comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
decis in omne opus bonum sicut scͥp¬
tum est disꝑsit dedit pauꝑibus. iusti¬
cia eius manet ineternum: Qui autẽ
sumministrat. semen seminantr:. et
panem in escam sumministrabit: et
multiplicabit seminationem uram:
nibus ditati. in omnem simplicitatẽ
que oꝑatur. ꝑ nos gratiarum actio¬
nem deo quoniam ministerium
fruecionis huius non solum supplet
el que desunt sanetis sed habundare
facit ꝑ multarum gratiarum accionẽ
deo ꝑ probationem ministrationis hu¬
ius glificantes deum in obsequio con

Expanded text:
detis in omne opus bonum: sicut scriptum est, Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum. Qui autem subministrat semen seminanti, et panem in escam subministrabit, et multiplicabit seminationem vestranibus ditati in omnem simplicitatem, quae operatur per nos gratiarum actionem Deo: quoniam ministerium functionis hujus non solum supplet ea quae desunt sanctis, sed et abundare facit per multorum gratiarum actionem Deo, per probationem ministrationis hujus glorificantes Deum in obsequio con
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. eo quos multa eeñt
demonia. Nec quos marcus cir¬
ca montem fuisse gregem porco¬
rum. lucas autem in monte: q̾c¬
quam pugnat. srer enim por¬
corum tam magnus fiit. ut ali¬
quio eẽt inmonte: euisi aliquio
circa montem. Erant enim. duo

Expanded text:
respondit eo quod multa essent demonia, nec quod Marcus circa montem fuisse gregem porcorum, Lucas autem in monte, quicquam repugnat. grex enim porcorum tam magnus fuit, ut aliquid eius esset in monte, aliquid circa montem. erant enim duo
Abbreviated transcription (Latin):
te: conuenerunt principes sa¬
cerlotum et scribe cum senio¬
ribus: et auunt dicentes acd i¬
lum. Dic nobis inqua potesta¬
te hȩc facis. Et cet̾a quȩ etiam
duo illi cõmemorant. Unde ap¬
paret nichul eis etiam ip̃o ordi¬
ne repugnare: quando bic qd̾
dicit factum. in una diecum
ea dies intelligitur in fua id

Expanded text:
pes sacerdotum et scribae cum senioribus et aiunt dicentes ad illum: dio nobis, in qua potestate haec facis? et cetera quae etiam duo illi commemorant. unde apparet nihil eis etiam ipso ordine repugnare, quando id quod dicit factum in una dierum ea dies intellegitur, in qua id
Abbreviated transcription (Latin):
ficdei a dño audisse:. sic ea conpi¬
cogamur intencłe: ubi et quid
matħs p̾t̾miserit: non possitas¬
nosci Cutm gͦ diriss math̾s. etłl¬
uctis ilis abit foras extraciuita¬
ten in bethaniam ibiq mansit.
uidens fici arborem unam secus
uiam uenit ad eam et nichil in¬
uenit nͥ folia tantum. etait ii
numq abste fructus nascatur
insempit̾num. et arefacta ẽ cõ¬
tinuo ficułnea: p̃termissis cet̾is
ad eiupdem diem ꝑtinentibus
adiunrit statim. Et uidentes dis¬
cipuli: muati sunt dicentes.
Quomͦ continuo atuit: Quod a¬
uodie iderunt: alio die mira¬
tisunt. Intelligitur atĩt non
tiuic atusse qn̾ iderunt. s
continuo quo maledicta ẽ. Neq
enim arescentem. s penitus are¬
factam uiderunt. acsi eu̾m cõ-¬
tinuo inuerbo dñi aruisse: in¬
tellexerunt

Expanded text:
fidei a Domino audisse: sic ea conjufidei a Domino audisse: sic ea conjucogamur intendere, ubi et quid Matthaeus praetermiserit, non possit agnosci. Cum ergo dixisset Matthaeus, Et relictis illis, abiit foras extra civitatem in Bethaniam, ibiuidens fici arborem unam secus uiam uenit ad eam et nihil inuenit nisi folia tantum, et ait illi: numquam abs te fructus nascatur in sempiternum; et arefacta est continuo ficulnea, praetermissis ceteris ad eundem diem pertinentibus adiunxit statim: et uidentes discipuli mirati sunt dicentes: quomodo continuo aruit? quod alio die uiderunt alio die mirati sunt. intellegitur autem non tunc aruisse, quando uiderunt, sed continuo quod maledicta est. neque enim arescentem, sed penitus arefactam uiderunt ac sic eam continuo in uerbo domini aruisse intellexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tam a radicibus. et recordatum
petrum dirisse. Rabi ecce ficus
cui maledixisti aruit. Tunce
de potentia fidei tespondisse.
Math̃s autem tanꝙ. scd̃o die ha
factum totum sit: idẽ. et die
arbori munꝙ. exte fructus na¬
catur insemptt̾num. et aref¬
tam ẽẽ continuo. et uidentu
hoc cliscipulis atq mirantibus
illud de uirtute fidei fuisse rĩ¬
ponsum Unde intelligitur mir¬
cum quidem scd̃o die comine¬
morasse quod primo die factĩ
p̃termiserat. de templo scuice
eiectos uendentes et em̾ites or¬
th̾s uͦ cum cominemorass quos
altero die: factum ẽ de arbore
malecclicta. quando mane reu̾¬
tebatur abethania in cuiitaten
p̃t̾misit ea quȩ matħs cõmemori¬
uit.uenisse tuum in cuiitate
et uesꝑe erisse: et mane cummͣ¬
sirent discipulos aridam abo¬
rem fuisse miratos. et ei qd sib¬
cdie gestum erat quo arbor mal̃¬
dicta ẽ: adiuirit illuo quo t̾ta
cdie gestum ẽ. eiꝰ ariditatem m¬
ratos eẽ discipłos. et de potentia

Expanded text:
ctam a radicibus et recordatum ctam a radicibus et recordatum Petrum dixisse ei: rabbi, ecce ficus, cui maledixisti, aruit, tunc eum de potentia fidei respondisse, Mattheus autem, tamquam secundo die hoc totum factum sit, id est et dictum arbori: numquam ex te fructus nascatur in sempiternum, et arefactam esse continuo, et uidentibus hoc discipulis adque mirantibus illud de uirtute fidei fuisse responsum. unde intellegitur Marcum quidem secundo die commemorasse quod primo die factum praetermiserat, de templo scilicet eiectos uendentes et ementes, Mattheus uero cum commemorasset quod altero die factum est de arbore maledicta, quando mane reuertebatur a Bethania in ciuitatem. praetermisit ea quae Marcus commemorauit, uenisse illum in ciuitatem et uespere exisse et mane. cum transirent. discipulos arborem die gestum erat, quo arbor maledicta est, adjunxit illud quod tertio die gestum est, ejus ariditatem miratos esse discipulos, et de potentia
Abbreviated transcription (Latin):
de uendentibꝰ et em̃tiuꝰ deiectis
de tempbo. Cum enu dic̃ et re¬
lictis uus abut foras. quibꝰ relic¬
tis intelligi poterit: nͥ cum quibꝰ
suꝑiꝰ loquebatur: inlignantibꝰ
qd̃ ꝓueri clamarent osanna fi¬
lio clauid: Pret̾misit gͦ marcus
qd pͥmo die factum ẽ. cum int᷑¬
uit in templum. et recordatũ
int̾posuit cum diriss qd non
inuenerit auquio inficulnea
p̾ter folia qd scd̾a cdie factum ẽ:
sicut ambo testantur. Miratos
au̾t ẽẽ discipłos qd̃ arbor arue¬
rit et eis domurum responclisse.
de ficle et de mare monte inma¬
re tranferendo. non ip̃o scdõ die
quo dixit arbori. iam non am¬
pliꝰ in et̾num quisq. er te fruc¬
tum manducet: s t̾cio die dicit:
Ipso quippe die scd̃o cõmemora¬
uit idem marc̃ de templo eiectos
uendentes: qd̃ pͥmo die factum
p̃termisetat. Ipso gͦ scdo die dicit
facta uesꝑa egressitm de ciuiita¬
te: et cum mane transirent ui¬
cdisse. discipłos ficum aridamfi¬

Expanded text:
de uendentibus et ementibus eiectis de uendentibus et ementibus eiectis de templo. cum enim dicit: et relictis illis abiit foras, quibus relictis intellegi poterit, nisi cum quibus superius loquebatur indignantibus, quod pueri clamarent: osanna filio Dauid? praetermisit ergo Marcus quod primo die factum est, cum intrauit in templum, et recordatum interposuit, cum dixisset, quod non inuenerit aliquid in ficulnea praeter folia, quod secundo die factum est, sicut ambo testantur. miratos autem esse discipulos, quod arbor aruerit, et eis dominum respondisse de fide et de monte in mare transferendo, non ipso secundo die, quo dixit arbori: iam non amplius in aeternum quisquam ex te fructum manducet, sed tertio die dicit. ipso quippe die secundo commemorauit idem Marcus de templo eiectos uendentes, quod primo die factum praetermiserat. ipso ergo secundo die dicit facta uespera egressum de ciuitate, et cum mane transiret, uidisse discipulos ficum aridam fa
Abbreviated transcription (Latin):
lm dicouob̾ si habueritis fidẽ
et non hesitaueritis non solũ
de. ficulnea facietis. s et si huic¬
monti clixeritis tolle te mitte
et iactã te in mare: fiet. Et ot̾a
quecumq petieritis ĩoratione
crecdentes accipietis. Hoc et mar¬
cus ꝯsequent᷑ dic̃: s non eum¬
dem ordinem tenet. Prino em̾i
qu eum in templum dic̃ inatħs
intrasse et eiecisse uendentes
et em̃tes: non cõmemorat mar¬
cus. S circumspectis omnibus¬
tẽplocum iam uesꝑa eẽt. erisse dic̃
inbethaniam cum duodeci
Et alia die cium exirent ab etha¬
nia.
erurisse. et atbor fici malediris¬
se qd̃ et matħs cõmemorat. Et sub¬
iungit idem marc̾: qd uenerit
ierosolumam. Et cum introisł
in templum: eiecit uencdentes
et ementes quasi aitera qie.non
pͥmo factum ec̃t. S quia matħ̾s
ita connectit. et relicts uus abut
foras extra cuutatem in uethani¬
am.unde. mane reuertentem in
ciitatem arbori maledirisse
cõmemorat ꝓbabiliꝰ creditur ip̃e
potiꝰ tenuisse ordinem temꝑis

Expanded text:
em et non haesitaueritis, non solum de ficulnea facietis. sed et si monti huic dixeritis: tolle te et iacta te in . mare, fiet, et omnia, quaecumque petieritis in oratione credentes, accipietis. Hoc et Marcus consequenter dicit, sed non eundem ordinem tenet. primo enim quod eum in templum Mattheus dixit intrasse et eiecisse uendentes et ementes, non commemorat Marcus, sed circumspectis omnibus. cum iam uespera esset, exisse dicit in Bethaniam cum duodecim, et alia die cum exirent a Bethania esurisse et arbori fici dixisse quod et Mattheus commemorat. et subiungit idem Marcus, quod uenerit Hierosolyma, et cum introisset in templum, eiecit uendentes et ementes. quasi altero die, non primo factum esset. sed quia Mattheus ita conectit: et relictis illis abiit foras extra ciuitatem in Bethaniam, unde mane reuertentem in ciuitatem arbori maledixisse commemorat, probabilius creditur ipse potius tenuisse ordinem temporis
Abbreviated transcription (Latin):
restate hec facis: et quis tibi de¬
dit hanc potestatem: Respon¬
deus iħc dixit ilus. Int̾rogabo
uos et egõ unuum sermonem
Quem si dixeritis mͥ: et ego uob̾
dicam in qua potestate hȩc faci¬
am baptimꝰ iohis unde erat: Et
cet̾a usq ad uiudu̾ ait. Necego
dicouobis: in qua potestate hȩc
facio Noc totum et alii duo mar¬
cus et lucas totidem pene uerbis
explicaietunt. Nec in ordine ui¬
ter se uilentur auquio liscre¬
e pare: nͥ inde suꝑiꝰ locutus sum:
quoo p̃erinissis quibusdam ma¬
tħs ad at̾m diem ꝑtinentibꝰ. ita
conterit natrationem ut nisi
adueitatur possit putat ip̃m
in scd̾o die adhuc uersari: mar¬
cum autem int̾cio. lucas uͦñ
quasi ex ordine dies ꝑsequens.
hoc subuuirit. S cum comine¬
morass eiectos de templo em̃tes
et uencdentes: p̃termisit quos
exibat in bethaniam. et regre¬
diebatur inciuitatem. et quoo
de ficulnea factum ẽ et quod
mirtantibꝰ discipłis de fidei uir¬
tute responsumẽ. Atq nis p̃ter¬

Expanded text:
et quis tibi dedit hanc potestatem? respondens Iesus dixit illis: interrogo uos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego uobis dicam, in qua potestate haec faciam. baptismus Iohannis unde erat? et cetera usque ad illud ubi ait: nec ego dico uobis! in qua potestate haec facio..hoc totum et alii duo Marcus et Lucas totidem paene uerbis explicauerunt. nec in ordine inter se uidentur aliquid discrepare nisi, unde superius locutus sum, quod praetermissis quibusdam Mattheus ad alterum diem pertinentibus ita contexit narrationem, ut, nisi aduertatur, possit putari ipsum in secundo die adhuc uersari, Marcum autem in tertio. Lucas uero non quasi ex ordine dies persequens hoc subiunxit, sed cum commemorasset eiectos de templo ementes et uendentes, praeter- > misit quod exibat in Bethaniam et regrediebatur in ciuitatem et quod de ficulnea factum est et quod mirantibus discipulis de fidei uirtute responsum est, adque his praeter
Abbreviated transcription (Latin):
aũt dicebant. Hicͥ iħ̾c ꝓpħ̾a: a
narareht galilȩe: Et intrauit
iħc intemplum clei. et ettiebat
om̃s uendentes et eintes in t̾e.¬
plo. Et cetera usq acdeum loc̾
ubi ait. Uosauctem feculis
illam spelum cam latronum
Noc deturbis uenden tium eiec¬
tise templo om̃s cõmemorant
s ioh̾s longe. diuerso orcltue.
ham pꝰ testimonium baptiste
iohis de ihu. cum eum cõme¬
morass isse in galileam quã¬
doaquam ꝯuertit in iinum.
inde pꝰ cõmemorationem pau¬
corum in capharnaum dierũ
dicis eum ascendisse. uuieroso¬
umam cum eẽt pascha uideoꝵ:
et facto flagello de testiculis
expulisse de. tẽplo uendentes
Unde manifesttn ẽ. non semel
ẜ iterum hoc adũo factum. eẽ
s uidꝰ pͥiiun cõmemoratum a
iohe: hoc ultumum acet̾is tribꝰ¬

Expanded text:
 a Nazareth Galilaeae. et intrauit Iesus in templum dei et eiciebat omnes uendentes et ementes in templo, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: uos autem fecistis illam speluncam latronum. hoc de turbis uendentium eiectis e templo omnes commemorant, sed Iohannes longe diuerso ordine. nam post testimonium baptistae Iohannis de Iesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam conuertit in uinum, inde post commemorationem paucorum in Capharnaum dierum dicit eum ascendisse in Hierosolymam, cum esset pascha Iudaeorum, et facto flagello de resticulis expulisse de templo uendentes. unde manifestum est non semel, sed iterum hoc esse a domino factum, sed illud primum commemoratum a Iohanne, hoc ultimum a ceteris trib
Abbreviated transcription (Latin):
uerba hȩc in corde suo. Et ib̃e ꝓsi¬
tiebat sapientia etate. et gratia:
apuo deum et homines Iam.
hinc de predicatione ioħis nar¬
rati incipit: quam omnes qua¬
tuor commemorant. Nlam et ma¬
theus post illa uerba quȩ uitima
eius posui. ubi commemorauit
et ꝓpħa testimonium. quoniam
narareus uocabitur: sequitur
et adiungit. In diebus autem u¬
lis uenit ioħ̾s baptista p̃clicans
in deserto iudȩe: et cetera. Et mar¬
cus qui nichil de natuutate.
uel infantia. uel pueritia domi¬
ni narrauit: hinc euangelii sũ¬
psit initium: idẽ: a ioħis p̃dica¬
tione: Sic enim erorsusẽ. Iuitiũ
euangelii iħ̃u xp̃i filu dei. Sicut
scriptum ẽ. in isaia ꝓpħa. eccemit

Expanded text:
uerba haec in corde suo. et Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines. Iam hinc de praedicatione Iohannis narrari incipit, quam omnes quattuor commemorant. nam et Mattheus post illa uerba, quae ultima eius posui, ubi commemorauit ex propheta testimonium: quoniam Nazoreus uocabitur, sequitur et adiungit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui nihil de natiuitate uel infantia uel pueritia domini narrauit, hinc euangelii sumsit initium, id est a Iohannis praedicatione. sic enim exorsus est: initium euangelii Iesu Christi filii dei, sicut scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
facite semitas eius: fuit iohs
in cdeserto. baptirans et p̃cicans
baptismum penitentiȩ in remis¬
sionem peccatorum. Et cetera. et
p̃dicationis iam sequitur dicens
Anno autem quinto decimo im¬
ꝑii tiberu cesaris ꝓcurante pon¬
tio pilato iudeam. tetracha uu

Expanded text:
emitas eius. fuit Iohannes in deserto baptizans et praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum, et cetera. et praedicatione iam sequitur dicens: anno autem quinto decimo imperii Tiberii Caesaris procurante Pont
Abbreviated transcription (Latin):
et non ẽ tibi cura de. aliquo Nõ
enim respicis ꝑsonam hominũ
Uic gͦ nobis: quid tibi uidetur.
licet censum dari cesari annon:
Et cetera usq ad illud ubi ait.
Et audientes turbe: miraban¬
tur indodrina cius. Hec duo
domini responsa unum de nũ¬
mo ꝓpt̾ tributum reddentũ
cesari alterum de resurrectio¬
ne ꝓpt̾ illam mulierem quȩ
septem sibi met succedentib
fr̃ibus nupserat. marcus et lu¬
cas similiter narrant: nec in
ordine. aliquid discrepant.
Post parabolam guippe illa
de conductoribus uinee: et
de iideis in quos dicta ẽ. ins¬
dias p̃parantibꝰ quȩ om̃s tres
commemorauerunt. u̾teritt¬
tunt hii duo marcus et lucas
parabolam de inuitatis ad nu¬
tias quam solus matheus int̾¬
posuit. Et cum illo iam sequi¬
tur narrantes hȩc duo. de tri¬
uuto cesaris et de muliere sep¬
tem singulatim uirorum eos
ꝓsur ordine sine aliqua repug¬
nantiȩ questione

Expanded text:
ra de aliquo; non enim respicis personam hominum: dic ergo nobis, quid tibi uidetur, licet censum dari Caesari an non? et cetera usque ad illud ubi ait: et audientes turbae mirabantur in doctrina eius. haec duo domini responsa, unum de nummo propter tributum reddendum Caesari, alterum de resurrectione propter illam mulierem, quae septem sibimet succedentibus fratribus nupserat, Marcus et Lucas similiter narrant nec in ordine aliquid discrepant. post parabolam quippe illam de conductoribus uineae et de Iudaeis, in quos dicta est, insidias praeparantibus, quae omnes tres commemorauerunt, praetermittunt hi duo Marcus et Lucas parabolam de inuitatis ad nuptias, quam solus Mattheus interposuit, et cum illo iam sequtur narrantes haec duo, de tributo Caesaris et de muliere septem singillatim uirorum, eodem prorsus ordine sine aliqua repugnantiae quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
ante galli cantum ter negasse
diceretur. quando ante galli
cantum tantus timor obsed̾at
mentem qui eam poss usq
ad terciam negationem ꝑdu¬
cẽre: Multo minus gͥ mouere
debet quia trina negatio etiã
trinis negantis uocibus ante
galli cantum coepta: et sinõ
ante primum galli cantum
ꝑacta ẽ Tanquam si alicui
diceretur. hac nocte ante qu̾ã
gallus cantet ad me scribes
epłam. inqua mͥ ter conuitia¬
beris: non utiq sieam ante
omnem galli cantum scribere
inciꝑet. et pꝰ primum galli cã¬
tum finiret: ⁊deo dicendum
erat faisum fuisse p̾dictum
Marcus gͦ de ipsarum uocum
int̾uallis planiꝰ elocutus est:
qui dix ex ꝑsona dñi. Priusq
bis gallus uocem dederit: ter
me es negaturus. Ita gestum
eẽ apparebit cum ad eundẽ
locum natrationis euangelicȩ

Expanded text:
ante galli cantum ter negasse diceretur, quando ante galli cantum tantus timor obsederat mentem, qui eam posset usque ad tertiam negationem perducere. multo minus igitur mouere debet, quia trina negatio etiam trinis negantis uocibus ante galli cantum coepta, etsi non ante primum galli cantum peracta est. tamquam si alicui diceretur hac nocte, antequam gallus cantet, ad me scribes epistulam, in qua mihi ter conuiciaberis, non utique, si eam ante omnem galli cantum scribere inciperet et post primum galli cantum finiret, ideo dicendum erat falsum fuisse praedictum. Marcus ergo de ipsarum uocum interuallis planius elocutus est, qui dixit ex persona domini: priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. ita gestum esse apparebit, cum ad eundem locum narrationis euangelic
Abbreviated transcription (Latin):
Iussiom tue sancce frater au¬
reli. tanto deuotius obtem¬
perare me oportuit: quan¬
tomagis quis ex te michi ui¬
serit claruit: Dominus
citudinem paterne carita
fratribus nr̃is monachis. qͥ
beato apło paulo obedire ne¬
gligunt. dicenti qui non u¬
uult oꝑari. non manducet:
pretermittenda sit ista licentia. uo¬
luntatem ac linguam tuam assu¬
mens in opus suum: imꝑauit mͥ
ex te: ut hic ad te aliquid scribe¬
rem. Assit itaq ipse etiam mͥ quo
ita paream. ut ei me parere. ex eiꝰ
munere ipsa utilitate fructuosi
laboris intelligam: Primum gͦ¬

Expanded text:
Iussioni tuae, sancte frater Aureli, tanto deuotius obtemperare me oportuit, quanto magis mihi quis ex te iusserit claruit. dominus citudinem paternae et frafratribus nostris monachis, qui beato apostolo Paulo oboedire neglegunt dicenti: qui non uult operari, non manducet, permittenda sit ista licentia, uoluntatem ac linguam tuam adsumens in opus suum imperauit mihi ex te, ut hinc ad te aliquid scriberem. adsit itaque ipse etiam mihi, quo ita paream, ut ei me parere ex eius munere ipsa utilitate fructuosi laboris intellegam. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
quanoius aliquanto diuersũ
alius ahum teneat. partu
gestorum. partim recordatio¬
nis sue:uideo quio uel cui qͥs¬
q aduersetu.. R

Expanded text:
quamuis aliquanto diuersum alius alium teneat partim gestarum rerum partim recordationis suae, uideo quid uel cui quisque aduersetur.
Abbreviated transcription (Latin):
etuit. et dimittentur si cui dimi¬
serint pꝰ resurrectionem a dño
dictum cõmetorat: cum machs
hoc sermone: dñim hoc dirisse me¬
minerit: qd̾ et petro antea die¬
tum fuisse. idem ipse testatut
Eadem itaq sepe a pluribꝰ locis
iħm dixisse. necubi moueamur.
si ordo dictorum quibꝰdam re¬
pugnare putabitur sic̃ iam
tociens cõmendauimꝰ meminis¬
se debemꝰ: nec hoc semꝑ admo
rans. Et factum ẽ cum
consuminass ihc sermoneg
istos imigrauit a galuea erue¬
nit in fines uidee trans iorda

Expanded text:
erint, et dimittentur, si cui dimierint, et dimittentur, si cui dimiserint, post resurrectionem a domino dictum commemorat, cum Mattheus in hoc sermone dominum hoc dixisse meminerit quod et Petro antea dictum fuisse idem ipse testatur. eadem itaque saepe ac pluribus locis Iesum dixisse. necubi moueamur, si ordo dictorum quibusdam repugnare putabitur, sicut iam totiens commendauimus, meminisse debemus, ne hoc semper admonrans: et factum est. cum consummasset Iesus sermones istos, migrauit a Galilaea et uenit in fines Iudaeae trans Iorda
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis insi comiersi fueritis
et efficiamun sicut pariuu: ñ
intrabitis in regnum celorum.
usq ad iluo ubiait. Sicet pater
meus celestis faciet uobis: si non
remiseritis itnꝰ quisq fr̃i suo: dde
cordibus ur̃is. Ex isto aliquanto
pliriore dm̃ sermone: non omĩa
s quedam martus ieumdem or¬
etiam ipse quȩ matħs nondicit
inseruit. Totus aũt sermo quo¬
usq eum confid̾andum suscepi¬
mꝰ: a petro solo int̾pellatur que¬
rente quotiens fr̃i debeat ignos¬
ci. Talia enim dñs loquebatur
ut satis eluceat etiam hoc qd̾̃ pe¬
trus interrogauit eiq responsũ
ẽ ad eumoem ꝑtinere sermone̾.
lucas aũt nͥ uiud de paruulo.
quem conflituit ante disciptilos
immitandum cum de sua mag¬
intudine cogitarent: nichil hoc
ordine: seruato. cominemorat.
Siqua enim alia similit̾ dirit quę
et tnisto sermone sunt posita: ali¬
bi et ex auis occasionibꝰ dicta recolu¬
it. Sicut ioħ̾s de remissione pecca¬
torum quotenebuntur si cui temi¬

Expanded text:
isi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum, usque ad illud ubi ait, Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris . Ex isto aliquanto prolixiore Domini sermone non omnia, sed quaedam Marcus eumdem setiam ipse, quae Matthaeus non dicit, inseruit . Totus autem sermo quousque eum considerandum suscepimus, a Petro solo interpellatur, quaerente quoties fratri debeat ignosci. Talia enim Dominus loquebatur, ut satis eluceat, etiam hoc quod Petrus interrogavit, eique responsum est, ad eumdem pertinere sermonem. Lucas autem nisi illud de paruulo, quem constituit ante discipulos imitandum, cum de sua magnitudine cogitarent, nihil hoc ordine seruato commemorat. si qua enim alia similiter dixit quae et in isto sermone sunt posita, alibi et ex aliis occasionibus dicta recoluit, sicut Iohannes de remissione peccatorum, quod tenebuntur, si cui tenu
Abbreviated transcription (Latin):
strata sit nichil int̾ ẽ quam di¬
u̾sus int̾ ambos fuetit nar¬
randi mod̾ꝰ dum ab ead̾ uerita¬
te neuter abscederet. Potest eti¬
am hoc intelligi: qd̾ sicut diẽ
marcꝰ priꝰ eos de urore dimnit¬
tenda int̾rogantes. dñs uicã¬
sim int̾rogaret quid eis p̾cepit
moyses. Qui cum respondissẽt
moxsem ꝑmisisse ubelum re-¬
pudii scribere et cdimittere:
respondit eis de. ipsa lege ꝑer
moy sen data. quomͦ deus iusti¬
tuerit conuigtum mascli et fe¬
minȩ dicens ea quȩ posuit ma¬
theus. Ioest Hon legistis qtia qͥ
fecit abinitio masculum et femi¬
nam fecit eos: et cetera. Otubꝰ
auditis illi id qd̾ ei pͥmo int̾ro¬
ganti responderant repetiue¬
runt dicentes. Ouid gͦ mox ses
man dauit darilbellum re.¬
pudu et dimittere:: tunc ib̾m
ausam ostendisse duritiȩ cor¬
dis ipsorum quam marcus bre¬
uitatis causa ptiꝰ ponit tanꝗͣ
illi priori quam matħs inter¬
misit eorum responsioni reo¬

Expanded text:
strata sit, nihil interest, quam distrata sit, nihil interest, quam diuersus inter ambos fuerit narrandi modus, dum ab eadem ueritate neuter abscederet. Potest etiam hoc intellegi, quod, sicut dicit Marcus, prius eos de uxore dimittenda interrogantes dominus uicissim interrogarit, quid eis praeceperit Moyses, qui cum respondissent Moysen permisisse libellum repudii scribere et dimittere. respondit eis de ipsa lege per Moysen data, quomodo deus instituerit coniugium masculi et feminae, dicens ea quae ponit Mattheus, id est: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et cetera, quibus auditis illi id quod ei primo interroganti responderant repetiuerunt dicentes: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? tunc Iesum causam ostendisse duritiae cordis ipsorum, quam Marcus breuitatis causa prius ponit. tamquam illi priori, quam Matmisit, eorum responsioni red
Abbreviated transcription (Latin):
de ubeuo repudis. In quo oa¬
ne ui mͦ uerboꝵ hoc intelli¬
gere debemꝰ. ad reiuitatem ni¬
onem prohibenti. Et sententi¬
am suam de longe firmanti
ipsi intulerint questionem
de ubello repuclu per eumã
moy sen sͥ ꝑmisso. ꝑ quem et il¬
luo scriptumẽ. qd̃ ds̾ coniun¬
rerit mascłm et feminam: an
hoc idem illi de p̾cepto moys
eos int̾roganti responderut
Nam et uotuntas eiꝰ ita seha¬
bebat ut non eis redderet ra
morassent quȩ uoltintaleus
ea quam marcꝰ posuit inter¬
rogatione significata ẽ: et
eorum uolitntas ip̃a etatut
de aucctoritate moy si qm̃ mã
dauit dati libellum repudiz
tanquam concduderent eum
seꝑationem sine dubio ueti¬
titrum Noc enim dicturi: eti¬
am temptantes accesserant.
ouȩ uoluntas eorum fic exp̃s¬
sae̾ ꝑ matħm. ut non eosẽe cõ¬
memoraret interrogatos. s uitro
intulisse de mandato moxsĩ.
quo uelut conuincerent dnĩ
bentem. Cum gͦ uoluntas io¬
quentium cui debent u̾ba ser¬
uire ab euangelista utroq mõ¬

Expanded text:
uo ordine uel modo uerborum hoc intellegere debemus ad rei ueritatem nionem prohibenti et sententiam suam de lege firmanti ipsi intulerint quaestionem de libello repudii per eundem Moysen sibi permisso, per quem et illud scriptum est quod deus coniunxerit masculum et feminam, an hoc idem illi de praecepto Moysi eos interroganti responderint. nam et uoluntas eius ita se habebat, ut non eis redderet ratcommemorassent, quae uoluntas eius ea quam Marcus posuit interrogatione significata est, et illorum uoluntas ipsa erat, ut de auctoritate Moysi, quoniam mandauit dari libellum repudii, tamquam concluderent eum separationem sine dubio uetaturum: hoc enim dicturi etiam temtantes accesserant. quae uoluntas eorum sic expressa est per Mattheum, ut non eos esse commemoraret interrogatos. sed ultro intulisse de mandato Moysi, quo uelut conuincerent dominum bentem. cum ergo uoluntas loquentium, cui debent uerba seruire. ab euangelista utroque mon
Abbreviated transcription (Latin):
cus lucasq cominemorant.
Cequitur matħs. Et cumue¬
nissent capharnaum acces¬
sefunt qui didragina accipie¬
bant ad petrum: et direrunt ei.
Magister ur non soluit didrag¬
ma: dit. etiam. Et cetera usq ad
isiud ubi ait. Inuemies statete:
illum sumens da eis ꝓme et ꝓte:
Nocsolus iste cominemorat. Quo
int̾posito: eiundem ordinem
segquitur in quo cium eo etiam
marcꝰ et lucas partter ambulant.
equitur gͦ idem maths et di¬
cit In illa hora accesserunt
discipłi ad iħm dicentes. Quis pu¬
tas maiorẽ. in reqno celos ot ad¬
uocans uic paruulum statuit¬

Expanded text:
commemorant. Sequitur Mattheus: et cum uenissent Capharnaum. accesserunt qui didragma accipiebant ad Petrum et dixerunt ei: magister uester non soluet didragma ait: etiam, et cetera usque ad illud ubi ait: inuenies staterem, illum sumens da eis pro me et te. hoc solus iste commemorat, quo interposito eundem ordinem sequitur, in quo cum eo etiam Marcus et Lucas pariter ambulant. Sequitur ergo idem Mattheus et dicit: in illa hora accesserunt discipuli ad legum dicentes: quis putas maior est in regno caelorum? et aduocans I
Abbreviated transcription (Latin):
accessit ad eum homo genibꝰ ꝓuo¬
uitus ante: eum: clicens. Iñe. mi¬
serere filumei.quia linaticus
ẽ: et male patitur: Et ceterausq
ad illud ubiait. Noc aũt gns ño
eicitur nisi ꝑ orationem et ieui¬
mum. Hoc et marcꝰ et lucas eodꝰ
etiam ordine. memorant: sine
ulla repugnantiȩ: questione:¬

Expanded text:
it ad eum homo genibus prouolutis ante eum dicens: domine, miserere filii mei, quia lunaticus est et male patitur, et cetera usque ad illud ubi ait: hoc autem genus non eicitur nisi per orationem et ieiunium. hoc et Marcus et Lucas eodem etiam ordine memorant sine ulla repugnantiae quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
Et accesserunt adeum pharisei:
tẽptantes eum et dicentes.Si
licet hõi dimittere urorem
suam quacumq ex causa : Et¬
cetera usq ao illud ubi ait. Qui
potest caꝑe capiat. Hoc et mar¬
cus cõmemorat: eum dem or¬
dinem tenens Sane uidendã
ẽ ne repugnare tudeatur qd̃
idem marcꝰ a dño dic̃ int̾roga¬
tos phariseos. quio eis mox sec
p̾ceꝑit.atq ita illos int̾rogan¬
ti respondisse de ꝑmisso gͥ luel¬
io repudu: cum matħ̾s dire¬
rit u̾bis dm̃ quibꝰ ostenderat
ex lege dm̃ coniunrisse mas¬
culum et femin̾am. et ꝓpt̾ea
non eos debere ab hõĩe seꝑati¬

Expanded text:
accesserunt ad eum Pharisaei, tentantes eum, et dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa, etc., usque ad illud ubi ait, Qui potest capere capiat . Hoc et Marcus commemorat, eumdem ordinem tenens . Sane videndum est, ne repugnare videatur, quod idem Marcus a Domino dicit interrogatos Pharisaeos, quid eis Moyses praeceperit, atque ita illos interroganti respondisse de permisso sibi libello repudii: cum Matthaeus dixerit verbis Domini, quibus ostenderat ex Lege Deum conjunxisse masculum et feminam, et propterea non eos debere ab homine separa
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat columbe descensione di¬
dicisse: Quos ipse scilicet baptira¬
ret in spuitu scõ propria qua¬
dam et diuma potestater ut nul¬
lus homo qui accepisset adeo
baptisinum etiam si aliquem
baptiraret. posset dicete fuum
eẽ quod traderet. uel a se dari spi¬
ritum sçanctum

Expanded text:
nouerat, columbae descensione dinouerat, columbae descensione didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in spiritu sancto propria quadam et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum esse quod traderet uel a se dari spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
mo scriptum ẽ filius meus estu
ego hodie genuite: quamquam
in antiquioribus codicibus gre¬
cis non inueniri ꝑhibeatur. tam̃
si aliquibus fide dignis erempla¬
ribus confirmari possit quio ali¬
uo quam utrum q intelligeno
est quodubet uerboritm ordine
cde celo somusse: quoo autem se
cuindum ioħm de columba di¬
citur non quando factum nar¬
ratur: ẽ seo uerba iobis baptiste
referuntur cominemorantis quio
uiderit. In quo queritur quem¬
ad modum dictum sit et ego nõ
noueram eum. sed quimisit me
baptuare. in aqua ille michi ddi¬
.rit suꝑ quem icideris spiitum
descendentem et manentem suꝑ
eum: hic ẽ qui baptuat tn spin¬
tu scõ. Sienm tunc eim cogno¬
uit cum columbam uidit des
ego magis ate cdebeo baptirari.
hoc entm ei clixit ãte quam colũ¬
ba descenderet. Ex quo apparet qũa¬
itis cum iam nosset nam etiam
et inutero matus exultauit cum
adhelisabeth maria uenisset: a
liquio tamen in eo quod nondũ

Expanded text:
mo scriptum est: filius meus es tu, mo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum est quolibet uerborum ordine de caelo sonuissecundum Joannem de columba dicitur, non quando factum est narratur, sed verba Joannis Baptistae referuntur commemorantis quid viderit. In quo quaeritur, quemadmodum dictum sit, Et ego non noveram eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit, Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in spiritu sancto. si enim tunc eum cognouit, cum columbam uidit descego magis abs te debeo baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum
Abbreviated transcription (Latin):
modo intelligesidum eos qui nõ
eandem locutionem retulerũt
eandem recutisse: sententiam.
Quȩ diuerfitas locutionum ad
hoc etiam utilis ẽ: ne uno modo
diccum minus intelligatur:
et aliter quam se res habet tu¬
ter precur: Quod entin dictiumn
est in quo michi conplacui.si
uelit quis ita intelligere ut
deus in fuio suo donplacuisse
uicdeatur: admonetur er eo qd¬
quos dictum est in te conpla¬
cui. si rursus ex hocino intel¬
ligat quisq in filio patrem
ꝑlacuisse hominibus admo¬
netur er eo quoo dictum est
inte conplacuit tnͥ. Er quosatis
apparet quilibet euangelista¬
rum celestis uocis etiam uer¬
ba tenuerit. alios ad eamdem
sententiam famiuarius expli¬
canclam uerba uariasse: ut in¬
telligatur hoc dictum ẽẽ ab om¬
nbus tanquam diceretur. In te
placitum meum meum consti¬
tui.hoc ẽ. ꝑ te gerere quod michi
placet. Iuuo uero quo non nulli
cocdices habent scõm lucam hoc
illa uoce soniusse quoo in psal¬

Expanded text:
modo intellegas eos qui non modo intellegas eos qui non eandem locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psal
Abbreviated transcription (Latin):
super se. et ecce uor de celis dicens
hieest filius meus dilectus: in
quo michi conplacui. Nloc et alii
duo marcus et lucas similiter
narrant. Sed de uerbis uocis quȩ
de cȩlo facta est. uariant locutionẽ:
sauia tamen sententia. Quod eñ
matheus ait dictum. hic est fuius
meus cdilectus: et alu duo dicunt.
ni es filius meus dilectus. ad eain¬
dem sententiam expłicandam. ua¬
let sicut supertus tractatim ẽ. uox
enim celestis unum horum dixit.
Ges euangelista ostendere uoluit.
adio ualete quos dictum ẽ hic
ẽ filius meus: ut illis potius qui
audiebant indicaretur: quoo
ipse. eẽt futus dei. atq ita dictũ
refferre uoluit tues filius meus.
acsiius diceretur hic est filius
meus. Non enum xp̃o indicabat᷑
quoo sciebat: seo audiebant qui
aderant. propter quos etiam ipsa
uox facta ẽ. Iam uero quod aliꝰ¬
dicit dicit in quo michi conpla¬
cui. alius. in te conplacui. alius
inde. conplacuit mͥ: si queris
quiꝰ horum in ilia uoce sonuerit.
quodlibet accipiendum dum

Expanded text:
dicens: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant; sed de uerbis uocis, quae de caelo facta est, uariant locutionem salua tamen sententia. quod enim Mattheus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit in quo mihi conplacui, alius in te conplacui, alius in te conplacuit mihi, si quaeris, quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aut illa saturmi: s post eorum
mortem sideribꝰ ab initio mundis
conditis. hec nomina imposuert
homines qui illos mortuos qua¬
si deos haberi uoluerunt: de quibꝰ
quid tantũ mali castitas. aut qͥo
tantum boni uoluptas cominisert
ut inter astra que cum sole et iu¬
na circum eunt. uenus habeat stel¬
lam: et minerua non habeat: S
fuerit et cicero achademicus in

Expanded text:
est aut illa Saturni; sed post eorum est aut illa Saturni; sed post eorum mortem sideribus ab initio mundi conditis haec nomina inposuerunt homines, qui illos mortuos quasi deos haberi uoluerunt. de quibus quid tantum mali castitas aut quid tantum boni uoluptas conmeruit, ut inter astra, quae cum sole et luna circumeunt, Venus habeat stellam et Minerua non habeat? Sed fuerit et Cicero Academicus in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑientur. quere quorum demõ¬
strentur sepulehra ingretia.
reminiscere qm̃ es initiatus
que tracdantut misterus tum
deniq cum hoc late pateat in¬
telligis. hic certe istorum deos
homines fuisse satis confitetur
in celum autem ꝑuenisse: beni¬
uole suspicatur: quamquam
et hunc honorem opinionis ab
hominib eis eẽ. delatum. non du¬
uitauit publice dicere cum de
romulo loqueretur. Qui hanc¬
urbem inquit condidit. romu¬
lum ad deos immortales beniuo¬
lentia famaq sustulimꝰ. Qiuid gͣ
mirum ẽ. si hoc fecerunt antiqui¬
ores homines de ioue: et saturno
et ceteris. quod romami de romulo
quoo clemq iam recentioribus
temporibus etiam decesare facẽ
uoluerunt qͥbꝰ ⁊ uirgiliꝰ adulatione
carminis addit dicens. ecce dionei
ꝓcessit cesaris astrum yideant gͥ
ne forte historica ueritas sepuichra
falsorum deorum ostendat in t̾ra
uanitas autem poetica ftellas eoꝵ
nonfigat incelo s fingat in celo
neq entin re uera stella illa iouis

Expanded text:
ientur. quaere, quorum demonstrentur sepulchra in Graecia, reminiscere, quoniam es initiatus, quae tradantur mysteriis, tum denique, quam hoc late pateat, intelleges. hic certe istorum deos homines fuisse satis confitetur, in caelum autem peruenisse beniuole suspicatur. quamquam et hunc honorem opinionis ab hominibus eis esse delatum, non dubitauit publice dicere, cum de Romulo loqueretur: qui hanc, inquit, urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus. quid igitur mirum est, si hoc fecerunt antiquiores homines de Ioue et Saturno et ceteris, quod Romani de Romulo, quod denique iam recentioribus temporibus etiam de Caesare facere uoluerunt? quibus et Vergilius adulationem carminis addidit dicens: ecce Dionaei processit Caesaris astrum. uideant ergo, ne forte historica ueritas sepulchra falsorum deorum ostendat in terra, uanitas autem poetica stellas eorum non figat, sed fingat in caelo. neque enim re uera stella illa Iouis
Abbreviated transcription (Latin):
ptetati sunt singuli eosdem
ubros hebreos. Nuiꝰ item dissꝰ¬
tiȩ causa si queratut curtã¬
ta auctoritas inpretationis.
septugintas multis in locis dis¬
tet au ea ueritate quȩ in he¬
ureis codicibꝰ inuenitur:n¬
chil occurrere ꝓbalius existi¬
mo quam illos septuaguita
eospũ untet p̾catos quo et illa
quȩ inter pretabantur dicta
fuerant: qd̾ ex ipsa eorum
mirabui quȩ p̃dicatur. con¬
sensione firmatumẽ. Ergoa
ipfinonnulla in eloquio ua¬
riando et elbeadem uolunta¬
te dei cuiꝰ uia dicta erant. et
cuiuerba seruire debebant.
non rececdendo. nichil aliudei¬
monstrare uoluerunt quam
hoc ipsum qd̃ nunc tneuange¬
ustatum quatuor concordi qu¬
clam diuersitate miramur
Qua nobis ostenclitur. none
mencdatium. si quisquam i
diu̾so m aliquio narret: ut
ab eius uoluntate eui consaũ¬
ditin et consentieudum non
recedat. Quos nosse et moruꝰ
utile ẽ. ꝓpt̾ cauenda et uidicã¬
cla m̾datia. et ipsi fidei ue pi¬

Expanded text:
rpretati sunt singuli eosdem rpretati sunt singuli eosdem libros Hebraeos. huius item distantiae causa si quaeratur, cur tanta auctoritas interpretationis Septuaginta multis in locis distet ab ea ueritate quae in Hebraeis codicibus inuenitur, nihil occurrere probabilius existimo quam illos Septuaginta eo spiritu interpretatos, quo et illa quae interpretabantur dicta fuerant, quod ex ipsa eorum mirabili quae praedicatur consensione firmatum est. ergo et ipsi nonnulla in eloquio uariando et ab eadem uoluntate dei, cuius illa dicta erant et cui uerba seruire debebant, non recedendo nihil aliud demonstrare uoluerunt quam hoc ipsum quod nunc in euangelistarum quattuor concordi quadam diuersitate miramur, qua nobis ostenditur non esse mendacium, si quisquam ita diuerso modo aliquid narret, ut ab eius uoluntate, cui consonandum et consentiendum est, non recedat. quod nosse et moribus utile est propter cauenda et iudicanda mendacia et ipsi fidei, ne pu
Abbreviated transcription (Latin):
to iiuiꝰ moueri oportet. quia
unꝰ ita commeratut aftnam
de quacet̾i tacuerttnt ut tam̃
pultum non taceret de quo illi
duxerunt. Ubi gͦ utrumq factũ
potest intelligi. nulla repugnã¬
tia ẽ. nec si altus aliud. et aliuo
aliꝰ cominemoraret. Quantomi¬
nus ut aliꝰ unum: et auꝰ uttũq
Ioħs quoq cum taceat quem¬
admodum dũs dispłõs suos ad
hec animalia sibi adducenda
misetit: int̾ponit tam̃ breuit̃
hoc de pullo cum testimonio.
Inquo etiam testimonio ꝓꝓbico.
aliquantum diuersa euangelis¬
tarum locutio: ab ead̾ quidem
sententia non recedit. Si potest
mouere qd̾ hoc matħs fic aohi¬
bet ut asinam dicat cõmemoras
eccłi̾astici tut̾ ptetationis usita¬
te cuiꝰ reicausa illamͥ uidetur
qo matħs hebtea linga ꝑhibet̾ut
euangłin conscripsisse Manife¬
stum ẽ au̾t int̾ptetationem
illam quȩ dr̃ seꝑtuaginta in
nonmuus se auiter habere. ꝙͣ
inuentunt uihebreo qui eam
lingam nouerunt. et quiuit̃¬

Expanded text:
to minus moueri oportet, quia to minus moueri oportet, quia unus ita commemorauit asinam, de qua ceteri tacuerunt, ut tamen pullum non taceret, de quo illi dixerunt! ubi ergo utrumque factum potest intellegi, nulla repugnantia est, nec si alius aliud et aliud alius commemoret, quanto minus, ut alius unum, alius utrumque! Iohannes quoque, cum taceat, quemadmodum dominus discipulos suos ad haec animalia sibi adducenda miserit, interponit tamen breuiter hoc de pullo cum testimonio ein quo etiam testimonio prophetico aliquantum diuersa euangelistarum locutio ab ea quidem sententia non recedit; sed potest mouere, quod hoc Mattheus sic adhibet, ut asinam dicat commemorassecclesiastici interpretationis usitatae. cuius rei causa illa mihi uidetur, quod Mattheus Hebraea lingua perhibetur euangelium conscripsisse. manifestum est autem interpretationem illam, quae dicitur Septuaginta, in nonnullis se aliter habere, quam inueniunt in Hebraeo qui eam linguam nouerunt et qui inte
Abbreviated transcription (Latin):
sit duos discipłos dicens eis.
Ite in catestellum qd̃ contra uos
ẽ et statim inuenietis asinã
alligatam. et pullum cum ea.
Et ceteta usq adillum locum
ubi ait. Benedictus qui uenit
in nomine dm̃i osanna in al¬
tissimis hoc etiam marcꝰ nar¬
rat eocdem ordine custodito
Lucas autem iniericho inmo¬
ratur quedam comimemorãs
quȩ isti p̾termiserunt de ra¬
cheo principe publicanorum
et quȩdam in parabolis dic¬
ta. Post hec et ip̃e occurrit eis
ad huiꝰ commnemorationem:¬
pulli in quo sedit iħc. Hec mo¬
ueat qd̃ matħs et asinam lic̃
et pullum: cet̾i aũt de asina
tacent Immo etiam recordanda
ẽ ilia regula. quam de quinqͤ
genis et centenis discunbentibꝰ
cum quinq panibꝰ turbe pas¬
cerentur supra insinuauumꝰ.
Qua insinuata non cleb̾et hoc
iam ꝑmouere leccorem nec si
math̃s de pullo tacuiss quem¬
admodum illi de asinatacue¬
runt cum martine contrariũ
putaretur qd̾ itiꝰ asinam li¬
.retit auii ptuum asinȩ. Quan¬

Expanded text:
cipulos dicens eis: ite in castellum, quod contra uos est, et statim inuenietis asinam alligatam et pullum cum ea, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: benedictus qui uenit in nomine domini, osanna in altissimis. hoc etiam Marcus narrat eodem ordine custodito. Lucas autem in Hiericho inmoratur quaedam commemorans quae isti praetermiserunt de Zaccheo principe publicanorum et quaedam in parabolis dicta. post haec et ipse occurrit eis ad huius pulli commemorationem, in quo sedit Iesus. nec moueat quod Mattheus et asinam dicit et pullum, ceteri autem de asina tacent. immo etiam recordanda est illa rgenis et centenis discumbentibus, cum quinque panibus turbae pascerentur, supra insinuavimus : qua insinuata, non deberet hoc jam permovere lectorem, nec si Matthaeus ita de pullo tacuisset, quemadmodum illi de asina tacuerunt, ut maxime contrarium putaretur, quod unus asinam dixit, alii pullum asinae; quan
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matħs et dicit.
Et egressus iħe de templo
ibat. Et accesserunt adeum¬
discipuli eius. ut oftenderẽt
ei ecdificationes templi ipse
autem respondens: att illis
Uidetis hec omnia : Amen
dico uobis non relinquetur
hic lapis suꝑ lapidem: qui
non destruatur. Marcus eti¬
am commemorat hoc eodẽ
pene ordine pꝰ asiquantam
digressionem ad hoc factam
ut cominemoraret de uidua
quȩ misit duo munuta inga¬
rofilatium. quod cum eo
lucas solus commnemorat ha
etiam scdm marcum pꝰea quã
illud dominus egit cum nu¬
deis quomͦ acciperent. xp̃m
filium dauio: ea narrantur
que dicit de cauendis pha¬
riscis et ypocrisi eorum. Ou̾e
raibi dict̾a narrauit atq ideo
pꝰeumdem locum quem ꝑstr̃i
digessit matħs: nchil amplĩ
de iua inlua pauꝑrima et
uberrima. Ac deinde subrũ¬
git ea quibꝰ matheo tterum
choeret: dicens de templifu¬
tura eu̾sione: lucas quoq
ypocrisi phariseorum com¬
memorat. Inde sicut marcꝰ¬
ꝑgit ad uiduam. quȩ duo
minuta in garophilatium

Expanded text:
equitur Mattheus et dicit: et egressus Iesus de templo ibat. et accesserunt discipuli eius, ut ostenderent ei aedificationes templi. ipse autem respondens dixit illis: uidetis hdico vobis, non relinquetur hic lapis super lapidem qui non destruatur . Marcus etiam commemorat hoc eodem pene ordine, post aliquantam digressionem, ad hoc factam, ut commemoraret de vidua, quae misit duo minuta in gazophylacium , quod eum eo Lucas solus commemorat. Nam etiam secundum Marcum, posteaquam illud Dominus egit cum Judaeis, quomodo acciperent Christum filium David, ea narrantur quae dicit de cavendis Pharisaeis et hypocrisi eorum: quem ra ibi dicta narravit: atque ideo post eumdem locum quem brevitedigessit Matthaeus, nihil amplius de illa vidua pauperrima et uberrima; ac deinde subjungit ea quibus Matthaeo iterum cohaereret, dicens de templi futura eversione. Lucas quoquehypocrisi Pharisaeorum commemorat. Inde sicut Marcpergit ad uiduam, quae duo minuta in gazophylacium
Abbreviated transcription (Latin):
tur hoc euangeltum regni
mnuniu̾so orbe intestimoni
um omnibꝰ gentibus. et tũc
ueniet consumimnatio: etiã
marcus eumdem ordinem
ita commemorat. Et in om̃s
gentes: primum oportet p̃¬
dicari euangelium. Nondi¬
xit et tunc ueniet consum¬
matio: s hoc significat quod
ait primum. idẽ et in om̃s
dicari euangelium: quia illi
de fine int̾rogauerant. cum

Expanded text:
tur hoc euangelium regni tur hoc euangelium regni in uniuerso oum omnibus gentibus, et tunc veniet consummatio; etiam Marcus eodem ordine ita commemorat, Et in omnes gentes primum oportet praedicari Evangelium: non dixit, et tunc veniet consummatio; sed hoc significat quod ait, primum, id est, Et in omnes dicari Evangelium: quia illi de fine interrogaverant. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
dete ne quis uos seducat. Mui¬
ti enim uenient in nomine
meo dicentes ego sum xp̾e:
t multos seducent. Et cetera
usq ad illud ubi att. Et ib̾t
hii in suplicium et̾num: ius¬
li autem iuitam et̾nam
Nunc iam istum ꝓlixum ser¬
monem domini scd̾m tres etã¬
gelistas matħm. martum et
lucam consideremus. eumdẽ
quippe tenentes ordinem: ꝑa¬
rit̾ ista conterunt. Uicunt qui¬
dem hic aliqua etiam sinqłi
ꝓpͥa. in quibꝰ nulla ẽ repugnã¬
tiȩ metuenda suspitio. Uehis
aũt quȩ parit̾ dicunt: necu
sibimet adu̾sari putenttir
uidendum ẽ. Neq enim dici
potest si aliquid tale occurre¬
rit. aliud ẽẽ: atq alibi a dño
similiter dictum: quando e¬
odem loco rerum ac tempoꝵ
omnium titum uersatur
narratio. Sane quodearum¬
dem sententiarum adño
dietarum non eindem or
dinem seruant nichil adrẽ
ptinet uel intelligendam.
uel insinuandam dum ea
quȩ ab illo dicta referunt᷑
non sibunet aduersentur.
Quod gͦ maths ait et p̾licabi¬

Expanded text:
dete, ne quis uos seducat. multi enim uenient in nomine meo dicentes: ego sum Christus, et multos seducent, et cetera usque ad illud ubi ait: et ibunt hi in supplicium aeternum. iusti autem in uitam aeternam. nunc iam istum prolixum sermonem domini secundum tres euangelistas Mattheum. Marcum et Lucam consideremus. eundem quippe tenentes ordinem pariter ista contexunt. dicunt quidem hic aliqua etiam singuli propria, in quibus nulla est repugnantiae metuenda suspicio; de his autem quae, pariter dicunt necubi sibimet aduersari putentur, uidendum est. neque enim dici potest, si aliquid tale occurrerit, aliud esse adque alibi a domino similiter dictum, quando eodem loco rerum ac temporum omnium trium uersatur narratio. sane quod earundem sententiarum a domino dictarum non eundem omnes ordinem seruant, nihil ad rem pertinet uel intellegendam uel insinuandam, dum ea quae ab illo dicta referuntur non sibimet aduersentur. Quod ergo Mattheus ait: et praedicabi