comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contra nãm uenuit uoluntatẽ. in dĩ
p̃ornũ mens lȩta prũpat. & dicamꝰ. Nu¬
dus exiui de utero matris mee: nudus&
redeam. Sicut placuit dño ita factũ ẽ:
sit nom̃ dñi benedictũ. Hȩc actio gr̃a¬
rũ apid ꝑrudentes uiros. & gñalit̃ &¬
specralnt. Sñalit̾ ut grãs agamꝰ dõ qͦd no¬
bis sol orit̾. dies currit. nox mutat᷑ in re¬
quiem. splendore lunȩ tenebrȩ tẽperan¬
tur. & ortu. occasuq stellarũ t̾epora mu¬
tant᷑ & redeunt.: qͦd nobis seruiunt plu¬
inȩ. t̾ra parturit. elem̃ta famulant̃. qͥd
tantȩ animaliũ uarietates. uel aduehen¬
dũ. uel ad oꝑandũ. uel ad uescendũ. uel
ad tegum̃. uel ad exemplũ. uel ad mira¬
culũ date st̃ &t ad extremũ. qͦd nati sumꝰ.
qd subsistimꝰ. qͦd inmundo quasi in qͣdã
domo potentissimi patrisfamilias ꝓcu¬
rationẽ gerimꝰ & totũ quicqͥd in mundo
ẽ. nr̃i causa intelligimꝰ ꝓcreatũ: specia¬
liter uͭ quando in dĩ beneficiis quȩ nob̾

Expanded text:
t voluntatem, in Dei praeconium mens laeta prorumpat, et dicamus: Nudus exivi de utero matris meae, nudus et redeam: sicut placuit Domino, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Haec actio gratiarum apud prudentes viros, et generalitservatur. Generaliter, ut gratias agamus Deo, quod nobis sol oritur, dies currit, nox mutatur in requiem, splendore lunae tenebrae temperantur, et ortu occasuque stellarum tempora mutantur, et redeunt: quod nobis serviunt pluviae, terra parturit, elementa famulantur: quod tantae animalium varietates, vel ad vehendum, vel ad operandum, vel ad vescendum, vel ad tegmen, vel ad 653 exemplum, vel ad miraculum datae sunt: et ad extremum, quod nati sumus, quod subsistimus, quod in mundo quasi in quadam domo potentissimi patrisfamilias procurationem gerimus, et totum quidquid in mundo est, nostri causa intelligimus procreatum. Specialiter vero, quando in Dei beneficiis quae nobis
Abbreviated transcription (Latin):
curiosius. sicubi in diuinis uoluminib
potueris in uenire uocabulũ carnis ꝓ
ȩccła positũ. Siquidẽ nc̃ nequaquã caro.
sed corpus xp̃i appellat ȩccła Porro
manifestũ. qđ quicqͥd caro ẽ. consequent̃
& corpussit: ñ autẽ quicqͥd corpus. hoc
consequent̃ & caro

Expanded text:
in divinis voluminibus potueris invenire, vocabulum carnis pro Ecclesia positum. Si quidem nunc nequaquam caro, sed corpus Christi appellatur Ecclesia. Porro manifestum quod quidquid caro est, consequenter et corpus sit: non autem quidquid corpus, hoc consequenter et caro.
Abbreviated transcription (Latin):
lulieres uiris suis subdite sint. sicut
nb additũ ẽ subditȩ sint: in grecis codi¬
eros uirisssicut dño. Sed hoc magis ingre
intelligit᷑ quã in latino. Quomͦ itaq xp̃o
pellari potest. sed magis adulteriũ
lias autẽ subicitur uxor uiro ut dño.
a ad ipsũ eonũsio eius ẽ. & ipse illius
dñatur Nam oe sarra dñm uocabat abra¬
ham:. Quȩ spontanea seruitus. quantoma¬
gis fuerit uoluntate subiecta tanto eẽ
incipit coȩqualis: quin immo obsequĩ
sius in seruitutẽ redigere dñantẽ. Qui¬
dam hunc locũ scđm anatatiĩ. ita
int̾pretantur: ut dicant uxorẽ incorpo¬
re. uirũ accipi in animo. & sicut xp̃o
subiecta ẽ ȩcela. ita corpora subiei de¬
bere sensui: & inunũ spm redigi si dño
fuerint copulata.
Qui enĩ adheret dño: unus sp̃s ẽ¬
pse. saluator corporis eius. Qm̃ pin¬
guior atq inferior ẽ a substantia xp̃i
natura ęccłȩ. ꝓpterea eã corpus xp̃i
estimo nominata. cuius corporissalua

Expanded text:
is suis subditae sint sicut ribus additum est, subditae sint, in Graecis codilieres viris suis sicut Domino. Sed hoc magis in Graeco intelligitur, quam in Latino. Quomodo itaque Chappellari potest, sed magis adulterium. Alias autem subjicitur uxor viro ut domino: quia ad ipsum conversio ejus est, et ipse illius dominabitur . Nam et Sara dominum vocabat Abraham . Quae spontanea servitus, quanto magis fuerit voluntate subjecta, tanto esse incipit coaequalis: quinimmo, obsequiis suis in servitutem 655 redigere dominantem. Quidam hunc locum secundum anagogen ita interpretantur, ut dicant uxorem in corpore, virum accipi in animo. Et sicut Christo subjecta est Ecclesia: ita corpora subjici debere sensui, et in unum spiritum redigi, si Domino fuerint copulata. Qui enim adhaeret Domino, unus spest Salvator corporis. Quoniam propinquior atque inferior est a substantia Christi natura Ecclesiae, propterea eam corpus Christi aestimo nominatam: cujus corporis Salva
Abbreviated transcription (Latin):
dorũ modũ. guttur & fauces dulcime¬
dicamine colluendas. ut in ȩccła thea¬
trales moduli audiant᷑ & cantica. sed in
timore. in oꝑe. & scientia scripturarũ
Quãuis sit aliqͥs ut sit illi solent appella¬
dulcis apud dm̃ cantor ẽ. Sic cantet ser¬
uus xp̃i ut ñ uox cantantis sed ũba pla.¬
ceant quȩ legunt᷑: ut sp̃s malus qui erat
in saule. eiciat᷑ abhis qui ab eo similiter
possident᷑. & ñ introducat᷑ in eos qui de
domo dĩ scenã fecere popłorũ.

Expanded text:
dorum modum guttur et fauces dulci medorum modum guttur et fauces dulci medicamine colliniendas, ut in ecclesia theatrales moduli audiantur et cantica, sed in timore, in opere, in scientia Scripturarum. Quamvis sit aliquis ut solent illi appelladulcis apud Deum cantor est. Sic cantet servus Christi, ut non vox canentis, sed verba placeant quae leguntur; ut spiritus malus qui erat in Saule, ejiciatur ab his qui ab eo similiter possidentur, et non introducatur in eos qui de domo Dei scenam fecere populorum.
Abbreviated transcription (Latin):
oquentes uobismet ipsis. in psalmis &
mis & canticis sp̃ualib cantantes & psal¬
ites in cordib ur̃is dño. Qui se abstinue
tipere spiritalit̾ psalmos. ymnos & canti.
Quid autẽ int̾sit int̾ psalmũ. ymnũ. &r
iticũ in psalterio plenissime discimꝰ. Nc̃
t̃ breuit̃ ymnos ẽẽ dicendũ. qui forti¬
linẽ & maiestatẽ p̃dicant dĩ &t eiusdem
ꝑ uel beneficia uel facta mirant᷑. qͦd
psalmi continent. quib alleluia. uel
sitũ uel subiectũ ẽ. Psalmi autẽ ꝓprie
ethicũ locũ ꝑtinent. ut ꝑ organũ cor¬
s quid faciendũ &x qͥd uitandũ sit no¬
uerunꝰ Qui uͦ de supiorib disputat. &¬
concentũ mundi om̃iũq creaturarũ or¬
dinẽ atq concordia subtilis disputator
quã uoce debemꝰ. Hoc ẽ quippe qđ dr̃.
cantantes & psallentes in cordib ur̃is dño
Audiant hȩc ad olescentuli. auchant hi
quib psallendi in ȩccła officiũ ẽ. dõ
ñ uoce sed corde cantandũ. nec intrage¬

Expanded text:
entes vobismetipsis in psalmis, et hymnis, et canticis spiritualibus, cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Qui se abstinueraccipere spiritualiter, psalmos, hymnos, et cantica. Quid autem intersit inter psalmum et hymnum et canticum, in Psalterio pleniHymnos esse dicendum, qui fortitudinem et majestatem praedicant Dei, et ejusdem semper vel beneficia vel facta mirantur, quod omnes psalmi continent, quibus alleluia vel praepositum vel subjectum est. Psalmi autem proprie ad ethicum locum pertinent, ut per organum corporis, quid faciendum, et quid vitandum sit, noverimus. Qui vero de superioribus disputat, et concentum mundi omniumque creaturarum ordinem atque concordiam subtilis disputator quam voce debemus. Hoc est quippe quod dicitur: Cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Audiant haec adolescentuli: audiant hi quibus psallendi in ecclesia officium est, Deo non voce, sed corde cantandum: nec in tragoe
Abbreviated transcription (Latin):
ibi antiqui hominis eẽt cõnditũ caput
Illo gͦ tẽpore quo crucifixus dñs super
eius pendebat sepulchrũ. hȩc ꝓphetia
cõpleta ẽ dicens surge adam qui dor¬
mis or exurge a mortuis. & ñ ut legimꝰ¬
uidelicet tac tu sanguinis ipsius & cor¬
poris dependentis. iii uficetur. atq con-¬
surgat. &r tc̃ typũ quoq illũ ueritate
cõpleri. quando heliseus mortuus mor¬
tuũ suscitauit Nȩc utrũ uera sint necne:
lectoris arbitrio derelinquo Certe tẽ
in popło dicta placuert: & quoda plau¬
su. ac tripudio sunt excepta. Unũ qͦd
scio loquor: cũ loci istiꝰ int̾pretatione
atq contextu. sensus iste ñ conuenit.
Uidete gͦ quomͦ caute ambuletis: ñ
ut insipientes. sed ut sapientes. Recte
ephesiis dr̃. ut caute ambulent. qui ha¬
habebant exercitatos sensus ad discer¬
nendũ bonũ & malũ. & ꝓbante som¬
nia id qͦd statuerant bonũ ẽẽ retine¬
bant. Qui autẽ uidet quomͦ ambu¬

Expanded text:
ibi antiqui hominis esset conditum caput: ibi antiqui hominis esset conditum caput: illo ergo tempore quo crucifixus Dominus, super ejus pendebat sepulcrum, haec prophetia completa 649 est dicens: Surge, Adam, qui dormis, et exsurge a mortuis: et non ut legimvidelicet tactu sanguinis ipsius, et corporis dependentis, vivificetur atque consurgat: et tunc typum quoque illum veritate compleri, quando Elisaeus mortuus mortuum suscitavit . Haec utrum vera sint, necne, lectoris arbitrio derelinquo. Certe tunc in populo dicta placuerunt, et quodam plausu ac tripudio sunt excepta. Unum quod scio, loquor, cum loci istius interpretatione atque contextu sensus iste non convenit. Videte ergo quomodo caute ambuletis: non ut insipientes, sed ut sapientes. Recte Ephesiis dicitur, ut caute ambulent, qui habebant exercitatos sensus ad discernendum bonum et malum, et probantes omnia, id quod statuerant, bonum esse retinebant. Qui autem videt quomodo ambu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in se xp̃c loquebat᷑ erupisse. atq dixis¬
se hȩc dicit dñs. Nec ñ & illud ẽ disseren¬
dĩ quomꝰ uni atq eidẽ dicat᷑ quasi dor-¬
nuenti surge qui dormis & quasi mortuo¬
a exurge a mortuis. Igitur quia & sp̃s ẽ
hiominis. quẽ semꝑ in bonã partẽ scriptũ
meminimꝰ &x anima cuius & infirmita¬
is ae mortes legimꝰ peccatorũ: id qͦd nc̃
dr surge qui dormis. referat᷑ ad sp̃m &
qͥd sequit᷑ o ex surge amortuis. animȩ co¬
aptetur Anima enĩ quȩ peccauerit. ipsa
morietur. sp̃s autẽ mortẽ nũquã om̃i¬
no legimus. Ap̃c gͦ lux uera orietur ei
qui surrexerit de somno: &r ex mortuis
puerit suseitatus Scio me audisse quen¬
dam de hoc loco in ȩccła disputantẽ. qui
intheatrale miraculũ nũquã ante uisã
fornã popło exhibuit ut placeret. testi¬
moniũ hoc inqͥens ad ada dr̃ in loco cal¬
uariȩ sepultũ. ubi crucifixus ẽ dñs:
qui caluaria idcirco appellatus ẽ. quod

Expanded text:
 dixisse: Haec dicit Dominus. Nec non et illud est disserendum, quomodo uni atque eidem dicatur, quasi dormienti: Surge qui dormis, quasi mortuo, exsurge a mortuis. Igitur quia et spiritus est hominis, quem semper in bona parte scriptum invenimus, et anima, cujus infirmitates et mortes legimus peccatorum, id quod nunc dicitur: Surge qui dormis, refertur ad spiritum. Et quod sequitur, Exsurge a mortuis, animae coaptetur. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Spiritus autem mortem numquam omnino legimus. Christus ergo lux vera orietur ei qui surrexit de somno, et ex mortuis fuerit suscitatus. Scio me audisse quemdam de hoc loco in Ecclesia disputantem, qui in theatrale miraculum, numquam ante visam formam populo exhibuit, ut placeret, Testimonium hoc, inquiens: ad Adam dicitur in loco Calvariae sepultum, ubi crucifixus est Dominus. Qui Calvariae idcirco appellatus est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nulla uarietate tẽporis immutatũ ess
nec frm̃ inuidia. nec conditione seruit¬
tis. nec ȩtatis illecebris. nec dñe repm¬
sis. ñ squalore carceris. nec postea tum¬
re egiptiȩ potestatis. sed semꝑ unꝰ fuit.
uarietatẽ ut diximꝰ teporũ sibi recdime
malos dies uertit in bonos. Hoc ide ar
uexatus. nec diuitiis. nec damnis. nec or¬
tate. nec uulnere. nec ex ꝓbratione an¬
corũ. nec solitudine. nec postea bonor
om̃iũ restitutione mutatus ẽ. Reden¬
rat enĩ sibi tẽpus: & dies malos feceras
Propt̃ quod nolite effici imprii bos¬
dentes. sed intelligite quȩ sit uoluntas
Quia tẽpus malũ ẽ. &c sicut supͣ dixis

Expanded text:
nulla varietate temporis immutatum est: nulla varietate temporis immutatum est: nec fratrum invidia, nec conditione servitutis, nec aetatis illecebris, nec dominae repromissis, nec squalore carceris, nec postea tumore Aegyptiae potestatis: sed semper unus fuit, et varietatem, ut diximus, temporum sibi redimens, malos dies vertit in bonos. Hoc idem et ntamenta vexatus, nec divitiis, nec damnis, nec orbitate, nec vulnere, nec exprobratione amicorum, nec solitudine, nec postea bonorum omnium restitutione mutatus est. Redemerat enim sibi tempus, et dies malos fecerat bonos. Propter quod nolite effici imprudentes: sed intelligite quae sit voluntas Dei. Quia tempus malum est, et, sicut supra diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
facimꝰ illos ñ p̃sentis scłi sed futuri fo¬
test & alit̃ locus iste disseri. Ouos
ephesii quib de somno scłi istuis ex¬
urgentib sol iustitiȩ ortus ẽ xp̃e. cau¬
te ambulate . asprudent̃. & abiecta in¬
sipientia tenete sapientiã. ꝑ qua possi¬
tis ñ cũ uarictate tẽporũ cõmutari.
sed diũsitate tẽporũ uobis unũ tẽpus
efficere. Et quia st̃ plurimȩ ꝑsecutio¬
cotidie uexabant̾ eccłȩ. unũ tenete
cursũ. Et hoc scitote seruandũ ut ñ
in morẽ stulti quasi luna mutemini:
sed qͥd semel cepistis firma m̃te teneatis.ni
uidelicet si ꝑsecutorẽ iudicẽ uideritis & i
cũ iudicis uoluntate mutemini : rursũsi
aliꝰ dogmatis ur̃i laudator aduenerit. u
fateamini xp̃ianos. sed qͦd estis om̃i tẽpor
seruate. Aliqͦd de scriptur is ponamꝰ exẽ¬
plũ. ut qđ dicimꝰ manifestiꝰ fiat Ioseph
unũ habebat ꝓpositũ. placere dõ. Hoc

Expanded text:
facimus illos non praesentis saeculi, sed futuri. Pofacimus illos non praesentis saeculi, sed futuri. Potest et aliter locus iste edisseri: 650 O vos Ephesii, quibus de somno saeculi istius exsurgentibus sol justitiae ortus est Christus, caute ambulate atque prudenter: et abjecta insipientia, tenete sapientiam, per quam possitis non cum varietate temporum commutari; sed diversitatem temporum vobis unum tempus efficere. Et quia sunt plurimae persecutioquotidie vexabantur Ecclesiae, unum tenete cursum, et hoc scitote servandum, ut non in morem stulti, quasi luna mutemini; sed quod semel coepistis, firma mente teneatis: ne videlicet si persecutorem judicem videritis, et vos cum judicis voluntate mutemini. Rursum si alius dogmatis vestri laudator advenerit, vos fateamini Christianos; sed quod estis, omni tempore reservate. Aliquod de Scripturis ponamus exemplum, ut quod dicimus manifestius fiat. Joseph unum habebat propositum, placere Deo. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ: quia sapientib & ñ insipientib
imperatũ ẽ. Ex quo intelligimꝰ. e p̃cep¬
ta moralia quȩ pleriq manifesta ar¬
bitrant᷑ ex eo qđ moctauo decimo psal¬
mo cdr̃. manda  tũ dñi lucidũ illu¬
minans oculos. in digere prudenti. &
circũspecta expositione: quia lucidũ
illud p̃ceptũ eorũ illuminat oculos.
qui insipientia derelicta sapientiȩ se
studiis mancipant.
Redim̃tes tẽpus: qm̃ dies mali st̃.
Qui sapiens ẽ. & ideirco caute ambu¬
lat: redimit tẽpus. Tempiis autẽ re¬
dimit: quia dies malist̃. Quando in
bono oꝑe tẽpus consumimꝰ emimꝰ il¬
lud : ox ꝓpͥũ facimꝰ qͦd malitia homi¬
nũ uenditũ fuerat. Nemo autẽ uitȩ
huiꝰ querens necessaria. & de diuitus
&e sollicitudinib quas euangeliũ spi¬
nas nominat cogitansꝰ potest sibi tẽpuᷤ
redimere. Redim̃tes autẽ tẽpus qͦd
in dieb malis ẽ quodãmͦ immutamꝰ il¬
lud & dies malos in bonos uertimꝰ. &

Expanded text:
uia sapientibus et non insipientibus imperatum est. Ex quo intelligimus et praecepta moralia quae plerique manifesta arbitrantur, ex eo quod in octavo decimo psalmo dicitur: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos  indigere prudenti, et circumspecta expositione: quia lucidum illud praeceptum, eorum illuminat oculos, qui, insipientia derelicta, sapientiae studiis se manciparint. Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Qui sapiens est, et idcirco caute ambulat, redimit tempus. Tempus autem redimit, quia dies mali sunt. Quando in bono opere tempus consumimus, emimus illud, et proprium facimus quod malitia hominum venditum fuerat. Nemo autem vitae hujus quaerens necessaria, et de divitiis et sollicitudinibus, quas Evangelium spinas nuncupat , cogitans, potest sibi tempus redimere. Redimentes autem tempus, quod in diebus malis est, quodammodo immutamus illud: et dies malos in bonos vertimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ xp̃i fiat: dũ illũ timemꝰ offendert
Aliusu̾ sic int̾pretat᷑. subiecti inuicẽ i
timore xp̃i. ut hanc sententiã gñalem
consequentib diuidi dicat atq partii
mulieres uiris suis subdite sint . & filii
obȩdite dñis carnalib eũ timore &. ii
iore. ut ñ solũ uxor uiro & filii parenti¬
us& serui dñis. sed etiã uiri mulierib
usa officiũ qͦd p̃ceptũ ẽ & patres fili is
eillos ad iracundiã ꝓuocent. & dñi ser¬
us ut remittant minas & p̃beant his quȩ
ibent necessaria. inuicẽ sint subiecti or
hoc ex xp̃i timore faciant: ut quomͦ ser¬
us suis fuit ille subiectus. sic & hi qui ma¬
res indentur subiciant᷑ minorib suiꝰ.
eddendo officia quȩ iubent᷑. Possumꝰ hic
ccipere. quȩ magis uicina ẽ caritati. Nequa

Expanded text:
risti fiat, dum illum timemus offendere. Alius vero sic interpretabitur: subjecti invicem in timore Christi: ut hanc sententiam generalem in consequentibus dividi dicat atque partiri: Mulieres viris suis subditae sint; et: Filii, obedlii parentibus, et servi dominis; sed etiam viri mulieribus, juxta officium quod praeceptum est: et patres filiis, ne illos ad iracundiam provocent: et domini servis, ut remittant minas, et praebeant his quae habent necessaria, invicem sint subjecti: et hoc ex Christi timore faciant: ut quomodo servis suis fuit ille subjectus: sic et hi qui majores videntur, subjiciantur minoribus suis reddendo officia quae jubentur. Possumus hic accipere, quae magis vicina est c
Abbreviated transcription (Latin):
uitiã mansuetudinẽ. uerecundiã. casti¬
qt̃. qui uino.habet insipientiã. furorẽ.
cicitatẽ. libidinẽ. Hoc quippe estimo uno
po significare luxuriã.: qͦd siqͥda intelli¬
prent. nũquã me temeritatis &e hereseos
puissent qͦd in uirginitate seruanda di¬
nĩ uinũ aduͦlescentib declinandũ & ñ
intendũ suꝑ fl̾amã oleũ. nec nat᷑ałe tar¬
is ardorẽ fom̃tis uoluptatis augendũ Po¬
st autẽ uinũ in quo ẽ luxuria & illud
ipi de quo in cantico moysi dr̃. furor
raconũ uinũ eoꝵ & furor aspidũ insana¬
lis qͦd om̃s qui scłĩ istius cogitatione sunt
rii. bibunt & insaniunt.&. uomunt. &
tipites corruunt & iuxta laphytarũ cen-¬
urorũq fabuła. in mutuũ ferunt᷑ exi¬
ũ. Nuic uino. illud uinũ contͣriũ ẽ qͦd¬

Expanded text:
t mansuetudinem, 651 verecundiam, castitatem. Qui vino, habet insipientiam, furorem, procacitatem, libidinem. Hoc quippe aestimo uno verbo significare luxuriam. Quod si quidam intelligerent, numquam me temeritatis et haereseos arguissent, quod in virginitate servanda dixerim vinum adolescentulis declinandum, et non mittendum super flammam oleum, nec naturalem carnis ardorem fomentis voluptatis augendum. Potest autem vinum, in quo est luxuria, et illud accipi, de quo in cantico Moysi dicitur: Furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis : quod omnes qui saeculi istius cogitatione sunt ebrii, bibunt et insaniunt, et vomunt, et praecipites corruunt. Et juxta Lapitharum, Centaurorumque fabulam, in mutuum feruntur exitium. Huic vino illud vinum contr
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sumꝰ corporis xp̃i. ñ scd̾m natu¬
ram diuinitatis et̃nȩ. sed iuxta id qͦd
hominẽ ẽ dignatus assumere: quãquã
& homo ipse qui assũptus ẽ habeat
naturã nr̃oꝵ corporũ sed ñ habeat
originẽ. Nos enĩ ex humano semi¬
ne coagulam᷑ ille de spũ sc̃o natus
ẽ Potest autẽ & alit̃ dici. Qm̃ corpus

Expanded text:
i: non secundum naturam divinitatis aeternae, sed juxta id quod hominem est dignatus assumere. Quamquam et homo ipse qui assumptus est, habeat naturam nostrorum corporum, sed non habeat originem. Nos enim ex humano semine coagulamur: ille de Spiritu sancto natus est. Potest autem et aliter dici: Quoniam corpus
Abbreviated transcription (Latin):
eniꝰ a luce arguta manifestant᷑ Luxx ait
arguit ea quȩ prius erant tenebrȩ. & p̾t.
facta sunt lum̃ in dño: ut ex eo qđ cor¬
ripiunt᷑ mutent̾ in meluis. & mutata
manifestent᷑ in publico. &e publicata si
lum̃ quia om̃e qd manifestatur. luxe

Expanded text:
enim a luce arguta manifestantur. Lux autem enim a luce arguta manifestantur. Lux autem arguit ea quae prius erant tenebrae, et postea facta sunt lumen in Domino: ut ex eo quod corripiuntur, mutentur in melius, et mutata manifestentur in publico, et publicata sint lumen, quia omne quod manifestatur, lux
Abbreviated transcription (Latin):
dire. y nulpita. eice pͥmũ trabẽ de ocło tio
e tẽ potĩs eicere festucã de oculo fr̃is tur
Quã obrẽ & ꝓpħȩ nulla ipsi peccatorum
sorde polluti. nec cauteriatã habentes con¬
scientiã: poterant cȩteros arguere delm¬
quentes. Ex quo animaduertendũ eũ ar¬
guere posse. qui ipse ñ redarguatur in sen
Quȩ enĩ occulte fiunt ab eis:: ipso¬
turpe ẽ dicere Non mͥ uidet᷑ sermonis
stare contextus. ut id qͦd nc̃ dr̃ quȩ enĩ oc¬
culte fiunt ab eis ex suꝑiorib pendeat. &
sciri possit ad quos potissimũ referendũ
sit: n forte altius reddat᷑ hy ꝑbatũ & ad
filios diffidentiȩ copulet᷑. ut sonare possi
Quȩ enĩ occultȩ fiunt a filiis diffidentiȩ
turpe ẽ dicere: quȩ st̃ fornicationes. im¬
mũditiȩ om̃s & auaritiȩ Oña autẽ alu
arguta manifestant᷑. Omẽ enĩ qͦd mani¬
festat᷑ lux ẽ. Om̃a haut dubiũ quin ea
quȩ occulte fiunt afiliis diffidentiȩ. hec

Expanded text:
dire: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, dire: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc poteris ejicere festucam de oculo fratris tui . Quamobrem et prophetae, nulla ipsi peccatorum sorde polluti, nec cauteriatam habentes 647 conscientiam, poterant caeteros arguere delinquentes. Ex quo animadvertendum eum arguere posse, qui ipse non redarguatur in semetipso. Quae enim occulte fiunt ab eis, turpe est et dicere. Non mihi videtur sermonis stare contextus, ut id quod nunc dicitur: Quae enim occulte fiunt ab eis, ex superioribus pendeat, et sciri possit ad quos potissimum referendum sit, nisi forte altius reddatur hyperbaton, et ad filios diffidentiae copuletur, ut sonare possit, quae enim occulte fiunt a filiis diffidentiae, turpe est et dicere, quae sunt fornicatio et immunda luce manifestantur: omne enim quod manifestatur, lux est. Omnia, haud dubium quin ea quae occulte fiunt a filiis diffidentiae: haec
Abbreviated transcription (Latin):
faciamꝰ in morẽ prutͣissimi trapetetȩ.
qui sculptũ nũmisma ñ solũ oculo sed
& pondere & tinnitu ꝓbat. Quia uͦ in
hoc loco contextus eloquii uidet̾ ẽẽ tur¬
batus & tota scatere sententia. sic ordi¬
ni sermo reddendus ẽ. Nolite gͦ fieri
cõparticipes eorũ: ꝓbantes quid sit bene.¬
placitũ dõ. Et si enĩ eratis aliquando
tenebre. nc̃ autẽ lux estis in dño. quasi
filii lucis ambulate. fructus luminis
ostendentis in om̃i bonitate. & iustitia
o iteritate. Et nolite cõmunicare
oꝑib infructuosis tenebrarũ. Et ad
galathas nom̃ fructus in spĩr oꝑis uero
posuit in carne dicens. manifesta autẽ
sunt oꝑa carnis. quȩ sunt fornicatio
& reliqua: fructus uͦ sp̃s ẽ. caritas gau¬
diũ paxor cȩtera. Porro in p̃sentiarũ.
oꝑa cenebrarũ infruc tuosa appella¬
uit: quib qui ea fecerint. cõmunione
arguere maximȩ libertatis ẽ. Sed hoc
ille potest facere qui ñ meretin: au¬

Expanded text:
faciamus: in morem prudentissimi trapezitae, faciamus: in morem prudentissimi trapezitae, qui sculptum numisma non solum oculo, sed et pondere, et tinnitu probat. Quia vero in hoc loco contextus eloquii videtur esse turbatus, et tota scatere sententia, sic ordini sermo reddendus est: Nolite ergo fieri comparticipes eorum, probantes quid sit beneplacitum Deo: etsi enim eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux estis in Domino: quasi filii lucis ambulate, fructus luminis ostendentes in omni bonitate, et justitia, et veritate. Et nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum. Et ad Galatas nomen fructus, in spiritu, operis vero posuit in carne, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio , et reliqua. Fructus vero spiritus est charitas, gaudium, pax , et caetera. Porro in praesentiarum, opera tenebrarum infructuosa appellavit: quibus qui ea fecerint, communione arguere, maximae libertatis est. Sed hoc ille potest facere qui non meretur au
Abbreviated transcription (Latin):
eius ad quos loquit᷑ dicens. filioli mei ad¬
huc modicũ uobiscũ sũ filii uerȩ lucis
sunt. Ex quo colligitur eosdẽ filios ẽẽ dĩ
patris. qui sunt filii xp̃i ihu
Fructus enĩ lucis ẽ in om̃i bonitate.
& iustitia. & ueritate Adũsus mar¬
tionẽ qui iustũ dm̃ a bono separat &x pu
tũmͦ eẽ dm̃i: hoc testimoniũ ꝓferamꝰ Si¬
quide fructus lucis ñ solũ ẽ in bonitate.
sed & iniustitia. ot inueritate. llbi itaq
bonitas ẽ. ibi & iustitia: ubi iustitia. ibi
consequent̃ & ueritas. Apud bonũ gͦ xp̃i
patrẽ ut ipsi quoq fatent᷑ ẽ bonitas & ue
ueritas. Ubi autẽ bonitas & ueritas. apud
ipsũ et ñ apud aliũ. ut ñ capłs docet. iu¬
stitia ẽ Intelligat quoq martion ipsũ
xp̃m bonitatẽ ueritatẽ. &r iustitiã nun¬
it qđ meretur. porro ueritatẽ dũ ipse
solus causas creaturarũ om̃iũ rerũq cog
solliciti. ea tantũ quȩ scimꝰ dõ placere

Expanded text:
ejus, ad quos loquitur, dicens: Filioli mei, adejus, ad quos loquitur, dicens: Filioli mei, adhuc modicum vobiscum sum , filii vero lucis sunt, ex quo colPatris, qui sunt filii Christi Jesu. Fructus enim lucis est in omni bonitate et justitia et veritate. Adversus Marcionem qui justum Deum a bono separat, et puttummodo esse Deum hoc testimonium proferamus. Siquidem fructus lucis, non solum est in bonitate; sed in justitia et in veritate. Ubi itaque bonitas est, ibi et justitia: ubconsequenter et veritas. Apud bonum ergo Christi Patrem, ut ipsi quoque fatentur, et bonitas est et veritas: ubi autem bonitas et veritas, apud ipsum, et non apud alium, ut nunc Apostolus docet, justitia est. Intelligat quoque Marcion ipsum Christum bonitatem, veritatem et justitiam nunit quod meretur. Porro veritatem, dum ipse solus causas creaturarum omnium, rerumque cosolliciti, ea tantum quae scimus Deo placere,
Abbreviated transcription (Latin):
mehl udenẜ. Quoꝵ differentiã int se
atq distantiã ex fruc tib intelligimꝰ. Om̃t
enĩ qui oꝑatur malĩ odit lucẽ: & ñ ueni¬
ens ad lucẽ tenebrosus ẽ a filius noctis
atq tenebrarũ. Qui uͦ oꝑat᷑ ueritatẽ & in
lucẽ uenit. lux ẽ oe filius lucis&e diei Lu¬
centes autẽ siue tenebrosi. de cordis uellu¬
mine uel tenebris cognoscunt᷑: Suꝑ hȩc
queres ne forte ob distinctionẽ eoꝵ qui
lux st̃ sed ñ lux in dño. de iustis dicat᷑. nc̃
autẽ lux in dño. Necent̃ quoq ephesiis qͥ
ad scientiȩ sũmã conscenderant scribit᷑.
qͦd sint lux in dño. Neq uͦ tenebrȩ ipsȩ
uertunt᷑ in lucẽ. aut lux in tenebris cõ¬
mutat᷑. sed hi qui ab eo qͦd st̃ nom̃ quoq
uel uircutis meruere uel uieu. si conũsi
fuerint de alio in aliud. omnony mnoc. his
reb a quib possidentur. uel tenebrarũ
uel lucis uocabulũ sortient᷑
Ut filii lucis ambulate. Si ds̃ lux
cis st̃. Necñ si xp̃c lux uera ẽ: filii quoq

Expanded text:
ntiam inter se atque distantiam, ex fructibus intelligimus. Omnis enim qui operatur malum, odit lucem, et non veniens ad lucem, tenebrosus est, et filius noctis atque tenebrarum. Qui vero operatur veritatem, et in lucem venit, lux est, et filius lucis et diei . Lucentes autem sive tenebrosi, de cordis vel lumine, vel tenebris cognoscuntur. Super haec quaeres, ne forte ob distinctionem eorum qui lux sunt; sed non sunt lux in Domino, de justis dicatur; nunc autem lux in Domino. Decenter quoque Ephesiis, qui ad scientiae summam conscenderant, scribitur quod sint lux in Domino. Neque vero tenebrae ipsae vertuntur in lucem; aut lux in tenebras commutatur; sed hi qui ab eo quod sunt, nomen quoque vel virtutis meruere, vel vitii: si conversi fuerint de alio in aliud, ὁμωνύμως his rebus a quibus possidentur, vel tenebrarum, vel lucis vocabulum sortientur. Ut filii lucis ambulate. Si Deus lux cis sunt. Necnon si Christus lux vera est, filii
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarũ surge qui dor¬
exurge a mortuis Querat aliqui s quls¬
nũ sit iste qui chicat. surge qui dornsl
nio sit abusus. Et quidẽ qui simplici respon¬
sione contentus ẽ. dicit in reconditis eũ pro¬
phetisoe his quȩ uocantur anok pyga hac
lecta in mediũ ꝓtulisse. sicut in aliis quoq
locis illũ fecisse manifestũ ẽ . ñ quo apo.¬
chrifa cõꝓbarit. sed quo & arati & epimẽ¬
nidis & menandri uersib sit abusus. ad
ta quȩ uoluerat in tẽpore cõpbanda. Nec
tam̃ aratri. oe epimenidis & menandri to¬
ta quȩ scripsert̃. st̃ sc̃a : quia uera eos aliqͣ
dixisse testatus ẽ Alius uͦ quasi nͣpocto no¬
cationẽ penitentiȩ hȩc dicta memorabͣit
lgo certe sedm̃ pauꝑtatułã meã. om̃s edi¬
tiones ueterũ scripturarũ. ipsa quoq he¬
breorũ uolumina diligent̃ euentilans. nũ¬
quã hoc scriptũ repꝑi. nͥ forte & hoc hica¬
nus quomͦ olim ꝓpħȩ in contione popłi
loquebant᷑. hȩc dicit dñs. & qm̃ dñs locutꝰ

Expanded text:
tenebrarum: Surge qui dorexsurge a mortuis. Quaerat aliquis, quisnam sit iste qui dicat: Surge qui dormis, ostolus sit abusus? Et quidem qui simplici responsione contentus est, dicet in reconditis eum prophetis, et his quae vocantur apocrypha haec lecta in medium protulisse sicut in aliis quoque locis illum fecisse manifestum est, non quod apocrypha comprobaret; sed quo et Arati, et Epimenidis, et Menandri versibus 648 sit abusus ad ea quae voluerat in tempore comprobanda. Nec tamen Arati, et Epimenidis, et Menandri, tota quae scripsere, sunt sancta, quia eos vere aliquid dixisse testatus est. Alius vero quasi tationem poenitentiae haec dicta memorabit. Ego certe secundum paupertatulam meam, omnes editiones veterum Scripturarum, ipsaque Hebraeorum volumina diligenter eventilans, numquam hoc scriptum reperi. Nisi forte et hoc dicamus: quomodo olim prophetae in concione populi loquebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i głosa ẽ: ñ habens maculã neq ru¬
gã. aut quid istius modi Qui gͦ pecca¬
tor ẽ & aliqua sorde maculatus. de ȩccłã
xp̃i ñ potest appellari: nec xp̃o subiec¬
tus dici Possibile autẽ ẽ ut quomͦ ȩccła
quȩ prius rugã habuerat & maculã.
iuuentuti & munditiȩ postea restitu¬
ta ẽ : ita & peccator currat ad medicũ.
quia ñ hñt opus sani medico. sed male
habentes & curentur uulnera ipsius.
& fiat de eccła quȩ corpus ẽ xp̃i. Satis
quoq eligant̃ oc caute ad ephesios lo¬
quens ait Ut eccła subiecta ẽ xp̃o. ita
& uxores uirissuis. Si enĩ ita uxor subi¬

Expanded text:
iosa est, non habens maculam neque rugam, aut quid istiusmodi. Qui ergo peccator est, et aliqua sorde maculatus, de Ecclesia Christi non potest appellari, nec Christo subjectus dici. Possibile autem est, ut quomodo Ecclesia quae prius rugam habuerat et maculam, in juventutem et munditiam postea restituta est, ita et peccator currat ad medicum quia non habent opus sani medico , sed male habentes et curentur vulnera ipsius, et fiat de Ecclesia quae corpus est Christi. Satis quoque eleganter, et caute ad Ephesios loquens ait. Ut Ecclesia subjecta est Christo: ita et uxores viris suis. Si enim ita uxor subji
Abbreviated transcription (Latin):
frac tos ramos popłi iudeoꝵ & dicere.
magis ualere p̃putiũ in qͦ abrahã dõ
placuit & reputata ẽ ei fides ad iu¬
stitiã quã circũcisionẽ quȩ in signũ
fidei data ẽ & habenti eã ñ ꝓfuit
israheli uidebimꝰ etiã hinc quorũ¬
dã usurpationẽ cautissime nc̃ ex¬

Expanded text:
fractos ramos populi Judaeorum, et dicere, fractos ramos populi Judaeorum, et dicere, magis valere praeputium, in quo Abraham Deo placuit, et reputata est ei fides ad justitiam, quam circumcisionem, quae in signum fidei data est, et habenti eam non profuit Israeli: videbimus etiam hanc quorumdam usurpationem cautissime nunc ex
Abbreviated transcription (Latin):
tinere. Quomͦ autẽ iuxta apłm ia¬
cobũ fides absq oꝑib mortua ẽ.
sic absq fide quãuis bona oꝑa sint
quid magis habent quã oꝑa uir¬
tutũ. Exẽplũ fidei q̃ ꝑ caritatẽ oꝑat᷑.
de eugło illa meretrix tribuat. quȩ
cũ in domo pharisei accubanti dño
pedes lauisset. lacrimis. tersisset cri
murmuranti dñs parabolã qͥnqua¬
ginta & qͥngentos denarios debi¬
toris ꝓposuisset. ad iecit: Propt̃ qđ
dico tibi. dimittunt᷑ ei peccata mul¬
ta: quia dilex̃ multũ. Et ad ipsam
mulierẽ conũsus ait fides tua te
saluã fecit : uade in pace Aꝑte
enĩ in hoc loco demonstratũ ẽ mu¬
lierẽ istã habuisse fide ꝑ caritatẽ
oꝑatã: quȩ multũ ualuerit in xp̃o
Esto qui dicat. Bene circũcisionẽ
in xp̃o nichil ualere monstrauit:
quã sciebat aliqͣndo ualuisse. Nũqͥd
& de p̃putio aliqͥs ambigebat ut
diceret. neq p̃putiũ: Sed si consi
nos qui de oleastro inserti sumꝰ in
radicẽ bonȩ oliuȩ. exultare contra

Expanded text:
tinere. Quomodo autem juxta apostolum Jacobum, fides absque operibus mortua est : sic absque fide, quamvis bona opera sint,quid magis habent quam opera virtutum? Exemplum fidei quae per charitatem operatur, de Evangelio illa meretrix tribuat, quae cum in domo Pharisaei accubanti Domino 484 pedes lavisset lacrymis, tersisset crinmurmuranti, Dominus parabolam quinquaginta et quingentos denarios debitoris proposuisset, adjecit: Propter quod dico tibi: Dimittuntur ei peccata multa, quia dilexit multum . Et ad ipsam mulierem conversus, ait: Fides tua te salvam fecit: vade in pace. Aperte enim in hoc loco demonstratum est mulierem istam habuisse fidem per charitatem operatam, quae multum valuerit in Christo. Esto quis dicat: Bene circumcisionem in Christo nihil valere monstravit, quam sciebat aliquando valuisse: numquid et de praeputio aliquis ambigebat, ut diceret, neque praeputium? Sed si consid est, e nostris, qui de oleastro inserti sumus in radicem bonae olivae , exsultare contra
Abbreviated transcription (Latin):
sumus circũcisio & mocculto uideit᷑
& scimꝰ quia lex sp̃ualis ẽ. qui autẽ
concisionẽ & int̾fectricẽ sequatur
litterã eũ ñ legis ẽe factorem sed
uere legis inimicũ maxime post
saluatoris inmicũ aduentũ. qui
ad se conũtentib tollat de corde
uelam̃ ut om̃s reuelata facie głam¬

Expanded text:
circumcisio; et, In occulto Judaeus: et, scimus quia Lex spiritualis est. Qui autem concisionem et interfectricem sequatur litteram, eum non Legis esse factorem, sed vere legis inimicum, 481 maxime post Salvatoris adventum, qui ad se convertentibus tollat velamen de corde, ut omnes revelata facie g
Abbreviated transcription (Latin):
itꝗ hebionẽ &x sectatores eius qui pꝰ¬
eug credentes in xp̃o circũcidendoᷤᷤ
putant. ut aut circũcisionẽ faciant.
cecettra quȩ p̃cipunt᷑in lege: Aut si
impossibile ẽ cuncta fieri cesset & cir¬
cũcia quȩ cũ ceteris quasi inutilis
p̃termissa ẽ Quod si responderint
piisbilia tantũ debere se facere. ñ enĩ
dhnĩ obis exigere quȩ ñ possimꝰ¬

Expanded text:
itaque Ebionem, et sectatores ejus, qui pitaque Ebionem, et sectatores ejus, qui pum credentes in Christo circumcidendos putant, ut aut circumcisionem faciant, et caetera quae praecipiuntur in lege; aut si impossibile est cuncta fieri, cesset et circumcisio, quae caeteris quasi inutilis praemissa est. Quod si responderint possibilia tantum debere se facere non enim Deum ea a nobis exigere quae non possum
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ. Non cfidit in carne. qͥo
sed etiam si cȩteras uideantu
circũcisionẽ in xp̃o habere i¬
dũ Nonenĩ tã ideo circũcisus ẽ. ut ex
ipsa circũcisione aliquid emolum̃ti esti¬
maret posse se consequi. quã ut cȩteros
lucrifaceret factus iudȩis iudȩus. ut
uideos ad fide xp̃i sua circũcisione tͣns.¬
duderet. Tunc siquide ñ ꝓdest circũci¬
sio cũ aliquid ꝑsemet ipsã putat᷑ utili¬
ontestor autẽ omẽm hominẽ cir¬
cũc identt̃ se: qm̃ debitor ẽ uniũsȩ legiᷤ
facind Ds̃ qui circũcisionẽ pͥmo
ad abrahã. deinde ꝑ moisen in lege p̃oc¬
pit. ñ solũ circũcisionẽ. sed & alia mul
ta obsauanda constituit. dies festos
hierusolinis frequentandos. hostia¬
rum holocausta. mane semꝑ & uesꝑe
immolationẽ. in uno tantũ loco. ag¬
ni t̾rȩ setima estate ferias. quinqua¬
gesimũ remissionis annũ & cȩtera
quȩ faciltẽ de scripturis excerpere
sibi unũqũeq lec torẽ Coartabimꝰ

Expanded text:
dimus . Non confidit in carne, qui sed etiamsi caeteras videantur extra circumcisionem in Christo habere vidum. Non enim tam ideo circumcisus est, ut ex ipsa circumcisione aliquid emolumenti aestimaret posse se consequi, quam ut caeteros lucrifaceret . Factus Judaeis Judaeus, ut Judaeos ad fidem Christi sua circumcisione transduceret. Tunc siquidem non prodest circumcisio, cum aliquid per semetipsam putatur utili omnem hominem circumcidentem se, quoniam debitor est universae Legis faciendae. Deus qui circumcisionem primo ad Abraham, deinde per Moysen in Lege praecipit, non solum circumcisionem, sed et alia multa 480 observanda constituit: Dies festos Jerosolymis frequentandos: hostiarum holocausta, mane semper et vespere: immolationem in uno tantum loco agni, terrae septima aetate ferias: quinquagesimum remissionis annum, et caetera quae facile est de Scripturis excerpere sibi unumquemque lectorem. Coarctabimus
Abbreviated transcription (Latin):
Ec̃m ñ reũtebant᷑ aellegis
iudaicȩ seruitutẽ quã nũquã pͥuscog¬
nouerant: sed uolentes obseruare tẽ¬
pora. circũcidi carne. & hostias offer¬
re corporeas. qͦda mͦ in eosdẽ reũte¬
bant᷑ cultus. qͥb in idolatria ante
seruierant Aiunt enĩ. & egipti sa¬
cerdotes &t isma helitas. & macdia-¬
neos p̃putiũ ñ habere. Qd̃ autẽ na¬
tiones obseruent dics & m̃ses ot annoᷤ.

Expanded text:
n revertebantur ad Legis Judaicae servitutem, quam numquam prius cognoverant: sed volentes observare tempora, circumcidi carne, et hostias offerre corporeas, quodammodo in eosdem revertebantur cultus, quibus in idololatria ante servierant. Aiunt enim, et Aegypti sacerdotes, et Ismaelitas, et Madianaeos praeputium non habere. Quod autem nationes o
Abbreviated transcription (Latin):
tutesq st̃ posita. sed fides quȩ ꝑ cari¬
tatẽ oꝑat᷑ ut & fides quȩ reputata ẽ
abrahi in iustitia cõpbet᷑. & om̃e
opus fidei in caritate ponat᷑. tota
lege a ꝓphetis ex caritate penden¬
tib In his siquidẽ duob p̃ceptis di-¬
liges d tuũ & diliges ꝓximũ tuũ
salua asseruit legẽ ꝓpħasq con¬
sister paulus in alio loco Et enĩ
ñ adabis. ñ furaberis ñ concu¬

Expanded text:
tutesque sunt posita; 483 sed fides, quae per charitutesque sunt posita; 483 sed fides, quae per charitatem operatur, ut et fides quae reputata est Abrahae in justitiam, comprobetur, et omne opus fidei in charitate ponatur, tota Lege et Prophetis ex charitate pendentibus. In his siquidem duobus praeceptis: Diliges Deum tuum, et diliges proximum, Salvator asseruit Legem Prophetasque consistere. Et Paulus in alio loco: Etenim non adulterabis, non furaberis, non concu
Abbreviated transcription (Latin):
quoq legis ualuit. quando:
nedictiones carnales lege sis¬
tibus spondebantur: quod sa
si implessent eam. benedieͥ
haberent horrea: &e multa alia quȩ
in repmissionib continent᷑ Nos au¬
tẽ in xp̃o iħu ualere uolumꝰ & con¬
fortari id ẽ in uera circũcisione
& ñ concisione iudaica. Neq enim
qui in aꝑto iudeus ẽ. nec quȩ mani¬
festa in carne circũcisio: sed in abs¬
condto uideus & circũcisio cordis
in fpũ ñ littera Nichil itaq ꝓdest
in xp̃o carnis circũcisio. sed cordis
& auriũ. quȩ aufert illud obꝓbriũ
ñ potestis audire. Prodest & circũci¬
sio labioꝵ. quã uxta humilitatem
neclũ se habere causabatur moyses.
ut in hefraico scriptũ ẽ. Ego autẽ
sũ p̃putiũ habens in labiis. Multũ
utilitatis p̃bet & in reb ueneriis cir¬
cũcisio: eũ ꝑ castitatẽ impudicitia
desecat᷑ Igitur inxp̃o iħu. nec circũ¬
cisio ualet nec p̃putiũ corporale:
quia in medio. id ẽ int̾ uicia uir¬

Expanded text:
quoque Legis, valuit, quando et benedictiones carnales Legem servantibus spondebantur; quod scilicet, si implessent eam, benedictihaberent horrea, et multa alia quae in repromissionibus continentur . Nos autem in Christo Jesu valere volumus et confortari, id est, in vera circumcisione, et non in concisione Judaica. Neque enim qui in aperto Judaeus est, neque manifesta in carne circumcisio, sed in abscondito Judaeus, et circumcisio cordis in spiritu, non littera . Nihil itaque prodest in Christo carnis circumcisio, sed cordis et aurium, quae aufert illud opprobrium non potestis audire . Prodest circumcisio labiorum, quam juxta humilitatem, necdum se habere causabatur Moyses, ut in Hebraico scriptum est: Ego autem sum praeputium habens in labiis. Multum utilitatis praebet, et in rebus venereis circumcisio cum per castitatem impudicitia desecatur. Igitur in Christo Jesu nec circumcisio valet, nec praeputium corporale, quia in medio, id est, inter vitia vir
Abbreviated transcription (Latin):
de uetustate litterȩ in nouitatem
spiritus
Euacuati estis axp̃o Qui in lege
uistificamini: a gr̃a excidistis Quo¬
mͦ nemo potest duob dñis seruire:
sic umbrã parit̃ & ueritatẽ legis im¬
plere difficile ẽ Umbra in lege uete.¬
ri ẽ. donec aspiret dies & amoueant᷑

Expanded text:
de vetustate litterae in novitatem spiritus. Evacuati estis a Christo: qui in Lege justificamini, a gratia excidistis. Quomodo nemo potest duobus dominis servire , sic umbram pariter et veritatem Legis implere difficile est. Umbra in Lege veteri est, donec aspiret dies,
Abbreviated transcription (Latin):
derelinquere: Aut qͣmͦ ꝓpt̃ int̾missã
legẽ reos eos faciet. qui etiã si uelint
uniũsa cõplere ñ possint. nos uͦ legẽ
sequi sp̃ualẽ quȩ dicat. ñ infrenabis
os bomi trituranti. & cũ apło intel¬
ligere nũqͥd de bobus cura ẽ dõ
sed ꝓpt̃ nos utiq dicit. & obseruare
sabbata delicata ñ ut bos & asinus
nr̃ & uilia pecora lȩtentur in sab¬
bato. sed illi homines &r pecora de
quib scriptũ ẽ. homines & ium̃ta
saluos facies dñe. homines rationa¬
biles quosq & spũales uiros ammalia
uͦ eos qui tardiore̾s ingenii st̃ & asp̃ua¬
lib ad agenda dñi sabbata erudiun¬
tur nec contͣriũ eẽ id qđ supͣ seriptũ
ẽ. si circũcidamini xp̃c uob̾ nichil
ꝓdest. & qđ sequit᷑. testificor omẽm¬

Expanded text:
derelinquere. Aut quomodo propter intermissam Legem reos eos faciat, qui etiamsi velint, universa complere non possint? Nos vero legem sequi spiritualem, quae dicat: Non ini trituranti , et cum Apostolo intelligere: Numquid de bobus cura est Deo ? sed propter nos utique dicit, et observare sabbata delicata , non ut bos et asinus noster, et vilia pecora laetentur in sabbato; sed illi homines, et pecora, de quibus scriptum est: Homines et jumenta salvos facies, Domine . Homines rationabiles quosque et spirituales viros, animalia vero, eos qui tardioris ingenii sunt, et a spiritualibus ad agenda Domini sabbata erudiuntur. Nec contrarium esse id quod supra dictum est: Si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest: Et quod sequit
Abbreviated transcription (Latin):
cũbisione sententiã tẽperauit: p̃aui¬
tim ad epłȩ eiusdẽ posteriora de¬
dens. nec circũcisionẽ. nec p̃putiũ a
ualere monstrauit dicens. Circũ¬
sio itaq nichil ẽ. & p̃putiũ nich
ẽ: sed obseruantia mandatoꝵ a
tantum enim circũcisio nichil
ut israheliticȩ qͦq domui. se de cr¬
cisione iac tanti. nichil ꝓfuerit:
ẽ quale si dicere uoluisset. si ea
circũcidamini: quã in aliole
ñ eircũcisionẽ. sed concisionẽ
dicens: U idete concisionẽ I¬

Expanded text:
ircumcisione sententiam temperarit, paulircumcisione sententiam temperarit, paulatim ad Epistolae ejusdem posteriora descendens, nec circumcisionem, nec praeputium aliquid valere monstravit, dicens: Circumcisio itaque nihil est, et praeputium nihil est, sed observatio mandatorum Dei . Intantum enim circumcisio nihil est, ut Israeliticae quoque domui, se de circumcisione jactanti, nihil profuerit, est, quale si dicere voluisset, si carne circumcidamini. Quam in alio loco non circumcisionem, sed concisionem vocat, dicens: Videte concisione
Abbreviated transcription (Latin):
nos scripta ẽ ad eos eẽ dic tatã. qui
ex iudȩis gentib q crediderant. &t hoc
egisse paulũ ut neut̃ popłs offende¬
retur. qͦ scilicet suũ utͣq plebs pͥuile¬
giũ possideret. ut nec gentiles circũ¬
ciderent᷑. nec circũcisi adducerent
p̃putiũ. addgalathas autẽ scribens.
alio usus sit arguñto Non enĩ erant
ex circũcisione. sed ex gentib qͥ credi¬
derant. nec pot̾at eis ꝓdẽe circũcisio.
qͥpꝰ eugłii grãm. iterũ ad legalia re¬
uerterent᷑ elem̃ta. Et in actib apło¬
rũ narrat historia. cũ qͥda de cir¬
cũcisione surgentes asseruissent eos
qͥ ex gentib crediderant debere cir¬
cũeidi & legẽ custodire moisi: se¬
parit̃ c̃gregatos. statusse ꝑ litteraᷤ.
ne suꝑponeret᷑ eis iugũ legis. nec
amplius obseruarent nͥ ut custodi¬
rent se tantũ ab idolotitis oe san¬
guine & fornicatione:. siue ut ini
lis exẽplarib scriptũ ẽ. ot asuffoes
Et ne resideat ulla dubitatio qđ̃o

Expanded text:
nos scripta est, ad eos esse directam qui ex Judaeis Gentibusque crediderant; et hoc egisse Paulum, ut neuter populus offenderetur, quo scilicet suum utraque plebs privilegium possideret, ut nec Gentiles circumciderentur, nec circumcisi adducerent praeputium. Ad Galatas autem scribens, alio usus sit argumento. Non enim erant ex circumcisione, sed ex Gentibus, qui crediderant, nec poterat eis prodesse circumcisio, qui post Evangelii gratiam iterum ad legalia reverterentur elementa . Et in Actibus apostolorum narrat historia, cum quidam de circumcisione surgentes asseruissent eos qui ex Gentibus crediderant debere circumcidi, et legem custodire Moysi, separiter congregatos statuisse per litteras ne superponeretur eis jugum legis, nec amplius observarent, nisi ut custodirent se tantum ab idolothytis, et a sanguine, et a fornicatione, sive, ut in nonnullis exemplaribus scriptum est, et a suffocatis. Et ne resideat ulla dubitatio, quod
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽẽ ut de multitu¬
dine. ana &t de iudeorũ pauci¬
tate dicamꝰ. cũ in toto mundo crucis
uexilla resplendeant. & ux rarus
atq notabilis in urbib iudȩiis appa
ꝓmissionis filii sumꝰ. Apłm &r
similes erꝰ sedm isa ac ꝓmissionis eẽ
filiosnulla intelligentiȩ difficultas
ẽ sed quia origenes hc̃ locũ edisserenᷤꝰ
ita apłi posuit exẽplũ. uos autẽ fr̃s
scdđm isa ac ꝓmissionis filii estis. q̃ri¬
tur qͦmͦ galathas qͦs stultos appella¬
uerat & incepisse dixerat spu carne
finire: nc̃ scdm̃ isaac filios reꝓmissio¬
nis nocet. Dicimꝰ itaq apłm itaq ideo
eos appellare scdm isa ac filios rep¬
missionis qr ñ penitus eoꝵ desperet
salutẽ. &x rursũ eos ad sp̃m qͦ cȩperant
estimet reũsuros. fiantq filii liberȩ.
qͥsi carne fuerint c̃sũmati. filii

Expanded text:
necesse esse, ut de multitudine Christiana, et de Judaeorum paucitate dicamus, cum in toto mundo crucis vexilla resplendeant: et vix rarus atque notabilis in urbibus Judaeus appaomissionis filii sumus. Apostolum et similes ei secundum Isaac promissionis esse filios, nulla intelligentiae difficultas est. Sed quia Origenes hunc locum edisserens, ita Apostoli posuit exemplum: Vos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii estis, quaeritur quomodo Galatas, quos stultos appellarat, et incoepisse dixerat spiritu, carne finire, nunc secundum Isaac filios repromissionis vocet? Dicimus itaque Apostolum ideo eos appellare secundum Isaac filios repromissionis, quia non penitus eorum desperet salutem, et rursum eos ad spiritum quo coeperant aestimet reversuros, fiantque filii liberae. Qui si carne fuerint consummati, filii
Abbreviated transcription (Latin):
tutes appetendȩ sunt: uitia fug¬
da. Media uͦ quȩ int̃ uirtutes
uicia sunt. nec fugienda sunt n
appetenda sunt: circũcisio & p¬
tiũ ce cętera his similia. Circu
quidẽ ꝓdest: si legẽ conserues
Quȩ idcirco utilis fuit his qui
lege uixerunt. ñ quia circũt
erant. sed quia credita sunt il
lute extranci ñ fuerunt. Pe
moueat. quod seffora tollens
aliter in hebreo scriptũ restr
quia nunc ñ tam circũcisiors
nitus nichil ꝓdesse. quã in xp̃¬

Expanded text:
virtutes appetendae sunt, vitia fugienda. media vero quae inter virtutes et vitia sunt, nec fugienda, nec appetenda, ut circumcisio et praeputium, et caetera his similia. Circumcisio quidem prodest, si Legem custodias. Quae idcirco utilis fuit his qui in Lege vixerunt, non quia circumcisi erant, sed quia credita sunt illtentes, a salute extranei non fuerunt. Nec nos moveat quod a Sephora tollens aliter in Hebraeo scriptum refertur, quia nunc non tam circumcisionem penitus nil prodesse, quam in