comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cautaũat. ĩd ꝙ redierat: ite qu̾e ad¬
modñ dic̃ iołis. ad focũ stans itere
negaret. Ioħs n. inpͥma negatione pe¬
tui. ñ solũ depͥmo gallicantu tacet sic̃
cęt̃i excepto marco: s etiã qd̾ seden¬
tẽ ad igne cognouit ancilla ũ c̃ome¬
morat. Hoc enĩ tantũ ait. Dicit gͦ
pet̾ ancilla hostiarua. Nonqͥid gͦ ⁊tu de disci¬
płis es hoĩs istis Dic̃ ille. Non fũ. Be m̃n in¬
t̃pouit q̃ gesta fc̃ cũ iħu in eadẽ domo.
Q cõmemoranda arbitratꝰ ẽ: ita narrans.
Stabant aũi serui ⁊ ministͥ ad pruuas:
qi frigꝰ erat ⁊ calefiebant. E rat aũ eũ eis
⁊ petrꝰ stans: ⁊ calefaciens se. Hicꝰ intelligit᷑
iã exisse foras petium ⁊ redisse. Primo
enĩ sedebat ad igñe: pꝰ ea ĩa redieus fare
cepat. D forte ait aliqͥs. ñ dũ exierat.
Surrexerat aũ exifus. Noc pot̾ dic̃e qͥ
putat foris añ ianuã scđo int̾rogatũ ne¬
gasse. Uideamꝰ gͦ ioħis seqñtia. Pontifex¬

Expanded text:
cantauerat, iamque redierat, ut, quemadmodum dicit Iohannes, ad focum stans iterum negaret. Iohannes enim in prima negatione Petri non solum de primo galli cantu tacet, sicut ceteri excepto Marco. sed etiam, quod sedentem ad ignem cognouit ancilla, non commemorat. hoc enim tantum ait: dicit ergo Petro ancilla ostiaria: numquid ergo et tu de discipulis es hominis istius? dicit ille: non sum. deinde interponit, quae gesta sunt cum Iesu in eadem domo, quae commemoranda arbitratus est, ita narrans: stabant autem serui et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefiebant; erat autem cum eis et Petrus stans et calefaciens se. hic ergo intellegitur iam exisse foras Petrum et redisse; primo enim sedebat ad ignem, postea iam rediens stare coeperat. Sed forte ait aliquis: nondum exierat, surrexerat autem exiturus. hoc potest dicere qui putat foris ante ianuam secundo. interrogatum negasse. uideamus ergo Iohannis sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
cũq osculatꝰ fuero: ipse: tenete eũ. Et
confestĩ accedens adiħm: dix̃. Aue Rabi.
Et osculatꝰ ÷ eũ. Dix̃q illi pͥmo qd̾ ait
Responder̃ ei. Iħm natarenũ. Diẽ ei iłis.
Ego sũ. dtabat aũ ⁊ uidas qͥ tradebat eũ
cũ ipsis. Ut gͦ dix̃ eis ego sũ: abier̃ re

Expanded text:
st, tenete eum. et confestim accedens ad legum dixit: haue, rabbi, et osculatus est eum. dixitque illi primo quod ait responderunt ei: Iesum Nazorenum. dicit eis Iesus: ego sum. stabat autem et Iudas. qui tradebat eum, c
Abbreviated transcription (Latin):
eũ discipłis sus: ñ cõmemorat qͥdillie
egerit. donec eiꝰ traditor cũ iudeis ad
isti eandẽ rẽ ita narrauẽ: sic̃ õe unꝰ
tam̃ adu̾sitatȩ. Nucas enĩ qͣntũ abeis
ꝓgressus. id auulłus fuerit ut oraret:
manifestiꝰ aꝑuit dicens. Quautũ iacłꝰ:
lapidis. Porro aũ marcꝰ pͥmo exũbis
suis ide uarraute rogasse dñni: iit si
fieri possee tͥnsiret abeo illa hora idẽ.
passignis. ꝗͣ. calicis noĩe. mox siguifica¬
uit. Deinde u̾ba ipsa dñi sic eñciauis.
Abba pat̾: oĩa tͥ possibilia fc̃. Eufsen ca¬
nẽe hunc am̃e. Quib u̾b si ad iungas
sona sua parit supͣ posuit: ita senten¬
tia manifestat᷑. Pat si fieri pot᷑. oĩa it¬

Expanded text:
cum discipulis suis, non comme morat, quid illic egerit, donec eius traditor cum Iudaeis ad isti eandem rem ita narrauerunt, sicut etiatamen aduersitate. Lucas autem, quantum ab eis progressus, id est auulsus fuerit, ut oraret, manifestius aperuit dicens: quantum iactus est lapidis. porro autem Marcus primo ex uerbis suis idem narrauit rogasse dominum: ut, si fieri posset. transiret ab eo illa hora, id est passionis, quam calicis nomine mox significauit. deinde uerba ipsa domini sic enuntiauit: abba pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me. quibus uerbis si adiungas sona sua pariter supra posuit, ita sententia manifestatur: pater, si fieri potest,
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. ñ eodẽ ordine õs uarrant. Nã ipsas
pͥmo cõmeuiorat matħis ⁊ iareꝰ: deinde
pet tẽptationẽ. Hucas uͦ explicat prĩ
tẽcationẽ petͥ: tñ deinũ has dm̃ contu¬
melias. Ioħs añ incipit petͥ tẽptation̾e
dic̃e. ⁊ int̾ponie q̃dã de contumelis dm̃
zad̾iungit qd̾ inde missꝰ ẽ. ad coiphãpon¬

Expanded text:
em ordine omnes narrant; nam ipsas primo commemorat Mattheus et Marcus, deinde Petri temtationem; Lucas uero explicat prius temtationem Petri. tum demum has domini contumelias; Iohannes autem incipit Petri temtationem dicere et interponit quaedam de contumeliis domini et adiungit, quod inde missus est ad Caifa
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ matłis:⁊ dixers. Hic dix̃. Possũ destru¬
exe tepłũ di:⁊ pꝰ triduũ reedificare alud.
Alios õ marcꝰ cõmemorat dixisse. Nos
audiuimꝰ eũ dicentẽ. ego disoliĩ tẽ pluĩ
nõe manusactũ: ⁊ ꝑtriduũ aliud ñ ma¬
nufactũ ȩdificabo Et idõ ñ erat conue¬
niens cestuoniũ illoꝵ: sic̃ ide maneꝰ
ibidẽ dic̃. Et surgens pͥnceps sacerdotũ¬

Expanded text:
dixerunt: hic dixit: possum destruere templum dei et post triduum aedificare illud. alios etiam Marcus commemorat dixisse: nos audiuimus eum dicentem: ego dissoluam templum hoc manu factum et per triduum aliud non manu factum aedificabo. et ideo non erat conueniens testimonium illorum, sicut idem Marcus ibidem dicit. et surgens princeps sacerdotu
Abbreviated transcription (Latin):
tist᷑ aũ illũ. & discipłi. Et eũ ꝑuenisset ad
locũ: dix̃ eis. Quate: ue intretis intẽpta¬
tionẽ. Iste locꝰ ẽ cuiꝰ nom̃ illi dixeũ geffise¬
mani: ibi fuisse intelligimꝰ hortũ. qũ. etĩ¬
memoiat ioħis tta narrans. Hȩc cũ dixiss
iħe: egressus ẽ cũ discipłis s̃s. tͥus torren¬
t̃e cedron uͥ erat ottꝰ. in qu̾e iutrout ipse¬

Expanded text:
set ad locum dixit illis: Orate ne intretis in tentationem . Iste locus est, cujus nomen illi dixerunt Gethsemani. Ibi fuisse intelligimus hortum, quem commemorat Joannes, ita narrans: « Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus, in que
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorat. Calicẽ quẽ dedit mͥ pat̃. ñbi¬
bã illũ ᷤ Tunc sic̃ diẽ lucas. tetigit auri¬
culã illꝰ qͥ ꝑcussus erat: ce sanauit eum:
Nec moueat qͣsi contͣriũ sit qd̾ lucas dix̃.
int̾rogantib discipłis. siꝑcit̾ent ingladio.
dñm respondisse. sinitȩ usq huc: qͣsi post
illã ꝑcussioñe ita dictũ fuerit ut placu¬
erat ei usq huc factũ. s ãpliꝰ fiera nolue¬
t potiꝰ totũ factũ qͦ usus ẽ. gladio petr̃
dño displicuisse. Illud ⁊t ueriꝰ ẽ qd̾ cũ eũ
in t̾rogassent dicentes. dñe siꝑcutimꝰ in
Qadio. t̾c respondit. sinite usq huc: id
n uos moueat qd fut᷑um ẽ ꝑmittendi sic̃
huc usq ꝓd gredi. hoc ÷ ut me app̾hendai.
& impleant᷑ q̃ de me scripta st̃. Sed inter
moras u̾boꝵs int̾rogantiũ dnm̃ & illiꝰ res¬
Nã de facto pet qͥd iudicaũit. matłis sob¬

Expanded text:
commemorat: calicem, quem dedit mihi pater: non bibam illum? tunc, sicut dicit Lucas, tetigit auriculam illius qui percussus erat et sanauit eum. Nec moueat, quasi contrarium sit quod Lucas dixit interrogantibus discipulis, si percuterent in gladio, dominum respondisse: sinite usque huc, quasi post illam percussionem ita dictum fuerit, ut placuerit ei usque huc factum, sed amplius fieri noluetur potius totum factum, quo usus est gladio Petrus Domino displicuisse. Illud enim verius est, quod cum eum interrogassent dicentes: Domine, si percutimus in gladio? tunc respondit: Sinite usque huc, id est, non vos moveat quod futurum est, permittendi sunt hucusque progredi, hoc est, ut me apprehendant, et impleantur quae de me scripta sunt. Sed inter moras verborum interrogantium Dominum et illius resNam de facto Petri quid judicaverit, Matthaeus so
Abbreviated transcription (Latin):
ex arserant: foris iustissime uindicte flam¬
ma ꝯflagͣret.⁊ qͥ in corde ꝓximoꝵ culpae..
uen iabilit̾ dimiserat. eiꝰ uestigio desen¬
sos. ignis de celo mnissꝰ urere nͥ audebat.
Illa aũt die qͣtuordecim milia ignis ille
cessante tumultu. ut manifestiꝰ singuli sci¬
rent. quẽ gͥ dñs in sac̃dociũ elig̾et. singłoꝵ
ex duab ⁊ decẽ tͥbub pͥncipũ uͥgas in sertis
Crastino aũt maue aaron uͥga gemulas aniig¬
dalini floris ostũdit. Guio patebat aaron p̃õib
in sac̃dotiũ deũ elegisse: nec t̾n ⁊ inhoc contͣ
nat᷑am uͥga monstrat᷑ aliqͥd effecisse.
in cades deserti sin: in mmure contͣ moy¬

Expanded text:
exarserant, foris justissimae vindictae flamexarserant, foris justissimae vindictae flamma conflagrarent: et qui in corde proximorum culpas veniabiliter dimiserat, ejus vestigio defensos ignis de coelo missus urere non audebat. Illa autem die quatuordecim millia ignis ille cessante tumultu, ut singuli manifestius scirent, quem sibi Dominus in sacerdotium eligeret, singulorum ex duabus et decem tribubus principum virgas insertis Crastino autem mane Aaron virga gemmulas amygdalini floris ostendit, quo patebat Aaron prae omnibus in sacerdotium Deum elegisse . Nec tamen in hoc contra naturam virga monstratur aliquid effecisse. in Cades
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ nat᷑am t̾n in illo neqͥqͣm aliqͥd fit.
Uit̃a en̾i in sensibilẽ t̾ra hr̃e indubitant᷑
dinoscit᷑: ꝑ qͣm in se crescentia arboꝵ et
olerꝵ frutecta mou̾e uident᷑. Uñ quasi
inuiuenti carne palpitantes uene san¬
giunis discurrunt: ita &̾e ꝑt̾ram iiuen¬
tiũ aquaꝵ riui ꝓfluunt. ꝑ qͣm uit̾ã in¬
sensibilem dõ im ꝑante t̾ra os suum
equenti itidẽ die ioiꝰ popls xui
contͣ moysen ꝙ aaron qͣsi sanguinsᷤ reas
ꝯsurrexit eosq in eoꝵdem ultionẽ occið̾e uo¬
luit. s hic uĩq moyses uidelicet & aaron ad
tab̾nacłi di diffugiunt: ⁊ it̾m in rebelli po¬
pulo celestis slamia deseuit. Rursũq aa¬
ron imꝑance morse. impleio altaris igne
tͥribulo foras in popłm uenit: ⁊ int̾ uiuos
⁊ morcuos digͤdientis uestigiũ uindicta non
tͣnsiuit. recto in ułͦq mod̾amine affecto. ut
qͥ contͣ iustos pͥncipes iracundie igne intus

Expanded text:
contra naturam tamen in illo nequaquam aliquid fit: contra naturam tamen in illo nequaquam aliquid fit: vitam enim insensibilem terra habere indubitanter dignoscitur, per quam in se crescentia arborum et olerum fruteta moveri videntur. Unde quasi in vivente carne palpitantes venae sanguinis discurrunt, ita etiam per terram viventium aquarum rivi profluunt: per quam vitam insensibilem Deo imperante terra os suum Sequenti itidem die totus populus contra Moysen et Aaron, quasi sanguinis reos consurrexit, eosque in eorumdem ultionem occidere voluit. Sed hic uterque, Moyses videlicet et Aaron, ad tabernaculum Dei diffugiunt, et iterum in rebelli populo coelestis flamma desaevit. Rursumque Aaron imperante Moyse, impleto altaris igne thuribulo, foras in populum venit, et inter vivos et mortuos digredientis vestigium vindicta non transivit. Recto in utroque moderamine effecto, ut qui contra justos principes iracundiae igne intus
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ phelee de łbu ruben. ꝙr p̾terea ducenti
qͥnqͣginta uiri ꝓceres synagoge. qͥ tẽpr con¬
silii ꝑ noi̾a uocitabant᷑.: suꝑcilioso suꝑbie cu¬
more contͣ moysen & aaron sieter̾. Et en̾i
chore uendicare sͥ sac̾dociũ uoluerat. ꝙ reliqͥ
alii de pͥncipatu popłi ꝯtendebant: s. illum
qͥ ignẽ holocausti dõ ñ p̃cipiente offerre ap¬
petiuit. holocausti tp̃r celestis ignis. cũ his
qͥ ad eũ ꝑtinebant ab sũpsit: ÷ eos qͥ se iri
excessum eleuantes. dei ordinatiõi resistere
ceꝑant. subpedib eoꝵ t̾ra de hiscens. aꝑto
ore in infernũ degluciens uorauit. Inqͥby
manifeste osfñdit᷑. qd t̾indem sensibiles et
in sensibiles creat᷑e dei dicto obediunt. dũ
quẽ ad modũ uiuentes celerit̾ cũ eiꝰ imꝑio
ueniunt. ita & que ñ uiuunt. uelut ui¬
uentes qd̵ p̾cipit᷑ ꝑagunt. S qͣm uis quasi
uiuens t̾ra istud uindicte officiũ ꝑagit:

Expanded text:
filius Phelech de tribu Ruben, et praeterea ducenti filius Phelech de tribu Ruben, et praeterea ducenti quinquaginta viri proceres synagogae, qui tempore consilii per nomina vocitabantur, supercilioso superbiae tumoredotium voluerat, et reliqui alii de principatu populi contendebant. Sed illum qui ignem holocausti Deo non praecipiente offerre appetivit, holocausti tempore, coelestis ignis cum his, qui ad eum pertinebant, absumpsit; et eos qui se in excelsum elevantes Dei ordinationi resistere coeperant, sub pedibus eorum terra dehiscens, aperto ore in infernum deglutiens, voravit . In quibus manifeste ostenditur, quod tantumdem sensibiles et insensibiles creaturae Dei dicto obediunt; dum quemadmodum viventes celeriter cum ejus imperio veniunt, ita et quae non vivunt, velut viventes, quod praecipitur peragunt. Sed quamvis quasi vivens terra illud vindictae officium peragit,
Abbreviated transcription (Latin):
magistroꝵ in uenit᷑ in tencio: utrũ de e¬
thiopia cũ ẽet. in domo pharaõis dequa
quadragenaniꝰ egredit᷑ accipit. que ꝑ multos
ꝑegͥnacio̾is eiꝰ dies illũ expectauit: au signo¬
rũ temp̃r cũ pꝰ ꝑegͥnacionẽ in egyptũ reu̾¬
sus ÷ ethiopissam uxore gͥ iun xerat. quã
de ethiopia secũ & ꝑ desertũ ducebat. an
eque inde sephora d̾r. qd ethiopissa sit.
qͣm ad aqͥlonẽ maris rubͥ uͥ priꝰ echiopes
fuer̾t. echiopiam alc̾am ẽẽ. in multis locis
historiaꝵꝵ script᷑e describunt. de qͣ in ec¬
cliastica histoua scrib̾r. qd exparte indie
adħet. ꝙ in eronicis canonib ensebii resert̃.
qd̃ ethiopes ab indo flumine ꝯsurgentes
iuxta echiopiã. Ex qͦ in cellig̾r qd t̾ra illa
inqͥ pͥmitꝰ ethiopes habitauer. ethiopia
dicła ẽẽ. potu̾it. exqͣ echiopia. si mossec.
uxore suã acceꝑat: id̾o ethiopissa dicta
& aaron. ꝙ dathan. q abiron. filiĩ elab. ꝙ hor.

Expanded text:
magistrorum invenitur intentio: utrum de Aemagistrorum invenitur intentio: utrum de Aethiopia cum esset in domo Pharaonis, de qua quadragenarius egreditur, acceperit, quae per multos peregrinationis ejus dies illum exspectavit; an signorum tempore, cum post peregrinationem in Aegyptum reversus est, Aethiopissam uxorem sibi junxerat, quam de Aethiopia secum et per desertum ducebat; an aeque de Sephora dicitur quod Aethiopissa sit, quando ad aquilonem maris Rubri, ubi prius Aethiopes fuerunt, Aethiopiam alteram esse in multis locis historiarum Scripturae describunt. De qua in ecclesiastica historia scribitur quod ex parte Indiae adhaeret. Et in Chronicis Canonicis Eusebii refertur, quod Aethiopes ab Indo flumine consurgentesunt. Ex quo intelligitur, quod terra illa in qua primitus Aethiopes habitaverunt, Aethiopia dicta esse potuerit; ex qua Aethiopia si Moyses uxorem suam acceperat, ideo Aethiopissa dicta et Aaron; et Dathan, et Abiron filii Eliab; et Hon,
Abbreviated transcription (Latin):
creata. Qod̃ olim ds cũ cet̾is creat᷑is in pͥnci¬
pio ꝯdidit: hoc in tempr necessitatis plebi
sue mi nisfuit. d t̾n idcͥco cotͣnices ad tale
edentib ꝯtułant : ista uice it̾m detulit.
ne qͥsꝙͣ putaret qđ esca auiũ sine mmna¬
cions culpa mortẽ popło p̃stitit .R. m̃ et
in hac uindicta sana oscientia comedentee
in columes seruauit: ꝙ qͣn cũ manna ddata÷
tote multitudini. il in cõmodũ prebuit.
ost modũ ꝓpt̾ ethiopissam xx.¬
eiꝰ uxor̃e. a aron ꝙ maria contͣ moy¬
sen in solentia u̾ba deꝓmuut: que om̃ium
qͥtũc int̾ra morabant᷑ mitissimũ hominũ
spͥe sc̃i dicła descͥbunt: s cũ tres cm̃ illos in
tab̾nałm uocasset aaron castigatꝰ dĩ sermo¬
ne. oleo unchonis a uindicta defendit᷑. ma¬
extͣ castra mau̾e p̾cipit᷑. s orante ꝓea moy¬
se. septimo die it̾m reuocat᷑ sana. At uͦ¬
moysi de ista ethropissa ꝯ uge duplex

Expanded text:
creatam. Quod olim Deus cum caeteris creaturis in princicreatam. Quod olim Deus cum caeteris creaturis in principio condidit, hoc in tempore necessitatis plebi suae ministravit. Sed tamen idcirco coturnices ad tale edentibus contuferant, ista vice iterum detulit, ne quisquam putaret, quod esca avium sine murmurationis culpa mortem populo praestitit: quoniam et in hac vindicta sana conscientia comedentes incolumes servavit; et quando cum manna data est, toti multitudini nihil incommodi ostmodum propter Aethiopissam ejus uxorem, Aaron et Maria contra Moysen insolentia verba depromunt, quem omnium qui tunc in terra morabantur, mitissimum hominum Spiritus sancti dicta describunt. Sed cum tres tantum illos in tabernaculum vocasset, Aaron castigatus Dei sermone, oleo unctionis a vindicta defenditur; Maextra castra manere praecipitur. Sed orante pro ea Moyse, septimo die iterum revocatur sana . At vero de ista Moysi Aethiopissa conjuge duplex
Abbreviated transcription (Latin):
uisa. dñs popłm inqͥt scifica crastino. ego
em illos m̃se integͦ carnib satͣabo. Cu in¬
becillitate in citaiꝰ humana moyses. sex¬
centa respondit peditũ pugnatoꝵ. excep¬
to in n̾uabili uulgo huiꝰ popłi inilia nu¬
merant᷑. nunqͥd boum ꝙ ouiũ in mensa mul¬
titudo cedet᷑. : Aut ad satationẽ in num̃abilis
t᷑be pisces maris inunũ ꝯgregabunt᷑: Et
idcirco ut uil ex his qͤ moysi mers fragilis.
ut pote humaua arripuit: in pastũ popłi
cedet. uentꝰ a dño eg̃diens. arreptas tͣusma¬
re coturuices ad castroꝵ loca detulit. easq
duob cubitis inaere uolantes circa castroꝵ
loca. qͣntũ uno die ꝯfici pot cetogo metͣm in¬
seruit. qͣm popłs colligers m̃se integͦ. id cri¬
ginta dieb comedit. s in credulos mnͣmurci¬
onis ulcio ꝯseqͥt᷑. Nam in illo loco priqͣm popłs
egredet᷑. qui ꝯcupierant. uta dñca maclati
reconditã in necessitate popłi sui pt̾are

Expanded text:
us, Populum, inquit, sanctifica crastino: ego enim illos mense integro carnibus saturabo. Cui imbecillitate incitatus humana Moyses, Sexcenta millia, respondit, peditum pugnatorum, excepto innumerabili vulgo hujus populi numerantur: numquid boum et ovium immensa multitudo caedetur, aut turbae pisces maris in unum congregabuntur? Et idcirco ut nihil de iis, quae Moysi mens fragilis, utpote humana arripuit, in pastum populi cederet. Ventus a Domino egrediens, arreptas trans mare coturnices, ad castrorum loca detulit, easque duobus cubitis in aere volantes circa castrorum loca, quantum una die confici potest. Ortygometram inseruit: quam populus colligens, mense integro, id est, triginta diebus comedit. Sed incredulos murmurationis ultio consequitur. Nam in illo loco, priusquam populus egrederetur, qui concupierant, ira dominica mactati reconditam, in necessitate populi sui praest
Abbreviated transcription (Latin):
sephor. cũ in t̾ram suã isrł uenisse
angustiis stantẽ euaginato gladio uidens
cunuisset: ter cesa demũ dño substitit.
Uñ ampliꝰ flagellata. huinano more & ser¬
mone. qͥsi qͤrulosa ancilla loq̃r. Et illa
loqͤnte: staci balaam ocłi ut angłm cer¬
ñet aꝑiunt᷑. In hoc ad mirabili signo qͣm uis
aꝑiuit: ita ꝙ̃ lingũa & palatũ in u̾ba. gub̾¬
nauit. sina eñi qͥd.⁊ qͣmͦ dic̃et: ⁊ si aliqͥd
in flati sp̃u loqunt᷑: ⁊ ahuc cũ locunt᷑ qͥd
dicunt nesciuni ⁊ nil ex eo recordant᷑ cum
resipiscunt. s qͥ loqͣndi modos ⁊ in nubib ⁊ in
igne sepe in uenit. ⁊ in ore muti aĩalis lin¬
gue plectrũ in u̾ba gub̾nauit. Ex qͦ in telli¬
giꝰ nil in nat᷑a dñm asine comutasse. ẜ per
aerẽ oris eiꝰ illa cẽ ignorante. ꝓpħe ignorantiã
elatus in suꝑbiã ñ ẽẽt qͥ freqͤnt̾ ⁊ ꝑ res in¬
sensibiles. & brutũ. & mutũ. & subiectum sͥ
aĩal eundẽ loqͥ cõꝑisset. Qm̃ sp̃c clĩ uͥ uult¬

Expanded text:
Sephor, cum in terram suam Israel venisse angustiis stantem evaginato gladio videns timuisset, ter caesa demum domino substitit. Unde amplius flagellata humano more et sermone, quasi querulosa ancilla, loquitur. Et illa loquente, statim Balaam oculi, ut angelum cerneret, aperiuntur . In hoc admirabili signo quamvis aperuit, ita etiam linguam et palatum in verba gubernavit. Asina enim quid et quomodo diceret, et si ainflati spiritu loquuntur, et adhuc cum loquuntur, quid dicunt nesciunt, et nihil ex eo recordantur cum resipiscunt. Sed qui loquendi modos et in nubibus et in igne saepe invenit, et in ore muti animalis linguae plectrum in verba gubernavit. Ex quo intelligimus nihil in natura asinae Dominum commutasse, sed per aerem oris ejus, illa etiam ignorante, prophetae ignorantiam elatus in superbiam non esset, qui frequenter, et per res insensibiles, et brutum et mutum et subjectum sibi animal, eumde
Abbreviated transcription (Latin):
e cet̾is uͦ plagis quib ds̃ ꝑ morsen.
⁊ mor ses ꝑ aaron. pharaonẽ ⁊ t̾rã
eiꝰ. i seruos eiꝰ castigau̾at. nil excessisse ter¬
minos nate: ipsa plagaꝵ simplex narra¬
cio manifestat Qm̃ ⁊ si cc̃ solito plures:
sẽꝑ tñ de aquis ranc nascuntur Et eini¬
phes estatis tp̃r calore solis de pulũe or¬
unt᷑ Locuste ⁊ musce solis feruore soli¬
date undiq ꝯueniunt: ⁊ iumenta diũsis
causis morte solita. uite sue t̾minũ ꝑ agt̃.
Puluis qͦq cont᷑batꝰ de tra sepe aerẽ serem̃
obscurat. ⁊ uesicas ⁊ pꝰea ulcera in hominibꝰ
i uim̃tis infectus aer gen̾at Grando &̃ ⁊
fulgures de congelantib ⁊ uehem̃t̃ t̾ba¬
cis nubib ruunt. ⁊ absentia lucis ocłor
obtutꝰ. qñcũq lux recesserit: cenebre plꝰ
ppediunt: Mors qͦq in adam seminata
uat᷑. S quauis hec omĩa in terũ natis isi¬
ca erant. egrptiis tñ plagali ꝯdicioe. ad e

Expanded text:
e caeteris vero plagis quibus Deus per Moysen et Moyses per Aaron, Pharaonem et terram ejus et servos ejus castigaverat, nil excessisse terminos naturae, ipsa plagarum simplex narratio manifestat. Quoniam etsi tunc solito plures, semper tamen de aquis ranae nascuntur; et sciniphes aestatis tempore calore solis de pulvere oriuntur; locustae et muscae solis fervore solidatae undique conveniunt, et jumenta diversis causis morte solita vitae suae terminum peragunt; pulvis quoque conturbatus de terra saepe aerem serenum obscurat, et vesicas, et postea ulcera in hominibus et jumentis infectis aer generat. Grando etiam et fulgura de congelantibus et vehementer turbatis nubibus ruunt, et absentia lucis oculorum obtutus, quantocumque lux recessit, tenebrae plus praepediunt. Mors quoque in Adam seminata natur. Sed quamvis haec omnia in rerum naturis insita erant, Aegyptiis tamen plagali conditione, ad
Abbreviated transcription (Latin):
rum in fusionẽ & ipsiꝰ feni in humum
mocione genitos inuenimꝰ. Non nullas
quoq t̾ras argillosas tͥnffluentiũ aqͣ
assueco cursu suꝑfusas induriciã la¬
pidũ iudimꝰ ꝯu̾sas. in quib ꝙͤ duriores.
uelut antiqͥoris etatis lapides. qͦs ipsa humꝰ
in se priꝰ habuerat. aĩaduertimꝰ in sertos
qualit̾ iam ñ nullis lapidib iã concauos
hostreos. qͦs qn mollis humꝰ fuerat. int̃posi¬
tos habebat. ueluti sue nat᷑ali duricie
nunc insertos uidemꝰ. Incetis quoq quos
longe ad modũ etatis mare ad t̾ras ꝓ iecit
suꝑposite rocce nagarba uident᷑. quas ñ
de maris glarea eleuatas. ẜ ex ipsa marini
humoris qualitate. ⁊ eoꝵ extrema corpoꝵ
in durata cute ad modũ. ẽẽ concretas ipsa
ꝯsid̾atione ꝓbamꝰ. Plurima ꝙ marina rep¬
tilia testudinib coetaneis induunt᷑. in qͥb
dux̧icies plusqͣm płimoꝵ lapidũ uidet᷑.
Ex qͥb omib manifestis apꝓbationib la

Expanded text:
rum infusionem et ipsius feni in humum rum infusionem et ipsius feni in humum motionem genitos invenimus. Nonnullas quoque terras argillosas transfluentium aquarum assueto cursu superfusas in duritiam lapidum vidimus conversas: in quibus etiam duriores velut antiquioris aetatis lapides, quos ipsa humus prius in se habuerat, animadvertimus insertos. Qualiter jam nonnullis lapidibus quoque concavos ostreos, quos quando mollis humus fuerat, interpositos habebat, veluti suae naturali duritiae nunc insertos videmus. In caeteris quoque quos longe admodum aetatis mare ad terras projecit, superpositae morae nagarbae videntur, quas non de maris glarea elevatas, sed ex ipsa marini humoris qualitate, et eorum extrema corporum indurata cute admodum esse concretas, ipsa consideratione probamus. Plurima etiam marina reptilia testudinibus coaetaneis induuntur, in quibus durities plusquam plurimorum lapidum videtur. Ex quibus omnibus manifestis ap
Abbreviated transcription (Latin):
siore nubib ⁊ uaporib in sertum aerem.
In illa gͦ suꝑiore terre parte. uͥ gͣndo et
nix gignit᷑. nascebat᷑ manna ⁊ in cibum
aliunde extra nat᷑am quesisse. s. de t̾ca
d̾s uictum p̃parasse. Non qd̃ ds̃ cotidie
illis pane illum comimeni etiã il deser¬
to p̾stare ñ poss. ẜ ut ho pastꝰ de nubi¬
in o̾l uerbo qd de ore dĩ ꝓcedit. Sicut
em̾ nat᷑e imꝑauit ut ho saturaret᷑
pane: ita etiã de omͥi qͣcumq re. si
ita illi uisserit. quomͦ habebat & tune
de nubib pluuia. uictum habebit iN
deserto siciens: potamenti refocillacio¬
nem postulauit. Unde moyses pͥnceps
ldeo iꝑante uirga ꝑcussa in oreb: aqͣm
de petta ꝓduxit. In hoc nat᷑e in uestigator
in angustũ redigit᷑. quomͦ aque nat᷑a in
in cõmutabilem lapidis duriciam ꝓceðe
ñ ambigat. preserc̃i cũ glebas ñ de t̾re
ipsiꝰ humo ẜ de feni pͥmitꝰ in cremento
in sũmis arborib uel scopulis sepe con¬
sidamus. In quib iam lapillos ꝑ pluuia¬

Expanded text:
siorem nubibus et vaporibus insertum aerem, In illa ergo superiori parte terrae, ubi grando et nix gignitur, nascebatur manna, et in cibum ur, non aliunde extra naturam quaesiisse, sed de terra Deus victum praeparasse. Non quod Deus quotidie illis panem illum communem etiam in deserto praestare non posset, sed ut homo pastus de nubiin omni verbo quod de Dei ore procedit . Sicut enim naturae imperavit, ut homo saturaretur pane, ita etiam de omni quacumque re, si ita illi jusserit, quomodo habebat et tunc de nubibus pluviam, victum habebit indeserto sitiens potamenti refocillationem postulavit. Unde Moyses princeps, Deo imperante, virga percussa petra in Oreb, aquam de petra produxit . In hoc naturae investigator in angustum redigitur, quomodo aquae natura in in commutabilem lapidis duritiam procedere non ambigat? praesertim cum glebas non de terrae ipsius humo, sed de feni primitus incremento in summis arboribus vel scopulis saepe consideramus, in quibus jam lapillos per pluvia
Abbreviated transcription (Latin):
tu adutos płimos mmatoꝵ necauit. Cet̾i au
int̾ientiũ pena t̾riti.⁊ ũo penitũte ad sacis¬
factionẽ in clinati ad moysen z ad dñm cla¬
mauer̃t. ut hec ab eis plaga cessaret. Et
idcͥoo flexꝰ penitñtiũ lacͥmis dñs. moysi u¬
bet ut serpence eneũ uͥga in excelsũ coram
popło eleuaret. Qͦ facto: statim serpens eneꝰ
erigit᷑: ⁊ ꝑ illiꝰ aspectũ pͥoꝵ serpentiũ uul̾a
curabant᷑. At t̾n quẽ admodũ ⁊ de uͥga dixi

Expanded text:
dustos plurimos murmuratorum necavit. Caeteri autem intereuntium poena territi, et animo poenitente ad satisfactionem inclinati, ad Moysen et ad Dominum clamaverunt, ut haec ab eis plaga cessaret. Et idcirco flexus poenitentium lacrymis Dominus Moysi jubet, ut serpentem aeneum virga in excelsum coram populo elevaret. Quo facto statim serpens aeneus erigitur, et per illius aspectum priorum serpentium vulnera curabantur . Attamen quemadmodum et de
Abbreviated transcription (Latin):
addñm ꝑ moysen resert᷑: uͥga ꝑcuti pegra
p̃cipit. S moyse ᷤ infidelis popłi mͣmure
ꝑ motꝰ. etiã de p̃cepto dñi fide titubauit. coraq
popło cũ aaron bis petri ꝑcussit. largĩq flu¬
eutes aqͣs siciers popłs bibit. S hac causa
mor ses t̾ram reꝓmissiõis non intrauit. Se¬
mel in choreb petͣ ꝑcutit ᷑: uͥ t̾m popłi i¬
fidelitas notat᷑. in cades deserti sin. saxum
bis cesum pulsat᷑. ibi nauiq infidelicas no¬
tat᷑ in popło ꝙ induce dinoscit᷑. xxuiiii¬

Expanded text:
ysen refertur, virga percuti petra praecipitur. Sed Moyses infidelis populi murmure permotus, etiam de praecepto Domini fide titubavit, coramque populo cum Aaron bis petram percussit, largiterque fluentes aquas sitiens populus bibit. Sed hac causa Moyses terram repromissionis non intravit . Semel in Oreb petra percutitur, ubi tantum populi infidelitas notatur . In Cades autem deserti Sin saxum bis caesum pulsatur: ibi namque infidelitas in populo et in duce dignoscitu
Abbreviated transcription (Latin):
excepto purgam̃to exergitꝰ. id ÷ in numera¬
bili & ꝓmiscuo: uulgo. qd̵ de egẏpto cons¬
cend̾at. ds ꝑ annos quadͣginta. manna. id:
celesti pane sacurauit. Deniq de illo pane
ꝙ psalmista pꝰ modũ cõmemorans dixit.
Panem celi dedit eis: panẽ angłoꝵ matidu¬
cauit hõ. Gͥ. ꝑ noctem semꝑ excepta noc¬
te sabb̃i cũ rore descendens: cͥca castror
locũ candorẽ nuis ostend̾at. Erat eñi in¬
qͥt scͥptura quasi sem̃ corandri & coloris
sufferre ñ pot̾at. s continuo liqͦfiebat.
cũ uersa uice collectũ ⁊ mola confractũ.
in condendis panib ignis ardorẽ asus¬
tentabat. Et siqͥs in mane alteriꝰ diei re¬
siduũ aliqͥd exeo reliqͥueret uermib scitebat.
cum tam̃ gomor mensura manua sana ꝑ lon¬
gi pꝰ modũ tempora plena archa reseruabat.
Inꝗͣ ꝙ mirabili ꝙ necessario tunc signo ex¬
ceptis his que ad figͣalem exposicionem ꝑ¬

Expanded text:
excepto purgamento exercitus, id est innumeraexcepto purgamento exercitus, id est innumerabili et promiscuo vulgo quod de Aegypto conscenderat , Deus per annos quadraginta manna, id est, coelesti pane saturavit . Denique de illo pane et Psalmista postmodum commemorans dixit, Panem coeli dedit eis, panem Angelorum manducavit homo . Qui per noctem semper, excepta nocte sabbati, cum rore descendens, circa castrorum locum candorem nivis ostenderet. Erat enim, inquit Scriptura, quasi semen coriandri, et coloris sufferre non poterat, sed continuo liquefiebat; cum versa vice collectum et mola confractum, in coquendis panibus ignis ardorem sustentabat. Et si quis in mane alterius diei, residuum aliquid ex eo relinqueret, vermibus scatebat; cum tamen gomor mensura manna sanum post longa postmodum tempora plena Arca reservabat . In quo et mirabili et necessario tunc signo, exceptis iis quae ad figuralem expositionem per
Abbreviated transcription (Latin):
catas. sepe sitim temꝑant. Nubes qͦꝙ
de marinis finib uapores leuant salsi
liqͦris. s easdem dulces qnͣ pluunt.
t̾renis usib ministrant. Bm̃ salsu¬
ginis uiciũ qd̾ in semet ipsis eque
in situm capiunt: ꝑ infusionẽ t̾re aut nu¬
bium de ponunt. Similit̾ qͦq ꝙ dulces aqͤ
cum eas hoĩes ꝑ marinoꝵ holerũ cineree.
hauriunt: salsum ꝙ plꝰ qͣm occeani saporem
rei ad iumentũ. humana diligentia. uł ipsa
mutat. Ipse uͦ creat᷑aꝵ conditor & gub̃na¬
tor. nat᷑am occultam que ꝑ aliam rein
manifestandam fieret. in re ipsa sola de¬
nudat sicut ꝙ nunc aqua amara dulce¬
dinẽ qͣm in occulto sue nate continuerat.
ꝑ humũ aut nubẽ ab amaritudine pur¬
gatam ostend̾et. Ita iussu gubnatoris po¬
tentissimi natͣm ꝑ se solam absq alterĩ
rei iuuamine echibet. xXiiii.¬
egressi gͦ solitudinem huiꝰ popłi sex¬
centa ferme milia peditũ pugnatoꝵ.

Expanded text:
catas, saepe sitim temperant. Nubes quoque catas, saepe sitim temperant. Nubes quoque de marinis finibus vapores levant salsi liquoris, sed easdem dulces, quando pluunt, terrenis usibus ministrant. Quoniam salsuginis vitium quod in semetipsis aquae insitum capiunt, per infusionem terrae aut nubium deponunt. Similiter quoque et dulces aquae, cum eas homines per marinorum olerum cineres hauriunt, salsum et plusquam Oceani saporem rei adjumentum humana diligentia, vel ipsa mutat; ipse vero creaturarum conditor et gubernator, naturam occultam, quae per aliam rem manifestanda fieret, in re ipsa sola denudat. Sicut et nunc amara aqua dulcedinem quam in occulto suae naturae continuerat, per humum aut nubem ab amaritudine purgata, ostenderet; ita jussu gubernatoris potentissimi naturarum per se solam absque alterius rei juvamine exhibet. gressi ergo solitudinem, hujus populi sexcenta ferme millia peditum pugnatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑am. uel ad ministritionẽ effectũ fuisse
qͥs credat: s ꝑ hec fut̃oꝵ mift̾ia p̾signa¬
ta ẽẽ instituit. Ut qͥd in his nunc in
eccłe ꝓfectib ista facrant. sapiens
doctor fig̃ali ea positione de cernat.
Dum aut̃ lignum nil inhoc nat᷑aliter
fecisse apꝓbauimꝰ: restat nunc ut qͦm
ꝑ nat̾am factum sit exponamꝰ. D. d̾cũq
gͦ ꝑ studium qͣmuis longi temꝑis in re
aliqua inuenit᷑: non aliunde in ean¬
dem ꝑ industriam ex aliena natura
conducit᷑. S cum in nat᷑ȩ obdito re¬
cessu occultat᷑. priꝰ hoc ꝑplexi tẽporis in¬
dustriam. ꝙ alteriꝰ nat᷑e ad aumentũ red¬
dit᷑. & qd ꝑ humanũ seu etiã reix effec¬
ctũ longo cultu efficit᷑. hoc dei uolunta¬
te cum neresse h̃t ipsa nat᷑a oꝑatur
Aquas gͥ amaras. uel etiã ipsas salsissi¬
mas in dulei sapore uerti posse frequen¬
t̃ naute ꝯpõant. qͥ illas ꝑhumũ optime
t̾re in fusas. ⁊ hoc artificio etiã indul¬

Expanded text:
ministrationem effectum fuisse quis credat. Sed per haec futurorum mysteria praesignata esse instituit, ut quid in his nunc in Ecclesiae provectibus ista faciant, sapiens doctor figurali expositione decernat. Dum autem lignum nihil in hoc naturaliter fecisse approbavimus, restat nunc ut quomodo per naturam factum sit, exponamus. Quodcumque ergo per studium quamvis longi temporis in re aliqua invenitur, non aliunde in eamdem per industriam ex aliena natura conducitur; sed cum in naturae abdito recessu occultatur, prius hoc perplexit temporis industria, et alterius naturae adjumentum reddit. Et quod per humanum seu etiam rerum effectum longo cultu efficitur; hoc Dei voluntate, cum necesse habet, ipsa natura operatur. Aquas igitur amaras, vel etiam ipsas salsissimas in dulcem saporem verti posse, frequenter nautae comprobant, qui illas per humum optimae terrae infusas, et hoc artificio etiam indul
Abbreviated transcription (Latin):
pascha celebratũ est decẽ mandatorum
legẽ de monte synai in duab lapideis
tabulis detulit. qͥs cũ offensus. ẽẽt. po¬
puli peccantis piaculo ad montis ra¬
dices ꝯfregit. restauratisq totide̾ num̃i esdem
ꝑhoc tempꝰ ꝯtra consuetudinẽ humani mo¬
ris his talit̾ ut p̾dixi nullo satigatꝰ medie
labore. nullã t̾rene ꝯu̾sationis escã man¬
ducatut. Qm̃ diuini sermõis ꝯsorcio fultꝰ.
tã longã mediã sine esurie sustin̾e poun.¬

Expanded text:
Pascha celebratum est, decem mandatorum legem de monte Sinai in duabus lapideis tabulis detulit . Quas, cum offensus esset populi peccantis piaculo, ad montis radices confregit . Restauratisque totidem numeri ejusdem per hoc tempus contra consuetudinem humani moris, bis taliter, ut praedixi, nullo fatigatus inediae labore, nullam terrenae conversationis escam manducavit; quoniam divini sermonis consortio fultus, tam longam inediam sine esurie sustin
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tunc lignum contͣ nat᷑am aquam
esfecisse dulcem. s p̃cepto conditoris. et
nat᷑e gub̃natoris limpham mutauit in
saporem. Nam & uirga illa qͥ a moyse
mare rubrũ ꝑcucitur. ⁊ flum̃ ꝙ celum
ꝙ t̾ra flagellant᷑. Quando t̾ra egipti di¬
uersis plagis macerat᷑. non hanc in se
nat᷑e uirtute habuit. cũ eam moyse
uel aaron ad hec facienda eleuauit: uel
ut aqͣm fluminis in sanguinẽ uerieret.
uł etiam cinifes de pulu̾e suscitaret. ut
tenebras deduc̃et de celo. Di em̃ aliqͥs
prẽt moysen. & ñ cum dei precepto
ꝑeussioni cͥetis nequaqͣm ced̾et. ꝙ si ic̾m
aquas forcuito ꝑcut̾et. ꝙ ꝓfecto illa.
numꝗͣ in sanguine̾ mutaret. sic qr illam
arborẽ ꝑqͣm in marath aqua salsa indul¬
cat᷑.q. si in amaꝵ liqͦrem aliqͥs intinge¬
ret. si non idem ds ut pͥmitꝰ imꝑaret.
ꝓ certo non illam sanguinẽ in suauem
saporis cõmutaret. Unde ꝑuidendum ẽ.
qd̃ non ideo ds hec ligna. uel etiã de for¬

Expanded text:
non tunc lignum contra naturam aquam non tunc lignum contra naturam aquam effecisse dulcem; sed praecepto conditoris et naturae gubernatoris lympham mutavit in saporem. Nam et virga illa qua a Moyse mare Rubrum percutitur, et flumen et coelum et terra flagellantur, quando terra Aegypti diversis plagis maceratur, non hanc in se naturae virtutem habuit, cum eam Moyses vel Aaron ad haec facienda elevavit, vel ut aquam fluminis in sanguinem verteret, vel etiam sciniphes de pulvere suscitaret, vel tenebras deduceret de coelo. Si enim aliquis praeter Moysen, et non cum Dei praecepto, ussioni Thetis nequaquam cederet. Et si iterum aquas fortuitu percuteret, profecto illas nunquam in sanguinem mutaret. Sic et illam arborem per quam in Marath aqua salsa indulcatur, si in amarum liquorem aliquis intingeret, et non idem Deus ut primitus imperaret, pro certo non illam salsuginem in suavem saporem commutaret. Unde pervidendum est, quod non ideo Deus haec ligna, vel etiam de for
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui paulo ante ꝓfundũ corã eis aꝑue¬
rat: ipse pꝰmodũ in tale canticũ eoꝵ linguas
⁊ ingenia gubernabat:
criũ dierũ continuo fatigati labore. querulo¬
si ardore sicis in marath aqͥs amarissimas in¬
uenert̃. Quaꝵ salsitate ꝓhibiti. sue sitis hr̃e
solamen minune ualuert̃. s moysi adnõ lig¬
num ostendit᷑. cuiꝰ tactu amari fluminis
aqͦ indulcat᷑. eiꝰq de hinc dulci sapore pͦpłs.
sitis ardorẽ depotatꝰ deposuit. Qm̃ illud usq
incessabilit̾ feruoꝵr fatigauit: s qualit̾ nate᷑
inuestigator. nat᷑alit̾ eẽ factũ approbabit:
qd̾ amare aque inmomento ligni attatu ꝓ¬
tmꝰ indulcant᷑ Cuiꝰ gͦ nate ut tante dulcedi¬
nis lignum fuisse uiðetur. qͦ semel in¬
tinctu fluminis aqua amarissima. sua¬
uis & sapida fit : Et enim si fauum
mellis aliquis nunc in amaram undam
iecerit. nonne potiꝰ fauus amarꝰ. quam
unda sapida erit: Ex quo intelligitur.

Expanded text:
Et qui paulo ante profundum coram eis aperueEt qui paulo ante profundum coram eis aperuerat, ipse postmodum in tale canticum eorum linguas et ingenia gubernabat. trium dierum continuo fatigati labore, querulosi ardore sitis, in Marath aquas amarissimas invenerunt; quarum salsitate prohibiti, suae sitis habere solamen minime valuerunt. Sed Moysi a Domino lignum osteneitur, cujus tactu amara fluminis aqua indulcatur; ejusque dehinc dulci sapore populus sitis ardorem depotatus deposuit, quem illuc usque incessabiliter fervor fatigavit . Sed qualiter naturae investigator naturaliter esse factum approbabit, quod amarae aquae in momento ligni attactu protinus indulcantur? Cujus ergo naturae aut tantae dulcedinis lignum fuisse videtur, quo semel intincta fluminis unda amarissima, suavis et sapida fit? Etenim si favum mellis aliquis nunc in amaram undam jecerit, nonne potius favus amarus, quam unda sapida erit? Ex quo intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
collig̾e possumꝰ. qͦd mare natalit̾ cotidie lit¬
cora deserit. non contra nat᷑am. qmͣuis lon¬
ge alit̾. dissimili mͦ deo tẽ guberuante ꝓpͥa
lictora detexit.
potestatẽ. qͣm in fui lib̾atione dñs fec̃.
mor̃se p̃cinente consono carmine canticũ
dũo itniu̾si parit̾ decantabant: Ubi in nor¬
mi satis admirõe. accidit dignũ miracłm.
ut cuncti parit̾ senes cũ pueris. ⁊ om̃s ȩtates
eodẽ inspirati famine. qͣsi ex ore nulla pre¬
monitione edocti. easdẽ concinent̾ lineas
decantarent inunũ. S nate inqͥsitor in hoc
loco securꝰ efficitur: uͥ ñ consuetudine hu¬
mani ingenu. s diuino spũ cantoꝵ pec-¬
cora ⁊ ora inspirant᷑ S inhis tñ cantoribꝰ
nil idẽ spũs contra nat᷑am effecisse dinos
cit᷑. in quib ꝑ ora ⁊ linguas alitꝰ ⁊ uox ad
u̾ba mouet᷑ Et qͦd ꝑ u̾bũ ⁊ studiũ ipsi fa¬
ceix potuerant: consonũ om̃s carm̃ decan¬
tat᷑e in uno momento dñs illis donauit:

Expanded text:
 littora, non contra naturam, quamvis longe aliter dissimili modo, Deo tunc gubernante, propria littora detexit. potestatem, quam in sui liberatione Dominus fecit, Moyse praecinente consono carmine canticum Domino universi pariter decantabant . Ubi enormi satis admiratione accidit dignum miraculum, ut cuncti pariter senes cum pueris, et omnes aetates, eodem inspirati flamine, uno quasi ex ore, nulla praemonitione edocti, easdem concinenter litteras decantarent in unum. Sed naturae inquisitor in hoc loco securus efficitur, ubi non consuetudine humani ingenii, sed divino Spiritu cantorum pectora et ora inspirantur. Sed in his tamen cantoribus nil idem Spiritus contcitur, in quibus per ora et linguas halitus et vox ad verba movetur. Et quod per verbum et studium ipsi facere potuerant, consonum omnes carmen decantare in uno momento Dominus illis donavit.
Abbreviated transcription (Latin):
solutu liquescit. Dũ gͦ ex aque humore
lapidũ nat᷑am gigni c̃opbat᷑. ꝗͥd oͥslat si dei
sub̾natoris uoluntate lapis in aqͣm uersa
uice mutet᷑: ut natͣa ad suã originem re¬
dire sestinet. cũ ds aqͣm de petͣ pͦpło suo
preberi iubei xxui.
ost hec qͦꝙ moysi cognaiꝰ cũ sephoĩa
illiꝰ moysi uoxore. ꝙ duos filios eius
detulerat: ocius ipsi in occursũ moyses
ꝑ desertũ exire fessinat. cuiꝰ ꝯsilio qͣm uis
gentilis. cũ ad castroꝵ locũ uenut. tribuni
qe centiones. ꝙ qͥuqͣgenarii. ꝙ decuriones
in dei pͦpło ꝯstituunt᷑. S de moysi filus
qͣstio nascit᷑. cur patͥs sui inducatu pͦpłi
hedes non st̃. sacerdocio saltͣ pͥuantirr
dũ ꝑpsalmistã dicit᷑. Moyses ꝙ aaron
in sac̃dotib eiꝰ. Hec t̾n qͤstio ddando iuncit᷑.
cũ silii moysi de gentili matͤ ꝑegͥnatio¬
nis causa gen̾ant᷑. Sic ꝙ eni de moyse
cũ pͥmogenitũ genuisset: refertur. Et
uocauit nom̃ eiꝰ gersam dicens. qͥa ad¬

Expanded text:
solutum liquescit. Dum ergo ex aquae humore lapidum natura gigni comprobatur, quid obstat si Dei gubernatoris voluntate lapis in aquam versa vice mutetur, ut natura ad suam originem redire festinet, cum Deus aquam de petra populo suo post haec quoque Moysi cognatus, cum Sephoram illius Moysi uxorem et duos filios ejus detulerat, ocius ipsi in occursum Moyses per desertum exire festinat. Cujus consilio quamvis gentilis, tamen cum ad castrorum locum venitur, tribuni et centuriones et quinquagenarii et decuriones in Dei populo constituuntur . Sed de Moysi filiis quaestio nascitur, cur patris sui in ducatu populi haeredes non sunt, sacerdotio saltem privantur, dum per Psalmistam dicitur, Moyses et Aaron in sacerdotibcum filii Moysi de gentili matre peregrinationis causa generantur. Sic etenim de Moyse, cum primogenitum genuisset, refertur: Et vocavit nomen ejus Gersan, dicens, Quia ad
Abbreviated transcription (Latin):
cium sic̾ lex. ꝙ cẽta pͦpło prebebat᷑ quȩ
disposita ꝑ angłos in manu mediatoris tͥbut᷑.
Qualit̾ gͦ hoĩes qͣlescũq substentare po¬
tuisset. nͥ t̾renũ aliqͥd in sua substantia
hr̃et: S un nubib manna plueis t̾renam
sub̾am hr̃e monstrabit᷑. nͥ forte aeris ipsiꝰ¬
pars in ferior. t̾renam aliqͣn nat᷑am retin̾e
ostendat᷑: Quomͦ eñi aurum uolantiũ cor
durictã lapidũ ꝯtrahunt. Quid gͥ capa¬
cib animis repugnat. si sicut nubee.
gͣndinis lapillos concipiunt: sic ⁊ man
sol oriꝰ in ueniret: qͣsi gͣndo in t̾ra liqͤscens
de ꝑiret. atq ita fieri potue ut mauna in
t̾reni aenis parcib genitũ: t̾renis hõĩb

Expanded text:
o praebebantur, quae disposita per Angelos in manu Mediatoris tribuitur . Qualiter ergo homines qualescumque sustentare potuisset, nisi terrenum aliquid in sua substantia haberet? Sed unde nubibus manna pluens terrenam substantiam habere monstrabitur, nisi forte aeris ipsius inferior pars terrenam aliquam naturam retinere ostendatur? Quomodo enim avium volantium corpduritiam lapidum contrahunt. Quid igitur hoc capacibus animis repugnat, si sicut nubes grandinis lapillos concipiunt, sic et mansol ortus inveniret, quasi grando in terra liquescens deperiret? Atque ita fieri poterit, ut manna in terreni aeri
Abbreviated transcription (Latin):
lagi. totꝰ dĩ popłs euasit ad rura deserti. cũ
totꝰ sine saltim nuntio euadente. pharaonis
cuneus. undis ad suas metas reu̾tentib. con¬
cidit inglarea ꝓfundi: In hoc tam insigni.
i dei oꝑib intracło. istud de p̃senti accꝰ nr̃i
intentione exigit᷑. qͦmͦ insiccato ⁊ recedente
de littoribꝰ mari racio conseruat᷑. S ipsum
non tã difficulter deo auxiliante nos inue¬
nite credimꝰ. qͥ congelantibꝰ undis stagnoꝵ dor¬
sa glacis suꝑ strata sepissime considamꝰ. Qd̃
gͦ uenti ⁊ pluuiarũ desinente turbine aetis
inferiores partes gelu obtinente inaqͥs sepe
nat᷑alit̾ efficit᷑: illud tc̃ dĩ nisfu ꝑ glacialẽ
uentũ. subito uigante pelago factũ factũ¬
fuisse ꝯꝓbat᷑. S sic̃ repente mare siccũ dño
imꝑante reddit᷑: ita eodẽ iubente lique¬
factũ. in fluidas undas cã cito resoluit᷑. De
recessu uͦ illiꝰ cotidiana ammnunstratione

Expanded text:
lagi, totus Dei populus evasit ad rura deserti; cum lagi, totus Dei populus evasit ad rura deserti; cum totus, sine saltem nuntio evadente, Pharaonis cuneus, undis ad suas metas revertentibus, concidit in glarea profundi . In hoc tam insigni in Dei operibus miraculo, istud de praesenti actus nostri intentione exigitur, quomodo in siccato et recedente de littoribus mari ratio conservatur. Sed ipsum non tam difficulter, Deo auxiliante, nos invenire credimus, qui congelantibus undis stagnorum dorsa glacie superstrata saepissime consideramus. Quod ergo venti et pluviarum desinente turbine aeris inferiores partes gelu obtinente, in aquis saepe naturaliter efficitur, illud tunc Dei jussu per glacialem ventum subito urgente pelago factum fuisse comprobatur. Sed sicut repente mare siccum Domino imperante redditur, ita eodem jubente liquefactum, in fluidas undas de sicco resolvitur. De recessu vero illius quotidiana administratione,
Abbreviated transcription (Latin):
popłm egiptii ase exire ꝯpulissent: ia¬
la rursus penitudine acti. euncti cũ rege suo
exercitꝰ ꝑagunt. ut quos duniserant. it̾m ad
seruitutẽ retͣherent Tũ isrł in angusto ma¬
ris rubri suni cõrtato. morse uͥgam suꝑ pe¬
lagꝰ extendente. fubito maris unda rubri¬
tidis diuidit᷑. ⁊ ingredienti popło pedibꝰ sic¬
cis hostibꝰq succedentib uia dilatat᷑. Immis¬
soq uento ꝑ totã noctem ds̃. mare diuifũ-
etiã insiccũ u̾tit. ⁊ inter ambos popłos nu¬
bẽ que diuidet tenebrosam ⁊ noct̾e ipsã
illuminantẽ columpnã tmmifit Nam ⁊
pharaonis exercitꝰ mare pꝰ isrł int̾uit. s uni
refugiũ. alt̾i laqueus fuit. Qua ꝑꝑ ⁊ illa nu-¬
bes media egiptiis erat tenebrosa. ut ꝑ
totã noctẽ p̃cedentibꝰ ꝯungi ñ ualerent:
isrłi uͦ noctẽ ipsam illuminabat ut ꝓ fundi
marmore lucida uia incederent Orto autẽ
diluculo defensus utroq ꝑicło hostiũ ⁊ pe¬

Expanded text:
populum Aegyptii a se exire compulissent; mala rursus poenitudine acti, cuncti cum rege suo exercitus pergunt, ut quos dimiserant, iterum ad servitutem retraherent. Tum Israel in angusto maris Rubri sinu coarctato, Moyse virgam super pelagus extendente, subito maris unda Rubritidis dividitur; et ingrediente populo pedibus siccis, hostibusque succedentibus, via dilatatur: immissoque vento, per totam noctem Deus mare divisum, etiam in siccum vertit, et inter ambos populos nubem, quae divideret, tenebrosam, et noctem ipsam illuminantem columnam immisit. Nam et Pharaonis exercitus mare post Israel intravit: sed uni refugium, alteri laqueus fuit. Quapropter et illa nubes media Aegyptiis erat tenebrosa, ut per totam noctem praecedentibus conjungi non valerent; Israeli vero noctem ipsam illuminabat, ut profunda maris lucida via incederent. Orto autem diluculo, defensus utroque periculo, hostium et pe
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ⁊ ad iutoriũ ded̾it quedam ex pla¬
nanda reseruamus: xXUII.¬
Aterea pꝰ mort̃e helssei simłi di. cũ q̃da die
samiliares eiꝰ mortuũ qͣndã portantes. latrun¬
culos uidentes ꝑtimuissent. in sepulerũ heli¬
sei qd̃ ꝓpe erat. mortui cadauer ꝓiecer̾t. N. d̾
dũ cang̃et ossa helẏsei: reuix ⁊ ambulauit.
uñ qͥdã prescͥptũ sermonẽ inhoc signo imn
Helẏas gͦ in uita sua priꝰqͣm recipet᷑ moctu¬
um resuscitisse unũ seͥbit᷑. quł similic̾ et
helrseus fecisse iã cernit᷑. s ⁊ aliũ id istum
pꝰ mart̾e suã uidelicet in sepulc᷑ reunucasse
uidet᷑. S eciã hoc dnplex gr̾a facto ẽẽ uͥ appa¬
ret. Quippe qd̾ eñi helas semel fec̾at. bis ac
ter si necesse ẽẽt itare possei. s potiꝰ hoe du¬
plicẽ gr̃am helr̃e ẽẽ in helyseo ꝓnuntiat:

Expanded text:
vitam et adjutorium dederit, quaedam explananda reservamus. Interea post mortem Elisaei famuli Dei, cum quadam die familiares ejus mortuum quemdam portantes, latrunculos videntes pertimuissent, in sepulcrum Elisaei, quod prope erat, mortui cadaver projecerunt. Quod dum tangeret ossa Elisaei, revixit, et ambulavit . Unde quidam praescriptum sermonem in hoc signo implElias ergo in vita sua priusquam reciperetur, mortuum resuscitasse unum scribitur , quod similiter et Elisaeus fecisse jam cernitur . Sed et alium, id est istum, post mortem suam videlicet in sepulcro, revivificasse videtur. Sed etiam in hoc duplex gratia facto esse non apparet. Quippe quod enim Elias semel fecerat, bis ac ter, si necesse esset, iterare posset. Sed potius hoc duplicem gratiam Eliae esse in Elisaeo pronuntiat,
Abbreviated transcription (Latin):
isrł tm̃mͦ. s qͥ contͣbas totũ orbẽ achab dixiss.
N tẽpore aut̃ siccitatis a dño .xx.i.
heh̾e dr̃. ut in speluncas toirentis carith
se abscond̾et. uͥ coruis ministͣnͣtib pane et
arnib ⁊ aqͣ torrentis illũ saciaret᷑. Dupli¬
ci scilicet occasione. qͣtinꝰ & in tẽpore famis
hr̃et alimoniã. et ꝑsecutoꝵ auide se que¬
rentũ tabidã essug̾et iram. Ecoeuis uͭ minis¬
luuio cõmiserat: in t̾ra pͣgare auis illa uidet᷑.
Dum tͦ fidelis minist̾ efficit᷑ helre: qͥ negli¬
gens & sallax erat antea noe. Reterea qͦq in
hoc minist̾io. illud etiã ostend̾r. qͣlit̾ hõ si non
peccass & in frucluosoꝵ aĩaliũ nunc minis

Expanded text:
modo, sed qui conturbas totum orbem, Achab dixisset. In tempore autem siccitatis a Domino Eliae dicitur, ut in spelunca torrentis Carith se absconderet, ubi corvis ministrantibus pane et carnibus, et aqua torrentis illum satiaret ; duplici scilicet occasione, quatenus et in tempore famis haberet alimoniam, et persecutorum avide se quaerentium rabidam effugeret iram. Corvis vero minisommiserat in terra, purgare avis illa videretur, dum ut fidelis minister efficitur Eliae, qui negligens et fallax erat antea Noe. Praeterea quoque in hoc ministerio illud etiam ostenditur, qualiter homo si non peccasset, etiam infructuosorum animalium nunc minis