comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tia. posse ꝑmanere uocariq coniugium : Non ꝑmixto corporissexii. sedcus¬
todito mentis affectu. prȩ sertim quia nascieis &iam filius potuit sine ullo
conplexu carnali. qui ꝓpt̃ solos gignen dosfilios adhibendus est. Heq eñi ꝓpĩcea
nõ erat appellandus ioseplipat̃ xp̃i. qui a non eum concũbendo genuerat¬
quando quidem recte pater e&̃ eius &iam quẽ nõ ex sua coniugȩ ꝓcreatum
alicunde ad optusset. Putabatur quidem ap̃s &iam aliter filius ioseph. tam¬
quam exxeo omnino crrne ꝓgenitus sed abeis hocputabatur quos mariae
latebat uirginittis. Namlucas ait. & ipse iħserat incipiens quasi annoꝵ
triginta ut putabatur filius ioseph Quitunc lccas non eius parentẽ solam
mariam. sed ambos parentes eius apellare minimae dubitauit. Ubiait. Puer
aũt crescebat. & confortabatur. plenus sapientia. & gr̃idĩ erat in illo.

Expanded text:
tia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis sexu, sed custia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis sexu, sed custodito mentis affectu, praesertim quia nasci eis etiam filius potuit sine ullo conplexu carnali, qui propter solos gignendos filios adhibendus est neque enim propterea non erat appellandus Ioseph patquando quidem recte pater esset etiam eius quem non ex sua coniuge procreatum alicunde adoptasset. Pulabatur quidem Christus etiam aliter filius Ioseph, tamquam ex eius omnino carne progenitus, sed ab eis hoc putabatur quos Mariae latebat uirginitas. nam Lucas ait: et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Ioseph. qui tamen Lucas non eius parentem solam Mariam, sed ambos parentes eius appellare minime dubitauit, ubi ait: puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia dei erat in illo.
Abbreviated transcription (Latin):
generationis iħu cp̃i filidauid filii abrtiham: Quo e cordio suo scitis pa¬
ostendit. generationẽ xp̃i scđm carnem sesuscepisse narrandã. Sedm
hanc eñĩ ap̃s filius hominis est : Quod &iam se ipse sepisime apellat
commendans nobis quidmi sericor diter dignatusst ẽ pronobes Hã
illa suꝑna & & na generatio scđm quam filius di unigenitus est. ante hioa
nã creaturtam. quic omã ꝑ ipsum facta sunt: ita ineffabilis est utdeillo dic¬
tum aꝓph&a intellegaitur: Generationem illius qui s ennarrabit Il
Ex sequitur ergo humanã gene rationẽ op̃imatheus. ab abrahamgr¬
neratores comme morains quos ꝑducit ad ioseph mariae uirũ dequanatus ẽ
iħis Neq enifaserit ut eum obhoc aconiugio mariae separandũ putar&
quod non ex eius concubitu seduirgo peperit p̃m. Noc eni exemplo mag¬
nifice insinuatur fidelib: coniugatis. &iam seruata pari consensu cõtinen¬

Expanded text:
generationis Iesu Christi, fili Dauid, fili Abraham. quo exordio suo satis generationis Iesu Christi, fili Dauid, fili Abraham. quo exordio suo satis ostendit generationhanc enim Christus filius hominis est, quod etiam se ipse saepissime appellat , commendans nobis quid misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam Filius Dei unigenitus nem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta intellegatur: generationem eius quis enarrabit? exsequitur ergo humanam generationem Christi Mattheus ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Ioseph uirum Mariae, de qua natus est Iesus. neque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex eius concubitu, sed uirgo peperit Christum. hoc enim exemplo magnifice insinuatur fidelibus coniugatis etiam seruata pari consensu continen
Abbreviated transcription (Latin):
UONAM SERMONE NOUBREUIEIIOMOLUM
necessario quẽ libro uno cõpleximꝰ. refutauimꝰ eoꝵ
uanitatem . quidiscipłos xp̃ie uangłium cõscribentes
ideo cõtẽpnentos putant: quia ipsi&p̃ĩ quem lic& nõ
ut dm̃ tamen ut hominem sapientiu longe praeceteris eecellentẽ
łhonorandum eẽ nondubitant. nulla scripta ꝑferuntur anobis. Et eum
talia scripsisse uideri uolunt quealua ꝑͥuersi diligunt : non qualibus lectisu
& creditis aꝑuersitate corrigi possunt. Nunc iamuideamus eaquae quattuqr
euangelistȩ decp̃o scripserunt . que m ad modum sibi atq int̃se congruant.
Nequid exhoc in fide xp̃iana offendiculi patiantur. quicuriosiores quam
capatiores sunt. quod non uteumq ꝑlectis. sed quasi diligentius ꝑscrutatis
euangelicis libris. Inconuenientia quaedam & repugnantia sede prȩhen¬
disse eaitimantes. & magis ea contentios e obiectanda quam prudentes
conside randa eẽ arbitrantur. Matheus euangeliste sicorsus est. Libe

Expanded text:
uoniam sermone non breui et admodum necessario, quem libro uno conplexi sumus, refutauimus eorum uanitatem qui discipulos Christi euangelium conscribentes ideo contemnendos putant, quia ipsius Christi, quem licet non ut deum, tamen ut hominem sapientia longe prae ceteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis, et eum talia scripsisse uideri uolunt, qualia peruersi diligunt, non qualibus lectis et creditis a peruersitate corrigi possunt, nunc iam uideamus ea quae quattuor euangelistae de Christo scripserunt quemadmodum sibi adque inter se congruant, ne quid ei hoc in fide christiana offendiculi patiantur qui curiosiores quam capaciores sunt, quod non utcumque perlectis, sed quasi diligentius perscrutatis euangelicis libris inconuenientia quaedam et repugnantia se deprehendisse existimantes magis ea contentiose obiectanda quam prudenter consideranda esse arbitrantur. Mattheus euangelista sic orsus est: liber
Abbreviated transcription (Latin):
inuinecĩ & deuinea quȩ locat᷑ ẽ. aluis
agricolis quẽ ad modũ nõ ad uertur
matheus alns duob cũ quib eundẽ
ordinẽ ten&. & maxime in hacpasa¬
pola quam astres dicunt deuineilo¬
dicebatur ubi aliquantũ ud& uari lxxi¬
lari Denuptus filuregis ad quas Iger¬
turbae inuititae sunt quȩ matheus
ordine tenuerit ꝓpt̃ luc̃ã quitalequdͥ¬
dã alibi dicit.
Iueii Denũmo caesari raddendocuius
habebat imaginẽ. & demuliere
quȩ septẽ fratrib nupserat quem¬
ad modũ tres isti concordent.
narrantiũ. mathei. & marci. Ne
aut luee discrepare uideantur.
quitale aliquid alibi dicit.
uͭ Qđ iudaei int̃rogant᷑ deap̃o cuius
eis filius uidecitur: utru nõ repug¬
no mat̾eus alis duob qͥ scđm
istum dixer̃. quid uob̵ uid &ur

Expanded text:
 aliis agricolis, quomodo non aduersetur Mattheus illis duobus, cum quibus eundem ordinem tenet, et maxime in hac parabola, quam omnes tres dicunt de uinea lodicebatur, ubi aliquantum uidetur uariare. De nuptiis filii regis, ad quas turbae inuitatae sunt, quem Mattheus ordinem tenuerit propter Lucam, qui tale quiddam alibi dixit. De nummo Caesari reddendo, cuius habebat imaginem, et de muliere, quae septem fratribus nupserat, quemadmodum tres isti concordent. narrantium Matthei et Marci, 118 a Luca discrepare uideantur, qui tale aliquid alibi dicit. Quod Iudaei interrogantur de Christo, cuius eis filius uideatur, utrum non repugnet Mattheus aliis duobus, quia secundum istum dicitur: quid uobis uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
asinistrã seder& quẽ dicer & non
repugn& matheus alnisduob¬
lXU Decaecis hercho in luminatis que ad mo¬
dũ nõ repugn& aduerset᷑mateus. uel
marcus uel lucae.¬
nent iohanni qui hoc idẽ longe alibidic̃¬
bxeuIeare factu crbore ficulnea & utet. haoci
narrata sunt quẽ admodũ non repug̃¬
n& matheus c&eris & maxime marto
deor dine narrationis.¬
brii Cum dm̃m int̃rogtiuer̃ iudaei inquapor¬
testite istafticer&. qm̃dicit int̃ se
consentiunt istitres.

Expanded text:
sinistram sederet, quomodo non sinistram sederet, quomodo non repugnet Mattheus aliis duobus. De caecis Hiericho inluminatis quemadmodum non aduersetur Mattheus uel Marco uel Lucae.nent Iohanni, qui hoc idem longe alibi dicit. De arefacta arbore ficulnea et quae iuxta narrata sunt, quemadmodum non repugnet Mattheus ceteris. maxime Marco, de ordine narrationis. Cum dominum interrogauerunt Iudaei, in qua potestate ista faceret, quomodo inter se consen
Abbreviated transcription (Latin):
Ix Uibi deore piscis soluit tributũ quod
matheus solus dicit. su¬
bri De puero pariulo quem ꝓposuit
imitandum de scandalis mundi
demembris corporis scandaliçan¬
tib decnglis pariuuloꝵ ꝗuident
faciem patris. deuna oue ex oui¬
bus centum. defratre corripien¬
do insecraeo. desoluendis ligan¬
disq peccatis. de concordia duoꝵ
& congregacione triũ. dedimit¬
tendis peccatis usq septuagies
sepͥties. deseruo cui dismissũ est
multum debitum & ipsepariu
non dimi sit conseruosuo. matͥeus
quem admodum ceteris nõse repug¬
xii Quando interrogatus est þant:¬
re uxorem quẽ ad modũ int̃ secõ¬
sentiant. matheus. & marcus
nus in posuit. dediuite cuididit
uende om̃atua. deuinea qd cõduc¬
tis operariis ꝑhoras diuersas
quemadmodum matheus. duo¬
bus aliis non repugn&.¬
Vbisecr&o duo de cimdiscipulis
depassione sua p̃diocit & mater
filioꝵ tebedei cũ filiissuis p&iuit
ut unus eoꝵ ad dexterã. & alter li

Expanded text:
 Ubi de ore piscis soluit tributum, quod  Ubi de ore piscis soluit tributum, quod Mattheus solus dicit. De puero paruulo, quem proposuit imitandum, de scandalis mundi, de membris corporis scandalizantibus, de angelis paruulorum, qui uident faciem patris, de una oue ex ouibus centum, de fratre corripiendo in secreto, de soluendis ligandisque peccatis, de concordia duorum et congregatione trium, de dimittendis peccatis usque septuagiens septiens, de seruo, cui dimissum est multum debitum et ipse paruum non dimisit conseruo, Mattheus quemadmodum ceteris non repugnat. Quando interrogatus est re uxorem, quemadmodum inter se consentiant Mattheus et Marcus, nus inposuit, de diuite, cui dixit: uende omnia tua, de uinea, quo conducti sunt operarii per horas diuersas, quemadmodum Mattheus duobus aliis non repugneUbi secreto duodecim discipulis de passione sua praedixit et mater filiorum Zebedaei cum filiis suis petit, ut unus eorum ad dexteram eius, alter ad
Abbreviated transcription (Latin):
Cum de septẽ panib pauit turbas
ut rũ int̃se matheus marcꝰq cõueniat̃.
Quod dicit matheus inde eũuenis¬
se in fines mageda. quomodo con¬
gruat marco & in eo petentib signũ
respondit iterum deio na.
De fermento phariseoꝵ quo modo
luii Cũ int̃rogeuit discipulos Idine.¬
quem eum dicerent homines utr̃u
nihil int̃se repugnent mateus mart:¬
& lucas. rebus aut ordine:
liui ubipnuntiauit discipulos passionem
uoluerit ueni& qr setũ concordent¬
bri Quodse dñs tribus discipulis in mon¬
te ostendit cum moysi & heliaqͦ mo¬
do int̃se congruant tresisti ordine
& rebus & maxime ꝓpt̃ numerum
dierum quia matheus & marcus
locutus est eis quae sit conuenientia
int̃matheũ & marcum.¬
luiu De illo qui obtulit ei filium suũ qũẽ
discipuli scnare nõ potuer̃ quẽ ad¬
madum isti consentiant &ĩa ordi beui¬
ne narrationis.
lnuu bide passione sua cumeis dixisl¬
s& contristati sunt. qđ tresipsi eo¬
dem ordine comme morint.¬

Expanded text:
de septem panibus pauit turbas, utrum inter se Mattheus Marcusque conueniant. Quod dicit Mattheus inde eum uenisse in fines Magedan, quomodo congruat Marco, et in eo quod petentibus signum respondit iterum de Iona. De fermento Pharisaeorum, quomodo ine. Cum interrogauit discipulos quem illum dicerent homines, utrum nihil inter se repugnent Mattheus Marcus et Lucas rebus aut ordine. bi pronuntiauit discipulis passionem uoluerit ueniat, quam secum concordent. Quod se dominus tribus discipulis in monte ostendit cum Moyse et Helia, quomodo inter se congruant tres isti ordine et rebus et maxime propter, numerum dierum, quia Mattheus et Marcus locutus est eis, quae sit conuenientia inter Mattheum et Marcum. De. illo qui ei obtulit filium suum, quem discipuli sanare non potuerunt, quemadmodum tres isti consentiant etiam ordine narrationis. Ubi de passione sua cum eis dixisset contristati sunt, quod tres ipsi eodem ordine commemorant.
Abbreviated transcription (Latin):
bXXU Dephari scrissedentib suꝑcathe¬
rlr̃a moysi& dicentib quȩ ñ stici¬
unt. c&eris qui in eos dẽ pharisȩ¬
os ad nõ dictis utrum sermomatͥei
congruentib: duob & maxime
lucae quinonor dine sed alibi simi¬
lem commemorat¬
ueui Cum p̃nutiauit templi euersi¬
onem quo modo aliis duobus
narrandi ordine congruat.
DDe ser mone quem habuit in
monte oliueti querentibus dis¬
cipulis quomodo erit consũmatioquem admodum treisti int̃se congruant.
Quod cõmemorãt matheus. & marcus antebiduum futuri paschȩ postea e¬
& pãdicunt qđ inb& hania fuit quo modo non repugn& iohanni qui cũ ipsis
narrat aũt idẽ qđ factum est inb&hania. & dicit ante sex dies paschae.¬
iIi. Decaena inb& hania ubimulier unguento praecioso dñm ꝑfudit quid interse
congruat̃ matheus. marcus & iohannes. & quo modo luce non adues sent᷑
tale aliquid alio tempore commemoranti.
Ubimit tit discipulossuos ut p̃parent ei manducire pascha. quid int̃se con¬

Expanded text:
is sedentibus super cathedram Moysi et dicentibus quae non faciunt ceterisque in eosdem Pharisaeos a domino dictis, utrum sermo Matthei congruat aliis duobus et maxime Lucae, qui non hoc ordine, sed alibi similem commemorat. Cum praenuntiauit templi euersionem, quomodo aliis duobus narrandi ordine congruat. De sermone, quem habuit in monte Oliueti, quaerentibus discipulis: quando erit consummatio? quemadmodum tres isti inter se congruant- Quod commemorant Mattheus et Marcus ante biduum futurae paschae et postea dicunt quod in Bethania fuit, quomodo non repugnet Iohanni, qui cum ipsis narrat hoc idem quod factum est in Bethania et dicit: ante sex dies paschae. De cena in Bethania, ubi mulier ungento pretioso dominum perfudit, quomodo inter se congruant Mattheus, Marcus et Iohannes et quomodo Lucae non aduersentur tale aliquid alio tempore commemoranti. Ubi mittit discipulos, ut praeparent ei manducare pascha, quomodo inter se con
Abbreviated transcription (Latin):
uxuliDefilia archi sinagogiresusentita
& muliere quae tetigit fimbriam
uestimentieiꝰ. utrũ ordo dicta sunt a¬
nihil cuieoꝵ aduersetur aquib dictiu
sunt & maxime de uerbis ipsius are&

Expanded text:
I.-- De filia Archisynagogi resuscitata, et muliere quae tetigit fimbriam vestimenti ejus: utrum ordo quo dicta sunt nihil cuiquam eorum adversetur, a quibus dicta sunt; et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
UIII. Quo modo matheus dicat timuisse dxuii¬
io seph. irecũ infente ap̃o in hierusa XUIii
lem ꝓpt̃ archelaũ & nõtimuisse ire auiuii
ingalileã. ubierat te trarcha herodeꝰ
ideo isse ingalileam io seph. cũ instonte
ap̃o quiati muit archelaũ ꝓsuopͥtre
regnantẽ in hierusalẽ cũ lucas dicit aXI¬
ideo isse ingalileã quia ubierat nagi docu¬
ibant parentes eiꝰ. ꝑom̃s annos in hie docui¬
rusalem indie solempnipascha: cũ
illo puero cũdicat matheus qd m&i
ar chelai timuer̃ illuc ire abegpto aia
sicut lucas dicit ascendere cũ illoin
tẽ plũ adꝑ dgenda sollẽnia si scđm
matheũ. ĩaherodi ꝑmagos notũ xXU¬
erat eũnatũ. ꝓ quo cũeũ quȩ rera&

Expanded text:
VIII.-- Quomodo Matthaeus dicat timuisse Joseph ire cum infante Christo in Jerusalem, propter Archelaum; et non timuisse ire in in Galilaeam, ubi erat tetrarcha Herodes frater ideo isse in Galilaeam Ioseph cum infante Christo, quia timuit Archelaum pro suo patre regnantem in Hierusalem, cum Lucas dicat ideo isse in Galilaeam, quia ibi erat Na omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae cum illo puero, cum dicat Mattheus quod metu Archelai timuerint illuc ire ab Aegypto ri, sicut Lucas dicit, ascendere cum illo in templum ad peragenda sollemnia, si secundum Mattheum iam Herodi per magos notum erat e
Abbreviated transcription (Latin):
natus ess&& iħs in bethleem iudet indiebiis herodis regis. & ceteri.
Deciuitate baehleem matheus. lucasq consentiunt. Sed quomodo r
qua causa ad eam uenerint. io seph. & maria. lucas ex panit matheus
pt mittit. Contra demagis aboriente uenientibus. lucattna& mitheus
dicit Ita coniexens Ecce magis aboriente uener̃ hieru solimã dicemts
Ubiest quinaitus est. rex iudaeorum : uidimus enim stellam eius ino

Expanded text:
s in Bethleem Iudaeae in diebus Herodis regis, et cetera. De ciuitate Bethleem Mattheus Lucasque consentiunt; sed quomodo et qua causa ad eam uenerint Ioseph et Maria, Lucas exponit, Mattheus praetermittit. contra de magis ab oriente uenientibus Lucas tacet, Mattheus dicit ita contexens: ecce magi ab oriente uenerunt Hierosolymam dicentes: ubi est qui natus est rex Iudaeorum? uid
Abbreviated transcription (Latin):
ciae in hocbaptismo ubinumerꝰ iste cõmemoratur apparuit.ii
Sost onumeratis generationes matheus ita sequtur dxpi aut generatio sie¬
erat. Cumess& desponsati mat̾ eius metriaioseph. Ante quam conue

Expanded text:
m, qui columbae specie in hoc baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit. m, qui columbae specie in hoc baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit. Post enumeratas generationes Mattheus ita sequitur: Christi autem generatio sicerat. cum esset desp
Abbreviated transcription (Latin):
adher& dño unus sp̃s est: Ideo ineo numero qui est penes lucã & ipsedũs
aquo incipit enimeratio. &ids ad quem ꝑuenit connumerantur. & fit nume
Quam &iam ipse dominus ꝑhuius numeri misterium euidenter ex prȩssit
dicens. Remit tendum eẽ peccanti. non solum septies. sed &iam septuagies
septies. Nec frustra iste numeris ad peccatoꝵ ꝑtin& mundationẽ: sid ligen
tius inquiratur. Denarius quippe. tamquiam ustitiae nuimerus. Indecem prae¬
ceptis legis ostenditur. Porro pecatum est. legis transgraessio. Et utiq transgres¬
sio denari nameri congruent undenario figuratir: Undo uela cilicma ubent᷑
intaber na culo undetim fieri. Quis aũt dubit& ad peccati signicationẽ cilicui
ptinere: Aephoc quic uniuer sum tempus septenerio dierum nuimero uoluit᷑
Conuenienter undenario septies multo plicato ad numerum septuage simimi
ex piante nos carne sacerdotis nri: aquo nune istenumerus inciptt. & reconci¬

Expanded text:
adhaeret domino unus spiritus est, ideo in eo numero, qui est penes Lucam, et ipse Christus, a quo incipit enumeratio, et deus, ad quem peruenit, connumerantur et fit numerquam etiam ipse dominus per huius numeri mysterium euidenter expressit dicens remittendum esse peccanti non solum septiens, sed etiam septuagiens septiens. Nec frustra iste numerus ad peccatorum omnium pertinet mundationem, si diligentius inquiratur. denarius quippe tamquam iustitiae numerus in decem praeceptis legis ostenditur. porro peccatum est legis transgressio et utique transgressio denarii numeri congruenter undenario figuratur, unde et uela cilicina iubentur in tabernaculo undecim fieri. quis autem dubitet ad peccati significationem cilicium pertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenario dierum numero uoluitur, conuenienter undenario septiens multiplicato ad numerum septuagensimum eexpiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit, et reconci
Abbreviated transcription (Latin):
urum non cognosco : Etres pondens angł̃s dixit ei. Sp̃s sc̃s suꝑueni& inte &
uirtus altissimi obimbrabit tibi. Ideoq & qđ nasc&ur scm̃. uocabitur filius
dĩ. & c&era quae adid quod nunc agitur non ꝑtinent. Hoc ergomatheus cõ¬
maria concepisse uterq testatur: Non estcontrarium quia matheus de inceps
conectĩ. quod lucas praet̃mittit. Sequitur enim matheus Ioseph aũt uireiꝰ.
cume&̃ iustus & noll& eum traducere uoluit occultie dimittert econ
Haec aũt ed cogitante. ecceangłs dñi in somnis apparuit eidicens. Ioseph

Expanded text:
eniet in te, et Virtus Altissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei: et caetera, quae ad id quod nunc agitur non pertinent. Hoc ergo Matthaeus comMariam concepisse uterque testetur, sicut non est contrarium quia Mattheus deinceps conectit quod Lucas praetermittit. sequitur enim et dicit Mattheus: Ioseph autem uir eius cum esset iustus et nollet eam traducere, uoluit occulte dimittere eam. haec autem eo cogitan
Abbreviated transcription (Latin):
Quare quad raginta generttiones ex¬
cepto ipsorp̃o inueniuntur apud
matheũ cũquat tuor cͤ. triplic&.
Quomodomather or dini congruat or¬
dolucȩ in his quaede conceptu & de
infantia uł pueritia txp̃i alius pre¬
termittit alus com memorat:¬
matheũ habuit inmonte.
Quomo do dicat matheus centu d¬
rionẽ ad eũ accessisse ꝓpuera sua
cũ lucas dicat qd̾ amicos ad eũ miserit
Desocru p&riqͦordine narratũ sit:
Deor dine rerũ quas pt᷑ hoc narrãt
utrum nihil int̃se dissentiãt matheus.¬
ubidormiuit innauicula. & de
expul sis daemonib: quos ꝑmisit
dimittuntur tibi peccata. & tolle
grabatum tuũ. maxime utrũlorꝰ
ubi hoc factũ ẽ. conueniat int̃mateũ
& marcũ. Quimatheus dicit inci¬
uitate sua. Alarcꝰ dũt incapharnaũ:
Deuocatione qͦq mathei. utrũ marti

Expanded text:
Quare quadraginta generationes excepto ipso Christo inueniuntur aput Mattheum, cum quattuordecim triplicet? Quomodo Matthei ordini congruat ordo Lucae in his quae de conceptu et de infantia uel pueritia Christi alius praetermittit, alius commemoraMattheum habuit in monte. Quomodo dicat Mattheus centurionem ad eum accessisse pro puero suo, cum Lucas dicat quod amicos ad eum miserit. De socru Petri, quo ordine narratum sit. De ordine rerum, quas post hoc narrant, utrum nihil inter se dissentiant Mattheusubi dormiuit in nauicula, et de expulsis demonibus, quos permisit dimittuntur tibi peccata, et: tolle grabatum tuum, maxime, utrum locus, ubi hoc factum est, conueniat inter Mattheum et Marcum, quia Mattheus dicit in ciuitate sua, Marcus autem Capharnaum. De uocatione quoque Matthei, utrum Marco
Abbreviated transcription (Latin):
bñs uult purgure illũ deplaga. Sidederitis uos obdelicta ur̃i ainimã urãm
Videbitis semen longissimȩ uitae. Et uult dñs ausferre : adoloribus cinimã eius
Ostendere illilucẽ. & figurare ꝑsensum. Iustificare iustũ. bene seriuentẽ plurib
Et peccati illoꝵ ipse sustine bit. ꝓptereic ipse hereditabit complures. & fortium
par turieur spoluc ꝓpt̃ qđ̵ tradittiẽ ad mortem animaenis. Et int̃ iniquos
cestimattiẽ & ipsepecicita multoꝵ sustinebit & ꝓpt̃ iniquitttes eorum¬

Expanded text:
dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, "ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum ipse sustinebit. "propterea ipse hereditabit complures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimat
Abbreviated transcription (Latin):
seduultus eus abiectus. & deformis posicio eius abomnib: hominibus Homo
in plaga. & quid sciat ferre in firmitates ꝓpt̃ qđ & auertit se. facieseiis in iu¬
riata est. Nec magni aestimattiẽ. Hic in firmitates nr̃is portat. & ꝓnobis
indoloribus est . Et nos cesti mabimus illum indoloribus eẽ & inplaga & in
poena. Ipse aũt uul nertitus est ꝓpt̃ pecaita nr̃a. & infirmatus est ꝓpt iniqui¬
tates nr̃as. Eruditio paicis nñẽ in eũ liuore eiis sanatisumus : Om̃s in ut oues
erriuimus: & dñs tradidit illum ꝓpeccatis nr̃ .s. & ipse qm̃ male tracititus est
non aperuit os: Ut ouis adimolandum ductus est. & ut agnus ante eũ quise
tonderit fuit sine uoce. sic non aperuit ossuum. In humilitate sublatũẽ uidic¬
umeius. generationẽ eius quis enarrabit : qm̃tolle tur de t̾ra uittieius. ab ini¬

Expanded text:
\'sed uultus eius abiectus et deformis positio eius ab omnibus hominibus. homo \'sed uultus eius abiectus et deformis positio eius ab omnibus hominibus. homo in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. Hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existimauimus illum in doloribus esse et in plaga et in poena. ipse autem uulneratus est propter peccata nostra et infirmatus est propter iniquitates nostras. eruditio pacis nostrae in eum, liuore eius sanati sumus. "omnes ut oues errauimus et dominus tradidit ilium pro peccatis nostris. et ipse quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est, et ut agnus ante eum qui se tonderet fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
perant gentes legem eo tempore quo ꝓph&ti loquebatur. Heq rex
aep̃icmnoꝵ apparuerat ad huc gentib ex quibus tam̃ gentib longe fer¬
tilior & uberior scõꝵ multitudo ꝓuenit. Itaergo dicit esayas. Incipi¬
ens abhumilitate ap̃i. & se postea conuertens ad allo quendã eccłam
usq aid euidem uersum quẽ cõmemorauimus ubicut & quierunt
te ds̃ ipse isrł uniuersae t̃rae uocabitur. Ecce inquit in intellec tuerit
puerm̃s & ex il tabitur. & honorificabitur uehementer. quomodo
& honor tuus ab hominib Ita eñi mirabuntur gentes multic suꝑeum. & conti¬
netunt reges offuium. Qm̃ quib non est nunciatum deillo uidebunt. ꝗ no au¬
dierunt intellegent. dnẽ quis credidit cuditu iño. & brachiũ dñicui reue¬
latum est : Numciauimus cort̃ illo ut puer ut radix int̃ rasicienti. Nõ est
species illi neq honor. & uidimus illum. & nõ habuit speciem neq decorem.

Expanded text:
perant gentes legem eo tempore, quo propheta loquebatur, neque rex perant gentes legem eo tempore, quo propheta loquebatur, neque rex Christianorum apparuerat adhuc, ei quibus tamen gentibus longe fertilior et numerosior sanctorum multitudo prouenit. ita ergo dicit Esaias incipiens ab humilitate Christi et se postea conuertens ad adloquendam ecclesiam usque ad eum uersum, quem commemorauimus, ubi ait: et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur: "Ecce, inquit, in intellectu erit puer meus et exaltabitur et honorificabitur uehementer. "quomodo et honor tuus ab hominibus. "ita enim mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum, quoniam quibus non est nuntiatum de illo uidebunt et qui non audierunt intellegent. \'Domine, quis credidit auditui nostro? et bracchium domini cui reuelatum est? \'nuntiauimus coram illo ut puer, ut radix in terra sitienti; non est species illi neque honor. et uidimus illum, et non habuit speciem neque decorem;
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qđ ds uniuersȩ terrae uocabitur. Eitds̃ uniuersae terre iam uocatur:
Certe eni si idem ds̃ isrł ds uniuerse terrae uocatur. Necosse ẽ. ut fiatqđ
ut eccła eiis ꝑorbem diffundertur & ꝑipsum ds̃ isrł uniuersce t̃re uoci¬
r&ur. Paulo superius. apud eundem ꝓph&tm legtant quiuolunt. Immo &
ame comme moretur. Neq enĩ tta longũẽ ut oporteit p̃termitti. Dicun¬
tur enĩ multa. dep̃sentia & humilitate & passioneap̃i. & corpore euis
cuicaput est. Id est deeccła eius. Cum apellatur tamquam sterelis. quȩ
non pariebat: Permultos enĩ annos eccła quae futurit erat in om̃ibus
gentib: infiluissuis hoc est in scissuis non appariut. Nondũ ap̃o annun¬
plures filios deserte futuros. quam eius quae hab& urrum. Cũuiri no¬
mine signi ficcita ẽ lex uł rex quẽ accepit primus ppłs isrł. Nec acce¬

Expanded text:
est quod deus uniuersae terrae uocabitur, et deus uniuersae terrae iam uocatur, est quod deus uniuersae terrae uocabitur, et deus uniuersae terrae iam uocatur, certe enim si iam deus Israhel deus uniuersae terrae uocatur, necesse est, ut fiat, quod ut ecclesia eius per orbem diffunderetur et per ipsam deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, paulo superius aput eundem prophetam legant qui uolunt, immo et a me commemoretur. neque enim ita longum est, ut oporteat praetermitti. dicuntur enim multa de praesentia et humilitate et passione Christi et corpore eius. cui caput est, id est ecclesia eius, cum appellatur tamquam sterilis, quae non pariebat. per multos enim annos ecclesia. quae futura erat in omnibus gentibus in filiis suis, hoc est in sanctis suis, non apparuit nondum Christo adnunplures filios desertae futuros quam eius, quae habet uirum, cum uiri nomine significata est lex uel rex, quem. accepit primus populus Israhel, nec acce
Abbreviated transcription (Latin):
en narrauer̃ głamdĩ. & oꝑa manuum eius anmgitiat᷑ uit firmamentũ
Dies dieieruetu auit uerbum. & nox nocti annunciauit scientiã. Iam
non sunt loque lae neq sermones. quoꝵ non audiantur uoces eoꝵ Iam
inomnem t̃ram ex ut sonus eoꝵ & in fines orbis terre uerbaeoꝵ
Iam in sole. hoc est in manifestatione. posuit tabernaculum suũ. qdẽ ecła
cessit de thalamo suo. Id est coniugatum uerbum atrnihumanȩ. Pro¬
cessit deutero uirginali. Iam ełituit utgiga s. & cucurrit uiam. Iã
rectissimȩ sequitur. uersus quem paulo com memoraui. & non ẽquise abscon¬
dat a caloeius. Et ad huc isti fragiles contradict iungulas garrientes. Eli¬
gant isto igne sicut stipulat incinerem euerti. quam sicut aurũ absorde
purgari cum & deorum falsorion iam ftillatia monumenta frustũi ta
rit deos eorum deserit. Et simulacri confringi. Ds̃ enĩ isrł dequo p̃dictũ

Expanded text:
erunt gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiauit firmamentum. erunt gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiauit firmamentum. dies diei eructuauit uerbum, et nox nocti adnuntiauit scientiam. iam non sunt loquellae neque sermones, quorum non audiantur uoces eorum. iam in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. iam in sole, hoc est in manifestatione, posuit tabernaculum suum, quod est ecessit de thalamo suo, id est: coniugatum uerbum carni humanae processit de utero uirginali, iam exultauit ut gigans et cucurrit uiam, iam rectissime sequitur uersus, quem paulo ante commemoraui: et non est qui se abscondat a calore eius. et adhuc isti fragiles contradictiunculas garrientes eligunt isto igne sicut stipula in cinerem uerti quam sicut aurum a sorde purgari, cum et deorum falsorum iam fallacia rit deos eorum deseri, et simulacra confringi. Deus enim Israel, de quo praedictum
Abbreviated transcription (Latin):
constanter liquidoq pronuntient. Nec um quam inuenient donec eũ in ue¬
niant dm̃ solũ uerum. a quocrecitt sunt om̃. Pro inde quidã lucanus
magnus eoꝵ in airmine declamator Credo & ipse diuquae rens. siue ꝑ
suas cogitationes. siue ꝑ suoꝵ: libros. quis nam ec̃ iud aeorum ds̃ & qui nõ
pie quaerebat non inueniẽs. malit tamen incertum dm̃ quẽ non inuenie¬
bat. quam nullum dm̃ dicere . cuius tã magna documenti sentiebat. Ait
in hodiernum diem postlucani tempora consecuta sunt. Hunc uero quis
tamdicrus non flectatur : Quis tam torpidus. non agnoscat cum inpl&
qđ scriptum est. Quia non est qui se abs condat acalore euis quando iã cla¬
rissima luce manifesitantur. quae in eodem psalmo unde uersiculũ istum
commemoriui. Tanto ante p̃dicta sunt. Ccelorum eni nomine cpłi ap̃i
significati sunt. qd ineis ds̃ p̃sider& ut euangłm nunciarent. Iãgͦ cceli¬

Expanded text:
constanter liquidoque pronuntient, nec umquam inuenient, donec eum inueconstanter liquidoque pronuntient, nec umquam inuenient, donec eum inueniant deum solum uerum, a quo creata sunt omnia. Proinde quidam Lucanus magnus eorum in carmine declamator, credo et ipse diu quaerens siue per suas cogitationes siue per suorum libros, quisnam esset Iudaeorum deus, et, quia non pie quaerebat, non inueniens, maluit tamen incertum deum, quem non inueniebat, quam nullum deum dicere, cuius tam magna documenta sentiebat. ait in hodiernum diem post Lucani tempora consecuta sunt. nunc uero quis tam durus non flectatur? quis tam torpidus non ignescat, cum impletur quod scriptum est, quia non est qui se abscondat a calore eius? quando iam clarissima luce manifestantur quae in eodem psalmo, unde uersiculum istum commemoraui, tanto ante praedicta sunt? caelorum enim nomine apostoli Christi significati sunt, quod in eis deus praesideret, ut euang
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. Sed quid apus cipi est hic diutius diputare : cum ad id quod ago
sufficiat. quod illi qualib& p̃sumptione opinantur deillodo que dm̃ee nega¬
re non possunt Sieñ p̃positus est elementoꝵ. quibus mundus iste consistit
Cur non pocius solus ipsecolitur quam neptunus quisolius maris prepositus
est: Quã deniq siluanus. qui soloꝵ agroꝵ. atq sil uaꝵ: Quã sol. quisolius
dici uł &eiuã imiuersi ccelestis caloris : Quã lina que soluis noctis. uł &iamn
humoris potestate p̃fulg& : Quamiuno quae solum aerem tenere ꝑhibetir:
Cer te eñ isti partium p̃po siti quicũq sunt. necesset̃ ut sub illo sint qui om̃iũ
elem̃torum. & imiuersȩ huius molis. praepositurã gerit. At iste illos om̃s
coliphib& Curgͦ isti contrap̃ceptum maioris illoꝵ non solũ eos colere uo¬
lunt. Sedꝓpt̃ istos illũ nolunt. Adhuc non inueniunt quid deistodõ isrhł

Expanded text:
sapientia. sed quid opus est hinc diutius disputare, cum ad id quod ago sapientia. sed quid opus est hinc diutius disputare, cum ad id quod ago sufficiat quod illi qualibet praesumtione opinantur de illo deo, quem deum esse negare non possunt? si enim praepositus est elementorum, quibus mundus iste consistit, cur non potius solus ipse colitur quam Neptunus, qui solius maris praepositus est, quam denique Siluanus, qui solorum agrorum adque siluarum, quam Sol, qui solius diei uel etiam uniuersi caelestis caloris, quam Luna, quae solius noctis uel etiam humoris potestate praefulget, quam Iuno, quae solum aerem tenere perhibetur ? certe enim isti partium praepositi, quicumque sunt, necesse est, ut sub illo sint qui omnium elementorum et uniuersae huius molis praeposituram gerit. at iste illos omnes coli prohibet. cur ergo isti contra praeceptum maioris illorum non solum eos colere uolunt, sed propter istos illum nolunt? adhuc non inueniunt, quid de isto deo Israhel
Abbreviated transcription (Latin):
rarent suꝑuacanea. & noxia. ut intraent inforamina solidae p&ire. &
inscissuras pararum asticietimoris dñi. & amaiestate uirtutis eius. cũ
ecurrexerit comminu ere t̃ram: Quidicunt deisto dõ sab aoth: quod in¬
t̃p̃tatur ds̃ uirtutum. uł exercituum quia illi seruiunt uirtutes & exer¬
citus aingelorum. Quid dicunt deisto dõ isrł : quic ds̃ illius ppłi. dequo uenit
semen. in quobene dicentur om̃s gentes. Cur solũ noncolunt. quiom̃sdõs
colendos eẽ contendunt : cur ei noncredunt quialios dõs falsos. & ostendit¬
& euertit : Audui quendam eoꝵ dicere selegisse apud nescio quẽ phylophum
qd ecchis quae iudcei in suis sacramentis agerent: intellexiss&&. quẽ dm̃ colerent
P̃ positum in quid istoꝵ elȩmentoꝵ quibus iste uisibilis & corporeus mundus. ex¬
tructus est . Cum scripturis sc̃is ꝓph&arum eius. aꝑte ostenditur. Illũ dm̃ colen

Expanded text:
rarent superuacanea rarent superuacanea in scissuras petrarum, a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum exsurrexerit comminuere terram. Quid dicunt de isto deo sabaoth, quod interpretatur \'deus uirtutum uel \'exercituum\', quia illi seruiunt uirtutes et exercitus angelorum? quid dicunt de isto deo Israhel, quia deus est illius populi, de quo uenit semen, in quo benedicerentur omnes gentes? cur solum non colunt, qui omnes deos colendos esse contendunt? cur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit et euertit? audiui quendam eorum dicere se legisse aput nescio quem philosophum, quod ex his quae Iudaei in suis sacramentis agerent intellexisset, quem deum colerent: praepositum, inquit, istorum elementorum, quibus iste uisibilis et corporeus mundus extructus est, cum scripturis sanctis prophetarum eius aperte ostendatur illum deum colendu
Abbreviated transcription (Latin):
mitim illis. Et nunc intrate in p&ras. & abscondite uos int̾ra afticie
timoris dñi. & amaiestate uirtutis eius. cum sur rexerit confringeret̃xĩ.
Oculi enĩ dnĩ excelsi. homo aũt humilis. & humiliabitur altitudo hominum:
& exaltabitur dñs solus in illa die. dies enĩ dñi sabaoth. inomnẽ iniurio sum.
& suꝑbũ. & supra omnẽ altum. & elatum. qui humiliabuntur. & suꝑ ominẽ cȩdr̃
libani excelsorum. & elatorum. & supraomnẽ arborem libani basam. & suꝑ
taculum nauium decoris. Ethimiliabitur. & cad& contumelia hominum
& ex altabitur dñs solus in illa die & manib fabricatic om̃a. abscondent in
speluncis. & inscissuris pa&rirum . & in cauernis t̾rae afacietimoris domini
& amuiestate urtutis eius cum ex surrerit confringere terrã. Illum
enĩ diȩpicie homo ab hominationes ciurecis & argentecis quae fecer̃. ut ado¬

Expanded text:
mittam illis. "et nunc intrate in petras et abscondite uos in terra a facie mittam illis. "et nunc intrate in petras et abscondite uos in terra a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. "oculi enim domini excelsi, homo autem humilis. et humilabitur altitudo hominum, et exaltabitur dominus solus in illa die. "Dies enim domini sabaoth in omnem iniuriosum et superbum et supra omnem altum et elatum, qui humilabuntur, "et super omnem cedrum Libani excelsorum et elatorum et super omnem taculum navium decoris. Et humiliabitur, et cadet coet exaltabitur dominus solus in illa die; et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis et in scissuris petrarum et in cauernis terrae a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. illa enim die proiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt, ut ado
Abbreviated transcription (Latin):
solus exaltartur. id est solus altus. & potens hominibus manifestar&
donec ꝓicerentur. acredentib: idola & a non credentib: absconderentur:
Cum eius timore terra confringitur: Id est terieni homines timore frn¬
guntur. timendo legem. ułipsuis uł eoꝵ qui credentes in eum. gentib:q. reg¬
nantes. talia sacrilegic ꝓhiberent. Haec enĩ quȩ ut faicilius intellegerentur
in luce dñi. Remisit enĩplebem suam domus isrħł. qm̃ repl&a est. sicut ab
initio regio eoꝵ auguriis sicut alienigenarum. & filii multi alienigenae. nati
sunt illis. Repl&a est enim regio eoꝵ. argento. & cutro. Nec erat numerus
thesaroꝵ illoꝵ Etrepl&&a est t̃raequis. necerat numerus curruũ illoꝵ
& repl&aẽ t̃ri ab hominationib: operũmanuum ipsoꝵ. & ad ora ueriort
ea quȩ fecer̃ digiti eoꝵ. & inclinauit sehomo. & humilicuit seurr. & nõre¬

Expanded text:
solus exaltaretur, id est solus altus et potens hominibus manifestaretur, solus exaltaretur, id est solus altus et potens hominibus manifestaretur, donec proicerentur a credentibus idola et a non credentibus absconderentur, cum eius timore terra confringitur, id est terreni homines timore franguntur, timendo legem uel ipsius uel eorum qui credentes in eum gentibusque regnantes talia sacrilegia prohiberent. Haec enim, quae ut facilius intellegerentur in lucem domini. \'remi sit enim plebem suam, domum Israhel, quoniam repleta est sicut ab initio regio eorum auguriis sicut alienigenarum, et filii multi alienigenae nati sunt illis. \'repleta est enim regio eorum argento et auro, nec erat numerus thensaurorum illorum. et repleta est terra equis, nec erat numerus currum illorum. et repleta est terra abominationibus operum manuum ipsorum, et adorauerunt ea quae fecerunt digiti eorum. \'et inclinauit se homo et humilauit se uir, et non re
Abbreviated transcription (Latin):
Sic nec pius nec saturnis est. quia sumis eoꝵ eẽt: contra sacra iouis & satur¬
ni. eoꝵ tanti non dicer&. Quis ergo ẽ qui ꝓpt̃ deos alios solus abistis non colitur
& euersis dus aliis tam eudenter effecit ut solus colatur: humiliati omni
supba altitudine que se aduersus exp̃m ereccerat ꝓidolis ꝑsequens int̃fici¬
ens dep̃i anos: Humnc certe quȩ runt ubise abscondant cum sacrificare uolit¬
uł ubi deos ipsossuos redudant. nec cep̃ianis inueniantur. atq frtingantur
Vnde hoc : nisiai timore legum atq reguom ꝑ quos ds̃ isrł suam exercetpotes¬
tatẽ. ia subditos oxp̃i nomini : Sicut longe ante ꝓmisit dicens ꝑꝓph&am.
Et adoribunt eum om̃s reges t̾rae. om̃s gentes seruient ei. Hempe iã impleit̃¬
qd ꝑꝓphoeã ident idem canitur. quod remissurus eã. impiam. plebem suã
Non quidem totam qm̃ multi exisrahelitis credider̃ in xp̃m: Nã in de

Expanded text:
si nec Iouis nec Saturnus est — quia, si unus eorum esset, contra sacra Iouis et Satursi nec Iouis nec Saturnus est — quia, si unus eorum esset, contra sacra Iouis et Saturni eorum tanta non diceret —, quis ergo est, qui propter deos alios solus ab istis non colitur et euersis dis aliis tam euidenter efficit, ut solus colatur, humilata omni superba altitudine, quae se aduersus Christum erexerat pro idolis persequens interficiensque Christianos? nunc certe quvel ubi deos ipsos suos retrudant, ne a Christianis inveniantur atque frangantur. Unde hoc, nisi a timore legum atque regum, per quos Deus Israel suam exserit potestatem, jam subditos Christi nomini? sicut longe ante promisit, dicens per Prophetam: Et adorabunt eum omnes reges terrae; omnes gentes servient illi phetam identidem canitur, quod remissurus esset impiam plebem suam — non quidem totam, quia multi ex Israhelitis crediderunt in Christum; nam
Abbreviated transcription (Latin):
& xp̃ianoꝵ fidem: istarumomnium suꝑ fticionũ euersionem iussit
trinam istam facere alienam. qua xp̃iani contra idola disputant. ea sq
om̃s falsas religiones ubi potuerint eradicant. Dedõ isrł respondeãt
quẽ docere istu & uibere: Nontantũ xp̃ĩanoꝵ. sed &iã iudaeoꝵ librites¬
temtur depso consulant dõssuos. qui a p̃mblas phemari ꝓhibue runt De
dõ isrł̃. si audeat̃ aliqua contumeliosa respondeat. Sed quos consulant
aut ubiiã consulant. librossuoꝵ legant. sid m̃ isrł iouem putant sicut uarro
scribit interim ut scđm eoꝵ opinionẽ loquar. Cur gͦioui nõ credint idola
et̃ delenda: Sisatur nũputent. cur eum noncolunt: aut cur nonsic colint
quem ammodum secoli. proeos uates p̃cepit ꝑ quos ea quae prȩdixit impleuit
Cureinon eredunt simula cra euertenda eẽ & alios dõs colendos non esse:

Expanded text:
i nomen et Christianorum fidem istarum omnium superstitionum euersionem iussit, i nomen et Christianorum fidem istarum omnium superstitionum euersionem iussit, trinam istam facere alienam, qua Christiani contra idola disputant easque omnes falsas religiones, ubi potuerint, eradicant. De deo Israhel respondeant, quem docere ista et iubere non tantum Christianorum, sed etiam Iudaeorum libri testantur, de ipso consulant deos suos, qui Christum blasphemari prohibuerunt, de deo Israhel, si audiant aliqua contumeliosa, respondeant. sed quos consulant? aut ubi iam consulant? libros suorum legant. si deum Israhel Iouem putant, sicut Varro scripsit, interim ut secundum eorum opinionem loquar, cur ergo Ioui non credunt idola esse delenda? si Saturnum putant, cur eum non colunt? aut cur non sic colunt, quemadmodum se coli per eos uates praecepit, per quos ea quae praedixit impleuit? cur ei non credunt simulacra euertenda esse et alios deos colendos non esse?
Abbreviated transcription (Latin):
ut deorgentium & simulacroꝵ suꝑ stitio deler&ur. Num quid & illas ꝓpha&ias.
quanunc leguntur in codicib in imicorum xp̃i. possunt dicifinxisse discipu¬
li xp̃i. Quisenĩ hat euertit nisids̃ isrł: ipsiem̃ ppło dictum est. ꝑdiuinas
idolum. neq cuius quã smnilitudinẽ. neq quȩ incaelo sursũ. neq quae interra
deorsum. Ut aũt &iã euertat isti ubi potestatẽ acceprrit: Sic eip̃cipitur.
nõ ado ribis dõs illoꝵ. sed neq seriu eseis. Nonfticies scdmoperai ipsorũ. sed
deponendo depones & confringendo. confringessimulacra eoꝵ. Quisaũt
Cuiprimo. & deinde isaac filio eius. & deinde ipsi isrł nepoti eius dictũ est.
isrł. isrł cecinit dicens. Ecce uirgo concipiet. & pari& filiũ. & uocabunt
isrł ꝓhibuit alios deoscoli. qui prohibuit idola fabricari. qui p̃cipit¬
euerti. qui ꝑ̃ ph&am p̃dixit. gentes ab extremo t̃ raedicturas. Uerem̃ da¬

Expanded text:
ut deorum gentilium et simulacrorum superstitio deleretur? numquid et illas prophetias, ut deorum gentilium et simulacrorum superstitio deleretur? numquid et illas prophetias, quae nunc leguntur in codicibus inimicorum Christi, possunt dici finxisse discipuli Christi? Quia enim haec euertit nisi deus IsraheL? ipsi enim populo dictum est per diuinas idolum neque cuius quam similitudinem, neque quae in caelo sursum neque quae in terra deorsum. ut autem etiam euertat ista, ubi potestatem acceperit, sic ei praecipitur: non adorabis deos illorum, sed neque seruies eis: non facies secundum opera ipsorum, sed deponendo depones et confringendo confringes simulacra eorum. quis acui primo et deinde Isaac filio eius et deinde ipsi Israhel nepoti eius dictum est Israel cecinit, dicens: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabunt s ergo Israel qui prohibuit alios deos coli, qui prohibuit idola fabricari, qui peuerti, qui per prophetam praedixit gentes ab extremo terrae dicturas: uere menda
Abbreviated transcription (Latin):
uante fecer̃ & multi ꝓpetentis suis ipso flagellante ꝑpessi sunt donec
uenire sem̃cui rȩpmissum est. in quobene dicerentur om̃s gentes. & patrũ
suoꝵ simula cra sponte confringerent: Neq enĩ tẽporibus ap̃ianis sed
tanto ante p̃dictum ẽ quod ꝑap̃i anos impl&ur. Ipsi udei qui reman ser̃
litteris tem̃citum non est. Ipsi habent. & legunt ꝓ pho&m dicentem
Dñẽ ds̃m̃s. & refugium meum indiemaloꝵ. ad tegentes uenient abex¬
tremo t̾rȩ. &dicent uerem̃datia coluerunt patres nr̃i simulacra &
non est in illis utilitas. eccenunc fit . Eoce nunc gentes ab extremo terrȩ ieni
unt ad cp̃m ista dicentes. & si mulacri frangentes. Ethoc enĩmagnũ eft
ubiq. por tar&: Et in imica fide i nrãe. testis fieraa. ueritatis nrãe. Quomͦdo
g discipulicep̃i docuer quod adp̃o nondidicer̃. Sicut stulti dssipiendo iectãt.

Expanded text:
uante fecerunt, multa pro peccatis suis ipso flagellante perpessi sunt, donec uante fecerunt, multa pro peccatis suis ipso flagellante perpessi sunt, donec ueniret semen, cui promissum est, in quo benedicerentur omnes gentes et patrum suorum simulacra sponte confringerent. Neque enim temporibus christianis, sed tanto ante praedictum est quod per Christianos impletur. ipsi Iudaei qui remanseruntlitteris tacitum non est, ipsi habent et legunt prophetam dicentem: Deus meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non eunt ad Christum ista dicentes et simulacra frangentes. et hoc enim magnum est, ubique portaret et inimica fidei nostrae testis fieret ueritatis nostrae. quomodo ergo discipuli Christi docuerunt quod a Christo non didicerunt, sicut stulti desipiendo iactitant,
Abbreviated transcription (Latin):
pangelicum oraculũ manifestu ꝓmissio. quam nunc uidemus impleri. huic
quippe dictum est. In semin& uo benedicent̃. om̃sgentes. ecuius semine
ppł̃s isrhl. Und e uirgo maria quae peperit xp̃m. in quobene diciom̃s gen¬
tes. audeant iã negtre si possunt. Haec pro missio ftictu est &iã ad iscaac
filium abrdȩ. Haȩc & ad iacobnepotem abrahȩ. qui & iamisrł apellatis est.
siue iamscientium. Sed quia in istoppło uoluit manifestius apparere. Virtu¬
tem promissionum suarim : Ille enĩ ppłs primo inegipto multiplicatus.
& deillu seruitute ꝑ moy sen in multis signis portentisq liberatus. Debella¬
tis plurimis gentibus. terram &iam promissionis accepit: Inqua regnauit
ꝑregessuos de tribu iuda exortos. Quiuidas imusfuit exdedecim filiis
isrł pronepotis abrahȩ. atq inde iudȩi cognominati. multi ipsodõ adiu¬

Expanded text:
per angelicum oraculum manifesta promissio, quam nunc uidemus impleri. huic per angelicum oraculum manifesta promissio, quam nunc uidemus impleri. huic quippe dictum est: in semine tuo benedicentur omnes gentes, ex cuius semine populus Israhel, unde uirgo Maria, quae peperit Christum, in quo benedici omnes gentes audeant iam negare, si possunt. haec promissio facta est etiam ad Isaac filium Abrahae, haec et ad Iacob nepotem Abrahae, qui etiam Israhel appellatus est, siue iam scientium, sed quia in isto populo uoluit manifestius apparere uirtutem promissorum suorum. ille enim populus primo in Aegypto multiplicatus et de illa seruitute per Moysen in multis signis portentisque liberatus debellatis plurimis gentibus terram etiam promissionis accepit, in qua regnauit per reges suos de tribu Iuda exortos. qui ludas unus fuit ex duodecim filiis Israhel nepotis Abrahae. adque inde Iudaei cognominati multa ipso deo adiu