comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitia quidẽ molesti fluxus inhibuit. subsi¬
dia uero uicinę fertilitatis arripuit. Igit᷑ si
tanta ratio gen̾ationis illarũẽut uix pauca ꝓ
multis potuerimus exponere. quis omniũ
fructuũ uarietates. qualitates. scemata ue ꝑ¬
currat. & quanta in singłis babeatur uti¬
litas. cũ sint aliȩ. quȩ sole decocta matures¬
cunt. alie que tegim̃torum presidio defensa
plenescunt: Et quomͦ eoꝵ. quȩ mollem fruc¬
tum ferunt folia fortiora sunt. sicut fici. quo¬
rum aut̃ fructus durior habetur. menbra-¬
narum textura tenerior est. sicut nuces. quia si¬
cus uidelicet ꝓptea imbecillitatẽ merito flagi¬
tat opem maioris auxilii. nucib aut̃ lesionẽ
facere potuisset densior opacitas folioꝵ. Pan¬
pinus ȩtiã quã rationabiliter multifida for¬
matione ꝑfectus est. ut uua per eã partẽ que
tegitur. aeris repellat iniuriam. ꝑ eã uero
quȩ patet fom̃ta solani caloris excipiat. Nicħ

Expanded text:
vitia quidem molesti fluxus inhibuit, subsivitia quidem molesti fluxus inhibuit, subsidia vero vicinae fertilitatis arripuit. 8. Igitur si tanta ratio generationis illarum est, ut vix pauca pro multis potuerimus exponere, quis omnium fructuum varietates, qualitates schematave percurrat, et quanta in singulis habeatur utilitas, cum sint aliae quae sole decoctae maturescunt, aliae quae tegumentorum praesidio defensae plenescunt? Et quomodo eorum quae mollem fructum ferunt folia fortiora sunt, sicut fici; quorum autem fructus durior habetur membranarum textura tenerior est, sicut nuces: quia ficus videlicet propter imbecillitatem merito flagitat opem majoris auxilii, nucibus au tem laesionem facere potuisset densior opacitas foliorum. Pampinus etiam quam rationabiliter multifida formatione perfectus est, ut uva per eam partem quae tegitur, aeris repellat injuriam, per eam vero quae patet, fomenta solani caloris excipiat. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
masculo certos oculos. feminȩ dicunt᷑ inse¬
rere: & ita quasi coitu desiderato. repleta.
confestim subductis brachiis. pristinũ re¬
currit ad statum. Hec aũ de ficis quoq nar¬
rantue. Nam quidã plantas agrestes horten¬
sib narrantur apponere: ñ nulli etiã fruc¬
tum caprifici domesticis alligant. conferen¬
de ualitudinis causa. quo possint germina
sua retinere cadentia. Cuius rei uidelicet
figura. monere nos creditua: ut agnosca¬
mus quia oportet plerũq etiã ab alienige¬
nis. capere nos fidei docum̃tum. ad ꝓfessi¬
onem bonoꝵ operũ declarandã. Si enĩ iude¬
ris quẽpiam de gentilib. aut hereticis. ab eccle¬
sia dñi segregatum. uite. morũq cultib ho¬
nestatũ: eniti debebis impensius. & studiũ
tuũ magis. ac magis augere. quo possis ac¬
cedere ꝓpe illam fructiferã ficum. quȩ de so¬
cietate siluestriũ uigorem mutuata fecundũ.

Expanded text:
masculo certos oculos, feminae dicuntur insemasculo certos oculos, feminae dicuntur inserere; et ita quasi coitu desiderato repleta confestim subductis brachiis pristinum recurrit ad statum. Haec autem de ficis quoque narrantur. Nam quidam plantas agrestes hortensibus narratur apponere: nonnulli etiam fructum caprifici domesticis alligant, conferendae valitudinis causa, quo possint germina sua retinere cadentia. Cujus rei videlicet figura monere nos creditur ut agnoscamus quia oportet plerumque etiam ab alienigenis capere nos fidei documentum, ad professionem bonorum operum declarandam. Si enim videris quempiam de gentilibus aut haereticis ab Ecclesia Domini segregatum, vitae morumque cultibus honestatum; eniti debebis impensius, et studium tuum magis ac magis augere quo possis accedere prope illam fructiferam ficum, quae de societate silvestrium vigorem mutuata fecundum,
Abbreviated transcription (Latin):
us ꝑ mediũ cardinis transsigat᷑. omnẽ mo¬
lestiam saporis incongrui. mutatione dul¬
cedinis. exempturus. Idcirco nullus homi¬
num caligine malignitatis offensus. de
ꝓpria salute desperet. sciens qđ agricul¬
tura quidẽ pomoꝵ qualitates reducit in meli¬
us. labor aut̃ spiritalis. potens est omniũ mor¬
borũ suꝑare nequitiã. Et sane tantã in arbo¬
rum frcunditatib uidemus esse distantiã:
quantã nec uerbo quidẽ possumus explica¬
re. Neq enĩ solũ in alterno genere discretio
fetuũ continetua: s in singłis ętiã płiria di¬
uersitas inuenitur. Siquidẽ aliud spͨcimen
masculini fructus. aliud feminini. cultorũ
fertur tradidisse sollertia: qui etiã palmas
gemini esse sexus adfirmant. Nam uidetur
quomͦ apud eos quȩ femina nominat᷑. ramoᷤᷤ
ꝓprios incuruat ad marẽ uelut concubitũ
petens: ut possit ex eius admixtione conci-¬
pere. Unde ingeniosi agricolȩ. sublatos de

Expanded text:
us per medium cardinis transfigatur, omnem mous per medium cardinis transfigatur, omnem molestiam saporis incongrui, mutatione dulcedinis exempturus. Idcirco nullus hominum caligine malignitatis offusus de propria salute desperet, sciens quod agricultura quidem pomorum qualitates reducit in melius, labor autem spiritalis potens est omnium morborum superare nequitiam. Et sane tantam in arborum fecunditatibus videmus esse distantiam, quantam nec verbo quidem possumus explicare. Neque enim solum in alterno genere discretio fetuum continetur; sed in singulis etiam plurima diversitas invenitur. Siquidem aliud specimen masculini fructus, aliud feminini, cultorum fertur tradidisse solertia: qui etiam palmas gemini esse sexus affirmant. Nam videtur quomodo apud eos quae femina nominatur, ramos proprios incurvat ad marem velut concubitum petens, ut possit ex ejus admixtione concipere. Unde ingeniosi agricolae, sublatos de
Abbreviated transcription (Latin):
dam natura subiecit. quib moles supposi¬
ta ualeat sustentari. Quanta etiã diuer¬
sitas in corticib est. Quoꝵ aliȩ lenes sunt
& nitidȩ: non nullȩ nodose & asperȩ. aliȩ
simplices. cȩcere etiã multis conserre caudi¬
cib. Et qd magis miraberis: senectutis.
& iuuentutis humanȩ. similitudo repperi¬
tur. in eis. Nam nouelloꝵ. & pollentiũ uir¬
gultoꝵ. deductus. & tensus est corcex: se¬
nescentiũ uero rugosus. & scaber. Et bis q̃¬
dam cũ fuerint amputata regerminant: alia
mox cũ cruncant᷑ a rescunt. tãquã mortẽ qu̾a¬
dam ex incisionis iniuria ꝑferendo. Multiᷤᷤ
sane ꝓbatum est. quia exuste. uel incise pi
nus. glandiferũ transformant. Nocũ est etiã.
quasdã diligentia cultoꝵ curatas. naturali
penitus malitiaca ruisse. Nam mala punica
que sunt acidiora. uel amaras amigdalas.
hoc modo ferunt posse molliri: si iuxta ra¬
dicem. trũcis earum tenẽbratis. tedȩ cune¬

Expanded text:
aedam natura subjecit, quibus moles superposiaedam natura subjecit, quibus moles superposita valeat sustentari. Quanta etiam diversitas in corticibus est, quorum alii lenes sunt et nitidi, nonnulli nodosi et asperi, alii simplices, certi etiam multis conserti caudicibus? Et quod magis miraberis, senectutis et juventutis humanae similitudo reperitur in eis. Nam novellorum et pollentium virgultorum deductus et tensus est cortex; senescentium vero rugosus et scaber. Ex his quaedam cum fuerint amputata regerminant, alia mox cum truncantur arescunt, tanquam mortem quamdam ex incisionis injuria perferendo. Multis sane probatum est quia exustae vel incisae pinus in nemus glandiferum se transformant. Notum est etiam quasdam diligentia cultorum curatas, naturali penitus malitia caruisse. Nam mala punica quae sunt acidiora, vel amaras amygdalas, hoc modo ferunt posse molliri, si juxta radicem, truncis earum terebratis taedae cune
Abbreviated transcription (Latin):
na fructifera. nulla te spe nudaueris.
s semꝑ habeto fidei uiridem. ualidamq cons¬
tantiam. Ita enĩ uiuacitatem illius arboris.
& opulentiã. fructuosam uideberis imitari:
si uberrime miscdiam omni tempore lar¬
giaris. S etiã redeamus ad scrutationem diᷤ¬
positionis artificis. Quanta tunc genera ex¬
titere lignoꝵ. quoꝵ quȩdã fecunda sunt.
alia ꝓiectibilia. non nulla nauib fabri¬
candis accommoda. quȩda focis necessa¬
ria. Rursus in his uarius expectatur or¬
natus. quoꝵ & ꝓprietatis inuestigatio dif¬
ficilis habetur. & differentia singłoꝵ. Nã
alia ꝓfundiorib. alia summis & lenib st̃
adnexa radicib: alia in altũ porrecta. sin¬
gulisq defixa stipitib. alia humiliora:
&̾ de stirpib suis oculos plures fundentia.
Et quoꝵ uertices sunt excelsi: eoꝵ radices
multiplices. & ꝓfundiores habentur. in
circoq diffusȩ. quas uelut fundamina q̾¬

Expanded text:
va fructifera nulla te spe nudaveris, va fructifera nulla te spe nudaveris, sed semper habeto fidei viridem validamque constantiam. Ita enim vivacitatem illius arboris, et opulentiam fructuosam videberis imitari: si uberrime misericordiam omni tempore largiaris. 7. Sed jam redeamus ad scrutationem dispositionis artificis. Quanta tunc genera exstitere lignorum, quorum quaedam fecunda sunt, alia projectibilia, nonnulla navibus fabricandis accommoda, quaedam focis necessaria? Rursus in his varius spectatur ornatus, quorum et proprietatis investigatio difficilis habetur et differentia singulorum. Nam alia profundioribus, alia summis et levibus sunt annexa radicibus: alia in altum porrecta, singulisque defixa stipitibus, alia humiliora; et de stirpibus suis oculos plures fundentia. Et quorum vertices sunt excelsi, eorum radices multiplices et profundiores habentur, in circoque diffusae: quas velut fundamina qu
Abbreviated transcription (Latin):
nram humi iacentem. fieri dignã calca¬
tionib alioꝵ. Uult etiã nos uelut quib¬
dam uiteis clauiculis. idest amplexib
uritatis astrictos. & ꝓximum quẽq di¬
ligentes. impetu animi semꝑ ad suꝑiora
contendere: similes effectos sarmentis q̃
solent paulatim crescendo. ad summos
arborum uertices ꝑuenire. Gxigit nos ȩtiã
sossionem pati. fodit᷑ aut̃ mens. sȩcłariũ de¬
positione curarũ: quȩ cordib nr̃is onus
aue configunt. Ergo qui illecebras corpo¬
reȩ uoluptatis abiecerit. & execrabilis am¬
bitũ głe diuitiarũq contẽpserit: tãquã
sossionis cultura nitescens. aspirare libere
incipit. omni labe derrenȩ conuersatio¬
nis abstersa. Conuenit etiã nos scđm
uerbii rationem. minime luxurianteᷤᷤ
tauere: idẽ non ostentatorie uiuere. nec
ptare decus laudis eͣcernȩ. s fertiles noᷤᷤ
uero demonstrare cultori. bonioꝵ operũ.
preferentes molustriã. Tu aut̃ sicut oli¬

Expanded text:
nostram humi jacentem, fieri dignam calcanostram humi jacentem, fieri dignam calcationibus aliorum. Vult etiam nos velut quibusdam viteis claviculis, id est, amplexibus caritatis astrictos, et proximum quemque diligentes, impetu animi semper ad superiora contendere: similes effectos sarmentis quae solent paulatim crescendo, ad summos arborum vertices pervenire. Exigit nos etiam fossionem pati. Foditur autem mens, saecularium depositione curarum; quae cordibus nostris onus grave conficiunt. Ergo qui illecebras corporeae voluptatis abjecerit, et exsecrabilis ambitum gloriae divitiarumque contempserit, tanquam fossionis cultura nitescens, aspirare libere incipit, omni labe terrenae conversationis abstersa. Convenit etiam nos secundum proverbii rationem, minime luxuriantes effluere, id est, non ostentatorie vivere, nec captare decus laudis externae; sed fertiles nos vero demonstratore cultori bonorum operum praeferentes industriam. Tu autem sicut oli
Abbreviated transcription (Latin):
subicere. Meministi enim dñĩci sermonps
exemplũ. quo se dicit esse uitem: patrẽ uero
cultorem. Singłos aut̃ nr̃m. qui ꝑ fidem in¬
trti sumus eccłiȩ. sarmenta nuncupauit:
uocans ad fructiferatioẽm copiosam. ne de¬
diȩ accusati. flammis contradam᷑ ȩterniᷤ
Deniq non cessat: ubiq animas hominũ ui¬
tib comparando. Sic enĩ dicit. Uinea facta ẽ
dilecto in cornu pingui. Et iterũ. uineam
plantaui. & sepe circũdedi. animas uidelicet
indicans hominũ. quas celestium manda¬
torum munitione consepsit: apposita ni¬
ibilominus angłorum custodia. sicut scrip¬
tum est. Inmittet angłm dñs in circuitu
timentiũ eum. & eripiet eos. Deinde ue¬
uit uallos quosdam. quib fulcirem᷑ ere¬
xit: constitutis in eccłia. primo apłis. se¬
cundo ꝓpħis. tercio magistris. Atq ita nos
exemplis ueterũ scõꝵ suscitans in subli¬
me ꝓuexit: nec omnino passus est mentẽ

Expanded text:
subjicere. Meministi enim dominici sermonis subjicere. Meministi enim dominici sermonis exemplum, quo se dicit esse vitem, Patrem vero cultorem. Singulos autem nostrum, qui per fidem inserti sumus Ecclesiae, sarmenta nuncupavit: provocans nos ad fructificationem copiosam, ne desidiae accusati, flammis contradamur aeternis. Denique non cessat; ubique animas hominum vitibus comparando. Sic enim dicit: Vinea facta est dilecto in cornu pingui . Et iterum: Vineam plantavi, et sepe circumdedi , animas videlicet indicans hominum, quas coelestium mandatorum munitione consepsit: apposita nihilominus angelorum custodia, sicut scriptum est: Immittit angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos . Deinde velut vallos quosdam quibus fulciremur erexit: constitutis in Ecclesia, primo apostolis, secundo prophetis, tertio magistris . Atque ita nos exemplis veterum sanctorum suscitans in sublime provexit: nec omnino passus est mentem
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet. Subiectũ enĩ earũ foliis. granũ qđ
mischũ nuncupare solent. hi qui uocabuloꝵ
compositionib operã dederunt. boc im se¬
minis optinet. Nam ea quȩ de ramoꝵ plau¬
tatione nascuntur: ex semet ipsis. quam¬
plurimũ radices fundunt. forsitan & gem¬
me ille. quȩ de stirpe truduntur. ratiõem
quãdã seminis habent: quas agricultoreᷤᷤ
auulsas. reparandi causa generis. pastina¬
re consuerunt. Primo tamen ut supra di¬
ximus. arbores illȩ digne memoratu ha¬
bentur. quȩ nrãm uitam. suis fructib
sustentantes. atq hominẽ nutrientes.
inindiosam ei facturȩ erant fruendi li¬
bertatem: sicut uitis quȩ uinũ gene¬
rat. letificans cor hominis. & olea fruc¬
tum ferens. qͥuȩ uultũ exhilarat. in mi
co sarmenta uirentia. diffusa ꝑ terram
ex quib primo germen oritira. quos
Et labrusca. post boc uua. Sufficit igit᷑ uinea qͦq
prudentea inspecta: recordationẽ tibi natuix̧

Expanded text:
veniet. Subjectum est enim earum foliis granum quod veniet. Subjectum est enim earum foliis granum quod mischum nuncupare solent hi qui vocabulorum compositionibus operam dederunt, hoc vim seminis obtinet. Nam ea quae de ramorum plantatione nascuntur, ex semetipsis, quamplurimum radices fundunt. Forsitan et illae gemmae quae de stirpe truduntur, rationem quamdam seminis habent, quas agricultores avulsas reparandi causa generis, pastinare consueverunt. Primo tamen, ut supra diximus, arbores illae dignae memoratu habentur, quae nostram vitam suis fructibus sustentantes, atque hominem nutrientes invidiosam ei facturae erant fruendi libertatem: sicut vitis quae vinum generat laetificans cor hominis, et olea fructum ferens, qui vultum exhilarat, in misco sarmenta virentia, diffusa per terram: ex quibus primo germen oritur, quod fit labrusca, post hoc uva. Sufficit igitur vinea quoque prudenter inspecta, recordationem tibi naturae
Abbreviated transcription (Latin):
dico & mirteta. & laurea sub uno temporis
mom̃to. cũ ante non essent. singła cũ sui ꝓ¬
prietate surgebant: alterũ ab altero. mani¬
festissima ꝓbatione discretũ. & certa desig¬
natione ꝓductum. Uerũtam̃ illo tempore.
rosa sine spina fuit. Nam postea pulchritu¬
dini eius. adiuncta est: ut esset uidelicet uo¬
luptati sollicitudo contigua. reminiscentib
nobis peccatũ. cuius gr̃a dumos. & uepres ge¬
nerare terra dãnata est. Quȩ qđ iubetur. &
lignũ faciens fructũ ꝓducere: s multa lig¬
na uidemus. neq semen. neq fructũ feren¬
tia. Ad hoc dicemus. quia quȩ sunt ucilio¬
ra. mandari memorie principaliter me¬
ruerunt. ddeinde subtilicer inquirentib pa¬
defiet. aut seminarias esse om̃s arbores. aut
similem semini habere uirtutem. Popłs
enĩ uel ulmus. & salix. & aliȩ tales. fructũ
qͥdẽ nullũ uidentur afferre. manifestũ tñ se
men in eis. si quis attentius scrutetur in¬

Expanded text:
dico, et myrteta, et laureta sub uno temporis dico, et myrteta, et laureta sub uno temporis momento, cum ante non essent, singula cum sui proprietate surgebant: alterum ab altero, manifestissima probatione discretum, et certa designatione productum. Verumtamen illo tempore rosa sine spina fuit. Nam postea pulchritudini ejus adjuncta est, ut esset videlicet voluptati sollicitudo contigua, reminiscentibus nobis peccatum, cujus gratia dumos et vepres generare terra damnata est. Quae quidem jubetur et lignum faciens fructum producere; sed multa ligna videmus, neque semen, neque fructum ferentia. Ad hoc dicemus, quia quae sunt utiliora, mandari memoriae principaliter meruerunt, deinde subtiliter inquirentibus patefiet aut seminarias esse omnes arbores, aut similem semini habere virtutem. Populus enim vel ulmus, et salix et aliae tales, fructum quidem nullum videntur afferre manifestum; semen tamen in eis, si quis attentius scrutetur in
Abbreviated transcription (Latin):
lagi fluctuantis. spicarũ motib emulari.
Om̃e tunc fenũ. & omne genus olitoriũ: & si
quid arbustiuũ. uel seminariũ est. copiosis
suꝑ terrã fructib eminebat. Nulla cunc erat
desperatio metuenda seminib: non ignauia
culpanda cultorũ. non aerũ intemꝑantia. ñ
ullius cause querela corruptelã frugib apportantiꝰᷤ
non condẽpnatio. quȩ fertilitatẽ posset imn¬
pedire terrarũ. Postea enĩ delictũ extitit:
ꝓ quo sumus addicti. ut in sudore nr̃i uul¬
tus. panem manducaremus. Inter hec pre¬
cepit quoq lignũ nasci fructuosũ facienᷤᷤ
fructũ: cuiꝰ semen in seipso est. scđd̾m gen̾ꝰ
&̾ similitudinem. huius igit᷑ editione sermoĩs
omnia confestim nemora densabant᷑. arbore ᷤᷤ
etiam quib mos est in altum surgere. id est
olea. uel cedrus. & cypressus. & pinus. nec ñ
frutices foliis uestiebant᷑. & frondib uirgul¬
ta. Quin ȩtiã quȩ corinaria uocitant᷑. roseta

Expanded text:
lagi fluctuantis spicarum motibus aemulari. lagi fluctuantis spicarum motibus aemulari. Omne tunc fenum et omne genus olitorium; et si quid arbustivum vel seminarium est, copiosis super terram fructibus eminebat. Nulla tunc erat desperatio metuenda seminibus: non ignavia culpanda cultorum, non aerum intemperantia, non ullius causae querela corruptelam frugibus apportantis, non condemnatio, quae fertilitatem posset impedire terrarum. Postea enim delictum exstitit; proquo sumus addicti, ut in sudore nostri vultus panem manducaremus. 6. Inter haec praecepit quoque lignum nasci fructuosum faciens fructum; cujus semen in seipso est secundum genus et similitudinem. Hujus igitur editione sermonis omnia confestim nemora densabantur, arbores etiam quibus mos est in altum surgere, id est, olea, vel cedrus, et cypressus, et pinus, nec non frutices foliis vestiebantur, et frondibus virgulta. Quin etiam quae coronaria vocitantur, roseta
Abbreviated transcription (Latin):
ratio illis conferenda est. qui dñi mandata
subuertunt. & non sincere uerbũ monitioniᷤᷤ
accipiunt: s maligno magisterio deprauati.
audent se menbris eccłiȩ salubrib admisc̾e.
ut morbi sui clandestinã ꝑnitiem. latenter
mentib integris molescant: licet dñs ꝑfec¬
tionem credentiũ. merito seminis comparat
increm̃tis ita dicens. Ut bomo mittat semen¬
tem suꝑ terrã. & ille dormiat. & surgat noc¬
te. ac die: messis aut̃ leuatur. & crescit. ip̃o
nesciente. Sponte enĩ terra fructiferat: pri¬
mo fenũ. postea spicam. Germinet terra her¬
bam. Igitur in breuissimo temporis momĩto.
a germinatioẽ tellus incipiens. ut legẽ crea¬
toris impleret. ꝑ om̃s crescendi ꝓfecta graduᷤ.
mox ad maturitatẽ. que nascebantur euexit.
Cerneres eo tempore. saltus om̃s herbarũ ui¬
riditates splendescere: campos etiã turgidis
messib exornatos. imaginem quodãmodo pe¬

Expanded text:
ratio illis conferenda est, qui Domini mandata ratio illis conferenda est, qui Domini mandata subvertunt, et non sincere verbum monitionis accipiunt; sed maligno magisterio depravati, audent se membris Ecclesiae salubribus admiscere, ut morbi sui clandestinam perniciem latenter mentibus integris inolescant; licet Dominus perfectionem credentium in eum merito seminis comparat incrementis, ita dicens: Ut homo mittut sementem super terram, et ille dormiat, et surgat nocte ac die, messis autem levatur et crescit, ipso nesciente. Sponte enim terra fructiferat: primo fenum, postea spicam. Germinet terra herbam . Igitur in brevissimo temporis momento, a germinatione tellus incipiens, ut legem Creatoris impleret, per omnes crescendi profecta gradus, mox ad maturitatem quae nascebantur evexit. Cerneres eo tempore, saltus omnes herbarum viriditate splendescere: campos etiam turgidis messibus exornatos, imaginem quodammodo pe
Abbreviated transcription (Latin):
semenq ꝓduci. s germinare prius sta¬
tuit. & uirere tellurem. & tunc matura¬
re semen. ut prima illa preceptio. docu¬
mentũ naturȩ fieret ad rationem seq̃n
tium. Quomͦ ergo scđm genus. semina
terra ꝓducit. cũ fuluũ triticum serenteᷤ
atrum plerũq colligimus: Q non ꝑtinet ad
mutationẽ generis. s infirmitatẽ quandã. &
langorẽ seminis. fuisse dicemus. Neq enĩ de¬
siit esse frum̃tum. qđ adutione nigratũ ẽ:
sicut ex ipsa possumus appellatioẽ cognosc̾e.
quia nimietate frigoris excocta speties. in ali¬
um semen. & colorem transtulit & saporem.
Sicut econtra. si ager fecundus extiterit. &
cȩsi clem̃tia ponatur: mox ad pristinũ
scȩma reuertitur. Lolium uero. & cȩtera ad¬
ulterina genera. quȩ zirania solet nuncu¬
pare scriptura: uictualib admixta segetib:
non ex tritici corrupcione gignuntirr. s ex
sua ꝓpria nascuntur origine. Horũ conside¬

Expanded text:
semenque produci, sed germinare prius stasemenque produci, sed germinare prius statuit, et virere tellurem. et tunc maturare semen, ut prima illa praeceptio documentum naturae fieret ad rationem sequen tium. Quomodo ergo secundum genus semina terra producit, cum fulvum triticum serentes, atrum plerumque colligimus? Quod non pertinet ad mutationem generis, sed infirmitatem quamdam et languorem seminis fuisse dicemus. Neque enim desiit esse frumentum quod adustione nigratum est, sicut ex ipsa possumus appellatione cognoscere, quia nimietate frigoris excoctas species, in alium semen et colorem transtulit et saporem. Sicut econtra, si ager fecundus exstiterit, et coeli clementia potiatur, mox ad pristinum schema revertitur. Lolium vero et caetera adulterina genera, quae zizania solet nuncupare Scriptura, victualibus admixta segetibus, non ex tritici corruptione gignuntur, sed ex sua propria nascuntur origine. Horum conside
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur effugere. Tenuissuma enĩ sunt adia¬
centia eoꝵ cordi spiramina: priusq illis eue¬
nit ut digerant. quȩ sumpserunt. quã fri¬
giditas ad intima eoꝵ intestina ꝑueniat.
Coturnicib etiã in usu escȩ habetur ellebo¬
rus. Huius uirus. pestiferũ: natuix suȩ
quadã temꝑatione deuitant. Hec aut̃ oĩa
nos ipsos quoq iuuare credunt᷑. Ex man¬
dragora enĩ somnifera medicamina compo¬
nunt᷑ : grauissimis menbroꝵ dolorib ꝓfu-¬
tura. Quidã aut̃ ꝑ cicutã molestissimam
uescendi rabiem mitigarunt: non nulli ꝑ
elleborũ diuturna uitia corꝑis extinxert̃.
Ergo unde putabas conditori crimen obicere:
inde potius referende sibi laudis augm̃ta sor¬
ta sortiris. Germinet terra. Quantã igit᷑
dicit alimoniã. sponte in folus herbarũ.¬
& in radicib. & seminib inueniri. uel
quantũ ex cultu & diligentia conferri.
quãquã non continuo precepit. fructũ

Expanded text:
cuntur effugere. Tenuissima enim sunt adjacuntur effugere. Tenuissima enim sunt adjacentia eorum cordi spiramina, priusque illis evenit ut digerant quae sumpserunt, quam frigiditas ad intima eorum intestina perveniat. Coturnicibus etiam in usu escae habetur helleborus, hujus virus pestiferum naturae suae quadam temperatione devitant; haec autem omnia nos ipsos quoque juvare creduntur. Ex mandragora enim somnifera medicamina componuntur gravissimis membrorum doloribus profutura. Quidam autem per cicutam molestissimam vescendi rabiem mitigarunt; nonnulli per helleborum diuturna vitia corporis exstinxerunt. Ergo unde putabas Conditori crimen objicere, inde potius referendae sibi laudis augmenta sortiris. 5. Germinet terra. Quantam igitur dicit alimoniam sponte in foliis herbarum, et radicibus et seminibus inveniri, vel quantum ex cultu et diligentia conferri, quanquam non continuo praecepit fructum
Abbreviated transcription (Latin):
generata sunt. habent ꝓpriam ratio¬
nem. Neq enĩ quia taurini sanguinis baustꝰ.
letifes habetur. idcirco animal ipsũ fieri ñ
oportuit. aut penitus non uideri: cuiꝰ utiq
labor. ad uarios uite nr̃ȩ usus. ualde neces¬
sarius estimatur. S tibi qđ sufficiet ratio¬
nabilitas familiaris hominib: ad declinan¬
da quȩ noxia sunt. Et enim si ouib & capris.
sensus suppetit naturalis cauendi contraria.
solo intellectu discernentib lesionem. tu cui
& sermonis facultas presto est. & artis medi¬
cinȩ sollertia suppetit. remedia sanitatis ex¬
plorans. & rerum frequens experientia. maloꝵ.
nobis effugia demonstrando. difficile dic mͥ
poteris periculosa uitare. quoꝵ nichil est.
ociose. uel mnutiliter constitutum: Aut enĩ
pastum ministrant. certis quibq pecudibus:
aut nobis egrotantib solatia conferunt ad
salutem. Nam citutau sturni solent edere:
cuius uenenum. ꝓ qualitate sui corporis di¬

Expanded text:
generata sunt, habent propriam ratiogenerata sunt, habent propriam rationem. Neque enim quia taurini sanguinis haustus lethifer habetur, idcirco animal ipsum fieri non oportuit, aut penitus non videri, cujus utique labor, ad varios vitae nostrae usus valde necessarius aestimatur. Sed tibi quidem sufficiet rationabilitas familiaris hominibus, ad declinanda quae noxia sunt. Etenim si ovibus et capris sensus suppetit naturalis cavendi contraria, solo intellectu discernentibus laesionem: tu cui et sermonis facultas praesto est, et artis medicinae solertia suppetit, remedia sanitatis explorans, et rerum frequens experientia, malorum nobis effugia demonstrando, difficile, dic mihi, poteris periculosa vitare, quorum nihil est otiose vel inutiliter constitutum? Aut enim pastum ministrant certis quibusque pecudibus, aut nobis aegrotantibus solatia conferunt ad salutem. Nam cicutam sturni solent edere: cujus venenum pro qualitate sui corporis di
Abbreviated transcription (Latin):
in capite. Triticũ aut̃ longe aliter natura
muniuit: cuius grana ꝓuidenter ad modũ
locauit. in tecis. ut non diripiant᷑ ab aui-¬
bus. Et id curo ei rationabiliter. aristas cã
custodiȩ uelut hastas apposuit quarũ acu¬
leis minores bestiȩ repellant᷑. Quid loqͣr
quid ue reticeam. tam copiosos respici¬
cas tbesauros creature: Est quidem dif¬
sicilis assecutio meliorũ: sed iactura non
tolerabilis omissorũ. Germinet terra her¬
bam pabuli. Mox cũ uic̃tualib. & ꝑnici¬
osa ꝓcedunt: idẽ cũ tritico cicuta. cũ re¬
liquis seminib elleborus. & aconitũ. &
mandingora. & papaueris succus. Quid
ergo: Postposita grãrum actione. suꝑ mu¬
nificentia conditoris. accusemus eũ de no¬
xiarum ꝓductione causarũ: coinime.
considerantes illud. quia non omnia
ꝓpteR nr̃m facta sunt uentrem: s nob̾
qđ deputatȩ dapes. tam ꝓintȩ. quam
notȩ sunt. Unumqđq uero eoꝵ quȩ

Expanded text:
in capite. Triticum autem longae aliter natura in capite. Triticum autem longae aliter natura munivit, cujus grana providenter admodum locavit in thecis, ut non diripiantur ab avibus. Et idcirco ei rationabiliter aristas causa custodiae, velut hastas apposuit, quarum aculeis minores bestiae repellantur. 4. Quid loquar, quidve reticeam, tam copiosos respiciens thesauros creaturae? est quidem difficilis assecutio meliorum, sed jactura non tolerabilis omissorum. Germinet terra herbam pabuli. Mox cum victualibus et perniciosa procedunt, id est cum tritico cicuta, cum reliquis seminibus helleborus, et aconitum, et mandragora, et papaveris succus. Quid ergo? postposita gratiarum actione super munificentia Conditoris, accusemus eum de noxiarum productione causarum? Minime: considerantes illud, quia non omnia propter nostrum facta sunt ventrem; sed nobis quidem deputatae dapes, tam promptae quam notae sunt. Unumquodque vero eorum quae
Abbreviated transcription (Latin):
le congsurgit. dot numero sur sum calamos ex¬
plicans. quot deorsum radices extenderit.
atq ita teneritudo germinis tepefacta. sub¬
iecto uapore. qui tractu caloris. illapsus est
ꝑ radices. & terre nutrim̃tis adhibet᷑: par¬
tem sui diffundit in culmũ. partẽ ducit
in corticem. partẽ ministrat in grana. pͣr¬
dem porrigit in aristas. Et hoc mͦ. congre¬
gatione ꝑfecta. paulatim ad sui mensurã.
singła quęq ꝑueniunt. Ergo siue triticũ
fuerit. siue legumen. siue holus. siue arbuᷤᷤ¬
tum. sufficienter instruere poterit tuũ sen¬
sum. quo possis intueri sapientiã condito¬
ris artificis: quomͦ tãquã genib quibdũ.
stipula frum̃ti succingit᷑. ut crebris com-¬
pagib alligata. facilius ualeat onus subuec¬
tare spicarum. cũ grauitudine maturita¬
tis. inflexe deorsum cȩperint inclinari.
Et ꝓpterea calamus auenȩ. totus uacuus
babetur: quia nullũ scilicet gerit ponduᷤᷤ

Expanded text:
le consurgit tot numero sursum calamos exle consurgit tot numero sursum calamos explicans, quot deorsum radices extenderit. Atque ita teneritudo germinis tepefacta, subjecto vapore, qui tractu caloris illapsus est per radices, et terrae nutrimentis adhibetur: partem sui diffundit in culmum, partem ducit in corticem, partem ministrat in grana, partem porrigit in aristas. Et hoc modo concretione perfecta, paulatini ad sui mensuram singula quaeque perveniunt. Ergo sive triticum fuerit, sive legumen, sive olus, sive arbustum, sufficienter instruere poterit tuum sensum, quo possis intueri sapientiam conditoris artificis: quomodo tanquam genibus quibusdam stipula frumenti succingitur, ut crebris compagibus alligata, facilius valeat onus subvectare spicarum, cum gravitudine maturitatis inflexae deorsum coeperint inclinari. Et propterea calamus avenae totus vacuus habetur: quia nullum scilicet gerit pondus
Abbreviated transcription (Latin):
nem. totaq eius scena repente detegitur:
illa tanta potentia uelut transactum som¬
mum non uidetur. Quaꝓpter tempestiuȩ
ꝓpħa floꝵ imbecillitati. similitudinẽ głe
comparauit humanȩ. Germinet terra herbã
pabuli. seminans semen scđm genus. Usq
nunc igit᷑ : primȩ dispositioni. testis est
ordo nascentium. Germinatio enĩ. omnia
quȩ generantur anceuenit. & si quid de
radice ꝓrumpit ut crocus. & gramen. pri¬
us id germinare necesse est. & post hoc fe¬
num uiride fieri. atq ita in frugem ma¬
turam. stipula iam flauescente ꝑduci.
Germinet terra herbam pabuli. Semen gͥ
cũ ceciderit in solũ. & mediocriter humo¬
re fuerit. & calore mollitum. mox gri¬
mio terre conectit᷑. quȩdã sibiinde ge¬
nitiua fom̃ta suscipiens. & in uenas
euis. sensim labendo demergitua. sparsisq mi¬
nutissimis fibris. tumorem suꝑiedȩ telluris naᷤ¬
cendo ꝑrumpit. fundatũq iam firiniteꝵ faci¬

Expanded text:
nem, totaque ejus scena repente detegitur, et nem, totaque ejus scena repente detegitur, et illa tanta potentia velut transactum somnium non videtur. Quapropter tempestive propheta florum imbecillitati, similitudinem gloriae comparavit humanae. 3. Germinet terra herbam pabuli, seminans semen secundum genus. Usque nunc igitur primae dispositioni testis est ordo nascentium. Germinatio enim omnia quae generantur antevenit, et si quid de radice prorumpit, ut crocus et gramen, prius id germinare necesse est, et post hoc fenum viride videri, atque ita in frugem maturam, stipula jam flavescente perduci. Germinet terra herbam pabuli. Semen igitur cum ceciderit in solum, et mediocriter humore fuerit et calore mollitum, mox gremio terrae connectitur, quaedam subinde genitiva fomenta suscipiens et in venas ejus sensim labendo demergitur, sparsisque minutissimis fibris tumorem superjectae telluris nascendo perrumpit, fundatumque jam firmiter, faci
Abbreviated transcription (Latin):
ferangit᷑. aut langore tabescit. Alter itidẽ
spectabilis habetur. & maximarũ refertꝰ
opib facultatum : fultus obsequiis sus¬
ceptoꝵ. amicoꝵ etiam simulatoꝵ stipatꝰ
examine: nec non parasitatũ. uel affini¬
um adulatoꝵ circũ septus excubiis a qͥb
omnib. & ꝓcedens. & rediens. inuidiam cum
utuperatione conquirit. Neq enĩ potest
hunc morbum declinare. qui eminet. Ad¬
de diuitiis ciuilem quoq potentiam. & ho¬
nores delatos a principib. gentiũ regim̃¬
ta. militũ magisteria. precones h orifica
uoce ꝑsonantes ante ipsum. se. fasciumq
uectores. hinc & inde prosequentes. grauis¬
simũ terrorem supplicib ferentes: adde u̾¬
bera. ꝓscriptiones. auctiones. uincula. car¬
ceres. ex quib intolerabilis glomerat᷑ for¬
mido subiectis. Quod postea. nox una. &
febris accessio. lateris dolor. pulmonisq suᷤ¬
pirium. diuulsũ ex hominib ducit homi¬

Expanded text:
frangitur, aut languore tabescit. Alter itidem frangitur, aut languore tabescit. Alter itidem spectabilis habetur, et maximarum refertus opibus facultatum, fultus obsequiis, susceptorum amicorum etiam simulatorum stipatus examine, nec non parasitorum, vel affinium adulatorum circumseptus excubiis, a quibus omnibus, et procedens, et rediens invidiam cum vituperatione conquirit. Neque enim potest hunc morbum declinare qui eminet. Adde divitiis civilem quoque potentiam, et honores delatos a principibus, gentium regimenta, militum magisteria, praecones horrifica voce personantes ante seipsum, fasciumque vectores hinc et inde prosequentes, gravissimumque terrorem supplicibus ferentes: adde verbera, proscriptiones, auctiones, vincula, carceres, ex quibus intolerabilis glomeratur formido subjectis. Quid postea? nox una, et febris accessio, lateris dolor, pulmonisque suspirium, divulsum ex hominibus ducit homi
Abbreviated transcription (Latin):
tum fructiferationis impulsa: uelut quodã
luctuoso amictu deposito. sũptisq letiorib
indum̃tis. & cultu ꝓprii decoris. exultans.
omnia que uissu cȩlesti. conceperat. effun¬
debat. Cupio itaq in tuis sensib altius he
&e cuilib nascentiũ generi spectator asti-¬
teris. magnificam ꝑcipias memoriam.
conditoris. & ante omnia cũ uideris ber¬
bam sȩni. uel florem. mox te ad humane
naturȩ conuertas imaginẽ: recordatus y¬
sayȩ sapientis exemplar. quia omnis ca-¬
ro tamquã fęnũ. & omnis gła hominis.
tãquã filos feni. Et enĩ uitȩ huius breui¬
tas. & minimũ gaudiũ: & suꝑ reb ꝓrs¬
peris. hilaritudo mortaliũ. congrue ꝓrsus
a ꝓpħa comparata est. Uidetur enĩ hodie
quispiã. membris refectus. facie robustus.
etate primȩuus. fremens uirib. atq impe¬
tu non ferendus. Hic sequenti: ꝯ mox die
miserabilis inuenitur: dũ aut senectute

Expanded text:
tum fructificationis impulsa, velut quodam tum fructificationis impulsa, velut quodam luctuoso amictu deposito, sumptisque laetioribus indumentis, et cultu proprii decoris exsultans, omnia quae jussu coelesti conceperat, effundebat. Cupio itaque in tuis sensibus altius haet cuilibet nascentium generi spectator astiteris, magnificam percipias memoriam Conditoris, et ante omnia cum videris herbam feni, vel florem, mox te ad humanae naturae convertas imaginem: recordatus Isaiae sapientis exemplar: Quia omnis caro tanquam fenum, et omnis gloria hominis tanquam flos feni . Etenim vitae hujus brevitas, et minimum gaudium, et super rebus prosperis hilaritudo mortalium, congrue prorsus a propheta comparata est. Videtur enim hodie quispiam membris refectus, facie robustus, aetate primaevus, fremens viribus, atque impetu non ferendus. Hic sequenti mox die miserabilis invenitur; dum aut senectute
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ terrã ꝓducit. in radicib & in fundo cre¬
duntur uirtutẽ seminis obtinere. sicut ca¬
lamus post increm̃ta recentia. rursus aliã
sobolem de radice submittit. reparationem
ftrpis in posterum porrecturã. Hoc aut̃ fa¬
cit non solũ calamus. s etiã alia mille: q̃
sub tellure nasientia. rediuiuã ꝓlem. in radi¬
ce custodiunt. Unde uerũ esse ꝓbatum est:
quia unicuiq nascentiũ. aut semen suppe¬
tit renouandi generis. aut uis quedã semi-¬
naria sit adiuncta. Et hoc est qđ dicit scđm
genus. Neq enĩ calami ꝓgenies. potest olea¬
rum haberi creatrix: s ex calamo. calamꝰ
alter. ꝑ similitudinẽ cognationis exoriturꝵ
& ita qđ de prima generatione terra ꝓdu¬
xit. usq nunc posteritatis successione ser-¬
uatur. Germinet terra. Respice quomͦ ex par¬
ua uoce. & preceptione breuissima. tellus a-¬
rida. sterilisq repente parturiens. & ad fe¬

Expanded text:
quae terra producit, in radicibus et in fundo crequae terra producit, in radicibus et in fundo creduntur virtutem seminis obtinere, sicut calamus post incrementa recentia, rursus aliam sobolem de radice submittit reparationem stirpis in posterum porrecturam. Hoc autem facit non solum calamus, sed etiam alia mille, quae sub tellure nascentia, redivivam prolem in radice custodiunt. Unde verum esse probatum est quia unicuique nascentium, aut semen suppetit renovandi generis, aut vis quaedam seminaria sit adjuncta. Et hoc est quod dicit secundum genus. Neque enim calami progenies potest olearum haberi creatrix; sed ex calamo calamus alter, per similitudinem cognationis exoritur, et ita quod de prima generatione terra produxit, usque nunc posteritatis successione servatur. Germinet terra. Respice quomodo ex parva voce, et praeceptione brevissima tellus arida, sterilisque repente parturiens, et ad fe
Abbreviated transcription (Latin):
palmarũ agrestiũ. non sit dubiũ cibos ho¬
minib ministrare: Quod &e si est aliqͦd
genus herbarũ. alienis. non nr̃is usibus
aptatum: tamen id ipsũ uidetur. nr̃o ni¬
chilominus lucro ꝓficere: nobisq omniũ
seminũ cõmoditas depucata sentitu: &
hunc esse ꝓfecto constat suꝑ his quȩ dic¬
ta sunt incellectũ. Germinet terra herbã
pabuli. & semen seminans scd̾m genuͨ.
Recte inquit. Sic enĩ & narracionis con-¬
sequenter ordo constabit. qui nunc sibi quodã¬
modo creditur repugnare: & necessitas natura¬
lis dispensationis implebit᷑. Primo est enĩ ger-¬
minatio. deinceps herba. post hoc pabuli suc¬
cessio: quã mox seminis ꝑfectio comitatur.
Quomͦ ergo cuncta quȩ nascuntur e terra. se¬
minaria esse sermo declarat. cũ nec calamꝰ
nec gramen. nec menta. nec crocus. nec alia
plurima nascendi principiũ sortiuntirr ex
semine: Ad hec respondemus qr q̃dã eorum

Expanded text:
palmarum agrestium non sit dubium cibos hopalmarum agrestium non sit dubium cibos hominibus ministrare. Quod etsi est aliquod genus herbarum, alienis, non nostris usibus aptatum; tamen id ipsum videtur nostro nihilominus lucro proficere. nobisque omnium seminum commoditas deputata sentitur: et hunc esse profecto constat super his quae dicta sunt intellectum. 2. Germinet terra herbam pabuli et semen seminans secundum genus. Recte inquit; sic enim et narrationis consequenter ordo constabit, qui nunc sibi quodammodo creditur repugnare; et necessitas naturalis dispensationis implebitur. Primo est enim germinatio, deinceps herba, post hoc pabuli successio; quam mox seminis perfectio comitatur. Quomodo ergo cuncta quae nascuntur e terra, seminaria esse sermo declarat, cum nec calamus, nec gramen, nec menta, nec crocus, nec alia plurima nascendi principium sortiuntur ex semine? Ad haec respondemus, quod quaedam eorum
Abbreviated transcription (Latin):
sas prestare crescendi. dum ea quȩ de ter¬
ra pullulant. ꝓprii caloris actractu. ab itᷤ
sedib. ad suꝑna ꝓducit: ideirco sole antiqͥ¬
or. terrene fecunditatis ornatus. emicuit. ut
occasio uenerandi solem. ut pote auctorem
nascentium. his qui in errore positi sunt au¬
ferretur. si camen suaderi potuerint. quia pͥ¬
usquã ipse creatus est. erat iam terra suis
fructib decorata. considerantes qd herbi ᷤ.
&e pabulis. sol in nascendo posteruis est.
Quid ergo dicemus. quia pecorib condicor
alimoniam reponebat. nr̃m uero genus.
nullius cura dignũ ꝓuisionis babuerit:
Non ita est. Nam qui bubus. & equis. tuis
pastum preparauit: uberiores utiq tͥ liuiti¬
as. & fruendi copiam ministrauit. & sub¬
sidia tuȩ uitȩ ꝑ illoꝵ nucrimenta recon¬
didit. Seminum quoq ꝓductio. quid ali¬
ud debet intelligi. quam tuę dispensacio¬
nis instructio. siquidẽ holera. radicesq

Expanded text:
sas praestare crescendi, dum ea quae de tersas praestare crescendi, dum ea quae de terra pullulant, proprii caloris attractu, ab imis sedibus ad superna producit, idcirco sole antiquior terrenae fecunditatis ornatus emicuit, ut occasio venerandi solem, ut pote auctorem nascentium, his qui in errore positi sunt auferretur, si tamen suaderi potuerint quia priusquam ipse creatus est, erat jam terra suis fructibus decorata, considerantes quod herbis et pabulis sol in nascendo posterior est. Quid ergo dicemus, quia pecoribus quidem Conditor alimoniam reponebat, nostrum vero genus nullius cura dignum provisionis habuerit? Non ita est. Nam qui bubus et equis tuis pastum praeparavit; uberiores utique tibi divitias, et fruendi copiam ministravit, et subsidia tuae vitae per illorum nutrimenta recondidit. Seminum quoque productio quid aliud debet intelligi quam tuae dispensationis instructio? siquidem olera radicesque
Abbreviated transcription (Latin):
buli. seminans semen. se¬
cundũ genus. & lignũ fruc¬
tuosum. faciens fructum
scđm genus: cuius sem̃
in semetipso est. Conseqͥn¬
ita ĩtaꝙ̃ post quã tellus respirauit. elucta¬
ta iam pondus aquarũ : datũ illi preceptũ
est germinare prius herbam. deinde pabu¬
lum: qđ ȩtiam mͦ fieri uidemus. Nam uox
quȩ tunc emissa est. & prima illa preceptio.
lex quȩdam naturx̧ fuit. & inbesit terrȩ:
creandi fructificandiq sibi ꝑbibens in poste¬
rum facultatem. Germinet terra. Primũ est
in generatione nascentium germinatio.
deinde cũ paulisꝑ emerserit. herba fit. & cum
creuerit. pabulum babetira. Eademq paula¬
tim pubescens articulatur: & ita usq ad
tempestiuã maturitatem seminis coalescit.
lam berbosa. uiridisq speties: omnib est
cominunis. Germinet terra herbam pabuli.
Per se uidelicet tellus germinare precepta ẽ.
nullius indigens adiumĩto. Qm̃ quidam
opinantur plantis ac seminib solem cau¬

Expanded text:
 seminans semen secundum genus, et lignum fructuosum, faciens fructum secundum genus: cujus semen in semetipso est. Consequenter itaque postquam tellus respiravit, eluctata jam pondus aquarum, datum illi praeceptum est germinare prius herbam, deinde pabulum: quod etiam modo fieri videmus. Nam vox quae tunc emissa est; et prima illa praeceptio veluti lex quaedam naturae fuit, et inhaesit terrae: creandi fructificandique sibi perhibens in posterum facultatem. Germinet terra. Primum est in generatione nascentium germinatio, deinde cum paulisper emerserit, herba fit, et cum creverit, pabulum habetur. Eademque paulatim pubescens articulatur; et ita usque ad tempestivam maturitatem seminis coalescit. Nam herbosa viridisque species omnibus est communis. Germinet terra herbam pabuli. Per se videlicet tellus germinare praecepta est, nullius indigens adjumento. Quoniam quidam opinantur plantis ac seminibus solem cau
Abbreviated transcription (Latin):
nare. ita ut conditori uisum est: Quod si
mare bonũ. atq laudabile est apud đm.
quomͦ non cetus eccłiȩ catbolicȩ pulcbri
iudicetur. in qua etatum omniũ. sexuũq
diuersitas. uocib glorificatoriis ad dm fu¬
sissimilẽmarinᷤ fluctib sonũ reddit. quȩ fir¬
mter in pacis statione fundata. nullius
quassationem turbinis. sustentat hereti¬
ci: Quã obrem ꝑficite uos dignos. remu¬
neratione cȩlesti. decus huius ordinis. con¬
struantes: in xp̃o iħu. cui gła nunc. &¬

Expanded text:
nare, ita ut Conditori visum est? Quod si nare, ita ut Conditori visum est? Quod si mare bonum atque laudabile est apud Deum, quomodo non coetus Ecclesiae catholicae pulchrior judicetur, in qua aetatum omnium sexuumque diversitas, vocibus glorificatoriis ad Deum fusis similem marinis fluctibus sonum reddit, quae firmiter in pacis statione fundata, nullius quassationem turbinis sustentat haeretici? Quamobrem perficite vos dignos remuneratione coelesti, decus hujus ordinis conservantes in Christo Jesu, cui gloria nunc
Abbreviated transcription (Latin):
atq imbres. Et buic rei. nullus erit incredu¬
lus. si ad caccabos spumantes feruore respe¬
perit. Qui cũ repleti aqua fuerint. igne sub¬
posito uacui sepe redduntur: licet ipsa qͦq
maris aqua. solis decoqui radiis. ut nautiq
referunt affirmetur. Nam uapores exhalan¬
tes. de pelago suscipuit penicillis. atq ita
sitis consolantur ardorem. Bonũ nichilon¬
nus dño iuidetur mare. quia constringit
insulas. non minus eis munitionẽ ꝑbibens
qnã ornatum. & quia classib inuectabilem
prestat accessum. diuitiarũq causas mer¬
catorib subministrat: & quia pluruna ter¬
rarũ incolis ignota. nauigantiũ relatione
discuntur. multũq penitus. uice hominũ
ꝯmoditatiᷤ ex mari tribuitur. Nam ea quȩ nob̃
exuberant. in alias ꝓuintias. regionesq
transuebimus. & inde rursus que minus
bic suppeditant apportantur. S unde mͥ
possibile erit. maris pulebritudiuẽ desig¬

Expanded text:
atque imbres. Et huic rei nullus erit increduatque imbres. Et huic rei nullus erit incredulus, si ad cacabos spumantes fervore respexerit, qui cum repleti aqua fuerint, igne supposito vacui saepe redduntur; licet ipsa quoque maris aqua, solis decoqui radiis, ut nautici referunt, affirmetur. Nam vapores exhalantes de pelago suscipiunt penicillis, atque ita sitis consolantur ardorem. Bonum nihilominus eo videtur mare, quia constringit insulas, non minus eis munitionem perhibens quam ornatum, et quia classibus invectabilem praestat accessum, divitiarumque causas mercatoribus subministrat; et quia plurima terrarum incolis ignota, navigantium relatione discuntur, multumque penitus vitae hominum commoditatis ex mari tribuitur. Nam ea quae nobis exuberant, in alias provincias regionesque transvehimus, et inde rursus quae minus hic suppeditant apportantur. Sed unde mihi possibile erit maris pulchritudinem desig
Abbreviated transcription (Latin):
ritudine deposita naturali: itẽq feruidã
qualitatem recipit. cũ ꝑ certa quȩdã me¬
talla transcurrit. & fit non solum calida.
s &e ardens. Quod etiam in insulis pluri¬
mis. & in diuersis litorib maritimis in¬
uenimus. siquidẽ & in mediterraneis ita
fieri regionib constat. Cu aut̃ hoc dixe¬
rimus: Ut assererem quia tellus omnis.
ꝑ abditas. muisibilesq uenas. aquis est
repleta manantibi. quȩ trabunt ex ma¬
ri principiũ. Bonũ ȩtiam mare deo ui¬
sum est. & ꝓpteꝵ decursum quẽ ꝑagit.
in ꝓfundo terrarum. receptaculũ est flu¬
uioꝵ. cunctarũq aquarũ. quȩ in se un¬
diq deuoluuntur: manens intra ter¬
minos suos. Bonũ quoq ob hoc. quod
aquis aeriis. fons quidam. & origo est. S
cũ fuerit fota calore solano: deponit humo¬
tem subtiliorem ꝑ tenues uapores. qui tracti
in altiorem locũ. frigidiq ꝑfecti. ut pote qui
nubib ⁊ obumbrantur. rores generant

Expanded text:
ritudine deposita naturali; itemque fervidam ritudine deposita naturali; itemque fervidam qualitatem recipit, cum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quod etiam in insulis plurimis et in diversis littoribus maritimis invenimus, siquidem et in mediterraneis ita fieri regionibus constat. Cur autem hoc dixerimus? ut assererem quia tellus omnis per abditas invisibilesque venas, aquis est repleta manantibus quae trahunt ex mari principium. 7. Bonum etiam mare Deo visum est, et propter decursum quem peragit in profundo terrarum, et receptaculum est fluviorum cunctarumque aquarum quae in se undique devolvuntur, manens intra terminos suos. Bonum quoque ob hoc, quod aquis aeriis fons quidam et origo est. Quae cum fuerit fota calore solano, deponit humorem subtiliorem per tenues vapores, qui tracti in altiorem locum, frigidique perfecti, ut pote qui nubibus obumbrantur, rores generant