comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et filius et sp̃s sc̃s sunt: s pat̾ solus.
& quia filius qͦ de sapientia ẽ. genita
de sapientia: sicut nec pat̾ ei nec sp̃s
ei meminit. nec sp̃s sc̃s ei diligit. s ip¬
se sibi. Sua enim ẽ. et ipse memoria.
sua intelligentia. sua dilectio. S ita
de sapientia: non patrem habet me¬
moriam. et filiũ intelligentiã. et se di¬
leccionem. Neq enim sapientia ẽẽt. si
alius ei meminisset. eiq alius intelli¬
geret: ac tantũmodo sibi ipse dilig̾et.
S ipse habet hec tria. Ft̃ ea sic habet:
ut hȩc ipsa ipse sit. Uerũtam̃ ut ita
sit: inde illi ẽ. unde ꝓcedit. Quis gͦ
hõĩum pot̾. istam sapientiã qua nouit
deus om̃ia. ita ut nec ea quȩ dicunt᷑
pretcĩta ibi pret̾eant. nec ea q̃ dicunt᷑
futura quasi desint expectentur ut
ueniant. s et prec̾ita et futura cum
p̃sentib sint cuncta p̃sentia. nec sin¬
sint uniu̾sa: quis inqͥ hoĩum cõpre¬

Expanded text:
et Filius et Spiritus sanctus sunt, sed Pater solus. et Filius et Spiritus sanctus sunt, sed Pater solus. Et quia Filius quoque sapientia est genita de sapientia, sicut nec Pater ei, nec Spiei meminit, nec Spiritus sanctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua intelligentia, sua dilectio; sed ita de sapientia, non Patrem habet memoriam, et Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit. 13. Quis ergo hominum potest istam sapientiam qua novit Deus omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec sinsint universa: quis, inquam, hominum compre
Abbreviated transcription (Latin):
simum ẽ E rgo deus pat̾ sapiens ea¬
quȩ ipse sua ẽ. sapientia: et filius sa¬
pientia patris de sapientia qd̾ ẽ. pat̾.
de quo ẽ. genitus filius. Quocͥca cõse¬
quent̃ ẽ. et intelligens pat̾: ea q̃ ipse
sua ẽ. intelligentia. Neq enim ẽẽc sa¬
piens: qui ñ e̾et intelligens. Filius
aũ intelligentia patris: de intelli¬
gentia genitus quod ẽ. pat̃. Hoc ⁊ de
memoria ñ incõuenient̃ dici potest.
Quomͦ ẽ. enim sapiens. qͥ nicħ meio¬
nit. uł sui ñ meminit :  inde quia
et filii meminit pat̾. memoria ñ filũ
s sua: ita et sui et patͥs meminit filiꝰ
memoria ñ patris s sua. Dilectio qͦq
uͥ nulla ẽ. quis ullam dicat ẽẽ. sapi¬
entiam: Ex quo colligitur: ita eẽ pa¬
trem dilectionem suam. ut intelligen¬
tiam et memoriã suam. Ecce gͦ.tria
illa. id: memoria. intelligentia. dilec¬
tio seuuoluntas. in illa sũma et un¬
mutabili e̾entia quod ẽ. deus: ñ pat̃

Expanded text:
simum esimum equae ipse est sua sapientia; et Filius sapientia Patris de sapientia quod est Pater, de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non inconvenienter dici potest. Quomodo est enim sapiens qui nihil meminit, vel sui non meminit? Proinde, quia et Filii meminit Pater, memoria non Filii, sed sua; ita sui et Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapientiam? Ex quo colligitur ita esse Patrem dilectionem suam, ut intelligentiam et memoriam suam. Ecce ergo tria illa, id est, memoria, intelligentia, dilectio sive voluntas in illa summa et immutabili essentia quod est Deus, non Pater
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ filiũ intellig̾e. et patrẽ. et filiũ.
et se ipsũ: ꝑ se aũ ñ ñ dilig̾e. et se.⁊
patrem. et filiũ : tanꝗͣ memoria sit
pat̾. et sua. et filii. et sp̃s scĩ: filius aũ
uis hȩc in illa tͥnitate opinari. uł affir¬
mare p̾sumat : Si enĩ solus ibi filius
intelligit. et sibi. et patri. et sp̃ui sc̃o:
d illam reditur absurditatẽ. ut pat̃
iit sapiens de seipso. s de filio: nec
spientia sapientiã genuerit: s ea
sapientia pat̾ dicatur sapiens ẽe.
quã genuit. Ubi enĩ ñ ẽ. intelligñtia:
nec sapientia pot̃ eẽ. Ac ꝑ hoc. si pat̃
ñ intelligit ipse sibi. s filiꝰ ĩtelligit
patͥ: ꝓfecto filius patrẽ sapientem
facit. Et si hoc ẽ. dõ eẽ. quod saꝑe:
et ea illi ce̾ntia ẽ. quȩ sapientia: nõ
filius a patre quod uerũ ẽ. s a filio
pocius habet pat̾ c̾entiam. quod ab¬
surdissimũ atq falsissimũ ẽ. Hanc
absurditatem nos in libro septimo
discussisse abiecisse. conucisse. certis¬

Expanded text:
igere et Patrem et Filium et se ipsum, per se autem non nisi diligere et se et Patrem et Filium: tanquam memoria sit Pater et sua et Filii et Spiritus sancti, Filius autem Quis haec in illa Trinitate opinari vel affirmare praesumat? Si enim solus ibi Filius intelligit, et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius a Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dix̾it : aut quis ẽ. qͥ ñ uideat.
uͥ nulla scientia ẽ. nullo mͦ eẽ. sapi¬
entiam : Aut uͦ putandũ ẽ. sapien¬
tiam q̃ deus ẽ. scire alia: et nescire
se ipsam: uł diligere alia: nec dili¬
gere se ipsam: Quȩ siue dici. siue
credi: stultum et impium ẽ.
cce gͦ trinitas.UII
sapientia scł. et noticia
slui. et dilectio sui. Sic enĩ et in ho
ita sunt in homine: ut ñ ipsa sint
ho. homo ẽ. enim sicut uet̾es defi¬
merunt: animal racionale morta¬
le. Illa gͦ excellunt in homine: ñ
ipsa sunt hõ. Et una ꝑsona. id est sin¬
gulus quisq hõ: habet illa tria in
m̃te. uł m̃tem. Quod si etiã sic defi¬
niamus hominẽ. ut dicamus. hõ:
et corpore: ñ ẽ. dubiũ. hominẽ hab̾e
animã q̃ ñ ẽ. corpus. Hab̾e corpꝰ qd ñ
ẽ. anima. Ac ꝑ hoc : illa tria ñ hõ¬
sunt. s hominis sunt. uł in homine
sunt. Detracto etiã corpore. si sola
anima cogitetur : aliquid eiꝰ mens.
tanquã caput : uł oculus. uł facies.

Expanded text:
deat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium est; ecce ergo Trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et dilectio sui. Sic enim et in homita sunt in homine, ut non ipsa sint homo. Homo est enim, sicut veteres definierunt, animal rationale mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo. Et una persona, id est singulus quisque homo, habet illa tria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo et corpore; non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Ac sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus est mens, tanquam caput ejus, vel oculus vel facies,
Abbreviated transcription (Latin):
nuntur et scientia continent᷑: siue
cũ mens ipsa qua norimus quicqͥd
nosse nos u̾aciter dicimus. sibi cogni¬
ta ẽ. uł se cogitat: siue cũ aliqͥd qd̾
ipsa ñ ẽ. et̃num atq incõmutabile
cõspicit: nũgͦ sicut in his om̃ib cer¬
tissimas uidemus t̾ͥnitates. qr in nob̾
fiunt. uł in nob̾ sunt. cũ ista memini¬
mus. aspicimus. uolumus. ita uide¬
mus etiam tͥnitatem dm̃: qr ⁊ illic
intelligendo cõspicimus tanq. dicen¬
tem et u̾bum eius. id÷ patrẽ ⁊ filiũ.
atq inde ꝓcedentẽ caritatem utusq
cõmunem. scm̃ scł sp̃m : An trinitates¬

Expanded text:
nuntur et scientia continentur; sive nuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid nosse nos veraciter dicimus, sibi cognita est, vel se cogitat, sive cum aliquid quod ipsa non est, aeternum atque incommutabile conspicit: num ergo sicut in his omnibus certissimas videmus trinitates, quia in nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista meminimus, aspicimus, volumus, ita videmus etiam Trinitatem Deum, quia et illic intelligendo conspicimus tanquam dicentem, et verbum ejus, id est, Patrem et Filium, atque inde procedentem charitatem utrique communem, sc
Abbreviated transcription (Latin):
duxit paululũ tͥnitas. id÷ amans. et
quod amatur:. et amor. S qr lux illa
ineffabilis nr̃m reu̾b̾abat optutũ.⁊
ei ñdum posse concẽꝑari nr̃ȩ m̃tis qͦdã
m̃ couincebatur infirmitas: ad ipsiꝰ
sidationem. reficiende laborantis in¬
tentionis causa. iter ceptũ dispositũ¬
q refleximus. Et inde in creat̾a qđ
nos sumus. ut inuisibilia dĩ ꝑ ea q̃
facca sunt conspic̾e intellecta posse
cesse fuerat. aut forte plus quã necet̾
fuerat. ex̾citata in inferiorib intel¬
ligentia: ad sũmam tͥnitatem q̃ ds̃
ẽ cõspitiendam. nos erigͥe uolumus.
nec ualemus. Nũ enĩ sicut certissi¬
mas uidemus tͥnitates. siue q̃ forin¬
secus de reb corporalib fiunt: suie
cum ea ipsa q̃ forinsecus sensa sunt
cogitantur: siue cũ illa quȩ oriunt᷑i
animo. nec ꝑtinent ad corporis sensꝰ
sicut fides. sicut u̾tutes q̃ sunt ardes
agendȩ uitȩ. manifesta racione cer¬

Expanded text:
eluxit paululum Trinitas, id est, amans, et eluxit paululum Trinitas, id est, amans, et quod amatur, et amor. Sed quia lux illa ineffabilis nostrum reverberabat obtutum, et ei nondum posse obtemperari nostrae mentis quodam modo convincebatur infirmitas, ad ipsiusariorem considerationem, reficiendae laborantis intentionis causa, inter coeptum dispositumque refleximus: et inde in creatura, quod nos sumus, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, conspicere intellecta possemquantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valemus. Num enim sicut certissimas videmus trinitates, sive quae forinsecus de rebus corporalibus fiunt, sive cum ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur; sive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cer
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. quomͦ credimus. Nam hoc int̾
fideles ñ debet hab̾e q̃stionem. S si
aliquo mͦ ꝑ intelligentiã possumus
iudẽ quod credimus: quis iste erit
modiis: Si enĩ recolamus uͥ nr̃o intel¬
letui ceꝑit in his libris tͥnitas appa¬
iere: octainis occurrit. Ibi qͥppe ut
pocuimꝰ disputando erigere tẽptaui¬
mus m̃tis intentionẽ : ad indelligndã
llim p̃stantissimã ĩmutabilẽq na¬
turĩ. quod nr̃a mens ñ ẽ. Quã tam̃
Ae intuelamur. ut nec longe a nobis¬
e̾t. et supra nos e̾et: si loco. s ipsa
sui uen̾abili mirabiliq p̃stantia: ita
ut apud nos ẽẽ. suo p̃senti lumine
indẽtur. In qͦ tam̃ nob̾ adhuc nulla
tͥuitas apparebat: qr ñ ad eã queren¬
dam in fulgore illo firmã m̃tis aciẽ
ten̾ebamus: tamen qr ñ erat aliqͣ mo¬
les. uͥ credi oport̾et magnitudinem
duoꝵ uł tͥum plus e̾ẽ. quã unius: cer¬
nebamus utcũq. S uͥ uentũ ẽ. ad ca¬
ritatẽ. quȩ in scã. scͥptura ds̃ dicta ẽ:

Expanded text:
m hoc inter fideles non debet habere quaestionem: sed si aliquo modo per intelligentiam possumus videre quod credimus, quis iste erit modus? 10. Si enim recolamus ubi nostro intellectui coeperit in his libris Trinitas apparere, octavus occurrit. Ibi quippe, ut potuimus, disputando erigere tentavimus mentis intentionem ad intelligendam illam praestantissimam immutabilemque naturam, quod nostra mens non est. Quam tamen sic intuebamur, ut nec longe a nobis esset, et supra nos esset, non loco, sed ipsa sui venerabili mirabilique praestantia, ita ut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen nobis adhuc nulla Trinitas apparebat, quia non ad eam quaerendam in fulgore illo firmam mentis aciem tenebamus: tantum quia non erat aliqua moles, ubi credi oporteret magnitudinem duorum vel trium plus esse quam unius, cernebamus utcumque. Sed ubi ventum est ad charitatem, quae in sancta Scriptura Deus dicta est ,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. quod sapientẽ cẽ. Dicit᷑ quidẽ in
encia. S quẽ admodũ intelligendũ¬
sit. ne patrẽ filius uideatur facere
sapientem: in libro .uiͦi. disputatuẽ.
Et ad hoc racio ꝑuenit: ut sic sit filiꝰ
sapientia de sapientia. que admadum
um̃ de lumine. deus de dõ. Nec aliud

Expanded text:
esse quod sapientem esse. Dicitur quidem in esse quod sapientem esse. Dicitur quidem in entia. Sed quemadmodum sit intelligendum, nec Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est. Et ad hoc ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. Nec aliud
Abbreviated transcription (Latin):
et̃nus sapiens. beatus. hec tͥa
sunt tͥnitas. quȩ appellatur deus:
Redegimus quid illa .xii. in istã pau¬
citatem tͥum: s eo mͦ forsitan possumꝰ
et hȩc tria in unũ aliqͥd horũ. Nam
si una eademq res in dĩ nat᷑a pot̾ eẽ.
sapientia. et potñtia. aut uita et sapi
aut bãtitudo et sapientia : Ac ꝑ hoc.
sicut nicħ int̾erat. utrũ illa .xii. an
ista tria dice̾mus. qñ illa multa in
unã redegimus paucitatẽ : ita nicħ
int̾÷ utrũ tria ista dicamus. an illud
unũ. in cusꝰ singłaritate duo cet̾a
similit̃ redigi posse monstrauimus.
Quis itaq disputandi modus. quȩna
tandem uis intelligendi atq potĩtu
q̃ uiuacitas racionis. ꝗ̃ acies cogitos
ostendet. ut alia iam taceã. hoc uni
quod sapientia dr̃ deus. quomͦ sit in¬
nitas: Neq enĩ sicut nos de illo ꝑei¬
pimus sapientiã. ita deus de aliqͦ s
sua ẽ. ipsa sapientia. Quia ñ ẽ. alud
sapientia eius. aliud e̾entia: cui hoce.

Expanded text:
ernus, sapiens, beatus, haec tria sunt Trinitas, quae appellatur Deus? Redigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut vita et sapieaut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quomodo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo percipimus sapientiam, ita Deus de aliquo: sed sua est ipse sapientia; quia non est aliud sapientia ejus, aliud essentia, cui hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
ta quã t̾ͥnitas. Nec aliqͥd ad nat᷑am
dĩ ꝑtinet. quod ad illã ñ ꝑtineat ani¬
nitatẽ : & tres ꝑsonȩ sunt uniꝰ cen¬
tiȩ. Non sicut singulus quisq hõ.
una ꝑsona. Itemq in hoc magna
distantia ẽ: quod siue m̃tem dica¬
mus in homine. eiusq noticiam.
et dilectionem: siue memoriam. in¬
telligentiã. uoluntatẽ : nicħ m̃tis
meminimus nͥ ꝑ memoriã. nec in¬
telligimus nͥ ꝑ intelligentiam. nes
amamus nͥ ꝑ uoluntatẽ. At uͦ in illa

Expanded text:
ta quam Trinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat Trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. 12. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam, intelligentiam, voluntatem, nihil mentis meminimus nisi per memoriam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa
Abbreviated transcription (Latin):
quisq ur̃m in nõie iħu xp̃i. in re¬
missionẽ pecẽorum: et accipietis do¬
num sp̃s scĩ. Itemq in eodem libro
legitur. symonẽ magũ apłis dare uo¬
luisse pecuniã: ut acciꝑet ab eis potes¬
tatem. qua ꝑ impositionẽ manus eiꝰ¬
daretur sp̃s sc̃s. Cui petrus idem. pe¬
cunia inqͥt tua tecũ sit in ꝑditionẽ:
qr donũ dĩ estimasti te ꝑ pecunam
possidẽ. Et alio ciusdem libri loco. cũ
petrus cornelio et eis qui cũ illo fue
uenerant: qr et in nationes donum
sp̃s scĩ effusũ ẽ: audiebant enĩ illos
loq̃ntes linguis et magnificanteb.
De quo facto suo. qd̾ incirrũcisos bad¬
tizau̾at. qr pͥusquã babtigarentur
ut nodũ q̃stionis huius auferret. in
ait pꝰ cet̾a. Cum cepissẽ aũ loqui ad
eos. cecidit sp̃s sc̃s in illos sicut et in
nos in inicio: memoratꝰq sũ u̾bi dñi
sicut dicebat: qr ioħs quid̃ babtiza
aqua: uos aũ habtizabimini spũ sio.¬

Expanded text:
m in nomine Iesu Christi in remissione peccatorum, et accipietis donum spiritus sancti. itemque in eodem libro legitur Simonem Magum apostolis dare uoluisse pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem, qua per impositionem manus daretur spiritus sanctus. cui Petrus idem: pecunia, inquit, tua tecum sit in perditione, quia donum dei aestimasti pecunia possidere. et alio eiusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et eis qui cum illo fueruenerant, quia et in nationes donum spiritus sancti effusum est. audiebant enim illos loquentes linguis et magnificantes deum. de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in ait post cetera: cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit spiritus sanctus in illos, sicut et in nos initio. memoratusque sum uerbi domini, sicut dicebat: quia Iohannes quidem baptizauit aqua, uos u
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s in cõmune om̃ib membris ap̃i
multa dona quę sint quibꝰq ꝓpͥa
diuiduntur. Non enim singłi quiq
habent omia: s hi illa. alii alia quã¬
uis ipsũ donũ a quo ciuq ꝓpͥa diui¬
Nam et alibi cũ multa dona cõmemo
rasset: om̃ia inquit hec oꝑat᷑ unus
atq idem sp̃s: diundens ꝓpͥa uniciuiq
ꝓut uult. Quod ũbum et in epła q̃
ad hebiros ẽ. inuenitur. iͥ scriptum est.
Attestante dõ signis et portentis ⁊ uarus
u̾tutib et sp̃s scĩ diuisionib Et hic cũ
dixisset. ascendit in altũ captiuauit
captiuitatẽ. dedit. dona hominibus:

Expanded text:
s, in commune omnibus membris Christi multa dona, quae sunt quibusque propria, dividuntur. Non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa, alii alia: quamvis ipsum donum a quo cuique propria diviNam et alibi cum multa dona comrasset: omnia, inquit, haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. quod uerbum et in epistula, quae ad Hebraeos est, inuenitur, ubi scriptum est: attestante deo signis et ostentis et uariis uirtutibus et spiritus sancti diuisionibus. et hic cum dixisset: ascendit in altum, captiuauit captiuitatem, dedit dona hominibus:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. ñ sp̃s sc̃s. Quod si absurdissimũ ẽ.
restat ut ñ solus ibi sit caritas. sp̃s sc̃s:
sic uocetur. Quod aũ dictũ ẽ. filii ca¬
ritatis sue : nicħ aliud intelligatur
quã fili sui dilecti. quã filii p̾tremo
Caritas quippe patris quȩ in nat᷑a eiꝰ

Expanded text:
itus sanctus. quod si absurdissimum est, restat, ut non solus ibi sit caritas spiritus sansic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo caritas quippe patris, quae in natura ei
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ patris: ut tam̃ et illud uerum sit.
qł apłs ait de dõ patre. Qui eruit nos
de potestate tenebrarũ: et tͣnstulit ĩ
fun pio Iartatiss sue Non dixit
filii sui. Iuod si dic̾et. u̾issime dic̾et:
quẽadmodũ qr sepe dixit uissime dix̃
s ait. silii caritatis suȩ. Filius gͦ ẽ. etiã

Expanded text:
dei patris, ut tamen et illud uerum sit dei patris, ut tamen et illud uerum sit quod apostolus ait de deo patre: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis. suae. non dixit: "filii sui"; quod si diceret, uerissime diceret, quemadmodum quia saepe dixit, uerissime dixit; sed ait: filii caritatis
Abbreviated transcription (Latin):
do maneamus et ipse in nob̾: Et hoc
inde cognoscimus. qr de spu scõ dedit
nob: ipse sp̃s eius ẽ. deus caritas. De¬
inde si in donis dĩ nicħ matus ẽ. cari¬
tate: et nullũ ẽ. maus donũ di quã
sps sc̃s: quid coscquentus quã ut ipse
caritas: quȩ dr̃ et deus et ex dõ: & si
caritas qua pat̾ diligit filiũ. et patrẽ
diligit filius. meffabilit cõmunionẽ
demonstrat amborũ: qͥd cõuenientius
quã ut ille ꝓpͥe dicatur caritas. qͥ sp̃s
ẽ. cõmunis ambobus: Hoc enim saniꝰ
ꝓpͥe caritas nũcupetur. ꝑꝑ illa q̃ dic¬
ta sunt: sicut ñ solus ẽ. in illa tͥnitate
quod ñ ambigit pietas: et tam̃ ipse
cõmunis ambob : id uocatur ipse ꝓpͥe
qd ambo cõmunit̃. A hoqͥn. si in illa
tͥnitate solus sp̃s sc̃s ẽ. caritas: ꝓfecto
et filius ñ solius patͥs uerũ etiã sp̃s scĩ
filius inuenitur. Ita enĩ locis innume¬
rabilib dr̃. et legr̃. filius unigenitus

Expanded text:
deo maneamus et ipse in nobis. et hoc deo maneamus et ipse in nobis. et hoc inde cognoscimus, quia de spiritu suo dedit nobis; ipse spiritus est deus caritas. deinde si in donis dei nihil maius est caritate et nullum est maius donum dei quam spiritus sanctus, quid consequentius, quam ut ipse sit caritas, quae dicitur et deus et ex deo? et si caritas, qua pater diligit filium et patrem diligit filius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum; quid conuenientius, quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis ambobus? hoc enim saniusproprie caritas nuncupetur propter illa quae dicta sunt, sicut non solus est in quod non ambigit pietas: et tamen istecommunis ambobus, id vocatur ipse proprie quod ambo communiter. Alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus sanctus est charitas, profecto et Filius filius inuenitur. ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur filius unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
es donũ dĩ. et qͥs ẽ qͥ dicit t. damͥ
bibe.: tu forsitan petisses ab eo. ⁊ de¬
disset tibi aquã inuam. Nam quod
ii ait. stumina de uentre eiꝰ fuent
aquȩ uiuȩ: hoc in isto loco. fiet inqͥt
ineo fons aquȩ salientis in intã ȩtnã.

Expanded text:
s donum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam uiuam. nam quod ibi ait: flumina de uentre eius fluent aquae uiuae, hoc in isto loco: fiet, inquit, in eo fons aquae salutis in uita aeterna.
Abbreviated transcription (Latin):
dam uͦ eu̾głistas: qͣsclã aũ pastores et
doctores. Ecce quare dicta sunt dona.
Quia sicut alibi dicit. nũquid om̃s apłi.
nũquid om̃s ꝓpħe : ⁊ cet̾a. Hic aũ ad¬
iunxit: ad cõsũmationẽ scoꝵ in opus
minist̃ii. in edificationẽ corporis xp̃i.
hȩc ẽ. domus: q̃ sicuti psalmus canit
edificatur pꝰ captiuitatem. Qm̃ qͥ sũt
a diabolo eruti a quo captiui deneban¬
tur : de his edificat᷑ corpus xp̃i. q̃ domꝰ
appellatur eccła. Hanc aũ captiuita¬
tem ipse captiiuuauit: qͥ diabolum
uicit. Et ne illa q̃ fut᷑a erant scĩ capi¬
tis membra. in ęt̾nũ suppliciũ secum
traheret: eum iusticie pͥus. deinde po¬
tentię iuncłis alligauit. Ipse itaq di¬
abolus. ẽ appellata captiuitas quam
captiuauit qͥ ascendit in altum: &
dedit dona hominib uł accepit in
hominib. Petrus aũ apłs. sicut in eo¬
libro canonico legitur uͥ scripti sunt
actus apłoꝵ. loquens de xp̃o: cõmotis

Expanded text:
autem euangelistas, quosdam autem pastores et doctores. ecce quare dicta sunt dona; quia, sicut alibi dicit: numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae? et cetera. hic autem adiunxit: ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. haec est domus, quae, sicut psalmus canit, aedificatur post captiuitatem, quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. Petrus autem aposlibro canonico legitur, ubi scripti sunt Actus Apostolorum, loquens de Chris
Abbreviated transcription (Latin):
Utrũq enum uerũ ẽ: & qr dedit hoibs
et ꝙ accpit in hominib Dedit hoib̾
tanquã caput membris siuis: accepit
in hõib idem ipse utiq in membris
suis. ꝓpt quȩ membra damauit de
celo. saule saule quid me ꝑscqueris:
et de qͥb membris sius ait. quando uni
& minimis meis fecistis in fecistis. Ip¬
se gͣ axp̃c: et dedit de celo. ⁊ accepit m
tra. Poero aũ dona ob hoc ambo direr̃¬

Expanded text:
utrumque enim uerum est, et quia dedit hominibus et quia accepit in hominibus. dedit hominibus tamquam caput membris suis; accepit in hominibus idem ipse, utique in membris suis, propter quae membra sua clamauit de caelo: Saule, Saule, quid me persequeris? et de quibus membris suis ait: quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. ipse ergo Christus et dedit de caelo et accepit in terra. porro autem dona ob hoc ambo dixer
Abbreviated transcription (Latin):
uenimus alibi in ipso eu̾głio. hine
aquam donum dei eẽ. appellatam.
Namidem adns quando cũ samaritana lo¬
At isx ec dixit ei. Si scires donum der.
a quis ẽ. qͥdicit tͥ da in bibe. tu for

Expanded text:
uenimus alibi in ipso euangelio hanc aquam dei donum appellatam. nam dominus idem quando cum Samaritana dit Iesus et dixit ei: si scires donum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu for
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m: q̃ impleti qͥ credid̾ant. lin¬
giuis om̃umi gentiũ loq̃bantur. Nec
moueat quod ait dona. si donũ. Ia
enim testimoniũ de psalmo posuit.
hoc aũ in psalmo ita legr. Ascendisti
in altu. ccpisti captuntatẽ. accepisti
Cona in hominib Sic enĩ plures codi¬
ces habent. et maxime g̾ci. ⁊ ex ebreo
sic intp̃tatũ habemus. Dona itaq di¬
s cĩ ꝓpha dixit. accepisti in homuibꝰ.

Expanded text:
sanctum, quo impleti qui crediderunt linguis omnium gentium loquebantur. nec moueat quod ait: dona, non "donum". id enim testimonium de psalmo posuit; hoc autem in psalmo ita legitur: ascendisti in altum, captiuasti captiuitatem, accepisti dona in hominibus. sic enim plures codicesic interpretatum habemus. Dona autem diSed cum Propheta dixerit, accepisti in hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad me et bibat. Qui credit in me sti
dicit scriptura: flumina. de uentre
cus fluent aquȩ uiuȩ. Porro euglista
secutus adiunxit. hoc aũ dixit. de
eum. Unde dicit etiã paulus apłi.E.

Expanded text:
et bibat. qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. porro euangelista secutus adiunxit: hoc autem dixit deeum. unde dicit etiam Paulus apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
aũ. de sapientia hõis uera. id÷ dei mu¬
nere in eis ipsius dĩ participatione
donata. q ab scientia distincta ẽ. dis¬
putat᷑: et co ꝑuenit disputatio. ut
tͥnitas appareat in imagine dĩ qd ẽ
homo scdm m̃tem: q̃ renouat᷑ in ag¬
nitione dĩ scđm imaginem eius qͥ
creauit hoĩem ad imaginem suam:

Expanded text:
autem de sapientia hominis vera, id est, Dei munere in ejus ipsius Dei participatione donata, quae ab scientia distincta est, disputatur: et eo pervenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine Dei, quod est homo secundum mentem, quae renovatur in agnitione Dei secundum imaginem ejus qui creavit hominem a
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde quesitũ ẽ. quomͦ dicantur una
eentia. tres ꝑsonȩ. uł ut a qͥbusdam
g̃cis una ẽentia. tres sub̾ȩ: et inuentũ
ẽ. elocutionis necessitate dici: ut aliqͦ
uno nomine enunturet᷑. cũ queritur¬
quid tres sint: quos tres ce̾. ueracit̾ con¬
tib clarũ ẽ. in sub̃a u̾itatis ñ solum
patrẽ filio ñ eẽ. maiorẽ: s nec ambos
tate maius aliquid ẽe. quã unũ: aut
om̃s simul tres. mauis aliquid ẽẽ.ꝙͣ.
singłos. Deinde ꝑ u̾itatẽ q̃ intellecta
conspicitur. et ꝑ bonũ sũmũ a quo ẽ

Expanded text:
Deinde quaesitum est, quomodo dicantur una Deinde quaesitum est, quomodo dicantur una essentia tres personae, vel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae; et inventum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiarentur, cum quaeriturquid tres sint quos tres esse veraciter contibus clarum est, in substantia Veritatis non solum Patrem Filio non esse majorem, sed nec ambos tate majus esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres majus aliquid esse quam singulos: deinde per veritatem quae intellecta conspicitur, et per bonum summum a qu
Abbreviated transcription (Latin):
quid quod ipse ñ ẽ. etiã ex tẽpore dicit᷑.
sicuti ẽ. dñe refugiũ factus es nob̾. nicħ
ei accidẽ quo mutetur: s om̃ino ipsũ
in natura uł eentia sua inmutabilem
disputatur: ut differatur eadem q̃stio
diligentius retractanda: utrũ a qͦ est
genitus xp̃c ñ sit ipse sapientia. s tan¬
um sapientiȩ suȩ pat̾: an sapientia sa¬
pentiã genuerit. S quodlibet horũ ẽẽt.
etiuam in hoc libro apparuit trinitatis
equalitas: et ñ deus criplex. s trinitas.
plus aliquid sunt quã unum horum.
Disputatũ ẽ. etiã. quomͦ possit ĩtelligi
quod ait hilarius ep̃s sc̃s: et̾nitas in
patre. species in imagine. usus ĩ mun̾e.
Inuĩi. questio que dilata fuerat expli¬
catur: ita ut deus qui genuit filiũ. ñ
solũ sit pat̾ uͥtutis et sapientȩ suȩ. s
etiã ipse uͥtus atq sapientia. Sic ⁊ sp̃s
sc̃s. Nec tam̃ simul tres sint uͥtutes. aut
tres sapientie: s una uͥtus et una sapi¬
entia. sicut unus deus et una e̾entia.

Expanded text:
uid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutabilem disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo est genitus Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse uirtus atque sapientia, sic tus, nec tamen simul tres sunt virtutes, aut tres sapientiae, sed una virtus et una sapientia, sicut unus Deus et una essentia.
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsis etiã corporalib uisis ĩueniret᷑
tͥnitas: et distinctiꝰ in ea lectoris exerre¬
retur intentio In .xi. gͦ electus ẽ. sen¬
sus ocłorum. in qͦ id quod inuentum
c̾et. etiã et in cet̾is .iiiͦiͬ. sensib corpo¬
ris ⁊ ñ dictũ posset agnosci: atq ita
ext̾ioris hõĩs tͥnitas. pͥmo in his quȩ
cernunt᷑ extͥnsecus. ex corpore seł qđ
iudetur. et forma q̃ inde in acie cer¬
nentis in pͥmitur. et utrũq copulan¬
tis intentione uoluntatis apparuit.
S hȩc tria ñ int̾ se ęqualia. nec uniꝰ
ẽẽ. sub̃ȩ. claruerunt. Deinde in ip̃so
animo ab his q̃ extͥnsecus sensa sunt
uelut introducta: inuenta ẽ. alt̾a tͥni¬
tas: uͥ apparerent eadẽ tria unius
utrũq cõuingens intentio uolũtatis
S ideo et ista tͥnitas ad ext̾iorẽ hoĩem
reꝑta ẽ. ꝑtinere : qr de corporalibus
illata ẽ. quȩ sentiunt᷑ extrinsecus.
In xiͦi. disc̾nenda uisa ẽ. sapientia ab

Expanded text:
in ipsis etiam corporalibus uisis inueniretur in ipsis etiam corporalibus uisis inueniretur trinitas et distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. in undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inuentum esset etiam in ceteris quattuor sensibus corporis, et non dictum posset agnosci, atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet, quod uidetur, et forma, quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione uoluntatis apparuit. sed haec tria non inter se aequalia nec unius esse substantiae claruerunt. deanimo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius utrumque conjungens intentio voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata est, quae sentiuntur extrinsecus. In duodecimo discernenda visa est sapientia ab
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ caritatẽ quȩ in scripturis scĩs dĩ
dicta ẽ. ꝑ quã xepit utcũq etiã trini¬
tas intelligentib apparere. sicut sũt
amans. et qđ amatur. et amor in .ixͦ.
ad imaginẽ dĩ quod ẽ. homo scđm m̃tẽ.
puenit disputatio: et in ea quedam
tͥnitas inuenitur. id÷ mens. ⁊ noticia
qua se nouit. et amor qͦ se noticiã q
suã diligit. Et hȩc tria ęqualia int̾ se
et unius ostendunt᷑ eẽ. c̾entiȩ Fln .xͦ.
hoc idem diligentius subciliusq trac¬
tatum ẽ: atq ad id ꝑductũ. ut inue¬
niret᷑ in m̃te euidentior tͥnitas eius.
in memoria eiꝰ scł. et intelligentia. &
uoluntate. S qm̃ et hoc cõꝑtum est.
quod mens nũquã ẽẽ. ita potuerit.
ut ñ sui memuinisset. ñ se intellig̾et.
et diligͥet. quis ñ se semꝑ cogitaret:
cũ aũ cogitaret. ñ se a corporalib reb ead̾
cogitauõe discern̾et: dilata ẽ. de t̾ni¬
tate cuiꝰ hȩc imago ẽ. disputatio: ut

Expanded text:
atem, quae in scripturis sanctis deus dicta est, per quam coepit utcumque etiam trinitas intellegentibus apparere, sicut sunt amans et quod amatur et amor. in nono ad imaginem dei, quod est homo secundum mentem, peruenit disputatio, et in ea quaedam trinitas inuenitur, id est mens et notitia, qua se nouit, et amor, quo se notitiamque suam diligit; et haec tria aequalia sunt inter se et unius ostenduntur esse essentiae. in decimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est atque ad id perductum, ut inueniretur in mente euidentior trinitas eius, in memoria scilicet et intellegentia et uoluntate. sed quoniam et hoc compertum est, quod mens numquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intellegeret et diligeret, quamuis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret: dilata est de trinitate, cuius haec imago est, disputatio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pulit dicere. quȩ cuncta simul aspic̾e
ñ ualemus: ut ad id quod uolumꝰ appre
hendẽ ea celeri cogitatione referamus:
faciam ꝗtũ dño aduiuante potuero:
ut quicqͥd in singłis uoluminib ad cag¬
nitionẽ disputatione ꝑduxi. remota
disputatione breuit̾ congerã: et tanqͣ
sub uno m̃tis aspectu. ñ quẽ ad modũ
res queq ꝑsuasit. s ipsa q̃ ꝑsuasa sũt
ponam: ne tã longe sint a p̃cedentib
consequentia. ut obluuonẽ p̃cedentiũ
faciat inspectio consequentiũ : Aut cer¬
te si fec̾it. cito possit quod excidit rele¬
gendo recolligi. In pͥmo libro. scdin
script᷑as sc̃as unitas et ȩqualitas sũmȩ
illius trinitatis ostendit᷑. In scd̾o. ⁊ t̾cio.
et .iiiͦi: eadem. S de filii missione:⁊ sp̃s
scĩ. diligent̃ questio ꝑtractata: tres li¬
bros fecit. Demonstratũq ẽ. ñ idõ m¬
misit hic missus ẽ: cũ tͥnitas q̃ ꝑ om̃a

Expanded text:
pulit dicere, quae cuncta simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum Domino ad juvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognitionem 34 disputatione perduxi, remota disputatione, breviter congeram: et tanquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt, ponam; ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut oblivionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo recolligi. In primo libro, secundum Scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius Trinitatis ostenditur. In secundo et tertio, et quarto, eadem. Sed de Filii missione et Spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit, demonstratumque est, non ideo mimisit, hic missus est: cum Trinitas qua
Abbreviated transcription (Latin):
putant. & ꝑꝑea gignere et gigni. uel
genitũ ee ⁊ ingenitũ. qm̃ diu̾sa sunt.
contendunt subas ẽẽ. diu̾sas: demons¬
tratur. ñ om̃e quod de dõ dr̃ scđdm subs¬
bonus et magnus. et si qͥd aliud ad se
dr: s dici etia relatiue. id: si ad se.
s ad aliquid quod ipse ñ ẽ. sicut pat̾ ad

Expanded text:
putant et propterea, gignere et gigni uel genitum esse uel ingenitum quoniam diuersa sunt, contendunt substantias esse diuersas, demonstratur non omne quod de deo dicitur secundum subsm dicitur bonus et magnus et si quid aliud ad se dicitur, sed dici etiam relatiue, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut pater ad
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de litt̾is cogitat. Hȩc autẽ duo
gignens et genitũ. dilectione t̃cia
opulantur: quȩ nicħ ẽ. aliud quã
uoluntas. fruendũ aliquid appe¬
tens uł tenens. Ideoq etiã illis
trib nominib. insinuandã m̃tis
putauimus tͥnitatẽ : memoria. in¬
telligentia. uoluntate. S qm̃

Expanded text:
non de litteris cogitat. Haec autem duo, non de litteris cogitat. Haec autem duo, gignens et genitum, dilectione tertia copulantur, quae nihil est aliud quam voluntas fruendum aliquid appetens vel tenens. Ideoque etiam illis tribus nominibus insinuandam mentis putavimus trinitatem, memoria, intelligentia, vol
Abbreviated transcription (Latin):
narum ꝑitus ea quȩ nouit eius
memoria continet᷑ : nec ẽ inde ali¬
quid in cõspectu eius nͥ unde co¬
gitat: ceta ũ in archana quadã
noticia sunt recondita. quȩ memo¬
ria nuncupatur. Ideo sic trinita¬
tem cõmendabamus: ut illud uñ
formatur cogitantis optutus. it
memoria pon̾emus. Ipsam uͦ con¬
formationem. tanq̃ imaginẽ. quȩ
inde expͥmitur: at illud quo utrũq
cõiungitur. amorẽ seu uolũtatem.
Mensgͦ. quando cogitatione se con¬
spicit: intelligit se et recognoscit.
Signit gͦ. hunc intellectũ: et cogni¬
tionem suam. Res qͥppe incorporea
intellecta cõspicitur: et intelligen¬
do cognoscitur. Nec ita sane gignit
istam noticiã suã mens. qͣndo cogi¬
tando intellectã se cõspicit. tanq
sibi incognita fuerit: s ita sibi no¬
taerat. quẽadmodũ note sunt res
quȩ memoria cõtinentur. etiam si
ñ cogitentur. Qm̃ dicimus hõiem
nosse littãs.: etiam cũ de aliis rebus

Expanded text:
narum peritus ea quae novit, ejus narum peritus ea quae novit, ejus memoria continentur, nec est inde aliquid in conspectu gitat; caetera in arcana quadam notitia sunt recondita, quae memoria nuncupatur. Ideo trinitatem sic commendabamus, ut illud unde formatur cogitantis obtutus, in memoria poneremus; ipsam vero conformationem, tanquam imaginem quae inde imprimitur; et illud quo utrumque conjungitur, amorem seu voluntatem. Mens igitur quando cogitatione se conspicit, intelligit se et recognoscit: gignit ergo hunc intellectum et cognitionem suam. Res quippe incorporea intellecta conspicitur, et intelligendo cognoscitur. Nec ita sane gignit istam notitiam suam mens, quando cogitando intellectam se conspicit, tanquam sibi ante incognita fuerit: sed ita sibi nota erat, quemadmodum notae sunt res quae memoria continentur, etiamsi non cogitentur: quoniam dicimus hominem nosse litteras, etiam cum de aliis rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
dici absurdius uł sentiri potest:
Uñ gͥ. aufertur mens nͥ a se ipsa:
et uͥ ponitur in cõspectu suo nͥ ante
se ipsam. : Nongͦ. ibi erit uͥ erat qñ
in conspectu suo ñ erat: quia hic
posita inde sublata ẽ. S si conspi¬
cienda migrauit: cõspectura ubi
manebit: An quasi geminatur. ut
et hic sit et illic. id÷ et uͥ conspic̾e
et uͥ conspici possit: ut in se sit cõs¬
pitiens. ante se conspicua: Nicħ
horũ nob̾ u̾itas consulta respõdet:
rum fictas imagines cogitamus.
quod m̃tem ñ eẽ. paucis certissimũ
ẽ. m̃tib: a quib pot̾̃ u̾itas de hac
re consuli.  inde restat. ut aliqͥd
ꝑtinens ad eius nat᷑am sit cõspectͥ
eius et i qn se cogitat si quasi ꝑ
loci spaciũ s incorporea conu̾sio¬
ne reuocetur. Cũ uͦ ñ se cogitat. ñ
sit quid̃ in conspectu suo. nec de¬
illa suus formetur optutus: s t
nou̾it se. taquã ipsa sibi sit mi¬
moria sui : sicut multarũ discipli¬

Expanded text:
dici absurdius vel sentiri potest? dici absurdius vel sentiri potest? Unde igitur aufertur mens, nisi a se ipsa? et ubi ponitur in conspectu suo, nisi ante se ipsam? Non ergo ibi erit ubi erat, quando in conspectu suo non erat; quia hic posita, inde sublata est. Sed si conspicienda migravit, conspectura ubi manebit? An quasi geminatur, ut et illic sit et hic, id est, et ubi conspicere, et ubi conspici possit; ut in se sit conspiciens, ante se conspicua? Nihil horum nobis veritas consulta respondet: rum fictas imagines cogitamus, quod mentem non esse paucis certissimum est mentibus, a quibus potest de hac re veritas consuli. Proinde restat ut aliquid pertinens ad ejus nauasi per loci spatium, sed incorporea conversione revocetur: cum vero non se cogitat, non sit quidem in conspectu suo, nec deilla suus formetur obtutus, sed tamen noverit se tanquam ipsa sit sibi memoria sui. Sicut multarum discipli
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationis uis: ut nec
ipsa mens quodãmodo se in cons¬
pectu suo ponat. nͥ quando se co¬
gitat. Ac ꝑ hoc. ita nicħ in cons¬
pectu m̃tis ẽ. nͥ unde cogitatur:
ut nec ipsa mens qua cogitat᷑ qͥcqͥd
cogitatur. alit̃ possit ẽẽ. in cõspec
ñ sit. cũ sine se ipsa nũquã e̾e. pos¬
sit: quasi aliud sit ipsa. aliud cõs¬
pectus eius: inuenire ñ possum.
Hoc qͥppe de ocło corporis ñ absur¬
de dicitur. Ipse quippe ocłs. loco
suo ẽ. fixus in corpore: aspectus
aũ eius in ea q̃ extra sunt tendit᷑:
&̾ usq in sida extenditur: nec est.
ocłs in cõspectu suo: qñquid̃ ñ cons¬
picit se ipsũ. nͥ speculo obiecto: uñ
iam locuti sumus. Quod ñ fit utiq
quando se mens in suo conspectu
siu cogitatione constituit. Nũqͥd
g̾. alia sui parte aliam suam parte
indet. cũ se cõspicit cogitando: sic̃
aliis membris nris qui sunt oculi.
alia membra nr̃a cõspicimus. q̃ in
nr̃o possunt cẽ. conspectu : Quid

Expanded text:
cogitationis vis, ut nec ipsa mens quodam modo se in conspectu suo ponat, nisi quando se cogitat: ac per hoc ita nihil in conspectu mentis est, nisi unde cogitatur, ut nec ipsa mens, qua cogitatur quidquid cogitatur, aliter possit esse in conspectnon sit, cum sine se ipsa nunquam esse possit, quasi aliud sit ipsa, aliud conspectus ejus, invenire non possum. Hoc quippe de oculo corporis non absurde dicitur: ipse quippe oculus loco suo fixus est in corpore, aspectus autem ejus in ea quae extra sunt tenditur, et usque in sidera extenditur. Nec est oculus in conspectu suo; quandoquidem non conspicit se ipsum, nisi speculo objecto, unde jam locuti sumus : quod non fit utique quando se mens in suo conspectu sui cogitatione constituit. Numquid ergo alia sua parte aliam partem suam videt, cum se conspicit cogitando, sicut aliis membris nostris, qui sunt oculi, alia membra nostra conspicimus, quae in nostro possunt esse conspectu? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ñ semꝑ se cogitare. discretã ab eis
quȩ ñ sunt quod ipsa ẽ. circa eiꝰdẽ
libri sinem diximus: querendũ ẽ.
quona modo ad cogitationẽ ꝑtineat
intellectus: Noticia uͦ cuiꝰq rei que
inest mnti etiã quando ñ de ipsa co¬
gitatur: ad solam dicat᷑ memoriã
ꝑtinere. Si enim hoc ita est: non
habebat hȩc tria. ut sui meminis¬
set. et se intellig̾et. et amaret: s
meminerat sui tantũ: et pꝰea cum
cogitare se cepit. tunc se intellexit

Expanded text:
non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt quod ipsa est, circa ejusdem libri decimi finem diximus: quaerendum est quonam modo ad cogitationem pertineat intellectus; notitia vero cujusque rei, quae inest menti, etiam quando non de ipsa cogitatur, ad solam dicatur memoriam pertinere. Si enim hoc ita est, non habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, et amaret: sed meminerat tantum sui, et postea cum cogitare se coepit, tunc se intellexit
Abbreviated transcription (Latin):
serui formam quã accepit: in qͣ forma
non solum patre s etiam sp̃u scõ. neq
hoc tantum. s etiam se ipso minor
inuentus ẽ. non se ipso qui fuit. s
se ipso qui ẽ. quia forma serui accep¬
ta formam dĩ non amisit: sicut scrip¬
turarum quȩ in suꝑiore. libro cõmemo¬
rauimus testimonia docuerunt: sũt
tam̃ quędam in diuinis eloquiis ita
posita: ut ambiguum sit ad quã po¬
cius regłam referantur: Utrũ ad eã
qua intelligimus minorẽ e̾ẽ. filium.
in assũpta creat᷑a : an ad eam qua in¬
telligimus ñ quidem minorẽ e̾ẽ. filiũ.
s equalem patri: tam̃ ab illo hunc
cde. dm̃ de deo. lumen de lumine. fili¬
um quippe dicimus dm̃ de deo: lum̃¬
de deo. Unde manifestum ẽ. quod
filius habeat aliũ de quo sit. & ciuus
filius sit. Pat aũ non filium de qͥ sic
habeat: s tantum cui pat sit. Om̃is¬

Expanded text:
servi formam quam accepit ; in qua forma servi formam quam accepit ; in qua forma non solum Patre, sed etiam Spiritu sancto, neque hoc tantum, sed etiam se ipso minor inventus est, non se ipso qui fuit, sed se ipso qui est; quia forma servi accepta, formam Dei non amisit, sicut Scripturarum, quae in superiore libro commemoravimus, testimonia docuerunt: sunt tamen quaedam in divinis eloquiis ita posita, ut ambiguum sit ad quam potius regulam referantur; utrum ad eam qua intelligimus minorem Filium in assumpta creatura, an ad eam qua intelligimus, non quidem minorem esse Filium, sed aequalem Patri, tamen ab illo hunc esse Deum de Deo, lumen de lumine. Filium quippe dicimus Deum de Deo: Patde Deo. Unde manifestum est quod Filius habeat alium de quo sit, et cui Filius sit; Pater autem non Filium de quo sit habeat, sed tantum cui Pat
Abbreviated transcription (Latin):
dam sententiam meam: in q̃ magis
amabo inspici a rectis. quã timebo
morderi a ꝑu̾sis. G ratanter enim
suscipit oscłm columbinũ. pulcher¬
rima & modestissima caritas. Dentẽ
aũ caninum. uł euitat cautissima
humilitas: uł retundit solidissima
intas. Magisq optabo a quolibet
rephendi: quã siue ab errante suie
ab adulante laudari. N ullus enim
rephensor formidandus ẽ: amatori
u̾itatis. & enim aut inimicus repre¬
hensurus e: aut amieus. Sig̃ inimicꝰ
insultat: ferendus ẽ. A micus aũ si
errat: docendus. Si docet: audiendus.
laudator uͦ & errans cõfirmat errorẽ:
& adulans illicit in errorem. Em̃dabit
gͦ me ustus in miscđia. & arguet me:
oleum aũ peccatoris non inpingabit
caput meum.¬
uamobrem. quãq firmissime
catholicis earũdem scripturarũ trac¬
tatorib demonstratam. tãq. canoni¬
cam regłam: quomodo intelligatur
dei filius & equalif patri scđm dĩ for¬
mam in qua ẽ. & minor patre scđm

Expanded text:
dam sententiam meam, in qua magis dam sententiam meam, in qua magis amabo inspici a rectis, quam timebo morderi a perversis. Gratanter enim suscipit oculum columbinum pulcherrima et modestissima charitas; dentem autem caninum vel evitat cautissima humilitas, vel retundit solidissima veritas: magisque optabo a quolibet reprehendi, quam sive ab errante, sive ab adulante laudari. Nullus enim reprehensor formidandus est amatori veritatis. Etenim aut inimicus reprehensurus est, aut amicus. Si ergo inimicus insultat, ferendus est: amicus autem si errat, docendus; si docet, audiendus. Laudator vero et errans confirmat errorem, et adulans illicit in errorem. Emendabit ergo me justus in misericordia, et arguet me; oleum autem peccatoris non impinguabit caput meumuamobrem, quanquam firmissime catholicis earumdem Scripturarum tractatoribus demonstratam tanquam canonicam regulam, quomodo intelligatur Dei Filius et aequalis Patri secundum Dei formam in qua est, et minor Patre secundum