comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do dici. non quia st̃ in reb ubi dicuntur. s
qm̃ st̃ in alio. ita ⁊ debere. Quippe c̃ dicimus
nõ est aliud quã duites debere pauꝑibꝰ¬
elemosinam impendere. hoc uanq debitumꝰ ẽ
extinguendum a pauꝑe s adiuite. ds̃ quoq
dr̃ om̃ib debere preẽe. non quia ille in hoc
aliquo modo sit debitor. s qm̃ om̃ia debent il
debet ẽẽ. Ita quando uult aliqua creatura
facere qđ suum ẽ. facere et non facere dr̃ de¬
bere facere. quia qd̃ ipsa uult debet ẽẽ. dñs
itaq iħe oum mortem sicut diximꝰ sustine¬
re uoluit. qm̃ suum erat pati. ⁊ non pati
it. ⁊ non debuit facere. quia non ex debito.
nam quidem naturam ex quo homo fuit
sic accepit a diuina natura quȩ alia ⁊ ab hu¬
mana ẽẽ suum quioqͥd habebat. ut nichil de¬
beret dare. nisi qđ uolebat. scđm ꝑsonam
uero sic a se ipso habebat qđ habebat. ⁊ sic
ꝑfecte sibi sufficiens erat. ut nec alii quicꝗͣ

Expanded text:
do dici, non quia sunt in rebus ubi dicuntur, sed do dici, non quia sunt in rebus ubi dicuntur, sed quoniam sunt in alio; ita et debere. Quippe cum dicimus non est aliud quam divites debere pauperieleemosynam impendere: hoc namque debitum non est exigendum a paupere, sed a divite. Deus quoque dicitur omnibus debere praeesse, non quia ille in hoc aliquo modo sit debitor; sed quoniam omnia debent illod vult, debet esse. Ita quando vult aliqua creatura facere quod suum est facere et non facere, dicitur debere facere; quia quod ipsa vult, debet esse. Dominus itaque Jesus, cum mortem sicut diximus sustinere voluit, quoniam suum erat, et pati et non pati,eri debuit; et non debuit facere, quia non ex debito. nam quidem naturam, ex quo fuit homo sic accepit a divina natura, quae alia est ab humana esse suum quidquid habebat; ut nihil deberet dare, nisi quod volebat: secundum personam vero, sic a seipso habebat quidquid habebat, et sic perfecte sibi sufficiens erat, ut nec alii quidquem
Abbreviated transcription (Latin):
tam̾ concedit illi ds̃ aliqͥd licite facere ⁊ non
facere. dat illi ita suum ẽẽ utrumq ut licet
alterum sit meliꝰ neutrum tam̃ exigat᷑ deter-¬
mminate. S siie faciat qđ melus ẽ. siue alte¬
rum debere facere dicatur. qđ facit ⁊ si facit
qd meliꝰ ẽ. p̃mium habeat quia sponte dat qd̃
suum ẽ. Nam cum uirginitas melior sit con¬
uigio. neutrum tam̃ ab homine determinate
enim uirginitatem sui e comugium dicit eli¬
gi non debere. s dicimus quiã qđ mauult
homo antequam aliquid horum statuat. ħ
lius scit ⁊ potest. si intelligis ex debito. ⁊ ñ fub¬
audis si ds̃ iubet nõ ẽ semꝑ uerum. Si qͥdem
ut dixi non debet homo uirginitatem ex debito.
s si mauult debet uti coniugio. Qđ si te mo¬
uet uerbum qđ ⁊ debere. non potes illud in¬
telligere. sine aliquo debito scito quia fic̃
contingit posse ⁊ nõ posse ⁊ necessitatẽ aliꝗͣ¬

Expanded text:
tamen illi Deus concedit aliquid licite facere et non tamen illi Deus concedit aliquid licite facere et non facere; dat illi ita suum esse utrumque, ut licet alterum sit melius, neutrum tamen exigatur determinate: sed sive faciat quod melius est, sive alterum, debere facere dicatur quod facit: et si facit quod melius est, praemium habeat quia sponte dat quod suum est. Nam cum virginitas melior sit conjugio, neutrum tamen ab homine determinate enim virginitatem, sive conjugium, dicit eligi non debere; sed dicimus quia quod mavult homo, antequam aliquid horum statuat, hoc  quod melius scit et potest; si intelligis ex debito, et non subaudis, si Deus jubet; non est semper verum. Si quidem, ut dixi, non debet homo virginitatem ex debito; sed si mavult, debet uti conjugio. Quod si te movet verbum, quod est, debere; nec potes illud intelligere sine aliquo debito: scito quia sicut contingit posse et non posse, et necessitatem aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
non erat. aut non soluit qđ non debebat. Ille
uͦ sponte patͥ obtulit qđ nulla nunꝗͣ necessi¬
tate amissurus erat. ⁊ soluit ꝓ peccatorib qđ
ipse non debebat. Quaꝓpt̃ ille multo magis
dedit exemplum ut uusqͥsq qđ aliquando
incunctanter amissurꝰ ẽ: ꝓ se ipso reddere dõ
cum ratio postulat. non dubitet. qͥ cũ nullatę¬
nus aut ꝓse indigeret. aut cogeretur ꝓ aliis qͥ¬
b nichil nͥ penam debebat tam p̃ciosam uitã
ĩmo se ipsum tantam scilioet ꝑsonam tanta uo¬
luntate dedit. B. Multum ꝓpinquas desiderio
meo. et sustine ut queram quidam qd̃ quãius
fatirum forsitam putes querere: non tam̃ in
ꝓmptu michi ⁊ quid respondeam si a me q̃rat᷑.
dicis quia quando mortiuis est dedit qđ non
debebat. S nemo negabit melius illum fecis¬
se qm̃ hoc exemplum talit̾ dedit. ⁊ mag̃ hoc
placere deo. quam si hoc non feciss. aut dicet
eum non debuisse facere qđ melius ẽẽt.⁊ qđ
magis dõ placere itellexit. Quomͦ gͦ asseremꝰ

Expanded text:
Ille vero sponte Patri obtulit, quod nulla necessitate unquam amissurus erat; et solvit pro peccatoribus, quod pro se non debebat. Quapropter ille multo magis dedit exemplum, ut unusquisque, quod aliquando incunctanter amissurus est, pro seipso reddere Deo, cum ratio postulat, non dubitet: qui cum nullatenus aut pro se indigeret, aut cogeretur pro aliis quibus nihil nisi poenam debebat; tam pretiosam vitam, imo seipsum, tantam scilicet personam, tanta velunt te dedit. BOS. Multum propinquas desiderio meo; sed sustine ut quiddam quaeram, quod quamvis fatuum forsitan putes quaerere non tamen in promptu mihi est quid respondeam, si a me quaeratur. Dicis quia quando mortuus est, dedit quod non debebat. Sed nemo negabit illum melius fecisse quando hoc exemplum taliter dedit; et magis hoc placere Deo, quam si non hoc fecisset: aut dicet eum non debuisse facere, quod melius esse, et quod magis placere Deo intellexit. Quomodo ergo asser
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ humana non posst̾ ab inuicẽ mutari. ut diui¬
na fiat humana. aut humana diuina. nec ita mis¬
ceri. ut q̃dã t̾cia sit ex duab. quȩ nec diuma sit
om̃ino nec humana. Demiq si fieri poss ut altã
in alteram conu̾teretur. aut ẽẽ tantũ dĩ ⁊ ñ hõ.
aut solum homo ⁊ ñ ds̃. aut si miscerent᷑ ita ut
mascło ⁊ femina nascit᷑ tercium. qd̾ nec patͥ in¬
tegram. nec matͥs seruat nat᷑am. s ex utͣqͣ t̾ciã
mistã. nec homo eẽt nec ds. Non gͥ potest fieri
homo ds̃ quẽ querimꝰ ex diuina ⁊ humanana¬
tura. aut conu̾sione alt̾ius in alta̾m. aut cor¬
ruptiua cõmistione utriusq in t̾ciam: quia ħ fieriue¬
queunt. aut si fieri ualerent. nichil ad ħ qd querunꝰ
ualerent. Si autem ita qͦlibet mͦ conningi. dicuntur duc
heȩ nature integre. ut tam̃ aliꝰ fit homo. alius sit d̾s¬

Expanded text:
et humana non possunt in invicem mutari, ut divina fiat humana, vel humana divina; nec ita misceri, ut quaedam tertia sit ex duabus, quae nec divina sit omnino, nec humana. Denique si fieri posset ut altera in alteram converteretur, aut esset tantum Deus, et non homo; aut solum homo et non Deus: aut si miscerentur ita utmasculo et femina nascitur tertium, quod nec patris integram, nec matris servat naturam, sed ex utraque tertiam mistam, nec homo esset, nec Deus. Non igitur potest fieri homo Deus, quem quaerimus, ex divina et humana natura, aut conversione alterius in alteram, aut coruptiva commistione utriusque in tertiam, quia haec fieri nequeunt; aut si fieri valerent, nihil ad hoc quod quaerimus valerent. Si autem quolibet modo ita conjungi dicuntur hae duae naturae integrae, ut tamen alius sit homo, alius sit D
Abbreviated transcription (Latin):
nientia exigeret. Si gͦ omĩa simul facta st̃ sieut
uidentur angłi ⁊ duo pͥmi hoĩes innun̾o ꝑfecto
fuisse ut de hominib si nullus angłs caderet. qd̾
caderet restitueretur. ⁊ hõĩs nat᷑a quȩ ĩfirmior e¬
rat qͣsi dm̃ excusaret. atq diabolũ confuderet.
si ille casum suum infirmitati suȩ ĩputaret. cũ
ipsa infirmior staret. ac si ⁊ eadem ipsa eaderet. mł¬
tomag̃ dm̃ defendet contͣ diabolũ ⁊ contͣ se ipsã.
c̃ipsa facta ualde infirmior ⁊ mortalis ĩ electis
de tanta infirmitate tanto altiꝰ ascenderet qͣm
unde diaboł cecidissi. quanto boni angli ꝙͦꝵ eq̃litas ei

Expanded text:
nientia exigeret. Si ergo omnia simul facta sunt; sic nientia exigeret. Si ergo omnia simul facta sunt; sic videntur angeli, et duo primi homines in numero imperfecto fuisse; ut hominibus, si nullus caderet angelus, quod caderet, restitueretur: et hominis natura, quae infirmior erat, quasi Deum excusaret, atque diabolum confunderet; si ille suum casum infirmitati suae imputaret, cum ipsa infirmior staret: ac, si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet contra diabolum, et contra seipsam: cum ipsa facta valde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmitate tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset; quanto boni angeli quorum aequalitas ei
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ an angłi pͥꝰ facti funt in mimero ꝑfecto
an ñe a. Qd̾ mͥ uidet᷑ dicam.B. Non possum ate
plus exigere. A.Si homo factus ẽ pꝰ casum malo¬
rum angłoꝵ sic̃ qͥdam intelligt̃ in genesi. ñ uido̾
posse me ꝑ hoc ꝓbare. alterum hoꝵ det̾minate.
otest enim ut puto ẽẽ qd̾ angłi pͥꝰ fuerut in
num̾o ꝑfecto. ⁊ pꝰea factus sit homo ꝓpt̾ restaurã¬
fuert̾ in numero ꝑfecto qͥa differebat ds̃ sic̃ adhuc
differt illum implere numerum facturꝰ humanã
naturam suo temꝑe: unde aut solumꝰ numerum
nondum uitegit᷑ ꝑficeret. aut etiam si minueret᷑
restitueret. Si autẽ tota ereatura simul facta
ẽ.⁊ dies illi in quib moy ses istum mundũ non
simul eẽ factũ uidet᷑. dic̾e̾. alit̃ st̃ intelligendi. qͣ
sic̃ uidemꝰ istos dies. in quib minimꝰ intellige̾ ne¬
queo qͦmͦ facti sint angłi iu illo integro numero.
in illa cȩlesti ciuitate. ꝗͣ illa ꝑfecti mimeri. ꝯue¬

Expanded text:
quod angeli prius facti sint in numero perfecto, an non? ANS. Quod mihi videtur, dicam. BOS. Non possum a te plus exigere. ANS. Si homo factus est post casum malorum angelorum, sicut quidam intelligunt in Genesi; non video posse me per hoc probare alterum horum determinate. Potest enim ut puto esse quod angeli prius fuerint in numero perfecto, et postea factus sit homo propter restauranfuerint in numero perfecto; quia differebat Deus, sicut adhuc differt, illum implere numerum, facturus humanam naturam suo tempore. Unde, aut solummodo numerum nondum integrum perficeret; aut, etiam si minueretur, restitueret. Si autem tota creatura simul facta est; et dies illi, in quibus Moyses istum mundum non simul factum esse videtur dicere, aliter sunt intelligendi, quam sicut videmus istos dies, in quibus vivimus: intelligere nequeo quomodo facti sint angeli in illo perfecto numero. in illa coelesti civitate, quam illa perfecti numeri conve
Abbreviated transcription (Latin):
nendum ẽ qd̾ dicit. B. Uerum ẽ. S ħ ipsum ẽ illi
respondendum qua ratione sit qd̾ putat ĩpossi¬
bile. A: dn ñ intelligis ex his q̃ supͣ diximꝰ. quia
necesse ẽ aliqͦs homines ad beatitrdinẽ ꝑuenire:
Nlam si do inꝯueniens ẽ hominem ẽ aliqͦ macła ꝑ¬
ducere ad hoc. ad qđ illum sine macła fecte. ne
aut boni incepti penitere. aut ꝓpositum ĩpłe
non posse uideatur. multo magis ꝓpt̃ eand em
in conuenientiam impossibile ẽ nullũ hominẽ
ad ħ ꝓuehi ad qđ factus ẽ. Quappt̃ aut extͣ
fidem xp̃ianam inuenienda ẽ peccati satisfatio.¬

Expanded text:
neneostendendum est qua ratione sit, quod putat impossibile. ANS. An non intelligis ex his quae supra diximus, quia necesse est aliquos homines ad beatitudinem pervenire? Nam si Deo est inconveniens hominem cum aliqua macula perducere ad hoc, ad quod illum sine omni macula fecit; ne aut boni incoepti poenitere, aut propositum implere non posse videatur: multo magis propter eamdem inconvenientiam impossibile est nullum hominem ad hoc provehi, ad quod factus est. Quapropter aut extra fidem Christianam invenienda e
Abbreviated transcription (Latin):
mo. Ueruntam̃ si uł una de om̃ib quas po¬
sui in expugnabili ueritate roboratur suf¬
ficere debet. Siue nanq uno sine plurib
argumentis ueritas in expugnabiliter mons¬
tretur. equalit̾ ab om̃i dubitatione defendi¬
tur. B. Ecce ita ẽ. Quomͦ gͦ saluus erit homo
si ipse nec soluit qd̾ debet: nec saluari si nõ sal¬
uit qđ debet. Aut qua fronte asseremꝰ dm̃ in
ad illã salutem hominis quoꝵ uice loquerĩ.
horrent credant nobiscum in xp̃m ut pos¬
sint saluari. B. Ate queram sic̃ incepi. ut
ostendas mͥ qua ratione saluet᷑ homo ꝑ xpm.¬
minem ullo mͦ posse fieribeatum.⁊ satis os¬
mͦ non potest ẽẽ. ⁊ intelligens qua ratione
xp̃m. nec ullo mͦ queat hoc ẽẽ. qͥd huic res¬
pondebimꝰ :ᷤ A. Quid respondendum ẽ illi
qui iecco astruit ẽẽ impossibile. qd̾ necesse ẽ eẽ. qͥa
nescit qͦmͦ sit: D. Quia insipiens ẽ. A. Ergo cõtẽp¬

Expanded text:
mo: verumtamen si vel una de omnibus, quas pomo: verumtamen si vel una de omnibus, quas posui, inexpugnabili veritate roboratur, sufficere debet. Sive namque uno, sive pluribus argumentis veritas inexpugnabiliter monstretur, aequaliter ab omni dubitatione defenditur. BOS. Ecce ita est. Quomodo ergo salvus erit homo, si ipse nec solvit quod debet; nec salvari, si non solvit, debet? aut qua fronte asseremus Deum in ad illam salutem hominis quorum vice loqueris; horrent, credant nobiscum in Christum ut possint salvari. BOS. A te quaeram, sicut incoepi, ut ostendas mihi qua ratione salvetur homo pminem ullo modo posse fieri beatum, et satis osmodo non potest esse, et non intelligens qua ratione Christum, nec ullo modo queat hoc esse: quid huic respondebimus? ANS. Quid respondendum est illi, qui idcirco astruit esse impossibile quod necesse est esse, quia nescit quomodo sit? BOS. Quia insipiens est. ANS. Contem
Abbreviated transcription (Latin):
inuistus sit. beatꝰ non erit. B. Et hoc aꝑtum. A.
Quamdiu gͦ non reddet. beatꝰ ẽẽ non poterit. ħ.
Sirationem sequat᷑ d̾s iusticiȩ. ñ ẽ qͥ euadat mi¬
ser homuntio. ⁊ miscd̾ia dei ꝑire uidetar .d.
Rationem postulasti. rationem accipe: Mise¬
ricordem dm̃ ẽẽ ñ nego. qui homines & iu¬
menta saluat. quẽ admodũ multiplicauit
imscdiam suam. Nos autem loqͥmͣ. de illa ul¬
tima miscd̃ia. qua pꝰ hanc uitam beatũ facit
hominẽ. hanc beatitudinem nulli dari de¬
bere. nͥ illi fui penit᷑ dimissa sunt peccata.
ne hanc dimissionem fieri nͥ debito reddito
qd̾ debet᷑ ꝓ peccato sed̾m mnagnitudinẽ pecc̃i
supͣ positis rationib. puto me sufficienter
ostendisse. Quib si qͥd tͥ uidetur posse ratiõi¬
b obioi dicere debes. B. Ego utiq nullã tua¬
rum rationum aliquatenꝰ infirmari posse
uideo. A. Neq ego sibene considerent᷑ existi¬

Expanded text:
injustus sit, beatus non erit. BOS. Et hoc apertum. ANS. injustus sit, beatus non erit. BOS. Et hoc apertum. ANS. Quandiu ergo non reddet, beatus esse non poterit. BOS. Si rationem sequatur Deus justitiae, non est qua evadat miser homuncio; et misericordia Dei perire videtur. ANS. Rationem postulasti, rationem accipe; misericordem Deum esse non nego, qui homines et jumenta salvat, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam. Nos autem loquimur de illa ultima misericordia, qua post hanc vitam beatum facit hominem: hanc beatitudinem nulli dari debere, nisi illi, cui penitus dimissa sunt peccata; nec hanc dimissionem fieri, nisi debito reddito, quod debetur, pro peccato secundum magnitudinem peccati, supra positis rationibus puto me sufficienter ostendisse. Quibus si quid tibi videtur posse rationibus objici, dicere debes. BOS. Ego utique nullam tuarum rationum aliquatenus infirmari posse video. ANS. Neque ego, si bene considerentur, existi
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem. S dimittit qd̾ sponte reddere debethõ.
idõ q reddere non potest. qͥd ẽ aliud qͣm ditat
ds̃ qđ habere non potest : S derisio ẽ ut talis mi¬
scdia dõ attͥbuat᷑. At si dimittit qđ inuito erat ab¬
laturꝰ ꝓpter ĩpotentiam redd̾endi. qd sponte reddere
debet relaxat ds̃ penam. ⁊ facit beatuni hominẽ
ꝓpt̾ þeccatum. qͥa habet qd̾ debet non habere. Nam
ipsam ĩpotentiam debet ñ habere. ⁊ icc̾co quãdu
illam habet sine satisfatione peccatũ ẽ illi. Uerũ
admodum dm̃ sibi eẽ. contrariũ. itaħ mͦ illum c̃e
misericordem impossibile ẽ. B. Aliã mĩam dĩ uido
ẽẽ q̃rendam quam istam. A. Uerum ẽ dimitcit
ds̃ ei qui non soluit qđ debet. icc̾co quia ñ potest.
b. Ita uellem. A. Atqͣmdui non recherit reddet
aut uolet reddere. aut non uolet. S si uolet qd̾
ñ poti̾t. indigens erit. Si uͦ non uolet. indigens
erit.B. hoc mͥ clariꝰ. A. Siue autẽ indigens siue

Expanded text:
ebet homo, ideo quia reddere non potest; quid est aliud, quam dimittit Deus quod habere non potest? Sed derisio est, ut talis misericordia Deo attribuatur. At si dimittit quod invito erat ablaturus, propter impotentiam reddendi quod sponte reddere debet, relaxat Deus poenam, et facit beatum hominem propter peccatum, quia habet quod debet non habere. Nam ipsam impotentiam debet non habere, et idcirco quandiu illam habet sine satisfactione peccatum est illi: verum admodum Deum sibi esse contrarium, ita hoc modo illum esse misericordem est imposserendam, quam istam. ANS. Verum esto: dimittit Deus ei, qui non solvit quod debet, idcirco quoniam non potest. BOS. Ita vellem. ANS. At quandiu non reddet, aut volet reddere, aut non volet. Sed si volet quod non poterit, indigens erit: si vero non volet, injustus erit. BOS. Hoc nihil clarius. ANS. Sive autem indigens, sive
Abbreviated transcription (Latin):
gatur in eo potestas. s ⁊ insuꝑabilis siginficatur
potentia ⁊ fortitudo. Non emin aliud intelligitur.
nͥ quia nulla res potest efficere. ut ille agat. qđ
negatur posse. Nam usitata ÷ huiꝰ modi multum¬
locutio. ut dicat᷑ res aliqua posse. non quia ĩ illa.
s qm̃ in alia res ÷ potestas.⁊ non posse. ñ qm̃ in
illa. s qm̃ in alia re ÷ impotentia. Dicimꝰ nãq iste

Expanded text:
gatur in eo potestas; sed insuperabilis significatur gatur in eo potestas; sed insuperabilis significatur potentia et fortitudo. Non enim aliud intelligitur, nisi quia nulla res potest efficere ut agat ille quod negatur posse. Nam multum usitata est hujusmodi locutio, ut dicatur res aliqua posse; non quia in illa, sed quoniam in alia re est potestas: et non posse; non quoniam in illa, sed quia in alia r
Abbreviated transcription (Latin):
posse. aut necessitate facere. Om̃is qͥppe necessitas
⁊ impossibilitas eiꝰ subiacet uoluntati. illiꝰ aut̃ uo¬
luntas. nulli subditur necessitati aut ĩpossibilita¬
ta. Nicħ enim necessariũ aut impossibile. nͥ quia
ita ipse uult. ipsum uͦ aut uelle aut nolle aliqͥo
ꝓpt̾ necessitatem. aut imposibilitatem abenui ẽ
facit. sicut nulla necessitas siue impossibilitas
p̃cedit eiꝰ uelle. aut nolle. ita nec eius facere
aut non facere. quãitis in ulta uelit ĩmutabi¬
lit᷑ ⁊ faciat. Et sicut cũ dĩ facit. aliquid postqͣm
aut impossibilitas faciendi. s dei sola uoluntas qui
ueritatem sẽꝑ qm̃ ipse ueritas ẽ ĩmutabilem. sicu
tĩ uult eẽ. ita si ꝓponit se aliqͥd ũmitabilit̾ facturũ.
quamuis qd̃ ꝓpoiit antequam siat. ñ possit ñ eẽ
facturum. non tam̃ ulla ẽ in eo faciendi necessitas.
aut non faciendi ĩpossibilitas. qm̃ sola in eo oꝑat᷑
uoluntas. Quotiens nanq dr̃ ds̃ non posse. nulla ne¬

Expanded text:
posse, aut necessitate facere. Omnis quippe necessitas, et impossibilitas, ejus subjacet voluntati; illius autem voluntas nulli subditur necessitati aut impossibilitati. Nihil enim est necessarium aut impossibile, nisi quia ipse ita vult: ipsum vero aut velle aut nolle aliquid propter necessitatem aut impossibilitatem, alienum est facit: sicut nulla necessitas, sive impossibilitas, praecedit ejus velle aut nolle; ita nec ejus facere aut non facere: quamvis multa velit immutabiliter, et faciat. Et, sicut cum Deus facit aliquid, postquaaut impossibilitas faciendi; sed Dei sola voluntas, qui veritatem semper quia ipse veritas est immutabilem, sicut est, esse vult: ita si proponit se aliquid immutabiliter facturum; quamvis quod proponit, antequam fiat, non possit non esse futurum; non tamen ulla est in eo faciendi necessitas, aut non faciendi impossibilitas: quia sola operatur in eo voluntas. Quoties namque dicitur Deus non posse, nulla ne
Abbreviated transcription (Latin):
tal factus sit. ut necessitate ñ moreret᷑. hiic fa¬
cile ꝓbat᷑. quia ut iam diximꝰ sapientiȩ. & iusticiȩ
dei repugnat. ut cogeret mortem pati sine eul¬
pa. quem iustũ ad ęt̾nã fecit beatitudinem.
Sequitur gͦ qͥa si ñꝗͣ peccass: nonꝗͣ moreret᷑. Und̃
ꝓbatur. Quippe si hõ ꝑfecte restaui ᷤ talis debet
restitui. qualis futurꝰ erat si nõ peccass .B. Ali¬
ter ẽẽ non potest. A. Quemadmodum gͦ si non
peccasset homo cũ eodẽ eorꝑe qd̃ gerebat. in in¬
corruptibilitatem tͣnsmutandꝰ erat. ita oportet.
ut cum restaurabitur cũ suo in quo uuit in
hac uita corꝑe restauret᷑ Quid respondebimꝰ si
qͥs dicat. quia hoc fieri oportet de illis in quib
humanum genꝰ. restaurabitur. de. reꝓbis uͦ ñ est
necesse. A. Nichil ustiꝰ aut ꝯuenientus intelligͥ.
ꝗͣ ut sic̃ homo si ꝑseuerasset in iusticia. totꝰ.i.

Expanded text:
talis factus sit, ut necessitate non moreretur, hinc facile probatur; quia, ut jam diximus, sapientiae et justitiae Dei repugnat, ut cogeret hominem mortem pati sine culpa, quem justum fecit ad aeternam beatitudinem. Sequitur ergo quia si nunquam peccasset, nunquam morerebatur. Quippe si homo perfecte restaurandus est; talis debet restitui, qualis futurus erat, si non peccasset. BOS. Aliter esse non potest. ANS. Quemadmodum igitur si non peccasset homo, cum eodem quod gerebat corpore in incorruptibilitatem transmutandus erat; ita oportet ut cum restaurabitur, cum suo, in quo vivit in hac vita, corpore restauretur. BOS. Quid respondebimus, si quis dicat quia hoc fieri oportet de illis, in quibus humanum genus restaurabitur; de reprobis vero non est necesse? ANS. Nihil justius aut convenientius intelligitur, quam ut sicut homo, si perseverasset
Abbreviated transcription (Latin):
uenire ꝑsonam. Qđ idem homo tion ex debito mo¬
riat᷑. ⁊ qͥuomꝰ possit uł non possit peceare. ⁊ cur
ille uł angłs. de sua iusticia laudandus sit cũ
peccare non possit. Qd̾ moriatur ex sua poteate¬
⁊ qđ mortalitas ñ ꝑtineat ad puram hominis na¬

Expanded text:
UT X. Quod idem homo non ex debito moriatur: et quomodo possit vel non possit peccare: et cur ille, vel angelus de sua justitia laudandus sit; cum peccare non possint. et quod mortalitas non pertineat ad puram hominis na
Abbreviated transcription (Latin):
nulla potest offendere. aut dubitant̾ nulla
ẽẽ credenda ẽ. Qđ enim necessaria ratione ue¬
rascit̾ ẽẽ colligit᷑. id in nullam deduci. debet
dubitationem. etiam si ratio quomͦ sit nõ per¬
cipitur. B. Ucrũ ẽ qd̾ dicis. A: Quid gͦ queris
ampliꝰ :. B. Non ad hoc ueni ut auferas iͥ fidĩ
dubitationem. s ut ostendas mͥ certitudinis meȩ
rationem. Quaꝓpt᷑ sic̾ me rationabilit̃ deduxi¬
sti ad hoc ut uideam peccatorem hominẽ. hoc
debere dõ ꝓ peccato. qđ ⁊ reddere nequit. ⁊ nͥ
reddit saluari ñ ualet. ita me uolo ꝑducas
ilsuc ut rationabili necessitate intelligã ẽẽ
oportere omia illa q̃ nobis sides catholica de
ualeant ad salutem hominis.⁊ qͣlit̃ miscd̾ĩanĩ¬
illi nͥ reddid̾it qđ ꝓpt̾ illud debet. Et ut cer¬
tiores sint argumentationes tuȩ sio alonge
parcis. nec consideras in becillitatẽ scientiȩ
meȩ. cui tam magnum opꝰ inuingis. Tẽptabo
tam̃ quando qͥdem incepi ñ inme. s idõ con¬

Expanded text:
endere, aut indubitanter in illa esse credenda est. Quod enim necessaria ratione veraciter esse colligitur, id in nullam debet deduci dubietatem, etiam si ratio, quomodo sit, non percipitur. BOS. Verum est quod dicis. ANS. Quid ergo quaeris amplius? BOS. Non ad hoc veni, ut audubitationem; sed ut ostendas mihi certitudinis meae rationem: quapropter sicut me rationabiliter deduxisti ad hoc, ut videam hominem peccatorem hoc debere Deo pro peccato, quod et reddere nequit; et nisi reddiderit salvari non valet, ita volo me perducas illuc, ut rationabili necessitate intelligam esse oportere omnia illa, quae nobis fides catholica de valeant ad salutem hominis; et qualiisi reddiderit quod propter illud debet: et ut certiores sint argumentationes tuae, sic a longe atenus mihi parcis, nec consideras imbecillitatem scientiae meae, cui tam magnum opus injungis. Tentabo tamen, quandoquidem incoepi, non in me, sed in Deo con
Abbreviated transcription (Latin):
h. Nimis ẽ uerum. Nam iniustus ẽ qͥa non reddit. ⁊ in¬
iustꝰ ẽ quia reddere nequit. A. Nullus aut̃ utꝰtꝰ ad¬
mittetur ad beatitudineni. qm̃ quem admodũ beatitu¬
do ẽ sufficientia. in qua nulla ẽ indigentia. sic nulli
conueuit nͥ in quo ita pura est iusticia. ut tuulia
sit in eo iniusticia. B. Non audeo alit̃ eredere. A ui
ꝙͦ non soluit dõ qđ debet. non poterit ẽẽ beatus.B.
Nec hoc consequent̾ negare possum. A. Qđ si uis dic̾e
misericors ds dimittit supplicanti qd̾ debet. icc̾co
qͥa redd̾e nequit. non potest dici dimittere. nͥ aut
hoc qd̾ homo sponte reddere debet non potest .i. qd̾
rec̃pensari peccato possit. qd̾ fieri non deberet ꝓ con¬
seruatione om̃is rei. q̃ ds non ẽ. aut ħ qd̾ punien

Expanded text:
verum; nam injustus est quia non reddit: et injustus est, quia reddere nequit. ANS. Nullus autem injustus admittetur ad beatitudinem; quoniam quemadmodum beatitudo est sufficientia, in qua nulla est indigentia: sic nulli convenit, nisi in quo ita pura est justitia, ut nulla in eo sit injustitia. BOS. Non audeo aliter credere. ANS. Qui ergo non solvit Deo, quod debet, non poterit esse beatus. BOS. Nec hoc consequi negare possum. ANS. Quod si vis dicere quia misericors Deus dimittit supplicanti quod debet, idcirco quia reddere nequit; non potest dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponte reddere debet, nec potest, id est quod recompensari possit peccato quod fieri non deberet 86 pro conversatione o
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ fiat mors inea. ut mundus tͥ reconciliet᷑.
Nam sepe aliquem uelle dicimꝰ aliqͥti qͥa non
uult aliud. qd̾ si uellet ñ fieret illud qđ dieit᷑
uelle. Ut c̃ dicimꝰ eũ uelle lucernam extingue¬
tꝰ intrat qͥ lucernam extinguit. Sic gͥ uolu¬
it pat̾ mortem filii. qͥa ñ alit̾ uoluit mundũ
saluari. nͥ homo tam magnum aliqͥd faceret.
ut dixi. Qd̃ filio uolenti salutẽ hominũ tãtũ¬
dem ualuit. qñi aliꝰ ħ facere ñ ualebat. quãtũ
si illi mori p̃ciꝑet. Unde ille sic̾ mandatum
dedit illi pat̾ sic fecit. ⁊ calicem quẽ dedit
ei pat̾ bibit obediens usq ad mortẽ. Potest

Expanded text:
id est fiat mors mea, ut mundus tibi reconcilietur. id est fiat mors mea, ut mundus tibi reconcilietur. Nam saepe aliquem velle dicimus aliquid, quia non vult aliud quod si vellet, non fieret illud quod dicitur velle: ut, cum dicimus illum lucernam velle exstinguetus intrat, qui lucernam exstinguit. Sic ergo voluit Pater, mortem Filii, quia non aliter voluit mundum salvari, nisi homo tam magnum aliquid faceret, ut jam dixi. Quod Filio volenti salutem hominum tantumdem valuit, quoniam hoc alius facere non valebat, , quantum si illi mori praeciperet: unde ille, sicut mandatum illi dedit Pater, sic fecit; et calicem, quem dedit ei Pater, bibit, obediens usque ad mortem. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
& illud. Mea doctrina non ẽ mea. Nam qd̃ qͥs
non habet a se s adeo. hoc nonsuum. quam dĩ
dicere debet. Nullus uero homo ase habet
ueritatem quam docet aut iustam s adeo.¬
ꝓpͥo filio suo non peꝑcit ds̃. s ꝓnob̾ omĩb tra¬
didit illũ. non est aliud quam non lib̾auit
ełr. Nam m̾ulta in sacra scripturas huius modi
muennintur. Ubi autem dicit. pat̾ sipos¬
Qbile est transeat ame calix iste uerunta¬
men non sicut ego uolo s sic̃ tu. & si ñ po-¬
test hic calix transire nͥ bibam illum. fiat
uoluntas tua. naturalẽ salutis ꝑ uolunta¬
tẽ suam significat appetitum. qͦ humana
caro dolorem mortis fugiebat. Uoluntate uͦ
nũ sic̃ erat mors illa. quia ñ poscebat ratio.
qd̃ alius facere ñ poterat. idcͥco dic̃ filiꝰ illũ
humanum ñ saluet᷑. Ac si diceret. Qm̃ ñ uis
alit̃ reconciliationẽ mundi fieri : dico te ħ
mͦ uelle mortẽ meã. Fiat gͥ hȩc uoluntas tua

Expanded text:
et illud: Mea doctrina non est mea : nam quod quis et illud: Mea doctrina non est mea : nam quod quis non habet a se, sed a Deo, hoc non tam suum quam Dei dicere debet. Nullus vero homo a se habet veritatem quam docet aut justam volum Filio suo non pepercit Deus, sed pro nobis omnibus tradidit illum , non est aliud, quam non liberavit illum. Nam multa in sacra Scriptura hujusmodi inveniuntur. Ubi autem dicit: Pater, si possibile est, transeat a me calix iste; verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu ; et: Si non potest hic calix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua , naturalem salutis per voluntatem suam significat appetitum, quo humana caro dolorem mortis fugiebat. Voluntatem vero  aliquid, sicut erat mors illa. Quia non poscebat ratio quod alius facere homo non poterat, idcirco dicit Filius illum humanum non salvaretur; ac si diceret: Quoniam non vis aliter reconciliationem mundi fieri, dico te hoc modo velle mortem meam: fiat ergo voluntas tua,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ qd̃ diffẽbat᷑ quia non nisi ꝑ illud fieri: dis¬
positũ erat. Nam si fluuiũ quem equo et naui
transire possum. ꝓpono me non nisi naui trans¬
siturũ. & id circo differo transmeare. quia
nauis ab ẽ cũ iam p̃sto est nauis. si transeo de¬
me recte dicit᷑. nauis ꝑata fuit ꝓpt̃a transiũ.
tantum modo post illud fac̾e aliud aliquid
statuimus. Si qͥs enim differt cibum sumere
ꝓt̾a quia non dũ ea die misse celebrationi
iam fecisti ꝓꝓ qd sum̾e differebas. Multo igͥ
miniis inusitata locutio ẽ. cũ xp̃c dicitur
exaltatus. ꝓptẽa quia mortem sustinuit ꝑ
quã ⁊ postquã illam exaltationẽ facere de
cretũ. Potest hoc & eo modo intelligi quo
idem dominus legit᷑ ꝓecisse sapientia. et
gr̃a aput dm̃ non quia ita erat. s quia ille
sic se habebat. ac si ita esset. Nam sic post mor¬
tem exaltatus ẽ : quasi ꝑpt̾ illam hoc fieret.
Quod autem ipse ait. non ueni uoluntatem
meam facere. s eius qui misit me. tale est qualẽ

Expanded text:
propter quod differebatur; quia nonnisi per illud fieri dispositum erat. Nam si fluvium, quem equo vel navi transire possum, propono me nonnisi navi transiturum; et idcirco differo transmeare, quia navis abest: cum jam praesto est navis, si transeo, recte de me dicitur: Navis parata fuit, propterea transivit. tantummodo post illud, facere aliud aliquid statuimus. Si quis enim differt cibum sumere propterea quia nondum ea die missae celebrationi jam fecisti propter quod sumere differebas. Multo igitur minus inusitata est locutio, cum Christus dicitur exaltatus propterea quia mortem sustinuit, per quam et post quam illam exaltationem decrevit facere. Potest hoc et eo modo intelligi, quo idem Dominus legitur profecisse sapientia et gratia apud Deum: non quia ita erat, sed quia ille sic se habebat, ac si ita esset. Nam sic post mortem exaltatus est, quasi propter illam hoc fieret. Quod autem ipse ait: Non veni voluntatem meam facere, sed ejus qui misit me , tale est, quale est
Abbreviated transcription (Latin):
cere. qui malum ignorat. Sic̃ igͥ ille de qͦ loqͥmur.
om̃e ꝑfecte sciet bonum: ita nillũ ignorabit
malum. Om̃em gͥ habebit seientiã. quãuis eã
publice in hominũ conu̾sationem ñ ostendat. B.
Hoc in maiori etate ita uidet᷑ sic̃ dicis. s in infantia
sic̃ ñ erit tempꝰ congruũ. ut in illo appareat sapienti¬
a. ita non erit opꝰ. ⁊ idõ nec congruũ ut illã habe¬
at. A. Nonne dixi qͥa sapient̃ fiet illa incarnatio:
S apient̾ nãq ds̃ assumet mortalitatẽ. qͣ sapienter
qr ualde utilit̾ utet᷑. Ignorantia uͦ ñ poterit assu¬
inere sapient̾. qͥa nonꝗͣ ẽ utilis. sed sẽꝑ noxia. nisi
forte ꝯꝑeam mala uoluntas. q̃ ñꝗͣ in ilio erit. ab
affectu restringitur. Nam ⁊ si aliquando ad aliud
ñ nocet. ħ solo tam̃ nocet. quia bonum scientię
auferc. Et ut breuit̾ absoluam qd̾ queris. ex quo

Expanded text:
cere, qui malum ignorat. Sicut igitur ille, de quo loquimur, cere, qui malum ignorat. Sicut igitur ille, de quo loquimur, omne perfecte sciet bonum: ita nullum ignorabit malum. Omnem igitur habebit scientiam, quamvis eam publice in hominum conversatione non ostendat. BOS. Hoc in majori aetate ita videtur, sicut dicis: sed in infantia, sicut non erit tempus congruum, ut in illo appareat sapientia, ita non erit opus, et ideo nec congruum ut illam habeat. ANS. Nonne dixi quia sapienter fiet illa incarnatio? Sapienter namque assumet Deus mortalitatem; qua sapienter, quia valde utiliter, utetur. Ignorantiam vero non poterit assumere sapienter: quia nunquam est utilis, sed semper noxia: nisi forte cum per eam mala voluntas, quae nunquam in illo erit, ab effectu restringitur. Nam, etsi aliquando ad aliud non nocet, hoc solo tamen nocet, quia scientiae bonum aufert: et ut breviter absolvam quod quaeris: ex qu
Abbreviated transcription (Latin):
hac similitudine qm habere debet cũ hominib
dic utrũ ignorantiam sic̃ alias infirmitates nr̃as
habiturꝰ sit. A. Quid dubitas de dõ: Utrum sit
om̃ia sciens: B. Quia quamuis sit ĩmortał fut᷑ns
ex diuina natura. mortalis tam̃ erit ex humana
Nam eur ñ similit̾ poterit homo ille eẽ ue igno¬
rans. sicut uere mortalis erit: Illa hominis as¬
sũptio in unitatẽ ꝑsonȩ dei ñ nͥ sapient̃. a sũma
sapientia fiet. ⁊ id̾o non assumet in homine qđ
nullomͦ utile. s ualde noxium ẽ. ad opꝰ qd̾ idem
homo facturꝰ ẽ. Ignorantia nanq ad nichil illi
utił ẽẽt. s ad multa naxia. Qͦmͦ enĩ tot ⁊ tãta
oꝑa q̃ facturꝰ ẽ. faciet. sine sũma sapientia : aut qͦm
illi credent homines. si eum soirent nescũ: Si autẽ
nescient. aut qͥd erit ei utilis illa ignorantia: de¬
inde si nichil amat᷑ nͥ qd̃ cognoscitur. sic̃ mͥerit
boni qd̃ ñ amet. ita nil bonum erit qd̾̃ ignoret. Bo

Expanded text:
hac similitudine, quam habere debet cum hominibus, dic utrum ignorantiam quoque, sicut alias infirmitates nostras, habiturus sit? ANS. Quid dubitas de Deo, utrum sit omnia sciens? BOS. Quia quamvis sit immortalis futurus ex divina natura, mortalis tamen erit ex humana. Nam cur non similiter poterit illis homo esse vere ignorans, sicut vere mortalis erit? ANS. Illa hominis assumptio in unitatem 91 personae Dei non nisi sapienter a summa sapientia fiet; et ideo non assumet in homine quod nullo modo utile, sed valde noxium est ad opus quod idem homo facturus est. Ignorantia namque ad nihilum illi utilis esset, sed ad multa noxia: quomodo enim tot et tanta opera, quae facturus est, faciet sine summa sapientia, aut quomodo illi homines credent, si eum scient nescium? Si autem nesciunt, ad quid erit ei utilis ignorantia illa? Deinde, si nihil amatur nisi quod cognoscitur: sicut nihil erit boni quod non amet, ita nullum bonum erit quod ignoret. Bon
Abbreviated transcription (Latin):
possint nõ suffice̾ ad satisfationẽ uiuꝰ tã parui
peccati. sic̃ ÷ unꝰ aspectꝰ contͣ uoluntatẽ di: B.
Nisi qͥa audio te ponere in questionẽ. putarẽ me
hoc peccatum una sola conpunctione delere.
A.Nondũ considerasti quanti ponderis sit peccatũ
.D. Nc̃ ostende mͥ. Aidi uideres te in conspectu dei.
⁊ aliqͥs tͥ diceret aspice illuc ⁊ ds e cont̾. nullatenꝰ
uolo tit aspicias: quere tu ipse i corde tuo qui
sitate positꝰ. ut sit necesse me aut ħ aut maiꝰ
⁊ de solo ħ peccato consid̾a si possis illud facere
ꝓte ipso redimendo: B. Aꝑte iudeo qͥa ñ possũ
lum redigi. aut te facere tã pͣuam rẽ contra
uoluntatem dei :. B: Considõ actionẽ ipsã. leuis¬
simum qͥddam uideo ẽẽ. s õ intueor qͥd sit ꝯtͣ

Expanded text:
 parvi peccati, sicuti est unus aspectus contra voluntatem Dei. BOS. Nisi quia audio te hoc ponere in quaestionem, putare me hoc peccatum una sola compunctione delere. ANS. Nondum considerasti quanti ponderis sit peccatum. BOS. Nunc ostende mihi. ANS. Si videres te in conspectu Dei, t aliquis tibi diceret. Aspice illuc; et Deus econtra: Nullatenus volo ut aspicias; quaere tu ipse in corde tuo, qusitate positus, ut sit necesse me aut hoc aut majet de solo hoc peccato considera, si possis illud facere pro teipso redimendo. BOS. Aperte video quia non possum. ihilum redigi; aut te facere tam parvam rem contra voluntatem Dei? BOS. Cum considero actionem ipsam, levissimum quiddam video
Abbreviated transcription (Latin):
hic ÷ sensus. qr tandui assumunt᷑ popłi .i. multitudi¬
donec de hominib p̃destinatꝰ numerꝰ illiꝰ ciuitatis.
ñdũ ꝑfectꝰ cõpleatur. S nc̃ uideo nc̃ qͦmͦ soli angłi.
aut simul ⁊ angłi ⁊ homines scĩ ꝑ filios isrł intelli¬
gantur. Sc̃os autem homines filios isrł. siẽ fiłios istł¬
sic̃ filios abrabȩ uocari. ñ ÷ alienum. Qui angłi qͦq
dei ꝑ ħ recte posst̃ uocari: quia uitã angłieã ĩmi
Qui enĩ confitetur ⁊ testat᷑ ueritatem dei. nuntius
mus ut puto dicere. dm̃ constituisse terminos
cõpleto: cessabit ẽẽ hominum generatio. q̃ fit
in hac uita. At si ꝑ angłos dei. intelligimꝰ scõs ãgloᷤᷤ
tantum. ⁊ ꝑ filios isrł solum mͦ iustos hom ines.
duobꝰ modis intelligipotest. qͥa constituit ds̃ t̃mi¬
nos popłoꝵ. iusta numerum angłoꝵ dei. aut qͥa
tantus popls.i. tot homines assumentur: qͦt sunt

Expanded text:
hic est sensus, quia tandiu assumentur populi, id est, multitudieculo; donec de hominibus praedestinatus numerus illius civitatis nondum perfectus compleatur. Sed non video nunc quomodo soli angeli, aut simul angeli et homines sancti per filios Israel intelligantur: sanctos autem homines filios Israel, sicut filios Abrahae vocari non est alienum. Qui angeli quoque Dei per hoc recte possunt vocari, quia vitam angelicam imitqui enim confitetur et testatur veritatem, Dei nuntius, mus, ut puto, dicere Deum constituisse terminos leatur; et eo completo cessabit hominum generatio, quae fit in hac vita. At si per angelos Dei, intelligimus sanctos angelos tantum, et per filios Israel, tantummodo justos homines, duobus modis intelligi potest quia constituit Deus terminos populorum juxta numerum angelorum Dei; aut quia ta
Abbreviated transcription (Latin):
causa ĩpotentiȩ. aliquatenꝰ excusari potest. S sũ
ipsa potentia culpa ẽ. sic̃ ñ leuigat peccatũ. ita ñ
quã illi demonstrat. unde nullatenꝰ exire possit. ⁊
seruis ille contẽpnens mandatum ⁊ monitionem
dñi sui. sponte se in monstratã mittat foueã. ut
millatenꝰ possit opꝰ inuinctũ ꝑficere. putas ne illi
aliquatenus ĩ potentiã istã adexcusationẽ ualere.
Duplicit᷑ nanq peccauit. qͥa ⁊ qđ iussus ẽ facere
non fecit. ⁊ qđ p̃ceptum ẽ ne faceret fecit. A.Iti
homo qͥ se sponte obligauit illo debito qd̾ soluere ñ
potest. ⁊ sua culpa deiecit sc in hanc ĩpotentiã. ut
nec illud possit soluere. qđ debebat ante peccatũ
.i. ne pecearet. ne ħ qđ debet. qͥa peccauit in exeusi¬
bit ẽ. Ipsa nanq ĩpotentia culpa ẽ qͥa ñ debet eam

Expanded text:
est impotentiae causa, aliquatenus excusari potest. Sed si in ipsa impotentia est culpa, sicut non levigat peccatum, ita nonquam illi demonstrat, unde nullatenus exire possit: et servus ille contemnens mandatum et monitionem domini sui, sponte se in praemonstratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efficere: putasne illi aliquatenus impotentiam istam ad excusationem valere, Dupliciter namque peccavit, quia et quod jussus est facere, non fecit; et quod praeceptum est ne faceret, fecit. ANS. Ita homo, qui se sponte obligavit illo debito, quod solvere non potest; et sua culpa dejecit se in hanc impotentiam, ut nec illud possit solvere, quod debebat ante peccatum, id est ne peccaret; nec hoc quod debet quia peccavit: inexcusabilis est. Ipsa namque impotentia culpa e
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt Qd̾ tam̃ si dicitur inueniendũ erit. qͦmͦ
rate nõ sint supͣpositȩ rationes. q̃ uident᷑ ostendẽ.
electos futos ꝗͣ sint angłi malii B. Nonme peni¬
tet qr coegite. ut de angłis hȩc diceres. Nã nõ
frustra factum ÷. Nc̃ redi ad id unde digressi su
mꝰ. A. Constat dm̃ ꝓposuisse. ut de hominibꝰ an¬
głos qui ceciderant restauraret. B. Certum ẽ.A.
głi. Alioquin ñ erẽ restaurati qui cecidert̃. ⁊ se¬
quit᷑ qͥa d̃s aut ñ poterit ꝑficere bonũ qđ incep̃.
ant penitebit eum tantum bonũ incepisse. q̃ duo
absurda st̃. D. Uere oportet. ut eqͣles sint hoĩes
peccauit. nec unꝗͣ deo ꝓ peccato suo satis fecit.
s tantum ĩpunitus diuntat᷑. eqͣlis sit angło qͥ
ñꝙͣ peccauit:. Be U̾ba ista cogitare possum &¬
dicere : s sensum eoꝵ ita cogitare nequeo. sicut
falsitatem non possum intelligere ueritatẽ ẽẽ.
A. Non gͦ decet dm̃ hominem peccantem sine
satisfatione ad restaurationem angłoꝵ assume

Expanded text:
d tamen si dicitur, inveniendum erit quomodo ratae non sint supra positae rationes, quae videntur ostendere electos futuros, quam sint mali angeli. BOS. Non me poenitet quia coegi te ut de angelis haec diceres; nam non frustra factum est: nunc redi ad id unde digressi su. ANS. Constat Deum proposuisse ut de hominibus angelos, qui ceciderant, restauraret. BOS. Certum est.geli; alioquin non erunt restaurati qui ceciderunt: et sequetur quia Deus aut non poterit perficere bonum quod incoepit, aut poenitebit eum tantum bonum incoepisse: quae duo absurda sunt. BOS. Vere oportet ut aequales sint homines peccavit, nec unquam Deo pro peccato suo satisfecit, sed tantum impunitus dimittitur, aequalis sit angelo, qui nunquam peccavit? BOS. Verba ista cogitare et dicere possum; sed sensum eorum ita cogitare nequeo; sicut falsitatem non possum intelligere veritatem esse. ANS. Non decet ergo Deum, hominem peccantem sine satisfactione ad restaurationem angelorum assumere
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑabile intelligo. S solemꝰ aliquando fac̾e̾
contra uoluntatem aliciuiꝰ ñ rep̃hensibilit᷑ ut
res eiꝰ seruent᷑. qđ pꝰ ea illi placet. contͣ euius
uoluntatẽ facimus. A. Hoc fit homini qͥ ali
Fateri me necesse ẽ qͥa ꝓ conseruanda tota crea¬
si plures eẽnt mundi pleni creaturis. sic̃ iste
ẽ :. B. Si infinito numo̾ multiplicarent᷑.⁊ si
milit̾ mͥ ostenderent᷑. id ipsum responderẽ: A:
Nicħ rectiꝰ potes. S considera etiam sicontin¬
geret ire contͣ uoluntatẽ dei illũ aspectum
faceres. qͥd posses ꝓ hoc peccato soluere:: B:

Expanded text:
 solemus aliquando facere contra voluntatem alicujus non reprehensibiliter, ut res ejus serventur; quod postea illi placet, contra voluntatem facimus. ANS. Hoc fit homini, qui alFateri me necesse est quia pro conservanda tota creasi plures essent mundi pleni creaturis, sicut iste est? BOS. Si infinito numero multiplicarentur, et similiter mihi ostenderentur, idipsum responderem. ANS. Nihil rectius potes: sed considera etiam, si contingeret ut contra voluntatem Dei illum aspectum faceres, quid posses pro hoc peccato solvere? BOS.
Abbreviated transcription (Latin):
oramꝰ ut fatiat. qd̾ quia non conuenit facere non
potest. A. Qui non soluit: frustra dicit dimitte  ͥ
autem soluit supplicat: qm̃ hoc ipsum ꝑtinet ad
solutionem ut supplicet. Flam d̾s nulli qui cqͣm
debet s om̃is ereatura illi debet. ⁊ ideo non ex¬
pedit homini ut agat cũ deo. quẽ ad modũ par
cit pari. S de hoc non opꝰ ÷ tibi nc̃ respondere
aut solui a peccato. nͥ soluat qd̾ rapuit pecean¬
do. sic aꝑte montrasti ut etiam si uelim non
ut puto. quia scđm mensuram peccati. oportet
satisfationem ẽẽ: B: Alit̃ aliquatenꝰ inordina¬
tum maneret peccatum. qđ eẽ non potest. si
ds̃ nichil relinquit in ordinatum in regnosu¬
o. S hoc est p̃stitutum. quia quamlibet paruũ
incomieniens impossibile ẽ indõ. A. Dic gͦ quis
solues dõ ꝓ pecc̃o tuo. B: Pententiam cor ꝯtͣ¬

Expanded text:
oramus ut faciat quod, quia non convenit, facere non oramus ut faciat quod, quia non convenit, facere non potest? ANS. Qui non solvit, frustra dicit: Dimitte; qui autem solvit, supplicat; quoniam hoc ipsum pertinet ad solutionem, ut supplicet: nam Deus nulli quidquam debet, sed omnis creatura illi debet: et ideo non expedit homini ut agat cum Deo, quemadmodum par cum pari. Sed de hoc non est opus nunc tibi respondere.aut solvi a peccato, nisi solvat quod rapuit peccando, sic aperte monstrasti, ut, etiam si velim, non ut puto, quia secundum mensuram peccati oportet satisfactionem esse. BOS. Aliter aliquatenus inordinatum maneret peccatum: quod esse non potest, si Deus nihil relinquit inordinatum in regno suo. Sed hoc est praestitutum quia quamlibet parvum inconveniens in Deo impossibile est. ANS. Dic ergo quid solves Deo pro peccato tuo? BOS. Poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
let diabolum non posset temptare hominem.
nonne inquam similit̾ faceret si hominẽ pec¬
cati sorde maculatum sine omi lauatione .i. ab
sq om̃i satisfatione talem semꝑ mansurũ. saltẽ
in ꝑadisum de qͦ eiectus fuerat reduceret: s.
Similitudinem sids̃ hoc faceret negare ñ au¬
deo. ⁊ idcͥco eum hoc facere posse non ãnu¬
o. Uideretur enim aut qđ ꝓposuerat ꝑagere
non potuisse. aut boni ꝓpositi eum penitu¬
isse. quȩ in dm̃ cadere nequeunt. A. Tene igͥ
certissime quia sine satisfatione.i. sine de¬
biti solutione spontanea. nec ds̃ potest pec¬
catum impunitum dumitere. ne peccator
ad beatitudinem. uł talem qualem habe¬
bat antequam peccaret. ꝑuenire. Non enim
hoc mͦ reꝑaret᷑ homo uł talis qualis fuerat
quem credit. ut dimitat sibi peccata: Si
enim soluimꝰ qđ debemꝰ. cur oramꝰ ut dunit¬
tat: Nũqͥd ds̃ iniustꝰ ÷ ut iterũ exigat
qd̃ solutum ẽ: Si autem non soliumꝰ. cur frufra

Expanded text:
let diabolum, non posset tentare hominem. let diabolum, non posset tentare hominem. Nonne, inquam, similiter faceret, si hominem peccati sorde maculatum, sine omni levatione, id est, absque omni satisfactione, talem semper mansurum, saltem in paradisum, de quo ejectus fuerat, reduceret? BOS. Similitudinem, si Deus hoc faceret, negare non audeo; et idcirco eum hoc facere posse non annuo. Videretur enim aut quod proposuerat peragere non potuisse, aut boni propositi eum poenituisse: quae in Deum cadere nequeunt. Tene igitur certissime quia sine satisfactione, id est, sine debiti solutione spontanea, nec Deus potest peccatum impunitum dimittere, nec peccator ad beatitudinem vel talem, qualem habebat antequam peccaret, pervenire: 84 non enim hoc modo repararetur homo vel talis, qualis fuerat quem credit, ut dimittat sibi peccata? Si enim solvimus quod debemus, cur oramus ut dimittat. Nunquid Deus injustus est, ut iterum exigat quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra
Abbreviated transcription (Latin):
uehere. R. Dic tu qđ cogitas. ⁊ ego considerabo
ꝓuit potero. A. Ponamꝰ diuitẽ aliquẽ ĩ mamui tenẽ
margaritam preciosan. quam ulla non quã
polsutio tetigit. ⁊ quam ullus alius possit a¬
in ouere de manu eius ñ ipso ꝑmittente. ⁊ eam
disponat recondere in thesaurum suum uͥ
sint carissima ⁊ p̃ciosissuna quȩ possidet. B.
Cogito hoc uelut ante nos sit: A: Quid si ipse
ꝑnuitat eandem margaritam ab aliquo inui¬
do excuti de manu sua incenum cõphibere
possit. ac post ea eam de ceno sumens pollu¬
tam &ẽ non lotam in aliquem suum mũdũ
⁊ carum locum deinceps illam sic seruatu¬
ram recondat: putabis ne illum sapientem
satis ut margaritam suam mundum te¬
neret et seruaret quam pollutam:. A.llõ
ne sumlit faceret ds̃. qui hominem angłis
sotiandum sine peccato. quasi in manu su¬
A tenebat in ꝑadiso. & ꝑmisit ut accensus
inuidia diabolus eum in lutum peccati ꝗͣuiᷤ
consentientem deiceret. si enu ꝓhiberet ⁊ el¬

Expanded text:
re. BOS. Dic tu quod cogitas ; et ego considerabo prout potero. ANS. Ponamus divitem aliquem in manu tenere margaritam pretiosam, quam nunquam pollutio ulla tetigit, quamque nullus alius possit amovere de manu ejus, nisi ipso permittente: et eam disponat recondere in thesaurum suum, ubi sunt charissima et pretiosissima quae possidet. BOS. Cogito hoc, velut ante nos. ANS. Quid, si ipse permittat eamdem margaritam ab aliquo invido excuti de manu sua in coenum cum prohibere posset, ac postea eam de coeno sumens, pollutam et non lotam in aliquem locum suum mundum et charum, deinceps illam sic servaturus, recondat: putabisne illum sapientem? melius, ut margaritam suam mundam teneret et servaret quam pollutam? ANSEL. Nonne similiter faceret Deus, qui hominem angelis sociandum sine peccato, quasi in manu sua, tenebat in paradiso; et permisit ut accensus invidia diabolus eum in lutum peccati, quamvis consentientem, dejiceret? Si enim prohibere vel