comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne inqueq flagitia mentem consensientẽ trahant.Neq enim nullͦ
ẽ uitiu cum sicut dicit apłs caro cocupiscit aduersus sp̃m. cui uitio cõ¬
traria uirtus ẽ cum sicut idem dicit. spũs cõcupiscit aduersus carnem
IHec eĩm inquit inuicem aduersantur ut nõ ea que uultis faciatis
Quid aũt facere uolumus. cum perfici uolumus sinem boni nisiut
caro aduersus sp̃m nõ cõcupiscat. nec sit in nob̾ hoc uitium. contra qd̾
sp̃s concupiscat qd̾ in hac uita qͣruis uelimus qm̃ facere nõ ualemͦ
id saltem in adiutorio dei facimus ne carni concupiscenti aduersus
sp̃m sp̃u succũbente cedamus. ⁊ ad perpetrandu peccatu nr̃a consẽ¬
sione pertrahamur. Absit hoc ut qͣ dui in hoc bello intestino sumus
iam nos beatitudinem ad quam iuncendo nolumus peruenire adep¬
tos ẽẽ credamus.⁊ quis ẽ usq adeo sapiens ut contra libidines nullum

Expanded text:
ne in quaeque flagitia mentem consen tientem trahant? Neque enim nullum ne in quaeque flagitia mentem consen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sicut dicit apostolus, caro concupiscit aduersus spiritum; cui uitio contraria uirtus est, cum, sicut idem dicit, spiritus. concupiscit aduersus carnem. Haec enim, inquit, inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. Quid autem facere uolumus, cum perfici uolumus fine summi boni, nisi ut caro aduersus spiritum non concupiscat, nec sit in nobis hoc uitium, contra quod spiritus concupiscat? Quod in hac uita, quamuis uelimus, quoniam facere non ualemus, id saltem in adiutorio Dei facimus, ne carni concupiscenti aduersus spiritum spiritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit ergo ut, quamdiu in hoc bello intestino sumus, iam nos beatitudinem, ad quam uincendo uolumus peruenire, adeptos esse credamus. Et quis est usque adeo sapiens, ut contra libidines nullum
Abbreviated transcription (Latin):
nire non posse sapienti: Deinde perceptio ueritatis ĩ hac carne qualis
aut quanta est quando sicut legimus inueraci libro sapientie corpu
corpus corruptibile aggrauat.mnimã et deprimit terrena inhabitatio. sẽ¬
sum multa cogitante̾: Impetus porro uel appetitus actionis si hoc modo
recte latine ap̾pellatur ea quam greci uocant ormen quia ⁊ ip̃am primis
nature deputant bonis. Non ne ip̃e ẽ quo geruntur etiam insanoꝵ illi
miserabiles motus ⁊ facta que horremus qñ puertitur sensus. ratioq so¬
pitur. Porro ip̃a uirtus que non ẽ inter prima nature qm̃ eis postea doc¬
trina introducente supuenit cum sibi bonoꝵ culmen uindicet hũanoꝵ
quid hic agit nisi perpetua bella cum utiis nec exteriorib s interiorib
nec alienis s plane nostris et propri: Maxime illa que grece sophrosi¬
ne. latine tunc pantia nominatur/ qua carnales frenantur libidines

Expanded text:
nire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carne qualis nire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carne qualis aut quanta est, quando. sicut legimus in ueraci libro sapientiae, corpus corruptibile adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem? Inpetus porro uel adpetitus actionis, si hoc modo recte Latine appellatur ea, quam Graeci uocant oppjv, quia et ipsam primis naturae deputant bonis, nonne ipse est, quo geruntur etiam insanorum illi miserabiles motus et facta, quae horremus, quando peruertitur sensus ratioque sopitur? Porro ipsa uirtus, quae non est inter prima naturae, quoniam eis postea doctrina introducente superuenit, cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exterioribus, sed interioribus, nec alienis, sed plane nostris et propriis, maxime illa, quae Graece ococpoaovirj, Latine temperantia nominatur, qua carnales frenantur libidines,
Abbreviated transcription (Latin):
dorsi spina curuetur.⁊ hominem quodãmͦ quadrupedem faciat. non ne oem
statuendi corporis ⁊ mouendi spẽm decusq peruertit. Quid ip̃ius aimi
primigenia que appellantur bona ubi duo prima ponunt ꝑꝑ comp̃nsio
nem perceptionemq ueritatis sensum et intellectum. s qualis quatusq
remanet sensus. si ut alia taeeam fiat homo surdus et cecus ratio uero et ip¬
reigentia quo recedet ubi sopietur si aliquo morbo efficiatur insamis. fre¬
rietio multa absurda cum dicunt uel facumt plerumq a bono suo propo¬
sito et morib aliena immo suo bono proposito. moribusq contraria. siue
ulla cogitemus. siue uideamui sidigne consideremus lacrimas tenere uix
qui demonum patumtur incursus ubi habent absconditam. uł obrutã
intelligentiam snam qñ secundum uoluntate suam ⁊ anima eoru ⁊
corporẽ malignus utitur sp̃s: Et quis confidit hoc malum ĩ hac uita eue¬

Expanded text:
dorsi spina curuetur et hominem quodam modo quadrupedem faciat? Nonne omnem dorsi spina curuetur et hominem quodam modo quadrupedem faciat? Nonne omnem statuendi corporis et mouendi speciem decusque peruertet? Quid ipsius animi primigenia quae appellantur bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem perceptionemque ueritatis sensum et intellectum? Sed qualis quantusque remanet sensus, si, ut alia taceam, fiat homo surdus et caecus? Ratio uero et intellegentia quo recedet, ubi sopietur, si aliquo morbo efficiatur insanus? Phrenetici multa absurda cum dicunt uel faciunt, plerumque a bono suo proposito et moribus aliena, immo suo bono proposito moribusque contraria, siue illa cogitemus siue uideamus, si digne consideremus, lacrimas tenere uix emonum patiuntur incursus? Ubi habent absconditam uel obrutam intellegentiam suam, quando secundum suam uoluntatem et anima eorum et corpore malignus utitur spiritus? Et quis confidit hoc,. malum in hac uita eue
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit quanto uis eloquentie flumine uite huius miserias explicare
quam lamentatus ẽ cicero in consolatione demorte filie ficut potuit
S quantum ẽ quod potuit ea quippe que clicuntur prima nature qũ uͥ
quomedo tam bene se habere in hac uita possunt ut non sub incertis
easib fluctuent. Quis eĩm dolor contrarius uoluptati que in quietudo
contraria quieti. incorpus cadere sapientis nõ põt membroꝵ certe am¬
pututatio. uel debilitas hominis expugnat in columitatem. deformi¬
tas pulchritudinem. In beccillitas sanitatẽ uires lassitudo. mobilita¬
tem torpor aut tarditas. Et quid horum ẽ. qd̾ nequeat incarnẽ sapiẽ¬
tis irruere status quoq corporis atq motus cum decentes et cõgruẽtes
sunt: inter nature prima numerant: s quid si aliqua mala ualitudo
membra timore concutiat: Quid siusq ad ponendas in terra manus

Expanded text:
sufficit quantouis eloquentiae flumine uitae huius miserias explicare? sufficit quantouis eloquentiae flumine uitae huius miserias explicare? Quam lamentatus est Cicero in consolatione de morte filiae, sicut potuit; sed quantum est quod potuit? Ea quippe, quae dicuntur prima naturae, quando, ubi, quo modo tam bene se habere in hac uita possunt, ut non sub incertis casibus fluctuent? Quis enim dolor contrarius uoluptati, quae inquietudo contraria quieti in corpus cadere sapientis non potest? Membrorum certe amputatio uel debilitas hominis expugnat incolumitatem, deformitas pulchritudinem, inbecillitas sanitatem, uires lassitudo, mobilitatem torpor aut tarditas; et quid horum est, quod nequeat in carnem sapientis inruere? Status quoque corporis adque motus, cum decentes et congruentes sunt, inter naturae prima numerantur; sed quid si aliqua mala ualetudo membra tremore concutiat? quid si usque ad ponendas in terra manus
Abbreviated transcription (Latin):
piscendam istamq uitandam recte nõ ẽẽ inuendu. ꝓp quod scriptũ ẽ
hustus ex fide uiuit. Qm̃ neq honum nr̃m iam uidemus unde oportet
ut credendo queramus neq ip̃m recte uiuere nob̾ ex nob̾ ẽ nisi credẽte
adiuuet ⁊ orantes qui et ip̃am fidem dedit. qua nos ab illo aduuandoᷤᷤ
eẽ creclamus. Illi aũt qui mista uita fines bonoꝵ ⁊ maloꝵ ẽẽ putauer̾t
siue incorpore siue in animo. siue inutroq ponentes summu bonum
atq ut id explicatius eloquar siue in noluptate siue inuirtute. siue in
nature. siue in uirtute siue in utrisq hic heati ẽe/ ⁊ a se ip̃is beati feri
mira uanitate uoluer̾t. Irrisit hos ueritas per prophetam dicentem.
Dñs nouit cogitationes hõium. Uel sic̃ hoc testimoniu posuit apłs
paulus. Dñs nouit cogitationes sapientiu qm̃ uane sunt. Quis eĩ

Expanded text:
piscendam istamque uitandam recte nobis esse uiuendum. Propter quod scriptum est: piscendam istamque uitandam recte nobis esse uiuendum. Propter quod scriptum est: Iustus ex fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi autem, qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponentes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirtute siue in naturae siue in uirtute siue in utrisque; hic beati esse et a se ipsis beati fieri mira uanitate uoluerunt. Inrisit hos Veritas per prophetam dicentem: Dominus nouit cogita- . tiones hominum uel, sicut hoc testimonium posuit apostolus Paulus: Dominus nouit cogitationes sapientium, quoniam uanae sunt. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus. De bonor aut et econtrario maloꝵ finib negant ullo medo
c̃ẽ dubitandu ⁊ hanc intersȩ. ⁊ nouos achademicos affirmant ẽẽ distã¬
tiam. Nec eorum interse quicqͣ siue cynicos. siue alio quolibet habitu ⁊
uictu in his finib quos ueros putant quisq philosophetur.extrib porro
illis uite generib otioso actuoso.⁊ qued ex ntroq compositum ẽ. hoc t̾tũ
sibi placere assenerant. Hec sensisse atq docuisse achade micos uetere
uarro asserit auctore anthioco magistro ciceronis ⁊ suo quem sane cice¬
ro in plurib fuisse stoycum cum uẽterem achademicu uult uidere
Sed quici adnos qui potius de reb ip̃is udicare. qͣ pro magno d̾ hoĩb¬
Iergo queratur a nobis singulis interagata respondeat. ac de fimibi
Ionor malorq quid sentiat᷑. respondebĩt eternam uitam ẽẽ summs
bonum eternam uero mortem summu: malum. ꝑꝑ illam proinde adi¬

Expanded text:
dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium sibi placere adseuerant. Haec sensisse adque docuisse Academicos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debitas Dei de his singulis interrogata respondeat ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat: respondebit aeternam uitam esse summum bonum, aeternam uero mortem summum malum; propter illam proinde adi
Abbreviated transcription (Latin):
atq ratione.⁊ siquid tale aliud ẽ in homine. sunt eĩ ħ. ⁊ ante dectrinam
sinehis aut non põt ẽẽ ulla doctrina. Ac phoc nec uirtus que utiq discit
Bene aũt currere pulcrum eẽ corpore uiribus ingentib preualere ⁊ cet̾a
huiꝰ modi talia sunt. ut et uirtus sine hisẽe possit ⁊ ip̃a sine uirtute. B̃a
sunt tam̃ secundum istos. etiam ip̃a pꝑ se ip̃am diligit uirtus. utiturq i
illis ⁊ f̾ruitur. sicut uirtutem decet. Hanc uitam beãtam etiam socialem
hor uelit quod sibi. siue in domo sint sicut ꝯux ⁊ liberi. aquicumq dõẽ¬
stici sine inloro ubi domus ẽ enis sicuti ẽ urbs ⁊ sunt hi qui crgei nocã¬
tur. sie in orbe toto ut sunt gentes quas ei societas hum. ana cõningit
siue in ipo mundo qui censetur nomine celi ⁊ terre sicut ẽe dicuntdo
quos uolunt amicos ẽẽ homini sapienti. quos nos familiarius angło

Expanded text:
adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem ue propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos
Abbreviated transcription (Latin):
inter se maiora atq minora sunt.tamen om̃ib gaudens ⁊ quedam
minora si necessitas postulat. ꝓꝓmaiora uel adipiscenda uł tenenda cẽ¬
tempnens. omium aũt honor uł. mimi uł corporis nihil sibi uirtusi
om̃ino preponit. Hec enim bene utitur. ⁊ se ip̃a et ceteris que homine
fatit beatum bonis. ubi uero ip̃a nonẽ qualibet multa sint hona. non
bono eius sunt cuius sunt. Ac per hoc iam nec eius bona dicenda sunt .c
male utenti utilia ẽẽ non possunt. Hec ergo inita lomitis que rireutei
aliis animi et corporis honis sine quib u̾rtus ẽẽ non pot fraitur ueataxẽ
tior. Siautem prorsus omnib ut nullum omnino bonum dent. uł aĩmi
tes sapiens uita uirtus est ⁊ tamen qualiscumq uita sine ulla uixtute
pot cẽ. uirtus uero sine ulla uita non põt ẽẽ. Hoc et de memoria dixẽim

Expanded text:
inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam nec eius bona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus esse non potest, fruitur, beata esse tior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi non omnis uita, sed sapiens uita uirtus est; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim
Abbreviated transcription (Latin):
nec anima sola nec solum corpus. s simul utrũq sit homo cuius sit pari
nra. siue anima sine corpus. ille aũt totus ex utroq costet ut homo sit
sicut duoseques uunctos bigas nocamus quoꝵ sine dexter sine siister
pare est bigarum inum dero eorum quoquo medo re beat alterimł
uiaras nõ dĩcimus s ambo simul. Horum aũt trium. hoc elegit tertium
dicit ⁊ anime scilicet et corporis. Ac ꝑ hoc prima illa nature. ꝓꝑ se ip̃a
existimat expetenda. Ip̃amq uirtutẽ. quam doctrinã inserit nelud
artem iiuendi.q̃ ianime bonis est excellentissimu bonu. quapp
eadem uirtus.i. ars agende uite cum acceꝑit prima nẽ. que sine
illa erant. s tam̃ erãt qñ etiam eis doctrina ad huc erat. omnia ꝑꝑt
se ip̃am appetit. simulq etiam seip̃am. Om̃ĩbq simul. ⁊ sepe ip̃a utit
eo fine. ut om̃ĩb delectetur. atq ꝑfruatur magis minusq ait q̃que

Expanded text:
nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars una siue anima siue corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas uocamus, quorum siue dexter siue sinister pars est bigarum, unum uero eorum, quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non dicimus, sed ambo simul. Horum autem trium hoc elegit tertium dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
ro eligat. quantum breuiter aperteq possumus disseramui. Iste nẽpe
tres fecte ita fiunt. cum uel prima nature ꝑꝑ uirtutẽ. uł uirtui ꝓp pͥma
Uid ergo istorum trium sit uerum atis sec Caprtulim. ttium.¬
tandum. isto modo persuadere conatur. Mrimum quia suminu
bonu inphilosophia. nõ arboris non pecoris. nõ dei s hominis qritur
Quidd sit ip̃e homo querendum putat. sentit quippe ieius nã duo eẽ
quecdam corpus et aĩam. Et horum quidem duoꝵ meluis ẽe animams
lougeq p̃stabilius omnino non clubitat s utrum anima sola sit ho̾uit
ia st ei corpus. tanq̃ equs equiti. Ẽquei enim nõ homo ⁊ equi s ĩolus
solum sit homo aliquomodo se habens ad animã sicut poculum ad pot̾io¬
nemi Non enim calix et potio quam continet salie simul dicitur ꝓocra
sed calix solus. ideo tumen ꝙ potioni continende sit adcomodatus: an ueõ

Expanded text:
ro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe ro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres sectae ita fiunt, cum uel prima naturae propter uirtutem, uel uirtus propter uid ergo istorum trium sit uerum adque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non Dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in eius natura duo esse quaedam, corpus et animam. 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus tamquam equus equiti eques enim non homo et equus, sed solus , an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim calix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit adcommodatus, an uero
Abbreviated transcription (Latin):
po hec ⁊ adipiscenda uel conscruãda neccia uirtus putetur. Aliquãdo
unguntur ut ꝑꝑ se ip̃a. ⁊ uirtus ⁊ ista appetenda credant. Quaternãiꝰ
numerum trplum redunt. ⁊ ad duodecim sectas perueniunt. Fe illis
autem quattuor reb. uarro tres tollit. uoluptatem scilicet ⁊ quietẽ
⁊ utrũq non ꝙ eas improbet s ꝙ̃ primigenia illa nature. ⁊ uoluptatẽ
in se ħeant ⁊ quietem. Quid ergo opus ẽ ex his duab. tria quecdam
facere: Duo scilicet cum sigillatĩm appetuntur uoluptas aut quies. ⁊
tertiu cum ambe simul qñ quidem prima nature ⁊ ip̃as et preter ip¬
sas alia multa contineant. de trib ergo ser sectu ei placet cliligenter
ee tractandum que nam sit potius elĩgenda. Non enim uera plusq̃
unam uera ratio ẽẽ permictit. Siuẽ in hũtribus sit siue alicubi. a¬
libi. quod post uidebimus. Interim de his tribus. quomodo unam uar¬

Expanded text:
, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur, aliquando , sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum reddunt et ad duodecim sectas perueniunt. Ex illis autem quattuor rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet et quietem et utrumque; non quod eas inprobet, sed quod primigenia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus. Interim de his tribus quo modo unam Var
Abbreviated transcription (Latin):
homini quo assecuto fit beatus. ut exeis unam ueram. ceteras fal¬
as ostendat ẽẽ reuertitur. Nam remoto illo tripartito genere inte
due partes huius numeri detrahuntur.⁊ secte nonaginta sex manẽt
Remota uero differentia ex cynnicis addita. ad dim̃idium redigũt
⁊ quadraginta ecto fiunt. Auferamus etiam quod ex achademidis
nouis adhibitum ẽ Rursus dimidia pars remanet. idest uiginti qua¬
ttuor. De sotiali quoq uita quod accesserat similiter auferatur. Duodai
sunt reliquie quas ista differentia ut iuginti quattuor fierent duplica¬
uerat De hisergo duodeam nihil dici põt cum septe non sunt hende
N ihil quippe aliud in eis queritur qͣ finis bonor ⁊ maloꝵ. Inuentis
autem bonorur finib. profecto econtrario sunt maloꝵ. Ioe autẽ ut fi¬
ant duodecim septe. illa quattuor tuplicantur. Uoluptas quies utrũ¬
que ⁊ prima nature que primogeniam uarro uocat./ He quixpe qͣttuẽ

Expanded text:
hominis, quo adsecuto fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falhominis, quo adsecuto fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras falas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo tripertito genere uitae duae partes huius numeri detrahuntur et sectae nonaginta sex remanent. Remota uero differentia ex Cynicis addita ad dimidium rediguntur et quadraginta octo fiunt. Auferamus etiam quod ex Academicis nouis adhibitum est: rursus dimidia pars remanet, id est uiginti quattuor. De sociali quoque uita quod accesserat similiter auferatur: duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut uiginti quattuor fierent, duplicauerat. De his ergo duodecim nihil dici potest, quur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur quam fines bonorum et malorum. Inuentis autem bonorum finibus profecto e contrario sunt malorum. Hae autem ut fiant duodecim sectae, illa quattuor triplicantur, uoluptas, quies, utrumque et prima naturae, quae primigenia Varro uocat. Haec quippe quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
cum adeum quisq pueneĩt. ꝓtinus heatum facit. In otio aut littera¬
tonel in negotio pũblico uel quãdocũq incib agitur nõ continuo
Quuq heatũs ẽ. multi quippe in quolibet hor trium possunt uiuere
quisbetudo bonifinẽ quo fit homo bt̾ui errare. Alia ẽigitir qõ
facit t alie funt questiones de sociali uita de cinctatione achademi¬
cor qeuestitu et uictu cynicor. De trib uite generib otioso actuoso
e utrooꝵ mehificato quarum nulla ẽ in quã de bonoꝵ ⁊ maloꝵ fini¬
o airoutatur. sroinde qm̃ marcus uarro has quattuor adhibens
tnifferentias iexuta sociali. ex achademicis nouis. ex cynicis. ex isto
iutte grnere tripartito ad sectas ducentas octoginta ecto peruenit
do summo bono nulla inferunt q̃stionẽ. ⁊ ideo secte nec sunt. nec
uccande sunt. Ad illas duedeam in quib queritur. ꝙ sit bonum

Expanded text:
cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litteracum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur qufacit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad sectas ducentas octoginta octo peruenit,do summo bono nullam inferunt quaestionem et ideo sectae nec sunt nec uocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur, quod sit bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ei undumꝰ Deniq fuer̾t qui cum diuersa sequerentur bonafina¬
sectapc uirtute asii uoluptatem eum tamen habitum ⁊ consue¬
tdinem tenebant ex qua cynici appellabantur Ita illud quicad
tntl uror pinlo sophi cynici discernunt aceteris. ad eligendum atq
fenendum bonum ꝙ beati fierent utiq nil ualebat. Iam si alios
tedien iuteresset profeto idem habitus cundem finem sequi cogẽt
⁊diuertus hitus eundem sequi finẽ nõ sineret Capitulum. ẜm.
dpitrib quoq illis ite generib uno scilicet non segni s in cõtempla¬
tione uł inquisitione uertatis otioso. Altero ingerendo reb humaĩs.
ĩegotioso tertio ex utror genere temperato. Qum queritur quid horũ
sit potus eligendum noñ finis boni habet controuersiam. s quid hor
trium difficultatem uł facillitatem afferat ad consequendu. ad re¬
tinenchim finem boni. In ista questione uersatur.finis enim bonit

Expanded text:
sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finasectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eundem finem sequi cogeret, et diuersus habitus eundem sequi finem non sineret. CAPUT II. .tribus quoque illis uitae generibus, uno scilicet non segniter, sed in contemplatione uel inquisitione ueritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel facilitatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni,
Abbreviated transcription (Latin):
uel non adsumendo sotio ad huius participatione: boni. nõ pp se
ip̃m. s ꝑꝑ eundem socium ut euis bono gandeat sicut gaudet suo.
Item cum queritur de achademics nouis quib incerta sumt ommua.
Item crmquen res bcibende inquib philosophandum e mrcat alii
ucuortrs pititu heertas cas habere debeaui. Non queritur qd
pouosopinie fectantu m sit s. de ip̃ius coni uentate qd sectandum uidẽ¬
in bomsine secneche dub itandum hoc ẽ ut id planius elcoran ute
tur utran dum it ut qui sectatur dicat c̃e uerum an ita ut qurerec¬
ita sectanat uerum sibi uideri etiam si forte sit falsum. Tam̃ utenq
fattett unumatq idem bonu. In illa etiam differentia que adhi¬
secteter habitu ⁊ consuetudine cynicor. non queritur quisnam sit
tetur ot  utrum in illo habitu ⁊ consuetudine sit uiuendum.
frur uerum sectatur bonu quedlibet ei uerum uideatur ẽẽ atq

Expanded text:
uel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propteuel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eundem socium, ut eius bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nouis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philo certas eas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut, qui sectatur, dicat esse uerum, an ita, ut, qui sectatur, dicat uerum sibi uideri, etiamsi forte sit falsum, tamen uterque sectetur unum adque idem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque
Abbreviated transcription (Latin):
quod philosophie genus ab archesilao cepit.successore polemonis. eãq
sectam.i. ueter achademicoꝵ.sicut dubitatione. ita om̃i errore care¬
re arbitretur. longum ẽ per omnia demostrare. Nec tam omni
ex pteres obmicteñda ẽ Remonet ergo prius illas om̃s differẽtia
que numer mitiplicauer septarum quas ideo remouendas pi¬
tat. quia non in eis ẽ finis boni. Neq enim existimat illam philo¬
soplne sectam ẽẽ dicendam. que non eo distat a ceteris quo diuersoᷤᷤ
hrat fines bonor ⁊ malor. qñ quidem nulla ẽ homini causa philoso¬
obrem que nullum boni finem sectatur nulle philosophie secta dicẽ¬
da est. Qum ergo queritur de sociali uita. utrum sit tenenda sapiẽti
ut summu bõnum quo fit homo beatus ita uelit et curet amici sin
que admodum suu. an sue tantummodo beatitudinis cauia faciat
quicquid facit Non de ip̃o summo bono questio ẽ.s de assumẽdo

Expanded text:
quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosoob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo
Abbreviated transcription (Latin):
pasex fiunt deinde quia caru singulas quasq ita tueri homines possut
q̃tq sectari. ut aut cdiosam diligaant uitam. sic̃ hi qui tantũ modo stu
pharentur tam̃ amministratione rei publice regendisq reb huma¬
nis occupatissimi fuer̾t. aut exutroq genere tẽper̾ata sic hi qui pa̾ti
erudito otio partim necessario negotio alternantia uite sue tempora
tribuert. ꝓp has differentias etiam triplicari nuͣs iste sectaꝵ.⁊ adducen¬
tas aetogrintaato perduci. Iec de uarronis libro quantu potui breuit᷑
ac dilũcide posui sententias explicans meis uerbis. Quomedo aute
refutatis ceteris. unam eligat quam uult eẽ achademicoꝵ ueterum
quos a platone institutos usq ad pelemonem qui ab illo quartus. einꝰ
scolam tenuit que achademia dicta ẽ huisse certa dogmata nult ui¬
deri ⁊ ob hoc distinguit ab achademias nouis quib incerta sũt om̃ia

Expanded text:
ta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt ta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studpharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest etiam triplicari numerus iste sectarum et ad ducentas octoginta octo perduci. Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
appetunt sicut suum. He autem secte uigintiquattuor iteru geminã¬
tur acclita differentia ex achademicis nou̾is. ⁊ fiunt quadragmta octo. ⁊¬
Ii qui ppe ingintiquattuor unam quãq sectaꝵ põt quisq sic tenere ac
defendere ut certam quẽ admodu defendere stoyci. qd̾ hoĩs bonum qͥd̾
beatus eẽt ĩ animi tantũmodo uirtute consisteret. Notest alius ut ĩcerta
sic̃ defendere achademici nom. qd̾ eis ⁊ si nõ certu. tam̃ uerisimile inde¬
batur iuginti quattuor ergo fiunt p eos qui casu uelut certas. ꝑꝑ ueri¬
tatem. et alie ingintiquatt̾uor ꝑ eos qui easdem qͣius incertas ꝑꝑ ueri
similitudinẽ sequendas putant Rursus quia unãquãq istaru quadꝰ¬
ꝯutacto sectaꝵ põt quisq sequi habitu ceteroꝵ philosophoꝵ. Itemq a¬
sius põt habitu cynicor Ex hac enim differentia duplicantur ⁊ nonagĩ¬

Expanded text:
adpetunt sicut suum. Hae autem sectae uiginti quattuor iterum geminanadpetunt sicut suum. Hae autem sectae uiginti quattuor iterum geminantur addita differentia ex Academicis nouis et fiunt quadraginta octo. Illarum quippe uiginti quattuor unamquamque sectarum potest quisque sic tenere ac defendere ut certam, quem ad modum defenderunt Stoici, quod hominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uirtute consisteret; potest alius ut incertam, sicut defenderunt Academici noui, quod eis etsi non certum, tamen ueri simile uidebatur. Viginti quattuor ergo fiunt per eos, qui eas uelut certas propter ueritatem, et aliae uiginti quattuor per eos, qui easdem quamuis incertas propter ueri similitudinem sequendas putant. Rursus, quia unamquamque istarum quadraginta octo sectarum potest quisque sequi habitu ceterorum philosophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam differentia duplicantur et nonagin
Abbreviated transcription (Latin):
ista horribilis turpitudo. habuit quosdam philosophos patronos ⁊ defen¬
sores suos Dirtuti porro uoluptas iugitur qñ nentrum earum ꝑꝑ alte
ram s ꝑꝑ scip̃as ambe appetũtur Qua po sicut uoluptas uł sublita ul
prelata uł incta uirtuti. tres sectas facit. Ita quies ita utrũq. ita pri¬
ma nature alias ternas inueniunt efficere. Pro uarietate quippe hu¬
manar oppinionu uirtuti aliqn̾ subduntur aliqñ preferũtur. aliquãdo
uinguntur. Ac sic ad ducdenariu sectaru numeꝵ peruenitur. S iste
uite qm̃ quisquis sectatur aliquam istaꝵ ducdecim sectaꝵ. profecto ant
propter se tantum id agit aut etiam ꝑꝑ sccium cui debet hoc uelle qd̾
sibi. Quo circa ducclecim sunt eoꝵ qui ꝑꝑ se tantum unam quamoł
tenendam putant Et alie duodecim cͥoꝵ qui non solum po se sinuł
sie philosophandu. ẽẽ decernunt. sed etiam pp alioᷤ quorum bonũi¬

Expanded text:
ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defenista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum propter se ipsas ambae adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iuncta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtuti aliquando subduntur, aliquando praeferuntur, aliquando iunguntur, ac sic ad duodenarium sectarum numerum peruenitur. Sed iste itae, quoniam, quisquis sectatur aliquam istarum duodecim sectam, profecto aut propter se tantum id agit aut etiam propter socium, cui debet hoc uelle quod sibi. Quocirca duodecim sunt eorum, qui propter se tantum unamquamque tenendam putant, et aliae duodecim eorum, qui non solum propter se sic uel sic philosophandum esse decernunt, sed etiam propter alios, quorum bonu
Abbreviated transcription (Latin):
per hanc enim rationem singule triplicantur. quod cum in una demo¬
strauero. difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uolupta
corporis animi uirtuti. aut subclitur. aut prefertur. aut ĩgnitur. tri¬
partita uariatur diuersitate sectaꝵ. Sublitur aũt uirtuti. qñ ĩusũ
uirtutis assumitur. pertmet quippe ad uirtutis offm̃. ⁊ iuere patrie
⁊ propter patriam filios procreare. quoꝵ neutrum fieri põt sine corpo¬
ris uoluptate. Nam sine illa nec cib potusq sumitur ut inuatur. n
concubitur ut generatio propagetur. Cum uo prefertur uirtuti:
ip̃a appetitur p̾ropter se ip̃m Uirtus aũt assienda creditur ppila
.i. ut nihil uirtus agat.nisi ad consequendam uel consernandami cõpo¬
ris noluptate que uita detormis ẽ. quidẽ quippe ubi uirtus seruit domiẽ
uoluptati. quãus nullo modo hec dicenda sit uirtus. Fed tam̃ etiami

Expanded text:
per hanc enim rationem singulae triplicantur; quod cum in una demonper hanc enim rationem singulae triplicantur; quod cum in una demonstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuere patriae et propter patriam filios procreare, quorum neutrum fieri potest sine corporis uoluptate; nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut uiuatur, nec concumbitur, ut generatio propagetur. Cum uero praefertur uirtuti, ipsa adpetitur propter se ipsam, uirtus autem adsumenda creditur propter illam, id est, ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ quedam que homines sine magr̃o. sine ullo doctrine. sine industa
uel arte uiuendi que uirtus dicitũr. ⁊ proculdubio discitur. uelut na¬
turatiter appetunt. aut uoluptatem qua delectabiliter mouetur cõpo¬
ris sensus aut quictem. qua sit ut nullam molestiam corporis quisq
patiatur.aut utrãq quam tam̃ uno nomine uoluptatem epycurus
appellat aut uniuersaliter prima ne.in quib ⁊ hec sunt ⁊ alia. uł ĩ cor¬
pore uł membroꝵ integritas ⁊ salus atq in columitas eiꝰ uł in animo
ut sunt ea que uel paru̾a uelmagna in hominu reperiunt ingeniis
Hec igitur quattuor .i. uoluptas quies utrũq p̾manature. ita st̃ ĩ nob̾
ut ues uirtus quam postea doctrina inserit ꝑꝑ hoc appetenda sit.aut ista
P uirtutẽ. aut utraq ꝑꝑ se ip̃am Ac ꝑ hoc fiunt hinc duodecim septe

Expanded text:
esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine industria esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine industria uel arte uiuendi, quae uirtus dicitur et procul dubio discitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uoluptatem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem, qua fit ut nullam molestiam corporis quisque patiatur, aut utramque, quam tamen uno nomine uoluptatis Epicurus appellat, aut uniuersaliter prima naturae, in quibus et haec sunt et alia, uel in corpore, ut membrorum integritas et salus adque incolumitas eius, uel in animo, ut sunt ea, quae uel parua uel magna in hominum reperiuntur ingeniis. Haec igitur quattuor, id est uoluptas, quies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista propter uirtutem, aut utraque propter se ipsa; ac per hoc fiunt hinc duodecim sectae;
Abbreviated transcription (Latin):
esse desinat. s quousq nocendo perducat. fmes itaq isti sunt summu
conum ⁊summu malum. dequib inueniendis atq in hacuita
summo bono achipiscendo uitando autem summo malo multũ
sicut orei laborauerunt qui studium sapientie in seculi huius uani¬
tate profexi sunt. Nec tamen eos quauis diuersis errantes modis
nature limei in tantum ab itinere ueritatis deuare permi sit. ut
non alii in animo. alii incorpore alii inutroq fines bonor ponerẽt
⁊ maloꝵ. Ex qua tripartita uelut generailium distributioe sectas
martus uarro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarieta¬
tem diuigenter ⁊ subtiliter scrutatus aduertit. ut ad d̾ucentas ⁊ etogin
ta ato sectas non que iam ẽent. s que ẽẽ possent adhibens quasdam
differentias facillime perueniret. quod ut breuiter ostendam inde opõ¬
tet incipiam quod ip̃e aduertit. ⁊ posuit in libro memorato. Quattuo

Expanded text:
esse desinat, sed quo usque nocendo perducat. Fines itaque isti sunt summum esse desinat, sed quo usque nocendo perducat. Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distributione sectarum Marcus Varro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarietatem diligenter et subtiliter scrutatus aduertit, ut ad ducentas octoginta et octo sectas, non quae iam essent, sed quae esse possent, adhibens quasdam differentias facillime perueniret. Quod ut breuiter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse aduertit et posuit in libro memorato, quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
rius exponenda sunt quantum opis huins ter¬
minãdi ratio patitur argum̃ta mortaliũ. inqb
sibi ip̃i beatitudine facerẽ in huuis urte infelicita¬
te moliti sunt ut ab eoꝵ reb uanis spes nr̃a quid
differat. quam deus nobis dedit ⁊ res ip̃a hoc est uera beatitudo qua
dabit non tantum auctoritate diuina. s ad hibita etiam raticẽ
qualem ꝑo infideles possumus adhibere clarescat. De finib q̃
bonor ⁊ malor multa ⁊ multipliciter interse philosophi disputa¬
runt. quam questĩonem maxima maxima intentione u̾santeᷤᷤ
inuenire conati sunt. quid efficiat hominẽ beatum. Illud eĩ
ẽ finis boni nostri. ꝑꝑ quod appetenda sunt cetera. Ip̃m autem
ꝑp sc ip̃m. ⁊ illud fin̾is mali ꝑꝑ quod uitanda sunt cetera. ip̃m
autem ꝑꝑ seip̃m finem boni. ergo nunc dicimus. non quo consumat
ut non sit. sed quo perficiatur ut plenum sit. ⁊ finem mali non quo⁊

Expanded text:
prius exponenda sunt, quantum operis huius terprius exponenda sunt, quantum operis huius terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem maxima intentione uersantes inuenire conati sunt, quid efficiat hominem beatum. Illud enim est finis boni nostri, propter quod adpetenda sunt cetera, ipsum autem propter se ipsum; et illud finis mali, propter quod uitanda sunt cetera, ipsum autem propter se ipsum. Finem boni ergo nunc dicimus, non quo consumatur, ut non sit, sed quo per- ficiatur, ut plenum sit; et finem mali, non quo
Abbreviated transcription (Latin):
nati. nec decepti maleficus s beneficus adiuti ille petri magister xp̃e
in doctrina que aduitam ducit eternam. ip̃e ẽ magister ⁊ nr. s aliqn̾
iam concludamus hunc librum. huc usq disserentes ⁊ quantũ satũ
uisum ẽ demostrantes quisnam sit duarum ciuitatu.celestis ati tẽ¬
rene ab mitio usq in finem ꝑmixtarum mortalis excursus. Quar
illa que terrena ẽ fecit sibi quȩd uoluit uł undecũq uł etiam ex hõib
falios deos quib sacrificando serurret Illa autem que celestis peregs¬
natur in terra falsos deos non facit s uero deo ip̃a fit. cuuius uer sacrifi¬
aium ip̃a sit. Ambe tam̃ temporalib uel bonis pariter utuntur ueli
malis pariter affliguntur. Diueria tide. diu̾sa spe diuerio amore ndo¬
nec uitimo iudiciõ separentur.⁊ percipiat unaqueq suum finem
stu debitis finib deinceps mͥ uideo disputandum¬

Expanded text:
nati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus nati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hunc librum, huc usque disserentes et quantum satis uisum est demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, caelestis adque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum
Abbreviated transcription (Latin):
epantus earetus prdus maias. Nirmeratis prorde corisuliq trec̃ẽ
spiragista quinq anm repperiuntur impleti peasdemyduis scõ¬
ulatironoii ⁊ cuticiani Porro sequentiam nõ consule malne
headoro qn iam secuncdum illud oraculum demonu aut figmie¬
tunt bomini nulla ẽẽ debuit religio xp̃iaa. Qual palias̾ tera¬
rum partes forsitan factum sit non fuit necesse perquirere. Anter¬
im quod scimus in quitate notissima. ⁊ eminentissima cartagine
africe gaudentius ⁊ iouius comites imperatoris honoru. xĩui. Mal
usq ad hoc tempus ꝑ triginta ferme annos qis non aodeat q̃itir
treuit cultus nominis xp̃i presertim postea qͣ multi eorum xp̃iũ
facti sunt. qui tanꝙͣ uera illa diuinatione reuccabantur. ac fide eadẽ¬
completo hee numero annor.manem ridencdamq uidęrunt. Nos
ergo qui sumus. uocamurq ep̃iam. non in petrum credimus. s inqͥ
crẽdidit petrus. Petri de xp̃o hedificati ẜ monib.non carminib uene¬

Expanded text:
est, per idus maias. Numeratis proinde consulibus, trecenti sexaginta quinque anni reperiuntur impleti per easdem idus, consulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando jam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse debuit religio christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere. Interim quod scimus in civitate notissima et eminentissima Carthagine Africae Gaudentius et Jovius comites imperatoris Honorii, quarto decusque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamqconpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uene
Abbreviated transcription (Latin):
cum mundati fuerint ip̃i erunt. Quid enim acceptius deo.tales
offert qͣ se ipõs: Uerum ista questio de purgatorus penis ut di¬
ligentius ꝑtractetur. intempus ahud differendu est filios at¬

Expanded text:
cum mundati fuerint, ipsi erunt. Quid enim acceptius Deo tales cum mundati fuerint, ipsi erunt. Quid enim acceptius Deo tales offerunt, quam se ipsos? Verum ista quaestio de purgatoriis poenis, ut diligentius pertractetur, in tempus aliud differenda est. Filios a
Abbreviated transcription (Latin):
emundans sicut argentum .⁊ sic̃ aurum ⁊ mundabit filios leui.⁊
fundet eos sic̃ auru ⁊ sicut argentum. quid ahud intelligendũ ẽ
Dicit tale aliquid ⁊ esaras Rau̾abit dñs sorcles filiorum ⁊ filiarum
son ⁊ sanguine emundabit de medio eorum. in sp̃u iudicii ⁊ sp̃ũ
cõmustionis Niñ forte sic eos dicendum ẽ. emudari a so:dibus
⁊ eliquari quodãm cum abeis mali ꝑ penale iudicium sepantur
ut eorum segregatio atq dampnatio. purgatio sit istoꝵ. quia siñ
talium de cet̾ero ꝑmixtione uicturi sunt. Sed cum dicit ⁊ emunda¬
bit filios leui ⁊ fundet eos sic̃ aurum ⁊ argentu ⁊ er̃t dño offerẽ¬
tes hostias iniustitia. ⁊ placebit dño sacrificium uide ⁊ ierłm. utia
ostendit eos ip̃os qui emundabutur deinceps in sacrificis iusti¬
tie. dño ẽẽ placituros. Ae ꝑ hoc ip̃i asua iniustitia emundabuntur
in qua dño displicebant hostie porro in plena perfectaq iustitia

Expanded text:
 aurum et emundabit filios Leui, et fundet eos sicut aurum et argentum: quid aliud intellegendum est? Dicit tale aliquid et Esaias: Lauabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum spiritu iudicii et spiritu combustionis. Nisi forte sic eos dicendum est emundari a sordibus et eliquari quodam modo, cum ab eis mali per poenale iudicium separantur, ut illorum segregatio adque damnatio purgatio sit istorum, quia sine talium de cetero permixtione uicturi sunt. Sed cum dicit: Et emundabit filios Leui et fundet eos sicut aurum et argentum; et erunt Domino offerentes hosostendit eos ipsos, qui emundabuntur, deinceps in sacrificiis justitiae Domino esse placituros, ac per hoc ipsi a sua injustitia mundabuntur, in qua Domino displicebant. Hostiae porro in plena perfectaque justitia,