comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc uoluntatis p̃parationẽ superius
sẽȩ scȩ scripturȩ testimonio demons¬
traui: quo dictum. ẽ. Preparat᷑ uolun¬
tas a dño. Ab ipso gͦ uoluntas p̃ꝑatur.
qui in nobis et uelle et ꝑficere mise¬
ricorditer oꝑat᷑ Dicet enim apłs. Ds̃¬
em̃ ẽ. qui oꝑat᷑ in uobis et uelle et ꝑfi¬
cere ꝓbona uoluntate. loquens etiã
ds̃ ꝑpropħam seipsum facere confir¬
mat quod fidelib donat ut fciant.
scđm illud oraculũ q̃d. ẽ. a nobis supͣ
iã positũ. quo dicit. Et faciã ut in
iustificationib meis ambuletis. et uidi¬
cia mea obseruetis et faciatis. Quid. ẽ
autẽ faciam ut faciatis. nisi mei erit
oꝑisom̃e bonũ quod oꝑati fueritis:
pse gͦ facit ut faciamus. quiꝰ in nobis
oꝑante fit om̃e bonũ quod facimus.
de quo dicitur ad hebreos. Aptet uos
in om̃i bono. faciens in uobis quod pla¬
ceat coram se. Demonstrat itaq dĩ grã
in bona uoluntate et oꝑatione hominis

Expanded text:
Hanc voluntatis praeparationem, superius Hanc voluntatis praeparationem, superius sanctae Scripturae testimonio demonstravi, quo dictum est: Praeparatur voluntas a Domino. Ab ipso ergo voluntas praeparatur, qui in nobis et velle et perficere misericorditer operatur. Dicit enim Aposest enim qui operatur in nobis et velle et perficere pro bona voluntate . Loquens etiam Deus per prophetam, se ipsum facere confirmat quod fidelibus donat ut faciant, secundum illud oraculum, quod est a nobis supra jam positum, quo dicit: Et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quid est autem, fis omne bonum quod operati fueritis? Ipse ergo facit ut faciamus, quo in nobis operante, fit omne bonum quod facimus. De quo dicitur ad Hebraeos: Aptet vos in omni bono, faciens in vobis quod placeat coram se . Demonstrata itaque Dei gratia in bona voluntate et operatione hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
punientur iniusti. Dicit᷑ enĩ in libro psal¬
mox. Iniusti punientur. et semen ĩpioꝵ ꝑi¬
bit: salus autẽ iustoꝵ a dño. De utrisq et
saluator nr̃ dicit. Tunc illi ibunt in cõbu¬
stionẽ ȩternam: iusti autẽ in uitam eter¬
nam. In utrisq gͦ id. ẽ. iustis et iniustis
tria quȩdã consideranda existimo. initiũ
uoluntatis. ꝓgressum operis. finem retri¬
butionis. ut in his quȩcumq iusta et bo¬
na uidemus. uisto et bono dõ demus. il¬
la autẽ dõ indigna nouerimꝰ. in quib
nec bonitatẽ nec iustitiam inuenimus.
& considerata oꝑm qualitate. illa creda¬
ȩquitati diuinȩ condigna repperiunt᷑
et congrua. Misericors enim et mise¬
rator et iustus dñs. Ac pͥmo totius bo¬
nȩ uoluntatis initium ab illa sempiter¬
na trinitate. quȩ unus solus et uerus
.ẽ. ds̃. et p̃destinatũ confitem᷑ et datum
Hoc enĩ homini gratuita iustificatione
tribuit p̃paratum: quod in eterna p̃¬
destinatione p̃parauerat tribuendũ.

Expanded text:
punientur injusti? Dicitur enim in libro Psalmorum: Injusti punientur, et semen impiorum peribit, salus autem justorum a Domino . De utrisque et Salvator noster dicit: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . In utrisque ergo, id est justis et injustis, tria quaedam consideranda existimo, initium voluntatis, progressum operis, finem retributionis. Ut in his quaecunque justa et bona videmus, justo et bono Deo demus; illa autem Deo indigna noverimus, in quibus nec bonitatem nec justitiam invenimus. Et considerata operum qualitate, illa credaaequitati divinae condigna reperiuntur et congrua: Misericors enim et miserator et justus Dominus . Ac primo totius bonae voluntatis initium ab illa sempiterna Trinitate, quae unus solus et verus est Deus, et praedestinatum confitemur et datum. Hoc enim homini gratuita justificatione tribuit praeparatum, quod in aeterna praedestinatione praeparaverat tribuendum.
Abbreviated transcription (Latin):
bonȩ oꝑationis effectũ. Unde cognoscimꝰ
dĩ eẽ et ut bonũ facere uelimꝰ. et ut bonũ
facere ualeamus. Cui sensui dauid om̃ino
concordat: gr̃am beneuolendi sic ostenden
diuinȩ largitatis directione donari. A
dño gressus hominis dirigent᷑. et uiã eus
uolet. Opus quoꝙ bonũ ñ nisi a dõ in noꝰ¬
bis. & in dõ a nobis fieri ꝓtestat᷑ dicens
Confirma hoc ds̃ quod oꝑatꝰ es in nobis
Et alio loco. In dõ faciemꝰ uirtutẽ. id ẽ oꝰ
uirtutis. Sic autẽ hic ꝓoꝑe uirtutis ur¬
tutẽ dixit fieri: sicut ioħes ꝓ oꝑe iustici
iusticiã dixit fieri. Ait enĩ. Quifacit
iusticiã ustus ẽ: sicut ille iustus. ẽ. Paulus
qͦq optat a nobis di fieri uoluntatẽ dicenꝰ

Expanded text:
bonum in nobis ipse facit. Unde cognoscimus Dei esse, et ut bonum facere velimus, et ut bonum facere valeamus. Cui sensui David omnino concordat, gratiam benevolendi sic ostendens divinae largitatis directione donari: A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet . Opus quoque bonum non nisi a Deo in nobis, et in Deo a nobis fieri protestatur, dicens: Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis . Et alio loco: In Deo faciemus virtutem , id est opus virtutis. Sic autem hic pro opere virtutis virtutem dixit fieri, sicut Joannes pro opere justitiae justitiam dixit fieri. Ait enim: Qui facit justitiam, justus est, sicut ille justus est . Paulus quoque optat a nobis Dei fieri volunta
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñs dicit. scd̾m fidem tuã fiat tͥ
et beatꝰ ioħes p̃dicat. hȩc ẽ. uictoria
que uicit mundũ fides nr̃a. paulus qͦ¬
ur̃a coram hominib ut uidentes ur̃a
bona oꝑa glorificent patr̃ẽ ur̃m qui in
cęlis. ẽ. tamen quia ista cum habemꝰ non
habemus ex nobis nata sed adõ donata.
sicut apłs dicit. nos autẽ non sp̃mmun¬
di accepimus. sed sp̃m qui ex dõ. ẽ. ut sci¬
amus quȩ adõ donata sunt nobis. et
quia quȩcũq nobis facienda donat. si¬
cut habere non possumꝰ nisi ipse nobis
largiatur. sic facere non possumꝰ nisi ip¬
rea nullatenus sinimur. immo salubri¬
ter ꝓhibem᷑. tam in nr̃a fide quam in
nr̃o oꝑe tamquã nr̃m nobis aliquid uin¬
dicare: Dicit enĩ uaselectionis. Quid
autẽ habes quod non accepistr: Si aũ

Expanded text:
m tuam fiat tibi. Et beatus Joannes praedicat: Haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra . Paulus quvestra coram hominibus, ut videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus 13 quae a Deo donata sunt nobis ; et quia quaecunque nobis facienda donat, sicut habere non possumus, nisi ipse nobis largiatur, sic facere non possumus, nisi iprea nullatenus sinimur, imo salubriter prohibemur, tam in nostra fide quam in nostro opere, tanquam nostrum nobis aliquid vindicare. Dicit enim Vas electionis: Quid autem habes quod no
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas in oꝑe nouo noua eẽ ñ possit. Do¬
nat etiã grãm digno in retributione merce¬
dis ȩterne. ut scilicet siue cũ impiũ iustificat
pie uistꝰ. quia de ipso apłs dicit. ut sit ipse
iustus et iustificans eũ qui exfide. ẽ iħi. seu
seu eũ iustũ iuste głificat puis. quia quosiu¬
stificauit illos & glorificauit. eadem sit oꝑa¬
tio grẽ quȩ meritum hominis bonũ & ini¬
tiat᷑ ad iustitiam. et consummat ad qłam:
pͥmo inchoans in homine uoluntatẽ bonã.
deinde eandem uoluntatẽ adiuuans ines¬
itamt nt en dimustate sdiuino dono bonã
iutorio malam suꝑare concupiscentiã pos¬
sit. & dõ ꝑficiente talis postmodũ ipsauo¬
luntas sit ut malam concupiscentiã ha¬
bere ñ possit. ac sic in p̃senti uita gr̃ȩ ad¬
iutorio infirmitati ñ cedat. in futura aũ
gr̃ȩ beneficio infirmitatẽ ñ habeat. et
nunc recreet᷑ continuo uiuamine medica¬

Expanded text:
voluntas in opere novo nova esse non possit . Dovoluntas in opere novo nova esse non possit . Donat etiam gratiam digno in retributionem mercedis aeternae, ut scilicet sive cum impium pie justificat justus, quia de ipso Apostolus dicit: « Ut sit ipse justus et justificans eum, qui ex fide est Jesu ; » seu cum justum juste glorificat pius, quia quos justificavit, illos et glorificavit , eadem sit operatio gratiae, quae meritum hominis bonum, et initiat ad justitiam, et consummat ad gloriam. Primo inchoans in homine voluntatem bonam, deinde eamdem voluntatem adjuvans inchoatam, ut eadem voluntas et divino dono bona jutorio malam superare concupiscentiam possit, et Deo perficiente talis postmodum ipsa voluntas sit, ut malam concupiscentiam habere non possit. Ac sic in praesenti vita gratiae adjutorio infirmitati non cedat, in futura autem, gratiae beneficio, infirmitatem non habeat. Et nunc recreetur continuo juvamine medica
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt mali ad hoc quod male oꝑantur
a concupiscentia sua abstrac̾ti & inlecti. sed
ad hoc quodiuste patiunt᷑ inuiti. Predesti¬
nationis enĩ nomine ñ aliqua uoluntatis
humanȩ coactiua necessitas expͥmit᷑. s mi¬
m̃ iniusto consilio aut gratuitã miscdiam
p̃roget misero aut debitam iustitiã rependat
iniusto. imino aut misericor diter debitori
donet quod si uellet iuste posset exigere.
aut iuste cũ usuris quod suũ. ẽ. exigat. & mi¬
quo debitori quod debet᷑ iniquitatib reddat.
ac sic aut istũ prorsus in dignũ miscđia p̃ue¬
niat. aut illũ ira dignũ inueniat. Ipse enĩ
donat gratis indigno grãm. qua iustificatꝰ
impius illuminet᷑ munere bonȩ uoluntatis
et facultate bonȩ oꝑationis: ut p̃ueniente
miscdia bonũ uelle incipiat. et subsequen¬
te miscdia bonũ quod uult facere ualeat.
Utrũq autẽ p̃destinando ds̃ p̃parauit in illa
uncõmutabili uoluntate in qua sic futurũ
effectũ hominis renouandi disposuit: ut eius

Expanded text:
ti sunt mali ad hoc quod male operantur a concupiscentia sua abstracti et illecti; sed ad hoc quod juste patiuntur inviti. Praedestinationis enim nomine, non aliqua voluntatis humanae coactiva men injusto consilio, aut gratuitam misericordiam praeroget misero, aut debitam justitiam rependat injusto. Imo aut misericorditer debitori donet quod si vellet juste posset exigere: aut juste cum usuris quod suum est exigat, et iniquo debitori quod debetur iniquitatibus reddat. Ac sic ut istum prorsus indignum misericordia praeveniat, aut illum ita dignum inveniat. Ipse etenim donat gratis indigno gratiam, qua justificatus impius illuminetur munere bonae voluntatis, et facultate bonae cooperationis; ut praeveniente misericordia bonum velle incipiat et subsequente misericordia bonum quod vult facere valeat. Utrumque autem praedestinando Deus, et praeparavit in illa incommutabili voluntate, in qua sic futurum effectum hominis renovandi disposuit, ut ejus
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ oꝑa p̃destinasse. ꝓ quib eos con¬
dẽpnet. sicut in scĩs p̃destinasse dicit᷑
quod coronet. Cũ uͦ causam condẽpna¬
tionis iniquoꝵ. et glorificationis scõꝵ
quȩrimus. non p̃destinatos negamꝰ
uelillos ad penam uel illos ad głam: sedutrũ
iccredunt᷑ p̃destinata diuinitus oꝑa bona
ꝓ quib glorificabunt᷑ iusti. sic credenda sutt.

Expanded text:
quorum opera praedestinasse, pro quibus eos condemnet, sicut in sanctis praedestinasse dicitur, quod coronet? Cum vero causam condemnationis iniquorum, et glorificationis sanctorum quaerimus, non praedestinatos negamus, vel illos ad poenam, vel illos ad gloriam. Sed utrum, sicut creduntur praedestinata divinitus opera bona, pro quibus glorificabuntur justi, sic credend
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ grã: scilicet grãm głificationis ȩternȩ
ꝓ grã iustificationis indebitȩ. ut gr̃a iusti¬
ficationis om̃ẽ meritũ malũ deleat inde¬
bito beneficio. et meritũ bonũ iugi con¬
firmet auxilio. cui gr̃ã glorificationis
iuste reddat᷑ in p̃mio. Gr̃ã autẽ ipsa
etiam ido ñ inuste dicit᷑. quia ñ solũ donis
suis ds̃ dona sua reddit: sed quia tantum
etiam ibi diuinae retributionis gr̃ã exu¬
berat. ut incõꝑabiliter atq ineffabiliter
om̃e meritũ qũauis bonȩ et ex dõdatȩ hu¬
manȩ uoluntatis atq oꝑationis excedat.
Qũauis enĩ ñ solum credendi in xp̃m lum̃
sed etiã ꝓ illo patiendi uirtutẽ a dõ nobis

Expanded text:
ificationis aeternae pro gratia justificationis indebitae, ut gratia justificationis omne meritum malum deleat indebito beneficio: et meritum bonum jugi confirmet auxilio, cui gratia glorificationis justae reddatur in praemio. Gratia autem etiam ipsa ideo non injuste dicitur, quia non solum donis suis Deus dona sua reddit: sed quia tantum etiam ibi gratia divinae retributionis exuberat, ut incomparabiliter atque ineffabiliter omne meritum, quamvis bonae et ex Deo datae, humanae voluntatis atque operationis, excedat. Quamvis enim non solum credendi in Christum lumen, sed etiam pro illo patiendi virtutem a Deo nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uenit adlucẽ. ut ñ arguant᷑ oꝑa eius. Qui
autẽ facit ueritatẽ: uenit adluce ut ma¬
nifestent᷑ eius oꝑa. quia in do sunt facta.
Hoc autẽ in dõ facimus: qͥd dõ in nobis
faciente dat᷑ nobis ut faciamꝰ. Quodeui¬
dent̃ in epła ad hebreos ostendit᷑. ubi cũ
de dõ dictũ. eẽt aptet uos in om̃ibono¬
ut faciatis uoluntatẽ eius. continuo seqͥt᷑
faciens in uobis quod placeat corã se. Om̃e
gͥ opus quod a nobis in dõ fit: ds̃ in nobic
facit. Ex ipso enĩ et ꝑipsũ et in ipso sunt
om̃ia. Ex ipso gͦ. ẽ. & uoluntas bona. et
oꝑatiobona. Quod doctor gentiũ his uer
cut salomon dicit quia p̃ꝑat᷑ uoluntas ado¬
mino: sic etiam bona oꝑa nr̃a paulus adño
asserit p̃ꝑata. hoc. ẽ. in p̃destinatione dispo¬
sita. Dicit itaq. Grã salui factiestis ꝑfi-
dem. et hoc non ex uobis: sed d̃ĩ donũ. est.
Non ex oꝑib ut ne quis głetur. Ipsius enĩ

Expanded text:
n arguantur opera ejus. Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur ejus opera, quia in Deo sunt facta . Hoc autem in Deo facimus, quod Deo in nobis faciente datur nobis ut faciamus. Quod evidenter in Epistola ad Hebraeos ostenditur, ubi cum de Deo dictum esset: Aptet ut faciatis voluntatem ejus, continuo sequitur: Faciens in vobis quod placeat coram se . Omne igitur opus, quod a nobis in Deo fit, Deus in nobis facit. Ex ipso enim, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Ex ipso ergo est, et voluntas bona et operatio bona. Quod Doctor gentium his verbcut Salomon dicit, quia praeparatur voluntas a Domino; sic etiam bona opera nostra Paulus a Domino asserit praeparata, hoc est in praedestinatione disposita. Dicit itaque: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Non ex operibus, ut ne
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ dicit. Nolite timere eos qͥ occiduit
corpus: animã autẽ ñ possunt occidere
Magis autẽ eum timete. qͥ potest & animam
& corpus ꝑdere in gehennã. Quod gͦ antege¬
hennã mali ꝑeunt ñ .ẽ. diuii oꝑis s huma¬
ni. Quod autẽ in gehenna ꝑituri sunt: hoc
facit dĩ ęquitas. cui nulla placet peccantis
iniqͥtas. Qui enĩ diligit iniquitatẽ: odit
animã suam. & dicit iohannes quia omĩs
qͥfacit peccatum et iniqͥtatẽ facit: & peccatũ
quȩ peccauerit ipsa moriet᷑. De filio autẽ dĩ
iohannes dicit. Scimus quia ille apparuit
ut peccata tolleret: et peccatũ in eo non. ẽ¬

Expanded text:
noster dicit: Nolite timere eos qui occidunt noster dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Magis autem eum timete qui potest et animam et corpus perdere in gehennam . Quod ergo ante gehennam mali pereunt, non est divini operis, sed humani. Quod autem in gehenna perituri sunt, hoc facit Dei aequitas, cui nulla placet peccantis iniquitas. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Et dicit Joannes: Quia omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit; et peccatum quae peccaverit, ipsa morietur . » De Filio autem Dei Joannes dicit: « Scimus quia ille apparuit, ut peccata tolleret, et peccatum in eo non e
Abbreviated transcription (Latin):
Conuertimini & auertite uos ab om̃ibus
impietatib ur̃is: & non erunt uobis inpȩ¬
nã iniquitatis. Proicite a uobis om̃s iniqͥ¬
tates ur̃as quas impie fecistis aduersusme:
& facite uobis cor nouũ & sp̃m nouũ. &ut
quid moriemini domus isrł: Qm̃ nolo
impietatis quã non fecit ds̃: quȩ ꝑ diabo¬
lũ introiuit in orbem terrarum. In hac eũ
imitant᷑ qui sunt ex parte illius. Huic u
ni morti quã peccator sibi ꝑ contẽptũ diui¬
nȩ uissionis iniustȩ concupiscendo ac¬
cersiuit. duplam ds̃ mortẽ iuste iudican¬
do retribuit. hoc. ẽ. pͥmã: in seꝑatione ani¬
mȩ et corporis. scd̾am in eterna cruciatione
animȩ & corporis. Ac ꝑ hoc pͥmã qua disce¬
rediens in carnẽ anima. in eadẽ et cũ eadẽ
in qua peccauit carne torquet᷑. ut cũ qua
cõmunicauit mortẽ peccati quod di bo¬
nitas interdixit homini. cũ ipsa cõmuni¬
cet mortẽ supplicii quod ꝑauit diuina
iustitia peccatori. De hac morte saluator

Expanded text:
Conuertimini et auertite uos ab omnibus impietatibus uestris, et non erunt uobis in poenam iniquitatis. proicite a uobis omnes impietates uestras, quas impie fecistis in me, et facite uobis cor nonum et spiritum nouum. et ut quid moriemini, domus srahel? impietatis, quam non fecit Deus, quae per diabolum introivit in orbem terrarum. In hac eum imitantur qui sunt ex parte illius. ni morti, quam peccator sibi per contemptum divinae jussionis injuste concupiscendo arcessivit, duplam Deus mortem juste judicando retribuit; hoc est, primam in separatione animae et corporis, secundam in aeterna cruciatione animae et corporis. Ac per hoc primam, qua, discerediens in carnem anima, in eadem et cum eadem, in qua peccavit, carne torquetur; ut cum qua communicavit mortem peccati, quod Dei bonitas interdixit homini, cum ipsa communicet mortem supplicii, quod paravit divina justitia peccatori. De hac morte Salvator
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ etiã uitam ȩternã regnũq cȩloꝵ. diui¬
nitꝰ fide fidelibus p̃paratum. Ipse quippe
xp̃c dicturum se dextris ostendit. Uenite
benedicti patris mei ꝑcipite regnũ: quod
uobis paratũ. ẽ. ab initio mundi. S et
hoc ipsũ opus. ẽ. gr̃ȩ. Ex gr̃ã enĩ datur
non solum iustificatis uita bona. s etiam
glorificatis uita ȩterna. Quod pauli tene¬
mus p̃dicatione cõptũ: dicentis. Stipen
pendia. uita uͦ eterna gr̃a dicitur. nͥ quia
illa redditur hec donat᷑  Sed ubi illã ds̃
reddit. opus malum peccatoris hominis
punit. Quod nullatenus fecisset homo: nͥ
discessisset adõ. Cũ uͦ ds̃ uitã ȩt̃nã donat:
opus suum quod inchoauit iustificans im¬
piũ ꝑficit. glorificans ustum. Hȩc autẽ u¬
traq grã. id ẽ. et uitabona & uita ȩterna:

Expanded text:
damus etiam vitam aeternam, regnumque coelorum divinitus fide fidelibus praeparatum. Ipse quippe Christus dicturum se dextris ostendit: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Sed et hoc ipsum opus est gratiae. Ex gratia enim datur non solum justificatis vita bona, sed etiam glorificatis vita aeterna. Quod Pauli tenemus praedicatione compertum, dicentis: Stipendpendium, 9 vita vero aeterna gratia dicitur, nisi quia illa redditur, haec donatur? Sed ubi illam Deus reddit, opus malum peccatoris hominis punit, quod nullatenus fecisset homo, nisi discessisset a Deo. Cum vero Deus vitam aeternam donat, opus suum quod inchoavit justificans impium, perficit glorificans justum. Haec autem utraque gratia, id est et vita bona et vita aeterna,
Abbreviated transcription (Latin):
rizas tͥ irã in dieuȩ et reuelationis iuisti
iudicii dĩ: qui reddet unicuiq scdm oꝑa
sua. Auo qͦq loco ñtã plangit qͥ peccare
grauit̾ udebant᷑: qũa eos qͥ peccatoꝵ suoꝵ pe¬
nitentiã gerere noluerunt. Deniq dicit
chorintus. Ne iterũ cũ uenero humiliet
me ds apud uos. et lugeã multos ex eis qͥ¬
ante peccauerunt et ñ egerunt pęnitentiã
suꝑ unmunditia et fornicatione. et impu¬
dicitia quã gesserunt. Nec iminerito luget
apłs qͥ penitentiã ñ agunt. Scit enim
plus. eẽ. gaudiũ corã angłis ci suꝑ uno
peccatore pęnitentiã agente: quã super
nonaginta nouẽ uistis. qͥb ñ ẽ opus¬

Expanded text:
t revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Alio quoque loco non tam plangit qui peccare graviter videbantur, quam eos qui peccatorum suorum poenitentiam gerere noluerunt. Denique dicit Corinthiis: Ne iterum cum venero, humiliet me Deus apud ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam super immunditia et fornicatione, et impudicitia, quam gesserunt . Nec immerito luget Apostolus qui poenitentiam non agunt: scit enim plus esse gaudii coram angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta novem
Abbreviated transcription (Latin):
in saucio uulnꝰ quod eurari ñ ualeat : Sĩ
gͦ medico nr̃o nulla. ẽ incurabilis płaga.
ita nec in aliqͦ uulnere. nec in aliqͣ t̾ẽpore
cȩlestis potest mediciua deficerere. Ido ipse
medicꝰ semꝑ se posse conuerso salutẽ donare
testat᷑ dicens. Cũ conuerꝰ fueris et inge¬
mueris: saluus eris. Propter quod durita
Nũqͥd qui cadit ñ resurget. aut qͥ auerꝰ ẽ
ñ reuertet᷑: Quaregͦ auerzus. ẽ. popłs
iste in therłm auersione contentiosa:
indurauerunt ceruices fuas noluerunt¬
reuerti: Nonpunit ds inpeccatore pec¬
cata: si peccatoris ceruix ñ fuerit incdu¬

Expanded text:
in saucio vulnus quod curari non valeat? Sicut in saucio vulnus quod curari non valeat? Sicut ergo medico nostro nulla est incurabilis plaga, ita nec in aliquo vulnere, nec in aliquo tempore, coelestis potest deficere medicina. Ideo ipse medicus semper se posse converso salutem donare testatur, dicens: Cum conversus fueris, et ingemueris, salvus eris . Propter quod duritiam Nunquid qui cadit non renon revertetur? Quare ergo aversus est populus iste in Jerusalem aversione contentiosa? induraverunt cervices reverti . Non 194 punit Deus in peccatore peccata, si peccatoris cervix non fuerit indu
Abbreviated transcription (Latin):
Iniquũ uͦ ẽ si putemꝰ iustũ quandoq auer¬
sũ posse dãpnari. et putemꝰ iniquũ qndoq
conuersũ ñ posse saluari. Iustꝰ. ẽ as et mise¬
ricors. Sicut gͦ potest ꝑiustitiã dãpnare
pietati p̃iudicat. Pȩnitentia nũꝙͣ ẽ apua
dm̃. sera. in cuiꝰ conspectu semꝑ ꝑ p̃sentib
habent᷑ tã p̃terita qũa futura. Si diut᷑ nita
simã xp̃c ueniret. ut peccatũ ꝑeuntis au¬
ferret. de quo dicit iohannes. ecce agnꝰ
di. ecce qͥ tollit peccatũ mundi. ꝙ ipse sal¬
uator de se. Uenit enĩ filiꝰ hominis querere
et saluare qͥd ꝑierat. Samaritanꝰ nr nũꝗͣ
uulneratũ adstabulũ misericordit̃ impo¬
sitũ ium̃to ꝑduceret. si aliqͦd in eo uuulnꝰ
insanabile iudicaret. Nũꝙͣ duob denariis
datis. redditurũ se qͥcqͥ̃ suꝑerogaret sta¬
bulario spopondisset. si superogationem
illã. ñ plenȩ sanitati p̃nosceret᷑ ꝓfuturã
Ut qͥd enĩ stabulariꝰ aliqͥa suꝑerogat. siẽ

Expanded text:
Iniquum vero est, si putemus justum quandoque aversum posse damnari; et putemus iniquum quandoque conversum non posse salvari. Justus est Deus et misericors. Sicut ergo potest per justitiam damnare pietati praejudicat. Poenitentia nunquam est apud Deum sera, in cujus conspectu semper pro praesentibus habentur tam praeterita quam futura. Si diuturnitassima Christus veniret, ut peccata mundi pereuntis auferret, de quo dicit Joannes: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi , et ipse Salvator de se: Venit enim Filius hominis quaerere et vulneratum ad stabulum misericorditer impositum jumento perduceret, si aliquod in eo vulnus insanabile judicaret. Nunquam duobus denariis datis, redditurum se quidquid supererogaret stabulario spopondisset , si supererogationem illam non plenae sanitati praenosceret profuturam. Ut quid enim stabularius aliquid supererogat, si est
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. ñ adquirendo caritatem quam
adquirere debuerunt. His gͥ demonstra¬
t᷑ indiciis. ibi ẽẽ. sp̃m sc̃m ubi. ẽ. finis p̃cep¬
ti. hoc. ẽ. caritas de corde puro ꝙ consci¬
entia bona et fide non fict᷑a. ubi autẽ cũ
fide caritas. non.ẽ. quȩcumq dona sp̃s
gitatem. ubi sic aliquod donum sp̃s ha¬
betur. ut ipse sp̃s non habeat᷑. Proinde
tales & si uident᷑ quoꝵ libet paternor ũ
dono participes. non tamen sunt. here

Expanded text:
derunt, non acquirendo caritatem, quam derunt, non acquirendo caritatem, quam acquirere debuerunt. His igitur demonstratur indiciis ibi esse Spiritum sanctum ubi est finis praecepti, hoc est, caritas de puro corde, et conscientia bona, et fide non ficta . Ubi autem cum fide caritas non est, quaecunque dona Spiritus gitatem, ubi sic aliquod donum Spiritus habetur, ut ipse Spiritus non habeatur. Proinde tales, etsi videntur quorumlibet paternorum donorum participes, non tamen sunt haered
Abbreviated transcription (Latin):
transferat. caritatẽ autẽ ñ habeat: nichil.ẽ.
Et si distribuerit in cibos pauperum om̃s
facultates suas ꝙ tradiderit corpus suũ
ut ardeat caritatem autem non habeat
nichil ei ꝓdest. Namquia legem dicit
apłs ordinatam ꝑ angłos in manu medi¬
atoris: linguis locuti sunt angłoꝵ qui
in ore quȩ legis sunt docebant. & aduer¬
sus legem prauis oꝑib militabant. De
quib ipse faluator dicit. Que dicunt fa¬
cite. quȩ autẽ faciunt facere nolite. Di¬
cunt enim & non faciunt. Saul quoq
ꝓpħiam habuit. & simon magus credidit.
ꝙ baptismi sacramentũ accepit.Nam et de¬
mones credunt dũ & contremiscunt. uiden¬
tur habere fidem. sed nichil eis ꝓdest. qͥa
non habent caritatem. Multi etiam facul¬
tates suas pauꝑib erogantes. quia ñ cu¬
rauerunt adquirende caritatis studium
impendere: res suas quidem donauerunt.
Quod idõ uichil eis ꝓfuit: quia se ipsos ꝑdi¬

Expanded text:
transferat, caritatem autem non habeat, nihil est. transferat, caritatem autem non habeat, nihil est. Etsi distribuerit in cibos pauperum omnes facultates suas, et tradiderit corpus suum ut ardeat, caritatem autem non habeat, nihil ei prodest . Nam quia legem dicit Apostolus, ordinatam per angelos in manu mediatoris , linguis locuti sunt angelorum, qui in ore, quae legis sunt , docebant, et adversus legem pravis operibus militabant. De quibus ipse Salvator dicit: Quae dicunt, facite, quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt . Saul quoque prophetiam habuit, et Simon Magus credidit, et baptismi sacramentum accepit, nam et daemones, dum credunt et contremiscunt, videntur habere fidem, sed nihil eis prodest, quia non habent caritatem. Multi etiam facultates suas pauperibus erogantes, quia non curaverunt acquirendae caritatis studium impendere, res quidem suas donaverunt, quod ideo nihil eis profuit, quia seipsos perdi
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ ab ocłis turbatis ꝑcipit᷑: nec auget᷑
cũ ampliꝰ ocłis sanis infundit᷑. quia diuer¬
litas illa uisionis ñ ex diuersitate solis
euenit. sed in diuersitate sanitatis infir¬
mitatis q consistit. Et quatuis unum
minus. alterum magis illuminet: ipseta¬
men unũ atq idem in se lumen habet. qͦd
unus minus. alter amplius uidet: sic etiã spũ
sc̃o in se sine augmento ac detrimento immu¬
tabiliter ꝑmanente duplicem sibi helius sp̃m
poposcit. in eo quod auginentũ sp̃ualis gr̃e
totius eccłiȩ sacrificiũ postulat᷑ aduentus:
tatis unitas ugit̃ indisrupta seruetur. hoc
.ẽ. enim principale sc̃i sp̃s donum. sine qua
quisquis linguis hominum angłoꝵq loqͣ¬
tur: uelut essonans aut cymbalum tin¬
niens sonum dare potest. uitam habere
non potest. Et si habeat omẽm ꝓpħiam
ꝙ nouerit misteria om̃ia ꝙ omẽm scientiã
ꝙ si habeat om̃em fidem ita ut montes

Expanded text:
minus ab oculis turbatis percipitur, nec augetur, minus ab oculis turbatis percipitur, nec augetur, cum amplius oculis sanis infunditur. Quia diversitas illa visionis non ex diversitate solis evenit, sed in diversitate sanitatis infirmitatisque consistit. Et quamvis unum minus, alterum magis illuminet, ipse tamen unum atque idem in se lumen habet, quod unus minus, alter amplius videt. Sic etiam Spiritu sancto, in se sine augmento ac detrimento immutabiliter permanente, duplicem sibi Eliseus spiritum poposcit, in eo quod augmentum spiritalis gratiae totius Ecclesiae sacrificium postulatur adventus, tatis unitas jugiter indisrupta servetur. Haec est enim principale Spiritus sancti donum, sine qua quisquis linguis hominum angelorumque loquitur, velut aes sonans, aut cymbalum tinniens, sonum dare potest, vitam habere non 35 potest. Etsi habeat omnem prophetiam, et noverit mysteria omnia et omnem scientiam, etsi habeat omnem fidem, ita ut montes
Abbreviated transcription (Latin):
tinentia. ꝙ cũ alii detur ꝑ sp̃m ser mosapi¬
entiȩ. alii autẽ sermo scientiȩ scdm eundẽ
sp̃m alterifides in eodem sp̃u: hec tamen
om̃ia possunt in hominib ꝙ augeri & mi¬
nui. Unde. ẽ. illud quod& ip̃si apłi augmen¬
tum fidei sibi a dño postulant condonari
dicentes. Domine auge nobis fidem. In ca¬
ritate qͦq nos crescere ipse beatꝰ demonstrat
apłs. qͥ ait. Ueritatẽ autẽ facientes in cari¬
tate crescamꝰ in illo ꝑ om̃ia. Quomͦ autem
in caritate crescimus. nͥ cũ donogr̃ȩ sp̃ua¬
sis crementũ accipimꝰ caritatis: Caritas
qui datꝰ. ẽ. nobis. Hoc sentit᷑ & de ceteris
spualib donis que ꝓ uniuscuiusq captu
uel augeri uel minui dicunt᷑ in nobis:
qm̃ taliũ crementa detrimentaq caris¬
matum. scd̾mn id dicunt᷑ quod quib dam
seu plus seu minus insunt. ñ qͦd inse uł
augeri uel minui possunt. Nam ꝙ sol tan¬
tus.ẽ. cũ uidet᷑ ab ocłis sanis: quantus
cũ uidetur a sauciis. Nec in se minuit᷑ cũ

Expanded text:
pientiae, alii autem sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alteri fides in eodem Spiritu ; haec tamen omnia possunt in hominibus et augeri et minui. Unde est illud quod ipsi apostoli augmentum fidei sibi a Domino postulant condonari, dicentes: Domine, adauge nobis fidem . In caritate quoque nos crescere, ipse beatus demonstrat Apostolus, qui ait: Veritatem autem facientes, in caritate crescamus, in illo per omnia . Quomodo autem in caritate crescimus, nisi cum dono gratiae spiritalis crementum accipimus caritatis? Caritas qui datus est nobis . Hoc sentitur et de caeteris spiritalibus donis, quae pro uniuscujusque captu, vel augeri vel minui dicuntur in nobis. Quoniam talium crementa detrimentaque charismatum, secundum id dicuntur, quod quibusdam seu plus seu minus insunt, non quod in se vel augeri vel minui possunt. Nam et sol tantus est cum videtur ab oculis sanis, quantus cum videtur a sauciis, nec ipse minuitur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tio constructa. crescit in tẽplu sẽm
in dño. in quo & uos coȩdificamini in ha¬
bitaculum dĩ in sp̃u Hanc edificationẽ
qua in sp̃u ȩdificamur alio loco non ad
aliud fieri testat᷑ apłs nisi ad consumatio¬
nẽ scõꝵ in opus ministerii inȩdificatio¬
nem corporis xp̃i: ubi unitatẽ eiusd̃e
edificationis spualis quȩ incaritate
constat. insinuans. ait. Donec occurra¬
mus om̃s in unitatem fidei ꝙ agniti-¬
onisfilii dĩ. in uirũ ꝑfectũ. in mensu¬
ram ȩtatis plenitudinis xp̃i: ut iam
non simus par uuli flucꝰtuantes. ꝙ cir¬
cumferam᷑ om̃i uento doctrinȩ in ne¬
quitia hominum. in astutia ad circũ¬
uentionem erroris. ueritatẽ autem
facientes in caritatem crescamꝰ in illo
ꝑ om̃ia qui.ẽ. caput xp̃c. ex quo to

Expanded text:
m in Domino, in quo et vos coaedificamini in habitaculum Dei, in spiritu . Hanc aedificationem, qua in spiritu aedificamur, alio loco non ad aliud fieri testatur Apostolus, nisi ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. Ubi unitatem ejusdem aedificationis spiritalis, quae in caritate constat, insinuans ait: Donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi ut iam non simus parvuli fluctuantes et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum in astutia ad circumventionem erroris veritatem autem facientes in caritate crescamus in illo per omnia qui est caput Christus ex quo to
Abbreviated transcription (Latin):
q eccłia sp̃m scm sibi celitꝰ postulat mit¬
ti: donum sibi caritatis ꝙ unanimita¬
tis postulat adõ conferri. Quando autẽ
congruentius quam ad consecrandum
tum. quȩ ipsum caput suum seđm car¬
nem de sp̃u sco nouerit natum: Sic
enĩ angłico maria informat᷑ eloquio
Sp̃s sc̃s suꝑueniet inte: ꝙ uirtꝰ altissi¬
mi obumbrabit tͥ. idoq quod nascet᷑
ex te sc̃m uocabit᷑ filius dĩ. Euangłi¬
sta quoq matheus eodem sp̃u sc̃o re¬
pletꝰ affirmat. quia cum desponsata eẽt
mater eius maria ioseph: pͥus qũã con¬
uenirent. inuenta. ẽ. in utero habens de

Expanded text:
 sanctum sibi coelitus postulat mitti, donum sibi caritatis et unanimitatis postulat a Deo conferri. Quando autem congruentius quam ad consecrandum tum? quae ipsum caput suum secundum carnem de Spiritu sancto noverit natum. Sic enim angelico Maria informatur eloquioAltissimi obumbrabit tibi. Ideoque quod nascetur ex te sanctum vocabitur Filius Dei . Evangelista quoque Matthaeus eodem Spiritu sancto repletus affirmat, quia cum desponsata esset mater ejus Maria Joseph, priusquam convenirent, inventa est in utero habens de
Abbreviated transcription (Latin):
dib nr̃is ꝑ sp̃m sc̃m qui datus. ẽ. nob̾.
Ipsa. ẽ. enim caritas quam non habent
qui ab eccłiȩ catholicȩ cõmunione p̃cisi
sunt. Attende quȩso beatissimum augu¬
stinum in scĩs scripturis diuinitus
eruditum: quomodo uno in loco non
solum scĩ apłi pauli sed etiam scĩ uidȩ
apłi sensum. in scĩ sp̾s nomine mira-¬
biliter aꝑuit. Ait enim suꝑuis. Sp̃s aũ¬

Expanded text:
qui datus est nobis . Ipsa est enim caritas, quam non habent qui ab Ecclesiae catholicae communione praecisi sunt. » Attende, quaeso, beatissimum Augustinum in sanctis Scripturis divinitus eruditum, quomodo uno in loco non solum sancti apostoli Pauli, sed etiam sancti Judae apostoli sensum, in sancti Spiritus nomine, mirabiliter aperuit. Ait enim superiu
Abbreviated transcription (Latin):
autem nos putet dum ȩccłia in sacrifi¬
cii p̃ce sp̃s sc̃ĩ deposcit aduentum. in¬
congruȩ scĩ sp̃s uocabulo caritatem
intelligere. quȩ diffusa. ẽ. in cordibus
dum duximꝰ paternis definitionẽ nr̃am
p̃munire sententiis. Sc̃s ꝙ eñĩ augusti¬
nus in libris de baptismo cũ quȩstionẽ
de hereticoꝵ receptione sine baptisimatis
iteratione uersaret. in tertio eiusdẽ oꝑis
ubro interalia sic dicit. Sp̃s autem sc̃s
quod in sola catholica ꝑ manus imposi

Expanded text:
autem nos putet, dum Ecclesia in sacrifiautem nos putet, dum Ecclesia in sacrificii prece Spiritus sancti deposcit adventum, incongrue sancti Spiritus vocabulo caritatem intelligere, quae diffusa est in cordibus dum duximus paternis definitionem nostram praemunire sententiis. Sanctus enim Augustinus in libris de Baptismo , cum quaestionem de haereticorum receptione sine baptismatis iteratione versaret, in tertio ejusdem operis libro, inter alia sic dicit: « Spiritus autem sanctus, quod in sola catholica Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem sp̃s in uinculo pacis. unũ corpus
& unus sp̃s. Hunc sp̃m discedendo.
amittunt. si qui aut ꝑfidia deprauati.
aut suꝑbia inflati. ab unitate corporis
ȩccliȩ segregantur. Quod uidas apłs
sine hoc sp̃u euidenter ostendit dicens.
Hi sunt qui segregant semetipsos: ani-¬
males sp̃m non habentes. Hii enĩ quia
animales sunt: idõ sp̃m ñ habent Pp¬
ter quod paulus apls dicit. Animalis
homo: non ꝑcipit quȩ sunt sp̃s dĩ. Ca¬
les itaq faciles sunt ad diuisionem: qͥa
sp̃m ñ habent. in quo uno membra xp̃i
caram seruant sp̃ũaliter unitatẽ. Un¬
de manifest um. ẽ. apud om̃s hereticos
neq sp̃ualis gr̃ȩ scĩficationem sacrifi¬
ciis eox tͥbui. qui offerunt ab eccłiastici
corporis unitate disiuncꝰti. Solius enim
eccliȩ ds̃ delectat᷑ sacrificiis. quã sacrifi¬
cium dõ facit unitas spũalis: ubi et
fidei ueritas nullam credit intrinitate
distantiam. & pacis tenacitas fraternam
seruat in caritate concordiam. Ne qͥs¬

Expanded text:
n vinculo pacis, unum corpus et unus spiritus . Hunc Spiritum discedendo amittunt, si qui aut perfidia depravati, 38 aut superbia inflati, ab unitate corporis Ecclesiae segregantur. Quos Judas apostolus sine hoc Spiritu esse evidenter ostendit, dicens: Hi sunt qui segregant semetipsos, animales, Spiritum non habentes . Hi enim quia animales sunt, ideo Spter quod Paulus apostolus dicit: Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei . Tales itaque faciles sunt ad divisionem, quia Spiritum non habent, in quo uno membra Christi caram servant spiritaliter unitatem. Unde manifestum est apud omnes haereticos neque spiritalis gratiae santificationem sacrificiis eorum tribui qui offerunt ab ecclesiastici corporis unitate disjuncti: solius enim Ecclesiae Deus delectatur sacrificiis, quae sacrificia Deo facit unitas spiritalis: unde ubi et fidei veritas nullam credit in Trinitate distantiam, et pacis tenacitas fraternam servat in caritate concordiam.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u om̃s nos in unum corpus baptirati
sumus siue uidȩi siue gentiles. siue ser¬
ui siue liberi: ꝙ om̃s unum sp̃m potaui
mꝰ. Ipsa gͦ gr̃a spualis ꝑ unitatẽ pacis &
caritatem corpus xp̃i ꝑ dies singulos edi¬
ficare non desinit. quȩ in uterõ mariȩ
uirginis donum sapientiȩ quod ẽ. caput
huius eorporis fabricauit. Unde nos
qͦq in ipso edificari beatꝰ apls his uerb̃
ostendit. Ergo iam non estis hospites
ꝙ aduenȩ. sed estis ciues scoꝵ et domes¬
tici di fuꝑedificati supra fundamentũ

Expanded text:
spiritu omnes nos in unum corpus baptizati spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus, sive Judaei, sive gentiles, sive servi, sive liberi: et omnes unum spiritum potaviitatem pacis et caritatem corpus Christi per dies singulos aedificare non desinit, quae in utero Mariae virginis donum sapientiae, quod est caput hujus corporis, fabricavit. Unde nos quoque in ipso aedificari beatus Apostolus his verbis ostendit: Ergo jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum et domestic
Abbreviated transcription (Latin):
ti cum dñs aduersus phariseoꝵ teptam̃¬
ta ꝓferret: secutꝰ adiunxit. Igitur iã
non sunt duo. s una caro. O uod gͦ
ds̃ conunxit. homo non separet. Ut
gͦ in illo scõ conubio. quod factum ẽ
inthalamo uteri uirginalis iam non ẽent
duo sed una caro. sp̃uali gr᷑a facꝰtum. ẽ.
Hoc etiam ut indisruptum uigiter tene¬
atur spualis gr̃a oꝑatur. quiã ut capi¬
ti suo inhereat hec unitas corporis. ꝙ ut
sciens quia om̃s se elongant ab ipso ꝑib̃t
ꝙ quia ꝑdet om̃s qui fornicant᷑ ab eo pos¬
sit ipsa caste ac suauiter dicere. michi au¬
tem adherere dõ bonum. ẽ. & rursus. ad¬
hesit anima mea poste: illa çaritas di facit.
quȩ diffusa. ẽ. in cordib nr̃is ꝑ sp̃m sc̃m¬
ipsum tamen corpus xp̃i non dubitet
xp̃m ueraciter appellare. Demq sicait
ad chorinthios scribens. Sicut enĩ cor
deret quia hoc corpus quod sic. ẽ xp̃i
tat: sequit᷑ statim dicens. Et enĩ in uno

Expanded text:
ti, cum Dominus adversus Pharisaeorum tentameti, cum Dominus adversus Pharisaeorum tentamenta proferret, secutus adjunxit: Igitur jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet . Ut ergo in illo sancto connubio, quod factum est in thalamo uteri virginalis, jam non essent duo, sed una caro, spiritali gratia factum est. Hoc etiam ut indisruptum jugiter teneatur, spiritalis gratia operatur; quia ut capiti suo inhaereat haec unitas corporis, et ut sciens quia omnes qui se elongant ab ipso peribunt, et quia perdet omnes qui fornicantur ab eo, possit ipsa caste ac suaviter dicere: Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Et rursus: Adhaesit anima mea post te . Illa caritas Dei facit, quae diffusa est in cordibus nostris per Sipsum tamen corpus Christi non dubitet Christum veraciter appellare. Denique sic ait ad Corinthios scribens: Sicut enim corp ostenderet quia hoc corpus quod sic est Christat, sequitur statim dicens: Etenim in uno
Abbreviated transcription (Latin):
liet ambos in uno corpore dõ. ꝑ crucem
interficiens inunicitias insemet ipso. &
ueniens euuangłi⁊ auit pacem his qui
longe& pacem his qui prope. quia in
ipso habemus ambo accessum in unosp̃u
ad pat̾rem. Hoc. gͦ factum ẽ. caritate
diuina: ut ex ip̃so sp̃u corpus illius ca¬
pitis. ẽẽt. renatum. de quo ipsum ca¬
put ẽ eaput. ẽ. natum. Et obhoc ne¬
cessarium nobis. ẽ. ut sicut ex spu sc̃o na¬
tus. ẽ. xp̃c. quando ds̃ unigenitꝰ in utero
uirginis unitꝰ homini suo. tamquam
sponsus ꝓcessit de thalamo suo. sic ȩccłia
dono sp̃s sc̃i adhereat xp̃o tamquam
mulier uiro suo. & tãquã corpus capi¬
ti suo. Dicit enim apłs. quia xp̃c ca
Et iterũ. Quia mẽbra sumus corpo¬
ris eius. de earne eius & de ossibus eius
Propter hoc relinquet homo patrem &
matrem suam. & adherebit uxori sue
et erunt duo in carne una. Quodex¬
ponens a diecit. Sacramentum hoc mag¬
num. ẽ. ego autẽ dico in xp̃o ꝙ in ec¬
cłia. Hoc testimoniũ ueteris testamen¬

Expanded text:
iet ambos in uno corpore Deo; per crucem interficiens inimicitias in semetipso: et veniens evangelizavit pacem, his qui longe, et pacem his qui prope, quia in ipso habemus ambo accessum in uno Spiritu ad Patrem . Hoc ergo factum est caritate divina, ut ex ipso Spiritu corpus illius capitis esset renatum, de quo ipsum caput est natum. Et ob hoc necessarium nobis est, ut sicut ex Spiritu sancto natus est Christus, quando Deus unigenitus in utero Virginis, unitus homini tanquam sponsus processit de thalamo suo: sic Ecclesia dono Spiritus sancti adhaereat Christo, tanquam mulier viro suo, et tanquam corpus capiti suo. Dicit enim Apostolus: Quia ChrEt iterum: Quia membra sumus corporis ejus, de carne ejus et de ossibus ejus, propter hoc relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Quod exponens adjecit: sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia. Hoc testimonium Veteris Testamen
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝙ apatre missus. ẽ. & afilio. Porro
autẽ si misso mittens potior ẽ credendꝰ
cognoscant in hoc suam conuinci ꝑfidi¬
am: quia sicut a patre missus legit᷑ sp̃s¬
Quod& ipse filius & ꝑ ꝓpħam multo an-¬
tequã mitteret᷑ dixit: & postqua missus
ẽ ꝓpria testificatione firmauit. Nam
uenien sĩnatareth & synagogam ingres¬
sus. cum tradito sibi ad legendũ libro
me: reddito uolumine ueritatẽ ꝓphiȩ
illius p̃senti testatꝰ ẽ effec̾tu cõpletam di¬
cens. Hodie impleta. ẽ. hȩc scriptura in au¬
rib ur̃is. S et alio eiusdem ꝓpħe loco a
dño atq ab eius sp̃u se missum his uerbis
passionem suam hoc modo ꝓnuntiat. Cũ
autẽ uenerit ꝑaclitus quem mittam ego¬
uobis sp̃mueritatis qui a patre ꝓcedit:
ille testimonium ꝑhibebit de me. Suꝑiꝰ
autẽ eundem sp̃m etiam a patre mitti

Expanded text:
quia et a Patre missus est et a Filio. Porro quia et a Patre missus est et a Filio. Porro autem si misso mittens potior est credendus, cognoscent in hoc suam convinci perfidiam, quia sicut a Patre et Filio missus legitur SpQuod ipse Filius et per prophetam multo antequam mitteretur dixit, et postquam missus est propria testificatione firmavit. Nam veniens in Nazareth, et synagogam ingressus, cum tradito sibi ad legendum libro me , reddito volumine, veritatem prophetiae illius praesenti testatus est effectu, completam dicens, Hodie impleta est haec scriptura in auribus vestris . Sed et alio ejusdem prophetae loco, a Domino, atque ab ejus se spiritu se missum his verbis passionem suam hoc modo pronuntiat: Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me . Superius autem eumdem spiritum etiam a Patre mitti
Abbreviated transcription (Latin):
Iatis instruam᷑ oraculis. ꝙ p̃cedentium
illa nobis.ẽ. de sp̃s scĩ missione quȩstiore¬
Noluenda: cur scilicet si om̃i trinitati sa¬
crificium offertur ad scificandũ oblati¬
onis nr̃ȩ munus sci sp̃s tantũ missio po¬
stuletur. Quasi uͦ ut ita dicam ipse pa
oblatum scĩficare non possit. aut ipse fi¬
lius scĩficare nequeat sacrificium corpo¬
tis sui quod offerimꝰ nos cum corpussu
ipse sc̃ĩficauerit. quod optulit ut redi¬
meret nos: aut ita sp̃s sc̃s ad consecrandũ
xcłiȩ sacrificium mittendus sit tãqũa
pater aut filius sacrificantib desit:.
Primo itaq meminisse nos conuenit.
In huius uocabulo missionis nec infe¬
riorem accipi debere sp̃m sc̃m nec mino¬
ẜem. quia siminor utiq inferior. et si
Inferior utiq minor. Hoc autẽ p̃monui¬
mus. scientes ab hereticis qũamaxime
fidei nr̃ȩ frequent̃ obiectum. idõ sp̃m¬
sc̃m̃ minorem credendum patre ac filio:

Expanded text:
gatis instruamur oraculis, et praecedentium gatis instruamur oraculis, et praecedentium illa nobis est de Spiritus sancti missione quaestio revolvenda, cur scilicet, si omni Trinitati sacrificium offertur, ad sanctificandum oblationis nostrae munus sancti Spiritus tantum missio postuletur. Quasi vero, ut ita dicam, ipse paoblatum sanctificare non possit: aut ipse Filius sanctificare nequeat sacrificium corporis sui, quod offerimus nos, cum corpus suum ipse sanctificaverit, quod obtulit ut redimeret nos: aut ita Spiritus sanctus ad consecrandum Ecclesiae sacrificium mittendus sit, tanquam Pater aut Filius sacrificantibus desit. Primo itaque meminisse nos convenit, in hujus vocabulo missionis, nec inferiorem accipi debere Spiritum sanctum, nec minorem: quia si minor, utique inferior: et si inferior, utique minor. Hoc autem praemonuimus, scientes ab haereticis quam maxime fidei nostrae frequenter objectum, ideo sanctum minorem credendum Patre ac Filio,
Abbreviated transcription (Latin):
iuslibet honorificentiȩ ꝙ sacrificii salu¬
taris obsequiũ & patͥ et filio ꝙ spũi scõ
hoc ẽ scẽ trimnitati ab eccłia catholica parĩ
exhiberi. In cuius utiq uno nomine ma¬
nifestum. ẽ. sc̃m qͦq baptisma cȩlebrari
Neq enĩ p̃uidicium filio uel scõ sp̃ui cõ¬
ꝑat᷑: dũ ad patris ꝑsonã p̃catio ab offe¬
rente dirigit᷑. Cuius consummatio dĩ
filii ꝙ sp̃s sc̃ĩ cõplectit᷑ nomen. ostendit
nullum. eẽ in trinitate discrimen: qͥa
dum ad solus patris ꝑsonam honoris
sermo dirigit᷑. bene credentis fide tota
trinitas hõnoratur. Et eũ ad patrem
litantis destinat᷑ intentio: sacrific ĩ m¬
nus om̃i trinitati uno eodemq offertꝰ
litantis officio. Nos itaq dum trinita¬
ti. quȩ unus & uerus. ẽ. ds̃ unũ sacri¬
ficium offeriꝰ: uanis hereti corumĩ
moueam᷑ obiectis. cũ ad hoc sequendum ac
robustissime retinendum & diuinitꝰ ꝓmul¬

Expanded text:
juslibet honorificentiae et sacrificii salujuslibet honorificentiae et sacrificii salutaris obsequium, et Patri et Filio et Spiritui sancto, hoc est sanctae Trinitati, ab Ecclesia catholica pariter exhiberi. In cujus utique uno nomine manifestum est sanctum quoque baptisma celebrari. Neque enim praejudicium Filio vel sancto Spiritui comparatur, dum ad Patris personam precatio ab offerente dirigitur. Cujus consummatio, dum Filii et Spiritus sancti complectitur nomen, ostendit nullum esse in Trinitate discrimen. Quia dum ad solius Patris personam honoris sermo dirigitur, bene credentis fide tota Trinitas honoratur: et cum ad Patrem litantis destinatur intentio, sacrificii munus omni Trinitati, uno eodemque offertur litantis officio. Nos itaque dum Trinitati, quae unus et verus est Deus, unum sacrificium offerimus, vanis haereticorum non moveamur objectis, cum ad hoc sequendum, ac robustissime retinendum, et divinitus promul
Abbreviated transcription (Latin):
rectonis sue p̃cipit. ipse sibi hostias ab õĩb
gentib offerendas ostendit: ut agnosertꝰ
acerificium illudeẽ acceptabile dõ. quodsõ¬
miuniter pat̾ ꝙ filio supplex offert fidelus
puraq deuotio. His atꝙ huius modi tis¬
moniis heretic ⁊ cõmoniti. utinã ñ sura
aurib audiant. s ueritatẽ fidei concessa ss
diuinitꝰ illuminatione cognoscant. ut ii¬
cepto salutari lumine desinant deinceps i
tenebris mortifere infidelitatis errare:
Qui cũ filio sacrificium non offerunt a
a fide patriarcharum ac ꝓpharũ imserab¬
li obduratione desciscunt: impie delinqi¬
tes seipsos a semetipsis damnatos ostens
Aplica quippe om̃em hereticũ tali cogis¬
scit᷑ ꝓnuntiatione condemnasse senten
di nonsolũ sit subuersus. uerũetiam sus
sit iudicio condempnatꝰ. Si qͥ uͦ cat holis
fideles huius sacramenti nc̃ usq uideba¬
tignari: deinceps scire debent om̃e cu¬

Expanded text:
rectionis suae praecipit, ipse sibi hostias ab omnibus rectionis suae praecipit, ipse sibi hostias ab omnibus gentibus offerendas ostendit: ut agnosceretur sacrificium illud esse acceptabile Deo, quod communiter Patri et Filio supplex offert fidelium puraque devotio. His atque hujusmodi testimoniis haeretici commoniti, utinam non surdis auribus audiant, sed veritatem fidei, concessa sibi divinitus illuminatione cognoscant, ut recepto salutari lumine, desinant deinceps in tenebris mortiferae infidelitatis errare. Qui cum Filio sacrificium non offerunt, et a fide patriarcharum ac prophetarum miserabili obduratione desciscunt, impie delinquentes, seipsos a semetipsis damnatos ostendunt. Apostolica quippe omnem haereticum tali cognoscitur pronuntiatione condemnasse sententdi non solum sit subversus, verum etiam suo sit judicio condemnatus. Si qui vero catholici fideles, hujus sacramenti nunc usque videbantur ignari, deinceps scire debent omne cu