comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sinuat humilitatẽ atq huic p̾¬
cipiendẽ nehemeit̾ msistat. qͣs
in hanc rem demonstͣndam tes¬
timonia cuncta congerere: hoc
fac̾e conetur. uł faciat quisqͥs
seorsum de humilitate uolnerit
scribere. husꝰ autẽ oꝑis aliud ꝓ¬
positum ẽ. quod de tam mag¬
na re susceptum est ut ei max
sit cauenda suꝑbia. ꝓide pi¬
ca restimonia qne dominus ĩ
tem dare dignatur de doctrina
xͥ. de humilitate cõmemoro. q̃
ad id qd̾intendi fortasse suffici¬
ant. Sermo eius ꝙͣ pͥmũ ꝓlixio¬
ꝯuersia humiles intelligimꝰ.
fidem centumionis illuis ideo p̾ci¬
pue laudant. n ͨ se inuenisse ĩ
iftł dix̃ tantam fidem: qr ille
tam humilit̾ credidit uͥ dr̃et.
Non sum dignus ut subtectũ
menm iuites. uñ n ͨ matħs ob
aliud eum dixit. accessisse ad
eum cũ aꝑtissime lucas insi¬
nuet. qd̃ non ad eum ip̃e sed
amicos suos miserit nͥ quia fi¬
delissima humilitate magis
ip̃e accessit᷑ qmͣ illi quos misit.
unde ⁊ illud ꝓpħicum est. Ex¬

Expanded text:
inuet humilitatem atque huic praecipiendae uehementer insistat, quia in hanc rem demonstrandam testimonia cuncta congerere? hoc facere conetur uel faciat, quisquis seorsum de humilitate uoluerit scribere. huius autem operis aliud propositum est, quod de tam magna re susceptum est, ut ei maxime sit cauenda superbia. Proinde pauca testimonia, quae dominus in mentem dare dignatur, ex doctrina Christi de humilitate commemoro, quae ad id quod intendi fortasse sufficiant. sermo eius, quem primum prolixiocontrouersia humiles intellegimus. fidem centurionis illius ideo praecipue laudauit nec se inuenisse in Israhel dixit tantam fidem, quia ille tam humiliter credidit, ut diceret: non sum dignus, ut sub tectum meum intres. unde nec Matthaeus ob aliud eum dixit accessisse ad Iesum, cum apertissime Lucas insinuet, quod non ad eum ipse uenerit, sed amicos suos miserit. nisi quia fidelissima humilitate magis ipse accessit quam illi, quos misit. unde et illud propheticum est: ex
Abbreviated transcription (Latin):
no nõ dignus cuius tectimun
troieris. Audiat ⁊acheus ma¬
ior publicanoꝵ. quadrupla
restituens lucra dampnabiliũ
pcc̃oꝵ: audiat mulier incuito¬
te peccatrix. tanto lacͥmosior
⁊ publicani qui scribas ⁊ phan¬
seos p̾cedunt ĩ regnũ celoꝵ. õe¬

Expanded text:
rio non dignus, cuius tectum rio non dignus, cuius tectum subires; audiat Zacchaeus maior publicanorum, quadruplo restituens lucra damnabilium peccatorum; audiat mulier in ciuitate peccatrix tanto lacrimosior et publicani, qui scribas et pharisaeos praecedunt in regnum caelo
Abbreviated transcription (Latin):
uos ⁊ disaite a me quia mitis sũ
⁊ cui uolu̾it reuelare: ño dicit
discite a me munidũ fabͥcare. ali
mortuos suscitare. S quia utio
sum ⁊ humił corde. O doctham so
talium: quib mort pocillo sux¬
bie ꝓpinata atq transfusa eb̃
Nolint cocere quod ip̃e no faret.
a ꝑuisti mͥ tanꝙͣ incontĩone pe¬
neris humami clamantẽ atq d¬
centẽ ⁊ uenite adme ⁊ discite ame
Qͥd obsecro te ꝑ quẽ facta sit
om̃a. fili dei ⁊ idem qui fc̃s ẽt nt̾
omĩa fili homĩs. quid ñ discanus
om̃s thesauri sapĩe ⁊ scientita
sconditi inte. ut hoc ꝓ magno
discamꝰ a teqm̃ mitis es ⁊ hura
corte. Ita ne magnũ ẽ omuer¬
nũ. uͥ nilla te qui tam magni
fieret: disci omnino ã pois
plane. Non enĩ ałt uuentu
requies anime: nt in quieto
te. ⁊ uemiat ad te. ⁊ mites atq
humiles ẽẽ discant a te qui
na premit᷑ ut ocłos ad celum
leuare ño audeat. ꝑtuciens pͥ¬
tus ille peccator ⁊ ꝓpinquans
de longinquo: audiat centu¬

Expanded text:
quoniam mitis sum et cui voluerit revelare, non dicit, Discite a me mundum fabricare, aut mortuos suscitare; sed, quia mitis sum et humilis corde. O doctrinam sque mortalium, quibus mors poculo superbiae propinata atque transfusa est! Noluit docere quod ipse non esset,aperuisti mihi tanquam in concione generis humani clamantem ac dicentem, Venite ad me, et discite a me. quid, obsecro te, per quem facta sunt omnia, fili dei, et idem qui factus es inter omnia, fili hominis, quid ut discamus omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi in te, ut hoc pro magno discamus a te, quoniam mitis es et humilis corde? itane magnum est esse paruum, ut nisi a te. qui tam magnus es, fieret, disci omnino non posset? ita plane. non enim aliter inuenitur requies animae nisi inquieto te et ueniant ad te et mites atque humiles esse discant a te, quiina premitur, ut oculos ad caelum leuare non audeat, percutiens pectus ille peccator et propinquans de longinquo; audiat centu
Abbreviated transcription (Latin):
lee uidit duos fres. S sine ulla
conseq̃ntis temꝑis diffe̾ncia. Am¬
rau̾it quod non post ea fcm erat.
S quod p̾us p̾miserat. ut cum
illo intelligant᷑ uenisse caphar¬
naum quo iohes dicit et ip̃m et
matrẽ eius et discipulos ueĩsse.
An pocius alii discipuli fuerunt.
Sicut eum iam philippꝰ sequeba¬
tur quem sic uocau̾at᷑. ut dicͥet
ei. Sequete me. Quo .n. ordine
onis. Si nec ip̃a uocatio ꝯme¬
mora est oĩm. S tantũ philipi
et petri et andre et filioꝵ dete¬
dei et mathei publicani qui ⁊ le¬
ui uocabatur. Singillatim cam̃
ab eo uomen et pͥmus ⁊ solus pe¬
trus accipit. Nam filios rebe¬
dei non singillatim. S simul
ambos appellant filios donitrui
Sane aiãdu̾tend̾ est ꝙ script᷑a
esingelica et apłica. non solum is¬
los .xii. applłat discipulos suos ei
S omines in eum credentes eius¬
magist̾io ad regnũ celoꝵ erudi¬
ebantur. Ex quoꝵ mulcitudine
uit : sicut lucas ꝯmemorat.

Expanded text:
laeae uidit duos fratres\', sed sine ulla laeae uidit duos fratres\', sed sine ulla consequentis temporis differentia: amrauerit non quod postea factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur uenisse Capharnaum, quo Iohannes dicit et ipsum et matrem et discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli fuerunt, sicut eum iam Philippus sequebatur, quem sic uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim ordine onis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Matthei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine uit, sicut Lucas commemorat.
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Et de die tercio. Nluptie fc̃e sũt
in chana galilee. et erat mat̾ ihu
ibi. Uocatus est autẽ. et iħx ⁊ discipłi
eius ad impcias. Qui ntiq si tc̃
in eum credidunt sicut paulo post
dicit: ñ dum erant discipuli cum
ad nipcias uocati sunt. S isło mo¬
re locutionis hoc dcm est quo loqui¬
erat apłus ita discipulos xp̃i in
cipuli xp̃i erant. qñ ista narrata
ante conscripta sunt. Et ideo de
narrator. Quod autem dic̾ idẽ
ioh̾rs. Post ħ descendit caphar¬
naum ip̃e et mater et fr̃es eius
et ibi manserunt nõ multis dieb:
incertum est utrum iam illi ad¬
heserant et petrus ⁊ andreas. et
filii debedei. Matheus .n. pͥmo nar¬
rat quod uenerit ⁊ ħĩtau̾it ca
pharnaum. Et postea ꝙ eos de na¬
ub piscantes uocau̾it. Iste añ
qd̃̾ cum illo in capharnaum ue¬
nerint discipuli eius. An forte
matheus quod p̾̃termiẜat reꝑre¬
capitulauit. qui non ait. ip̃e post
hec ambulans iuxta mare gali¬

Expanded text:
rat: et die tertio nuptiae factae sunt rat: et die tertio nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae et erat mater Iesu ibi. uocatus est autem et Iesus et discipuli eius ad nuptias. qui utique si tunc in eum crediderunt, sicut paulo post dicit, nondum erant discipuli, cum ad nuptias uocati sunt. sed illo more locutionis hoc dictum est, quo loquerat apostolus. ita discipulos Christi inucipuli Christi erant, quando ista narrata adque conscripta sunt, et ideo sic de itorum narrator. Quod autem dicit idem Iohannes: post hoc descendit Capharnaum ipse et mater eius et ibi manserunt non multis diebus, incertum est, utrum iam illi adhaeserant etiam Petrus et Andreas et filii Zebedaei. Mattheus enim primo narrat, quod uenerit et habitauerit in Capharnaum, et postea, quod eos de nauibus piscantes uocauerit, iste autem, quod cum illo Capharnaum uenerint discipuli eius. an forte Mattheus quod praetermiserat recapitulauit, quia non ait ipse post hoc ambulans iuxta mare Gali
Abbreviated transcription (Latin):
titudine piscium miraret᷑. Quod
lucas insinnauit. et ambob postea
ꝙ illi duo ꝯmemorau̾ñt. Illud gͥ
quod de iohe diximus diligent̃ con¬
sid̾and̃ est. Non .n. ꝑua repugnan¬
cia putari potest. cum ⁊ locoꝵ p̃luri¬
mũ intersit. et temꝑis ⁊ ip̃ius uoca¬
tionis. Nam si iuxta iordanem
anteqm iłx eẽt in galileam ad testi¬
moniũ ioh̃is bapt̃. secuti sunt eum
duo quoꝵ erat unus andreas qui
fr̃em suum symonem continuo ad
duxit ad iħm. qñ ⁊ nomen ut petrꝰ
uocaretur accepit: qũo ab aliis eimͣ¬
gelistis d̾r ꝙ eos ingalilea piscantes
inuen̾it atq ad discipulatũ uota¬
uerit. nisi quia intelligend̾ est. nõ
sic eos uidisse tunc dñm iuxta ior¬
danem. ut ei iam in seꝑabilit̾ cohe¬
rerent. S tm̃ ꝯgnouisse quis ẽẽt.
cumq miratos ad ꝓpͥa remeasse. Nã
et in chana galiee cum feciss de aqͣ
uinũ. dicit idem ioh̾es ꝙ credid̾int
in eum discipulieius. quod ita nar¬

Expanded text:
ltitudine piscium miraretur, quod ltitudine piscium miraretur, quod Lucas insinuauit, et ambobus postea, quod illi duo commemorauerunt. illud ergo quod de Iohanne diximus diligenter considerandum est; non enim parua repugnantia putari potest, cum et locorum plurimum intersit et temporis et ipsius uocationis. nam si iuxta Iordanen, antequam Iesus isset in Galilaeam, ad testimonium Iohannis baptistae secuti sunt eum duo, quorum erat unus Andreas, qui fratrem suum Simonem continuo ad- . duxit ad legum, quando et nomen ut Petrus uocaretur accepit, quomodo ab aliis euangelistis dicitur, quod eos in Galilaea piscantes inuenerit adque ad discipulatum uocauerit, nisi quia intellegendum est non sic eos uidisse tunc dominum iuxta Iordanen, ut ei iam inseparabiliter cohaererent, sed tantum cognouisse quis esset eumque miratos ad propria remeasse? Nam et in Cana Galilaeae cum fecisset de aqua uinum, dicit idem Iohannes, quod crediderint in eum discipuli eius. quod ita nar
Abbreviated transcription (Latin):
cus post electionẽ eorumdẽ discipu¬
loꝵ narrat curcuiret galileam ⁊
dot̾et in synagogis eoꝵ. Tunc eciã
de socru petri. S eum post ea ꝯme¬
morasse quod p̾termisetat. qmͣuis
iordananem. pͥmo andream setu¬
tum ẽẽ dr̃m cum alio cuiꝰ nͥ tacet᷑.
Deinde petrum ab illo nomen accepis¬
se. Tercio philippum ut eum seque
retur. Ceteri autẽ tres euͣngeliste de
piscatione uocatos eos dicant satis
inter se conuenieutes maxime ma¬
theus ⁊ marchus. Nam lucas andreã
non nominat. qui cum iutellr in ea
nem. qui breuit᷑ lyc ꝑstͥngunt q̃m¬
ad mod̾ gestum sicut sit. quod lucas
aꝑcius explicauit ꝯmoꝵ ꝯmemorãs
ibi eciam ꝑiculam miraculũ suꝑ cap
tura piscium. et ꝙ ex ip̃a nauiꝰ doꝰ
pͥus fu̾it locutus ad turbas. hoc etiã
ꝯmemorat. ex hoc iameris homines
capiens ꝙ illi ambob fr̃ib dcm̃ esse
narrarunt. S potuit utiq pͥuslpe
petro dici cum de capta ingentimł¬

Expanded text:
cus post electionem eorumdem discipucus post electionem eorumdem discipulorum narrat, cum circuiret Galilaeam, et doceret in synagogis eorum: tunc etiam de socru Petri: sed eum postea commemorasse quod praetermiserat, quamvis Jordanem, primo Andream secutum esse Dominum cum alio, cujus nomen tacetur, deinde Petrum ab illo nomen accepisse, tertio Philippum vocatum ut eum seretur. ceteri autem tres euangelistae de piscatione uocatos eos dicunt satis inter se conuenienter, maxime Mattheus et Marcus. nam Lucas Andream non nominat, qui tamen intellegitur in ea nem, qui breuiter hoc perstringunt, quemadmodum gestum sit, quod Lucas apertius explicauit commemorans ibi etitura piscium, et quod ex ipsa navi Dominus prius fuerit locutus ad turbas. Hoc etiam mino dictum commemorat, Ex hoc jam homines eris capiens; quod illi ambobus fratribus dictum esse narrarunt. Sed potuit utique prius hoc Petro dici, cum de capta ingenti mu
Abbreviated transcription (Latin):
smo t̾minetur quem habuit in
nonte. in quo contextu narrõuis
atrestatur ei martus. et discipu¬
borum uocatione petri ⁊ andiee. et
odisso post iacobi ⁊ ioh̾is. S cum
matħs continuo coniunge̾t uar¬
rationem ꝓlixi illuis ẜmonis quẽ
in monte habuit postea qm mul¬
de curauit. et euim multe turbe
saite sunt. Martus int̾posuit alia.
qua docebat eos in synagoga. et
stupebant suꝑ doctrina eius. Tunc
qe dixit. ꝙ et mathens post illum
pulsus est ĩnumdꝰ sp̃c. Denide de so¬
cruperri. In hus autem lucas ei con¬
sentit. Matheus u̾o de isto demoĩo
nichil nortauit. De socru aũt̃ petͥ
non tacuit. S postea. In hoc autẽ
bo quem nunc consid̾amus. Idem
matħs post uotatiõm discipuloꝵ
quib piscantib iussit. ut enin seq̃¬
sent᷑. narrat eum circuisse galile¬
am docentem insinagogis. et p̾di¬
rantẽ eiͣgeliũ. et sanantẽ om̃e
langorẽ. et collectis ad eum turb̾
intelligendi. tunc fcã ẽẽ que mar¬

Expanded text:
mo terminetur, quem habuit in monte. in quo contextu narrationis adtestatur ei Marcus de discipulorum uocatione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret narrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant super doctrinam eius. tunc ipse dixit quod et Mattheus post illum pulsus est immundus spiritus; deinde de socru Petri. In his autem Lucas ei consentit : Matthaeus vero de isto daemonio nihil narravit; de socru autem Petri non tacuit, sed postea . 36. In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Matthaeus post vocationem discipulorum, quibus piscantibus jussit ut eum sequerentur, narrat eum circuisse Galilaeam, docentem in synagogis, et praedicantem Evangelium, et sanantem omnem languorem; et collectis ad eum turbisintelligendi, tunc facta esse quae Mar
Abbreviated transcription (Latin):
Indieb autẽ illis. uenit̃ ioh̾es bapͣ.
p̾dicans in deserto iudee. Marcus nõ
dixit in illis dieb: quia nullam se¬
riem rerum ante p̾miẜat. in quarũ
rerum dieb intelliget᷑ dr̃e. si dice̾t
iu illis dieb. lucas autẽ ꝑ potestateᷤᷤ¬
terrenas signancius ip̃a temꝑa exp̾s¬
sit p̾dicationis uł baptisim ioħis di¬

Expanded text:
in diebus autem illis uenit Iohannes baptista in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae. Marcus non dixit in illis diebus\'. quia nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus intellegeretur dicere, si diceret in illis diebus\'. Lucas autem per potestateterrenas signantius ipsa tempora expressit praedicationis vel baptismi Joannis, di
Abbreviated transcription (Latin):
apłus in eiͣngelistis .iiiiͦ. eminẽtissiꝰ
postea qm dixit de u̾bo dei qui est ip̃e
filius dei ante omia scła creature. qr
oĩa ꝑ ip̃m fcã sunt: Intulit continuo
de ioh̃is pͥdicatione a cestimomo dicẽs.
fuit homo missus a deo. cui nomẽ erat
ioħes. Unde iam uidend̾ est de ip̃o ioħx.
.iiiͦi. eũngelistarum narrationes ꝙ̃ad̾¬
int̾ se nõ discordent. uon ut hoc a uob̾ ꝑ
omĩa requirat᷑ aut exigatur quod in
fecimus de pͥmordiis nati ex maria xp̃i.
ciunt. ut ex utrius narratione unam
facerennuis. demr̃antes tardiorib q̃m¬
lib eoꝵ ꝯmemorando quod alt̾ tac.
uł tacendo quod alter ꝯmemorat. nõ
impedire intelłcm intelłcu ueratis
uarrõnis altius. ut hoc exemplo sũ a
ine fcm̃ est. siue alio modo ꝯmodiꝰ
fieri possit. Uideat imusquis et in ce¬
teris talib locis fieri posse quod hic
fcm̃ cẽ ꝑspex̾it. Iam ergo ut dixi ui¬
deamus .iii. eũngelistaꝵ. de bap̃ta
iołx consensum. Matheus ita sequit᷑

Expanded text:
us in euangelistis quattuor eminentissimus, posteaquam dixit de uerbo dei, qui est ipse filius ante omnia saecula creaturae, quia omnia per ipsum facta sunt, intulit continuo de Iohannis praedicatione ac testimonio dicens: fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. unde iam uidendum est de ipso Iohanne quattuor euangelistarum narrationes inter se discordent, non ut hoc a nobis per omnia requiratur aut exigatur quod modo fecimus de primordiis nati ex Maria Christque consentiant, ut ex utriusque narratione unam faceremus, demonstrantes tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
d camen et ip̃e post bãpm et cẽp¬
tationem xp̃idicit eum isse in ga¬
lileam. Sicut illiduo. Nam ita cõ¬
cexit narrõnem suam. Et consum
mata omni temptatione dyabolͦ
retessit ab illo ris ad tempus. Et
regressus est iħs in uͥtute sp̃c inga¬
lilem. et fama exit ꝑ uniu̾sam re¬
gionem de illo. Unde intelligit᷑ hos
aduentum in galileam. post ea qm̃
baptizatꝰ est. qñ illic aqm conu̾tit
in uinum. Gunc enim nond̾ erat
traditus ioħes. eum u̾o ad uentũ
eius ingolileam contexisse nartõ¬
nib suis qui post iohẽm traditum
fcũs est. De quo eius reditu in gali¬
leam eciam ip̃e iołrs eungelista sic
loquitur. ut ergo cognouit iłx quia
audierunt ph̾isei quia iłx plures
discipulos facit ⁊ baptizat ꝙͣ iohee¬

Expanded text:
d tamen et ipse post baptismum et temtationem Christi dicit eum isse in Galilaeam, sicut illi duo. nam ita contexit narrationem suam: et conmata omni temptatione diabolus recessit ab illo usque ad tempus et regressus est Iesus in virtute Spiritus in Galilaeam et fama exiit per universam regioaduentum in Galilaeam, posteaquam baptizatus est, quando illic aquam conuertit in uinum — tunc enim nondum erat traditus Iohannes —, eum uero aduentum eius in Galilaeam conexuisse narrationibus suis, qui post Iohannem traditum factus est. de quo eius reditu in Galilaeam etiam ipse Iohannes euangelista sic loquitur: ut ergo cognouit Iesus, quia audierunt Pharisaei, quia Iesus plures discipulos facit et baptizat quam Ioh
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. suꝑ quem uid̾is sp̃m descen¬
dentem ⁊ manentem suꝑ eum: hic
tunt cognouit cum colum bã uidit
descendentẽ suꝑ eũ. querend̾ est. qũo
dix̾it uenienti ut baptiiaret᷑. Ego
mag̾ a te debeo baptizari. ħ enã enim
ei dixit ante qmͣ columba descendẽt.
Ex quo aꝑpet qm̃uis cum iam nosset
Nam ⁊̃ in ut̾o matris exultauit. cũ
ad elizabet maria ueniss. Aliquid
tamen in eo quod non dum nou̾at.
columbe aẜ descensione didicisse. qd
dam ⁊ dino potestate: ut nullus lõ
qui accepiss a deo baptismũ. ⁊̃ si ali¬
quem baptizari poss dr̃e suũ ẽẽ qd̾

Expanded text:
dixit: super quem uideris spiritum descendixit: super quem uideris spiritum descendentem et matunc eum cognouit, cum columbam uidit descendentem super eum, quaerendum est, quomodo dixerit uenienti, ut baptizaretur: ego magis abs te debeo baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae descensione didicisse, quodam et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
sit quis ita intellig̾e. ut deus infilio¬
suo sibi compłacuisse uideat᷑ : admo¬
netur ex eo quod dc̃m est. in te com¬
placui. Sirursus ex hoc uno intelligat
quis pr̃em in filio placuisse hom̃ib
admonetur ex eo auod dcm̃ est. in te
complacui michi. Ex quo satis appet
quil em̃igelistarum celestis uocis ⁊̃
u̾ba tenũt alios ad eandem sm̃am
familiarius explicandam u̾ba uar¬
rasse ut intelligat᷑. ħ dc̃m ẽẽ ab oĩb
tamqͣm drẽtur. inte placitum meũ
constitui. hoc est ꝑte gere. quod mͥ
isse quod in psalmo scriptum. filius
meꝰ es tu ego hodie genuite. qmͣꝙͣ in
antiquiorib codicib grecis nõ inne¬
uiri ꝑhibeant᷑. Tamen si aliquib fi¬
de dignis exemplarib ꝯ f̾mari possit
Quid aliud qͣm utrũq intelligend̃
teferunt᷑ ꝯmemorantis quid iud̾it.
In quo queritur q̃mad̾m dcm sit
ut ego non nou̾am eum. S qui
nusit me baptizare in aqua ip̃e mͥ

Expanded text:
lit quis ita intellegere, ut deus in fililit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi isse quod in psalmo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum est referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur, quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi
Abbreviated transcription (Latin):
entem suꝑ se. Et ecce uox de celis di¬
cens. hic est filius mens dilectus.
in quo michi compłacui. ħ ⁊ alii duo
uarrant. S ũb̾ uocis que de celo
fã est uariant locutionẽ. Salua¬
ait dcm. Hic est filius meus dilectꝰ
et alu duo dñt. Tues filius meus di¬
lectus: ad ex eandem siñam explicã¬
dam ualet. Sicut suꝑius cractatum
est. uox enuncelestis unũ hoꝵ dixit.
S euugelista oñdẽ uoluit ad id uałe
quod dcm̃ est. hic eat filius meꝰ dilec¬
tas. ut illis pocius qui audiebant
ac si illis dr̃etur. hic est filius meus.
Non enim xp̃o indicabat quod sci¬
ebat. S audiẽbant qui aderant pp̃
quos etiam ip̃a uox fcã est. Iam u̾o
quõd aliud dicit. in quo mͥ ꝯplacui.
accipe dum modo intelligas eos qui
non eandem locutionẽ recislerunt.
Candem retulisse sm̃am que diu̾si¬
tas locutionũ ad hoc eciam utilis est.
Ne uno modo dcm minus intelligat᷑
et alit̾ qmse res ħt int̾ptet᷑. Quod .n.
dcm̃ est in quo m compla cui. Si ue¬

Expanded text:
s . Et ecce vox de coelis, dicens: Hic est Filius meus di lectus in quo mihi complacui. Hoc et alii duo narrant, sed de verbis vocis quae de coelo facta est variant locutionem, salvaait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant ac si illis diceretur hic est filiNon enim Christo indicabatur quod sciebat: sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa vox facta est. Jam vero quod alius dicit, in quo mihi complacaccipe, dummodo intellinon eandem locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si ue
Abbreviated transcription (Latin):
redirent ad herodem. et ꝑ aliam
uiam regrossos in regionẽ suamr
illic p̾cermisisse que lucas narra¬
lit gesta. cͥca dñm intemplo. et
dc̃a a symeone ⁊ anna. ubirursꝰ
lutas p̾teriitens ꝓfc̃ĩonem in
egyptum. qͣm nartat mathxͦ : tãqͣm
contimuam contexuit regressionẽ
ad ciuitatem na aret. Siquis aũt
uelit unam narrationem ex oĩb
que de xp̃i natiuitate ⁊ infancia uł
puericia in ut̾us narratione ab al¬
terutro seu dicunt᷑ seu p̾t̾initunt᷑.
ordinare sic potest. xp̃i aũt gnͣo

Expanded text:
redirent per Herodem, et per aliam redirent per Herodem, et per aliam uiam regressos in regionem suam, illic praetermisisse quae Lucas narrauit gesta circa dominum in templo et dicta a Symeone et Anna, ubi rursus Lucas praetermittens profectionem in Aegyptum, quam narrat Mattheus, tamquam continuam contexuit regressionem ad ciuitatem Nazareth. Si quis autem nelit unam narrationem ex omnibus quae de Christi natiuitate et infantia uel pueritia in utriusque narratione ab alterutro seu dicuntur seu praetermittuntur, ordinare sic potest: Christi autem
Abbreviated transcription (Latin):
potest quod uł hic dicit q̃ẜ ille p̾t̾¬
unttit. uł ille ꝯmemorat que iste
uondixit s queritur qũ fieri po¬
merunt que contexit matheꝰ de
ꝓst̃ione in egyptum. atq in de
regressione post herodis mortem
ut iam incinitate uazaret hĩta¬
ieut: quo eos lucas postea qmͣ
ꝑfecerunt in templo cirta puerũ
at. ne similiter moueant animũ¬
ꝙ conturbẽt. sic unũ quẽq eimͣge¬
listam contexere narrationem
suam. ut tamqmͣ nͥl p̃termittẽtis
senes digesta uideatur. Tacitis
cnim que non uult dr̃e. sic ea q̃
uult dicere illis que dicẽbat adiũ¬
dit: ut ip̃a continuo sequi ui¬
deant᷑. S cum alter ea dicit que
alter tacuit. diligent̾ ordo consi¬
d̾atus indicat locum ubi ea potu¬
ert a quo p̾t̾inissa sunt tnͣsilire.
ut ea que dic̾e intendat ita suꝑio¬
rib copularet tamꝙͣ ip̃a millis
interpõitis sequerentur. Ac ꝑħ
intelligitur matheus ubi ait.
sompino admonitos magos ne

Expanded text:
potest, quod uel hic dicit, quae ille praetepotest, quod uel hic dicit, quae ille praetermittit uel ille commemorat quae iste non dicitquae contexit Mattheus de profectione in Aegyptum adque inde regressione post Herodis mortem, ut iam in ciuitate Nazareth habitarent, quo eos Lucas, posteaquam perfecerunt in templo circa puerum at, ne similiter moueant animumque conturbent, sic unumquemque euangelistam contexere narrationem suam, ut tamquam nihil praetermittentis series digesta uideatur; tacitis enim quae non uult dicere sic ea quae uult dicere illis quae dicebat adiungit, ut ipsa continuo sequi uideantur. sed cum alter dicit quae alter tacuit, diligenter ordo consideratus indicat locum, ubi ea potuerit, a quo praetermissa sunt, transilire, ut ea quae dicere intenderat ita superioribus copularet, tamquam ipsa nullis interpositis sequerentur. ac per hoc intellegitur Mattheus, ubi ait somnio admonitos magos, ne
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑnso accepto in sompnis ne redi¬
rent ad herodem. ꝑ aliam uiam
regressi sunt in regionem suans
Hoc totum lucas pt̾misit. sicut
matheus non narrauit quod lu¬
cas narrat in pͥsepio poĩtum domi¬
num. et ꝙ pastorib eum natũ an¬
gelus nunciau̾it. et ꝙ multitudo
milicie celi fcã est cum angelo
laudancium deum. Et ꝙ uenerũt
pastores et uiderunt u̾m est quad
tionis marie idem lucas narrat ꝙ
attulerint eum ad ierłm. et de sy¬
meone uł amna que dix̾int de illo
in templo pꝰ ea qm̃ cognouerunt
eum impleri sp̃u scõ. Omnia ħ tac
lucas dicit. siue que lucat p̾t̾antie
et matheꝰ dicit : qñ quid̃ matheꝰ
regressis in regionẽ suam magiss
uen̾ant aboriente sequit. et uar¬
it ioseph ab angelo admonitũ
ir cum infante in egyꝑtum fu¬
get. ne ab ħode necharet᷑. Deinde
ꝑrodem illo non inuento ab imatu
et mfta pueros occidisse. Defuncto
autem herode redisse ab egypto. et
audito ꝙ archelaus in iudea reg

Expanded text:
nso accepto in somnis, ne redirent per Herodem, per aliam uiam regressi sunt in regionem suam. hoc totum Lucas praetermisit, sicut Mattheus non narrauit, quod Lucas narrat, in praesepi positum dominum et quod pastoribus eum natum angelus nuntiauerit et quod multitudo militiae caeli facta est cum angelo laudantium deum et quod uenerunt pastores et uiderunt uerum esse qutionis Mariae idem Lucas narrat, quod attulerit eum ad Hierusalem, et de Symeone uel Anna, quae dixerint de illo in templo, posteaquam cognouerunt eum impleti spiritu sancto. omnia haec tacet Lucas dicit siue quae Lucas praetermittit et Mattheus dicit. quando quidem Mattheus regressis in regionem suam magis, qui uenerant ab oriente, sequitur et narrat Ioseph ab angelo admonitum, ut cum infante in Aegyptum fugeret, ne ab Herode necaretur, deinde Herodem illo non inuento a bimatu et infra pueros occidisse, defuncto autem Herode redisse ab Aegypto et audito quod Archelaus in Iudaea regn
Abbreviated transcription (Latin):
ost enumeratas gn̾ones ma¬
cheus ita sequitus sequit᷑. põi autẽ
gen̾atio sic erat. cum olim desponsa¬
ta mater eius maria ioseph. anteꝙͣ
s .s. Hoc q̃mad̾ fcm̃ sit quod hic p̾t̾¬
misit lucas exposuit post ꝯmeno¬
ratum conceptum ioħis ita narrans.
In mense autem sexto. Missus est
angelus gabriel a deo in ciuitaten
galile cui nomen nazaret ad uirgi¬
nem desponsatam uiro cui nom̃ erat

Expanded text:
Post enumeratas generationes MaPost enumeratas generationes Mattheus ita sequitur: Christi autem generatio sicerat. cum esset desponsata mater eiusncto. hoc quemadmodum factum sit, quod hic praetermisit, Lucas exposuit post commemoratum conceptum Iohannis ita narrans: in mense autem sexto missus est angelus Gabrihel a domino in ciuitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad uirgine
Abbreviated transcription (Latin):
uii. quo significatur oĩm ꝓrsus te¬
missio. et abolitio pc̃coꝵ. quã eciã
ip̃e dñs ꝑ huius nim̾i misterium e¬
uident᷑ expressit dicens remittend̾
ẽẽ peccanti non solum sepcies. S ⁊̃
dationem si diligent̾ inquirat᷑. De¬
narius quippe tamqm iusticit nũs
in .x. preceptis legis oñditur. Porro
pocm est legis transgressio. ⁊ utiq
tñsgressio denariinũi ꝯgruent᷑ un¬
denario figurat᷑. Unde ⁊ uela cilici¬
na iubentur in tab̾natulo .xi. fieri.
Quis autem dubitet ad ꝑcc̃i sig̃ifi¬
cationem cilicium ꝑtin̾e Ic ꝑ hoc qr
uniu̾sum tempus septenario dieꝵ
mumero uoluit᷑. conueĩent̾ unde¬
nario septies multiplicato ad mi¬
merum septuagesimum ⁊ septimũ
cuncta pcca ꝑueniunt. In quo un̾o
eciam fit plena remissio itc̃oꝵ ex¬
piante nos carne sacerdotis nr̃i a
quo nunc iste nuim̾us incipit. et re¬
columbe spẽ in hoc baptismo ubi nu¬
merus iste ꝯmemoratur apparuit.

Expanded text:
III, quo significatur omnium prorsus III, quo significatur omnium prorsus missio, et abolitio peccatorum, quam etiam ipse Dominus per hujus numeri mysterium evidenter expressit, dicens remittendum esse peccanti non solum septies, sed etiam inet mundationem, si diligentius inquiratur. Denarius quippe tamquam iustitiae numerus in decem praeceptis legis ostenditur. porro peccatum est legis transgressio et utique transgressio denarii numeri congruenter undenario figuratur, unde et uela cilicina iubentur in tabernaculo undecim fieri. quis autem dubitet ad peccati significationem cilicium pertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenario dierum numero uoluitur, conuenienter undenario septiens multiplicato ad numerum septuagensimum et septimum cuncta peccata perueniunt. in quo numero etiam fit plenaria remissio peccatorum expiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit, et recolumbae specie in hoc baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ille descendens ennarrat.: iste ascẽ¬
dens. Quod enim dicit apłus mi¬
sit deus filium suũ insiłitudinẽ
carnis pc̃ci: ħ est susceptio poc̃oꝵ.
quod aũ addit ut de pcc̃o damp¬
naret pc̃cni in carne: ħ est expia¬
nio pt̃c̃oꝵ. Proinde matheus ab
ipodamd ꝑ salomonem descendit.
in cuius mr̃e ille pcc̃auit. Lucas
uero ad ip̃m dauid ꝑ nathan as¬
cendit. ꝑ quem ꝓpħ̾am deus pcc̃m¬
illius expiauit. Ille quoq min̾ius
quem lucas exequitur certissime
ꝓrsus abolicionem indicat põc̃oꝵ
Quia enim xp̃i aliqua iniquitas
qui nullam habuit. Non ẽ utiq
coniucta miquitatib homimmmi
quas in sua carne suscepit. Ideo nu
merus penes macheum excepto
xp̃o est quadragenarius. Qua
uero iusticie sue prĩsq nos expiatoᷤ
ab omni ꝑcc̃o. purgatosꝙ ꝯuingit.
ut fiat quod ait apłus. Qui autẽ
adheret dño umus spc̃ est: Ideo in eo
nuo qui est penes lucaur ⁊ ip̃e xp̃c a
quo incipit enu̾atio. et deus ad q̃m

Expanded text:
ille descendens enarrat, iste ascendens. Quod enim dicit Apostolus: Misit deus filium suum in similitudinem carnis peccati, haec est susceptio peccatorum; quod autem addit: ut de peccato damnaret peccatum in carne, haec est expiatio peccatorum. proinde Mattheus ab ipso Dauid per Salomonem descendit, in cuius matre ille peccauit; Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus pecillius expiavit. Ipse quoque numerus quem Lucas exsequitur, certissime prorsus abolitionem indicat peccatorum. Quia enim Christi aliqua iniquitas, qui nullam habuit, non est utique conjuncta iniquitatibus hominum, quas in sua carne sumerus penes Matthaeum, excepto Christo, est quadragenarius. Quia vero justitiae suae Patrisque nos expiatos ab omni peccato et purgatos conjungit, ut fiat quod ait Apostolus: Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est , ideo in eo numero qui est penes Lucam, et ipse Christus a quo incipit enumeratio, et Deus ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo p̾cedente decendi. Cum .n.
fas non sit eũigelistaꝵ aliquem
mentitũ fuisse uł existimoie ł dr̃e.
sic aꝑpebit. nec eum fuisse m̃tioꝰ
cui recordanti tale aliquid aco¬
dit quale ilłe accidisse mr̃atur
Et qnͣto magis ad mores optimo
ꝑtin couere mendacium. tanto
magis tam eminenti anͣcte reg
debebamus neputaremus esse
mendacia. cum sic int̾ se uarian
asiquoꝵ uarrationes inuẽitemꝰ
ut int̾ eũn gelistas uariate sunt
Similis ⁊̃ auod ad doctrinam fidelẽ
cum reb sentenciisq non discre¬
pant in ead̾ u̾itate constitistepͥ
que de narratiomib euͣngelistaꝵ
collata ꝓposui putand̾ est ẽẽ ꝯͣiuim:
an quod alius dixit cuius nõ simi
dignus calciamenta portare. Ali
uero corrigiam calciamenti slie

Expanded text:
exemplo praecedente defendi. cum enim exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic apparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. et quanto magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti auctoritate regi debebamus, ne putaremus esse mendacia, cum sic inter se uariari aliquorum narrationes inueniremus, ut inter euangelistas uariatae sunt, simul etiam, quod ad doctrinam fidelem cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem veritate constitisse quae de narrationibus Evangelistarum collata proposui, putandum est esse contrarium? An quod alius dixit, cujus non sum dignus calceamenta portare; alii vero, corrigia
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it indicata. ut siue mutet᷑ ordo
ũboꝵ. sũ alia pro aliis que tñidem
recordanti non occurrit. uł ꝙ ex aluᷤ
que dicunt᷑ possit intelligi minus
dicat᷑. sũ alioꝵ que magis dr̃e sta¬
tuit narrandoꝵ gr̃a. ut congruus
temꝑis modus sufficiat aliquid sͥ
non totum explicandꝰ S ex ꝑte tan¬
gend̾ quis suscipiat. sũ ad illumi¬
uandam declatandamq scĩam. nͥl
quid̾ rerum. ũboꝵ tamen aliꝙͥ aliꝙ
addat: cui auͣctas narrandi conces
saest. sũ tem bñ tenens non asseqͣt᷑
audiuit ad integrũ enũciare. quis
nec in gn̾eu̾boꝵ. nec in ordine. nec ĩ
numero discreparent. nec intlłigit
qnͣto amplius eungelistaꝵ excellit
au̾ctas. tanto magis ꝑes fuisse fir¬
mandam cet̾oꝵ hominũ natura lo¬
quencium securitatẽ. ut in plurib
eandẽ tem forte narrantib nuillo
modo quisq̃m eoꝵ de mendatio rec¬
te argnatur. si ab alt̾o ita discrepa¬
u̾it. ut possit eciam eim̃gelistaꝵ

Expanded text:
fuerit indicata, aut siue mutetur ordo fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui aucsa est, siue rem bene tenens non adsequatur, ba, quae audiuit, ad integrum enuntiare. quisqnec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ante mefcũs est. quia pͥor me
erat. Sic .n. on̾dit cunc cum lpc dixisse
qñ eum illi dixisse ꝯmemorant. Repetisse
pisse autẽ. ⁊ ꝯmemorasse. quod dixis¬
set cum ait. hic erat quem dixi. qui p᷑
lucas eum dixisse ꝯmemorat. An
aue martus in ip̃is paueis que illum
dixisse posit posuit tacens cet̾a. nullo
hic laborand̾ ẽẽ iudicat qui prudenter
enim alius aliũs u̾boꝵ ordinem tenet.
enim quis memiñat. ⁊ ut cuiq cordi
erat uł breuius uł ꝓlixnus . ex. eand̾
ita eos explicasse manifestũ est. et ĩ
hac satis appet quod ad rem maxime
ꝑtinet. qm̃ u̾̃itas eĩngelii u̾bo dei.
quod sup̃ omnem creaturam. etnũ
atq inꝯmutabile ꝑ manet. ꝑ crea¬
tutam cemꝑalib signis ⁊ ling̾s homi¬
nũ. dispensato sũmũ culmen auͣctis
optinuit. non nos deb̾e arbit᷑ri mẽtiri
quemqͣm siplurib rem qm audier̃t
uiderunt reminiscentib. non eodẽ
modo atq eisdem u̾b̾ eadem tam̃ res

Expanded text:
uenit ante me factus est, quia prior me uenit ante me factus est, quia prior me erat. sic enim ostendit tunc eum hoc dixisse, quando eum illi dixisse commemorant, repetisse autem et commemorasse quod iam dixisset, cum ait: hic erat quem dixi: qui post Lucas eum dixisse commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit tacens cetera, nullo modo hinc laborandum esse iudicat qui prudenter enim alius alium uerborum ordinem tenet, enim quisque meminerat et ut cuique cordi erat uel breuius uel prolixius eandem ita eos explicasse manifestum est. Et in hoc satis apparet, quod ad rem maxime pertinet, quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem creaturam aeternum adque incommutabile permanet, per creaturam temporalibus signis et linguis hominum dispensato summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem tamen res
Abbreviated transcription (Latin):
sm̃a non recedit᷑. Uelud cum dicit
interrogacionẽ turbaꝵ quid fac̾ent.
de illo utrum ip̃e cẽt xp̃c. eum dicit sꝑn¬
disse. Ego quidem aqua baptizo uos ñ
autẽ inquit post meuenturus est: ille¬
cinus non sum dignus solũe corrigi¬
am calciamentoꝵ. quod et marchꝰ d ͭ
cum cet̾ataceat. Nam ꝯmemora¬
tum hĩtum ⁊ uictum eius secutꝰ ait.
et p̾dicabat dicens. uenit forcior me
post me cuius non sum dignus ꝓcum¬
bens solũe corrigiam calciamentoꝵ eiꝰ.
Ego baptizaui uos aqua. ille u̾o bapti¬
zabit uos sp̃ustõ. De calciamentis ergo
hoc a luca distat quod addidit ꝑcũbens.
De baptismo autẽ he abutro. quia ñ
matheus ita ⁊ lucas dixit. et eodẽ or¬
dine. ip̃e uos baptizabit iu sp̃i ⁊ igni
nisi ꝙ lucas non addidit sc̃o. sicut ma¬
fheus dixit in spũ scõ. ⁊ igni. Hiis tͥb
actestant᷑ lohes eiͣngelista cumdicit.
Ioh̾es cestimoniũ ꝑ hib de ip̃o ⁊ clamat
dicens. Hic erat quem dixi. qui pꝰ me

Expanded text:
a non receditur, uelut cum dicit interrogationem turbarum, quid facerent, de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit respondisse ego quidem aqua baptizo uos, noautem, inquit, post me uenturus est cuius non sum dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod et Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum et uictum eius secutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens soluere corrigiam calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque, quia non Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos baptizabit in spiritu et igni, nisi quod Lucas non addidit sancto, sicut Mattheus dixit in spiritu sancto et igni. his tribus adtestatur Iohannes euangelista, cum dicit: Iohannes testimonium perhibet de ipso et clamat dicens: hic erat quem dixi: qui post me
Abbreviated transcription (Latin):
inmensitatẽ nõ debuisse
duci. Eur enim hoc dixisi᷑.
nisi ne tibi de ipsis cormuptiͥ
fetib fauces u̾itas p̾meret¬
⁊ te respirare non fineret sĩ
⁊ facit. Q ñquidem creaturã
corruptibilem cermas. he
ꝙ ip̃a est gignere fetum sim̃
⁊om̃ prem om̃ipotentem ce¬
ditis non potuisse nsi eus
degenerante natura gignere
unitum suum.
clementẽ genuit. potens po
tentem. Si sub hiis nerbisca¬
nere te putas quod nob̾ obi¬
citur. ño nos credere dm̃ poru¬
isse gignere io quod ÷. ip̃et
stco dicis. dominꝰ dnm genuͭ.
teus deum genuit. ⁊ cet᷑a. cur
tͦ sicut dixisti potens potentẽ.
no diçis onimpotens omĩpotẽ¬
tems S quod sentis uis dr̃e.
die. cominꝰ maior dnm mino¬
minorem. rex maior regem
minorem. creator maior crea¬
torem minorem. melior bonũ.
sapiencior sapientẽ: clem̃tem.
clemencõr. potencõꝵ potentẽ.
Si autẽ ista non dicis ⁊̃ nichil
minus qmͣ pr̃ habet filium hr̃e

Expanded text:
immensitatem non debuisse immensitatem non debuisse produci. Cur enim hoc dixisti, nisi ne tibi de ipsis corruptibilibus fetibus fauces veritas premeret, et te respirare non sineret, sicut et facit? Qandoquidem creaturam corruptibilem cernitis, hoc quod ipsa est gignere fetum suum, et Deum Patrem omnipotentem creditis non potuisse nisi ejus degenerante natura gignere unicum suum.clementem genuit, potententem. Si sub his verbis cavere te putas quod vobis objicitur, non vos credere Deum potuisse gignere id quod est ipse, et ideo dicis, Dominus Dominum genuit, Deus Deum genuit, et caetera: cur ergo sicut dixisti, Potens potentem; non dicis, Omnipotens omnipotentem? Si quod sentis vis dicere, dic: Dominus major, dominum minominorem; Rex major, regem minorem; Creator major, creatorem minorem; melior bonum, sapientior sapientem, clementior clementem, potentior potentem. Si autem ista non dicis, et nihil minus quam Pater habet, Filium habere
Abbreviated transcription (Latin):
ut doctorem. ut ducatorem
ut illminatorẽ. ut sãfica¬
torem. xp̃m colere ut treato¬
rem. pr̃em tum sincera de¬
uocione adorare ut aucto¬
rem. Si anctorem pp̃ea dicis
ip̃e hoc ᷑ dederit filio gigignẽ¬
do eum talem ut ecĩam deip¬
so ꝓcedat sp̃c sancdiis. Si cre¬
atorem sic ditis filium ut cꝰ
atorem non neges prẽm nͨ
sic dicis doctorem ductorem.
Illuminatorẽ. sandificatore.
ut hec oꝑa nec prĩ audeas
anferre nec filio. Ista tua np̃a
⁊̃ sunt u̾ba. Si autẽ tolia tͥ
ydola ponas incorde ut deͥos
facias deos. unũ maiorem
⁊ hoc tͥ ignoscimus quod m¬
ꝑite usus u̾bo xp̃m significa¬
sti ad terrena descendisse con¬
tagia. ⁊ qr hoc in te corrig̾e
uoluint scires contagia quo¬
modo appellare debeamꝰ calu̾¬
mai ẽẽ ista diuis. ⁊ eas de sophi¬
stice artis instructone uenre
arbitraris. Sufficit mͥ ꝙ ita
putasai xp̃m ad terreta des¬
cendisse contagia ait tam̃
ꝯfitereris nullũ habuisse pee
parationẽ in illam tantan

Expanded text:
ut doctorem, ut ducatorem, ut illuminatorem, ut sanctificatorem: Christum colere ut creatorem: Patrem cum sincera devotione adorare ut auctorem. Si auctorem propterea dicis ipse hoc dederit Filio, gignendo eum talem ut etiam de ipso procedat Spiritus sanctus. Si creatorem sic diciatorem non neges Patrem nesic dicis doctorem, ducatorem, illuminatorem, sanctificatorem, ut haec opera nec Patri audeas auferre nec Filio: ista tua etiam nostra sint verba. Si autem talia tibi idola ponis in corde, ut duos facias deos, unum majorem, Etiam hoc tibi ignoscimus, quod imperite usus verbo, Christum significasti ad terrena descendisse contagia. Et quia hoc in te corrigere volui, ut scires contagia quomodo appellare debeamus; calumnias esse istas dicis, et eas de philosophicae artis instructione venire arbitraris. Sufficit mihi quod ita putasti Christum ad terrena descendisse contagia, ut tamen confitereris nullum habuisse peccomparationem in illam tantam
Abbreviated transcription (Latin):
subtraxit qd dederit. s ꝙ dare
potuit non dando subtraxit.
ubi est quod eum inuidum
ñ ẽẽ dixisti. An forte dare ñ
potuit: Ubi ÷ om̃ipotencia
dei prĩs: ꝓrslis ad hunc arti¬
culum res colligitur. ut deus
pr̃. equalẽ sibi gignere filiũ
aut non potuerit aut noluit.
Si non potint: infirmus si
uoluit: inuidus inuenit᷑. sed
utrumq hoc fłm est. pr̃i ergo¬

Expanded text:
subtraxit quod dedit, si quod dare subtraxit quod dedit, si quod dare potuit, non dando subtraxit? Ubi est, quod eum invidum non esse dixisti? An forte dare non potuit? Ubi est omnipotentia Dei Patris? Prorsus ad hunc articulum res colligitur, ut Deus Pater aequalem sibi gignere Filium aut non potuerit, aut noluerit. Si non potuit, infirmus; si noluit, invidus invenitur. Sed utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
ũ.sapiens equałr saꝑientẽ.
demens equałr clementẽ. po¬
tens equalit̾ potentem. Siã
negas equalem. a ꝑte dic ẽẽ
degenerem. Non enĩ q̃m dm̃
minorem. de deo maiore natũ
ĩ dicitis. saltem sicut infaxi¬
in crescere sinitis. Ut aliqnͣdo
ho pr̃i possit esse equał. ad ħ
eñ eum ꝑfcm dicitus ẽẽ natũ.
Non ut hmnc lans eius cresceret
hut minor esꝰ natura remane¬
et. Et cum uta senciatis seque¬
tis tñ ⁊ dicis. nichilsubtrahit
pr ingenerando filiũ. Qomͦ
nichil sb̾traxit ingenerando
filiũ que ñ equalem genuit
s minorem. An ido̾ nichil sub¬
traxit. qr nichil eoꝵ q̃ gignen¬
do dedit abstulit genito: Ita
sane nichil subtraxit ⁊ filius
hominũ qui ꝓsꝑe nascuntur.
suchil aufert cieator iam na¬
tis. Quin pocius addit ut ac¬
redat crescentib ꝙ nascentib̾
defuit. Qͥd gͦ magnũ de pr̃e
dixisti. enga unicum filium
qui non ex nichͦ uł ex aliqua
mat̾ia factꝰ s ex ip̃o fcñs est¬
natus. Quid magnũ est qr ñ

Expanded text:
apientem, clemens aequaliter clementem, potens aequaliter potentem? Si autem negas aequalem, aperte dic esse degenerem. Non enim quem deum minorem, de Deo majore natum esse dicitis, saltem sicut infantem crescere sinitis, ut aliquando suo Patri possit esse aequalis. Ad hoc enim eum perfectum dicitis esse natum, non ut hinc laus ejus cresceret, sed ut minor ejus natura remaneret. Et cum ista sentiatis, sequeris tamen, et dicis: Nihil subtraxit Pater in generando Filium. Quomodo nihil subtraxit in generando Filium, quem non aequalem genuit, sed minorem? An ideo nihil subtraxit, quia nihil eorum quae gignendo dedit, abstulit genito? Ita sane nihil subtraxit: sed et filiis hominum qui prospere nascuntur, nihil aufert Creator jam natis; quin potius addit, ut accedat crescentibus quod nascentibus defuit. Quid ergo magnum de Patre dixisti erga unicum Filium, qui non ex nihilo vel ex aliqua materia factus, sed ex ipso natus est? Quid magnum est quia non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ fcm est increatura uilbili
u̾t parentes id ꝙ ip̃i sunt ge¬
nerent. Intellige inusibilem
natinitatẽ ueri filii dei. nede¬
um prẽm dicas id ꝙ nõ est.
ip̃e genuisse. Si autẽ genuit
ꝙ est ip̃e unam prĩs ⁊ filii eẽ
sub̾am negare uolite.

Expanded text:
m est in creatura visibili, ut parentes id quod ipsi sunt generent, intellige invisibilem nativitatem veri Filii Dei, ne Deum Patrem dicas id quod non est ipse genuisse. Si autem hoc genuit quod est ipse; unam Patris et Filii esse substantiam negare nolite.
Abbreviated transcription (Latin):
a ut docete sic ubi scͥptum est beatĩ
eẽ regnũ. ne p̾cepturũ aut uitam e¬
qui enm fłus ꝯfessus fuerit natũe
feniua. Int̾im tñ si ⁊ ħ pars est fida
bĩtudinem non ht̃. Cum u̾o eam nec
ꝑtem fidei ꝓbau̾imus quid fiet: nõx
eritis uos manes. ꝙ ⁊ ip̃m utiq de
mr̃abitur. S intͥim hec satis uobisẽ
petrum. Bentus est sỹmon barionde
qr nõ tibi hoc. caro ⁊ sanguis reuelaute
S pr̃ meus qui iu celis est. qͣ pp̃ ĩ iam
ut putabatis iniam. s duas easdemꝙ

Expanded text:
ro nusquam. aut docete sicubi scriptum est beatum ro nusquam. aut docete sicubi scriptum est beatum esse regnumue percepturum aut aeterqui eum fassus fuerit natum ex femina. interim tamen, si et haec pars est fidei, beatitudinem non habet. cum uero eam nec partem fidei probauerimus, quid fiet? nempe eritis uos inanes, quod et ipsum utique monstrabitur. sed interim hoc satis nobis est Petrum, Beatus es, Simon Bar-Jona, quia non tibi hoc caro et sanguis revelavit, sed Pater meus qui in coelis est . Quapropter non jam, ut putabatis, unam, sed duas easdemque