comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bere. indicta pęnitentia episcopali iudicio cogerentur
in ȩcernũ alicito usu continere. Nec ĩmerito tali dãno
taliq pena talis prȩsũptio ẽ. multanda. aiustis uirie
nequaquã ferenda imo grauiter ferienda. Quienĩ illi¬
cita ꝑpetrasse noscunturꝰ rite a licitis & concessis absti¬
nere iubentur. Quanto gͦ magis districta seueritate ac
seuera districtione st̃ puniendi. qui petulantia si¬
mulante. ea admittunt quȩ scelerosi nefariũ ducunt
adulteri immundũ & infandũ dicunt: Huius modig
impudici digne. cogunt᷑ penitentiȩ fructꝰ agere. a car¬
nalibus desiderus abstinere. amplexus deuitare. tui
ut iram di placare ualeant. tũ ne similes similia cõmit¬
tant. Idsi quis antistes precer regulã proprio fieri iube¬
ret arbitrio. rem ꝓcul dubio nefandã prȩciꝑet. ad ueri¬
tatem euangłu minime incederet. ĩmo asemita p̃dicati¬

Expanded text:
bere, indicta poenitentia episcopali judicio cogerentur bere, indicta poenitentia episcopali judicio cogerentur in aeternum a licito usu continere. Nec immerito tali damno, talique poena, talis praesumptio est multanda, a justis viris nequaquam ferenda, imo graviter ferienda. Qui enim illicita perpetrasse noscuntur, rite a licitis et concessis abstinere jubentur. Quanto ergo magis districta severitate ac severa districtione sunt puniendi qui petulantia stimulante ea admittunt quae scelerosi nefarium ducunt, adulteri immundum et infandum dicunt? Hujusmodi ergo impudici digne coguntur poenitentiae fructus agere, a carnalibus desideriis abstinere, amplexus devitare, tum ut iram Dei placare valeant, tum ne similes similia committant. Id si quis antistes praeter regulam proprio fieri juberet arbitrio, rem procul dubio nefandam praeciperet, ad veritatem Evangelii minime incederet, imo a semita praedicati
Abbreviated transcription (Latin):
quia innocens nocentẽ dimittere potest causa fornicatiõis.
Questionis itaq ꝓpositȩ partę ur̃a ita p̾missa sicut fueratꝰ
ꝓmissa. deinde. qd̾ a parte. nr̃a poniinus qͦd urȩ opponimꝰ. q
quibus firmamentis astipulamur. ꝓximo loco digerere
non incompetens eẽ. reor neq asꝑnandũ. Rectores ȩccłarũ
intuentes ñ nulloꝵ imbecillitatem conugũ circa p̾fataru
custodiam legũ. quibusdã quidem faciliꝰ ea in parte ru¬
entibus qua eniti constantia maiore debuerant. peccabai
enim uicissim in coniugũ parentela eo fragiliꝰ ruentes oͦ
familiariꝰ colloquentes. rectores in qͣm ꝓ compescenda tali
petulantia habitis conciliis tantȩ seueritatis leges decr¬
uerunt: quȩ & huiꝰ modi transgressores punirent᷑. & secu¬
tores a tali nequitia det̾rerent:. Decreuert enĩ ut qui pu¬
dicitiam coniugalẽ incestuose fornicantes nollent ex hi¬

Expanded text:
quia innocens nocentem dimittere potest causa fornicationis? quia innocens nocentem dimittere potest causa fornicationis? Quaestionis itaque propositae parte vestra ita praemissa, sicut fuerat promissa; deinde quid a parte nostra ponimus, quid vestrae opponimus, quid, quibus firmamentis astipulamur, proximo loco digerere non incompetens esse reor, neque aspernandum. Rectores Ecclesiarum, intuentes nonnullorum imbecillitatem conjugum circa praefatarum custodiam legum, quibusdam quidem facilius ea in parte ruentibus, qua eniti constantia majore debuerant peccabant enim vicissim in conjugum parentela, eo fragilius ruentes, quo familiarius colloquentes, rectores, inquam, pro compescenda tali petulantia, habitis conciliis tantae severitatis leges decreverunt, quae et hujusmodi transgressores punirent, et sectatores a tali nequitia deterrerent. Decreverunt enim ut qui pudicitiam conjugalem incestuose fornicantes nollent exhi
Abbreviated transcription (Latin):
ugri fali separanda. Probatur qͦd comuxa coniuge. senor¬
cens ab innocente ꝓpria uoluntate. ꝓꝑriaq potestãte. se non
cdobeat separare. Qdenĩ alud locunt memoratactrõ anatio¬
data de conuigib lata qͣuȩ constat dñm siue int̾rogantu
respondente seu auditores docente. ꝓtulisser reddicbeniuã
respoasse. misi qͣua lege. quo federe ad imince iineti ab iniuce¬
debeant tenẽ i. nec̃ posse alterũ ab altero dipuci p. cauusa
croeuationis ⁊ Quid ipsa eciam pseripta aplierba sicdẽ
dicant a coniugio ñ esse discedendũ. siue moneao auicare¬
s enotib esso seruiendũ. seu ad c̃cordiam a discordia esse
retteundu. quid inquã aliudd locunt᷑ qͥd aliud elamatere
quã copuia coniugali fęderatos fedus mutuũ n omittere
debero: fedus dico celitꝰ mandatũ. coniugib datum. iure
debito custodire debere: In cuiꝰ obseruantiȩ manda to
ideo etiam excepta ẽ. causa fornicationis ut intelligatu

Expanded text:
ctoritate separanda. Probatur quod conjux a conjuge, innoctoritate separanda. Probatur quod conjux a conjuge, innocens ab innocente, propria voluntate propriaque potestate se non debeat separare. Quid enim aliud loquuntur memorata Domini mandata de conjugibus lata, quae constat Dominum sine interrogantibus respondentem, seu auditores docentem protulisse, reddidisse, insinuasse, nisi qua lege, quo foedere ad invicem juncti, ab invicem teneri, nec posse alterum ab altero dimitti, nisi causa fornicationis? Quid ipsa etiam praescripta Apostoli verba, sive dicant a conjugio non esse discedendum, sive moneant vicariis motibus esse serviendum, seu ad concordiam a discordia esse redeundum? Quid, inquam, aliud loquuntur, quid aliud clamant, quam copula conjugali foederatos foedus mutuum non omittere debere? Foedus dico, coelitus mandatum, conjugibus datum, jure debito custodire debere. In cujus observantiae mandato, ideo etiam excepta est causa fornicationis, ut intelligatur
Abbreviated transcription (Latin):
positis. p̾cipio inquit ñ ego sed dñs urore auiro r discedere
uodsi discesserio. manere innuptã. aut uiro suo reconeibie¬
as s rudenter dico intellexit. ac ꝓuident᷑ doccorgentor eo
conscripsio. inquib asuo imo unuiersali ac sumio dloctoee
amentire ñ prȩsũpsit. in utroꝙ sexu neminẽ coniugũ per¬
mittens relinquere suũ aut arriꝑe ñ suum indulgenten
euiq consulens habere suũ. in altero iustꝰ in altero mise¬
ricors. In utroq dñi sui faciens uoluntate. Hane lege tan
coscepore concessã. canto testimonio roboratã. ꝑhibenns
nulla nouitate uolandã. nulla inuectione contaminandã
mulla ullius usquequaq oppositione. eẽ. demeratidã adeuea
mlia ⁊ cause tutela asciscitis. sed quid ex ea conficiat᷑ pace ura¬
dico acutius etula animaduersione dttendere debetea cor
aliuo eni queritur. & aliud ꝓbatur. Querit᷑ an coniux a con¬
lugi filio aquitera facta a suo conige pontisicale sit no¬

Expanded text:
nus, uxorem a viro non discedere: quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari . Prudenter dico intellexit, ac providenter Doctor gentium ea conscripsit, in quibus a suo, imo universali ac summo Doctore dissentire non praesumpsit, in utroque sexu neminem conjugum permittens relinquere suum, aut arripere non suum, indulgenter cuique consulens habere suum, in altero justus, in altero misericors, in utroque Domini sui faciens voluntatem. Hanc legem, tanto praeceptore concessam, tanto testimonio roboratam, perhibemus nulla novitate violandam, nulla invectione contaminandam; nulla ullius usquequaque oppositione esse temerandam. Hanc in vestrae causae tutelam asciscitis, sed quid ex ea conficiatur, pace vestra, acutiuscula animadversione attendere debetis. Aliud enim quaeritur, et aliud probatur. Quaeritur an conjux, a conjugis filio adultera facta, a suo conjuge pontificali sit au
Abbreviated transcription (Latin):
entes saluatoris inmundũ accipere. quã & successores
accipere. meruere. Refert enxꝰ magnus augustinꝰ prece¬
pta agendȩ uitȩ quȩ data st̃ antiquis. ñ impariter eo¬
lata esse & nobis in quos finis scłorum uenit. Nonqͦd
in nouo testamento huiꝰmoda peccatores corporalisint
morte puniendi. postquã morte sinius untuersus orbi
a morte ẽ. redemptus. & singularis hostia ꝓ peccatro
om̃ium ÷ oblata. sed ad moiꝰte ostenditui eis cẽ. hoc pee¬
catum. qͥuib penitentiȩ satisfactione ñ fuerit indultũ
deo enĩ illo in tẽpore. tali morte plectebantur. quia
natus adhuc hostris apeceato tali redimebant᷑. Quia
ergo hoc genere concubitus eiꝰ oꝑis auetores ad ednã mor¬
temcreditur ꝑuenire. dũ quȩ ore dĩ ad moꝑsen facie
add faciem colłoquentis inmaciter cobibita lt nonue¬
rentur temerare dũ immobilitatẽ mandatorũ seueri¬
tato chonitruoꝵ igniũ. nubiũ. fulmintiꝰ derribilier
cestatam renuunt custodire. cubare filium quede am

Expanded text:
entes in mundum accipere, quam et successores accipere meruere. Refert enim magnus Augustinus praecepta agendae vitae quae data sunt antiquis, non impariter collata esse et nobis, in quos finis saeculorum venit. Non quod in Novo Testamento hujusmodi peccatores corporali sint morte puniendi, postquam morte unius universus orbis a morte est redemptus, et singularis hostia pro peccatis omnium est oblata: sed ad mortem ostenditur eis esse hoc peccatum, quibus poenitentiae satisfactione non fuerit indultum. Ideo enim illo in tempore tali morte plectebantur, quia nullis adhuc hostiis a tali peccato redimebantur. Quia ergo hoc genere concubitus ejus operis auctores ad aeternam mortem creduntur pervenire, dum quae ore Dei ad Moysem facie ad faciem colloquentis minaciter prohibita sunt, non verentur temerare, dum immobilitatem mandatorum severitate tonitruorum, ignium, nubium, fulminum, terribiliter testatam, renuunt custodire, cubare filium cum ea cum
Abbreviated transcription (Latin):
si secus quam optabam euenissȩ repperit. simul exoret
ut meȩ ignorantiȩ ac eryori adño uenia tribuatur. et
nullatenus litteratoriã urbanitatẽ. & uenustatem elo¬
quentiş requirat: sed potius sensũ huius oꝑis diligent
perlustret. presertim cũ non res ac sensus ꝓpter lit.¬
teras. sed litterȩ ob manifestationẽ rerum sunt reꝑtȩ
Simul etiam uelut flexis poplitũ genib cermius depre¬
cor ut tandẽ dignetur si aliquidꝰ utilitatis inuenerit
ddeuotus exorare diuinã clementiam. ut et. liceateri
peregrinatione huiꝰ labentis scłi ueram cõmissoꝵ inȩorũ
gerere penitudinẽ. & post excursũ septem dierũ ueluc
post scptuaginta annos huius captiuitatis exutus ab
omni pocessade regis babilonii & seruitute captiuant.¬
um. ualeam uuante sp̃u scõ qui septiformis dicitur
uisionem pacis celestis uidelicet ierłm. ac cuutatis
pni de qua dicitur. ierłm quȩ edificatur ut cuntas

Expanded text:
si secus quam optabam evenisse reperit, simul exoret si secus quam optabam evenisse reperit, simul exoret ut meae ignorantiae ac errori a Domino venia tribuatur, et nullatenus litteratoriam urbanitatem et venustatem eloquentiae requirat, sed potius sensum hujus operis diligenter perlustret, praesertim cum non res ac sensus propter litteras, sed litterae ad manifestationem rerum sunt repertae. Simul etiam velut flexis poplitum genibus cernuus deprecor, ut tandem dignetur si aliquid utilitatis invenerit, devotus exorare divinam clementiam, ut, licet in peregrinatione hujus labentis saeculi, veram commissorum meorum gerere poenitudinem, et post excursum septem dierum, velut post septuaginta annos hujus captivitatis, exutus ab omni potestate regis Babylonii et servitute captivantium, valeam, juvante Spiritu sancto, qui septiformis dicitur, visionem pacis, coelestis videlicet Hierusalem ac civitatis Domini, de qua dicitur: « Hierusalem quae aedificatur ut civitas
Abbreviated transcription (Latin):
mortis ꝑpetuȩ. ubi uermis eoru nunquam morietur
et ignis non extinguetur. Implebiturq eis illa beati
pecri apłi sententia qua dicit. Melius quippe erat
eis non cognoseere uiam iusticie. quã post agnitionẽ
retrorsum conuerti ab eo quod illis craditumꝰ est. scõ
mancdato. Ouia accestante ueritate. seruus qui scit uo¬
luntatem dm̃ sui & ñ facit. uapulabit multis. Q ui
autem nescit & non facit. uapulabit. paucis. Exple¬
to tancdem tam laborioso opere. auxiliatus om̃ipoter¬
tif ope. in ealce supplex lectorem exõro. ut si dignũ lecci¬
ons uł transcriptione eum duxerit. dño grãs gratan¬
ter referat. qui s̃: pater luminis. a quo om̃ẽ dat um
optimum & om̃e donum ꝑfectũ datur. qui dat abun¬
danter et non improꝑat. qui michi licet indigno ac
humilluno iuxta sollertiam dedit doctorũ & amorẽ
et auxiliũ considerandi mirabilia de lege. sua. Quod

Expanded text:
mortis perpetuae, ubi vermis eorum nunquam morietur, mortis perpetuae, ubi vermis eorum nunquam morietur, et ignis non exstinguetur. Implebiturque eis illa beati Petri apostoli sententia qua dicit: « Melius quippe erat illis non cognoscere viam justitiae, quam post agnitionem retrorsum converti ab eo quod illis traditum est, sancto mandato . » Quia, attestante Veritate: « Servus qui scit voluntatem domini sui, et non facit, vapulabit multis: qui autem nescit, et non facit, vapulabit paucis . » Expleto tandem tam laborioso opere, auxiliatus Omnipotentis ope, in calce supplex lectorem exoro ut, si dignum lectione vel transcriptione eum duxerit, Domino gratias gratanter referat, « qui est pater luminis, a quo omne datum optimum, et omne donum perfectum datur : » qui dat abundanter, et non improperat qui mihi licet indigno ac humillimo juxta solertiam doctorum dedit et amorem et auxilium considerandi mirabilia de lege sua. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
percussitq eos rex babylonis & int̾fecit in reblatha inte¬
ra emath. quiã antiquus hostis cũ ꝑ nequitiam suam
talem predã ab ȩccła euellens tollit. hoc uoto ambit. ho
toto studio agit. ut ad ꝑpetus mordis int̾fectionem eos
perducat. Quos ꝑcitat rex confusionis in reblatha. hoc
est in mulditudine. scelerũ & amore uoluptatũ. Unde
scriptura dicit. Lata & sꝑaciosa ẽ. uia quȩ. ducit ad mor¬
tem. et multi sunt. qui intrant. per eam. Et trans latus:
iuda de. terra sua. cũ illi qui confessionẽ nominis dei
in eccła uidebantur habers ꝑscelera & peccata multipli¬
cia. de terra uuentiũ translati in regnũ confusionis eo
erroris ablucuntur. Sub quo implo quicunq nequit᷑
seruientes ꝑseuerauer int. nec merebunt᷑ ꝑ iesu duca¬
tum regredi int̾ram uida. templũq dni ib̃idem reed
ficare. In posterũ nam p̾sentis uite tradent᷑ in carcerẽ

Expanded text:
Percussitque eos rex Babylonis; et interfecit in Reblatha in terPercussitque eos rex Babylonis; et interfecit in Reblatha in terra Emath: quia antiquus hostis cum per nequitiam suam talem praedam ab ecclesia evellens tollit, hoc voti ambit, hoc toto studio agit, ut ad perpetuae mortis interfectionem eos perducat. Quos percutit rex confusionis in Reblatha: hoc est, in mulitudine scelerum et amore voluptatum. Unde Scriptura dicit: « Lata et spatiosa est via, quae ducit ad mortem, et multi sunt, qui intrant per eam. » Et translatus est Juda de terra sua: cum illi, qui confessionem nominis Dei in ecclesia videbantur habere per scelera et peccata multiplicia, de terra virtutum translati in regnum confusionis et erroris abducuntur: sub quo imperio quicunque nequiter servientes perseveraverint, nec merebuntur per Jesum ducatum regredi in terram Juda, templumque Domini ibidem reaedficare. In posterum namque praesentis vitae tradentur in carcerem
Abbreviated transcription (Latin):
tatu nec tamen oleũ grãe & misediş in pectore suo habere
uolebant. Qui frustra suꝑ uiros bellatores constitiuitur.
cum ar rogantiã prȩcauere ñ meditantur. Sulit & quimq
uiros de ns qui steterant corã rege. illos ꝓfecto qui aumq
sensibus corporis uoluptati seruientes regi uitiorũ semꝑ
asistebant. Et sophar principẽ exercitus qui ꝓbabat t¬
rones de popło terre. Sophar̾ interp̃tatur dissipans
uel diuidens. significans eos qui rudes in eccła quos ad
militiam xp̃i nutrire debuerant prauis exemplis dis¬
sipantes acetu fideliũ ꝑ errorem sequestrant᷑. Et sex ui
ros e uulgo qui inuenti fuerant: in ciuitate hoc ẽ. stulto
oꝑatores qui merito uulgi nomine nuncupantur. quia
utilitatem consiliorum diuinorum discere. & factis un¬
plere neglexerant. Hos scilicet om̃s tollens naburardan
princeps militũ duxit ad regẽ babilonis in reblatha.

Expanded text:
rali, nec tamen oleum gratiae et misericordiae in pectore suo habere rali, nec tamen oleum gratiae et misericordiae in pectore suo habere volebant. Qui frustra super viros bellatores constituuntur, cum arrogantiam praecavere non meditantur. « Tulit et quinque viros de his qui steterant coram rege, » illos profecto qui quinque sensibus corporis voluptati servientes, regi vitiorum semper assistebant. « Et Sophar principem exercitus, qui probabat tyrones de populo terrae; » Sophar interpretatur dissipans vel dividens, significans eos qui rudes in Ecclesia quos ad militiam Christi nutrire debuerant, pravis exemplis dissipantes, a coetu fidelium per errorem sequestrant. « Et sexaginta viros e vulgo qui inventi fuerant in civitate. » Hoc est stultos operatores, qui merito vulgi nomine nuncupantutilitatem consiliorum divinorum discere, et factis implere neglexerant. Hos videlicet, omnes tollens Nabuzardan princeps militum, duxit ad regem Babylonis in Reblatha.
Abbreviated transcription (Latin):
et cranslatus ẽ. uuda de terra sua. Non solũ enim popu
eo peccatis captiuare satagit. unde de ipso in iob seum¬
otum ̃. E scȩ eiꝰ electȩ sunt. Tulit quoq saraiam ꝯuiinc̃¬
ordinem qui in episcopis ẽ. amore uoluptatis terrenȩ
et catena uitiorũ constringit. Tulit quoq similiter xt
sophoniam qui int̾pretatur absconditꝰ sacerdotẽ scd̾m.
cum scđi ordinis uiros hoc ẽ. presbiteros qui talentum
uerbi dĩ in terra fodientes absconderant insuũ dñium
subigit. Et tres ianitores illos uidelicet qui ostiu fidei
aperꝰire. debuerant. & denentes elauẽ. scientię nec ipsi in¬
troierunt nec alios introire ꝑmisert. E de ciuitat x
eunuchũ unum quierat p̃fectus suꝑ iuiros bellacor es.
umuichus iste significat eos quos alibi scriptura sacra
stultas uirgines appellat. quȩ uasa oleo uacua in mani¬
bus tenebant. continentes uidelicet se a corporali cogei¬

Expanded text:
et translatus est Iuda det translatus est Iuda dpere et peccatis captivare satagit, unde de ipso in Job scriptum est: « Escae ejus electae sunt. » -- « Tulit quoque Saraiam, » qui intein Ecclesiae ordinem, qui in episcopis est, amore voluptatis terrenae, et vitiorum catena constringit. Tulit quoque similiter « et Sophoniam, » qui interpretatur absconditus; « sacerdotem secundum, » cum secundi ordinis viros, hoc est presbyteros qui talentum verbi Dei in terra fodientes absconderant, in suum dominium subigit; « et tres janitores, » illos janitores videlicet, qui ostium fidei aperire debuerant, et tenentes clavem scientiae, nec ipsi introierunt nec alios introire permiserunt; « et de civitate eunuchum unum qui erat praefectus super viros bellatores, » eunuchus iste significat eos quos alibi Scriptura sacra « stultas virgines » appellat, quae vasa oleo vacua in manibus tenebant, continentes videlicet se a coitu corpo
Abbreviated transcription (Latin):
sticis ordinib de dĩ seruitio auferentes. in suũ usũ ne¬
quissimũ uerterunt. Necnon & thuribula & phialas
cum orationẽ qua diuinitas placari potuit. & pocub
uerbi quib lassi refocilari debuerant impediendo
subuertunt. Quȩ aurea aurea. & quȩ argentea argei¬
tea tulit princeps militię. quia ita sensum ꝓreciosũ
quam etiam eloquii uenustatẽ hostis nequã de doms
dnĩ auferre molitur & secũ in confusionem ducere.
et sacerdotem seđm. & tres ianitores. et de ciuitate
eumchum unũ qui erat p̃fectus suꝑ uiros bellatores
eo qͥuq uiros de iis qui steterant coram rege qͦs repperit
in ciuitate. & sophar pͥncipem exercitus qui ꝓbabatr
trones de popło cerre. & sex uiros e uulgo qui inuent
fuerant in ciuitate. Quos tollens nabuz ardan princeps
militum duxit ad rege babilonis in reblatha. ꝑcussito
eos rex babilonis & interfecit in reblatha int̾ra emath.

Expanded text:
sticis ordinibus de Dei servitio auferentes, in suum usum nesticis ordinibus de Dei servitio auferentes, in suum usum nequissimum converterunt. « Necnon thuribula et phialas. » Cum orationem, qua divinitas placari potuit, et poculum verbi, quibus lassi refocillari debuerant, impediendo subvertunt. « Quae aurea, aurea, et quae argentea, argentea, tulit princeps militiae. » Quia tam sensum pretiosum quam etiam eloquii venustatem hostis nequam de domo Domini auferre molitur, et secum in confusionem ducere.  secundum et tres ianitores et de civitate eunuchum unum qui erat praefectus super viros bellatores et quinque viros de his qui steterant coram rege quos repperit in civitate et Sopher principem exercitus qui probabat tirones de populo terrae et sex viros e vulgo qui inventi fuerant in civitate quos tollens Nabuzardan princeps militum duxit ad regem Babylonis in Reblatha percussitque eos rex Babylonis et interfecit in Reblatha in terra Emath
Abbreviated transcription (Latin):
fateatur. Porro annon qͥ hȩc statuere. catholici fuere
catholice uixere. euangłia & apłm legere. leta p̾dicaue¬
re. p̃dicando docuere: Cur gͦ talia mandauert. siñ essẽ
facienda intellexerunt: Aut quomodo ȩccłam dĩ rexerur
uerbo et exemplo illustrar unt. si contra dm̃ contra clet
a ueritate missi falsitatis p̃cones extiterunt: At qui eo
digno scĩs et dm̃ coluisse & qus aĩ sunt ol yruen dilederti

Expanded text:
fateatur. Porro an non qui haec statuere Catholici fuere, fateatur. Porro an non qui haec statuere Catholici fuere, Catholice vixere, Evangelia et Apostolum legere, lecta praedicavere, praedicando docuere? Cur ergo talia mandaverunt, si non esse facienda intellexerunt? Aut quomodo Ecclesiam Dei rexerunt, verbo et exemplo illustrarunt, si contra Deum, contra Dei a veritate missi falsitatis praecones exstiterunt? Atqui eos digne sanctis et Deum coluisse, et quae Dei sunt docuisse, et
Abbreviated transcription (Latin):
quibus & de quib factũ fuerat agnoui. Morẽ. ꝓfecto ecła¬
sticum sicut ascis patrib eẽ. custoditũ scio. ita conson.
seripturarũ ueritate inuiolabilẽ esse censeo. Unde ma¬
gister gentiũ dicit. siquis iudetur contentiosus eẽ. nos
dalem consuetudinẽ. non habemꝰ. insinuans uidelicet
non eẽ. temerandã eccłȩ consuetudinẽ. cuiꝰ auctorita¬
te prȩceptoꝵ mimire nititur ratione. Eccłe morem
quantum iuolare peccatũ sit: bene beatus augustinus
in libro que contra faustũ conseripsit. his uerbis ostendit
dicens. Quando mos erat. habere plures uxores. erimen
non erat. Nunc uͦ ꝓpterea crimen ẽ. quia mos non est.
tẽ in responsionib ad ianuariũ. Quod saciendũ diui¬
nę scripturȩ p̃scuut auctoritas. ñ dubitandum. queri
faciamus ut legimus. Similiter de eo qͦd tota ꝑ orbem
frequentat eccła. Quibus sententiis morem eccłasticiene¬

Expanded text:
quibus, et de quibus factum fuerat agnovi. Morem profecto ecclesiaquibus, et de quibus factum fuerat agnovi. Morem profecto ecclesiasticum sicut a sanctis Patribus esse custoditum scio, ita consona Scripturarum veritate inviolabilem esse censeo. Unde Magister gentium dicit: Si quis videtur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus . Insinuans videlicet non esse temerandam Ecclesiae consuetudinem, cujus auctoritate praeceptorum munire nititur rationem. Ecclesiae morem quantum violare peccatum sit, bene beatus Augustinus in libro quem contra Faustum conscripsit, his verbis ostendit, dicens : « Quando mos erat habere plures uxores, crimen non erat. Nunc vero propterea crimen est, quia mos non est. » Item in responsionibus ad Januarium : « Quod faciendum divinae Scripturae praescivit auctoritas, non dubitandum quin ita faciamus ut legimus. Similiter de eo quod tota per orbem frequentat Ecclesia. » Quibus sententiis morem ecclesiasticum f
Abbreviated transcription (Latin):
ienauris eyhesioꝵ simuilq iecrosolime. aliarũq ciuitat ũ
episcopis ab hac apłica sede scire uolentibus. si uiri & muli¬
eres qui de sacro fonte leuauer̃ filios suos redirent ad pro¬
prium thorum. Beatȩ memoriȩ scĩssimi patres. Iulius. In¬
nocentius & celestius cum ep̃orum pluriũ & sacerdot um
conuentu. in eccła beatoꝵ apłorum pͥncipis ꝓhibentes calia
ꝑscripserunt & cͥfirmauerunt. ut nullo modo se. iniconu¬
qium reciꝑent mulieres & uiri qui ꝑ quã cunq rationẽ. de sa¬
c̾ro fonte susciperent. natos. sed separentur. ne suadente elabolo
cat. his et huimodi sententiis ea pars declaratur quae ex
prȩposita questione a nobis suꝑius statuebat᷑. Prȩtea ȩcclae
esse atq fuisse hunc morẽ. hanc eiꝰ consuetudinẽ norunt õs
qui huiꝰ rei curam gessert qui in locis ꝓprus ꝑegrinos. uel
in ꝑegrinis indigenas calium studiosos de talib consulu¬
erunt᷑. Hoc ipse aliquando uenetiȩ positꝰ uidi. audiui. et

Expanded text:
Isauriae Ephesiorum, simulque Jerosolymae, aliarumque civitatum episcopis ab hac apostolica sede scire volentibus, si viri et mulieres qui de sacro fonte levaverunt filios suos redirent ad proprium thorum. Beatae memoriae sanctissimi Patres Julius, Innocentius, et Coelestinus cum episcoporum plurium et sacerdotum conventu in ecclesia beatorum apostolorum principis, prohibentes talia praescripserunt, et confirma verunt; ut nullo modo se in conjugium reciperent mulieres et viri qui per quamcunque rationem de sacro fonte susciperent natos, sed separarentur, ne suadente diabolo cat. » His et hujusmodi sententiis ea pars declaratur, quae ex praeposita quaestione a nobis superius statuebatur. Praeterea Ecclesiae esse atque fuisse hunc morem, hanc ejus consuetudinem norunt omnes qui hujus rei curam gesserunt; qui in locis propriis peregrinos, vel in peregrinis indigenas talium studiosos de talibus consuluerint. Hoc ipse aliquando Venetiae positus vidi, audivi, et
Abbreviated transcription (Latin):
occurrere. uerũ familiari ueneratione ac uenerant ira¬
miliaritate concurrere. Ut gͦ cuncta quȩ dicenda sunt
pspicua luce. clarescant. primũ ea questio quã discitiem¬
disponatur. ut omĩi ambiguitate remota quid nra pard
affirmet. quid ura neget. Pector agnoscat. & quȩ affirmat
lnde affirmet. quȩ negat unde neget. corã positis satio¬
nibus indubitanter appareat. Et ea quidẽ pars cum siuis
firmamentis ordine prima digerat᷑. quȩ auobis iccir¬
co preferenda iudicat᷑ quod cã excellentia legis euangłio̧
munit ac roborat. apłies suadelȩ ꝓtectio asseuerat. Lͦ a
asseuerat dico ꝓ parte urã dico. ñ camen ita fieri posse. pol¬
liceor. Hoc deinceps apparebit. Quod gͦ statuitis. quodq le¬
ge diuina statuere. fulcire. firmare satagitis. hoc ẽ. Con
re manu p̃sulis non ẽ. separanda. Cuiꝰ ꝓpositi testimonia
ex euangłio & apło sũpta quib id contenditis approbare

Expanded text:
occurrere, verum familiari veneratione, ac veneranti faoccurrere, verum familiari veneratione, ac veneranti familiaritate concurrere. Ut ergo cuncta quae dicenda sunt perspicua luce clarescant, primum ea quaestio, quam discutienistributa disponatur, ut, omni ambiguitate remota, quid nostra pars affirmet, quid vestra neget lector agnoscat; et quae affirmat unde affirmet, quae negat unde neget coram positis rationibus indubitanter appareat. Et ea quidem pars cum suis firmamentis ordine prima digeratur, quae a vobis idcirco praeferenda judicatur, quod eam excellentia legis evangelicae munit ac roborat, apostolicae suadelae protectio asseverat. Quod asseverat dico, pro parte vestra dico, non tamen ita fieri posse polliceor, hoc deinceps apparebit. Quod ergo statuitis, quodque lege divina statuere, fulcire, firmare satagitis, hoc est conjnore manu praesulis non est separanda. Cujus propositi testimonia ex Evangelio et Apostolo sumpta, quibus id contenditis approbare,
Abbreviated transcription (Latin):
re. Opus quidẽ difficile. Quia de coniugiis questionẽ
implicitam eẽ. non ignorat. quisquis eiꝰ nexus ac nodos
non incaute contrectat. Quod magnꝰ ille doctor beatũ
augustinũ dico. in libro de adulterinis coniigiis his
contestatur uerbis. Questionẽ de coniugiis obscuris¬
simam & implicatissimã esse ñ nescio. Nec audeo ꝓfiten
oñs sinus eiꝰ uel in hoc oꝑe. uł in alio me. adhuc explicasse.
uel iam posse si urgear explicare. Ad hocergo c dicere
ceperam qͦd de questione ꝓposita teneo breui seriptura
uolo excessentis ur̃e aperire. ut qͦd minꝰ poterat uerbo. enu¬
eleatius fiat scripto. & quo planiuis ac plenius dicit᷑ eo
aicentius audiatur. auditũ facilius intelligat᷑. intellectã
tenacius memoretur. ac subtiluis iudicetur. Nec abre. dep¬
mendum uidetur decreta patrũ. eccłȩ morem. euanglĩee
siuie apłies auccoritati non modo nulla contra positione

Expanded text:
re. Opus quidem difficile, quia de conjugiis quaestionem re. Opus quidem difficile, quia de conjugiis quaestionem implicitam esse, non ignorat quisquis ejus nexus ac nodos non incaute contrectat. Quod magnus ille doctor, beatum Augustinum dico, in libro De adulterinis conjugiis his contestatur verbis: « Quaestionem de conjugiis obscurissimam et implicatissimam esse non nescio. Nec audeo profiteri omnes sinus ejus, vel in hoc opere, vel in alio, me adhuc explicasse, vel jam posse, si urgear, explicare. » Ad hoc ergo ut dicere coeperam quod de quaestione proposita teneo, brevi scriptura volo excellentiae vestrae aperire, ut quod minus poterat verbo, enucleatius fiat scripto, et quo planius et plenius dicitur, eo attentius audiatur, auditum facilius intelligatur, intellectum tenacius memoretur, ac subtilius judicetur. Nec ab re depromendum videtur decreta Patrum, Ecclesiae morem, evangelicae sive apostolicae auctoritati non modo nulla contrapositione
Abbreviated transcription (Latin):
cta causa fieri debere id tũ ex patrũ consiliis. tum ex
libris pęnitentialib. dĩ ex more eccłȩ. cui contradiel
non modo fas non et̃. immo nefas esse creditur. asserens
approbare firmamentis eũ euangłicȩ. tum apłice auea¬
sitatis. quȩ om̃i scripturȩ. om̃i sententiȩ. om̃i deniqrra¬
tioni libere opponenda ac p̃ponenda ab om̃ib scitur ae
prescitur. nemo qui nesciat. Unde amica alt̾cationeri
utrobiq modice i modeste certatũ est. sed uris curis
facientibus ab utroq indiscussa ueritate mansuero
cessatum ẽ. Perspiciens itaq reuerentiȩ ure diligentẽ
in questionẽ pręfatã. ꝓspiciens etiam celsitudini urãe
irruentibus curis tam regiorũ quam pontificaliũ Ne¬
qdeigrum facultatẽ uestigandi negatã. decens& com¬
modum fore ratus sum. quod de re sentio maiestate
urȩ thomelli clausula explicare. & explicando indica¬

Expanded text:
cta causa fieri debere, id tum ex Patrum consiliis, tum ex cta causa fieri debere, id tum ex Patrum consiliis, tum ex libris poenitentialibus tum ex more Ecclesiae, cui contradici non modo fas non esse, imo nefas esse creditur, asserens approbare firmamentis, cum evangelicae, tum apostolicae auctoritatis, quae omni Scripturae, omni scientiae, omni denique rationi opponenda ac praeponenda ab omnibus scitur ac praescitur, nemo qui nesciat. Unde amica altercatione utrobique modice et modeste certatum est, sed vestris curis facientibus, ab utroque indiscussa veritate mansuete cessatum est. Perspiciens itaque reverentiae vestrae diligentiam in quaestionem praefatam, prospiciens etiam celsitudini vestrae irruentibus curis tam regiorum quam pontificalium negotiorum facultatem vestigandi negatam, decens et commodum fore ratus sum, quod de re majestati vestrae sentio tomelli clausula explicare, et explicando indica
Abbreviated transcription (Latin):
beris posito colloquiũ urm̃ participare uoluistis. Fo
enim tẽpore quo regii executores cantuarberiã conue¬
nerunt. contigit eminentiã urãm Ad eandem urbẽ de¬
uenisse. Ubi cȩ̃sari quȩ st̃ cęsaris. & dõ quȩ sunt dĩ red¬
dentes. ꝑ aululũ semotis occuꝑationib questionem de
cuiuscdã adulterȩ coniugis faciendo diuordio michi
ꝓposiustis. mecũq de ea conferre maluistis ñ tam mea
quam quȩ mea eẽt. ut reor appetendo nosse sententiã
ne forte quȩ mea esset: ei quam urãm feceratis consona¬
ret. Questio gͦ erat. an uxor a filio coniugis ñ suo adul¬
terium passa. a thoro coniugis megitosuo sit pontifi¬
çali iudicio remouenda. Accidit gͦ ut de. ꝓposita que¬
stione contraria sentiendo uterq nͦrm partem quam
pretulerat. tuendã susceperit. Conabar gͥ modis õib
astruere. separationẽ conuigum p̃dictoꝰ modo. p̃dĩ¬

Expanded text:
beriae, posito colloquium vestrum participare voluistis. Eo beriae, posito colloquium vestrum participare voluistis. Eo enim tempore quo regii exsecutores Cantuarberiam convenerunt, contigit eminentiam vestram ad eamdem urbem devenisse. Ubi Caesari quae sunt Caesaris, et Dei quae sunt Deo reddentes , paululum semotis occupationibus, quaestionem de cujusdam adulterae conjugis faciendo divortio mihi proposuistis, mecumque de ea conferre maluistis, non tam meam, quam quae mea esset, ut reor, appetendo nosse sententiam, ne forte quae mea esset, ei quam vestram feceratis consonantes. Quaestio ergo erat An uxor, a filio conjugis, non suo, adulterium passa, a thoro conjugis merito suo sit pontificali judicio removenda. Accidit ergo, ut de proposita quaestione contraria sentiendo, uterque nostrum partem quam praetulerat tuendam susceperit. Conabar igitur modis omnibus astruere separationem conjugum praedicto modo, praedi
Abbreviated transcription (Latin):
omimo clsi consilu ac integerrimȩ sin¬
ceritatis uiro Uuentanȩ eccłȩ digno
fontifici uualchelino. Ernulfus sub
ueste religiosa uiuentiũ minimꝰ. dum
hic uiuitur felicit᷑ uiuere. & inuita quȩ
finẽ non habet. uera ac heata felicitatȩ
ris suiq desiderii feruore. ditauit. consilio & prudentia
tam scłari quã diuina repleuit. ac repletã morib ho¬
nestauit. Qͦd sane discretũ quenq ñ latet. dũ ꝓ defen¬
sione pauperũ constat beatitudine̾ urãm cotidianas
scłarium negocioꝵ curas patient̃ sustinere. ꝓ tuenda
libertate eccłȩ necessitatib regiȩ maiestatis totiꝰq regni
saluti oꝑam̃ dare. Non latet ꝓfecto dũq ad pontificale
officium spectant. sine int̾missione. manu. uerbo. eȩ¬
teraq sollicitudine oꝑamini. tam urãm quam subdito¬
rum uitã colentes. quȩq ad culturã utrorunq ualeant
caute ac diligenter indagare ñ cessantes. Cuiꝰ rei ueri¬
tatem ꝓpria expientia cognoui. quando mͥ cantuar¬

Expanded text:
Domino celsi consilii, ac integerrimae sinceritatis viro, Wentanae Ecclesiae digno pontifici Walchelino Ernulfus; sub veste religiosa viventium minimus, dum hic vivitur, feliciter vivere, et in vita quae finem non habet, vera ac beata felicitate ris suique desiderii fervore ditavit, consilio, et prudentia tam saeculari quam divina replevit, ac repletam moribus honestavit. Quod sane discretum quemque non latet, dum pro defensione pauperum constat beatitudinem vestram quotidianas saecularium negotiorum curas patienter sustinere, pro tuenda libertate Ecclesiae, necessitatibus regiae majestatis, totiusque regni saluti certum est operam dare. Non latet profecto, dum quae ad pontificale officium spectant, sine intermissione, manu, verbo, caeteraque sollicitudine operamini, tam vestram quam subditorum vitam colentes, quaeque ad culturam utrorumque valeant caute ac diligenter indagare non cessantes. Cujus rei veritatem propria experientia cognovi, quando mihi Cantuar
Abbreviated transcription (Latin):
eali uoieio amolieri debet. Ex concilio maqotinoat fuirst
pare dfalio si quisrelicta fris. neptem. nouereã nuera pool¬
fobriaim fiia auineuli aut eiꝰ relictam. aut yruarqrã pol¬
indifferentr socunt᷑ eplaribus compendus minorat elteinta
manserenda. ne insolentib & tediosisaurib molestius er istã
imuus sentertia deullis habet᷑ quiꝓprios fulros desacidonu¬
moleuane phibent᷑. Idbene cautu: in sacroꝵ serie canonum
pateu adee petisar consiliis plane pfecceq ddefinitũ. De qtio

Expanded text:
rali judicio amoveri debet. Ex concilio Mogutino: « Si quipatre et filio. Si quis relictam fratris neptem, novercam, nurum, consobrinam, filiam avunculi, aut ejus relictam, aut privignam polindifferenter loquuntur, epistolaribus compendiis minime aestimavi inserendam, ne insolentibus et taediosis auribus molestus existam. Similis sententia de illis habetur qui proprios filios de sacro fonte levasse perhibentur. Id bene cautum est in sacrorum serie canonum, Patrum decretis ac conciliis plane perfecteque definitum. De quo
Abbreviated transcription (Latin):
uiro est mulier. iuuente uiro alligata c̃. legi. Si aut em
mortuus fuerit uir eiꝰ. soluta ẽ. alege uiri. Igit᷑ iuuente
uiro uocabitur adultera. si fuerit cũ alio uiro. Si autẽ mor

Expanded text:
viro est mulier, vivente viro alligata est legi. Si autem viro est mulier, vivente viro alligata est legi. Si autem mortuus fuerit vir ejus, soluta est a lege viri. Igitur vivente viro vocabitur adultera, si fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
duniserit urorẽ. suam & aliam duxerit. adulterium
cõmictit suꝑ eã. & si uxor dimiserit uirũ suũ et alu
nupserit: moechatur. Lucas. Omis qui dimittit uxore
ducit: moechatur. Si reuoluat ac ꝑcurrat quispiam le¬
ctor uniuersas euangłiorũ scripturas nichil me reliqͥsse
nichil qͦd adurãm ꝓpositionẽ tuendam atq roborandam
putetur. me. subterfugisse reꝑiet. Hȩc ad ur̃ę partis defen¬
sionem accire c̃tenditis. & uobis sũmum ineis robur for¬
citudinis eẽ. confiditis. Hȩc ipss quoq approbo. & digna ue¬
neratione apꝓbanda censeo. sed tamen ex eis apꝓbari posse
quod quęritur ñ adeo confido. ĩmo plurimum diffido
ad loco suo sequenti explanatione clarebit. Sed ad ꝓposita
redeamus. ex apło quoq sic̃ ex euangłio gessimus ꝓbatio¬
nis ur̃x̧ iuuamina colligentẽs. Hanc p̃ordinatam᷑ sumin
preceptoris doctrinã apłica prudentia prudent intelui¬
gens. ꝓuidenter ad romanos scribendo. quȩ inquit sub

Expanded text:
t uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit super eam; et si uxor dimiserit virum suum, et alii nupserit, moechatur . Lucas: Omnis qui dimittit uxorem ducit, maechatur . Si revolvat ac percurrat quispiam lector universas Evangeliorum Scripturas, nihil me reliquisse, nihil quod ad vestram propositionem tuendam atque roborandam putetur, me subterfugisse reperiet. Haec ad vestrae partis defensionem accire contenditis, et vobis summum in eis fortitudinis esse robur confiditis, haec ipse quoque approbo, et digna veneratione approbanda censeo; sed tamen ex eis approbari posse quod quaeritur non adeo confido, imo plurimum diffido. Id loco suo explanatione sequenti clarebit. Sed ad proposita redeamus. Ex Apostolo quoque sicut ex Evangelio gessimus, probationis vestrae juvamina colligantes, hanc praeordinatam summi Praeceptoris doctrinam apostolica prudentia prudenter intelligens, providenter ad Romanos scribendo: Quae, inquit, sub
Abbreviated transcription (Latin):
uxorisuȩ. & erunt duo in carne una. Itaq iã nonst̾ duo. sed
una caro. Qͦdergo ds̃ coniunxit. homo ñ separet. Ee post
pauca. Quicunq dimiserit uxorẽ suam nͥ ob fornicationẽ
et aliam duxerit: moechatur. Marcus. Relinquet ho¬
mo patr̃ẽ. suum & matrẽ. & adherebit uxori suȩ: & erum
luo incarne una. ltaq iã non st̃ duo. sed una carod¬

Expanded text:
duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet . Et post pauca: Quicunque dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur . Marcus: Relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Itaque jam non s
Abbreviated transcription (Latin):
chiam dicens. Hec dicite ezechis regi uidȩ. Non te seduca
d̃s tuus inqͦ habes fiduciã. neq dicas. Non tradet᷑ ierłm
in manu regis assyriorũ. Iuxta uoluntatem dĩ rapsaces
Dennacherib autẽ. occurrens regi echiopũ misit ad ez echiã
nuncios & epłas. ut eos quos uirib non cepit sermoNe
terreret. Pugnasse autẽ sennacherib contra egyptios
et obsedisse pelusium. iamq extructis aggerib urbe
capienda uenisse tharachã regem ethiopũ in auxilium
narrat. herodotus. Itaq cũ accepisset ez echias litteras de
manu nuncioꝵ & legisset eas: ascendit in domũ dñi &er
pandit. eas coram dño. & orauit in conspectu eiꝰ dicens. Dñe

Expanded text:
chiam, dicens: Haec dicite Ezechiae regi Juda: Non te seducat chiam, dicens: Haec dicite Ezechiae regi Juda: Non te seducat Deus tuus, in quo habes fiduciam, neque dicas: Non tradetur Jerusalem in manus regis Assyriorum, » etc. Juxta voluntatem Dei Rabsaces Sennacherib autem occurrens regi Aethiopum misit ad Ezechiam nuntios et epistolas, ut eos quos viribus non cepit sermone terreret. Pugnasse autem Sennacherib contra Aegyptios, et obsedisse Pellusium, jamque exstructis aggeribus, urbe capienda, venisse Tharacam regem Aethiopiorum in auxilium, narrat Herodotus. « Itaque cum accepisset Ezechias litteras de manu nuntiorum, et legisset eas, ascendit in domum Domini, et expandit eas coram Domino, et oravit in conspectu ejus, dicens: Domine
Abbreviated transcription (Latin):
dñm̃. quo irascente tanta ꝑpetimur. sed tuũ dicimꝰ dnm̃a
phematur acultura idoloꝵ mortuorũ. Ceuag oratio¬
nem nr̃am iacentẽ. ꝓ reliquiis popłi quȩ obsideaturia
reuenit cos isaias quia eospũ quo futura noscebats etiã
abscntt̃ rege audierat. hȩc inquit dicite dño uestro.
Hȩc dicit dñs. Noli timere uerba quib ñ tu sed egosum
blasphematus. nec dico om̃ia quȩ regi assyriofaciã. ne
meam uidear iactare. potentiam. Sed quia danduss
ei sp̃s. non dĩ sed aduersarii. & audito nuncio reugr¬
tens ad terrã suam corruat. gladio. ut duo parit᷑. qui
optabat ezechias audiret se ab̾ obsidione liberandũ. e
inimicum in sua t̾ra. ee. Moriturum. Reuersus ẽ igitꝰ
rapsaces. & Inuenit regẽ assyriorũ expugnantẽ lobnã
udierat. enĩ quod recessisset de lachis. Cumq alidissẽt
de characha rege ethiopiȩ dicentes. ecce egressus ẽ. ut pu¬
qnet aduersũ te. & iret contra eũ: misit nuncios ad eze¬

Expanded text:
num, quo irascente tanta perpetimur, sed tuum dicimus DominDeus blasphematur, a cultura idolorum mortuorum. « Leva ergo orationem nostram jacentem pro reliquiis populi, quae obsidentur. Praevenit eos Isaias, quia eo spiritu, quo futura noscebat, etiam absentem regem audierat: « Haec, inquit, dicite domino vestro, quae dicit Dominus: Noli timere verba, quibus non tu, sed ego sum blasphematus. » Nec dico omnia quae regi Assyrio faciam, ne meam videar jactare potentiam. Sed quia dandus sit ei spiritus non Dei, sed adversarii, et audito nuntio revertens ad terram suam corruat gladio, ut duo pariter, quae optabat Ezechias, audiret se ab obsidione liberandum, et inimicum in sua terra esse moriturum. « Reversus est igitur Rabsaces, et invenit regem Assyriorum expugnantem Lobnam. Audierat enim quod recesserat de Lachis. Cumque audisset de Tharaca rege Aethiopiae, dicentes: Ecce egressus est, ut pugnet adversum te, et iret contra eum, misit nuntios ad Eze
Abbreviated transcription (Latin):
merus qui minus habet denario imꝑfecione legis signi¬
ficat. sicut undenarius transgressionẽ. Et rrecte ediecoi
est qͦd nabuchodonosor in nono annoregni sede hie
obsederit ciutatem. mense decimo & decuna die nnien¬
sis: quia pastores mali cũ decalogi mandata que scier¬
cia tenent Opere & doetrina ꝑficere negligure. Neces¬
seũ. ut ꝑlebem sibi cõmissam antiquus hocts eũ sao es¬
ercitu obsidione circundet. et iunitione erroris acip¬
tiorum constructa claudat uallando euuatẽ: sicꝙ fa¬
mes in eiuitate p̃ualeat. Fames utiq uerbidi. Qmn ste
expenditur libere panis doctrine popło terre. Eti ite¬
ruptae. eiutas: om̃sq uiri bellatores noete fugexunt.
nterrupta quidẽ ꝑ temptationes uarias malignorum
spinuim custodia ẜopłorum ii qui debuerapi s pres
ciuitatẽ defendere. nocte ignorantiȩ & tenebris pecea¬
torum uallati fugiunt. Quia scđm ueritatis uocer
mercennarius & qui non e. pastor. iude lupi aierien¬

Expanded text:
narius numerus qui minus habet denario imperfectionem legis significat, sicut undenarius transgressionem, et recte dictum est quod Nabuchodonosor in nono anno regni Sedeciae obsederit civitatem, mense decimo et decima die mensis, quia mali pastores, cum Decalogi mandata quae scientia tenent, opere et doctrina perficere negligunt: necesse est ut plebem sibi commissam antiquus hostis cum suo exercitu obsidione circumdet, et munitione erroris, ac vitiorum constructa, claudat vallando civitatem, sicque fames in civitate praevaleat, fames utique verbi Dei, cum non expenditur libere panis doctrinae populo terrae. « Et interrupta est civitas, omnesque viri bellatores nocte fugerunt. » Interrupta quidem per depraedationes varias malignorum spirituum custodia populorum, hi qui debuerant armis civitatem defendere, nocte ignorantiae et tenebris peccatorum vallati fugiunt? quia, secundum Veritatis vocem: « Mercenarius et qui non est pastor videt lupum venien
Abbreviated transcription (Latin):
decem tribꝰ uicimus facile. quantomagis solam ierlim
uno dõ prȩsule uincenns: Uere iustus erechias omia
aiens eũ consilio. ꝓhibuit ei respondere.: ne eũ ad inaio¬
de blasphemias ꝓuocaret. Uenitq eliachim filiꝰ belehiae
ppositus domꝰ & somna scriba & ioae filiꝰ asaphacẽrpera

Expanded text:
quinque tribus vicimus facile, quanto magis solam Hierusalem quinque tribus vicimus facile, quanto magis solam Hierusalem uno Deo praesule vincemus? Vere justus Ezechias omnia regens cum consilio prohibuit ei respondere, ne eum ad majores blasphemias provocaret. « Venitque Eliacim filius Helciae praepositus domus, et Sobna scriba
Abbreviated transcription (Latin):
nu mea. ostendit harũ om̃ium ciuitatũ siue gentiũ diis ser¬
uisse samaritas. Et quia ñ erant dii sed idola. merito cul¬
tores uanitatis ut decebat eẽ. subuersos. Est autẽ emath
urbs coele syriȩ quȩ ncͣ epiphania dr̃. iuxta emessam u
supra monuimꝰ. Arphat urbs damasci. quã expugnatã
a rege assyrioꝵ & ieremias scribit. Sepharuaim qͦd nume¬
ro plurali libros uł litteras sonat. nomen ẽ. locoꝵ de quibu
assyrii transmigrantes habitauer̃t in samaria: ut in locorũ
upris inuenimus. Uerũ inisaia hoc qͦ uocabulir̃ cẽ. eiui¬
cametsi pluralit᷑ dictum. ui chebarũ athenacũ. Porigo
Aa c& aua uetus elitio quasi uniꝰ urbis nonen anetiga¬
uam posuit. Et quidẽ in hebreo ita scriptũ est. Detoiara
quinta sillaba .ti. quȩ in medio nomine positae. conum¬
dionem & apudeos significat. potest & ita distingud
dicatim ane & gaue ut aquila transtulio. siue anaos aii.

Expanded text:
nu mea? » ostendit harum omnium civitatum sive gentium diis sernu mea? » ostendit harum omnium civitatum sive gentium diis servisse Samaritas. Quia non erant dii, sed idola, merito cultores vanitatis, ut decebat, esse subversos. Est autem urbs Celesyriae, quae nunc Epiphania dicitur, juxta Emesan, ut supra monuimus. Arphad urbs Damasci, quam expugnatam a rege Assyriorum et Jeremia scribit. Sepharvaim, quod numero plurali libros vel litteras sonat, nomen est locorum de quibus Assyrii transmigrantes habitaverunt in Samaria, ut in Locorum libris invenimus. Verum in Isaia hoc quoque vocabulum esse civipharvaim ? » tametsi pluraliter dictum ut Thebarum, Athenarum. Pro Ana et Ava, vetus editio, quasi unius urbis nomen Anetigavam posuit; et quidem in Hebraeo ita scriptum est. Verum quia quinta syllaba ti quae in medio nominis posita est, conjunctionem et apud eos significat, potest et ita distingui, ut dicatur, ane et gave, ut Aquila transtulit, sive Ana et Ava,
Abbreviated transcription (Latin):
bant urinã suam uob̾cum. ꝑ qͦd ostendit fame eos & siti capi¬
en dos. simulq illecebrã iungit. timori. ut qͦs t̾rore non ui¬
cit ꝑsuasione. decipiat. & dicit ex ꝑsona regis. facite. inecum
benedictionẽ. hoc ẽ. facite qͦd in urãm benedictionẽ ꝓficiat
enedicite regi assyrio. & eũ dñm confidemini. ut pmia consc¬
mini. Donec reuertar de egypto uł capta lobnã redeam.
habitate in urbe ur̃a & reb ur̃ĩs fruimini. & postea ducã
uos in similẽ derrę ur̃s derram. Quã tamen ñ nominauit
quia similem ei inuenire ñ potuit. sed similitudinẽ porut.
oc enĩ unusquisq uult in quo natus ẽ. Alii putant terrã medi
eis repmitti quȩ t̾rȩ. iudee similitudinẽ habeat tã insitu qͣm
infructibus. Ed ait rapsaces int̾ alia quib dm̃ blasphemabat
pharuaim ana.⁊ aua. nunqͥd lib̾auerunt samariã de ma¬

Expanded text:
bant urinam suam vobiscum. » Per quod ostendit fame eos et siti esse capibant urinam suam vobiscum. » Per quod ostendit fame eos et siti esse capiendos. Simulque et illecebram jungit timori, ut quos terrore non vincit, persuasione decipiat. Et dicit ex persona regis: « Facite mecum benedictionem, » hoc est, facite quod in vestram benedictionem proficiat. Benedicite regi Assyrio, et eum dominum confitemini, ut praemia consequamini, donec revertar de Aegypto, vel, capta Sobna, redeam. Habitate in urbe vestra, et rebus vestris fruimini, et postea ducam vos in similem terrae vestrae terram. Quam tamen non nominavit, quia similem ei invenire non potuit, sed similitudinem non ponit; hoc enim unusquisque vult, in quo natus est. Alii putant terram Mediae eis repromitti, quae terrae Judaeae similitudinem habeat, tam in situ quam in fructibus. Quod ait Rabsaces, inter alia, quibus Deum blasphemabat, pharvaim, Ana et Ava? Nunquid liberaverunt Samariam de ma