secuntur et lacrimȩ: Unde dñs.
non solum detalibus. sed &iam de hoc
ad monuit apłos non. eẽ gaudendũ.

Expanded text:
dentibus studetote. Non prdentibus studetote. Non praecipit gaudere cum his qui gaudent de transitoriis et caducis rebus, sed cum his qui gaudent quod nomina eorum scripta sunt in coelis. Neque enim quibuscumque gaudiis Christianorum gaudia socianda sunt; nec quibuscunque fletibus lacrymae nostrae jungendae sunt. Verbi gratia: si videmus gaudere aliquos super quaestum pecuniae, aut possessionum latitudinem, non debemus congratulari illis, quia istorum gaudia luctus sequuntur et lacrymae. Unde Dominus non solus de talibus, sed etiam de hoc admonuit Apostolus non esse gaudendu
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunia: non debent fieri pri¬
uata Hospitalita tẽ sec tan¬
tes Non dig̃ ospitalrs estote.
uel ospitclitatem se quimini
sed dixit ospitalitatem sec tamini:
plus enim dixit:. Sequiturnamq
hospitalitatem: quiro gantes
suscipit: Secitontur uero. qui
&iam non rogantes cogit. & quȩ¬
rit neforte in biuiis & plateis
extra tectum remaneant::
Magna & enim uirtus est hospita¬
litas. ꝑ quim multi placuerun
deo angelis hospicio susceptis:
sicut abraham. & loth. & alii multi
Benedicite ꝑsequentibus uos:
Id ẽ. benedicite. illos. & bene
loquimini cum illis. qui uobis
uĩ infer̃: Benedicite: & nolite
malum dicere: Uerbi gr̃a. detra
loquantur de uobis. dicentes uos
magos. eẽ. & discipulos seducto¬
ris hominis nolite illis ideo ma¬
ledicere. sed patient̃ ferte illoꝵ
ob probria: Quod apłs insemet¬
ipso implebat : hoc utique suis
auditoribus implere p̃cipiebat:
Dicit enim alibi: maledicimur &
benedicimꝰ. Gaudere cũgitues¬

Expanded text:
communia non debent fieri pricommunia non debent fieri privata. Hospitalitatem sectantes. Non dixit, Hospitales estote, vel hospitalitatem sequimini, sed dixit: Hospitalitatem sectamini. Plus enim dixit; sequitur namque hospitalitatem, qui rogantes suscipit: sectatur vero qui etiam non rogantes cogit et quaerit, ne forte in vicis et plateis extra tectum remaneant. Magna etenim virtus est hospitalitas, per quam multi placuerunt Deo. Angelis hospitio susceptis, sicut Abraham et Loth, et alii multi. Benedicite persequentivus vos, id est, benedicite illos, et bene loquimini cum illis qui vobis vim inferunt; benedicite, et nolite malum dicere. Verbi gratia: Detrahloquantur de vobis, dicentes vos magos esse et discipulos seductoris hominis, nolite ideo illis maledicere, sed patienter ferte illorum opprobria Quod apostolus in semetipso implebat, hoc utique suis auditoribus implere praecipiebat. Dicit enim alibi: Maledicimur, et benedicimus . Gaudere cum gau
Abbreviated transcription (Latin):
ccelestium sitis gaudentes &iam
in argustiis: Int̾ribulatione uob̃
inlata aꝑsecutorib b sitis. pacien¬
tes id ẽ. animo sitis non reluctan¬
tes & non querentes premium
in presenti: Orationi instantes:
Quia quod humanis auxiliis neq
nr̃is uiribus optinere & agere
possumus. necesse ẽ ut oratio¬
nibus adeo impetremꝰ: sicut de
daniele & socius eius legimus:
Necessitatib scõrum com munican¬
tes: Nondixit. scĩs elemosinam
p̃bete aut facite: sed on estiori
uerbo usus est ura bona scĩs par¬
ticipate: Eo tempore quod
apłs ista scribebat: credentes
suis st culta tibus priuabantur:
Vnde lauda dicit inepła adhebre¬
os iud aeis credentibus Et rapi¬
nam bonorum ur̃orum. cũ gau¬
dio suscepistis: Ideo que illos
qui ficultatibus propriis adhue
non erant priuciti hortabat᷑
ne. subsidica temportilia ad¬
ministrarent: Illorum indi¬
gentiam pđtantes. bonisꝙ
temporalib cum eis in cõmu¬
ne utentes: Dei & enim dona

Expanded text:
coelelestium sitis gaudentes etiam coelelestium sitis gaudentes etiam in augustiis; in trib ulatione, vobis illata a persecutoribus, sitis patientes, id est in animositate non reluctantes, et non requirentes praemium in praesenti; orationi instantes, quia quod humanis auxiliis neque nostris viribus obtinere et agere non possumus, necesse est ut orationibus a Deo impetremus, sicut de Daniel et sociis ejus legimus. Necessitatibus sanctorum communicantes. Non dixit, sanctis eleemosynam praebete aut facite, sed honestiori verbo usus est: Vestra bona sanctis participate. Eo tempore quo Apostolus ista scribebat, credentes suis facultatibus privabantur; unde laudando dicit, in Epistola ad Hebraeos, Judaeis credentibus: Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis . Ideoque illos qui facultatibus propriis adhuc non erant privati hortabaturne subsidia temporalia administrarent, illorum indigentiam suam putantes, bonis temporalibus cum eis in commune utentes. Dei etenim dona
Abbreviated transcription (Latin):
fraternictitis sitis uos alterutrum
diligentes: quic unus ẽ. pater
ur̃ qui incęlis. ẽ: Om̃s enĩ qui una
fidem habent & un o baptis mate
sunt abluti. itase inuicem di¬
ligere scđm dm̃ debent. ueluti
srs exuno matris utero egressi
Honore inuice p̃uenients
łd .ẽ. inuicem honore uobisu
incura sub ditorum nonsitis desi des
d& & torpentes: ne forte cũ ser¬
uo inutili dãpnemini. quiligatis
manibus & pedibus missus. ẽt in tene¬
bras Et non solum quip̃. ẽ: uerĩ
uerum &iam om̃is subiectus. studio¬
sus & uelox deb& eẽ: idomne
bonum: Sp̃u feruentes: id .ẽ
calorem & feruorẽ sp̃sscĩ habe¬
atis: Uel spũ id ẽ. mente non
sitis tepidi in dilectione dĩ & pxi¬
mi: neforte audiatis: quia nec
frigiduses. neccadidus incipiconte
euo mere exore meo: Dehuius
uiciis siue delectationibus:
Illidño seruiunt: quiciꝰ precẽp¬
ta seruant Spegaudentes:
Spes est expec tatio futurorũ
bonorum: Inde dic̃ apłs modo.
spesiue expextatione premioꝵ

Expanded text:
s vos alterutrum diligentes, quia unus est Pater vester, qui in coelis est. Omnes enim qui unam fidem habent et uno baptismate sunt abluti, ita se invicem diligere secundum Deum debent, veluti fratres ex uno matris utero egressi; honore invicem praevenientes, id est: invicem honorem vobis in cura subditorum non sitis desides et torpentes, ne forte cum servo inutili damnemini, qui, ligatis manibus et pedibus, missus est in tenebras. Et non solum qui praeest, verum etiam omnis subjectus, studiosus et velox dbonum; spiritu ferventes, id est calorem et fervorem Spiritus sancti habeatis, vel spiritu, id est mente, non sitis tepidi in dilectione Dei et proximi, ne forte audiatis: Quia nec frigidus es, nec calidus, insipiam te evomere ex ore meo . De hujus vitiis, sive delectationibus. Illi Domino serviunt qui ejus praecepta servant. Spe gaudentes, spes est exspectatio futurorum bonorum. Inde dicit Apostolus modo: Spe sive exspectatione praemiorum
Abbreviated transcription (Latin):
rexerit cum eum errare uide¬
sit: simult̃a caritacem erga¬
proximum habere coniunctur:
Odientes malum id ẽ dicibolum
& membra illius: atq: omne
petcatum. sitis odientes. Notan¬
tum autẽ. odium hic inbonam
partem accipiendum : qm .ẽ & odi¬
bonum
bonum &m̃bris eꝰ atque
iustitiae omnibus que uirtutib
Caritaitem fraternitatis inuicem

Expanded text:
rexit cum eum errare viderit, simulatam charitatem ergaproximum habere convincitur. Odientes malum, id est diabolum et membra illius, atque omne peccatum sitis odientes. Notandum autem, odium hic in bonam partem accipiendum, quoniam est et odibonum, et membris ejus atque justitiae, omnibusque virtutibus; charitate frate
Abbreviated transcription (Latin):
actas. finisq scłi : in quoiam sumus
positi: dequo idem apłs alias dicit:
eccenunc tempus accepta bile: Dic̃
ergo apłs. romanis et om̃ib creden¬
tib : et etiam necdum credentibus.
Hoc scientes in quiens. id est hoc sçimꝰ
scientes: quia hora est siuetem pus.
ũ nos de somno pigritiae et desidiae
surgere. de somno quoq: infideli¬
tatis. et uitioꝵ: atq igno rantiae :
Dehoc somno p̃cipit etiã nos propħa
exꝑgisci: dicens: Exꝑgiscimini
ebrii: Et quaredic̃ ũ tẽpꝰ ẽ
surgere: Ille surgit : quiiacebat:
tnossi ac tenus icũimus inuitis
et tor pare uitioꝵ: surgamus ad
bona opera agenda. et laboremus
uirilit̃ et studiose  Poterat aliꝗs
obicere apło cur p̃cipis nos um
nunc surgere: Ad hac᷑ ille reddens
sinefine mansurum. beati dido
per petua: quã solielecti cũ angłis
possessuri sunt : Istabeatitudo et scilus
eterna propior est modo n obis quã esset

Expanded text:
aetas, finisque saeculi, in qua sumus jam positi, de quo idem Apostolus alias dicit: Ecce nunc tempus acceptabile . Dicit Apostolus Romanis et omnibus credentibus, etiam necdum credentibus. Hoc scientes, inquiens, id est, hoc scimus scientes, quia hora est sive tempus, jam nos de somno pigritiae et desidiae surgere, de somno quoque infidelitatis et vitiorum atque ignorantiae. De hoc somno praecipit etiam nos Propheta expergisci, dicens: Expergiscimini, ebrii . Et quare dicit, jam tempus est surgere? Ille surgit, qui jacebat, et nos si hactenus jacuimus in vitiis, et torpore vitiorum, surgamus ad bona opera agenda, et laboremus viriliter studioseque. Poterat aliquis objicere Paulo: Cur praecipis nos jam de somno surgere? Ad haec ille reddens sine fine mansurum, beatitudo perpetua quam soli electi cum angelis possessuri sunt, ista beatitudo et salus aeterna propior est modo nobis quam eo t
Abbreviated transcription (Latin):
atq psalmi qui ascĩ ficant obseruato¬
res suos ꝓhibendo uicia & cõm̃ dando
uirtutes: Quȩ scripture fccie uł ꝗđ
dem sunt filii dĩ scđm ad optionẽ. dequi¬
bus ioħs dic̃: Quic quot quot rece¬
perunt eũ dedit eis potestatẽ filios dĩ
qui ens. filius ineus carissimꝰ: & dequo
apłs subdit. Quifactus est ei. idẽ.¬

Expanded text:
atque psalmi, quia sanctificant observatioatque psalmi, quia sanctificant observationes suas, prohibendo vitia et commendando virtutes. Quae Scripturae sanctae vel dem sunt filii Dei secundum adoptionem, de quibus Joannes dicit: Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei quit, Filius meus charissimus . Et de quo Apostolus: qui factus est ei, i
Abbreviated transcription (Latin):
Notandũq quia cũ dixisset. ꝑꝓph&cis
statim sub in tulit suos. Pro ph&cie
ueteri testamento ꝓph&cie boni. qui
spũ scõ afflatimulta misceria sibi
diuinitꝰ ostensa p̃dixer̃: itti fuerunt¬
& falsidicentes haec dic̃ dñs cũ dñs non
miserit eos. Unde ꝑ isasam dicit᷑ & ꝓ
ph&iloquens mendacium ipse ccuid a est:
Non ergo ꝑ istorũ orciꝓmisit euangłm
sed pocius ꝑ illorum quos ipse in uerita¬
te misit. Un de dic̃ ꝑ hieremiam: Dis po¬
nã inquiens domui isrł & domui iude
tescam̃ tũ nouũ. id ẽ eugłm: Et iterum
Feriã inquid uobiscum: pactũ sempiter¬
num.. Psalmisca quoq qui legẽ mo¬
ysi iã habebat: exorabat dicens: Legẽ¬
sub euangłii conscituae mihi: Ins¬
cripturis scĩs defilio suo. Sunt scrip¬
turȩ non sccie ut st̃ dicta philosophor
platonis. siue aristotelis. carmina
poe tcrũ homeri siue uirgilii. aliorumq
poe tarum gentilium: Scriptu¬
re uero scę apellantur lex &ꝓphetę

Expanded text:
Notandum quod quia cum dixisset per prophetas, statim subintulit suos; prophetae Veteri Testamento prophetae boni, qui Spiritu sancto afflati multa mysteria sibi divinitus ostensa praedixerunt, ita fuerunt et falsi dicentes: Haec dicit Dominus, cum Dominus non miserit eos. Unde et per Isaiam dicitur: Et propheta loquens mendacium ipse est cauda . Non ergo per istorum ora promisit Evangelium, sed potius per illorum quos ipse in veritate misit. Unde per Jeremiam dicit: Disponam, inquiens, domui Israel et domui Juda Testamentum Novum , id est Evangelium. Et iterum: Feriam, inquit, vobiscum pactum sempiternum . Psalmista quoque, qui legem Mosaicam habebat, exorabat dicens: Legem Evangelii constitue mihi . In Scripturis sanctis de Filio suo. Sunt scripturae non sanctae, ut sunt dicta philosophorum, Platonis seu Aristotelis, carmina poetarum, Homeri seu Virgilii, aliorumque poetarum gentilium. Scripturae vero sanctae appellantur lex et prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
scđm humcenitatẽ infine tẽporum.
mirec cula illius. passionẽ. resur rec¬
tionem ascensionem adccielos. Ad¬
uentũ illius adiudiciũ. resurrectionẽ
genertlẽ. głcm electoꝵ. dãpnationẽ
repborum: adisca omia p̃dicainda:¬

Expanded text:
secundum humanitatem in fine temporum, miracula illius, passionem, resurrectionem, ascensionem ad coelos, adventum illius ad judicium, resurrectionem generalem, gloriam electorum, damnationem reproborum
Abbreviated transcription (Latin):
telligen dum eẽ. generaliter ome
sem̃ abrahȩ. credentes uidelicet
modo intelligendos exutroq
ppło. ꝑarenam uero om̃s iudeos.
infideles & in credulos. pondere
pecccitorum grauatos: Et non
in conuenienter perstellas quȩ cȩ¬
lo adhęrent. suiq claritate mun¬
dum inluminant. De signantur
electi : qui semper cęlestia appetunt
dicentes cum apło: nr̃a conuersatio
incȩlis est. mundumq uerbis
& exemplis irradiant : ꝑ arenam
uero quȩ ponderosaẽ. & sterilis.
rȩꝓbi qui pondere peccatorum
grauati. steriles existunt abono
opere : Et non infirmatus est
fide: Ille in firma tur fide
qui dubitat & non credit ꝓmissi¬
onib dĩ: Sed abraham audiens
quia non dubitauit inꝓmissio¬
ne: Nihil enĩ fides considerat
nature quia in his que ꝑmittit
ds̃ facile seruit natura suo auctori
Nec considerauit corpus suum
emortuum. ad pro crean dos filios.
cum fere centum e& an norum.
qui a centenarius erat: etemor

Expanded text:
telligendum esse generaliter omne telligendum esse generaliter omne semen Abrahae credentes videlicet modo intelligendos ex utroque populo; per arenam vero omnes Judaeos infideles et incredulos, pondere peccatorum gravatos. Et non inconvenienter per stellas quae coelo adhaerent: suaque claritate mundum illuminant, designantur electi, qui semper coelestia appetunt, dicentes cum Apostolo: Nostra conversatio in coelis est , mundumque verbis et exemplis irrideant: per arenam vero quae ponderosa est et sterilis, reprobi, qui pondere peccatorum gravati, steriles existunt a bono opere. Et non infirmatus est in fide. Ille infirmatur fide, qui dubitat, nec credit promissionibus Dei. Sed Abraham audiens quia non dubitavit in promissione. Nihil enim fides considerat naturae, quia in his quae promittit Deus, facile servit natura suo auctori. Nec consideravit corpus suum emortuum ad procreandos filios, cum jam fere centum esset annorum, quia centenarius erat, et emor
Abbreviated transcription (Latin):
uero nature est: ut senex cum
uetula mixtus generet.
Sed abraham non ad tendit
ad consuetudinem Naturalem.
quod non possit exse et sara
iam uetulis filios procreari: sed
inspempotentiae dei credidit.
quia omni potentem nouerat
eum qui promisit Conside¬
randum autem quat tuor &is¬
tere causas. ut beatus ambrosius¬
dicit: queereddunt feminas
steriles: Uidelic&e aut quia
semen uirile non ꝑuenit usque
ad locum conceptionis. aut quia
aut quia non hab& uigorem¬
ex quoquendi illud. Autcerte
quia ambo simul senes conueniunt.
& senectute grauantur: Scđm
quoddictum ẽ ei: sic erit semen
tuum. sicut stellaecęli & arena
maris: Semen abrahe in hoc
loco intelligitur tam multitudo
pater solum modo est ꝑfidem:
& dictum ẽ hoc yꝑbolicos ꝑtropũ
scilic& fidem excedentem: Lic& enĩ
p̃multitudine non possit numera¬
ri ab hominibus semen abrahe:
deo tamen non est innum erabile
Notan dumq ꝑstellas & arenam
scđm quendam doctorem. in¬

Expanded text:
vero naturae est, ut senex cum vero naturae est, ut senex cum vetula mistus generet. Sed Abraham non attendit ad consuetudinem naturalem, quod non posset ex se et Sara jam vetulis filius procreari, sed in spem potentiae Dei credidit, quia omnipotentem noverat eum qui promisit. Considerandum est autem quatuor existere causas ut beatus dicit Ambrosius quae reddunt feminas steriles, videlicet aut quod semen virile non pervenit usque ad locum conceptionis, aut quia aut quia non habet vigorem coquendi illud, aut quia ambo senes simul conveniunt et senectute gravantur, secundum quod dictum est ei: Sic erit semen tuum, sicut stellae coeli et arena maris. Semen Abrahae in hoc loco intelligitur tam multitudo m pater solummodo est per fidem. Et dictum est hoc hyperbolicos, per tropum scilicet fidem excedentem. Licet enim prae multitudine non possit numerari ab hominibus semen Abrahae, Deo tamen numerabile est. Notandumque per stellas et arenam secundum quemdam doctorem in
Abbreviated transcription (Latin):
rent ei ꝑ fidem et dilectio¬
nem. ilłi utique habent
Econtra illi qui ei non adereN.
comparatione eius quasi nõ s̃:
Undedicit: isaias proph&a:
Omnes gentes coram eo¬
sic sunt quasi non sint. etquasi
nichil: & m anes reputatȩ sunt
ei: Igitur scđm hunc sensũ
dicit apłs modo: Ergo
sicut uocauit abraham. qui
sicuocat gentiles infide in fideles
adfidem. ut habeant esse. illi
adherendo : qui antea non erant
illi non adherendo: Qui contra
spem inspem credit: ut fier&
pater multarum gentium ꝑfidẽ:
Contra spem desperatȩ sobolis:
credidit inspem speratȩ sobolis
Nelcerte contra spem naturȩ:
inspem grẽ et potentiae dei
credidit Contrx spem enĩ
nature erat ut uetula parer&:
quae adolescens & iuuencula
sterilis ꝑmanserat: Nam natura
est ut iuuenis iunctus iuuen¬
culȩ gener&: similiter senex
iunctus iuuenculae. naturale est
ut gener&. sicut abraham sene.
& Agar iuuencula ex quibus
natus est ismahel: Contra spẽ

Expanded text:
rent ei per fidem et dilectiorent ei per fidem et dilectionem, illi utique habent E contra illi qui non adhaerent, comparatione ejus quasi non sunt. Unde Isaias propheta dixit: Omnes gentes sic sunt coram eo, et quasi nihilum et inane reputatae sunt ei . Igitur secundum hunc sensum dicit Apostolus modo. Ergo sicut vocavit Abraham qui sic vocat gentiles infideles ad fidem ut habeant esse illi adhaerendo: qui antea non erant, illi non adhaerendo. Qui contra spem in spem credidit, ut fieret pater multarum gentium per fidem. Contra spem desperatae sobolis, credidit in spem sperandae sobolis, vel certe contra spem naturae in spem gratiae et potentiae Dei credidit. Contra spem enim naturae erat, ut vetula pareret, quae adolescens et juvencula sterilis permanserat. Nam natura est, ut juvenis junctus juvenculae generet, similiter senex junctus juvenculae, naturale est ut generet, sicut Abraham senex et Agar juvencula, ex quibus natus est Ismael. Contra spem
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia : quigloriantur sed eꝓgeniȩ
abroc hae. descendisse: Non enĩait
patrem unius gentis israheliticae
constituite: sed patrem om Nium
gentium perfidem constituite:
Per carnem enim iudaeorum pater
est ꝑsidem uero omnium gentium:
& recte addidit apłs ex sua interpo¬
cui credidisti in corde Multi
enim sunt qui ui dentur credere
dm̃: sed non credunt antedm̃ :
Vi enim Non credunt antedm̃.:
qui confitentur se uerbis credere
dm̃. sed aliud corde retinent
Illiuero ante dm̃ credunt:
uir tute illum diligunt ut abra¬
ham: & qui pocius in in terioe
homine in conspectu dei fidem
seruant: quam in ostentatione
Hominum sicut est carnis
idest gentiles: et omnes qui
dulitatem: Uel certe uiui
tempore. profuturo uiuificabit
ipseenim sus citabit siue
uiuificabitimor tuos indie
iuditir sicut in eugło dicit
Q uocat ea quaenon sunt.
tam quam ea quae sunt
Deus omp̃s solus haba
essencialiter e̾e & qui adhe¬

Expanded text:
superbia, qui se gloriantur de progenie superbia, qui se gloriantur de progenie Abrahae descendisse. Non enim ait patrem unius gentis Israeliticae constitui te, sed patrem omnium gentium per fidem constitui te. Per carnem enim pater Judaeorum est, per fidem autem omnium gentium. Et recte addidit Apostolus ex sua interprcui credidisti in corde. Multi enim sunt qui videntur credere in Deum, sed non credunt ante Deum. Illi autem non credunt ante Deum, qui confitentur se credere Deum verbis, sed aliud corde retinent. Illi vero ante Deum credunt, virtute illum diligunt, ut Abraham, et qui potius in interiori homine in conspectu Dei fidem servant: quam in ostentatione hominum: sicut est carnis , id est gentiles et omnes qui dulitatem, vel certe dixit tempore, pro futuro vivificabit. Ipse enim suscitabit sive vivificabit mortuos in die judicii, sicut in Evangelio dicit: t vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt. Deus omnipotens solus habet essentialiter esse, et qui adhae
Abbreviated transcription (Latin):
non .ẽ. tanta p̃uaricatio ingentib
ubilex non ẽ mossi. quanta in u¬
deis ideo exfide uł ꝑfidem. sub ius¬
tificantur om̃s siue uidaei siue
gentiles credentes: Etꝑ fidem sunt
heredes non ꝑ legem. ut scđm grãm
qrũ gruetis ꝓmisit. non scđm meri¬
tum neq scđm legem firmasit ꝓ¬
missio quã ꝓmisit ds̃ om̃i semini
abrahȩ. non solum exiudacis sed
etiam exgentib : Quȩ . ẽ. istai ꝓ¬
missio.: Benedicentur inquid in
te om̃s gentes. patremque.multo¬
rum gentiũ posuite: Un de seꝗr̃¬
Uonei qui ex lege ẽ. solum: sedei qui
exfide . ẽ. abra hae qui ẽ. pater omiũ
nr̃m: Sensus iste est: Promissio
tes non ei iudeo firma ẽ. solum modo
ista ꝓmissio qui ex lege circũ cisionis
descendit : sed etiã ei gentili firma est
qui ex fide filius. ẽ. abrahae qui ẽ pat̾
omnium credentium: Sicut scrip¬
tum .ẽ. in genesi. quia patrẽ multa¬
rum gentium: posuite ante dm̃ cui
credidisti: Hic ꝑcutit᷑ iudeorum

Expanded text:
non est tanta praevaricatio in gentibus ubi non est lex Moysi, quanta in Judaeis, ideo ex fide et per fidem justificantur omnes Judaei, sive gentiles credentes, et per fidem sunt haeredes, non per legem ut secundum gratiam quam gratis promisit: non secundum meritum, neque secundum legem firma sit promissio, quam promisit Deus omni semini Abrahae, non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus. Quae est ista promissio? Benedicentur, inquit, in te omnes gentes , patremque multarum gentium posui te . Unde sequienim ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahae, qui est pater omnium nostrum. Sensus iste est: promissio tes, non ei Judaeo firmata est solummodo ista promissio, qui ex lege circumcisionis descendit, sed etiam genqui ex fide filius est Abrahae qui est pater omnium credentium. Sicut scriptum est, in lege Moysi: Quia patrem multarum gentium posui te, ante Deum cui credidisti . Hic percutitur Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
Craciam & miscđiam consecutus sũ
ut sim fidelis consiliator dei
id eoq consiliũ m̃m non debeo uob¬
N abscondere: Existimo ergo hoc¬
gȩ bonum. ẽẽ: idẽ. uirginitatẽ ser¬
Qutre ꝓpt̃ instantem necessitatẽ
In scantem siue p̃sentem necessita

Expanded text:
Gratiam et misericordiam consecutus sum, Gratiam et misericordiam consecutus sum, ut sim fidelis consiliator Dei, ideoque consilium meum non debeo vobis abscondere Existimo ergo hoc bonum esse, id est virginitatem servare, propter instantem necessitatem: Instantem
Abbreviated transcription (Latin):
& displicent. inmoderate serui entes
uxori : Tã caro ergo p̃cio ẽpti sumꝰ:
ut nullo alio redimi possemꝰ: nisi
sanguine filii dei: Qua pter sicut
illequi emitur magis seruire deb
illi a quo emiturꝰ ut aliquando in¬
cem reddat emptori: itti & nos om̃i
studic atq: intancia seruire debemꝰ
xp̃o ãquo ẽptisumꝰ: Unus quisq
ut creder&. in hoc ꝑmaneat: uidelicet
sicũ uxore uocatus ẽ. non dimittat¬
illam: Silib ab uxore. sipotest
continere utatur illa libtate:
p̃ceptũ dñi non habeo:
quia dñs uirginitatem
laudauit non tamen p̃cepit.
neui der&urnuptias dãpnare.
Ere capiat: Consilium autem do.
quod non displiceat aliis. tãquam
Emiscđiam c̃secutus adño. ut sim
fidelis. sub consiliator. & idone¬
us indandis salu taribus consiliis
Paulus apłs consiliator dĩ erat quia
sp̃m dĩ habebat. sicut ipse dicit
alias: Puto autem: quod & ego
spm dĩ habeam: Id cir codicit:

Expanded text:
ei displicent immoderate servientes ei displicent immoderate servientes uxori. Tam charo ergo pretio empti sumus, ut nullo alio redimi possemus, nisi sanguine Filii Dei. Quapropter sicut ille qui emitur, magis servire debet illi a quo emitur, ut aliquando vicem reddat emptori, ita et nos omni studio atque instantia servire debemus Christo a quo empti sumus. Unusquisque ut crederet, in hoc permaneat: videlicet si cum uxore vocatus est, non dimittatillam; si liber ab uxore, si se potest continere, utatur illa libertate. ceptum Domini non habeo, quia Dominus virginitatem laudavit; non tamen praecepit, ne videretur nuptias damnare, ere capiat . Consilium autem do quod non displiceat aliis, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis, subaudis consiliator, et idoneus in dandis salutaribus consiliis. Paulus apostolus consiliator Dei erat, quia Spiritum Dei habebat, sicut ipse alias dicit: Puto autem quod et ego Spiritum Dei habeam. Idcirco dicit: