comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tone. & diuerscis nocendi artes mouent. ut singuloꝵ
iñtes sensusq ꝑ temptent. cũ c̃tinentib sitis cͦtinen¬
Iciam
p̃diccntes. ineoetu intẽperintiũ. tamquã deui astudio
cestitatis & de mersi intẽperantiae uolitabris. ut qͥ eos
audiunt aut uident in cautci facilitate se credent. eoq
citius labunt᷑ dũ declincire ñ norunt pec eciuere qđ noceat
cũ grauior sit & magis noxici imꝓbitas. benignitaitis obũ¬
brcta uelamine. & ideo coiuendi sunt qui erines suae
fraudis et braichici longe lateq disꝑgunt. uł speceenu
induunt multiformem. Et isti enĩ polypi sunt nexus
plurimos habentes. & callidorũ ingenorũ uestigia.
quib irretire possint quic qͥd in scopulos sucie fraudis
inciderit Cancer quoq queis cibi gr̾a prȩstigias stru
Namq & ipse ostreo delectat᷑. & carnis eiꝰ epuluncio
sibi requirit. S quia ut appetens erbi. ite ꝓspicie

Expanded text:
tant et diuersas nocendi artes mouent, ut singulorum tant et diuersas nocendi artes mouent, ut singulorum mentes sensusque pertemptent cum continentibus positi continentiam praedicantes, in coetu intemperantium tamquam devii ab studio castitatis, et demersi intemperantiae volutabris; ut qui eos audiunt aut vident, incauta facilitate se credant; eoque citius labuntur, dum declinare non norunt, nec cavere quod noceat, cum gravior sit et magis noxia improbitas benignitatis obumbrata velamine. Et ideo cavendi sunt qui crines suae fraudis, et brachia longe lateque dispergunt, vel speciem induunt multiformem. Et isti enim polypi sunt nexus plurimos habentes, et callidorum ingeniorum vestigia, quibus irretire possint quidquid in scopulos suae fraudis inciderit. Cancer quoque quas cibi gratia praestigias instruit! Namque et ipse ostreo delectatur, et carnis ejus epulum sibi quaerit. Sed quia ut appetens cibi, ita prospiciens
Abbreviated transcription (Latin):
rubeseam aut fidẽ ñ exibere dilecto cui exhibet serpenꝰ
aut helinquentes scã c̃iugii. lubricai inocitura salu¬
tierib p̃fer tonꝰ: qđ fucit qͥ cũ serpente miscet᷑. E qa
de astutia coepimꝰ sermonẽ subtexere. quđ̃ unꝰ qͥsq
frean suũ. urcũ uenire & deciꝑe nitit᷑. & in nouasse .¬
fraudes cõponere ut quẽ us optinere ñ potest. cireũ¬
seribat dolo nfued qdodc̃i artis obducat fircudu¬
lentũ illud polrp̃i igeniũ ñ p̃teribo qui uadoso
mlinre petitĩ nanctus affigit᷑ ei: atq eiꝰ nebuloso
ingrnio colorem subit. et simili specie terga obctuc¬
tus. plurimos pisciũ sine ullo suspicione fraudis
adlcpsos dũ notti ñ p̃cauent & sixũ opinantur.
cuissib furtiuȩ artis includit. et sini quodã suae carmiꝰ
int̾cipit. sic spontimea uenit p̃da. & tcilib capit̾ argu¬
nitis. quclici sunt eorũ qui ingeniũ suũ sȩpe cõmũ¬

Expanded text:
rubescamus aut fidem non exhibere dilecto, cui exhibet serpens, rubescamus aut fidem non exhibere dilecto, cui exhibet serpens, aut relinquentes sancta coniugia lubrica et nocitura salutaribus praeferamus, quod facit qui cum serpenti miscetur. Et quia de astutia coepimus sermonem subtexere, qua unusquisque fratrem suum circumuenire et decipere nititur et in nouas se fraudes componere, ut quem ui optinere non potest circumscribat dolo et fuco quodam artis obducat, fraudulentum illndillud polypi ingenium non praeteribo, qui uadoso in litore petram nanctus adfigitur ei atque eius nebuloso ingenio colorem subit et simili specie terga obductus inmerito piscium sine ulla suspicione fraudis adlapsos, dum nota non fuisse et saium opinantur, cassibus furtiuae artis includit et sinu quodam suae carnis intercipit. sic spontanea uenit praeda. et talibus capitur argumentis, qualia sunt eorum qui ingenium suum saepe commu
Abbreviated transcription (Latin):
dnudis sp̃m . nature: Adulteriũ est. hoc docet muren
& iuperȩ non iure generis: sed ardore libidinis expe¬
titus ampledeus: Discite ouiri. qͥ alie nam
ꝑmouere querit uxorẽ : cuiꝰ serpentis sibi adsciscere cupiat
teubnanu udui etiã com penrtndus ipse serpenti sit. tes¬
tinat adiuꝑam. quȩ se ingremiũ uiri. ñ directo tramite
ueritatis: sed lubrico deiui amoris infundit. festinat
ad eam quȩ uenenũ suũ resumit ut iuꝑa. quę fertur
ꝑacto c̃ unetionis munere : uercnũ qđ euomiuerat rur¬
sus haurie. Ad ultera enĩ iuꝑa ẽ. Unde & salomor
ait Qđhis qͥ fuerit temulentꝰ. cũ ꝑuinũ libido fer¬
uere c̃fueuerit: tumquã a colubrẽ ictu: extenditur.
& tamquẽ a cornuto diffundit᷑ illi uenenũ Et ut scicis
quici de adult̾a dix̃: adiecit. Oculi tui cũ iuderint alie
posuisse nos credcit. ut & adbonũ & ad malũ iuꝑe huius
eubule nteom̃: cũ ad mstitutionẽ utrũq ꝓficiat. Die¬

Expanded text:
dividis spiritum? Naturae adulterium est. Hoc docet muraenae et viperae non jure generis, sed ardore libidinis expetitus amplexus. Discite, o viri, qui alienam rmolere quaerit uxorem, cujus serpentis sibi adsciscere cupiat contubernium, cui etiam comparandus ipse serpenti sit. Festinat ad viperam, quae se in gremium viri non directo tramite veritatis, sed lubrico devii amoris infundit. Festinat ad eam quae venenum suum resumit, ut vipera quae fertur peracto conjunctionis munere venenum quod evomuerat, rursus haurire; adultera enim vipera est . Unde et Salomon ait quod is qui fuerit temulentus, cum per vinum libido fervere consueverit, tamquam a colubri ictu extenditur, et tamquam a cornuta diffunditur illi venenum. Et ut scias quod de adultera dixit, adjecit: Oculi tui cum viderint alienontraria posuisse nos credat, ut et ad bonum et ad malum viperae hujus exemplo uteremur, cum ad institutionem utrumque proficiat, si e
Abbreviated transcription (Latin):
fuscincĩ non eucisit. aut nexus umculi ucilidioris ieurru
quib se ñ posset exuere: Sine dubio et hominũ iniquitcs
quo grauorci cõmiserit. eo magis scelere suo tuta eẽ nõ
poterit: Qum aliquando dissoluat qđ ꝓscelerũ p̃tio constat
difficile posse uittri. Piscis ergo es o homo audi quia piscis
es Sinile ẽ. regnũ caelorũ reti misso inmcire. & exoñ ge¬
nere pisciũ congreganti: Cũ autẽ eẽt impletũ. duxer̃ id ad
litus. & sedentes eleger̃ optimos mucisis suis. malos autem
forcis maser̃: Sic erit in c̃sũmatione scłi Exibunt angłi
nseparabunt mcilos demedio iustorũ. ⁊mittent eos incami¬
nũ ignis Sunt gͦ boni & mali pisces Boni seruant᷑ ad p̃¬
tiũ: mcili stcitim ardent: Bonũ piscẽ nec retia inuuoluunt
sed eleuant. nec hamus int̾ necat atq int̾ficit. sed p̃tioso
uulneris ꝑ fundit sanguine. In cuiꝰ oris c̃fessione bonum

Expanded text:
fuscinam non euasit aut nexus uinculi ualidioris incurrit, fuscinam non euasit aut nexus uinculi ualidioris incurrit, quibus se non posset exuere. sine dubio et hominum iniquitas quo grauiora commiserit, eo magis scelere suo tuta esse non poterit, quin aliquando dissoluat quod pro scelerum pretio constat difficile posse uitari. piscis ergo es, o homo. audi quia piscis es: simile est regnum caelorum reti misso in mare, quod ex omni genere piscium congregauit. cum autem esset inpletum, duxerunt id ad litus et sedentes Exibunt angeli, et separabunt malos de medio justorum, et mittent eos in caminum ignis . Sunt ergo boni et mali pisces, boni servantur ad pretium, mali statim ardent. Bonum piscem nec retia involvunt, sed elevant; nec hamus internecat atque interficit, sed pretiosi vulneris perfundit sanguine, in cujus oris confessione bonum
Abbreviated transcription (Latin):
minorũ pisciũ uiscerib aliũ replentẽ: De functus ẽ diue̾
et nichil ei suci spolia ꝓfuerunt. immo maigis eũ rpinarũ
sucrũ detestabiliorẽ fecit infeimici. Captus ẽ silurus. et inu¬
tilis preda detectti est Quanti meo repperiunt᷑ qui alios
de uorciuerant : Atu diues habes insinu tuo alterius p̃dato¬
rẽ. Ille habebat facultates pauꝑis qucis muciserat: tu eũ
opprimens duo patrimonia tuis facultatib ad didisti.
& adhuc teinto ñ scitiaris augm̃to: Et dicis qđ alios uin¬
dicaueris. cũ etidem cõmittts quȩ ulcisceris. in uisto in¬
iustior. et miquo iniquior. & auciro aucirior Unde ne idẽ
te quipiscẽ illũ finis inuenicit. hamũ caue̾. caue retia
S p̃sumis de potentia. qđ nemo tibi possit resistere. Presu¬
mebat et silurus qđ hamũ nemo sibi icicen&. nemo
tindet retiti. Et si incidisset uniuersa difrumꝑet. utam̃

Expanded text:
minorum piscium uisceribus aluum repletum? defunctus est diues minorum piscium uisceribus aluum repletum? defunctus est diues et nihil ei sua spolia profuerunt, immo magis eum rapinarum suarum detestabiliorem fecit infamia. captus est Syria et inutilis praeda detecta est. quanti in eo repperiuntur, qui alios deuorauerant! et tu diues habes in sinu tuo alterius praedatorem. ille habebat facultates pauperis, quas inuaserat: tu eum oppnmensopprimens duo patrimonia tuis facultatibus addidisti et adhuc tanto non satiaris augmento et dicis quod alios uindicaueris, cum eadem committas quae ulcisceris, iniusto iniustior et iniquo iniquior et auaro auarior. uide ne idem te qui piscem illum finis inueniat; amum sol et retia. sed praesumis de potentia quod nemo tibi possit resistere: praesumebat et silurus quod amum nemo sibi iaceret, nemo : tenderet retia, et, si incidisset, uniuersa disi\'umperet: et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
fitq simul inuno uiscere predce uindictȩ̨q cõsortium.
et ipsis sponte haec forte ad creuit in uiriai. sic̃ in nobis
non exncitura coepit sed exauaricici Aut quia adusum
hominũ dati sunt. in signũ quoq faicti sunt. ut in his
nr̃orum morũ uitia uideremꝰ. & caueremꝰ exempla.
Nequis potior inferiorẽ in uaderet. daturus inse potentiori
exemplũ iniurie Itaq qui alterũ laedit sibi laqueũ
parat inquẽ ipse incidat. Et tu piscis es qui uscera
inucidis aliena : qui de mergis infirmũ. qͥ cedentem
ꝑsequeris usq in profundũ. caue nedũ illũ sequeris incidcis
ipse uelidiorẽ & deducat te inciliencis insidicis qui tuas
uitat: Priusq tuc̃ spectet erumnã qui de ꝑsequentem
prius reformidcibat: Quid int̾ est int̾ diuitẽ imꝓbe cupi¬
ditatis ingluuie absorbentẽ infirmorũ patrimonio:et silurõ¬
et silurũ

Expanded text:
sitque simul in uno uiscere praedae uindictaeque consortium. sitque simul in uno uiscere praedae uindictaeque consortium. et ipsis sponte forte haec adcreuit iniuria, sicut in nobis non ex natura coepit, sed ex auaritia, aut quia ad usum hominum dati sunt, in signum quoque facti sunt, ut in his nostrorum morum uitia uideremus et caueremus exempla, ne quis potior inferiorem inuaderet daturus in se potentiori utuntur iniuriae. itaque qui alterum laedit sibi laqueum parat, in quem ipse incidat. Et tu piscis es, qui uiscera inuadis aHena, qui demergis infirmum, qui cedentem persequeris usque in profundum. caue De dum illum persequeris, incidas ipse ualidiorem et deducat te m alienas insidias qui tuas uitat priusque tuam spectet aerumnam qui te persequente propriam reformidabat. quid interest inter diuitem inprobae cupiditatis ingluuie absorbentem infirmorum patrimonia et silurum
Abbreviated transcription (Latin):
rent. & nõcito titismitterent eũ.: aquarũ alluuione de
dentib eorũ ȩscci posset auft̾rri. ac dilui: ideo densos et
acutos habent ut cito incidcnt. cito ẽficict crbũ. fuicile
& sine aliquai morci & dilcicione transmit tunt. Denaq
ñ ruminant. Solus tcim̃ scarus in his ruminare ꝑhibet᷑¬
ut fer̃ : quib aut euentus aut usus fuit aut studiũ. talici
cõp̃hendere Sane nec ipsi asius potenticie e uasere uio¬
lentiã et auaritiae Potiorũ sub iecti. ubiq inferiores sũt
herbis pascunt᷑ ac minutis uermibus. Sunt tam̃ qui
inuicẽ se de uorent. ⁊ sua carne pascant᷑. Minor apud
illos. ȩsca incuoris ẽ: Rursus ipse icuor aualidiore in¬
uciditur : & fit ęsca alterius p̃dctor. Alieno ittiq usu
uenit. ut cũ ipse aliũ deuorciuerit. ab alio deuoret᷑: et imai¬
nũ uentrẽ uterq conueniunt. cũ uorcitore ꝓprio deuoratꝰ.

Expanded text:
rent et norent et nodentibus eorum esca posset auferri ac dilui. Ideo densos et acutos habent, ut cito incidant, cito conficiant cibum, facile et sine aliqua mora et dilatione transmittant. Denique non ruminant; solus tamut ferunt quibus aut euentus aut usus fuit aut studium talia conprehendere. sane nec ipsi a suis potentiae euasere uiolentiam et auaritiae potiorum subiecti ubique inferiores sunt. herbis pascuntur ac minutis uermibus; sunt tamen qui inuicem se deuorent et sua carne pascantur. minor apud illos est esca maioris, et rursus ipse maior a ualidiore inuaditur et fit esca alterius praedator alieni. itaque usu uenit, ut, cum ipse alium deuorauerit, ab alio deuoretur et in unum uentrem uterque conueniant cum deuoratore proprio deuoratus
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ sit ipse plerisq penitrabilis sp̃s infusione int̾iorem
calorẽ refrigerat Thorax enĩ ut suscipit alim̃ta: itci
suꝑfluci erborũ & sucos salubres sanguinẽq discernit.
sp̃s ꝑuenirẽ. Pisces uͦ brancias habent. qucis nunc
plic̾cnt ncolligunt. nunc explicant. atq aꝑiunt:
n hac gͦ collectione & aꝑtione dũ suscipit᷑ aquoi & trans¬
mittitur. ac penitrat : respircitionis munus uident᷑ im¬
plere: Proprici igit᷑ natura ẽ pisciũ nec cõmunis cũ ceteris
specicilis usus. n aceteris uiuendi quędã separaitai ac se¬
creta substantici. ꝓpt̾ ea nõ nutriunt᷑. neq ut terrena
animalia manus humcinȩ tcictu et de lenim̃to aliqͦ
delectunt᷑. sed eticĩ si seruant᷑ inuinariis sius uiuunt
Q uid autẽ dedensitate dicã dentiũ: Non enĩ ut bos
aut ouis ex unci parte dentes habent. sed utrciq pͥars ar¬
mata ẽ dentib quia inciquoi sunt. & si diutns cybũ uersci¬

Expanded text:
 sit <poris> plerisque penetrabilis, spiritus infusione interiorem calorem refrigerat. thorax enim ut suscipit alimenta, ita superflua ciborum et sucos salubres sanguinemque discernit:spiritus peruenire. pisces uero branchias habent, quas nunc plicant et colligunt, nunc explicant atque aperiunt. in hac ergo collectione et apertione dum suscipitur aqua et transmittitur ac penetrat, respirationis munus uidetur impleri. propria igitur natura est piscium nec communis cum ceteris, specialis usus et a ceteris uiuendi quaedam separata ac secreta substantia. propterea non nutriuntur neque ut terrena animalia manus humanae tactu et delenimento aliquo delectantur, etiamsi seruati in uiuariis suis uiuunt. Quid autem de densitate dicam dentium? non enim ut oues aut boues ex una parte dentes habent, sed pars utraque armata est dentibus, quia in aqua sunt et, si diutius cibum uersa
Abbreviated transcription (Latin):
tris sȩpe mutandũ : Ꝙsi uno de fuerit die. suspec¬
tai ruicilem es Et fititom in cognitai causa. quasi
cognitã pudoris exsequeris in uiriã Uipera absen¬
tẽ requirit. ab sentẽ uocat. ⁊blendo ꝓclamat sibilo
euomit. reuerentiã marito de ferens. uerecundettaa
nupticilẽ gr̃am. tumulier ad uenientẽ de longico
maritũ c̃tumeliis repellis: Uipera mare ꝓspectat.
explorcit it̃ c̃ugis. tu in utrus uiam uuoꝰ obstruis.
Tu litium moues: uenenci. ñ reicis: Tu c̃iugalis ample¬
xus tempore dirũ uirus exaestucis. nec erubescis nup¬
ticis nec reuereris maritũ.: Sed etic̃ tuuirr. possumꝰ¬
enĩ etic̃ sic acciꝑe. depone tumorẽ cordis. asꝑitutẽ
morũ. cũ tͥ sedulci uxor occurrit Propelle inchgnaci
dominꝰ sed maritꝰ : ñ ancillã sortitus es sed uxorem:
Gubnatorẽ te ds uoluit ẽẽ sexus inferioris. ñ p̃potentẽ
Redde studio uicẽ. redde amori gr̃m Uipera uene¬

Expanded text:
tas saepe mutandum; et si uno defuerit die, supertas saepe mutandum; et si uno defuerit die, superducis rivalem, et statim incognita causa quasi cognita pudoris exsequeris injuriam. Vipera absentem requirit, 87 absentem vocat, et blando proclamat sibilo; euomit reuerentiam marito deferens, uerecundata nuptialem gratiam: tu, mulier, aduenientem de longinquo maritum contumeliis repellis. uipera mare prospectat, explorat iter coniugis: tu iniuriis uiam uiro obstruis, tu litium moues uenena, non reicis, tu coniugalis amplexus tempore dirum uirus exaestuas nec erubescis nuptias nec reuereris maritum. Sed etiam tu, uir — possumus etiam sic accipere — depone tumorem cordis, asperitatem morum, cum tibi sedula uxor deferri, propelle indignatiodominus, sed bono, non ancillam sGubernatorem te Deus voluit esse sexus inferioris, non praepotentem. Redde studio vicem, redde amori gratiam. Vipera vene
Abbreviated transcription (Latin):
MMurenci autẽ iniutaitoi ñde ẽ. & uenenatę serpenti
enxpetitos usus suȩ imꝑtit coniunctionis Quid sibi
uult sermo huiusmodi. nisi ferendos eẽ mores c̃uigũ:
Et si absens ẽ eius opperienda p̃sengici. sit licet asꝑ. fallax
inconditus. lubricus. temulentꝰ. Quid peius ueneno
qđ in coniuge murenci non refugit. uocato ñ de ẽ.
& serpentis lubricũ sedulai haritate cõplectitur::
lle tua mailci porteit. ileuitatis feminae fccilitatẽ.
tu uirũ tuũ ñ potes omulier sustinere: Adã ꝑeuã
de ceptus ẽ. ñ euci padcm Quẽ uocauit ad culpã
mulier. iustũ ẽ ut eũ gubernatorẽ assumat. neiterũ
feminea facilitute labatur. Sed horridus et incultus e¬
emel placiut: Nũquid uir frequent̃ ẽ eligendus use
Lompenrẽ suũ. et bos requrit nequus diligit. Et si mu¬
tetur aliꝰ. tam̃ titihere iugũ nescit compar alterius
tsi nõ totũ putat. tu iugalẽ repudicis tuũ: Et pu¬

Expanded text:
Muraena autem invitata non deest, et venenatae serpenti Muraena autem invitata non deest, et venenatae serpenti expetitos usus suae impertit conjunctionis. Quid sibi vult sermo hujusmodi, nisi ferendos esse mores conjugum; et si absens est, ejus opperiendam praesentiam, sit licet asper, fallax, inconditus lubricus, temulentus? Quid pejus veneno, quod in conjuge muraena non refugit? Vocata non deest, et serpentis lubricum sedula charitate complectitur. ille tua mala portat et leuitatis femineae facilitatem, tu uirum tuum non potes, mulier, sustinere? Adam per Euam deceptus est, non Eua per Adam. quem uocauit ad culpam mulier, iustum est ut eum gubernatorem assumat, ne iterum feminea facilitSemel placuit. Numquid vir frequenter est eligendus? Comparem suum et bos requirit, et equus diligit; et si mutetur alius, tamen trahere jugum nescit compar alterius, et se non totum putat: tu jugalem repudias tuum, et pu
Abbreviated transcription (Latin):
iugia Diligamꝰ tributti nob̾ c̃sortia. Et si hii qui
longinquis fuerant ortus sui tempore regionib sepa¬
rati int̾se ẽuenerint. & si uir ad peregrinci ẽtendit.
nulla longinquitus. nullai absentia. cõplcicitũ mi¬
nuait karitaitem. eadem lex p̃sentes absentesq co¬
nectit. idem naiturȩ uinculũ int̾distentes ⁊ c̃sisten¬
tes coniugalis bearitcitis iura constrinxit Eodẽ iugo
benedictionis utriusq collci sotiant᷑. etiã si alter
obuecit sepciratarũ regionũ longoi diuortia. quia
ñ corporis ceruice sed m̃tis iugũ gr̃ȩ receꝑunt. Ulipera
nequissimũ genꝰ bestiae. & suꝑ omĩa quȩ̃ serpentini sũt
generis astutior. ubi coeundi cupiditatẽ assũpserit.
murenȩ maritime notũ sibi requirit copulẽ uel
nouã pre parat. Pro gressciq adlitus. sibilo testificatoi
p̃sentic̃ sui. ad c̃iugalẽ amplexũ illc̃ euocat

Expanded text:
jugia, diligamus tributa nobis consortia. Et si ii qui jugia, diligamus tributa nobis consortia. Et si ii qui longinquis fuerant ortus sui tempore regionibus separati inter se convenerint, et si vir ad peregrina contenderit, nulla longinquitas, nulla absentia complacitam minuat charitatem. Eadem lex praesentes absentesque connectit: idem naturae vinculum inter distantes et consistentes conjugalis charitatis jura constrinxit: eodum jugo benedictionis utriusque colla sociantur, etiam si alter obeat separatarum regionum longa divortia; quia non corporis cervice, sed mentis, jugum gratiae receperunt. Vipera nequissimum genus bestiae, et super omnia quae serpentini sunt generis astutior, ubi coeundi cupiditatem assumpserit, muraenae maritimae notam sibi requirit copulam, vel novam praeparat: progressaque ad littus, sibilo testificata praesentiam sui, ad conjugalem amplexum illam evocat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmari euangłiũ posui. Euamgłium ẽ. in quo xp̃e am¬
bulauit: E ucngłium ẽ. in quo licet titubauerit. peti
stationis iuenit gr̃am: uangłium ẽ. dequo martyr
ascendit. Euangłiũ est mare. ĩn quo piscant᷑ apłi. in
qđ mittit᷑ rete qđ simile ẽ. regno cȩlorũ. euangłium
est mare. in qͦ xp̃i figurant᷑ mysterici E uageliũ ẽ¬
mare in quo hebreus eucisit: ȩgiptius interẽptus ẽ. Quc̃¬
plenitudo quȩ sup᷑ mcrici fundatoi ẽ: sic̃ dix̃ ꝓpħa:
pse suꝑ maria fundetuit ec̃i E xili suꝑ undcis ohomo
quia piscis es : non te opprimant scłi istus fluctus. Sitẽ¬
pestas ẽ. pete altũ & ꝓfundũ Si serenitcis. lude influc¬
tibus Si ꝓ cella. caue abscopuloso litore nete in rupẽ
furens estus illidcit Scriptũ est enĩ Estote astuti sic̃
serpentes: & quici deserpentib astutis ꝓpositũ exẽ¬
plũ ẽ. Simus astuti circa quęrenda et seruanda cõ¬

Expanded text:
pro mari euangelium posui. euangelium est, in quo Christus ampro mari euangelium posui. euangelium est, in quo Christus ambulauit: euangelium est, in quo, licet titubauerit Petrus, stationis inuenit gratiam: euangelium est. de quo martyr ascendit: euangelium est mare, in quo piscantur apostoli, in quod mittitur rete, quod simile est regno caelorum: euangelium est mare, in quo Christi figurantmare, in quo Hebraeus evasit, Aegyptius interemptus est: Evanenitudo, quae supra maria fundata est, sicut dixit Propheta: Ipse super maria fundavit eam . Exsili super undas, o homo, quia piscis es: non te opprimant saeculi istius fluctus: si tempestas est, pete altum et profundum: si seneritas, lude in fluctibus: si procella, cave a scopuloso littore; ne te in rupem furens aestus illidat. Scriptum est enim: Estote astuti sicut serpentes . 18. Et quia de serpentibus astutis propositum exemplum est, simus astuti circa quaerenda et servanda con
Abbreviated transcription (Latin):
Ait dñs Uade ad maire nmitte hamũ. et eũ piscẽ qͥ primꝰ
ascendit tolle. et aꝑto ore eiꝰ inuenies ibi ftciterẽ. illũ sumen
dabis ꝓme et te: Noli igit᷑ obone piscis petri hamũ tie¬
re. ñ occidit: sed c̃seerat. Noli quasi uilem te contemnere
quia uides corpꝰ infirmũ. habes inore tuo qđ et ꝓpetro
& ꝓap̃o offeras Noli tonere petri retici. cui dicit ihe:
Duc maltũ et laxato retici: Non enĩ insinistrã parte̾ mit¬
tit sed indext̾am: sic̃ iussus axp̃o est. Noli timere sinus
eiꝰ quia dictũ est ei. exhoc eris homines iuiuificans:
Ideo misit retici & cõplexus ẽ stepħm. Qui de euangłio.i
pͥmꝰ ascendit habens inore suo staterẽ iusticicie Unde
c̃fessione constainti clamauit dicens. Eece uideo cęlos ap¬
tos & filiũ hoĩs stemtẽ addext̾am dĩ. P rohoc pisce stãbat
dñs iłc Sciebat enĩ ẽẽ more eiꝰ p̃tiũ sui census Deniq
grãm. locuples as sertor impleuit. Nec te moueat qͦd

Expanded text:
 et eum piscem, qui primus ascenderit, tolle, et aperto ore eius inuenies ibi staterem; illum sumens dabis pro me et te. noli igitur, o bone piscis, proprios amum timere; non occidit, sed consecrat. noli quasi uilem te contemnere, quia uides corpus infirmum. habes in ore tuo quod et pro Petro et pro Christo offeras. noli timere Petri retia, cui dicit Iesus: duc in altum et laxato retia; non enim in sinistram partem mittit, sed in dextram, sicut iussus a Christo est. noli timere sinus eius, quia dictum est ei: ex hoc eris homines uiuificans. ideo misit retia et conplexus est Stephanum, qui de euangelio primus ascendit habens in ore suo statera iustitiae. sua confessione constanti clamauit dicens: ecce uideo caelos apertos et filium hominis stantem ad dexteram dei. pro hoc pisce stabat dominus Iesus; sciebat enim esse in ore eius pretium sui census. denique risti gratiam locuples adsertor inpleuit. Nec te moueat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
lis ignis adoleuerit. s accidens çuisi genera¬
uerit Uel hinc saltẽ c̃tẽplent᷑ solis calorem.
qͦd diuersa ei ds̃ constituit cursus sui loca
& tẽpora uesi semꝑ inhisdẽ moraretur locis.
quotidiano ea uapore exureret Mare ipsũ
idõ fer̃ ipsi sclsam atq amarã a quã habere.
qđ ea quȩ fluuiis infreta influit. calore absu¬
mat᷑. Tantũq ucpore diuino c̃sumi. qͣntũ
quotidie exdiuersis fluuioꝵ cursib inuetit.
Qđ ex solis quadã di iudicatione fieri ꝑhibet᷑.
qͥ qͦd purũ acleue ÷ sibi rapit. qđ gitue atq. t̾renũ
relinqu it. ex qͦ remanet salsũ illud atq ari
dũ. qđ sine usu ⁊ suciuitate potandi sit S reuer¬
ttm adꝓpositũ: ficit firmam̃tũ int̾ medium
aquȩ Nõ mouecit sic̃ iã dixi : qͥa supͣ celũ ait.¬

Expanded text:
lis ignis adoleuerit, sed accidens causa generalis ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus conset tempora; ne si semper in iisdem moraretur locis, quotidiano ea vapore exureret. Mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, quod ea quae fluviis in freta influat, calore absumatur, tantumque vapore diurno consumi, quantum quotidie ex diversis fluviorum cursibus invehatur. Quod ex solis quadam dijudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leve est, sibi rapit, quod grave atque terrenum, relinquit: ex quo rdum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia sup
Abbreviated transcription (Latin):
studiũ. ut solẽ ipsũ negent cailidȩ nectͥe eẽ. eo qđ
albus sit ñ rubicundꝰ. aut rutilus in speciẽ ignis:
& idõ munt qđ nec ignitꝰ natura sit. ⁊ siqͥd ab &
caloris. fer̃ exnimio moti c̃uersionis acceđe:
Qͦd idõ dicendũ putunt. ut nichil uidetit᷑ umo¬
ris c̃sumere. qr calorẽ qͦ h mor ł minuit᷑ uł
plerũq exciurit᷑. ñ habecte nocturalẽ . S nichil
agunt cũ ista cõponunt. qͥa nichil int̃ ẽ. utrũ ex
natua calorẽ quis habetit an expassione aliqͣ¬
xtq exccusci. qr ignis om̃is c̃sumptor humoris
ẽ uł uiꝰmodi materiȩ. quã flama c̃sueuit exurre
Na siue ex lignisꝰ aut quaꝗ semi ustilcitis s int̾¬
se collisis. ignis excussus excipictt᷑ foliis equȩ
flãmna adolo. acsi deignꝰ accendas fcicem.
siue deflãmȩ lumine lum̃ accendas. eadem
species et natͣti ÷ luminis. acsi illud ñ nattura¬

Expanded text:
studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse; eo quod studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse; eo quod albus sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis. Et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit, et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conversionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil videatur humoris consumere: quia calorem quo humor vel minuitur, vel plerumque exhauritur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista componunt; quia nihil interest, utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, aut aliqua ex causa; quia ignis omnis consumptor humoris est, vel hujus modi materiae, quam flamma consuevit exurere. Nase inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non natura
Abbreviated transcription (Latin):
opinari aquarũ multitudinẽ. s respice ad
uicaloris. ⁊ incredulꝰ nõ eris Multũ est
qđ ignis ab sorbet. quod uel ex illo nobis de¬
b& eẽ manifestũ. cũ medici ucisa quȩ dcm
angusiti ore. pleniora desuꝑ. intꝰ concaua. le¬
ui lucerna concepto lumine affigunt corpori.
quẽ ad modũ calor ille. om̃em inse rapiat umo¬
rẽ: Qs gͥ dubitet qđ ignitꝰ aether &e magnofer¬
uens ucipore. inflãmaret atq. exurer& om̃a nͥ
lege quadc̃i sui cohiberet᷑ auctoris. ut nec flumi¬
na nec lacꝰ. nec ipsa maria. uim eiꝰ possent ex¬
tinguere. Et idõ desuꝑ aquai impetu quodã
descendens. inttintos plerũq r̃mbres rũpit᷑. ut
flumina. lccꝰ. repente repleant᷑. ipsa maria
exundent. Unde frequent ⁊ solẽ uidemꝰ ma¬
didũ. atq. porantẽ : in qͦ euidens dat indiciũ.
qđ alim̃tũ sibi aquarũ ad tẽꝑiẽ sui sũꝑserit:
antũ aut̃ in est illis impugnande uerittis

Expanded text:
opinari aquarum multitudinem, sed respice ad opinari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens, in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina et lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. Unde frequenter et solem videmus madidum atque rorantem. In quo evidens dat indicium, quod alimentum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. Tantum autem inest illis impugnandae veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
concitꝰ cursu. tyrrennii ȩquoris freto scindit.
in quo ñ mediocre fert᷑
nduiguntiũ ꝑiculũ.
dũ int̾se maris fluctꝰ & aminis fluenta decernunt.
Itẽq deseptentrionali parte. fcisis ccuicaseis monti¬
b. fus cũ plurib aliis meuxinũ sep̃cipittit m are
Rolixũ ẽ singuloꝵ ꝑseqͥ fluuior nomina. qͥ uł
Cũtanta gͥ ubttis aquarũsit: tam̃ plerũq t̃ra
meridianȩ plagȩ̨ torret᷑ ardoribꝰ atq estu so¬
luta fitiscit mm̃puluerẽ. muserandi agricole
labore c̃sũpto. ut frequent᷑ ad potũ sicccitis
puteis arido gurgite subsidiũ uittile deficiait
erit quidẽ quando dicat abysso. deserta eris
et om̃s fluuios siccabo. Sic̃ ꝑyscucĩ futurũ an¬
nuntiauit. S etic̃ anteꝗ ille dies aduenicit
diuino p̃stitutꝰ arbitrio. nõminime int̾ se ipsci
elem̃toꝵ natura decernit Crebro ittiq aut
ȩstu et ariditate uexat᷑ Noli gͥ incredibilẽ

Expanded text:
concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qucum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque aut  aut nimio aestu et ariditate uexatur. Noli igitur incredibilem
Abbreviated transcription (Latin):
a qũa exsic̾cat: itti ⁊ aqua restinguit ignem:
Idõ qͥ ponde et m̃sura exciminciuit uniuersa.
numeratti enĩ sunt ei & ftillicidia pluuiarũ sic̃ in
libro iob legimꝰ: Sciens uł rerũ facilẽ defectũ fore.
ł solutionẽ uniuersitatis. Sicilterũ ex suꝑaret᷑ alto:
itt utriusq tẽꝑauit dispendici. ut neq plus ignis
excoqueret. neq exubaret a qua : qũa imminu¬
tio fieret utriusq moderita. quȩ & suꝑ fluũ detra¬
heret. & necessariũ reseruaret: Ittiq cũ tant a
det̃ris crũpant maximoꝵ fluenta ammiuni.
iulus effuso agyptũ stagnans flumine. dcoubius
leoccidentalib partib barbaroꝵ atq romar
in t̾secans popłos. donec ponto ipse condat᷑. Ren
de iugo alpiũ usq mnoceani ꝓfunda cursus suoͦ
dirigens. romani memorandꝰ aduersũ fercis gen¬
tes murus imꝑii. padꝰ maritimoꝵ cõmettuũ
itclicis subsidiis fidus inuector. rodanꝰ rapido

Expanded text:
aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido
Abbreviated transcription (Latin):
mobilis ꝑseuercte: itci &e aqua. aut grcunorib aut
aqͥs cũ terra pondibꝰ examinat᷑. idõq nõ faicile suꝑ¬
fundit᷑ mare terris. nͥ cũ iubet̾ exire Deinde cũ ipsi
dicant uolui orbẽ cęli stellis ardentibꝰ refulgentem.
ñne diuina ꝓuidentia necessario ꝓs pex̃. ut intra
orbẽ caeli et supͣ orbẽ redundaret aqua quę illa fer¬
uentis axis incendia tẽꝑciret. Proptereai qr ex un¬
dait ignis & feruet: etiã aqua exundaũ interris
ne ecĩs surgentis solis et stellarũ micantiũ ardor
exureroe : et tenera rerũ exordia insolitꝰ uaporlȩ¬
Seret: Quanti fontes. fluuii. lacꝰ. irrigant ter¬
ras. quia etis int̾mis qͥdã ignis uaporat Un¬
de enĩ aut arbores germinarent. aut frum̃ta
exilit. Ergo sic̃ necessciria ignis crecitura ut or¬
dincta ⁊ disposita ꝑmaneci̾t. cęliq clem̃tia tẽ¬
ꝑce aquarũ rigorem: itti etiã aquarũ redun
Quia nisi c̃ueniens utriusq mensura sit. sic̃ ignis

Expanded text:
 ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necessario prospexit, ut intra orbem caeli et supra orbem redundaret aqua, quae illa feruentis axis incendia temperaret? propterea quia exundat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum exordia insolitus uapor laederet. quanti fontes fluuii lacus inrigant terras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbores germinarent aut frumenta exilit. ergo sicut necessaria ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneant caelique clementia temperet aquarum rigorem, ita etiam aquarum redundquia nisi conueniens utriusque mensura sit, sicut ignis
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ. ut aduertant opiniones suas. opinionib ueri
miliorib reuinci posse. & desinant ttntũ op
tione metiri Nos aut̃ scriptutirũ seriem atq
ordinẽ sequim᷑ & opꝰ contẽplatione ȩstimamꝰ auc¬
diuideret᷑ aquoi : & ab inferiore suꝑ iordiscerneret᷑:
đ oc manifestius: Qui iussit discerni aquã int̃ iec
to medio firmam̃to: ꝓuidit quẽ admꝰidũ dicusai ater
discreta manere possit Sermo dĩ. uirtꝰ ncat̾e est
& duutͥnitatis substantia. qͦ aduelit eti manere
qͥstatuit sic̃ scriptũ ẽ Statuit ea in scłm scłi.

Expanded text:
dicimus, ut aduertant opiniones suas opinionibus ueri dicimus, ut aduertant opiniones suas opinionibus ueri similioribus reuinci posse et desinant tantum opus contemplatione metiri. nos autem scripturarum seriem atque ordinem sequimur et opus contemplatione aestimamus aucdiuideretur aqua et ab inferiore superior discerneretur. quid hoc manifestius? qui iussit discerni aquam interiecto et medio firmamento prouidit quemadmodum diuisa atque discreta manere possit. sermo dei uirtus naturae est et diuturnitas substantiae, quoad uelit eam manere qui statuit, sicut s
Abbreviated transcription (Latin):
t. Hȩc ÷ illa uersutia ditilectice. dam̾ unde
tͥ respondetĩ. Qđ si nõ det̾: nullũ uerbũ refert᷑.
Petunt sibi c̃cedi axẽ cęli torqueri motu c̃cito.
orbẽ aut̃ t̾rȩ eẽ immobilẽ. ut astruant aqͦs suꝑ
cȩlos e̾e̾ ñ posse. qđ om̃s etis uoluendo se axis ef¬
fundoe: Qucisi uͦ ut concedã illis qͦd postulcnt.
et scđm eoꝵ opiniones illis respondeã: negare
possint milla altitudine & ꝓfundo et longitu¬
dinẽ eẽ & latitudinẽ. qm nemo potest cõp̃hen¬
dere. nͥ is qͥ implet᷑ in om̃em plenitudinẽ dĩ.
ut apłs ait Qͥs enĩ facile potest ẽẽ diumi oꝑis es¬
timator. Est gͦ lattitudo in ipsa cęli altitudine
St̃ etic̃ ut deis dicamꝰ quȩ scire possumꝰ. plertiq
ȩdificia foris rotunda intꝰ quadratu & fo¬
ris quadrata intꝰ rotunda. quib suꝑiora pla¬
nasint. in quib aqu& herere soleant: Quȩ tam̃ idõ

Expanded text:
ur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde ur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde tibi respondeam. quod si non detur, nullum uerbum refertur. petunt sibi concedi axem corbem autem terrae esse immobilem; ut astruant aquas super coelos esse non posse, quod omnes eas volvendo se axis effunderet: quasi vero ut concedam illis quod postulant, et secundum eorum opiniones illis respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo et longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest comprehendere, nisi is qui impletur in omnem plenitudinem Dut apostolus ait. quis enim facile poterit esse diuini operis aestimator? est ergo latitudo in ipsa caeli altitudine. sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora plana sunt, in quibus aqua haerere soleat. quae tamen ideo
Abbreviated transcription (Latin):
crecitionisq diffuđit. ut ibi quasi sũma oꝑis breui¬
t̃ cõp̃hensa sit. hic oꝑcitionis qualittis. ꝑ ipsas concur¬
rentiũ rerũ digesttisit species S mouet nos qͥa ⁊ no
m̃ aliud significcit᷑. et species solidior. & cousadis¬
rnit᷑ ⁊ ꝑsona cooꝑcitoris aduingit᷑ Sic eñĩ sc¬
tũ est & dis creuit d̃s int̾mediũ aq quȩ erait sub
firnam̃to. ⁊ int̾ mediũ aquȩ. quȩ ercit suꝑ firma¬
m̃tũ: Et pͥmo uolunt id destruere. qͦd frequenti scrip¬
turcrũ lectionẽ. inolitũ. nr̃is et imp̃ssũ : m̃tibus.
qr aq sũꝑcelos eẽ ñ possit. dic̃tes rotundũ eẽ orbẽ illũ
cȩli. cuiꝰ inmedio t̾ra sit: & in illo circuitu aquam
stare ñ posse. qđ necesse ÷ defluait & labat᷑. cũ sũꝑi¬
orib ad inferiora decursus ẽ Quomͦ enĩ aquac
suꝑ orhẽ stare ut auint potest. cũ orbis ipse uoluci¬

Expanded text:
creationisque diffuderit; ut ibi quasi summa operis brevicreationisque diffuderit; ut ibi quasi summa operis breviter comprehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum digesta sit species. Sed movet nos, quia 26 et nomen aliud significatur, et species solidior, et causa discernitur, et persona cooperatoris adjungitur. Sic enim scriptum est: Et discrevit Deus intfirmamento, et inter medium aquae, quae erat super firmamentum. et primo uolunt id destruere quod frequenti scripturarum lectione inolitum nostris et inpressum est mentibus, quia aquae super caelos esse non possunt, dicentes rotundum esse orbem illum caeli, cuius in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. quomodo enim aqua super orbem stare ut aiunt potest, cum orbis ipse uoluat
Abbreviated transcription (Latin):
ad t̾tis neccipti homines ꝑsuaiuitatẽ eiꝰ atq dulce¬
dinẽ. quẽ celerrimꝰ ille cęloꝵ efficit motꝰ. ab orien¬
ttilib pcirtib usq in occasum. ꝓpͥa negotia atq oꝑa
dełermquerent. & om̃a hic otiosa remanerent. quo¬
dã umcinȩ ad celestes sonꝰ m̃tis excessu S ec quęs
alienci studio nr̃o et adiuinȩ lectionis seriȩ his quifo¬
risst̃ relinquamꝰ. nos inhereamꝰ scipturarũ cęlestiũ
magistio: Propositũ gͥ nob̾ ẽ qr ds̃ dix̃. ficit firma
m̃tũ imedo aquȩ. & sit discernens int̾ aquã &
a quã. &. hinc tracttitꝰ utrũ hoc firmam̃tũ appel¬
let. qđ ante iã fecit. dequo scriptũ ẽ: In principio
fecit ds̃ cęlũ et terrã. Nec fallit qđ aliqui ante no
ita acceꝑit. eo qđ supra crecitũ auctore. dõ et con¬
ditũ cęlũ. scriptura exp̃sserit. hic expositionẽ oꝑiꝰ

Expanded text:
ad terras, ne capti homines per suauitatem eius atque dulcead terras, ne capti homines per suauitatem eius atque dulcedinem, quam celerrimus ille caelorum efficit motus, ab orientalibus partibus usque in occasum propria negotia atque opera derelinquerent et omnia hic otiosa remanerent quodam humanae ad caelestes sonos mentis excessu. sed ea quae sunt aliena ab studio nostro et a diuinae lectionis serie his qui foris sunt relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestium magisterio. Propositum igitur nobis est quia dsit discernens inter aquam et aquam. Et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet quod ante jam fecit, de quo scriptum est: In principio fecit Deus coelum et terram. Nec fallit quod aliqui ante nos ita acceperint, eo quod supra creatum auctore Deo et conditum coelum Scriptura expresserit, hic expositionem operis,
Abbreviated transcription (Latin):
habectt c̃uersionẽ. atq acutũ sonũ excitet. hic aut̃ lu¬
naris grauissimũ. ñ audiret᷑ anob̾ cũ leuiora audire so¬
lecimꝰ: fidẽ gͦ eiꝰ disputationis si testimonio nr̃o ⁊ auditꝰ
munere exigamꝰ ꝓbari. refer̃ obsorduisse aures nr̃as.
&: ebetiorẽ nob̵̾ audiendi factũ. ꝓpt̃ illc̃ apͥncipio nr̃ȩ
generationis concepti sonitꝰ c̃suetudinẽ. Et exẽplũ affer̃.
eo qđ nilꝰ fluiuioꝵ maimꝰ. eo udelicet loci ubi se ex
altissimis montib incatadita illa p̾cipitat. magnitu¬
ie fragoris sui aures accolarũ obstrutit. ut audien.
munere carere diccirit᷑ S facile his ipsa responda ue¬
rittis : Nã qͥ tonitrua audimꝰ nubiũ collisione genera¬
ta. tantor orbiũ c̃uersiones qͥ maiore utiq sic̃ motu
ferri estimant᷑. itti uehem̃tiores sonitꝰ excittirent. nõ
audiremꝰ. Addunt p̃tera idõ sonũ hunc ñꝑuenire

Expanded text:
habeat conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem luhabeat conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem lunaris grauissimum, non audiretur a nobis, cum leuiora audire soleamus? fidem ergo eius disputationis si testimonio nostro et auditus munere exigamus probari, referunt obsurduisse aures nostras et hebetiorem nobis sensum audiendi factum propter illam a principio nostrae generationis concepti sonitus consuetudinem et exemplum adferunt eo quod Nilus, fluuiorum maximus, eo uidelicet loci, ubi se ex altissimis montibus in catadupa illa praecipitat, magnitudine fragoris sui aures accolarum obstruat, ut audiendi munere carere dicantur. sed facile his ipsa respondet ueritas. nam qui tonitrua audimus nubium conlisione generata tantorum orbium conuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimantur, ita uehementiores sonitus excitarent, non audiremus? addunt praeterea ideo sonum hunc non peruenire
Abbreviated transcription (Latin):
sibile tͥ nichil est Ittiq nos nõ scđm. s etiã tertium
Quẽ imittintes phylosophy. septẽ stellarũ. et solis&.
lunȩ globoꝵ c̃sonũ motũ im. troduxer̃: Quo¬
rũ orbib ł potius globis. conexa memorant om̃a.
qͦs sibi innexos & uelut insertos uersari retro. et con¬
trario cet̃is motu ferri arbitrant᷑. eoq impulsu &
motu ipsoꝵ orbiũ. dulcẽ quendã et plenũ suciuita¬
tis atq artis & gratissimi modulaminis sonum
reddi. qm̃ scissus aer. tt̃i arcissimi motu. et accuta
cũ grauib tẽꝑante. itti uarios ȩquabilit̾ concentꝰ
efficiat. ut om̃em suꝑ gredicit᷑ musici carminis suciui¬
tatẽ Huiꝰ rei fidẽ sireqͥras atq. expetas: sensu nob̾ &
auditu ꝓbari hesitant Nã si uera forae. qͦmͦ tanto mo¬
tu orbiũ c̃crepante. cũ ille cȩlestis orbis cui affic osferunt
stellarũ cursꝰ qͥ sine int̾ missione uoluunt᷑. c̃cittitio s ẽ

Expanded text:
sibilesibilephilosophi quinque stellarum et solis et lunae, globorum consonum motum introduxerunt, quorum orbibus vel potius globis connexa memorant 25 omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro et contrario caeteris motu ferri arbitrantur, eoque impulsu et motu ipsorum orbium dulcem quemdam et plenum suavitatis atque artis et grareddi, quoniam scissus aer tam artifici motu et acuta cum grauibus temperante ita uarios aequabiliter concentus efficiat, ut omnem supergrediatur musici carminis suauitatem. huius rei fidem si requiras atque expetas sensu nobis et auditu probari, haesitant. formica si uera. foret, quomodo tanto motu orbium concrepante, cum ille caelestis orbis, cui adfixos ferunt stellarum cursus, qui sine intermissione uoluuntur, concitatiorem
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit. an aliud. oe si duo cęli anplu¬
Nã st̃ qͥ unũ cęlũ eẽ dicant. nec alterius cęli fa
suppetere substantiã. qm̃ cũ om̃is suꝑiori cęlo eẽt
expensa. nichil reliqͥ fuit. qđ ad ȩdificationẽ scdi
cęli t̃tiiue ꝓficeret Alii uͦ innumeros cȩlos ⁊mun¬
dos ẽẽ asser̃. qͦs irrident sui Nõ enĩ nobcũ illis ma¬
ior qua cũ suis pugna ẽ. qͥ geometriͥcis numeris &e
possit. nec paiti nat᷑um uti aut scđm aut tertium
sit. nec oꝑatoris uirtutẽ idonet̃ ut multos cȩ̨los
fciceret & qͥs ñ hanc eoꝵ artificẽ facundiã irri
decit: Qui cũ exina atq etidẽ ccuisa: plura eiꝰ dẽ
generis ab ominib fieri posse ñ abnucant. decre¬
atore om̃iũ dubitent. utrũ plures cęlos facere
cui uelle fecisse ẽ. Eluittt gͥ illis imposibi litcis
ratio. cũ de dõ dispuctnt : cui uere dicit᷑. qr impos¬

Expanded text:
appellauit an aliud et si duo caeli an pluappellauit an aliud et si duo caeli an plunam sunt qui unum caelum esse dicant nec alterius caeli facisubpetere substantiam, quoniam cum omnis superiori caelo esset expensa, nihil reliqui fuit quod ad aedificationem secundi caeli tertiiue proficeret. alii uero innumeros caelos et mundos esse adserunt, quos inrident sui — non enim nobiscum illis maior quam cum suis pugna est — qui geometricis numeris et  caelum esse non possit nec pati naturam, ut aut secundum aut tertium sit, nec operatoris uirtutem idoneam, ut multos caelos faceret. et quis non hanc eorum artificem facundiam inrideat, qui cum ex una atque eadem causa plura ejusdem generis ab hominibus fieri posse non abnuant, de creatore omnium dubitent, utrum plures coelos facere cui velle fecisse est? Fluitat igitur illis impossibilitatis ratio, cum de Deo disputant, cui vere dicitur: Quia impos
Abbreviated transcription (Latin):
Imꝑat nactȩ nõ possibilitatti obtẽꝑcit. nom̃suras
colligit. ñ pondꝰ extiminat. uolunttis eiꝰ m̃sura
tũ int̾ medic̃ aqͣm firmũ ÷ om̃e qͦs statuit ds̃:
Ꝙ scitis pulcrȩ p̃misit. fiit firmam̃tũ : anteqͣm
subiceret int̾ mediã a quã  ut tu pͥus credes firmꝰ¬
m̃tũ exp̃cepto dĩ fcictũ. quã de aquarũ ꝓflua
qualitate dubitares: Si naturã elem̃toꝵi con¬
sides. qͦmͦ int̾ aqͦs solidcitũ ÷ firmam̃tũ : Illȩ ꝓflu¬
unt. illud constringit᷑ Illȩ currunt. hoc manet
Ꝙ sit inqt discernens int̾ aquã. S aqͣ c̃funđe nõ
discernere solet. Quomͦ iub&. qͦd scit scđm ele¬
m̃toꝵ rationẽ eẽ c̃trariũ.S cũ sermꝰ eiꝰ ortus
nt̾ȩ sit. iure usurpat dare legẽ natͬȩ. qͥ origi¬
nẽ dedit: S pͥus considemꝰ. quod sit̃ firinam̃¬
tũ. utrum ipsum sit quod insuꝑiorib cęlũ

Expanded text:
imperat naturae, non possibilitati obtemperat, non mensuras imperat naturae, non possibilitati obtemperat, non mensuras colligit, non pondus examinat. uoluntas eius mensura inter mediam aquam\'. firmum est omne quod statuit deus. et satis pulchre praemisit ferunt firmamentum\\ antequam subiceret \'inter mediam aquam>, ut tu prius crederes firmamentum ex praecepto dei factum quam de aquarum proflua qualitate dubitares. si naturam elementorum consideres, quomodo inter aquas solidatum est firmamentum? illae profluunt, illud constringitur: illae currunt, hoc manet. et sit inquit discernens inter aquam. sed aqua confundere, non discernere solet. quomodo iubet quod scit secundum elementorum rationem esse contrarium? sed cum sermo eius ortus naturae sit, iure usurpat dare legem naturae qui originem dedit. sed prius consideremus quid sit firmamentum, utrum ipsum sit quod in superioribus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
bundans plenitudine diuinitatis suȩ. Considemꝰ
quȩ facta s. et nat̾ȩ possibilitatẽ int̾rogemꝰ:
N eq enĩ cũ mũgłio lepsũ curaret. cecis uisum
refunda. populꝰ qͥ aderat et spectabat illa. me¬
iȩ ordinem recognouit: s potestatẽ dñi
mirtitꝰ dedit ut scriptũ ÷ dõ laudẽ Neq scđm
numeros ȩgyptioꝵ. & concurs srderũ. m̃suras ele¬
nde et ipse ait Dext̃a manꝰ tuę dñe głificattti est
inuirtute. dext̃a manꝰ tuę dñe c̃fregit inimicos.
llo gͥ sca plebs eleuã m̃tẽ tucĩ. et totũ animũ
tuum eo c̃fer. Nõ sic ds̃ uidet. quẽ ad modũ omo.
ds̃ incorde. homo in facie. Nec sic gͥ homo uido
que ad modũ ds̃: Audis q ds̃ uidie et laudauit
Noli gͥ tuis oculis estimare quȩ factais. opinionibꝰq
ñ putes Eł dix̃ ds Ficie firmam̃tũ int̾ medicĩ
aqm: ⁊ sit discernens int̾ aqm Et factũ ÷ sic.
Audi ũba dĩ Ficit dicit: lubentis : ñ estimantis:

Expanded text:
onsideremus quae facta sunt et naturae possibilitatem interrogemus. neque enim cum in euangelio leprosum curaret, caecis uisum refunderet, populus qui aderat et spectabat illa medicinae ordinem recognouit, sed potestatem domini miratus dedit, ut scriptum est, deo laudem. neque secundum numeros Aegyptiorum et concursus siderum et mensuras eleperans. unde et ipse ait: dextera manus tua, domine, glorificata est in uirtute, dextera manus tua, domine, confregit inimicos. illo igitur, sancta plebs, eleua mentem tuam et totum animum tuum eo confer. non sic deus uidet quemadmodum homo. deus in corde, homo in facie. nec sic igitur homo uidet quemadmodum deus. audis quia deus uidit et laudauit. noli igitur tuis oculis aestimare quae facta sunt opinionibusque medium aquae et sit discernens inter aquam. et factum est sic. audi uerba dei: fiat dicit. iubentis est, non aestimantis,