comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in sompnis: et tota causa ista fi¬
nita fit. si eas et similes corporibus
et non ẽẽ corpora confiteris. Uerũtñ¬
enm se ut̃ dicis anime manus ne ip̃a
ctiam cum maini corporis amputet᷑:
et in alłias partes corporis densando
conclũdit. ac ꝑ hoc illud amme bra¬
chium ꝙͣ breue corporis fuit unde ce¬
perat: tam breue seruabitur ubicũq
seruetur. quia perdidit formã cuiꝰ
ncremento posset pariter crescere. Ex¬
it eigo anina luienis aut senis qui
manum cũ ee̾t paruus amisit. Hẽns
quĩdem̃ duas manus. quia una re¬
fugiens non ẽ amputata cũ corpore:
si alteram iuuenilem uel semlem. al¬
teram sicut primum fuerat infanti¬
sem. T ales ammas crede michi non
forma corporis facit: s erroris defor¬
mitas fingit. Non michi uideris ab
isto errore posse erui. msi deo adiuuã¬
te diligenter consideraueris uisa sõ¬
ꝑmantium. et m̃de cognoueris esse
quedam que non sint corpora : sed

Expanded text:
in somnis. et tota ista causa fiin somnis. et tota ista causa finita sit, si eas et similes corporibus et non esse corpora confiteris. uerum se, ut dicis, animae manus, ne ipsa etiam cum manu corporis amputetur, et in alias se partes corporis densendo concludit. ac per hoc illud animae brachium quam breue corporis fuit, unde acceperat formam, tam breue seruabitur ubicumque seruetur, quia perdidit formam, cuius incremento posset pariter crescere. exit ergo anima iuuenis aut senis, qui manum cum esset paruus amisit, habens quidem duas manus, quia una refugiens non est amputata cum corpore, sed alteram iuuenalem uel senilem, alteram uero sicut primum fuerat infantilem. tales animas, crede mihi, non forma corporis facit, sed erroris deformitas fingit. non mihi uideris ab isto errore posse erui, nisi deo adiuuante diligenter consideraueris uisa somniantium et inde cognoueris esse quasdam quae non sint corpora, sed
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat formata seruabat. Nondum
quippe artus illos sicut fit in morte
resiquerat: nondum membra er mẽ¬
bris formata. ex formantib cõgente
ui mortis extraxerat. Uñde igit᷑ erat
uirile amine corpus. in quo sibi luc¬
tari cum ãduersario uidebat᷑᷑ Si aũt¬
iam non erat corpus et tamẽ erat ali¬
quĩd simile corporis in quo sanẽ uer
sit in anima similitũdo quẽdam cor¬
poris. nec ip̃a sit corpus: Quid si ta¬
le aliquĩd a pr̃o inferos geritur. et ĩ
eis se non corporibus s corpor simi¬
litũdinibus anme agnoscunt: Cũ
enĩ tristia patimur quãius in som¬
puis: et si membroꝵ corporeorum
sit illa sumlitũdo non inembra cor¬
porea. nõ ẽ traen pene similitudo.
si pena. Dic etiam ubi leta sentiũt᷑.
S qm̃ sancta perpetua nõdũ erat
mortua. non uis hinc tibi fortas¬
se prescribi cum ualde ad rẽꝑtineat.
cuius ẽẽ nature existimes illas si¬
militũdines corpoꝵ quas hẽmus

Expanded text:
fuerat formata, seruabat — nondum fuerat formata, seruabat — nondum quippe artus illos, sicut fit in morte, reliquerat; nondum membra ex membris formata ex formantibus cogente ui morti, extraxerat —: unde igitur erat uirile animae corpus, in quo sibi luctari cum aduersario uidebatur? si autem non erat corpus et tamen erat aliquid simile corporis, in quo sane uerus sit in anima similitudo quaedam corporis nec ipsa sit corpus? Quid si tale aliquid apud inferos geritur et in eis se non corporibus, sed corporum similitudinibus animae agnoscunt? cum enim tristia patimur quamuis in somnis, etsi membrorum corporeorum sit illa similitudo, non membra corporea, non est tamen poenae similitudo, sed poena; sic etiam ubi laeta sentiuntur. sed quoniam sancta Perpetua nondum erat mortua, non uis hinc tibi fortasse praescribi, cum ualde ad rem pertineat, cuius esse naturae existimes illas similitudines corporum quas habemus
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid: qm̃ tu etiam inde testimo¬
num ad hibendum putasti. Nempe
sarcta perpetua uisa sibi ẽ in som¬
pnis cum ꝯuõdam egiptio ĩ uirum
comuiersa luctari. Quis autem dubi¬
tet in illa similicũdine corporis aĩam
eius fuisse non corpus. quod utio in
suo femineo sexu manens sopitis se̾¬
sib iacebat in stratis. quando aĩa eiꝰ
in illa iuirilis corporis similicudine
suctabatur: Quid hic dicis: Gerũ¬
ne euit corpus illa uiri sumsitũdo
an nion erit corpus quannus haberet
simlitũdinem corporis: Elige quõd
uesis. Si corpus erat. cur non serua¬
bat uagine sue formam. Neq emĩ in
issius femme carne uirilia reppererat
genitalia: uñde ita posset sese coar¬
tando. et ut tu loqueris gelando for¬
mari. Deinde obsecro te cũ corpꝰ dor¬
mientis ãdhuc uiueret qͣnͣdo eiꝰ aĩa
luctabatur. in sua uagina erat utiq
omnibus membris uruentib ĩclusa.
et in eus corpore suam formam de qͣ

Expanded text:
aliquid, quoniam tu etiam inde testimoaliquid, quoniam tu etiam inde testimonium adhibendum putasti. nempe sancta Perpetua uisa sibi est in somnis cum quodam Aegyptio in uirum conuersa luctari. quis autem dubitet in illa similitudine corporis animam eius fuisse, non corpus, quod utique in suo femineo sexu manens sopitis sensibus iacebat in stratis, quando anima eius in illa uirilis corporis similitudine luctabatur? quid hic dicis? uerumne erat corpus illa uiri similitudo an non erat corpus, quamuis haberet similitudinem corporis? elige quid uelis. si corpus erat, cur non seruabat uaginae suae formam? neque enim in illius feminae carne uirilia repererat genitalia, unde ita posset sese coartando et, ut tu loqueris, \'gelaudo\' formari. deinde, obsecro te, cum corpus dormientis adhuc uiueret, quando eius anima luctabatur, in sua uagina erat utique omnibus membris uiuentis inclusa et in eius corpore suam formam, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
nitũdine que pene nulla illi ẽ. yma¬
gines tam magnor corpor et spaci¬
oꝵ acq regionum capit: Quid gͦ mi¬
rum si et ip̃a sibi sui corporis similitu¬
dine apparet. et quando sine corpore
apparet: Neq enim cum suo corpore
sibi apparet in sompris: et tamen in
ea ip̃a similitudine corporis sui. qͣi ꝑ
loca ignota et nota discurrit: et leta sẽ¬
tit multa uel tristia. S puto qd̾ nͨ tu
aũdeas dicere figuram illam corpis
atq membroꝵ. quam sibi habere ui¬
detur in sompnis: uerum corpus ẽẽ.
Nam isto mõdo erit uerus mons quẽ
sibi uidetur ascendere: et corporea
domus qriam sibi uidetur intrare.
et arbor uera signumqz uerum cor¬
pus habens sub qua sibi iudetur ia¬
cere. et aquã uera quam sibi iuidetur
haurire. et omnia in oiib q̃i corpo¬
rib uersatur corpora erunt: si et ip̃a
corpus e̾.que simili ymagine inter
cuncta illa uersatur. De conscriptis
uisionib martirũ dicendum tibi est

Expanded text:
nitudine, quae nulla illi est, imanitudine, quae nulla illi est, imagines tam magnorum corporum et spatiorum atque regionum capit? quid ergo mirum, si et ipsa sibi in sui corporis similitudine apparet et quando sine corpore apparet? neque enim cum suo corpore sibi apparet in somnis et tamen in ea ipsa similitudine corporis sui quasi per loca ignota et nota discurrit et laeta sentit multa uel tristia. sed puto, quod nec tu audeas dicere figuram illam corporis atque membrorum, quam sibi habere uidetur in somnis, uerum corpus esse. nam isto modo erit uerus mons, quem sibi uidetur ascendere, et corporea domus, quam sibi uidetur intrare, et arbor uera lignumque uerum corpus habens, sub qua sibi uidetur iacere, et aqua uera, quam sibi uidetur haurire, et omnia in quibus quasi corporibus uersatur corpora erunt, si et ipsa corpus est, quae simili imagine inter cuncta illa uersatur. De conscriptis uisionibus martyrum dicendum tibi est
Abbreviated transcription (Latin):
demus in sompnis. celum terram ma¬
resolem lunam et stellas. fluuios.
montes. arbores. anmalia. Hec qui cor¬
pora ẽẽ credit: incredibiliter desipit.
Sunt tamen corporibus omino simil¬
sima. Ex hoc genere sunt etiam q̃ alia
significantia diuinitus demõstrat᷑.
siue in sompno siue in extasi. Quõd
uñde fiant io est quenam sit uelut
materies eoꝵ quis indagare potest
aut dicere: Proculdubro tñ spũalis
ẽ: non corporalis. Namq huiusmõi
spocies uelut corpor. nõ tñ corpora
et iugilantiũ cogitatione formant᷑.
et profunditate memorie ꝯtinentur.
et ex eius abditissimis sinib nescio qͦ
mirabili et ineffabili modo cũ recorda¬
tur prõdeunt. et qĩ ante oculos prola¬
ta uersantur. Tam multas igitur ⁊
tam magnas corpor ymagines. si
anima corpus ẽẽt capere cogitando
uel memoria continendo nõ posset.
Secundum tuã quippe diffiitionẽ.
corporea substantia sua corpus hoc
exterius non excedit. Qua igit᷑ mag¬

Expanded text:
demus in somnis: caelum, terram, mademus in somnis: caelum, terram, mare, solem, lunam, stellas, fluuios, montes, arbores, animalia. haec qui corpora esse credit, incredibiliter desipit; sunt tamen corporibus omnino simillima. ex hoc genere sunt etiam, quae aliqua significantia diuinitus demonstrantur siue in somno siue in extasi. quae unde fiant, id est quaenam sit uelut materies eorum, quis indagare. possit aut dicere? procul dubio tamen spiritalis est, non corporalis. namque huiusmodi species uelut corporum, non tamen corpora et uigilantium cogitatione formantur et profunditate memoriae continentur et ex eius abditissimis sinibus nescio quo mirabili et ineffabili modo cum recordamur prodeunt et quasi ante oculos prolata uersantur. tam multas igitur et tam magnas corporum imagines, si anima corpus esset, capere cogitando uel memoria continendo non posset. secundum tuam quippe definitionem corporea substantia sua corpus hoc exterius non excedit. qua igitur mag
Abbreviated transcription (Latin):
inum abrahe intellige remotã sedẽ
quietis atq secretam ubi ẽ abrahã:
et ideo abrahe dictum non qd̾ ip̃iꝰ tan¬
tum sit. s qd̾ ip̃e pater multarũ genti¬
um sit positus. quib ad imitandum
fidei principatum prepositus sicut de¬
um abraham et deum ysaac et deum
iacob̾ se deus uocari uoluit. cũ sit m̃u¬
me existimes. tanquam negem fieri
posse ut anima mortui sicut dormiẽ¬
tis in similitudine corporis sui sentiat.
seubona seu mala. Nam et in sõpnis
quando aliqua dura et mosesta ꝑpe¬
tmuir nos utiq sumꝰ: et nisi eiugilã¬
nb nobis ilsa pretereant penas gra¬
uissimas pendimꝰ. S corpora ẽẽ cre¬
dere quib hac atq illac qrͣ ferim᷑ et
uolitamꝰ in sompnis: hominis ẽ qui
parum uigisanter de reb talib cogi¬
tauit. De hrs quippe uisoꝵ ymagini¬
bus marime amma probatur nõ eẽ
corporea: in si uelis et illa corpora di¬
cere. que preter nos ip̃os trĩ musta ui¬

Expanded text:
sinum Abrahae intellege remotam sedem sinum Abrahae intellege remotam sedem quietis atque secretam, ubi est Abraham. et ideo Abrahae dictum, non quod ipsius tantum sit, sed quod ipse pater multarum gentium sit positus, quibus est ad imitandum fidei principatu propositus, sicut deum Abrahajn et deum Isaac et deum Iacob se deus uocari uoluit, cum sit innudisserere existimes, tamquam negem fieri posse, ut anima mortui sicut dormientis in similitudine corporis sui sentiat seu bona seu mala. nam et in somnis quando aliqua dura et molesta perpetimur, nos utique sumus et, nisi euigilantibus nobis illa praetereant, poenas grauissimas pendimus; sed corpora esse credere, quibus hac atque illae quasi ferimur et uolitamus in somnis, hominis est, qui parum uigilanter de rebus talibus cogitauit. de his quippe uisorum imaginibus maxime anima probatur non esse corporea, nisi uelis et illa corpora dicere, quae praeter nos ipsos tam multa ui
Abbreviated transcription (Latin):
pennas sicut columbe. Porro autem
si propterea liaguam habeat diues
ille corpoream qm̃ dixit refrigeret
singuam meam: in nobis quoq ad¬
huc in curne uiuentibus manus hẽt
ip̃a singua corporeas. quia scriptũ ẽ.
Mors et uita in manib lingue. puto
etiam non tibi uĩderi ues ẽe in creato¬
re. uel corpus ẽẽ peccatũ. Cur faciem¬
ergo habet: an non audis in psalmo
non ẽ pax ossibrs meis a facie pcc̃oꝵ
meoꝵ. Quod uero issum abrahe simĩ
existimas ẽẽ corporeum et per ip̃m
asseris totum corpus eius agnosci:
uereor ne in retanta iocusariter atq
irridenter non serio grauiterq agere
credaris. Neq enim usq adeo desiꝑes
ut arbitrareris corporeum siũ uniꝰ
hominis ferre tot ammas. inmo ut
secundum te loquar ferre tot corpora be¬
ne meritoꝵ. quos illuc angeli ficut la¬
⁊arum proferunt: nsi opmeris fortas¬
se illam unam anmam solam ad e¬
undem sinum peruenire meruisse. Si
non iocaris et ercare ꝓuerisiter ñ uis.

Expanded text:
eas sicut columba? porro autem, si propterea linguam habebat diues ille corpoream, quoniam dixit: refrigeret linguam mea, in nobis quoque adhuc in carne uiuentibus manus habet ipsa lingua corporeas, quia scriptum est: mors et uita in manibus linguae. puto etiam non tibi uideri uel esse in creaturam uel corpus esse peccatum: cur ergo habet faciem? an non audis in psalmo: non est pax ossibus meis a faeie peccatorum meorum ? Quod uero \'illum Abrahae sinum\' existimas -esse corporeum et per ipsum\' asseris totum corpus eius agnosci\', uereor, ue in re tanta ioculariter atque inridenter, non serio grauiterque agere credaris. neque cnim usque adeo desiperes, ut arbitrareris corporeum unius hominis sinum ferre tot animas, immo, ut secundum te loquar, \'ferre tot corpora bene meritorum, quos illuc angeli sicut Lazarum perferunt\'. nisi opinaris fortasse illam unam animam solam ad eundem sinum peruenire meruisse. si non iocaris et errare pueriliter non uis,
Abbreviated transcription (Latin):
tis preparatur uosuntus a dño. Ideo ad
ip̃am quoq fidem que in uoluntate est
pertinet. Quis enĩ tẽ discernnt. Quid
autem habes quod non accepisti: Mul¬
ti audrunt uerbum ueritatis. s alii cre¬
dunt: alii contrãdicunt. uolũt ergo isti
credere: nosunt autem issi. Quis hoc i¬
gnoret: Quis hoc neget : S cum aliis
preparetur. asiis non preparetur uo¬
sinitas a domino: discernendũ ẽ utiq
quid eueniat de misericordia eiꝰ. quid
de iudicio. Quod querebat israel ait a¬
postolus hoc nõ ẽ consecutus. electio au¬
tem consecutu ẽ. Ceteri uero excecati sũt
sicut scriptum ẽ. Dedit illis deus sp̃m

Expanded text:
tis praeparatur voluntas atis praeparatur voluntas aipsam quoque fidem quae in voluntate est pertinet, 246 Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti ? Multi audiunt verbum veritatis: sdunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. » Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino; discernendum est utique quid veniat de misericordia ejus, quid de judicio. Quod quaerebat Israel, ait Apostolus, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est: caeteri vero excaecati sunt, sicut scriptum est, Dedit i
Abbreviated transcription (Latin):
buens inflabatur: quando audire me¬
ruit. Quis enĩ te discerint: Quid aũt
babes quod non accepisti: ut enim sit
nature fidem posse habere. ninquid et
habere: Non enĩ ominum ẽ fides cum
fidem posse habere sit ommium. Non
autem ait aplũs. Quid autem potes
habere quod non accepisti ut posses
habere: s ait. Quid aũt habes quod nõ
accepisti: proide posse habere fidem si¬
cut posse habere caritatem: nature ẽ
hominum. Habere autem fidem quẽ¬
admodum habere caritatem: gr̃e est
fidesium. Illa itaq natura in qua no¬
bis data est possibilitas habendi fidẽ
non discernit ab homine homine. Ip̃a
uero fides discerint ab infideli fidele̾.
ãc per hoc ubi dicit᷑. quis enim te di¬
scerinit. quid autẽ habes quod non acce¬
pisti. quisquis audet dicere. habeo ex
me ip̃o fidem. non ergo accepi : profecto
contrãdicit huic apertissime ueritati.
Non quia credere ues non credere nõ ẽ in
arbrtrio uoluntatis humane: s ĩ elec¬

Expanded text:
buens inflabatur, quando audire mebuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes habere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in elec
Abbreviated transcription (Latin):
inquit quod non accepisti: A quo nͥ ab
illo qui te discernit ab alio cui nõ dona¬
uit quod dorauit tibi: Si aũt et acce¬
prsti ait. quid gloriaris qͣi ñ acceꝑis:
Num queso agit aliud nͥ ut qui gloria¬
tur in dño glorietur: Nichil aũt huic
sensui tam contrariũ ẽ. ꝙͣ de suis me¬
ritis sic quemq gloriari: tanꝙͣ ip̃e si¬
bi ea fecerit non gr̾a dei. S gr̃a que bo¬
nos discernit a malis. non que coĩs est
et bonis et malis. Sit ergo gratia natẽ
accributa qua sumꝰ ammantia rõna¬
lia discerminurqz a pecorib. sit etiam
gña nature attributa qua in ip̃is ho¬
minib a deformib pulchri. uel inge¬
mosi discermuntur atardis. ac si quad
eiusmodi ẽ. S non se ille quẽ coherce¬
bat aplũs aduersus pecus inflabat.
nec aduersus hominem alterũ de ali¬
quo naturali imunere quod messe pos¬
set et pessimo. s aliquod bonũ quod ꝑ¬
tin̾et ad uitam bonam sibi non deotri¬

Expanded text:
inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis? Num, quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui tam contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tri
Abbreviated transcription (Latin):
hoc et alia normulla que hiis cõnectũ¬
tur: perducitur eadem ip̃a eiꝰ intentio.
ut dicat. Hec autem fratres transfigu¬
raui inme et aposso propter uos: ut in
nobis discatis ne supra ꝙͣ am scriptũ
ẽ unus pro altero infletur aduersus al¬
one qua contra humanam superbiam
loquit ne quisquam in homme sed in
dño gsorietur: dona dei naturalia
suspicari. siue ip̃am totam ꝑfectãq
naturam qualis in pͥma ꝯdrtiorie do¬
nata ẽ: siue uiciate nature qualescũ¬
q reliquias. nimis qnͣtum existimo
absurdum est. Nũquid enĩ per hec do¬
na que omnib cominunia sũt hoĩb.
discernuntur homines ab hominib :
hic autem prius dixit. Quis emim te
discerint: Et demde addidit. Quid aũt
habes quod non accepisti. Posset qͥppe¬
homo dicere in flatus aduersus alterũ.
Discernit me fides mea. iusticia mea.
res quid aliũd. Qualib occurrens cogi¬
tationib bonus doctor. quid aũt habes

Expanded text:
haec et alia nonnulla quae his connectunhaec et alia nonnulla quae his connectuntur, ad hoc perducitur eadem ipsa ejus intentio, ut dicat: Haec autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo propter vos; ut in nobis discatis, ne supra quam scriptum est unus pro altero infletur adversus alima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes,
Abbreviated transcription (Latin):
catio et redemptio. ut quemadmod̾
scriptum ẽ: qui gloriatur in dr̃ĩo
glorietur. Inde peruent ista eius
intentio ut postea increpans dicat.
ad huc enim estis carnales. Cum
emm sunt inter uos emusatio et ꝯten¬
cio. nonne carnales estis et secundum
ergo apollo: Quidaũt paulus: Mini¬
st̾ri per quos credidistis. Et unicuiq
neq qui plantat ẽ aliquid neq qui ri¬
gat: s qui incremeritũ dat deus. uide¬
tis ne nichil agere apłm nͥ ut hum iliet᷑
homo et exaltetur deus solus. Qͣndo¬
quidem in eis qui plantantur et ri¬
gant᷑ nec ip̃m plantatorem et rigato¬
rem dicit eẽ aliquĩd. s qui incremen¬
tum dat deũ. quãuis et hoc ip̃m quod
ilłe psantat hic rigat. non ip̃i s dño
tribuat dicens. uincuiq sicut dominꝰ
dedit. Ego plantaui apollo rigauit.
Hinc ergom eadem intentione ꝑsistẽs:
ad hoc uenit ut diceret. Itaq nemo glo¬
rictur in homine. Iam euim dixerat
qui gloriatur in dño glorietur. Post

Expanded text:
catio, et redemptio: ut, quemadmodum catio, et redemptio: ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur : inde pervenit ista ejus intentio, ut postea increpans dicat, Adhuc enim carnales estis: cum enim sint inter vos aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et secundumergo Apollo? quid autem Paulus? Ministri, per quos credidistis . Hi neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post
Abbreviated transcription (Latin):
ci. quid enim habes quod nõ accepi¬
sti: quia in eadem natura reman¬
sit licet uiciata que prius sana ac
perfecta donata fit: nichil ad ĩd
quod uolunt ualere intelligitur.
s ut hoc aplũs dixerit cogitet. Age¬
bat enĩ ne qrisquam gloriaretur ĩ
homine: qm dissensiones exorte fue¬
rant inter corithios xp̃ianos. ita ut
unusquisq diceret. Ego quidem sũ
pauli. alius autẽ ego apollo. aliꝰ
uero ego cephe. et inde uentum ẽ ut
diceret. Seulta mundi elegit deus
ut confundat sapiences. et ĩfirma
mundi elegit deus ut confundat
fortia. et ignobilia mundi et ꝯtem¬
ptibilia elegit deus. et ea que ñ sunt
tanquam sint: ut que srent euacuet.
ut non glorietur coram deo omnis ca¬
ro. Hic certe contra humanam suꝑ¬
bram satis clara ẽ apłi intentio: ne
in homine quisq glorietur. ac ꝑ hoc
noc in se ip̃o. Demq cum dixisset. ut
ut ostenderet in quo debeat homo
pientia adeo et iusticia et sanctifi¬

Expanded text:
ci, Quid enim habes quod non accepici, Quid enim habes quod non accepisti? quia in eadem natura remansit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit : nihil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. Denique cum dixisset, ut ut ostenderet in quo debeat homo o et justitia, et sanctifi
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate dixisse intelligatur aplũs.
Quis enim te discerint: Quid autẽ
habes quod non accepisti : Si autẽ¬
et accepisti quid gloriaris quasi ñ
acceperis. Quod uosens etiam max¬
tir cypͥanus ostendere. hoc tocũ ip̃o
titulo defimuit dicens. in missoglo¬
riandum quando nr̃m nichil sit. Ec¬
ce quarẽdixi superius hoc aplico p̾¬
apretestimonio etiam meip̃m fu¬
isse comuctum cum de hac re aliter
saperem. Quam michi deus in hac
questione soluenda cum ad ep̃m sim¬
plicianum sicut dixi scriberem reue¬
lauit. Hoc igitur apłi testimonũ
ubi ad reprimendam hommnis in flati¬
onem dixit. quid enim habes quod nõ
accepisti: non sinit quemꝙͣ fideliũ di¬
cere. habes fidem quam nõ accepi: repͥ¬
mitur omnino his aplicis uerbis toca
huiꝰ cesponsionis elatio. s nehoc qͥ¬
dem pocest dici. Quamuis non hẽam
perfectam fidem: habeo tamen eius
unitium quo in xp̃m primitus credi¬
putant de hac fide ideo non posse di¬

Expanded text:
veritate dixisse intelligatur Apostolus, veritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Ecce quare dixi superius, hoc apostolico praecipue testimonio etiam me ipsum fuisse convictum: cum de hac re aliter saperem; quam mihi Deus in hac quaestione solvenda, cum ad episcopum Simplicianum, sicut dixi, scriberem, revelavit. Hoc igitur Apostoli testimonium, ubi ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis non habeam perfectam fidem, habeo tamen ejus initium, quo in Christum primitus crediputant, « de hac fide ideo non posse di
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ de eo quod scriptum ẽ. Quid ergo dice¬
mus. lex pecm̃ est: absit. us ad illud
ubi ait. Quis meliberabit de corpore
mortis huiꝰ. Gr̃a dei per ihm̃ rp̃m do¬
minum nr̃m. In qua illa apłi u̾ba
lex spiritalis est. ego aũt carnalis sũ:
et cerera quib caro contra sp̃m̃ confli¬
gere ostenditur. eo modo exposui tã¬
quam homo describatur ad huc sub
lege. nondrĩ subgha constitutus. lõ¬
ge enim postea etiam spiritalis hoĩs
et hoc probabilius ẽẽ posse illa uerba
cogrioni. Posterior in hoc libro questio
ẽ ab eo loco ubi ait. Non solum aũt s
et rebecca ex uno concubitu hẽrs ysacc
patris nri. usq ãd illũdubi ait. nnsi
dñs sabaoch reliquisset nobis semen
sicut sodonia facti essemus. et sicut
gomorra similes fuissemꝰ. In cuius
questionis solutionem elaboratũ est
quidem prolibero arbitrio uoluntatis
humane: s uicit dei gr̃a. nec insi ad
illud potuit perueniri ut liquidissĩa

Expanded text:
est de eo quod scriptum est, Quid ergo diceest de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum . In qua illa Apostoli verba, Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum : et caetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libero quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri: usque ad illud ubi ait, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libro arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liquidissima
Abbreviated transcription (Latin):
te quidtunc de fide atq oꝑib sentie¬
bam: ꝙuis de ꝯmendanda dei gratia
laborarem. In qua sententia ĩstos fra¬
tres nr̃os ẽẽ minc uideo. Quia ñ sicut
legere libros meos: ita etiã curauerũt¬
in eis proficere mecum. Nam sicuras¬
sent: iuenissent istam questionem
scdm ueritatem diuinarũ scripturaꝵ
solutam in pͥmolibro duoꝵ quod ad
beate memorie simplicianum scͥpsi
ep̃m medrolanen sis ecc̃e. sc̃i ambrosii
successorem. in ip̃o exordro ep̾atus mei.
nisi forte non eos nouerunt. Quod si
ita est: facite ut nouerint. De hoc
primo duoꝵ illoꝵ libro in scdo retrac¬
tationum pͥmum locutus sum. Qui
sermo mens ita se habet. Libroꝵ in ꝙͣ
quos elaboraui epũs. primi duosũnt
ad simplicianum eccͣe mediolanensis
ancistitem qui beatissimo successit ã¬
brosio de diuersis questionib. Quap
duas ex eplã pauli apli ad romanos
ĩ pͥmum sibrum contusi. Haro prioꝵ

Expanded text:
te quid tunc de fide atque operibus sentiete quid tunc de fide atque operibus sentiebam, quamvis de commendanda gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia non sicut legere libros meos, ita etiam in eis curaverunt proficere mecum. Nam si curassent, invenissent istam quaestionem secundum veritatem divinarum Scripturarum solutam in primo libro duorum, quos ad beatae memoriae Simplicianum scripsi episcopum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. De hoc primo duorum illorum libro in secundo Retractationum primum locutus sum; qui sermo meus ita se habet: « Librorum, » inquam, « quos elaboravi episcopus, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior
Abbreviated transcription (Latin):
choat pene meritum. ut per ip̃am peniã
etiam male operent᷑: uerissime dixi. S
fidei meritum etiam ip̃m ẽẽ donũ dei
nec putaui querendum ẽẽ nec dixi.
Et alio loco. Cuius enĩ miseretur in¬
quã: facit eum bene operari. et quem
obdurat: reliquit eũ ut mala operet᷑.
S illa misericordia precẽdenti m̾ito
fidei tribuit: et ista obdiurtio prece¬
denti iniquitati. Quodquidẽ uerũ ẽ:
s ãdhuc querendũ euit utrũ et mitũ
fidei de misericordia dei ueniat. id est
utrũ ista misericor̃dia ĩdeotãtũmodo
fiat in homine quia fidelis ẽ: an eciam
facta fuerit ut fidelis ẽẽt. Legimꝰ enĩ
dicente aplo. misericordram ꝯsecutus
sum: ut fidelis eẽm. Non ait quia fide¬
lis eram: fideli ergo datur quidẽ: sed
data ẽ etiam ut ẽẽt fidelis. Rectissime
itaq alio loco in eõdem libro dixi. qm̃
si non ex operib s misericordia dei et
uocamnur ut credamus. et credentib

Expanded text:
choat poenae meritum, ut per ipsam poenam choat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur; verissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum Dei, nec putavi quaerendum esse, nec dixi. Et alio loco: Cujus enim miseretur, inquam, facit eum bene operari; et quem obdurat , relinquit eum et male operetur: sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti iniquitati. Quod quidem verum est; sed adhuc quaerendum erat, utrum et meritum fidei de misericordia Dei veniat; id est, utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. Legimus enim dicente Apostolo, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem : non ait, quia fidelis eram. Fideli ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi, Quoniam si non ex operibus, sed misericordia Dei et vocamur ut credamus, et credentibus
Abbreviated transcription (Latin):
et uolentib facultatem bene operandi
per sp̃m scm̃ per quem caritas diffũdit᷑
in cordib nr̃ĩs: uerum ẽ quidem. s eadẽ
regula et utrũq ip̃ius ẽ. quia ip̃e p̾ꝑat
uoluntatem: et utrũq nr̃m. quia nõ fit
nͥ uolentib nobis: Ac per hoc quod etiã
postea dixi. quia neq uelle possumꝰ nͥ
uocennir: et cum post uocatioriem uolu¬
erimꝰ non sufficit uoluntas nr̃a ⁊ cur¬
sus nr̃ nͥ deus et iuires aurrentib pre¬
beat. et per̃ducat quo uocat: ac deinde
subiunxi. manifestum ẽ ergo ñ uolẽtis
nec currentis s miserentis dei ẽẽ quod
bene oꝑamur: onminõ uerissimum est
S parum de ip̃a uocatione disserui. q̃
fit secundum propositum dei. Nõ enĩ
ommuem qui uocantur talis ẽ ẜ tĩ e
lectorum.Itaq quod paulo post dixi.
sicut enm in his quos elegit deus nop
opera s fides inchoat meritum ut per
mumis dei operentur : sic in his quos
dampnat infidelitas et impietas in¬

Expanded text:
et uolentibus facultatem bene operandi et uolentibus facultatem bene operandi per spiritum sanctum, per quem caritas diffunditur in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elopera, sed fides inchoat meritum, ut per munus Dei bene operentur; sic in his quos damnat, infidelitas et impietas in
Abbreviated transcription (Latin):
elegerit cui sp̃m sanctum daret. ut bo¬
na operando etiam eternã uitam con¬
sequeret᷑. nondum diligentiꝰ quesiuerã.
nec adhuc inueneram: qualis sit elec¬
tiogr̃e de qua ĩdem dicit aplũs. Beliqͥe
per electionem gr̃e salue facte fũt. Qͤ
utiq non ẽ gratia: si eã merita ulla
precẽdunt. ne iam quod datur. ñ secũ¬
dum gr̾ãm s secudũ debitũ reddatur
potius meritis ꝙͣ donetur. Proĩde quod
continuo dixi. dicit enĩ idem apłũs. Idẽ
deus qui operatur omnia in omnib̾.
nusquã aũt dãm ẽ deus credit omnia
in omnib. ac deinde subuunxi. quod
enĩ credimꝰ nr̃m ẽ: quod autẽ bonum
operimur illius ẽ qui credentibus
dat sp̃m sc̃m: profecto nõ dicerem. si
iã scirem etiam ip̃am fidem inter dei
munera reperiri que dantur in eodẽ
spũ. utrumq ergo nr̃m ẽ propter ar¬
bitrium uoluntatis: et utrũq tamẽ
crẽdere et uesse. issius aũt dare credẽtib

Expanded text:
elegerit, cui Spelegerit, cui Spna operando etiam aeternam uitam consequeretur, nondum diligentius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur. proinde quod continuo dixi: dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo credimus, nostrum est, quod autem bene operamur, illius est, qui credentibus dat spiritum, profecto dicere non deberem, si iam scirem etiam ipsam fidem inter dei munera reperiri, quae dantur in eodem spiritu. utrumque ergo nostrum est propter arbitrium uoluntatis et utrumque tamen credere et uelle, illius autem dare credentibus
Abbreviated transcription (Latin):
scriptri. In quib ẽ illud quod ꝯmemora¬
stis in brĩs urĩs. ubĩ ẽ expositio quarũdã
propositionũ ex epistola que ẽ ad roma¬
nos. Deniq cum mea cuncta opriscula
retractarem. eamq retractationẽ sti¬
lo prosequerer. cuius operis iã duos
absolueram libros. ancequã scripta
ur̃a prolixiora sumpsissem. cum ad
hunc librum retractandum in primo
uolumine peruenissem: sic inde locut
sum. Item quod dispritans inquã qͥd
esegerit deus in nondũ nato cii dixit
seruiturum c̃ẽ maiorem. et quid ĩ eodẽ
maiore similite noridum nato repro¬
bauerit/ de quib propter hoc ꝯmemora¬
cur ꝙͣuis longe postea prolatũ sit pro¬
pheticũ testimoniũ: iacob dilexi esau aũt
õdio hũi. ad hoc perduri ratiocinatioriẽ
ut dicerem. Non ergo esegit deus opera
cuiusquam in prescientia que ip̃e datu¬
rus est. s fidem elegit in prescientia. ut
quẽ sibi crediturum ẽẽ presciuit: ip̃m

Expanded text:
scripta. In quibus est illud quod commemorascripta. In quibus est illud quod commemorastis in litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propter hoc commemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticum testimonium, Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia, ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
elatius pͥmam tollit ip̃e : sequentẽ
dat illi. Et in eo quod dicit ẽẽ amborũ.
priorem se facit. posteriorem deũ. Nõ
bat. Ciprianum beatissimũ loquor. qrui
dixit in misso gloriandum qndo nr̃m
nichilsit. quod ut ostenderet: adhibu¬
it aplm testem dicentem. Quid autem
habes quõd nõ accepisti: Si autem ac
cepisti. quidgloriaris qiͣ nõ acceperis:
Quo precipuo cestimonio etiam ip̃e cõ¬
uictus sum cũ similiter errarẽ: ꝓutãs
fĩdem qua in deum credimꝰ nõ ẽẽ domĩ
dei. s a nobrs ẽẽ in nobis. et perillam
nos impetrare dei dona. quib tempe¬
ranter et iuste et pie uiuamus ĩ hoc
soculo. Neq enĩ fidem putubam dei gr̃a
preueniri. ut per illam nobis daretur
ueritatis. Ut aũe predicato nobis euan¬
gelio consentiremus: nr̃m ẽe proprium.
et nobis ex nobis ẽe arbitrabar. Quẽ
meum errorem nonulla opuscula
mea satis indĩcant ante ep̾̃atum meũ

Expanded text:
elatius, primam tollit ipse, sequentem elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse amborum, priorem se facit, posteriorem Deum. CAPUbat: Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut per illam nobis daretur veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum
Abbreviated transcription (Latin):
dete si aliũd agitur isto modo. nͥ ut gra
dei secundum merita nr̃a detur quolibet
mõdo: ac sic gratia iam non sit gratia.
Redditur namq hoc pacto debita. nõ do¬
natur gratis. debetur enĩ crẽdenti ut a
dño ip̃a fides eius augeatur: et sit mer¬
ces fidei cepte fides aucta. Nec attendit᷑
cum hoc dicitur: non secundum gratiã
s secundrm debitum istam mercẽdẽ cre¬
dentib imputari. Cur autẽ nõ totum
tribuatur homini. ut qui sibi potuit
instituere quõd non habebat. ip̃e quod
instituit augeat: ommino non uĩdeo.
nͥ quia resisti non pocest diuinis mani¬
festissimis testimoniis: quib et fides
unde pietatis exordium sumitur donũ
dei esse moristratur. Quase ẽ illud qͦd
unicuiq deus partitus ẽ mensurã fi¬
testimoniis repugnare. et tamẽ uoleris
a se ip̃o sibi ẽẽ quod credit. q̃i ꝯponit hõ
cum deo ut partem fidei sibi uerdicet:
atq illi partem relinquat. Et quod e

Expanded text:
dete si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia dete si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; nec attenditur, cum hoc dicitur, non secundum gratiam, sed secundum debitum istam mercedem credentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monstratur; quale est illud, quod unicuique Deus partitus est mensuram fitestimoniis repugnare, et tamen volens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est
Abbreviated transcription (Latin):
fratres sicut ur̃a script̾a indicant ue¬
rum ẽẽ consentiunt. unde in om̃i oꝑe
bono et incipiendo et perficiendo suffi¬
cientia nr̃a ex deo ẽ: ita nemo sibi suf¬
ficit uel ad incipiendam uel perficiẽdam
fidem. s sufficieritia nr̃a ex deo ẽ. Qm
fides si non cogrtetur milla ẽ: et nõ su¬
mꝰ ydonei cogitare aliqrid qͣi ex tio¬
bismetip̃is. s sufficientia nr̃a ex deo ẽ.
Cauendum ẽ fres dilecti adeo ne homo
se extollat aduersus deum: cũ se dicit
facere quod promisit deus. Nonne fides
gentium promissa ẽ abrahe: Et ille dãs
gloriam deo plenissime credidit. qm̃ que
promisit potens est et facere. Ip̃e igit᷑
fidem gencium facit: qui potens ẽ fa¬
cere quod promisit. porro si deꝰ oꝑatur
fidem nr̃am. miro modo agens in nr̃is
cordib ut credamꝰ: nũquid metue̾dr̃
ẽ ne totum facere non possit. et ideo sibi
homo pͥmas eius uendicrit ꝑtes ut no¬
uissimas ab illo accipere mereat᷑: Ui¬

Expanded text:
fratres, sicut vestra scripta indicant , vefratres, sicut vestra scripta indicant , verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perficiendo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem, sed sufficientia nostra ex Deo est: quoniam fides si non cogitetur, nulla est; et non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. 6. Cavendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est facere quod promisit. Porro, si operatur Deus fidem nostram, miro modo agens in cordibus nostris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Vi
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Quaniuis enĩ raptim quãuis
ceserrime credendi uoluntrtẽ quẽdã
cogitationes anteuosent. moxq illa
ita sequat᷑ ut qĩ ꝯiunctissima comite¬
tur. necesse ẽ tamen ut omĩa que cre¬
duntur preuemente cogitutione cre¬
dantur. Quamꝙͣ et ip̃m credere: n¬
chilẽ aliud ꝙͣ cũm assensione cogita¬
re. Non enim omnis qui cogitat credit:
cũ ĩdeo cogitent pleriq ne crẽdant. s
cogitat ominis qui credit: et crẽdendo
cgitat et cogitando credit. Quodergo
pertinet ãd religionem atq pietrtẽ
de qua loquebatur aplus. si ñ sumꝰ
ydonei cogitare aliqiũd quasi ex no¬
bismetipis. s sufficientia nr̃a ex deo
ẽ: profecto non sumꝰ ydoriei credere
aliqrũd quas ex nobismet ip̃is. quod
sine cogitatione non possumꝰ: s suf¬
ficientia nr̃a qua credere incipramꝰ
ex deo ẽ. Quocirca sicut nemo sibi suf¬
ficit ad incipieñdum uel ꝑficieñdre¬
quodamq opus bonum. quod iã isti

Expanded text:
dum. Quamvis enim raptim, quamvis dum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendquodcumque opus bonum; quod jam isti
Abbreviated transcription (Latin):
bri lectione notissima. Auersus qͥppe
a fide quam uastabat eiq uehem̃ter
aduersus. repente ẽ ad illam gratia
potentiore conuersus: corertente illo
cui hoc ip̃m facturo per prophetũ dc̃m
ẽ.Tu comuertens uiuificabis nos. ut ñ
solum ex nolente fieret uolens: uerũ
etiam ex persecutore persecutionem ĩ
eius fidei quam persequebatur defen¬
siorie pateretur.donatũ quippe illi e¬
rat a xp̃o non solum ut ccẽderet in eũ:
uerumetiam ut pateretur pro eo. Et
ideo commeridans istam gr̃am que nõ
datur securdum aliqria merita: sed
efficit omnia bona meritu. non quia
ydoriei sumꝰ inquit cogitare aliꝯiũd
qͣr ex nobismet ipĩs. s sufficientia no¬
stra ex deo ẽ.ãttendarit hic et uerba
ista perpendant: qui putant ex nobis
eẽ fider ceptũ. et ex deo ẽẽ fidei suplemẽ¬
tum. Quis enĩ non uideat prius cẽ co¬
gitare ꝙͣ credere : Nullus quippe credit
aliquid: nͥ prius cogitauerit ẽẽ crẽdẽ¬

Expanded text:
bri lectione notissima. Aversus quippe bri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credere; verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quippe illi erat a Christo, non solum ut crederet in eum, verum etiam ut pateretur pro eo. 5. Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse creden
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o sunt omnnia. Quis autem dicat
eum qui iam cepit credere. ab illo in
quem crẽdĩdit nchil mereri. Unde
fit ut iam merenti cetera dicantur
addi retributione diuina. ac per hoc
gr̃am dei secundũ merita nr̃a dari.
Quõd obrectum sibi pelagius ne dã¬
puaretur ip̃e dampriauit. Quisquis
igitur hanc dampnabilem uult ex
omni partẽ dampnare sententiam:
ueracite in telligit dictum quod aĩt¬
ut credatis in eum: uerumetiam ut
patiamini pro eo. Utrũq ostendit
dei donum. quia utrũq dixit ẽẽ do¬
natum. Nec ait. ut plenius et ꝑfec¬
tius credatis in eum: s ut crẽdatis in
eum. Nec serp̃m misericordram con¬
secutum dixit ut fidelior s ut fide¬
lis ẽẽt: quia sciebat non se inicium
fidei sue priorem dedisse deo: et retri¬
butum sibi ab illo eius augmentum.
s ab eo se factum fidelem: a quo et
aplũs factus ẽ. nam scripta sũt etiã
fidei eiuomitia. suntq ecͣcastica cele¬

Expanded text:
ipso sunt omnia. Quis autem dicat ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraciter intelligat dictum, quod Aposut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica cele