comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filii parentib sociabant᷑ co¬
nubio & soror fr̃i iungebat᷑
impune: nẽ uͦ uirginitatẽ
appetunt. Ante hoc autem
ieriiniis reficiunt animã suã
massagete & berbice miseros
putant. qͥ egrotatiõe morian¬
tur: & parentes. cognatos. ꝓpin¬
quos. cũ ad senectam uenerĩt.
iugulatos deuorant: rectiꝰ eẽ
dicentes. ut a se potius quam
a uermib consumant᷑. Nẽ uͦ
post passionem xp̃i & resur¬
rectionẽ eiꝰ. abstinentia & casti¬
tate deuote militant. xp̃o. &
ꝓpe om̃s gentes parate sunt
ꝓ nomine dñi funcłe sangui¬
nem suũ. Ante hoc impii &e
psecutores erant reges.: nunc
uero ad celum p̃ferunt pieta¬
tem: & ingredientes limen
eccłiȩ. deponunt coronam. &
tib. foris arma. hic mist̾ia:
foris scuta: hic sacramentoꝵ
celebratio. Theodosii filiꝰ & pat̾
theodosii religione ac pietate
insignes fuere ideoq ꝓ his
om̃ib grãs agamꝰ deo ꝑ xp̃m

Expanded text:
filii parentibus sociabantur cofilii parentibus sociabantur connubio, et soror fratri jungebatur impune: nunc vero virginitatem appetunt. Ante hoc autem nc jejuniis reficiunt animam suam. Massagetae et Berbices miseros putant, qui aegrotatione moriantur. Et parentes, cognatos, propinquos, cum ad senectutem venerint, jugulatos devorant, rectius esse dicentes, ut a se potius quam a vermibus consumantur. Nunc vero post passionem Christi et resurrectionem ejus, abstinentiae et castitati devote militant Christo, et prope omnes gentes paratae sunt pro nomine Domini fundere sanguinem suum. Ante hoc impii et persecutores erant reges, nunc vero ad coelum proferunt pietatem, et ingredientes limina Ecclesiae, deponunt coronam, ettibus. Foris arma, hic mysteria; foris scuta, hic sacramentorum celebratio. Theodosii filius, et pater Theodosii, religione ac pietate insignes. Ideoque pro his omnibus gratias agamus Dom
Abbreviated transcription (Latin):
sa:. testatur hoꝵ que fiunt asti¬
pulatio. Quanti inpugnart̃.
& nemo p̃ualuit: & impugna¬
tores quidem taciturnitati &
obliuioni st̃ dati. eccłia autẽ
cotidie uirtutibꝰ augm̃tatur.
uͥ tiberiꝰ: Nomina sunt nuda.
Horũ autem nemo: nec ulla
horũ mentio. & quia eccłiam
ĩpugnauerunt: ideo & memo¬
riã ꝑdiderunt. Eccłia autem:
clarior resplendet. Ubicũq
ieris. ad indos. ad mauros. ad
britannos. ad hispanos. usq ad
ultimũ terraꝵ finem. inue¬
nies inprincipio erat uerbũ.
⁊ uerbũ erat apud dm̃. & d̃s
erat uerbum. & uniuersa re¬
ligione plena. Ante hoc enĩ
uniuersa erant ĩpietate reple¬
tatñc autem ñ solũ ciuitates
religione florent. & fide.xp̃i:
s etiam heremꝰ in nomine dñi
głatur. Antea namq & regi¬
ne inconuiuiis uiroꝵ salta¬
bant: sicut filiam herodia¬
dis fecisse legimꝰ. Nunc uͦ:
uix famula dignat᷑ hoc fa¬
cere. Antiquitꝰ gens ꝑsarum.

Expanded text:
sa, testatur eorum quae fiunt astisa, testatur eorum quae fiunt astipulatio, quanti impugnarunt, et nemo praevaluit. Et impugnatores quidem taciturnitati et oblivioni sunt dati, Ecclesia autem quotidie virtutibus augmentatur. ubi Tiberius? Nomina sunt nuda, eorum autem nemo, nec ulla eorum mentio. Et quia Ecclesiam impugnarunt, ideo et memoriam perdiderunt. Ecclesia autem clarior resplendet. Ubicunque ieris, ad Indos, ad Mauros, ad Britannos, ad Hispanos, usque ad ultimos terrarum fines, invenies, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , et universa religione plena. Ante hoc enim universa erant impietate replNunc autem non solum civitates religione florent et fide Christi, sed etiam eremus in nomine Domini gloriatur. Antea namque et reginae in conviviis virorum saltabant, sicut filiam Herodiadis fecisse legimus : nunc vero vix famula dignatur hoc facere. Antiquitus gentis Persarum
Abbreviated transcription (Latin):
ostendat uirtutem eiꝰ. Si
nemo eam impugnare pos¬
set: dicere poterant. qm̃ si
impugnaret᷑. utiq uinc̾et᷑.
ꝓpterea ꝑmitto eam impug¬
nari: ut non imbecillitas¬
in repugnantiũ. s fides uic¬
torie ĩputet᷑. & porte inferi.
non dixit ñ apꝓpinquabt̃
ei. s ñ p̃ualebt̃ aduersus eã.
Quid gͦ: Impugnabit᷑ qͥdem:
ñ tam̃ uinci pot̾it. Tempe¬
states suscipit eccłia. s non
demergit᷑. Iacula in eã mit¬
tuntur: s ñ ꝑforatur. Machi¬
namenta p̃ꝑantur. s turris
ñ eliditur. & quid dico eccłiã:
Unum sermonẽ locutꝰ ẽ pis¬
cator: & sicut turris ĩmobił
s ñ potuerunt. suꝑ petrã eñĩ
fundatũ erat. Consid̾a tiran¬
nos reges diademate. gladios
acutos. bestiaꝵ dentes. mortẽ
minantes: caminos. ferreas sar
machinamenta parata. & pha¬
retram quidem suã euaeuauit
diabolus: s nichil lesit eccłiã.
Porte enim inferi ñ p̃ualent
aduersus eam. Testatur resip¬

Expanded text:
ostendat virtutem ejus. Si ostendat virtutem ejus. Si nemo eam impugnare posset, dicere poterant: Quoniam si impugnaretur, utique vinceretur, propterea permitto eam impugnari, non ut imbecillitas repugnantium, sed fides victoriae imputetur. Et portae inferi, non diei, sed non praevalebunt adversus eam. Quid ergo? Impugnabitur quidem, non tamen vinci poterit, tempestates suscipit Ecclesia, sed non demergitur; jacula in eam mittuntur, sed non perforatur; machinamenta praeparantur, sed turbis non eliditur. Et quid dico Ecclesiam? Unum sermonem locutus est piscator, et sicut turris immobilised non potuerunt? supra petram enim fundatum erat. Considera tyrannos, reges, diademata, gladios acutos, bestiarum dentes mortem minantes, caminos, sartagines, machinamenta parata. Et pharetram quidem suam evacuavit diabolus, sed nihil laesit Ecclesiam: portae enim inferi non praevalebunt adversus eam. Testatur res ip
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. non tam̃ uincitur. Qͥd
est suꝑ petram: Hoc est suꝑ
confessionẽ. suꝑ sermones pi¬
etatis. S forsitan interrogab:
utrum hec edificatio susciplat
lapides. aut ligna. aut fer¬
rum. Non inquit. Nec enim
est sensibilis edificatio. Quod
si talis esset: dissolueret᷑ tem¬
pore. Confessionem autem pi¬
etatis: neq demones. neq ul¬
la creat᷑a uincere potest. Te¬
stantur martires. quoꝵ late¬
ra radebant᷑. s fides non fran¬
gebatur. O noua rerum ma¬
teries. Paries effodit᷑. & tcaurꝰ
non aufertur. Caro scindit᷑.¬
& fides non rumpit᷑. Talis
quippe est. martirũ uirtꝰ.
&e̾ enim suꝑ hanc petram
edificabo eccłam meã. & por¬
te inferi non p̃ualebt̃ adu̾s
eam. Attendite diligentius
uerbo. Portas inferi. ꝑieula
uocat. que mortem pariunt.
Quid gͦ: In infernum intra¬
uit quisq: qñ ꝑiclitatur: etiã
sicut porte introitꝰ ciuitatũ
sunt: sic ꝑicła introitus mor¬
tis sunt. & cur inquit non
ꝓhibet temptationes: Ut

Expanded text:
tiones, non tamen vincitur. Quid est super petram? Hoc est, super confessionem Petri, super sermones pietatis. Sed forsitan interrogabis, utrum haec aedificatio suscipiat lapides aut ligna, aut ferrum? Non, inquit: Nec enim est sensibilis aedificatio. Quod si talis esset, dissolveretur tempore. Confessionem autem pietatis, neque daemones, neque ulla creatura vincere potest. Testantur martyres quorum latera radebantur, sed fides non frangebatur. O nova rerum materies! Paries effoditur, et thesaurus non aufertur. Caro scinditur, et fides non rumpitur. Talis quippe est martyrum virtus. Etenim super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Attendite diligentius verbo: Portas inferi, pericula vocat quae mortem pariunt. Quid ergo? In inferno intravit quisque quando periclitatur? Etiam. Sicut enim portae introitus civitatum sunt, sic pericula introitus mortis sunt. Et cur, inquit, non prohibet tentationes? Ut
Abbreviated transcription (Latin):
Dirit xp̃c. Celum &e terra tran¬
sibunt: uerba autẽ mea ñ p̃¬
teribunt. Facilius est celum
p̃terire & terram deuorari: qm
uerba mea excecłe. Que autẽ
sunt uerba eiꝰ : Ad ducamus
in mediũ.: uideamꝰ ne forte in¬
terciderint. Non dubitans dico:
s hereticos obeludo. Que gͦ
sunt uerba: Celum & terra
transibunt: uerba autẽ mea
ñ p̃teribunt. Qui sermones:
Que uerba: Tu es petrus. &
suꝑ hanc petram edificabo
eccłiam ineam: & porte inferi
ñ p̃ualebunt aduersus eam.
Suꝑ hanc petrã: ñ dixit suꝑ
petrum: nec eñi suꝑ hominẽ.
s suꝑ fidem edificat eccłiã
suã. Quid autẽ erat fides:

Expanded text:
Dicit Christus: Coelum et terra tranDicit Christus: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Facilius est coelum praeterire, et terram devorari, quam verba mea excidere. Quae autem sint verba, adducamus in medium, videamus ne forte interceperint. Non dubitabundos, sed haereticos obcludo. Quae ergo sunt verba? Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Qui sermones? Quae verba? Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Super hanc petram, non dixit super Petrum. Non enim super hominem, sed super fidem aedificavit Ecclesiam suam. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝓpt̾ eam passus est:
porte inferi non p̃ualebunt
aduersus eam. faciliꝰ celum
exterini nari potest. & terra pe¬
rire: qũa aliquid mali pati
eccłia. Qͥs est qui hec dicit:
Ipse. xp̃c loquitur. Celum &e
terra transibunt: uerba aũ
mea non p̃teribunt. Bene.
Uerbum eĩ di. ip̃so celo ua¬
lidius est: quia celum opus
uerbi est. dixit quippe d̃s.
fiat celum: & uerbum in
opus apparuit. Currebat na¬
tura. & nemo impediebat:
quia nature dñs imꝑabat.
qui &e facere & immutare po¬
test. Ego eam edificaui. qui
celum statui. s ꝓpt̾ celũ non
fudi sanguinem. ꝓpt̾ celũ
crucifixus non sum: nee ꝓpt̾
celum celeste corpus accepi: &e
quid dicam celum: Angłoꝵ
corpus non assumpsi: ut dis¬
creatura honorabilior eccłia
est: Ideo celum & terra transi¬
bunt: uerba autem mea ñ
p̃teribunt. Assit gentilis
assit iudeus: si hec inania
sunt uerba. redarguant. Si
autem ueritas est que dieta
sunt: ad orent uirtutem dñi.

Expanded text:
enim propter eam passus est, enim propter eam passus est, portae inferi non praevalebunt adversus eam. Facilius coelum exterminari potest, et terra perire, quam aliquid mali pati Ecclesia. Quis est qui haec dicit? Ipse Christus loquitur: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt . Bene. Verbum enim Dei ipso coelo validius est, quia coelum opus verbi est. Dixit quippe Deus, Fiat coelum, et verbum in opus apparuit. Currebat natura: nemo impediebat, quia naturae Dominus imperabat, qui facere et immutare potest. Ego eam aedificavi, qui coelum statui. Sed propter coelum non fudi sanguinem, propter coelum crucifixus non sum, nec propter coelum coeleste corpus accepi. Et quid dicam coeli? Angelorum corpus non assumpsi, ut discreatura honorabilior Ecclesia est. Ideo coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Adsit gentilis, adsit Judaeus: si haec inania sunt verba, redarguant. Si autem veritas est quae dicta sunt, adorent virtutem Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. Sed nunc quid̃e ꝓpter
cdi grãm: & reges & duces &
milites. & uniu̾sus orb̾ fide re¬
pletꝰ est. Nam inpͥncipio. & ut
ita dicam in cunabuł eccłie.
reges fuere impii: duces insa¬
ni: popłs seditions deditꝰ: edie¬
ta iudicũ ubiq dabant᷑. Are
incendebant᷑ demonib. fumꝰ
& odor pessimꝰ ipsũ maculabat
aerem. Terra coinquinabat᷑
sanguine: demones debac¬
chabant᷑. Diabolus domina¬
bat᷑: pat̾ abdicabat filium:
filius inhonorabat patrem.
Natura quidem scindebat᷑.
s pietas non diuidebat᷑. Ubi
st̃ nunc qui audeant eccłie
contraire: Quando nouella
erat. in nullo potuit ledi: &
nunc quando usq ad celum
ꝑuenit. estimas eam posse
supari: & tunc quidem cum
undecim essent apłi nullus
eos suꝑare potuit. s pauci ho¬
mines totum ceperunt mun¬
dum: & nc̃ quando terra &
mare & orbis terraꝵ. & in habi¬
tabiles regiones & ciuitates. &
om̃s fines terre pietate reple¬
ta sunt. putas eam te posse
tenere. s non poteris. xp̃e

Expanded text:
pter Dei gratiam et reges et duces et milites, ac universus orbis fide repletus est. Nam in principio, et, ut ita dicam, incunabulis Ecclesiae, reges fuere impii, duces insani, populus seditioni deditus. Edicta judicum undique dabantur, arae incendebantur daemonibus, fumus et odor pessimus ipsum maculabat aerem. Terra coinquinabatur sanguine, daemones debacchabantur, diabolus dominabatur. Pater abdicabat filium, filius inhonoraba patrem. Natura quidem scindebatur, sed pietas not dividebatur. Ubi sunt nunc qui audebant Ecclesiae contraire? Quando novella erat, in nullo potuit laedi: et nunc quando usque ad coelum pervenit, aestimas eam posse superari? Et tunc quidem cum undecim essent apostoli, nullus eos superare potuit, sed pauci homines totum ceperunt mundum: et nunc quando terra et mare et orbis terrarum, et inhabitabiles regiones, et civitates et omnes fines terrae pietate repleti sunt, putas eam te posse tenere? Sed non poteris. Christus
Abbreviated transcription (Latin):
otandum autẽ qd̵ qͣtuor
modis fit planctus scõꝵ: cũ
pͥora peccata deplorant: cũ
in infernũ cadentes planguñi:
cũ in peccatis uiuentes. cũ ꝓ
desid̾io regni celestis ad modũ
tristes fiunt. Et quatuor

Expanded text:
Notandum autem quod quatuor modis fit planctus sanctorum, cum priora peccata deplorant, cum in infernum cadentes plangunt, cum in peccatis viventes, cum pro desiderio regni coelestis admodum tristes fiunt, et quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
uentre matͥs tue: nudꝰ & ibis:
S forsitan in exiliũ mitteris:
Tu dicito. dñi ẽ terra & ple¬
nitudo eiꝰ. Sed forsitan mors
occupab it. non est tim̃da.
qr transitꝰ est. Tantũmͦ fidẽ
serua. thesaurũ indeficientẽ.
diuitias sempit̾nas. Hoꝵ que
dico beati martires testes st̃.
isti qͥ fidem non ꝓdiderunt.
ce post excessum de corpore for¬
tiores st̃ uiuis. Propterea inqͥt
homo factus sum. ꝓpterea
carnẽ indui: ut orbem uni
diffus ũ ẽ mare. extensus aer:
terra fundata ẽ. paradisus plan¬
tatus ẽ. mirabilia multa fac¬
ta sunt : pelagus scidebat᷑
& iterũ suebat᷑: petra findebat᷑.
& iterũ coniungebat᷑. Manna
pluebat de celo: & tanquam
pruinosa ponebat᷑ mensa.

Expanded text:
ventre matris tuae, nudus et ibis. ventre matris tuae, nudus et ibis. Sed forsitan in exsilium mitteris tu dicito: Domini est terra, et plenitudo ejus . Sed forsitan mors occupabit: non est timenda, quia transitus est. Tantummodo fidem serva, thesaurum indeficientem, divitias sempiternas. Horum quae dico, beati martyres testes sunt tui, qui fidem non perdiderunt, et post excessum de corpore fortiores sunt vivis. Propterea, inquit, homo factus, propterea carnem indui, ut orbem univdiffusum est mare, distentus est aer, terra fundata est, paradisus plantatus, et mirabilia multa facta sunt: pelagus scindebatur, et iterum consuebatur; petra findebatur, et iterum jungebatur; manna pluebat de coelo, et tanquam pruinosa apponebatur mensa.
Abbreviated transcription (Latin):
solui: qui cyrographũ qd̃ ꝯͣ
uos erat cruci affixi: qͥ uet̾em
legem immutaui. qͥ uos ad
pristinã patriã reuocaui: qͥ
fortia dissoluo. & dissoluta
conforto. Quid mari fortiꝰ:
S parua arena: intolerabilẽ
illiꝰ ĩpetum retundit & con¬
tinet. Ecce inqͥt ego mitto
uos. qui & mortis & uite ha¬
beo potestatem. qͥ de celo des¬
cendi: & cet̾a. Ecce ego muto
uos:ut oues in medio lupoꝵ.
Tanquã inurus qͥdã bestie fie¬
bant ouibus: ut nec fuga con¬
seruarent salutem cireĩual¬
lati undiq. Ouirtꝰ mutentis
in medio lupoꝵ oues. In cir¬
cuitu lupi: & mutati st̃ lupi
& facti st̃ oues. Nec enĩ nat᷑a:
s uoluntate lupi erant. Ecce
ego mitto uos. Eͥd gͦ nob̾ p̾ci¬
pis: Estote prudentes sicut ser¬
pecuniã adu̾sariꝰ tollere uult:
libens cede: & si om̃s faculta¬
tes auferre conat᷑: dimite. &
si ipsam temporalem uitam
tuam extorquere cupit. ne
uniu̾sa ingruentia mala fa¬
cillima erunt. Nudꝰ existi de

Expanded text:
solvi, qui chirographum quod contra solvi, qui chirographum quod contra vos erat, cruci affixi, qui veterem legem immutavi, qui vos ad pristinam patriam revocavi, qui fortia dissolvo, et dissoluta conforto. Quid mari fortius? Sed parva arena intolerabilem illius impetum retundit et continet. Ecce, inquit, ego mitto vos, qui mortis et vitae habeo potestatem, qui de coelo descendi. Ecce ego mitto vos quasi oves in medio luporum. Tanquam murus quidam bestiae fiebam ovibus, ut nec fuga conservarent salutem circumvallati undique. O virtus mittentis in medio luporum oves. In circuitu lupi, et mutati sunt lupi, et facti sunt oves. Nec enim natura, sed voluntate lupi erant. Ecce ego mitto vos. Quid ergo nobis praecipis? Estote prudentes sicut serpecuniam adversarius tollere vult, libens cede. Et si omnes facultates auferre conatur, dimitte. Et si ipsam temporalem vitam tuam extorquere cupit, ne universa ingruentia mala facillima erunt. Nudus existi de
Abbreviated transcription (Latin):
orbem terrarũ. & infirmũ eũ
inuenientes. ad sanitatẽ re
non scuta mouentes. ñ arcus
tendentes. non sagittas mit¬
tentes. ñ pecuniã largientes.
ñ eloquentia confidentes: s
erant nudi qͥdem scło. s un¬
pecunia indigentes. s reg¬
nũ celoꝵ possidentes. ñ ha¬
bentes humana solatia. ha
orbem terraꝵ. Oues simul
cũ lupis quis uidit: quis au¬
diuit: Dicit. Mittam uos ut
oues in medio lupoꝵ. Quis
unquam pastor oues mittit
in medio lupoꝵ: S magis
si uidit lupos: congregat
oues. at uͦ xp̃e contrario fecit.
Ques ad lupos direxit. & uul¬
nerate a bestiis ñ st̃: s magis
lupi. ad ouiũ mansuetudinẽ
sunt couuersi. & ut ñ dicent
illi. oues sumꝰ. & mittis nos in
escam lupoꝵ: timore illoꝵ
uno sermone abstulit. Non
dixit ite. nec enĩ eoꝵ uͥtute
mittebat eos: s ecce inquit¬
ego mitto uos. Infirmi qͥdem
uos: s qui mittit potens est.
Quis estu: Ego sum qͥ celũ
extendi. qͥ terram fundaui. qͥ
mare infreuaui. qͥ mortẽ dis¬

Expanded text:
orbem terrarum, et infirmum eum invenientes, ad sanitatem redNon scuta moventes, non arcus tendentes, non sagittas mittentes, non pecuniam largientes, non eloquentiam confidentes, sed erant nudi quidem saeculo, sed inpecunia indigentes, sed regnum coelorum possidentes; non humana solatia habeorbem terrarum, oves simul cum lupis. Quis vidit? Quis audivit? Dicit, Mittam vos ut oves in medio luporum. Quis unquam pastor oves mittit in medio luporum, sed magis si viderit lupos, congregat oves? At vero Christus contraria fecit. Oves ad lupos direxit, et vulneratae a bestiis non sunt, sed magis lupi ad ovium mansuetudinem sunt conversi. Et ut ne dicerent illi, oves sumus, et mittis nos in escam luporum, timorem illorum uno sermone abstulit. Non dixit, ite: nec enim eorum virtute mittebat eos; sed ecce ego mitto vos. Infirmi quidem vos, sed qui mittit potens est. Quis es tu? Ego sum qui coelum extendi, qui terram fundavi, qui mare infrenavi, qui mortem dis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. sicut dicit paulus. qͥ ꝓpͥo
filio suo ñ peꝑcit: ut eccłie
mederet᷑. Sanguinẽ filii ef¬
fudit ꝓpt̾ eccłiam: hic sanguiᷤᷤ
irrigat eccłiam. Et id̾o plan¬
taria eiꝰ marcescere ñ possunt.
nec amittunt folia arbusta
eiꝰ. Non subiacet necessitati tẽ¬
poris. nec est conditioni obno¬
xia: ut ꝑ estatem coma folioꝵ
tegat᷑. hieme autẽ amittat. Ñ
tenet᷑ tempoꝵ qualitate: sed
ñ senescit. nec contrahit᷑: & mul¬
tis impugnantibꝰ ñ oppͥmit᷑
Quanti ab initio impugnar̾t
eccłiam.cum ficdi semina ia¬
cerentur: & arma contͣ eam¬

Expanded text:
ut dicit Paulus: Qui proprio Filio suo non pepercit , ut Ecclesiae mederetur, sanguinem Filii fudit propter Ecclesiam. Hic sanguis irrigat Ecclesiam. Et plantaria ejus marcescere non possunt, nec amittunt folia arbusta ejus. Non subjacet necessitati temporis, nec est conditioni obnoxia, ut per aestatem coma foliorum tegat, hieme autem amittat. Non tenetur temporum qualitate, sed non senescit, nec contrahitur, et multis impugnationibus non opprimitur. Quanti enim ab initio impugnaverunt Ecclesiam, cum fidei semina jacerentur, et arma cont
Abbreviated transcription (Latin):
et̾uitatẽ. immutabilitatem
incorruptionẽ. in inutabilem
bonitatẽ. de se & in se subsisten¬
tẽ: hec eadem ht̃ & filiꝰ: & ut
dialecticoꝵ tendicule. & sophys¬
mata a ueritate pellant᷑: que
occasionẽ impietatis ex pia p̃¬
dicatione capientia dicunt.
Gͣe pat̾ est filiꝰ. & filiꝰ pat̾. Si
enĩ dixisset omĩa q̃c̃q habet
ds mea st̃: hab̾et occasionẽ.¬

Expanded text:
ernitatem, immutabilitatem, incorruptionem, immutabilem bonitatem, de se et in se subsistentem, haec eadem habet et Filius. Et, ut dialecticorum tendiculae, et sophismata a veritate pellantur, quae occasionem impietatis ex pia praedicatione capientia, dicunt: Ergo et Pater est Filius, et Filius Pater. Si enim dixisset, omnia quaecumque habet Deus, mea sunt, haberet
Abbreviated transcription (Latin):
corporalibꝰ cunctis. & maxime
de tͥnitate loqͥmͦ. Głificat ita
filiũ sp̃s sc̃s. ostendens illũ & in
aꝑtũ ꝓferens. his qͥ m̃do corde cũ
intelligere & uid̾e st̃ digni: &¬
scire splendorem substantia &
m̃tibꝰ głificat patrẽ. insinuans
eũ nescientibꝰ. Qͥ enĩ ait qͥ me
reuelat filium hisqͥ ad calcem
sapĩe ꝑuenire meruerunt. Głi¬
ficat unigenitũ suu̾ ostendens
eiꝰ magnificentiã atq uirtutem.
S ipse filiꝰ tͥbuens spm sc̃m his
qͥ se dignos eiꝰ munere p̃ꝑauert̃:

Expanded text:
nctis, et maxime cum de Trinitate loquimur. Glorificat itaque Filium Spiritus sanctus, ostendens illum et in apertum proferens his qui mundo corde eum intelligere et videre sunt digni, et splendorem substantiae, mentibus, glorificat Patrem, insinuans eum nescientibus, ipse enim ait: Qui revelans Filium his qui ad calcem scientiae pervenire meruerunt, glorificat unigenitum suum, ostendens ejus magnificentiam atque virtutem. Sed et ipse Filius tribuens Spiritum sanctum his qui se digno
Abbreviated transcription (Latin):
cans illũ: deinde int̾p̃tationem
inferens qͦm dixisset de meo ac¬
cipiet: ꝓtinꝰ subiecit. Omĩa q̃
habet pat̾ mea st̃: ꝓpt̾a dixi de
meo accipiet. & annuntiabit uob̃.
Quodamm̾ loquens. licet a patre
ꝓcedat sp̃s u̾itatis. & dedit illis¬

Expanded text:
cat illum. Deinde interpretationem inferens cum modo dixisset, de meo accipiet, protinus subjecit. Omnia quae habet Pater, mea sunt; propterea dixi, de meo accipiet et annuntiabit vobis , quodammodo loquens, Licet a Patre procedat Spiritus veritatis, et det illi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is humana uox. nicħ potest
aliud dice quã corporalia:. & tͥni¬
tas de qͣnẽ nob̾ sermo ẽ om̃s ma¬
t̾iales substantias suꝑat: idcirco
nullũ u̾bũ potest ei ꝓpͥe coaptari.

Expanded text:
omnis humana vox nihil potest aliud dicere, nisi corporalia; et Trinitas, de qua nunc nobis sermo est, omnes materiales substantias superat: idnullum verbum potest ei proprie coaptari,
Abbreviated transcription (Latin):
tes. lingue organũ cõmouemꝰ:
& qͣn quoddã plectrũ cordis den¬
tiũ collidentes. uocalẽ sonum
cesse ẽ patulas p̾b̾e aures & nul¬
lo uicio coartari. s in ea q̃ dñr¬

Expanded text:
 linguae organum commovemus, et quasi quoddam plectrum chordis dentium collidentes, vocalem sonum cesse est patulas praebere aures, et nullo vitio coarctatas, in ea q
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m ueritatis. qui credentes in
totam dirigat ueritatem:. qui
Saluator qui & ueritasait. Non
eñi loquetur a semetipso. hoc ẽ
non sine me & sine meo. & sine
patris arbitrio: quia inseꝑabił¬
est amea & a patris uoluntate.¬
& amplius quia ñ ex se est. sed
ex patre & me est. hoc enim ipsũ
quod subsistit & loqͥt᷑: a patre
& ame illi est. Ego ueritatẽ lo¬
quor:. id est inspiro que loqͥt᷑.
Siquidem sp̃s ueritatis est di¬
cere autem & loqͥ in tͥnitate ñ
scłm consuetudinẽ nrãm. qͣ¬
accipiendum⁊ sed uixta formã
incorporalium nat᷑arum &
maxime tͥnitatis. q̃ uoluntatẽ
suã ingerit in corda credentiũ:¬

Expanded text:
Spiritum veritatis, qui credentes in Spiritum veritatis, qui credentes in totam dirigat veritatem. DehinSalvator qui et veritas ait: 142 Non enim loquetur a semetipso : hoc est, non sine me, et sine meo et Patris arbitrio, quia inseparabilis a mea et Patris est voluntate. Quia non ex se est, sed ex Patre et me est, hoc enim ipsum quod subsistit et loquitur, a Patre et me illi est. Ego veritatem loquor, id est, inspiro quae loquitur. Siquidem Spiritus veritatis est. Dicere autem et loqui in Trinitate, non secundum consuetudinem naccipiendum, sed juxta formam incorporalium naturarum et maxime Trinitatis, quae voluntatem suam ingerit in corda credentiu
Abbreviated transcription (Latin):
rursũ. accipietis uirtutẽ sp̃s
scĩ uenientis suꝑ uos. Qͦ ueni¬
ente in corda credentiũ. ĩpletͦ
plinam: que possit eos ad om¬
instante hora in qua oportebat¬
addidit: s non potestis ea suf¬
ferre mͦ. Ad huc enim typo legis
& umbre & imaginib serui¬
entes: non poterant seruientes
cuiꝰ umbram lex portauit inspi¬
cere. Unde neq sp̃alia sustinere.
Cũ autẽ aduenerit ille hoc est
paraclitus sp̃s ueritatis. diri¬
get uos in omnẽ ueritatem:
sua doctrina & institutione
uos transferens a morte littere.
ad sp̃m uiuificantem: in quo
solo omĩs script᷑e ueritas posi¬
ta est. Ipse gͦ sp̃s ueritatis. in¬
grediens puram & simplicem
mentem. signabit in uob̾ sci¬
entiam ueritatis: & semꝑ noua
ueterib adiungens. diriget
uos in omnẽ ueritatem. Ad
deũ quoq patrem. quidam alle¬
gans p̃ces loquit᷑. Dirige me
in ueritate tua. id est in unige¬
nido tuo: ꝓpria uoce testante
ego sum ueritas. Quam ꝑfec¬
tionem tribuit ds mittens

Expanded text:
rursum: Accipietis virtutem Spiritus sancti venientis super vos . Quo veniente in corda credentium, implentuplinam, quae possit eos deduinstante addidit, sed non potestis ea portare modo . Adhuc enim typo legis, et umbrae, et imaginibus servientes, non poterant veritatem cujus umbram lex portabat inspicere, unde nec spiritualia sustinere. Cum autem, ait, venerit ille, hoc est, paracletus Spiritus veritatis, diriget vos in omnem veritatem, sua doctrina, et institutione vos transferens a morte litterae, ad spiritum vivificantem, in quo solo omnis Scripturae veritas posita est. Ipse ergo Spiritus veritatis, ingrediens puram et simplicem mentem, signabit in vobis scientiam veritatis, et semper nova veteribus adjungens, diriget vos in omnem veritatem. 34. Ad Deum quoque Patrem quidam allegans preces, loquitur: Dirige me in veritate tua : hoc est, in Unigenito tuo, propria voce testante: ego sum veritas . Quam perfectionem tribuit Deus mittens
Abbreviated transcription (Latin):
quippe st̃ dñi. sic & filiꝰ qui
uenit in noĩe patris. ꝓpͥetatẽ
patris portat & nomen: & ꝑhec
filii a patre mittitur. habens
filii ꝓprietatẽ scdm qd̃ d̾s est
ñ tñ filietatẽ ut filius sit: osten¬
dit quia unitate sit uinetus
ad filiũ. Unde & filii dictus est
sp̃s: ꝑ adoptionem suam filios
faciens eosqui se reciꝑe uolue¬
rint. Quia enim inquit estis filii
dei: misit pater sp̃m filii sui
in corda nr̃a clamantem abba
xp̃i ꝑfecti sunt. Omĩa autem
illa que sp̃ualia sunt & intel¬
lectualia: & ut breuit̾ uniu̾sa
cõcludã ueritatis & sapientie
sacram̃ta. Docebit uͦ ñ qͣsi do¬
ctor & magist̾ discipline qmͣ
aliunde est consecutꝰ. siqͥdem
hoc eoꝵ est qui sap̃iã & artes
aliquas studio industͥaq di¬
entiã diuinoꝵ. Nã ce pat̾ sic
docet discipłos suos: dicente
illo qͥ ab eo doctꝰ fuerat. Os do¬
ciusti me sapĩa & audact̾ alio
conclamante: docusti me d̃s

Expanded text:
quippe sunt Domini: sic et Filius qui quippe sunt Domini: sic et Filius qui venit in nomine Patris, proprietatem Patris portat et nomen, et per haec Filii a Patre miFilii proprietatem secundum quod Deus est, non tamen filietatem, ut filius ejus sit, ostendit qua unitate sit junctus ad Filium; unde et Filii dictus est spiritus, per adoptionem suam filios faciens eos qui se recipere voluissent. Quia enim estis, inquit, filii Dei, misit Pater spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem abba Christi perfecti sunt. Omnia autem illa quae spiritalia sunt et intellectualia, et ut breviter universaomnia veritatis et sapientiae sacramenta. Docebit vero, non quasi doctor et magister disciplinae, quam aliunde est consecutus: siquidem hoc eorum est, qui sapientiam et artes aliquas studio industriaque dientiam divinorum. Nam et pater docet sic discipulos suos, dicente illo qui ab eo doctus fuerat: Deus, docuisti me sapientiam. Et audacter alio conclamante: Docuisti me, Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
uertit ꝓpħas relegens animo
nam & moyses magnꝰ dĩ mi¬
nister & famulus. in noĩe eiꝰ
qui ẽ & in nomine di abrahã
ysaac & iacob. uenit: do ad eũ
loquente. sic dices filiis isrł.
qui ẽ misit me aduos. & rur¬
sus dices eis: d̃s abrahã ysaac.
&e iacob. misit me ad uos. Ser¬
uoꝵ quippe iustoꝵ quales
erant de quib dixit. manda¬
bo in spũ meo seruis meis ꝓ¬
phetis: in noĩe di facta ẽ mis
erunt d̾o: in noĩe dĩ uenisse
referuntur. Rursus ꝓficientes
in mauis & sub uniꝰ dei imꝑio
consistentes: in omipotentis di
nuncupatione uenerunt. Qͥ a
uͦ filii isrł in egipto cõmoran¬
tes didicerant eos qͥñ st̃ qͣsi
dõs colere. & mundi partes
diuino honore uenerari: conse¬
& a falsis eos liberans diis. ad
ueram tra ducet deitatem:
& ad dm̃ patrem abraham. ysa¬
ac &e iacob. Quomͦ gͦ serui qui
in nomine dũi uenuint ꝑ hoc
ipsum qd̃ subiecti sunt & ser¬
uiunt indicant dñm. ꝓpͥe¬
tatem eius ferentes dñi. serui

Expanded text:
etas relegens ex animo. Nam et Moyses magnus Dei minister et famulus, in nomine ejus, qui est: et in nomine Dei Abraham et Isaac, et Jacob venit, Deo ad eum loquente: Sic dices filiis Israel, qui est, misit me ad vos . Et rursus, Dices eis, Deus Abraham, Isaac, et Jacob misit me ad vos. Servorum quippe justorum quales erant de quibus dixit: Mandabo in Spiritu meo servis meis prophetis , in nomine Dei facta est misserunt Deo, in nomine Dei venisse referuntur. Rursus proficientes in majus, et sub unius Dei imperio consistentes, in omnipotentis Dei nuncupatione venerunt. Quia vero filii Israel in Aegypto commorantes, didicerunt eos, qui non sunt, quasi deos colere, et mundi patres divino honore venerari: conse a falsis eos liberans diis, ad veram transduceret deitatem, et ad Dominum patrum Abraham, Isaac, et Jacob. 31. Quomodo ergo servi qui in nomine Domini veniunt, per hoc ipsum quod subjecti sunt, et serviunt, indicant Dominum, proprietatem ejus referentes: servi
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. Omĩa q̃ ht pat̾: mea st̃.
Propt̾a dixi uob̾. qͥa de meo ac¬
cipiet: ⁊annuntiabit uob̾. Eͥx
his enĩ sacͣm̃toꝵ uerbis edocem᷑.
qd̾ cũ multa docuisset discipłoᷤ
suos iħs dix̾it. adhuc habeo plu¬
rima dic̾e uob qr uerbũ istud
ad huc multa habeo dice uob̾
ñ ad nouos quoslibet ac plenos¬

Expanded text:
Pater, mea sunt. Propterea dixi vobis: quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis . 33. Ex his enim sacramentorum verbis edocemur, quod cum multa docuisset discipulos suos Jesus, dixerit: Adhuc habeo plurima dicere vobis, quia verbum istud, adhuc multa habeo dicere vobis, non ad novos quoslibet, et penit
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s quẽ mittet pat̾ in
noĩe meo. ille uos docebit
omĩa. age nc̃ ex ipso ser¬
mone queramus. siquid
etas ꝑsonarũ ex ista uoce sig¬
nat᷑. in qua appellatione fi¬
appellatione uenit dicens.
ego ueni in noĩe patris meiͥ
filii quippe tantũmͦ ẽ in no¬
mine patris uenire. salua ꝓ¬
prietate filii ad patrem. & pa¬
tris ad filiũ: sic e coutrario
nullus aliꝰ uenit in noĩe pa¬
tris. s uerbi grã in dõ. & łi

Expanded text:
s sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia : age nunc ex ipso sermone quaeramus, si quid etas personarum, ex ista voce signatur. In qua appellatione Fiappellatione venit, dicens: Ego veni in 138 nomine Patris mei : Filii quippe tantummodo est in nomine Patris venire, salva proprietate Filii ad Patrem, et Patris ad Filium: sic e contrario, nullus alius venit in nomine Patris, sed verbi gratia, in Domi
Abbreviated transcription (Latin):
& in eadem oꝑatiõe. unã e̾ẽ sub¬
stantiã. & reciꝓce eoꝵ que o¬
ẽẽ diuersam Ut autẽ & aliud
Ad huc multa habeo uob̾ dice̾
s ñ potestis ea portare mͦ. Cũ autẽ
uenerit ille sp̃s ueritatis. doceͥt¬

Expanded text:
n eadem operatione unam esse substantiam: et reciproce eorum quae ὁesse diversam. Ut autem et aliud Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis ea portare modo. Cum autem venerit ille Sp
Abbreviated transcription (Latin):
dñi nom̃ intelligi. Quomͦ
enĩ ad chorinthios uocabu¬
lum di suꝑ patre positum.
& dñi suꝑ filio. neq patri
aufert dñationẽ. neq filio
deitatem. siquidem eadem
quent̾ & d̃s. ut paulo ante
iam diximꝰ cũ uocẽ apłi pe¬
tri ad ananiã qͥ pecuniam
subtraxerat poneremꝰ: quia

Expanded text:
Domini intelligi. Quomodo enim ad Corinthios vocabulum Dei super Patre positum, et Domini super Filio, neque Patri aufert dominationem, neque filio deitatem: siquidem eadem quenter et Deus: ut paulo ante jam diximus, cum vocem Apostoli Petri ad Ananiam, qui pecuniam subtraxerat, poneremus: quia
Abbreviated transcription (Latin):
haut dubiũ quin ea q̃ pat̾shec
eadem filiꝰ faciat similit̾. Qd̾ si o¬
ꝑante pat᷑ & filio. ñ uixta ordinẽ
pͥmi & sccłi. s iuxta idem tẽpꝰ oꝑan¬
a semetip̾o credr loqͥ: s iuxta u̾bũ¬
opinionẽ sequentia u̾ba dñi con¬
firmant dicentis. ille me clarifi

Expanded text:
haud dubium quin Pater haec eadem Filius facit similiter. Quod si operante Patre et Filio, non juxta ordinem primi et secundi, sed juxta idem tempus operana semetipso creditur loqui; sed juxta verbuopinionem sequentia Domini verba confirmant, dicentis: Ille me clarific
Abbreviated transcription (Latin):
atq opinari hoc distat. qd̵
aliquando ille qui credit.
sentit se ignorare quod cre¬
dit. quamuis de re quã se
ignorare nouit. omnino ñ
dubitet. sic enim firme cre¬
putat se scire. quod nescit.
Quisquis autem hoc enunti¬
at. quod uel creditum animo.
uel putatum tenet. etiam si
falsum sit: nou meutitur.
hoc enim debet enuntiatio

Expanded text:
atque opinari hoc distat, quod atque opinari hoc distat, quod aliquando ille, qui credit, sentit se ignorare quod credit, quamuis de re, quam se ignorare nouit, omnino non dubitet, si eam firmissime creputat se scire quod nescit. quisquis autem hoc enuntiat quod uel creditum animo uel opinatum tenet, etiamsi falsum sit, non mentitur. hoc enim debet enuntiatio
Abbreviated transcription (Latin):
uere rep̃hendunt. hoc numiũ
dicunt ẽẽ: ipsa autem ueri¬
tas fortasse adhuc dicat. ñ dũ
est satis. Sane quisquis le¬
gis. nichil rep̃hendas. nisicũ
totum legeris: atq ita minꝰ
reprehendis. Eloquium noli
querere. Multũ enim de rebꝰ
laborauimꝰ: & de celeritate
absoluendi tam necessarii eo¬
tidiane uite oꝑis. Unde hac¬
tenus ꝓprie nulla fuit nob̾
cura uerboꝵ. Exceptis gͥ iocĩ
que nunquam sunt putata
mendacia. habent enĩ euiden¬
tissimã exꝓnuntiatione atq
ipso iocantis affectu signi-¬
ficationem animi. nequaqm
falsitatis. & si non uera enun¬
tiantis. Quo genere. utrum
sit utendum ꝑfectis animis.
alia questio est: quã modo
enodandam ñ suscepimꝰ. Ex¬
ceptis gͦ iocis. prius agen¬
dum ẽ. ne mentiri existimet᷑.
qui non mentit᷑. Qua ꝓpter
uidendũ ẽ. quid sit menda¬
ciũ: non enĩ omĩs qͥ falsum
dicit mentit᷑. si credit. aut
opinatur uerum esse. quod
dicit. Inter credere autem

Expanded text:
uere reprehendunt, hoc nimium uere reprehendunt, hoc nimium dicunt esse; ipsa autem ueritas fortasse adhuc dicat: nondum est satis. sane quisquis legis, nihil reprehendas, nisi cum totum legeris; atque ita minus reprehendes. eloquium noli quaerere; multum enim de rebus laborauimus et de celeritate absoluendi tam necessarii cotidianae uitae operis: unde tenuis, ac prope nulla fuit nobis cura uerborum. Exceptis igitur iocis, quae numquam sunt putata mendacia — habent enim euidentissimam ex pronuntiatione atque ipso iocantis affectu significationem animi nequaquam fallentis, etsi non uera enuntiantis: quo genere utrum sit utendum perfectis animis, alia quaestio est, quam modo enodandam non suscepimus — exceptis ergo iocis prius agendum est, ne mentiri existimetur qui non mentitur. Quapropter uidendum est, quid sit mendacium. non enim omnis, qui falsum dicit, mentitur, si credit aut opinatur uerum esse quod dicit. inter credere autem
Abbreviated transcription (Latin):
stio est ue
que nos in
ipsis cotidi¬
anis actib
nr̃is. sepe g¬
contͣbat. ne
aut temere accusemꝰ mendati¬
um. quod non est mendatiũ.
aut arhitremur aliquando
esse mentiendum honesto qͦ¬
dam ce officioso ac misericor¬
di mendatio. Quam questio¬
nem tam sollicite ꝑtractabi¬
mus: ut queramꝰ cum queren¬
tib. Utrum autem aliquan¬
tum iuueniamꝰ nichil nob̾
temere affirmantib: lectori
bene atdendenti. satis indica¬
bit ipsa tractatio. Latebrosa
est enim nimis. & quibusdam
quasi cauernosis anfractibus
sepe intentionem querentis
elucdit. ut mͦ uelut elabitur
manib qd inuentũ erat: mͦ
rursus appareat. & rursus ab¬
sorbeatur: ad extremũ tam̃ sen¬
tentiam nr̃ãm. uelut certior
indago comprehendit. In qͣ
si utilis error est: cũ ab om̃i
errore ueritas liberet. atq in
omni errore falsitas implicet.
nunquã errari tutius existi¬
mo: quam cum in amore nimi¬
oueritatis. & reiectione ninia
falsitatis erratur. Qui eium se¬

Expanded text:
stio est de quae nos in ipsis cotidianis actibus nostris saepe conturbat, ne aut temere accusemus mendacium, quod non est mendacium, aut arbitremur aliquando . esse mentiendum honesto quodam et officioso ac misericordi mendacio. quam quaestionem tam sollicite pertractabimus, ut quaeramus cum quaerentibus; utrum autem aliquantum inueniamus, nihil nobis temere adfirmantibus lectori bene adtendenti satis indicabit ipsa tractatio. latebrosa est enim nimis et quibusdam quasi cauernosis anfractibus saepe intentionem quaerentis eludit, ut modo uelut elabatur e manibus quod inuentum erat, modo rursus adpareat et rursus absorbeatur. ad extremum tamen sententiam nostram uelut certior indago conprehendet. in qua si ullus error est, cum ab omni errore ueritas liberet atque in omni errore falsitas inplicet, numquam errari tutius existimo, quam cum in amore nimio ueritatis et reiectione nimia falsitatis erratur. qui enim se
Abbreviated transcription (Latin):
tunt᷑. S qͥ dix̃. si acceꝑis urorem
ñ peccasti. & si nupserit uirgo ñ
peccat. & qd uult faciat ñ peccat
si nubat: satis declarauit nup¬
tias nullũ ẽẽ peccatũ. ꝓpt̾ sacͣ¬
m̃ti aut̃ scĩtatẽ sic̃ femina. cẽ si
cathecumina fuerit uiciata. ñ po¬
test post baptissinũ int̾ di uir¬
gines consecrari: ita ñ absurde
uisũ est eũ qͥ excessit uroꝵ nu¬
merũ singularẽ. ñ peccatũ ali¬
qͦd cõmisisse. s normã quandã
sacͣm̃ti amisisse. ñ ad uite bo
ne meritũ. s ad ordinatioĩs ec¬
clesiastice signacłm necessariã.
Ac ꝑ hoc plures uxores anti¬
quoꝵ patrũ significauert fu¬
turas nrãs ex om̃ib gentib
eccłias: uni uiro subditas. rp̃o.
Ita nr̃ antistes uniꝰ uxoris uir
significat ex om̃ib gentib
unitatẽ. uni uiro subditam
uerit occulta tenebraꝵ. & ma¬
nifestau̾it cogitatioẽs cordis. ut
c̃ salua caritate int̾ eos qͥ unũ
& in uno fut᷑i st̃: q̃ tẽ utiq

Expanded text:
is uxorem, non peccasti, et si nupserit uirgo, non peccat, et: quod uult faciat; non peccat; . nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiam si catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum qui excessit uxorum numerum singularem non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam snae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, ita nsignificat ex omnibus gentibus unitatem uni viro subditam verit occulta tenebrarum, et manifestaverit cogitationes cordis, ut etiam salva charitate, inter eos qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique
Abbreviated transcription (Latin):
plurib ue seruire. sic a uiuo
uiro in alteriꝰ transire concu¬
bitũ nec tẽ licuit. nec nc̃ licet.
nec unquã licebit. Apostatare
quippe ab uno do. & ire in al¬
teriꝰ adultermã suꝑstitionem.
semꝑ est malum. Nec causa gͦ
deret uniꝰ uxorẽ &̾ alteriꝰ domũ
filiis implet᷑am. In ur̃oꝵ qͥppe
nuptiis plus ualet scĩtas sacm̃
ꝓpt̾ quã st̃ institute nuptie
coniungunt᷑. ñ cõꝑant᷑ patrib
multo alit̾ ipsos filios ꝗͣ istis
querentib qũquidem filium
immolare ussus abrahã intre¬
pidus ac deuotꝰ. quẽ de tanta
desꝑatiõe susceꝑat unico non
peꝑcit. nͥ eo ꝓhibente manũ de¬
pon̾et. qͦ iubente leuauerat.
Restat ut uideamꝰ utrũ saltẽ
continentes nr̃i: coniugatiꝰ uł
patrib cõꝑandi sint. slisi forte
iã isti p̃ferendi st̃ eis. qͥb ñdũ
quos conferamꝰ inuenimꝰ. Maiꝰ
enĩ erat bonũ illoꝵ nuptus ꝙͣ¬

Expanded text:
pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nec unquam licebit. Apostatare quippe ab uno Deo, et ire in alterius adulterinam superstitionem, semper est malum. Nec causa ergderet vivus uxorem etiam alterius domum filiis impleturam. In nostrarum quippe nuptiis plus valet sanctitas Sacrpropter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium immolare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝓlis ipsiꝰ causa si forte illa
parere posset. ille generare ñ
posset. Occulta enĩ lege nat᷑e
amant singularitatem que
principantur: subiecta uͦ ñ
solum singła singłis. s si ra¬
tio nat᷑alis uł sociał admittit.
ce plures uni ñ sine decore
subdunt᷑. Neq enĩ sic habet
unus seruus plures dnõs: qͦmͦ
plures serui unũ dñm. Ita
duob seu plurib maritiᷤᷤ ui¬
uis nullam legimꝰ seruisse
scãꝵ: plures aũt feininas uni
uiro legimus cũ gentu illiꝰ
societas sinebat : & temꝑi ratio
suadebat. Neq enĩ contͣ nat᷑am
nuptiarũ est. Nures enĩ femi¬
ne ab uno uiro fetari possũt:
una uͦ a plurib ñ potest. hec
anime uni cło subdunt᷑. Id̾oq ñ
post multos falsos dos forncari
pot̾. ñ fecundari. S qm̃ ex mul¬
tis animis una ciuitas fut᷑a est
post hãc ꝑegͥnationẽ fut᷑a ẽ. uͥ
unũ uirũ & una urorẽ redactũ
ẽ. ut eccłie dispensatorẽ ñ liceat

Expanded text:
nec prolis ipsius causa, si forte illa nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. occulta enim lege naturae amant singularitatem, quae principantur; subiecta uero non solum singula singulis, sed, si ratio naturalis uel socialis admittit, etiam plura uni non sine decore subduntur. neque enim sic habet unus sei-uus plures dominos, quomodo plures serui unum dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uni uiro legimus, cum gentis illius societas sinebat et temporis ratio suadebat: neque enim contra naturam nuptiarum est. plures enim feminae ab uno uiro fetari possunt, una uero a pluribus non potest - haec animae uni deo recte subduntur. ideoque non per multos falsos deos fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura estpost hanc peregrinationem futura est, ubi unum uirum et unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispensatorem non liceat
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis: ac ꝑ hoc quãuis utoꝵq
nuptie in quantũ nuptie st̃ qr
ꝓpt̾ creandi causam st̃: equalit̾
gati: illis hominib coniugatis
ñ sunt cõꝑandi. habent enim
isti qd illis ꝓpt̾ honestatẽ in ip¬
tiarũ. quauis ad nuptias ñ
idest ꝓgressum illũ qͥ exce¬
dit generandi necessitatem.
forte inueniunt᷑ nẽ. qͥ non
querunt in conubio. nec ap¬
petunt. nͥ ꝓpt̾ qd̾ institute
sunt nuptie: coequari põ¬
sunt illis hoĩb. In istis euĩ
caruale ipsum desiderioꝵ
filioꝵ. in illis autẽ spũale
erat: qr sacram̃to illiꝰ tẽpis
congruebat. Nc̃ quippe nullus
pietate ꝑfectus: filios hab̾e nͥ
spũalit̾ querit. Tc̃ uͦ ipsius pie¬
tatis erat ratio. &e carnalit̾ fi¬
lios ꝓpagare. qr illiꝰ popłi ge¬
neratio. nuncia fut᷑oꝵ erat:
& ad dispensationẽ ꝓpħicam
ꝑtinebat. Ideoq ñ sic̃ uni uiro
&e plures hab̾e licebat uxores.
ita uni femine plures uiros:

Expanded text:
pietatis. Ac per hoc quamvis utrorumque pietatis. Ac per hoc quamvis utrorumque nuptiae in quantum nuptiae sunt, quia procreandi causa sunt, aequaliter gati illis hominibus conjugatis non sunt comparandi. Habent enim isti quod illis propter honestatem nuptiarum, quamuis ad nuptias non id est progressum illum, qui excedit generandi necessitatem, forte nunc inueniuntur, qui non quaerunt in conubio nec appetunt, nisi propter quod institutae sunt nuptiae, \'coaequari possunt illis hominibus. in istis enim carnale est ipsum desiderium filiorum, in illis autem spiritale erat, quia sacramento illcongruebat. Nunc quippe nullus pietate perfectus filios habere nisi spiritualiter quaerit: tunc vero ipsius pietatis erat operatio, etiam carnaliter filios propagare, quia illius populi generatio nuntia futurorum erat et ad dispensationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni uiro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures uiros
Abbreviated transcription (Latin):
delectatio illa naturalis neqͣ¬
quam usq ad irrationalem
aut uefariam libidinẽ rela¬
rata. nec turpitudini stuproꝵ
nec coniugatoꝵ intẽꝑantie
conferenda est. Eadem qͥppe
uena caritatis. nunc sp̃ualit̾
tunc carnaliter. ꝓpter illam
matrem iherłm ꝓpagandi erass
filii: s diuersa oꝑa patrũ ñ
faciebat nͥ diuersitas temꝑũ.
Sic autẽ necesse erat ut carua¬
lit̾ coirent etiã ñ carnales ꝓ¬
phete: sic̃ necesse erat ut car¬
nalit̾ uescerent᷑. &̾ ñ caruales
si se ñ continent nubant: non
scĩs. Ipse quidem nuptie in oĩ¬
bus geutib eadem sunt filioꝵ
ꝓcreandoꝵ causa: que qualib
postea fierent. ad hoc tñ in¬
stitute st̃ nuptie ut ordinate
honesteq nascantur. S hoĩes
qui se ñ continent: tanquam
ascendunt in nuptias gradu
honestatis. Qui aut̃ se sine
dubio contin̾ent si hoc illis ra
tio tẽꝑis ꝑmisisset quodammͦ
descendert̃ in nuptias gradu

Expanded text:
delectatio illa naturalis nequdelectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uena caritatis nunc spiritaliter, tunc carnaliter propter illam matrem Hierusalem propagandi erant filii; sed diuersa opera patrum non faciebat nisi diuersitas temporum. sic autem necesse erat. ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse erat, ut carnaliter uescerentur etiam non carnales Si se non continent, nubant ; non sanctis. Ipsae quidem nuptiae in omnibus gentibus eadem sunt filiorum procreandorum causa, qui qualeslibet postea fuerint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascantur. Sed homines qui se non continent, tanquam ascendunt in nuptias gradu honestatis: qui autem se sine dubio continerent, si hoc illius temporis ratio permisisset, quodam modo descenderunt in nuptias gradu
Abbreviated transcription (Latin):
est in cibo licito non nullꝰ¬
immoderatior appetitus:
hoc est in conuigib uenia¬
lis ille concubitus. Sicut gͦ
satuis est mori fame. quam
idolotitis uti: ita satius ẽ
defungi sine liberis. quã
ex illicito concubitu stir¬
pem querere Unde cumq
nascantur homines. si pa¬
rentum uitia non sectent᷑.
& dm̃ recte colant: honesti
&e salui erunt. Semen enĩ
hominis ex qualicũq hoĩe:
dei creatura ẽ. Et eo male
utentib male erit: non ip¬
sum aliqñ malum erit. Si¬
eut autem filii boni adul¬
teroꝵ. nulla defensio ẽ adul¬
terioꝵ: sic mali filii conui¬
gatoꝵ. nullum erunen est
temporis noui testamenti. ex
officio consulendi alim̃ta su¬
mentes. quãuis ea cũ delecta¬
tione nat᷑ali carnis acciꝑent.
nullomͦ tñ cõꝑabant᷑ delecta¬
tioni eoꝵ qͥ immolaticio ues¬
cebantur. aut eoꝵ qui quam¬
uis licitas escas tñ inimode¬
ratius assumebant. sic patͦs
di officio concũbebant: qͦͣꝵ̾

Expanded text:
est in cibo licito est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. Sicut ergo satius est mori fame quam idolothytis vesci, ita satius est defungi sine liberis quam ex illicito concubitu stirpem quaerere. Undecunque autem nascantur homines, si parentum vitia non sectentur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt: semen enim hominis ex qualicunque homine Dei creatura est; et eo male utentibus, male erit, non ipsum aliquando malum erit. Sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii conjugatorum, nullum crimen est temporis noui testamenti ex officio consulendi alimenta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patresdi officio concumbebant, quorum