comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
docet. Custodienda ẽ. gͦ sinceritas dilec¬
cionis dĩ & ꝓximi. In hac enĩ ccistitois ani¬
mi scĩficat᷑. & agendũ quib. possumꝰ uiri¬
bꝰ. & pia supplieacione: ut cũ uolanda ap
petitur pudicicia corporis nr̃i : Necipse
animȩ sensus ex tremus. qui carne impli¬
eatꝰ est: aliqua dęlectacione tangatur.
Siaut̃ hoc ñ potest: uł m̃tis in ñ consencien¬
do: castitas conseruet᷑. Custodienda ẽ. aut̃
animi casticate. qđ ad dilectionẽ ꝓximi
ꝑtinet: in nocencia & beni uolencia. qđ
aut̃. addĩ: pietis. In nocencia ẽ : qua nulli
nocemꝰ. beni uoleneia: qua etiã ꝓsumus.
piettis qualimus dm̃. Ueritas aut̃ doctri¬
ne religionis. atq pietatis: ñ nisi m̃dacio
uiolatur. cũ ipsa summa atq intima ue¬
ritas. cuiꝰ ẽ. ista do etrina: nullo modo pos¬
sit uiolcri. ad quã ꝑuenire. atq. inilla
om̃i modo manere. ei quȩ penitꝰ inherere.
ñ licebit: nisi corruptibile hoc induerit

Expanded text:
docet custodienda est ergo sinceritas dilecdocet custodienda est ergo sinceritas dilectionis dei et proximi — in hac enim castitas animi sanctificatur — et agendum quibus possumus uiribus et pia supplicatione, ut cum upetitur pudicitia corporis nostri, nec ipse animae sensus extremus, qui carni implicatus est, aliqua delectatione tangatur; si autem hoc non potest, vel mentis in non consentiendo castitas conservetur. Custodienda est autem in animi castitate, quod ad dilectionem proximi pertinet, innocentia et benevolentia: quod autem ad Dei, pietas. Innocentia est, qua nulli nocemus; benevolentia qua etiam prosumus pietas, qua colimus deum. ueritas autem doctrinae, religionis atque pietatis nonnisi mendacio uiolatur, cum ipsa summa atque intima ueritas, cuius est ista doctrina, nullo modo possit uiolari: ad quam peruenire atque in illa omni modo manere eique penitus inhaerere non licebit, nisi cum corruptibile hoc induerit
Abbreviated transcription (Latin):
qđ aliꝗs ꝑdit necĩplius ꝑdat: uocet᷑ & hoc
peccatũ. dũ tam̃ suscipiendũ ẽẽ. ut ampliꝰ
uitetur .: Ita nemo dubitet : sicut nemo
dubitat : cauendi incuoris damni causa :¬
paciendũ ẽẽ. qđminꝰ ẽ. Ista sunt aut̃
quȩ scĩtatis causa seruandas. pudicicia¬
corporis. & castitas anime. ⁊iueritas doc¬
trinȩ. Pudiciciã corporis. ñ consenci¬
ente acꝑmittente anima: nemo uiolat.
Quiequid enĩ nobis inuttis. nullãq tribu¬
entib. potestatẽ. inciore ui contigit in
nr̃o corpore: nulla impudiciciai ẽ. sed ꝑ¬
mittendi potest eẽ: aliqua racio. consencien¬
di aut̃ nulla. Tunc enĩ consentimꝰ. cũ cip¬
lentes. euitandȩ alicuus incuoris turpi¬
tudinis gr̃a. Consensio sane adimpudi¬
ciciã corporalẽ: &iã castitatẽ animi uio¬
lat. Animi quippe castitas ẽ: in bona
uoluntate & sincera dilectione. quȩ ñ
corrũpit᷑: Nisi cũ amamꝰ. atq. appetit̾ꝰ:
qđ amandũ atq appetendũ rẽẽ. ueritas

Expanded text:
quis perdit, ne amplius perdat, uocetur et hoc peccatum, dum tamen suscipiendum esse, ut amplius euitetur, ita nemo dubitet, sicut nemo dubitat cauendi maioris damni causa patiendum esse quod minus est. Ista sunt autem, quae sanctitatis causa seruandacorporis et castitas animae et ueritas doctrinae. pudicitiam corporis non consentiente ac permittente anima nemo uiolat. quidquid enim nobis inuitis nullamque tribuentibus potestatem maiore ui contingit in nostro corpore, nulla inpudicitia est. sed permittendi potest esse aliqua ratio, consentiendi autem nulla. tunc enim consentimus, cum adplentes euitandae alicuius maioris turpitudinis gratia. consensio sane ad inpudicitiam corporalem etiam castitatem animi uiolat. animi quippe castitas est in bona uoluntate et sincera dilectione, quae non corrumpitur, nisi cum amamus atque adpetimus, quod amandum atque adpetendum non esse ueritas
Abbreviated transcription (Latin):
cat. Si autẽ Ni concedis. incipit dĩ ordine
natũ malũ uideri ⁊ malorum auctorẽ dm̃
faceberis quo sacrilegio mͥ detestubilius nichil
occurrit. Qđ cũ siue Non intelligenti siue
dissimulunti se intellexisse uersarẽ sepius
to uchil potuisse pret̃ dĩ ordinẽ fieri. quia
psũ malũ qđ natũ est nullo mͦ di ordine
uatũ est. sed illa iusticra iđd in ordinatũ
eẽ uonsiuit ⁊ insibi meritũ or dinẽ redegit
a cõpulit hic ergo cu om̃s cernerẽ studio¬
sissime ac ꝓ suis queq uirib dm̃ querere sed ip
sum de quo agebamus ordine non tenere
quo ad illius in effabilis maiestatis intelli¬
gencia ꝑuenit̾ Oio uos in quã si ut uideo
multũ diligitis ordinẽ ne nos p̃posteros
⁊ in ordinatos eẽ paciamini. Qua quam
enĩ occultissima ratio se de monstratura
pollicetit᷑. Nichil pret̃ diuinuã ordinẽ fieri
am̃ si quepiã ludi magistrũ auditemus
conant̃ docere puerũ syllabas quẽ prius

Expanded text:
cat; si autem non concedis, incipit dei ordine cat; si autem non concedis, incipit dei ordine natum malum uideri et malorum auctorem deum fateberis, quo sacrilegio mihi detestabilius nihil occurrit. - Quod cum siue non intellegenti siue dissimilanti se intellexisse uersarem saepiusto nihil potuisse praeter dei ordinem fieri, quia ipsum malum, quod natum est, nullo modo dei ordine natum est, sed illa iustitia id inordinatum esse non siuit et in sibi meritum ordinem redegit et conpulit. Hic ego, cum omnes cernerem studiosissime ac pro suis quemque uiribus sum de quo agebamus ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam peruenitur, oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus conantem docere puerum syllabas, quem prius
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere instituer̃. Ad discendũ itẽ necessario
dupplicit̾ ducimur auctoritate atq ratio.¬
ne Tepore auctorittis. rẽ autẽ ratio priore.
Aliud enĩ est qđ inagendo ante ponitur.
aliud qđ pluris in appetendo aestimat᷑: ltaq
qͣmqua bonorũ auctoritts imꝑite multitu¬
dini uidecit᷑ eẽ sulubrior ratio uͦ apcior eru.¬
ditis. quia nullus hominũ ausi eximperito
peritus fit nullus aute imꝑitus uouit qualẽ
se debeat p̃bere docentib ⁊ quali uitu ee do¬
cilis possit. euenit ut om̃ib bona magna & oc¬
cultt discentib non aperiat nisi auctoritus

Expanded text:
uiuere instituerunt. ad discendum item necessario uiuere instituerunt. ad discendum item necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione. tempore auctoritas, re autem ratio prior est. aliud est enim, quod in agendo anteponitur, aliud, quod pluris in appetendo aestimatur. itaque quamquam bonorum auctoritas imperitae multitudini uideatur esse salubrior, ratio uero aptior eruditis, tamen, quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fit, nullus autem imperitus nouit, qualem se debeat praebere docentibus et quali uita esse docilis possit, euenit, ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi. auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
citissime. In om̃i uero contractu atq conuer.¬
satione cũ hominib satis ẽ seruare unũ hoc
uulgure ꝓuerbiũ. Nemini fuciant qđ pati
nolunt rẽ publicã nolint ad ministrure. nisi
ꝑfecti. Perfici aut̃ uł intͣ etutẽ sencitoria m
festinent uł certe intra iuuentutẽ. Sed quis¬
quis sero se ad ista conuerterit: non arbitret᷑
nichil sibi eẽ p̃ceptũ. Nã ista utiq facilius de¬
cocta aetate seru abit. In om̃i autẽ uitti loco
tep̃re. amicos aut habeant. aut habere istent.
Ubseqͣnt᷑ dignis &iã non hoc expectuntibus
Suꝑbos minus curent. minime sint. Apte
congruent̃ iq uiuant dm̃ colant. cogitent
quęrunt. fide spe carittite subnixi optent
tranquillitatẽ atq certũ cursũ studiis sius
om̃iumq sociorũ & sibi quib q. possunt m̃tẽ
bonã pacatt̃q uitã. Sequit᷑ ut dicã quomͦ
studiosi erudire debeunt qui sicut dictũ est

Expanded text:
citissime. in omni uero contractu atque conuercitissime. in omni uero contractu atque conuersatione cum hominibus satis est seruare unum hoc uulgare prouerbium: nemini faciant quod pati nolunt. rempublicam nolint administrare nisi perfecti. perfici autem uel intra aetatem senatoriam festinent uel certe intra iuuentutem. sed quisquis sero se ad ista conuerterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum: nam ista utique facilius decocta aetate seruabit. in omni autem uita, loco, tempore amicos aut habeant aut habere instent. obsequantur dignis etiam non hoc expectantibus; superbos minus curent, minime sint. apte congruenterque uiuant; deum colant, cogitent, quaerant fide, spe, caritate subnixi; optent tranquillitatem atque certum cursum studiis suis omniumque sociorum et sibi quibusque possunt mentem bonam pacatamque uitam. Sequitur, ut dicam, quomodo studiosi erudiri debeant, qui sicut dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
a̾ ita uiuendũ est ut aueneri is reb. ab in.¬
lecebris uentris & gutturis. ab in mod esto
corporis cultu ⁊ornatu. ab in anib negocus
ludorũ: atorpore somni. atq pigricie ab
emulatione. obtrectutione. in uidencia.
ab honorũ potestutũq ambitionib ab ipsi
&iã laudis in modica cupiditute se abstine.¬
ant. Amore aute peccunie: tocius suȩ spei
certissimũ uenenũ eẽ credant. Nichil ener¬
uiter fuciant. nichil audacter. in peccatis
autẽ suorũ. uł pellant omino irã uł ita
frenent: ut sit pulsȩ similis. Neminẽ oderint
nulla uicia non curure uelint. magno pere
obseruent cũ uindicant ne nimiũ sit. cũ ig.¬
noscunt ne parũ. nichil puniant qđ ñ ualeat
ad melius. nichil indulgeunt qđ uertit in pa
Suos putent om̃s. in qͦ sibi pocestus datu fuera
lta seruiant ut eis dñari pudect. Ita domi¬
uent᷑ ut eis seruire delectet. In alienorũ aut
peccatis. molesti non sint inuito. In imicicias
uitent cautissime. ferunt equissime. finiant

Expanded text:
s ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab immodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum, a torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione, obtrectatione, inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant; amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant; nihil eneruiter faciant, nihil audacter; in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis; neminem oderint, nulla uitia non curare uelint; magnopere obseruent cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum; nihil puniant quod non ualeat ad melius, nihil indulgeant quod uertat in peius; suos putent omnes in quos sibi potestas data fuerit; ita seruiant, ut eis dominari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime, ferant aequissime, finiant
Abbreviated transcription (Latin):
si uobis rẽ tantã sicut intelligenda ẽ nunc
ostendere cupiã: tt̃ ineptus sũ quã arrogans
si uel me illã iã ꝑcepisse ꝓfitear. Tam̃ qͣntũ
dignata ẽ inresque Nobis notȩ uidentur
ꝓcedere : in dagemus ea si possum interim ꝓ¬
ut susceptus Sermo desidertit ac primũ uide¬
amus ubi hoc uerbũ qđ rticio uocat᷑ frequen:¬
tari solet. Nã illud nos mouere debet m̾axi:
me. qđ ipse homo aueterib Sapientib ita.
definitus ẽ. homo ẽ animal rationale mor:¬
tale. hic genere posito qđ animal dictũ est.
uidemus additas differencias duas quib
credo ad monendus erait homo ⁊ quosibi re¬
deundũ eẽt i unde fugiendũ. Na ut ꝓ¬
gressus anime usq ad morttilia lapsus est
Ita regressus ẽẽ in rutionẽ debet. Uno uer

Expanded text:
si uobis rem tantam, sicut intellegenda est, nunc si uobis rem tantam, sicut intellegenda est, nunc ostendere cupiam, tam ineptus sim quam adrogans, si uel me illam iam percepisse profitear. tamen quantum dignata est in res, quae nobis notae uidentur, procedere, indagemus eam, si possumus, interim, prout susceptus sermo desiderat. Ac primum uideamus, ubi hoc uerbum, quod ratio uocatur, frequentari solet; nam illud nos mouere maxime debet, quod ipse homo a ueteribus sapientibus ita definitus est: homo est animal rationale mortale. hic genere posito, quod animal dictum est, uidemus additas duas differentias, quibus credo admonendus erat homo, et quo sibi redeundum esset et unde fugiendum. nam ut progressus animae usque ad mortalia lapsus est, ita regressus esse in rationem debet; uno uer
Abbreviated transcription (Latin):
b. Ergo hanc opinonẽ pellam exanimo
Hã ⁊ illud diuinũ auxiliũ qđ ut dece.¬
bat religiose inultimo sermonis tui posu.¬
isti. lacius qͣm non nulli oppinant̾ officiũ
dem̃ciȩ sue ꝑ uniuersos popłos agit. s ad
disputtitionis nr̃e si placet ordinẽ redeamꝰ.
& qm̃ de auctoritate scitis dictũ ẽ. uide¬
amus qͥd sibi ratio uelit.¶Ratio ẽ m̃tis
motio ea que discunt᷑ distinguendi. ⁊ cones¬
tendi potens. qua duce uti ad dm̃ intelli¬
gendũ uł ipsã quȩ aut in nobis aut usq
qutiq est animẽ. Rarissimũ omino gen
hominũ potest x̃ ob aliud nisi quia in istoꝵ
sensuũ uegocia ꝓgresso redire insemetipsũ
cuiq difficile est. Itaq cũ in reb ipsis fella¬
cib ratione totũ agere homines moliant᷑.
qͥd sit ipsr ratio ⁊ qͣlis sit nisi ꝑ pauci ꝓrsus
ignorant. Mirũ uidet̾ sed tum̃ se ita res
habet. Satis ẽ hoc dixisse in presencia. Nam

Expanded text:
bus ? ergo hanc opinionem pellamus ex animo; bus ? ergo hanc opinionem pellamus ex animo; nam et illud diuinum auxilium, quod, ut decebat, religiose in ultimo sermonis tui posuisti, latius, quam nonnulli opinantur, officium clementiae suae per uniuersos populos agit. sed ad disputationis nostrae, si placet, ordinem redeamus et, quoniam de auctoritate satis dictum est, uideamus, quid sibi ratio uelit. Ratio est mentis motio ea, quae discuntur, distinguendi et conectendi potens, qua duce uti ad deum intellegendum uel ipsam quae aut in nobis aut usque quaque est animam rarissimum omnino genus hominum potest non ob aliud, nisi quia in istorum sensuum negotia progresso redire in semet ipsum cuique difficile est. itaque cum in rebus ipsis fallacibus ratione totum agere homines moliantur, quid sit ipsa ratio et qualis sit, nisi perpauci prorsus ignorant. mirum uidetur, sed tamen se ita res habet. satis est hoc dixisse in praesentia; nam
Abbreviated transcription (Latin):
tenciũ eti ipsa que mira sunt latent. In
animo enĩ sunt istti qui neq sensu accipi
pocest iplerũq dũ congruere uult uitio¬
sorũ hominũ colloqͥis ea dt̃ que aut ꝓbare
aut appetere uidecit᷑. multu &iã facit
non libent̃ ꝓpt̾ aut uitundũ odiũ homi¬
nũ aut ineptiã fugiendã qđ nos audi¬
entes aut uidentes difficile alit quid
existimamus qͣm sensus iste renunciat eo¬
que fit. ut multos non tules eẽ credumꝰ
quales ⁊ se ipsi ⁊ eos sui famili ares nouer̃
qđ tibi examicorũ nr̃orũ quib dã mag¬
nis animi bonis que nos solescimus ꝑ¬
sua deas uelim Nã error iste ñ mini¬
ma ⁊ hac causa nutrit᷑ qđ non pauci
se subito ad bonã uitũ mirandãq
conuertunt ⁊ donec aliquib elarioribus
fuctis in notescant. quales erunt eẽ credunt᷑
Hã ne longius ab etĩ quis istos ad olescentes
qui antea n iouertit fucile credcit tã studi.¬
ose magna querere tuntas repente in hac
aettite indixisse inimicicitis uoluptatt¬

Expanded text:
tentium ea ipsa, quae mira sunt, latent; in animo enim sunt ista, qui neque sensu accipi potest et plerumque, dum congruere uult uitiosorum hominum conloquiis, ea dicit, quae aut probare aut adpetere uideatur. multa etiam facit non libenter propter aut uitandum odium hominum aut ineptiam fugiendam, quod nos audientes aut uidentes difficile aliter existimamus, quam sensus iste renuntiat, eoque fit, ut multos non tales esse credamus, quales et se ipsi et eos sui familiares nouerunt, quod tibi ex amicorum nostrorum quibusdam magnis animi bonis, quae nos soli scimus, persuadeas uelim. nam error iste non minit hac causa nititur, quod non pauci se subito ad bonam uitam miramque conuertunt et, donec aliquibus clarioribus factis innotescant, quales erant, esse creduntur. nam ne longius abeam, quis istos adulescentes, qui antea nouerat, facile credat tam studiose magna quaerere, tantas repente in hac aetate indixisse inimicitias uoluptati
Abbreviated transcription (Latin):
balneo consedimus. atq ego. Concedis gͦ¬
in qͣm licenti nichil eẽ aliud motũ qͣm de
loco in locũ transitũ. Condedo inqͥt. Conce:¬
disergo inqͣm Neminẽ in eo loco eẽ in quo
non fuercit ⁊ motũ non fuisse. Ñ incelligo
inquit. Si quid in qͣm in alio fuit dudum
i nunc in alio ẽ motũ eẽ concedis. assencie¬
bat᷑. Ergo in quã posset alicuius Sapientis
uiuũ corpis hic modo nobiscũ eẽ ut animꝰ
hinc ab eẽt. Posset inqͥt. &iane in quã si io¬
biscũ loqueret᷑ ⁊ nos aliqͥd doceret. &iam si
inqͥt nos ipsã doceret sapienciã non illũ dice¬
rẽ nobiscũ ẽẽ sed secum. Non igit᷑ in corpore
inquã non inquit. Cui ego. Corpus illud
qđ careret animo nonne mortuũ faterens
cũ ego uiuũ ꝓposuerim. Hescio inqͥt qͦmͦ
explicem. Nã & corpus hominis uiuũ esse
non posse Uideo si animus in eo ñ sit ⁊ non

Expanded text:
balneo consedimus. atqbalneo consedimus. atqinquam, Licenti, nihil esse aliud motum quam de loco in locum transitum? Concedo, inquit. Concedis ergo, inquam, neminem in eo loco esse in quo non fuerat, et motum non fuisse? Non intelligo, inquit. Si quid, inquam, in alio loco fuit dudum, et nunc in alio est, motum esse concedis? Assentiebatur. Ergo, inquam, posset alicujus sapientis vivum corpus hic modo nobiscum esse, ut animus hinc abesset? Posset, inquit. Etiamne, inquam, si nobiscum colloqueretur, et nos aliquid doceret? Etiamsi, inquit, nos ipsam doceret sapientiam, non illum dicerem nobiscum esse, sed secum. Non igitur in corpore, inquam? Non, inquit. Cui ego: Corpus illud quod careret animo, nonne mortuum fatereris, cum ego vivum proposuerim? Nescio, inquit, quomodo explicem. Nam et corpus hominis vivum esse non posse video, si animus in eo non sit; et non
Abbreviated transcription (Latin):
licencius. animus itti est in corpore ut corpu
imperet animo Neq ego hocdico inquã
sed &ici eques ñ itu ẽ in ęquo ut ei equus
imꝑet. Et tam̃ qͣmuis quo uelit ire ȩquũ
agat. ȩquo moto mouetit̾ necesse ẽ. Po¬
test inqͥt sedere ipse immobilis. Cogis nos
inqͣm definire quid sit moueri. Qđ si po¬
test facias uolo Prorsus inqͥt muneat quȩso
beneficiũ tuũ. Nã manet postulutio met
⁊ ne me rursus in terroges utrũ mͥ definirę
placetit qͣndo id facere potuero ipse ꝓfitebor.
Que cũ dicta eent. puer de domo cui de.¬
derumus id negocii cucurrit ad nos. ⁊ orum
prandii eẽ nunciauit. Tũ ego qͥd sit inquã
moueri. Non definire nos puer iste sed ipsis
oculis cogit ostendere eamus igit̾. ⁊ de isto
loco in aliũ locũ trunseamꝰ. Nã nichil est
aliud ausi fallor moueri. Hic cũ arrisissent:
discessimus. At ubi refecimus corpora
qm̃ celũ obduxerut nubes solito loco in

Expanded text:
Licentius, animus ita est in corpore, ut corpus Licentius, animus ita est in corpore, ut corpus imperet animo. - Neque ego hoc dico, inquam; sed etiam eques non ita est in equo, ut ei equus imperet, et tamen, quamuis quo uelit equum agat, equo moto moueatur necesse est. — Potest, inquit, sedere ipse immobilis. — Cogis nos, inquam, definire, quid sit moueri; quod si potes, facias uolo. — Prorsus, inquit, maneat quaeso beneficium tuum; nam manet postulatio mea, et, ne Ille prorsus interroges, utrum mihi definire placeat, quando id facere potuero, ipse profitebor. — Quae cum dicta essent, puer de domo, cui dederamus id negotii, cucurrit ad nos et horam prandii esse nuntiauit. tum ego: Quid sit, inquam, moueri, non definire nos puer iste sed ipsis oculis cogit ostendere. eamus igitur et de isto loco in alium locum transeamus; nam nihil est aliud, nisi fallor, moueri. — Hic cum arrisissent, discessimus. At ubi refecimus corpora, quoniam caelum obduxerat nubes, solito loco in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgredi ur̃a lactans possit intencio. lum
nob licentii & iã uerba reddunt᷑. qui tt̃
diũ nescio qͣ cura occupatus alienus ab
hoc sermone fuit ut eũ ista ñ aliter
quã eos qui uĩ ad sunt fumiliures nr̃os
credã eẽ lecturũ. Sed redi ad nos queso
licenti: atq hic totus fac ut assis. Tibi
eni dico: Na definitionẽ meci tu ꝓbasti
qͣ dictũ est qͥd sit eẽ cũ dõ. cũ quo m̃tem
sopientis manere immobilẽ me quantum
assequi ualeo docere uoluistis. Sed illud me
mouet. qͦmodo cũ iste scpiens qͣmdiu inter
homines uiuit in corpore ẽẽ non negetur.
qͦ pacto fiut ut eius corpore huc atq illuc
uugante mens immobilis maneat. Isto enĩ
mͦ potest dicere cũ mouet᷑. Hauis homines
quȩ in ea s̃⁊ ĩ moueri. qͣmuis ab ipsis etm
possideri gubnariq fatecmͣ. ⁊ enĩ si sola
etĩ cogicatione regerent facerent q ire
quo uellent. ttm̃ cũ eti moueret᷑ ñ possent
illi qͥ ibidẽ constitutisunt non moueri. Honait

Expanded text:
gredi uestra latens possit intentio. iam nobis Licenti etiam uerba reddantur, qui tam diu nescio qua cura occupatus alienus ab hoc sermone fuit, ut eum ista non aliter quam eos qui non assunt familiares nostros credam esse lecturum. sed redi ad nos quaeso. Licenti, atque hic totus fac ut assis; tibi enim dico. nam definitionem meam tu probasti, qua dictum est, quid sit esse cum deo, cum quo mentem sapientis manere immobilem me, quantum assequi ualeo. docere uoluistis. Sed illud me mouet, quomodo. cum iste sapiens, quamdiu inter homines uiuit, in corpore esse non negetur, quo pacto fiat, ut eius corpore huc atque illuc uagante mens immobilis maneat. isto enim modo potes dicere, cum mouetur nauis. homines, qui in ea sunt. non moueri, quamuis ab ipsis eam possideri gubernarique fateamur. etenim si sola eam cogitatione regerent facerentque ire, quo uellent, tamen, cum ea moueantur, non possunt illi qui ibidem constituti sunt non moueri. — Non, ait
Abbreviated transcription (Latin):
racionabilit̃ apparere. Itẽq cũ aliquid
bene concinere audimꝰ. non dubitamus
dicere qđ racionabilit̾ sonat. Nemo autẽ

Expanded text:
rationabiliter apparere, itemque, cum aliquid bene concinere audimus, non dubitamus dicere, quod rationabiliter sonat. nemo aute
Abbreviated transcription (Latin):
in quã saltẽ te uiuere: scio inquit.
Scis ergo habere te uitã siquidẽ uiue¬
re: uemo nisi uitt potest. & hoc inqͥt
scio. Scis &iã corpus te habere. Ad¬
senciebat᷑. Ergo iã scis te constare: ex
corpore ⁊ uita. Scio interĩ. s utrum
hȩc sola sint. incertus sũ. Ergo duo
mã. s incertus es utrũ sit aliud qđ ad
cõplendũ ac ꝑficiendũ hominẽ. ualet.
ta inqͥt. hoc quale sit alicis si possum
queremus inquã. Hunc illud iã ex

Expanded text:
inquam, saltem te uiuere? — Scio, inquit. inquam, saltem te uiuere? — Scio, inquit. — Scis ergo habere te uitam, si quidem uiuere nemo nisi uita potest. — Et hoc, inquit, scio. — Scis etiam corpus te habere? — Adsentiebatur. — Ergo iam scis te constare ex corpore et uita. — Scio interim, sed utrum haec sola sint incertus sum. — Ergo duo  animam, sed incertus es, utrum sit aliud, quod ad conplendum ac perficiendum hominem ualet. — Ita, inquit. — Hoc quale sit, alias, si possumus, quaeremus, inquam. nunc illud iam ex
Abbreviated transcription (Latin):
uereor eos singulari benignitati tuae
notos interĩ nominib facere: In pri¬¬
mis nr̃a mater. cuius meriti credo eẽ
om̃e qđ uiuo. Nauigius fr̃ ms. Trigecius.
& licencius ciues. discipuli mei. Nec larti¬
dianũ ⁊ rusticũ consobrinos meos. quãuis
nullũ gramaticũ passi sint:de ẽẽ uolui.
ipsũq eorũ sensũ cõmunẽ. ad rẽ quam
moliebar: ecessariũ puttiui. Erat &iã
Nobiscũ aetate minimus om̃iũ. s cui
ingeniũ si amore non fallor magnum
quiddã pollicet᷑: adeo datus filius m̃s.:
quib attentis sic cepi. Manifestũ
uobis indetur examina & corpore nos
ẽẽ cõpositos: Cũ om̃s consentirent: na¬
uigius se ignorare respondit. Cui ego
nichil ne omino scis inquã. an in ter
aliqͣ quȩ ignortis &iã hoc nu mertindũ
est:Non puto me inqͥt om̃ia nescire.
Potes e nobis dicere aliqͥd eorũque nosti:
Possũ inquit nsi molestũ est. In quam
ꝓfer aliquid. Et cũ dubitarẽt: scis ne

Expanded text:
uereor eos singulari benignitati tuae uereor eos singulari benignitati tuae notos interim nominibus facere — in primis nostra mater, cuius meriti credo esse omne, quod uiuo, Nauigius frater meus, Trygetius et Licentius ciues et discipuli mei; nec Lartidianum et Rusticum consobrinos meos, quamuis nullum uel grammaticum passi sint. deesse uolui ipsumque eorum sensum communem ad rem, quam moliebar, necessarium putaui. erat etiam nobiscum aetate minimus omnium, sed cuius ingenium. si amore non fallor, magnum quiddam pollicetur, Adeodatus filius meus. quibus adtentis sic coepi. Manifestum uobis uidetur ex anima et corpore nos esse compositos? — Cum omnes consentirent. Nauigius se ignorare respondit. — Cui ego: Nihilne omnino scis, inquam, an inter aliqua, quae ignoras, etiam hoc numerandum est ? — Non puto me, inquit, omnia nescire. — Potesne nobis dicere aliquid eorum, quae nosti ? — Possum, inquit. — Nisi molestum est, inquam, profer aliquid. — Et cum dubitaret: Scisne,
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. xeq enĩ alia signa in uenio quib¬
me ostendã. plenius mȩ telligas. dispu.¬
tacionũ mearũ qđ mͥ uidet᷑ religiosius
euafisse atq tuo titulo dignins. ad te
scribendũ puttiui.⁊ ipso tuo nomine
dedicandũ. aptissime sane. Nã debe.¬
ata uitti: quesiuimus int̾nos. Nichilq
aliud uideo: qđ magis dĩ donũ uocan.¬
dũ sit. Eloquencia tua territ̾ ñ sum.
Quicqͥd enĩ amo. quã uis non ad sequar.
timere Non possum. Fortune uͦ sublimi¬
tutẽ: multo minus. Apud te enĩ uere.
quauis sit magna: secunda est. Nãqui¬
b dñat᷑: eosdem ipsos: scđos fac̃. S iam
quid affertĩ queso adtende
dibus nouẽ bribus: michi natalis dies
erait: post tãntenue prundiũ. ut ab
eo uichil ingeniorũ impediret᷑. Om̃s
qui simul ion mͦ illo die sed cotidie
conuiuabam: inbalneas ad conseden¬
dũ uocaui. Hã his tẽpri aptus locus
Secret̾ occurrerut. Erant autẽ. ñ enim

Expanded text:
meum — neque enim alia signa inuenio, quibmeum — neque enim alia signa inuenio, quibme ostendam — plenius intellegas, disputationum mearum quod mihi uidetur religiosius euasisse atque tuo titulo dignius, ad te scribendum putaui et ipso tuo nomine dedicandum. aptissime sane; nam de beata uita quaesiuimus inter nos nihilque aliud uideo, quod magis dei donum uocandum sit. eloquentia tua territus non sum. quidquid enim amo, quamuis non adsequar, timere non possum; fortunae uero sublimitatem multo minus. apud te enim uere, quamuis sit magna. secunda est; nam quibus dominatur, eosdem ipsos secundos facit. sed iam quid adferam, quaeso adtende. Idibus Nouembribus mihi natalis dies erat. post tam tenue prandium, ut ab eo nihil ingeniorum inpediretur, omnes, qui simul non modo illo die sed cottidie conuiuabamur, in balneas ad consedendum uocaui; nam is tempori aptus locus secretus occurrerat. erant autem — non enim
Abbreviated transcription (Latin):
me arripuit peccatoris dolor: ut illiꝰ
ꝑfessionis honus sustinere ñ ualens.
qua mͥ uelificabã fortasse adsirenas:
abicerẽ omĩa. ⁊ optate tranquillita¬
ti uł quassatã nauẽ fessãq ꝑducerẽ
Ergo uideᷤᷤ in q̾a philosophia quasi
inportu nauigẽ. S & iã ipse late pa¬
tet eiq magnitudo quãuis iã min
periculosũ : non tam̃ penitꝰ excludit
errorẽ. Nã cui parti terre que ꝓfec¬
to una beata ẽ. me ãmoueti eamq
contingũ: prsus ignoro: Quid enĩ
solidũ tenui. cui adhuc de anima
questio xutut ⁊ fluctuat Qua re
obsecrote ꝑ uirtutẽ tuã. ꝑ humanitatẽ
p animarũ int̾se uinculũ atq com¬
mertiũ. ut dextert̃ porrigas. hoc
autẽ ut me aines & ame uicissĩ te ama¬
u credas: carũq haberi. Qđ si impe¬
trauero ad ipsam betitt̃ uitã cuite
iã herere presumit: paruo conatu
facillime accedã. Quid aut̃ agam.
Quo ue mͦ ad istũ portũ necessarios meos
congregẽ. ut cognoscas: & ex eo animũ

Expanded text:
me arripuit pectoris dolor, ut illius professionis onus sustinere non ualens, qua mihi uelificabam fortasse ad Sirenas, abicerem omnia et optatae tranquillitati uel quassatam nauem fessamque perducerem. Ergo uides, in qua philosophia quasi in portu nauigem. sed etiam ipse late patet; eius magnitudo quamuis iam minus periculosum non tamen penitus excludit errorem. nam cui parti terrae, quae profecto una beata est, me admoueam eamque contingam, prorsus ignoro. quid enim solidum tenui, cui adhuc de anima quaestio nutat et fluctuat? quare obsecro te per uirtutem tuam, per humanitatem, per animarum inter se uinculum atque conmercium, ut dexteram porrigas, hoc autem est, ut me ames et a me uicissim te amari credas carumque haberi. quod si inpetrauero, ad ipsam beatam uitam, cui te iam haerere praesumo, paruo conatu facillime accedam. quid autem agam quoue modo ad istum portum necessarios meos congregem ut cognoscas et ex eo animum
Abbreviated transcription (Latin):
direm que tecũ intentus remotusq
a nob ꝓce agebas ⁊ ea ꝑsequerer que te
amictere stilus iste non sineret. Nunc
illud quero qđ nondũ discutere dili¬
genti rigione cẽptuuimꝰ. Nã ut primũ¬
a nob̾ istt̃ de ordine questionẽ nescio

Expanded text:
direm, quae tecum intentus remotusque direm, quae tecum intentus remotusque a nobis pro te agebas, et ea persequerer, quae te amittere stilus iste non sineret. Nunc illuc quaero, quod nondum discutere diligenti ratione temptauimus. nam ut primum nobis istam de ordine quaestionem nescio
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dixisti qͦ deus agit omĩa nichil autẽ
ut uideo Nion agit ds̃. Nam inđ tibi uisũ
ẽ nichil preter ordinẽ posse inueniri.
Manet inqͥt sentencia mea. sed ic̃ uidõ
qͥd sis dicturus. utrũ ds̃ agtit que ñ bene
agi confitemur. Optime inqͣm. ꝓrsus ocu.¬
lũ in mentẽ in iecisti. sed ut uidisti quid
ẽẽm dicturus. ita peto uideas quid respon.¬
dendũ est. Atq ille nutans capite atq
humeris: turbam̾ inquit. & huic forte
questioni mater suꝑ uenerat. Acq ille
post aliqͣntum silenciũ petut̃ ut ame hoc
ipsũ rursus in terrogaretur cui loco suꝑius
atrygetio fuisse responsũ non om̃ino anim
aduerterait. Tũ ego. Quid inqͣm uł curtͥ
repetũ actũ aiunt ne agas qͣre mon eo poci
ut ea que supͣ dicttsunt ł legere cures
si audire nequi uisti. qͣm quidẽ absenciã
asermone nr̃o animi tui non egre tuli
diuq ita eẽ te ꝑtuli. ut neq illa impe.¬

Expanded text:
esse dixisti. quo deus agit omnia. nihil autem, esse dixisti. quo deus agit omnia. nihil autem, ut uideo, non agit deus; nam inde tibi uisum est nihil praeter ordinem posse inueniri. -Manet, inquit, sententia mea; sed iam uideo, quid sis dicturus: utrum deus agit, quae non bene agi confitemur. — Optime. inquam; prorsus oculum in mentem iniecisti. sed ut uidisti. quid essem dicturus. ita peto uideas, quid respondendum sit. — Atque ille nutans capite atque umeris: Turbamur, inquit. — Et huic forte quaestioni mater superuenerat. atque ille post aliquantum silentium petit, ut a me hoc ipsum rursus interrogaretur; cui loco superius a Trygetio fuisse responsum non omnino animum aduerterat. tum ego: Quid, inquam, uel cur tibi repetam? actum, aiunt, ne agas. quare moneo potius, ut ea, quae supra dicta sunt, uel legere cures, si audire nequiuisti. quam quidem absentiam a sermone nostro animi tui non aegre tuli diuque ita esse pertuli, ut neque illa impe
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis quid sit eẽ cũ dõ. Utrũ scire possimꝰ
&ic̃ quid sit ẽẽ sine dõ quã uisiã eẽ ma¬
nifestũ arbitror. Nam credo uideri tibi
eos quicũ dõ ñ sunt eẽ sine dõ. si possent
inqͥt mͥ uerba suppetere.dicerẽ qđ tibi for¬
tasse non displiceret. Sed peto ꝑfertis in¬
funcia meam.resq ipsas ut te decet ue.¬
loci m̃te p̃ripias. Nã ipsi nec cũ dõ michi
uident᷑ eẽ ⁊ adõ tam̃ haberi. itaq non-
possũ eos sine dõ eẽ dicere quos ds̃ habet
cũ dõ itẽ non dico quia ipsi non habent
dm̃. si quidẽ dm̃ habere iã int̾ nos pͥdẽ
in sermone illo quẽ die illo natuli tuo io.¬
cundissimum habuimus placuit nichil
aliud eẽ quã dõ ꝑfrui. s futeor me formi¬
dare ista contraria quomodo quisq nec
sine dõ sit nec cũ dõ. Non te moueant
ista inqͣm. nã ubi res conuenit quis non
uerba contẽpnat. quure ia ad illã tandẽ
or dinis definitionẽ redeumus. Nã ordinẽ

Expanded text:
quid sit esse cum deo, utrum scire possimus etiam, quid sit esse sine deo, quamuis iam manifestum esse arbitror. nam credo uideri tibi eos. qui cum deo non sunt, esse sine deo. — Si possent, inquit, mihi uerba suppetere, dicerem quod tibi fortasse non displiceret. sed peto perferas infantiam meam resque ipsas, ut te decet, ueloci mente praeripias. nam isti nec cum deo mihi uidentur esse et a deo tamen haberi, itaque non possum eos sine deo esse dicere, quos deus habet. cum deo item non dico, quia ipsi non habent deum, si quidem deum habere iam inter nos pridem in sermone illo, quem die natali tuo iucundissimum habuimus, placuit nihil aliud esse quam deo perfrui. sed fateor me formidare ista contraria, quomodo quisque nec sine deo sit nec cum deo. Non te moueant ista, inquam. nam ubi res conuenit, quis non uerba contemnat? quare iam ad illam tandem ordinis definitionem redeamu». nam ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
qd spectuculo congruencius fuit pugna
illa conflictuq gallinationũ gullorũ cuiꝰ
suꝑiore libro fecimus. mentionẽ qͥd abieciꝰ
cam̃. de formitate subiecti uidimꝰ i ꝑ ipsam
tam̃ eiusdẽ certaminis ꝑfeccior pulcritudo
ꝑuenerut Talia credo sunt omĩa sed oculos
quęrunt solo ecismos & barbarismos quos uocant
po&e ad amauer quȩ schemuta et mettiplas.¬
mos mucutis apellare nominib quȩ manifes¬
ta uicia fugere maluer detra he tum̃ ista
carminib suauissima condim̃tt desideruui¬
mus congere multa in unũ locũ tocũ acre.
pucidũ. iencidũ. fastidibo troensfer inubeno
forensẽq dictionẽ quis non ea fugere atq

Expanded text:
 spectaculum congruentius fuit pugna illa conflictuque gallinaciorum gallorum, cuius superiore libro fecimus mentionem? quid abiectius tamen deformitate subiecti uidimus? et per ipsam tamen eiusdem certaminis perfectior pulchritudo prouenerat. Talia, credo, sunt omnia, sed oculos quaerunt. soloecismos et barbarismos quos uocant, poetae adamauerunt; quae schemata et metaplasmos mutatis appellare nominibus quam manifesta uitia fugere malunt. detrahe tamen ista carminibus, suauissima condimenta desiderabimus. congere multa in unum locum, totum acre putidum rancidum fastidibo. transfer in liberam forensemque dictionem, quis non eam fugere atq
Abbreviated transcription (Latin):
Si manifestũ est in quam beatu non ee
qui qđ uult non habet. qđ paulo ante ra¬
cio demonstrauit: nemo autẽ querit
qđ in uenire non uult:iquer illi semper
ueritatẽ: uoluntꝰ. in uenire. uolunt igit᷑

Expanded text:
Si manifestum est, inquam, beatum non esse, qui quod uult non habet — quod paulo ante ratio demonstrauit — nemo autem quaerit, quod inuenire non uult, et quaerunt illi semper ueritatem — uolunt ergo inuenire, uolunt igit
Abbreviated transcription (Latin):
tare consueftcerent animũ. Ergo ut dixi
isigilabam cũ ecce aque sonus pone bal¬
necs que pret̃ fluebat eduxit me in au

Expanded text:
tare consuefacerent animum: ergo, ut dixi, vigilabam; cum ecce aquae sonus pone balneas quae praeterfluebat, eduxit me in au
Abbreviated transcription (Latin):
ergo nõ facicis & priꝰ quã adiudicẽ ue¬
nics. ut caueas ȩticĩ m̃datiũ : euitato enĩ
m̃datio : om̃e testimoniũ falsũ effugies.
siue om̃e m̃daitiũ sit stilsum testimoniũ:
siue non ome. Tuittito autẽ falso testi¬
monio quod tuũ eẽ intelligis: non effi¬
gies om̃e m̃datiũ Quanto ergo fortiꝰ.
quanto excellentiꝰ dices. nec ꝓdetĩ nec
m̃tiar : Fecit hoc ep̃s quondã tegasensis
eccłiȩ firmus nomine. firmior uoluntate
Nam cũ abeo quȩrer&ur homo iussu imprĩs
ꝑ apparitores ab eo missos. quẽ ad se coni¬
fugientẽ diligentia quantt poterait occul¬
tabat: respondit querentibus. nec m̃tiri
se posse: nec hominẽ ꝓdere. passusq ttim
inde imprem ductus. usq adeo mirabilis
apparuit : ut ipse homini quẽ serucibat. indul

Expanded text:
ergo non hoc facias, priusquam ad iudicem ueergo non hoc facias, priusquam ad iudicem uenias, ut caueas etiam mendacium? euitato enim mendacio omne testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium siue non omne; euitato autem falso testimonio, quod tu esse intellegis, non effugies omne mendacium. quanto ergo fortius, quanto excellentius dices: nec prodam nec mentiar! Fecit hoc episcopus quondam Thagastensis ecclesiae, Firmus nomine, firmior uoluntate. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse nec hominem prodere passusque tam inde ad imperatorem ductus usque adeo mirabilis adparuit. ut ipse homini, quem seruabat, indul
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ indicat. eẽt autẽ ꝓditor si quẽquos
ultro ad exitũ deferr&: quoͥd si de iusto
atq in nocente ubi latetit sciens auidia
int̾rogeris. qui tum̃ ad mortẽ a maiore p¬
testate uissus ẽ rapi. ut ille qui int̾mo
ex secutor sit legis non conditor: An ido
non erit falsũ testimoniũ quod ꝓ innoca¬
te m̃tiris. qui nec ille uidex sed ex secut
int̾rogat : quid ipse conditor legis int̃n¬
g&. aut qui lib& iudex miqus ad suppli¬
ciũ querens in nocentẽ. quid facies. falsus
testis. An ꝓditor eris: an ille erit ꝓdits
qui iusto uidici latentẽ homicidã ulto
detulerit. & ille non erit . qui uidici inuss¬
to ubi latecit in nocens quẽ querit oces¬
dere. in troganti in dicciuerit. eũ quise
fidei eius cõmiserat : An int̾crim̃ ftilsi
testimonu & ꝓditionis. dubuis incertqͦ
remanebis : an tacendo. uel ꝓfitendo te nõ
eẽ dicturũ. certꝰ utrumq uitabis: Cur

Expanded text:
uerum indicat, esset autem proditor, si quemquam uerum indicat, esset autem proditor, si quemquam ultro ad exitium deferret? quid? si de iusto atque innocente ubi lateat sciens a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod pro innocente mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor interrogat? quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex iniquus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies? falsus testis an proditor eris? an ille erit proditor, qui iusto iudici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit, qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat? an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturum certus utrumque uitabis? cur
Abbreviated transcription (Latin):
tiri ad cuiꝰ quã tegendũ peccatũ malũ
est.m̃tiri autẽ ad tegendũ peccatorẽ non
ẽ malũ : itt scine ait quis piã. non enim
tunc peccait quisquã cũ euitat suppliciũ :
sed cum fticit aliquid dignũ supplicio
tinet autẽ ad disciplinã xp̃ianam. ut neq
decuiquã correctione desꝑet̾. neq cuquã
pęnitendi aditus int̾̃ cludat᷑ Quid si ad
iudicẽ ductꝰ. de ipso loco ubi se ille occul¬
t& in t̾rogeris : dicturꝰ es aut non ibi est
ubi eũ scis ẽẽ. aut non noui & nõ uidi.
qđ nosti & udisti : dicturꝰ ergo eis fcilsũ
testimoniũ. & occisurꝰ animã tuã ne
occidat᷑ homicida: an usq ad conspectũ
iudicis m̃tiris. iudiceͥ autẽ querenti an
uerũ dicis. nescis falsus testis: ipse igit̃
hominẽ ꝓditione occisurus es : ȩtiã ꝓdi¬
torem Quippe diuinci scriptura detestat᷑
An forte ꝓditor non est qui uidici in trogom

Expanded text:
ntiri ad cuiusquam tegendum peccatum malum ntiri ad cuiusquam tegendum peccatum malum est, mentiri autem ad tegendum peccatorem non est malum? ita sane, ait quispiam; non enim tunc peccat quisquam, cum euitat supplicium, sed cum facit aliquid dignum supplicio. pertinet autem ad disciplinam Christianam, ut neque de cuiusquam correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. quid? si ad iudicem ductus de ipso loco, ubi se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est, ubi eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur. an forte proditor non est, qui iudici interroganti
Abbreviated transcription (Latin):
fingit uel tegit. aut alicinꝰ obest cõmo¬
do : si enĩ m̃datiũ quod aduersus uitã
cuiꝰ quã tẽporalẽ dicit̾ detestabile ẽ. qͣn¬
to magis quod aduersus utt̃ ȩt̃nam. si¬
cuti ẽ om̃e m̃datiũ si in doctrina religio¬
nis fiit. & ideo falsũ testimoniũ uocat
laudẽ uidet ꝑtinere m̃tict᷑: Si cuit̾ m̃da¬
tiũ sit quod neq. cinquã pecccitũ aut cõ¬
fingat aut tegut. nec oiudice quęra¬
tur. & nulli obsit et ꝓsit alicui. nec fal¬
sũ testimoniũ ẽẽ. nec rep̃hensibile m̃da¬
tiũ : Quid ergo si cid xp̃ianũ homicida
cõfugicit. aut uideat quo cõfugit. et de
hac re int̾roget᷑ ab eo qui ad suppliciũ que¬
rit hominẽ hominis int̃ fectorẽ. m̃tiendũ
est : quomodo enĩ non tegit pecccitũ m̃ti¬
endo. cum ille ꝓquo m̃titur peccatũ scelera¬
tũ ammiserit : an quia nõ depeccato quis
int̾rogat᷑. sed deloco ubi latecit : ergo m̃¬

Expanded text:
fingit uel tegit aut alicui obest quoquo mofingit uel tegit aut alicui obest quoquo modo? si enim mendacium, quod aduersus uitam cuiusquam temporalem dicitur, detestabile est, quanto magis quod aduersus uitam aeternam! sicuti est omne mendacium, si in doctrina religionis fiat. et ideo falsum testimonium uocat laudem uidetur pertinere, mentiatur. si autem mendacium sit, quod neque cuiusquam peccatum aut confingat aut tegat nec a iudice quaeratur et nulli obsit et prosit alicui, nec falsum testimonium esse nec reprehensibile mendacium? Quid ergo? si ad christianum homicida confugiat aut uideat, quo confugit, et de hac re interrogetur ab eo, qui ad supplicium quaerit hominem hominis interfectorem, mentiendum est? quomodo enim non tegit peccatum mentiendo, cum ille, pro quo mentitur, peccatum sceleratum admiserit? an quia non de peccato eius interrogatur, sed de loco, ubi lateat? ergo me
Abbreviated transcription (Latin):
est culpabile si furtũ tegat uel aliquod
aliud pecccitũ. si cuitẽ nulla defensione
peccati ꝑse ipsũ ficit non ẽ culpabile. cũ
ipsũ furtũ ꝑse culpabile sit. & cetera pec¬
cata: An occultare peccatũ mtiendo
non lic&. fticere lic&: quod si absurdũ
est quod dicemꝰ: an fcilsũ testimoniũ non est.
nisi cum quisq itti m̃tit̾. ut aut crim̃ cõfin¬
gat in aliquẽ. aut cilicuiꝰ erim̃ occult&.
aut quomodo quemquã iniudicio p̃mat.
Uidet᷑ enim testis iudici necessariꝰ. ad cau¬
se cognitionẽ Sed si cietenꝰ testẽ scrip¬
tura nominar&: nõ dicer& apłs. inueni¬
m̃ & falsi testes dĩ. si testimoniũ diximꝰ
aduersus dm̃ quia excittiuerit xp̃m quẽ
non excittiuit. Ita enĩ ostendit falsũ tes¬
timoniũ ẽẽ m̃datiũ : ȩtiã siincuiꝰ quã fal¬
sa laude diccit̃ An forte tunc dicit falsũ
testimoniũ qui m̃tit̾ cũ alicuiꝰ peccatũ. udl

Expanded text:
est culpabile, si furtum tegat uel aliquod est culpabile, si furtum tegat uel aliquod alium peccatum; si autem nulla defensione peccati per se ipsum fiat, non est culpabile cum ipsum furtum per se culpabile sit et cetera peccata? an occultare peccatum mentiendo non licet, facere licet? Quod si absurdum est, quid dicemus? an falsum testimonium non est, nisi cum quisque ita mentitur, ut aut crimen confingat in aliquem aut alicuius crimen occultet aut quoquo modo quemquam in iudicio premat? uidetur enim testis iudici necessarius ad causae cognitionem. sed si hactenus testem scriptura nominaret, non diceret apostolus: inuenimur et falsi testes dei, si testimonium diximus aduersus deum, quia excitauerit Christum, quem non excitauit. ita enim ostendit falsum testimonium esse mendacium, etiamsi in cuiusquam falsa laude dicatur. An forte tunc dicit falsum testimonium qui mentitur, cum aut alicuius peccatum uel
Abbreviated transcription (Latin):
m̃datia. quȩ non solũ nulli obsunt. sed
&iam non nullis ꝓ funt. exceptis his. qu¬
bus crimina occultant᷑ & defenduntur
ut ideo sit illud t̃pe m̃datiũ quod quã¬
uns nulli obsit. & psit pauꝑi. furcũ ta¬
men occultat Si cuitẽ itti nulli obẽẽt
& ꝓdeẽt alicui. ut &iam nullũ peccatũ
occultare atq defender&: turpe nõãt
Uclut siquispiã pecuniã sucĩ te uidente abs
neq ob eẽs cinquã. & ei ꝓdesses. cui opus
erat illud occultũ. et nullũ peccatũ
m̃tiendo texisses Non enĩ quisquã pec¬
cat abscondendo rem sucĩ. quã timet
ãmittere Sed si ꝓptereti non peccamꝰ
m̃tiendo. qui nulliꝰ peccaitũ tegentes
& nulli obsumꝰ et alicui ꝓsumꝰ : quida¬
gimꝰ de ipso peccato m̃datu: ubi em̃ posi¬
tum ẽ ne furtũ feceris: ibi positũ est ne
falsũ testimoniũ dixeris Cũ ergo singu¬
la ꝓhibecint᷑. cur falsũ testimoniũ tunc

Expanded text:
mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed etiam nonnullis prosunt, exceptis his, quibus crimina occultantur et defenduntur: ut ideo sit illud turpe mendacium, quod quamuis nulli obsit et prosit pauperi, furtum tamen occultat; si autem ita nulli obesset et prodesset alicui, ut etiam nullum peccatum occultaret atque defenderet, turpe non esset. uelut si quispiam pecuniam suam te uidente abscneque obesses cuiquam et ei prodesses, cui opus erat illud occultum, et nullum peccatum mentiendo texisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amittere. sed si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes et nulli obsumus et alicui prosumus, quid agimus de ipso peccato mendacii? ubi enim positum est: ne furtum feceris, ibi positum est: ne falsum testimonium dixeris. cum ergo singula prohibeantur, cur falsum testimonium tunc
Abbreviated transcription (Latin):
fticit : qui dicit aliꝗd ita eẽ. uel nonitai: quodei
nec mens. nec senfus. nec opinatio suaͥ fides uere¬
nunciat. utrũ ergo non sibi obsit qui hoc mo¬
do alteri ꝓdẽ. An illa cõpensatione non
obsit sibi. qua ꝓdest alteri: magna quȩ̨stio
conexa sunt. & istis concessis necessariaꝰ tra
obsit homini copiis suꝑ flius redundanti.
si de mnumeris milib frum̃torũ amittat
unũ modiũ. qui tam̃ modiꝰ possit ad ne¬
cessariũ uictũ ꝓdẽe furanti: consequens
erit: ut & furtũ sine rephensione fieri
possit. & falsũ testimoniũ: sine peccato
dici. quod quid dici potest ꝑuersuis: an
uero si cilus furtitus ẽẽt illũ modiũ et
tu ideris. in t̾rogatusq eẽ s̃. m̃tireris ho
cias culpaberis. quasi ampliꝰ aliũ quãte
diligere debetis: Ctrumq ergo turpe atqu
uitandũ est. sed fortassis ex ceptionẽ a¬
dendã quis put&: ut sint quidẽ honesti

Expanded text:
facit, qui dicit aliquid ita esse uel non ita, quod ei facit, qui dicit aliquid ita esse uel non ita, quod ei nec mens nec sensus nec opinatio sua fidesue renuntiat. utrum ergo non sibi obsit, qui hoc modo alteri prodest, an illa conpensatione non obsit sibi, qua prodest alteri, magna quaestio conexa sunt, et istis concessis necessario trahuur, quid obsit homini copiis superfluis redundanti, si de innumeris milibus frumentorum amittat unum modium, qui tamen modius possit ad necessarium uictum prodesse furanti, consequens erit, ut et furtum sine reprehensione fieri possit et falsum testimonium sine peccato dici. quo quid dici potest peruersius? an uero, si alius furatus esset illum modium et tu uideres interrogatusque esses, mentireris honcias, culpaberis? quasi amplius alium quam te diligere debeas. utrumque ergo turpe atque uitandum est. Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut sint quaedam honesta
Abbreviated transcription (Latin):
dem habetint homini: quẽ nondebent
temere existimare m̃tientẽ Quid enĩ obẽ
si credo patrem aut auum alicuiꝰ uirũ bo¬
num fuisse &iam si non fuit. aut usq ad
ꝑscis militando ꝑuenisse. ȩtiam si aro¬
ma numquã recessit : ipsis autẽ m̃tienti¬
bus ualde obfunt Illoͥs quidẽ quia sic
quia se malũt placere: quam ueru. sstisge¬
neribus sine ulla dubitacione dãnatis: se¬
quit̃ genꝰ m̃datu tamquã gradatĩ ad
meliora surgentib quod beniuolis & bo¬
nis uulgo tribui sol&. cum ille qui m̃t¬
tur non solũ alteri non obest: sed ȩtiã
ꝓdest alicui De isto genere ẽ tota con¬
tencio utrũ ne sibi obsit. ꝗ sic ꝓdest al¬
teri . ut faciat contra ueritatẽ. aut si
uerittis. illa sola dicenda ẽ. quȩ ipsas
m̃tes: atq. in cõmuttibili lumine in lustrat:
facit çertę contra aliquod uerũ. quia
& si fcint corporis sensus. contra uerũ tam̃

Expanded text:
dem habeant homini, quem non debent dem habeant homini, quem non debent temere existimare mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut auum alicuius uirum bonum fuisse, etiamsi non fuit, aut usque ad Persas militando peruenisse, etiamsi a Roma numquam recessit? ipsis autem mentientibus ualde obsunt: illis quidem, quia sic quia se malunt placere quam uerum. Istis generibus sine ulla dubitatione damnatis sequitur genus mendacii tamquam gradatim ad meliora surgentibus, quod beniuolis et bonis uulgo tribui solet, cum ille, qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam prodest alicui. de isto genere est tota contentio, utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra ueritatem. aut si ueritas illa sola dicenda est, quae ipsas mentes intimo atque incommutabili lumine inlustrat, facit certe contra aliquod uerum, quia etsi falluntur corporis sensus, contra uerum tamen