comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed interfice auiro usq ad mulierẽ & paruulũ atꝙ lacten
bouem. & ouẽ. camelũ. & asinũ. Recensere dicit᷑ ds mala
malechitarũ. sicut ꝑ moysen olim in lege. p̃nunciatũ fu¬
memoriã amalech de sub gelo. iccirco pcipitur sauli ut en
penitꝰ ab homine usq ad iumenta deleret. Et quia eiꝰ memol
penitus deleta ñ fuit. saulis peccatũ & inobędientia in cais
extitit. sicut sequens historia ostendit. De quo amalechita
in libro deuteronomii dicitur. Memento quȩ fecerit tibi
amalech in uia quando egrediebaris ex egypto. quomo l s¬
currerit. & extremos agminis tui qui lassi residebant oed¬
derit. Lassos hic hebrei ĩmundos scd̃m legem extra casti
anentes intelligunt. Qͦs oͥecidisse amalechitȩ dicuntur.
Ia sicut ipsi tradunt eoꝵ circuncisionẽ amputauerunt. st
subsannationẽ dei in cȩlũ ꝓiecerunt. Dixitq saul cineo. Abi
pecedite. atq discedite ab amalech ne forte inuoluã de cum

Expanded text:
sed interfice a viro usque ad mulierem, et parvulum atque lactentem bovem, et camelum et asinum. » Recensere dicitur Deus mala Amalecitarum, sicut per Moysen olim in lege praenuntiatum fumemoriam Amalec de sub coelo: idcirco praecipitur Sauli, ut eam penitus ab homine usque ad jumenta deleret. Et quia ejus memoria penitus deleta non fuit, Saulis peccatum et inobedientia in causa exstitit, sicut sequens historia ostendit. De quo Amalecita in libro Deuteronomii dicitur: « Memento quod fecerit tibi Amalec in via quando egrediebaris ex Aegypto, quomodo occurrerit tibi, et extremos agminis tui, qui lassi residebant, ceciderit . » Lassos hic Hebraei immundos secundum legem extra castra manentes intelligunt: quos cecidisse Amalecitae dicuntur, quia sicut ipsi tradunt eorum circumcisionem amputaverunt et in subsannationem Dei, in coelum projecerunt. « Dixitque Saul Cinaeo, Abirecedite, atque descendite ab Amalec, ne forte involvam te cum
Abbreviated transcription (Latin):
ctione corporis inqͥunt clariꝰ uidere ceꝑant: sed & interuis
ens clarior confortata. dulcedine mellis ac ꝓmptior resũ¬
tis uirib ad ꝑsequendũ aduersarios extitit᷑. Unde & ipse
U. Turbauit pater m̃s terrã. Uidistis ipsi qͦd illuminati
ocłi mei eoquod gustauerĩ paululum de melle isto. Qn
magis si comedisset popłs de preda in imicorũ suorũ quã¬

Expanded text:
fectione corporis, inquiunt, clarius videre coeperant, sed et interius fectione corporis, inquiunt, clarius videre coeperant, sed et interius mens clarior confortata dulcedine mellis, ac promptior resumptis viribus ad persequendum adversarios exstitit. Unde et ipse  Turbavit pater meus terram; vidistis ipsi quia illuminati sunt oculi mei, eo quod gustaverim paululum de melle isto: quanto magis si comedisset populus de praeda inimicorum suorum, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tequã spũalem figurã aggrediam᷑ enucleandã manifestan¬
dumꝰ ẽ. quid ⁊ qͥd scriptura dicit de ionatha. illuminatist᷑
Quli eiꝰ. & quid significet iuxta historiã quod dicit comedisse
popłm cũ sanguine. Quid ẽ. qͦd saera scriptura ait illumma.¬
d sunt ocłi ionathȩ ꝓpter gustũ mellis: Nunquid ante cecul
tao Minime. ded illuminati st̃ utiq ñ ad uidendũ quia
ante uidebat. sed ad discernendũ quia uecita tetigerat. Sic̃
d pͥmis hominib legitur qui mox ut ꝓhibita gusfauerunt
aptos habuisse ocłos referunt᷑ ad discer nendũ uidelicet int̾
bonũ quod admiserant. & malũ ad qͦd ceciderant. Cȩterum
Aliqui intelligi aliter uolunt. Aiunt enĩ qͦd ex nimio calore
oełi & eercitio p̃lii ac itineris reuerberati erant. & Numio
iunio fatigatus ñ solũ corpore sed et mente fortassis defece¬
Eb. ubisunt ocłi interioris hominis. & idõ cum gustasset
gustum mellis illuminatꝰ dicitur. quia ñ solum ocłi ex re¬

Expanded text:
tequam spiritalem figuram aggrediamur enucleandam, manifestandum est quid est quod Scriptura dicit de Jonatha: Illuminati sunt oculi ejus, et quid significet juxta historiam quod dicit, comedisse populum cum sanguine. Quid est quod sacra Scriptura ait: « Illuminati sunt oculi Jonathae, propter gustum mellis? » nunquid ante caecus erat? Minime. Sed illuminati sunt utique, non ad videndum, quia ante videbat, sed ad discernendum, quia vetita tetigerat. Sicut de primis hominibus legitur, qui mox ut prohibita gustaverunt, apertos habuisse oculos referuntur, ad discernendum videlicet inter bonum quod amiserant, et malum ad quod ceciderant. Caeterum aliqui aliter intelligi volunt: Aiunt enim quod ex nimio calore oculi, et exercitio praelii ac itineris, reverberati erant, et nimio jejunio fatigatus, non solum corpore, sed et mente fortassis defecerat, ubi sunt oculi interioris hominis. Et ideo cum gustasset gustum mellis, illuminatus dicitur: quia non solum oculi ex re
Abbreviated transcription (Latin):
ticum. Donec ponã inimicos tuos sub pedib tuis. In quib
est & isrł cui suo ꝑsecutori regnũ abstulit xp̃c. unde & dr̃
isrł adherentẽ xp̃o. In isrł ad ancillã. & isrł ad liberam
ꝑtinentẽ. Nam ista duo genera primũ erant simul. donee
eius. Propter peccatũ quidẽ salomonis regnante filio eiꝰ roboa
scimus isrł in duo fuisse diuisũ. & ita ꝑseuerasse clone e a
chaldeis captiuaret᷑. Sed hoc qͥd ad saulem. cũ si tale aliquid
cõminandum ẽẽt. ipsi dauid fuerit potius cõminandũ. cuiꝰ
erat filius salomon: Postremo int̾ se hebrea diuisa nonẽ.
Diuisionem uͦ illã quam ds sub ꝑsona saulis illiꝰ regni & pͦłi
figurã gerentis. eidem regno popłoq minatꝰ est. Nonẽ. sic̃¬

Expanded text:
ticum; « Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis . » In quibus ticum; « Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis . » In quibus est et Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus. Unde etIsrael adhaerentem Christo, in Israel ad ancillam et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera primum simul erant, uelut eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, haanslata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non estDivisio vero illa, quam Deus sub persona Saulis illius regni et populi figuram gerentis eidem regno populoque minatus est, ae
Abbreviated transcription (Latin):
homo ut peniteat eũ. Isse minat᷑ & non ꝑmanet. Iste cui
dicit᷑. sꝑnit de dñs ne sis rex suꝑ isrł. & cetera. quadraginta
regnauit annis suꝑ isrł: tanto scilicet tẽporis spacio qͣnto et¬
et ipse dauid: & audiuit hoc pͥmo tẽpore regnisui. Intelliga¬
mus idõ dictũ quia nullus de eiꝰ stirpe fuerat regnaturus.
et respiciamꝰ ad stirpẽ dauid unde exortꝰ ÷ dñs scdm car¬
nem dñs mediator dĩ & hominũ homo xp̃e ĩesus prout
beatꝰ augustinus ait. Et in grecis exẽplarib legitur. Di¬
rupit dñs regnũ isrł de manu cũa ut hoc intelligat᷑ de
manu tua qđ ÷ ab isrł. Ipsius nanq populi gerebat᷑ ꝑsonã
figurate homo iste. Qui popłs regnũ fuerat amissurus.
dabit illud ꝓximo tuo: ad carnis agnitionẽ id refertur.
bono suꝑte. podest quidẽ intelligi meliori ce. Aesi dicatur.
Ut quia ille bonus ẽ. ideo sit suꝑ te. Luxta illud aliud ꝓphe¬

Expanded text:
homo ut poeniteat eum. Ipse minatur et non permanet. » Iste cui homo ut poeniteat eum. Ipse minatur et non permanet. » Iste cui dicitur: « spernit te Dominus ne sis rex super Israel, » quadraginta regnavit annis super Israel, tanto scilicet temporis spatio quanto et ipse David, et audivit hoc primo tempore regni sui. Intelligamus ideo dictum, quia nullus de ejus stirpe fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem David, unde exortus est secundum carnem Dominus, « mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus : » prout beatus Augustinus ait, et in Graecis exemplaribus legitur: « Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua, » ut hoc intelligatur « de manu tua » quod est ab Israel. Ipsius namque populi gerebat personam figurate homo iste, qui populus regnum fuerat amissurus, dabitur illud proximo tuo, » ad carnis agnationem id refertur. bono super te, » potest quidem intelligi « meliori te; » ac si dicatur: Ut quia ille bonus est, ideo sit super te. Juxta illud aliud prophe
Abbreviated transcription (Latin):
Essionis humanos adhuc honores amittere timet. iste indulgen¬
iam quã ficta humilitate postulat adõ adipisci ñ ualet. Neo
um potest in confessione pęnitentiȩ assequi ueniã. ubi preit
latio mentis. Nã quid aliud ẽ. de reatu facinoris in e̾spectu
ominũ reprehendi refugere. nisi suꝑbia cordis ꝑ quã pec¬
tor dũ displicere hominib refugit: ueniã quam adõ acci¬
Perc poterat. a semet ipso excludit: ficta enĩ humilitas. ue¬
nam adõ consequi ñ ualet. Sed notandũ qͦd alia editio ha¬
et ñ reuertar decũ inquit samuel quia spreuisti uerbũ dñi. &
spnit te dñs ne sis rex suꝑ isrł. Et conuertt samuel faciem
am ut abiret. & tenunt saul penulã diploidis &e dirupit
eam. Et dixit ad eũ samuel. Dirupit dñs regnũ isrł de ma¬
nu tua hodie. & dabit ꝓximo tuo bono suꝑte & diuidetur¬
isrł in duo. & ñ auertetur neq ꝑenitebit eũ: qm̃ non ÷ sicut

Expanded text:
fessionis humanos adhuc honores amittere timet, iste indulgenfessionis humanos adhuc honores amittere timet, iste indulgentiam, quam ficta humilitate postulat, a Deo adipisci non valet. Neque enim potest in confessione poenitentiae assequi veniam, ubi praeit elatio mentis. Nam quid aliud est, de reatu facinoris in conspectu hominum reprehendi refugere, nisi superbia cordis, per quam peccator, dum displicere hominibus refugit, veniam quam a Deo accipere poterat a semetipso excludit? Ficta enim humilitas veniam a Deo consequi non valet. Sed notandum quod alia editio habet: « Non revertar tecum, inquit Samuel, quia sprevisti verbum Domini, et spernit te Dominus ne sis rex super Israel. Et convertit Samuel faciem suam ut abiret. Et tenuit Saul penulam diploidis, eam, et dixit ad eum Samuel: Dirupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit Israel in duo, et non avertetur neque poenitebit eum, quoniam non est sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ut agat pęnitentiã. In hebreo legit᷑. porro criũphator in isrł ñ¬
mentietur. Triũphator iste ds̃÷. cui om̃is uictoria recte ascri¬
bitur. Non mentiet᷑: quia ea quȩ ꝓmittit sibi famulantib lar¬
gitur. Penitudine ñ flecatur. quia ñ pęnitet eũ de bonis quȩ
largitus ẽ. quia mutabilis non ẽ: sed scđm iusticiam & ueri¬
tatem uniuersa duudicat. Dixitq saul. Peccaui. Sed nẽ hon¬
ra me corã senib popłi mei. & coram isrł. Acsi dixisset
Honora me sicut regẽ. ut ego prȩcedã sicut rex. & cumẽ sequaris:
It adorem dñm deum cuum. Senes autẽ p̾opłi sui. suã tribum:
& coram isrł. ceteras crib isrł dicit. Sed in hoc qͦd ait honora me
ram seniorib popłi mei. uerecundiã passus ac suꝑbia detent
locutus ẽ: quia timebat honores amitdere. & idõ non obtinuit
qdͥ petut dicens. peccaui: & reliqua. Quisquis enĩ sub specie cor¬

Expanded text:
ut agat poenitentiam, ut agat poenitentiam, mentietur. » Triumphator iste Deus est, cui omnis victoria recte ascribitur. Non mentietur, quia ea quae promittit sibi famulantibus largitur. Poenitudine non flectitur, quia non poenitet eum de bonis quae largitus est, quia mutabilis non est, sed secundum justitiam et veritatem universa dijudicat. « Dixitque Saul: Peccavi, sed nunc honora me coram senioribus populi mei, et coram Israel. » Acsi dixisset: Honora me sicut regem ut ego praecedam sicut rex, et tu sequaris, ut adorem Dominum Deum tuum. Senes autem populi sui, suam tribum; et coram Israel caeteras tribus Israel, dicit. Sed in hoc quod ait: « Honora me coram senioribus populi mei, » verecundiam passus ac superbia detentus locutus est, quia timebat honores amittere, et ideo non obtinuit quod petiit, dicens: « Peccavi, » et reliqua. Quisquis enim sub specie con
Abbreviated transcription (Latin):
culmine abicit᷑. qui rite regimen tenere nescit. Ipse enĩ regi¬
nen rite tenet. qͥ se suꝑiori ꝑ humilitatẽ ad obediendũ subicit.
et inferiori ꝑ auccoritatẽ ad docendũ ante ponit. Si enĩ saul dĩ
nandacis oͥbȩdiret. rite popło preesset. Et conuersus ẽ. samu
ut abiret. Ille autẽ app̃hendit sũmitatem palli eiꝰ. quae
tradidit illud ꝓximo tuo meliori cẽ. Noca mysteriũ qđ sicut
in passione dnĩ pontifex uestimentũ suum scidit. ita rex saul
uestem ꝓphetȩ nc̃ scindere describit᷑. ꝑ utranq enĩ potestatẽ
Qregalẽ uidelicet ac sacerdotalẽ scissio uestimentorũ facta ẽ.
it demonstret᷑ stabilitatẽ regni seu sacerdoti in popło iudeo¬
rum fieri ñ posse. qͥ uerũ regem & sacerdot̾e ad se uenientẽ
dñm uidelicet xp̃m recipe noluerunt. Porro triumphator
in isrł non parcet & penitudine ñ fleccetur. neq enĩ homo ẽ

Expanded text:
culmine abjicitur, qui rite regimen tenere nescit. Ipse enim regiculmine abjicitur, qui rite regimen tenere nescit. Ipse enim regimen rite tenet, qui se superiori per humilitatem ad obediendum subjicit, et inferiori per auctoritatem ad docendum anteponit. Si enim Saul Dei mandatis obediret, rite populo praeesset. « Et conversus est Samuel ut abiret; ille autem apprehendit summitatem pallii tradidit illud proximo tuo meliori te. Porro triumphator in passione Domini pontifex vestimentum scidit , ita ex rex Saul vestem prophetae nunc scindere describitur. Per utramque enim potestatem, et regalem videlicet ac sacerdotalem, scissio vestimentorum facta est: ut demonstretur stabilitatem regni seu sacerdotii in populo Judaeorum fieri non posse, qui verum regem et sacerdotem ad se venientem, Dominum videlicet Christum, recipere noluerunt. « Porro triumphator in Israel non parcet et poenitudine non flectetur. Neque enim homo est
Abbreviated transcription (Latin):
infidelis eẽ. iudeatur. Hinc ꝑsalomonẽ in oscensione ob¬
dientiȩ dicitur. Uir obędiens loquitur uictorias. Uir qr¬
pe obędiens uictorias loquitur. quia dũ aliene uoci hu¬
militer subdimur. nosmet ipsos in corde suꝑamꝰ. Quic
enĩ ꝓdest indiscrete dõ aliquid offerri uelleͣ. & eiꝰ contu¬
ire prȩceptis: Quia nequaqͣm quis ualet de oblatis mune¬
ribus dñm sibi placare̾. qui negligit obtemꝑare iussis
iua enĩ bonorũ nr̃orum ñ indiget. nra datione minime
pascitur. & ob hoc melior ẽ. obȩdientia quã uictima.
e qua pleniꝰ in libris moraliũ legere quis poterit᷑. Dixic
saul ad samuel. Peccaui quia p̃uaricatus sũ sermonẽ dñi
& reliqͣ usqueqͦ ait . Siecit te dñs ne sis rex suꝑ isrł. Corripit
ꝓpħa regem ꝓ inobȩdientia quia mandatũ explere nor
eurauit : prȩdixitq ei regnũ dimissurũ: quiã reccitudinem
mancdatorum di sequi noluit: Et meritoille de pocestat is

Expanded text:
Salomonem in ostensione obedientiae dicitur: « Vir obediens loquitur victorias . » Vir quippe obediens victorias loquitur: quia dum alienae voci humiliter subdimur, nosmetipsos in corde superamus. Quid enim prodest indiscrete Deo aliquid offerre velle, et ejus contraire praeceptis? Quia nequaquam quis valet de oblatis muneribus Dominum sibi placare, qui negligit obtemperare jussis. Quia enim bonorum nostrorum non indiget, nostra datione minime pascitur: et ob hoc melior est obedientia quam victimae. De qua plenius in libris Moralium legere quis poterit: « Dixitque Saul ad Samuel: Peccavi, quia praevaricatus sum sermonem Domini, » et reliqua usquequo ait, « et projecit te Dominus ne sis rex super Israel. » Corripit propheta regem pro inobedientia, quia mandatum explere non curavit, praedixitque ei regnum dimissurum, quia rectitudinem mandatorum Dei sequi noluit. Et merito ille de potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
siomo adugrsus philistum ñ alio in loco quã in agro eultur
osrco confligentes. uiginti nuimero pͥma fronte ex hostibris
sternunt iud figuralit᷑ significare uidet᷑ qͦd his doctor ib
cextiei cedunc atq succũbunt qui intra limites ȩccłȩ posit
enedstatione sacrȩ legis uelut ab agricultura ñ recedunt

Expanded text:
sione adversus Philistim, non alio in loco, quam in agro culturae sione adversus Philistim, non alio in loco, quam in agro culturae dedito confligentes, viginti numero prima fronte ex hostibus prosternunt, illud figuraliter significare videtur, quod his doctoribus haeretici cedunt atque succumbunt, qui intra limites Ecclesiae positi, a meditatione legis, velut ab agricultura non recedunt
Abbreviated transcription (Latin):
sed u sarosa & ardua iter arripiunt. illud allegorice signa
cum illis spualiter dimicare: sed illi potius qui ꝑ artam a
angustam uiã gradientes inter utrunq testamentũ atq inꝰ
ꝓspera & aduersa quasi int̾ duos scopulos dextra leuaq in ce¬
dunt᷑. Qui armis scãrum scripturarũ muniti ñ ꝓcliuius
ad ima. sed mentis alacritate ad altitudinẽ contẽplation
toto annisu conscendere nitunt᷑. Iilud uͦ iter qͦd ionathas as¬
migero suo ꝓposuit ut nisi ipsi prius ꝓuocati forent nequas
ad cos transirent. sed quieti subsisterent: hoc nobis ꝑ huiꝰ m¬
di iter signũ sacra scriptura cypice innuit. ut ne. quis ex cathi¬
licis aduersus hereticos prior contentionis arma cõmoul¬
at nisi ab ipsis priꝰ ad certamen ꝙꝓuocatꝰ fuerit: quia non ps
acholicos sed potius ꝑhereticos contentionis bella uȩccla exore¬
itm sununt. Qd autẽ ionathas & armiger eiꝰ prima congres¬

Expanded text:
sed per saxosa et ardua iter arripiunt, illud allegorice signat sed per saxosa et ardua iter arripiunt, illud allegorice signat cum illis spiritaliter dimicare, sed illi potius qui per arctam et angustam viam gradientes, inter utrumque Testamentum, atque inter prospera et adversa, quasi inter duos scopulos dextra laevaque incedunt; qui armis sanctarum Scripturarum muniti, non proclivius ad ima, sed mentis alacritate, ad altitudinem contemplationis toto adnisu conscendere nituntur. Illud vero iter quod Jonathas armigero suo proposuit, ut nisi ipsi prius ab hostibus provocati forent, nequaquam ad eos transirent, sed quieti subsisterent, hoc nobis per hujusmodi iter signum sacra Scriptura typice innuit: ut ne quis ex catholicis adversus haereticos prior contentionis arma commoveat, nisi ab ipsis prius ad certamen provocatus fuerit; quia non per catholicos, sed potius per haereticos, contentionis bella in Ecclesia exordium sumunt. Quod autem Jonathas et armiger ejus prima congres
Abbreviated transcription (Latin):
absurde intelligi dat᷑. quia controuersia hereticoꝵ & exer¬
citia sunt catholicorũ. Et maloꝵ contentio bonorũ acuit
sensũ. & ad uersitas impioꝵ sinistra: st̃ arma iustorũ. Qa
tamen hereties uelut philistum om̃imodis cauent. ne ꝑ
eorum occasionẽ uiri catholici arma possint habere spͥu¬
ad adolescentẽ armigerũ suum. Ueni & transeamꝰ ad statio¬
nem philistiim quȩ ÷ꝰ trans locũ illum. & reliqͣ. Pendet enim
hȩc sententia ex suꝑioribus. lonathas uͦ cuiꝰ nomen sonat o¬
lumbȩ donũ. scõrum uiroꝵ spu̾alium qui in ȩccła dono sp̃s
scĩ repleti st̃ gestauit figurã. ꝑ quos dñs hereticoꝵ conuer
discurbat. dissipat. atq in fugã uertit. Armiger autẽ eius
corum sẽorum uirorũ ꝓrefigurauit discipłos. qui illorum
exempla atq doctrinã sectantes. & indiuidue ulis adhereno
quasi eoꝵ arma portant. Qͦd autẽ isdem ionathas &. as¬
miger eiꝰ aduersus philistum ñ ꝑ planiora leniaq Loca

Expanded text:
absurde intelligi datur, quia controversia haereticorum exercitia sunt catholicorum; et malorum contentio bonorum acuit sensum; et adversitas impiorum sinistra sunt arma justorum. Quod tamen haeretici, velut Philistim, omnibus modis cavent, ne pro eorum occasione, viri catholici arma possint habere spirtem armigerum suum: Veni, et transeamus ad stationem Philistim, quae est trans locum illum, etc » . Pendet enim haec sententia ex superioribus. Jonathas vero, cujus nomen sonat columbae donum, sanctorum virorum spiritalium, qui in Ecclesia dono Spiritus sancti repleti sunt, gestavit figuram; per quos Dominus haereticorum conventus disturbat, dissipat atque in fugam vertit. Armiger autem ejus eorum sanctorum virorum praefiguravit discipulos, qui illorum exempla atque doctrinam sectantes, et individue illis adhaerentes, quasi eorum arma portant. Quod autem idem Jonathas et armiger ejus adversus Philistim, non per planiora leniaque loca,
Abbreviated transcription (Latin):
seruauerat. regẽ amalech. Quomodo enĩ quisq iustꝰ manẽ.¬
dio. si adhuc aliquid peccati in semet ipso seruauerit sicus
saui: ad uͦ scĩ in figura samuelis ita seuiunt suꝑ hostes suos.
iad ⁊ suꝑuitia peccatorũ ut non ꝑmittant relinqui aliquod
gnitas ꝑfecta scõrum insamuele ꝓpħa erga saul p̃ostensa ec̃.
&ͥ dũ sciret saul peccasse. ex affectu benignitatis lugebat. eũ.
ic etiã saulus lugebat eos. qͥ post fornicationẽ & immundi¬
ciam ñ egerunt penitentia. dixitq dñs ad samuel. Imple
cornu tuiũ oleo. & ueni ut mittã te adisai bethleemit tͥm.
rouidi enĩ infiliis eiꝰ m regem. Fecit mĩ samuel ꝓut dñs im¬
ꝑauit. & unxit dauid pascentẽ oues patris sui in medio frm̃

Expanded text:
servaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus maneservaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus manebit, si adhuc aliquid peccati in semetipso servaverit, sicut Saul? At vero sancti in figura Samuelis ita saeviunt super hostes suos, id est, super vitia peccatorum, ut non permittant relinqui aliquod gnitas perfecta sanctorum in Samuele propheta erga Saul praeostensa est, qui dum sciret Saul peccasse, ex affectu benignitatis lugebat cum. Sic etiam Paulus lugebat illos, qui post fornicationem et immunditiam non egercornu tuum oleo, et veni ut mittam te ad Isai Bethlehemitem; providi enim in filiis ejus regem mihi. Fecit Samuel prout Dominus imperavit, et unxit David ove
Abbreviated transcription (Latin):
minatur & ñ ꝑmanet. Non ẽ. autem ds quẽ non penitet sicui
homincin. Ubi enĩ legitur &ͦd peniteat eũ. mutatio rerũ in¬
telligitur ĩmutabili p̾scientia manente diuina. Ubi gͦ non
pęnitere dicit᷑. non mutare intelligit᷑. Prorsus insolubilẽ
uidemus ꝑhȩc uerba ꝓlatam diuinitꝰ fuisse sententiam.
uista cdiuisione popłi isrł & omĩno ꝑpetuaqͥ cumq tranbi
erant aut transibunt ad xp̃m. nunquã erunt cũ israhe¬
tus c̃. ei. & infrusta concidit samuel agag: coram dño
in galgalis. Quando legunt quidã inscripturis quod scĩ
nusui hostiũ parcunt. efficiunt᷑ crudeles & humanũ san¬
quinem sitiente ᷤᷤ dicunt᷑: quia & iusti ita ꝓcussert̃ hostes
ut ñ relinqueret᷑ abiis qui saluus fieret. Et quidã non indel¬
digunt in his uerbis adumbrari mysteria. & hoc magis nob
mdicari. lit pugnantes aduersus iitia nullũ penitus relin¬
quere debeamꝰ. sed omia interimere: ne si peꝑcerimꝰ. re¬

Expanded text:
 sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omnino perpetuam. Quicumque enierunt, aut transibunt ad Christum, nunquam erunt cum Israeltus est ei. Et in frusta concidit Samuel Agag coram Domino in Galgalis. nulli hostium parcunt, efficiuntur crudeles, et humanum sanguinem sitientes dicunt, quia et justi ita percusserunt hostes ut non relinqueretur ab his qui salvus fieret: et non intelligunt in his verbis adumbrari mysteria, et hoc magis nobis indicari ut pugnantes adversus vitia, nullum penitus ex his relinquere debeamus, sed omnia interimere. Nam si pepercimus, re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓxp̃i amore relictis om̃ib ipsũ secuti st̃ sicut fuert̃ apłi
et. illi qui in actib apłorum uendebant. omĩa & precia a¬
ferebant. ad pedes apłorum. Qd autẽ isdem ionathan u¬
stimentis suis atq armis se nudauit. & dauid uestiuit: ha
indicasse uidet᷑ quod cuncta sacramenta sp̃ualia hoc est
sacerdotiũ atq p̾dicatio quȩ popło iudeorum olim collat
fuerat. ad xp̃i eccłam transferenda eẽnt. diue scdm suꝑior
sensũ. bene acunica usq ad baltcũ omĩa dedit. qͥa creda

Expanded text:
i amore relictis omnibus, ipsum secuti sunt, sicut fuerunt apostoli et illi qui in Actibus apostolorum vendebant omnia, et pretia afferebant ad pedes apostolorum . Quod autem idem Jonathas vestimentis suis atque armis se nudavit, et David vestivit, hoc indicasse videtur: quod cuncta sacramenta spoliata, hoc est sacerdotium atque praedicatio, quae populo Judaeorum olim collata fuerat, ad Christi Ecclesiam transferenda essent. Sive secundum superiorem sensum, bene a tunica usque ad baltheum
Abbreviated transcription (Latin):
Aursũ alii atq alii existant qui eũ hoc ÷ filiũ dei nichil de ma¬
e assũpsisse nec eiusdẽ naturȩ fuisse ex qua & nos sumꝰ. sed
nescio quã imaginariam carne̾. in mundo gestasse. & cęteri
plurimi quos om̃s memorare nimis ꝓlixũ ÷ & non necessariũ.
contra quos om̃s hostes fidei quid eccłasticis uiris agendum ẽ.
nisi ut ex utroq destamento diuersas sententias atq testimonia
quasi uaria ferramenta liment. exacuant. atq elucident. per
quȩ & ea quȩ credunt ac p̾dicant defendere queant. & aduer¬
sarios suos aut confodiendo sibi substernere. aut certe. t̾rendo
infugã conuertere: Hoc quippe modo & contra diuersas
questiones quȩ in eecła ꝑ contentionis uitiũ oriunt᷑ sacerdo¬
hereticorũ nouitates om̃i studio uigilandũ: ne fides ȩccłȩ
uelut edificii fundamentũ ꝑeorundẽ hereticoꝵ impetum.

Expanded text:
Rursum alii atque alii existant, qui eum, hoc est Filium Dei, nihil de maRursum alii atque alii existant, qui eum, hoc est Filium Dei, nihil de matre assumpsisse, nec ejusdem naturae fuisse, ex qua et nos sumus, sed nescio quam imaginariam carnem in mundo gestasse; et caeteri plurimi, quos omnes memorare nimis prolixum est, et non necessarium: contra quos omnes hostes fidei, quid ecclesiasticis viris agendum est? nisi ut ex utroque Testamento diversas sententias atque testimonia, quasi varia ferramenta liment, exacuant, atque elucident, per quae et ea quae credunt ac praedicant defendere queant, et adversarios suos, aut confodiendo sibi substernere, aut certe terrendo in fugam convertere. Hoc quippe modo, et contra diversas quaestiones, quae in Ecclesia per contentionis vitium oriuntur, Dei sacerdohaereticorum novitates omni studio vigilandum, ne fides Ecclesiae, velut aedificii fundamentum, per eorumdem haereticorum impetum,
Abbreviated transcription (Latin):
ereatus & natꝰ gemina substantia. singulariuͦ ꝑsona consub¬
stantialem pat̾ri scdm diuinitatẽ: consubstantialẽ uͦ matri
uixta humanitatẽ unum eundẽq in singular itate personȩ.
ontra quã fidem si econtrario diuersi occurrant. unꝰ uidelicet
qui ita duas naturas infilio dĩ confundat atq ꝑmisceat ut̃
inder dm̃ & hominẽ nullã eẽ. differentiã astruat. sed Hoc esse
deitatem: quod & humanitatẽ in eo sicut & euthiciani & eoꝵ
similes heretici impie defendere. contendunt. Rursũ alius
ex aduerso ꝓsiliat qui sicut duas in eo naturas ita & dua
ꝑsonas affirmare uelit sicut nestorian. iterũ dercius & qͣrtus
occurrat: unꝰ uidelicet qͥ eundem filiũ dei dicat inueritate
deum eẽ. hominem uͦ in fantasia fuisse queadiodũ mani¬
chei & priscillianstȩ dicere ausi sunt. alius autẽ qui illum
purum hominẽ fuisse absq dõ contendat. sicut fotinia Ni.

Expanded text:
creatus et natus, gemina substantia singulari vero persona; consubcreatus et natus, gemina substantia singulari vero persona; consubstantialem Patri secundum Divinitatem, consubstantialem vero matri juxta humanitatem; unum eumdemque in singularitate personae. Contra quam fidem si e contrario diversi occurrant: unus videlicet qui ita duas naturas in Filio Dei confundat atque permisceat, ut inter Deum et hominem nullam esse differentiam astruat, sed hoc esse Deitatem, quod et humanitatem in eo, sicut et Euthitiani, et eorum similes haeretici impie defendere contendunt. Rursum alius ex adverso prosiliat, qui sicut duas in eo naturas, ita et duas personas affirmare velit, sicut Nestoriani. Iterum tertius vel quartus occurrat, unus videlicet, qui eumdem Filium Dei dicat in veritate Deum esse, hominem vero in phantasia fuisse, quemadmodum Manichaei et Priscillianistae dicere ausi sunt. Alius autem qui illum purum hominem fuisse, absque Deo, contendat, sicut Photiniani.
Abbreviated transcription (Latin):
umius substantiȩ cum his aquib ꝓcedit. Siuͦ contra huiꝰmo¬
di ueridicã ꝓrȩdicationẽ ꝓuenerit. ut qͥspiam arrianȩ par¬
tis assertor dicat non ẽ. ita ut p̃dicatis. sed sicut tres ꝑsonas
In dm̃ confitemini. ita & tres substantias in eũ uobis credere
Oportet : filiũ quoq non de substantia patris substitisse sed
er nichilo ereatum. similiter & spm̃ scm non deum sed crea¬
turam credere oportet. quid contra huimodi impiũ prȩdica¬
torem uir eccłasticus facturꝰ erit nisi ut ex utroq testamento
ꝑferat documenta. atq uelut ferramenta acuat diuina desti¬
monia. ꝑquȩ & illa quȩ prȩdicat defendere ualeat. & contra¬
Nicentes refutare: Rursum tẽpore tranquillo nil amplius de
ei filio sacerdotib eccłȩ p̃dicare conuenit. quã ut credat᷑
uerus ds ex substantia patris sine tẽpore ineffabilit̾ natus. et
Derꝰ homo ꝓ nr̃a redemptione de substantia matris teporalit̃

Expanded text:
cedit. Si vero contra hujusmodi veridicam praedicationem provenerit ut quispiam arianae partis assertor dicat: Non ita est ut praedicatis; sed sicut tres personas in Deum confitemini, ita et tres substantias in eum vobis credere oportet. Filium quoque non de substantia Patris substitisse, sed ex nihilo creatum; similiter et Spiritum sanctum non Deum, sed creaturam credere oportet. Quid contra hujusmodi impium praedicatorem vir ecclesiasticus facturus erit? nisi ut ex utroque Testamento proferat documenta, atque velut ferramenta acuat divina testimonia, per quae et illa quae praedicat, defendere valeat, et contradicentes refutare. Rursum tempore tranquillo, nil amplius de Dei Filio sacerdotibus Ecclesiae praedicare convenit, quam ut credatur verus Deus ex substantia Patris sine tempore ineffabiliter natus, et verus homo pro nostra redemptione de substantia matris temporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
pace eiusdem eccłs ad eruditionẽ tantũ modo popłi fideli
quasi ad agri culturã iuxta historis simplicitatẽ utundur
Quȩ testimonia acsi ferramenta si quando ꝑmictente dõ here¬
dicorum bella aduersus eccłam consur rexerint. aderercen¬
dos uidelicet atq ꝓbandos fideles suos uiri eccłastici suba
inqͥsitione ea ꝑserutando & spũali acumine acuendo. ue¬
lut ingladios uertunt: ꝑ quos & hostes fidei ꝓster nuis.
et tam se quã cȩceros fideles ab eoꝵ ꝑsecutione siuie ꝑsuasi¬
ne. defendunt. Precepta qͥppe diuinȩ legis atq test̾emom
et ferramenta sunt in ꝑace eccłȩ & armã in tempore belli
Et ut manifestius fiat qd ꝓfertur. in pace eccłe presules eui
seu sacerdotes simplici predicatione popłm sibi creditum
fide informantes non alta de deo neq incapabilia illis ꝓp¬
nunt: sed ut simplicit᷑ credant in ꝑatrem & filiũ et sp̃m¬

Expanded text:
pace ejusdem Ecclesiae, ad eruditionem tantummodo populi fidelis, pace ejusdem Ecclesiae, ad eruditionem tantummodo populi fidelis, quasi ad agriculturam, juxta historiae simplicitatem, utuntur. Quae testimonia, acsi ferramenta sint si quando, permittente Deo, haereticorum bella adversus Ecclesiam consurrexerint, ad exercendos videlicet atque probandos fideles suos, viri ecclesiastici, subtili inquisitione ea perscrutando, et spiritali acumine acuendo, velut in gladios vertunt; per quos et hostes fidei prosternunt, et tam se quam caeteros fideles ab eorum persecutione, sive persuasione defendunt. Praecepta quippe divinae legis atque testimonia, et ferramenta sunt in pace Ecclesiae, et arma in tempore belli. Et ut manifestius fiat quod profertur: In pace Ecclesiae praesules ejus seu sacerdotes, simplici praedicatione populum sibi creditum fide informantes, non alta de Deo, neque incapabilia illis proponunt, sed ut simpliciter credant in Patrem et Filium et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ex milia equites elatos expͥmunt mundi. & de carnali potentia
Dimidi hereticoꝵ ad iutores existunt. Reliq̃ uulgi mulcitudo
ingentem innuit uulgi plebẽ. quã heretici callidis psuasionib
deceptam sibi aggregant. Sescenti iuri qͥ cum saul remansisse
narrantur. catholicorũ uirorum formã pretendisse possunt.
qui ꝑunitatẽ fidei xp̃o dño uelut adsaul adherentes nullis imi¬
lorum ꝑsuasionib seu terrorib ab eo recedunt. Fabri ferrarii
allegorsce uiros significant spũales in ȩccła. qui tẽpore pacis cũ
desint qui inquiecent ꝑsecur itat̾e mentis seu incuriã abspuab
inqͥsitione torpentes quasi ñ sint. dũ inexcitati ad responden¬
dum hostib fidei parati nequaꝗͣ sunt. Uomeres ui atrligo¬
nes seugtera ferramenta spualiter cestimonia seu sententu
indicant sacrȩ legis. quib testimoniis sacerdotes eccłẽ in

Expanded text:
Sex millia equites, elatos exprimunt mundi, qui de carnali potentia Sex millia equites, elatos exprimunt mundi, qui de carnali potentia tumidi, haereticorum adjutores existunt. Reliqua vulgi multitudo ingentem innuit vulgi plebem, quam haeretici callidis persuasionibus deceptam sibi aggregant. Sexcenti viri, qui cum Saul remansisse narrantur, catholicorum virorum formam praetendisse possunt, qui per unitatem fidei Christo Domino, velut Saul, adhaerentes, nullis malorum persuasionibus, seu terroribus, ab eo recedunt. Fabri ferrarii allegorice viros significant spiritales in Ecclesia, qui tempore pacis cum desint qui inquietent per securitatem mentis, seu incuriam, ab spiritali inquisitione torpentes, quasi non sint, dum inexercitati ad respondendum hostibus fidei parati nequaquam sunt. Vomeres vero atque ligones, seu caetera ferramenta, spiritaliter testimonia, seu sententias indicant sacrae legis; quibus testimoniis sacerdotes Ecclesiae, in
Abbreviated transcription (Latin):
Lanceã. Et reliqua. Philistiim qͥ et allophili licet plurimis
in locis sc̃arum scripturarũ aliud atq aliud multis modis
allegorice signifigent. hoc autẽ in loco om̃ium hereticorũ prȩ¬
figiirant caderuã. quȩ pari consensu impietatis aduersus
ecclam dei conspirantes. ꝓpt̾ multitudinẽ popłi sibi consen¬
tientis & mundi huiꝰ potestatib fidentib eandẽ eccłam dĩ a
suis fidelib depopulari conant᷑. quorũ multitudinẽ. infirm.
membra eccłȩ ꝑtimescentes. pleriq ex ipsis abiurata fide ab
silentio sese occultantes. dũ fidem suã palam c̃fiteri metuunt :
qsi inspeluncis & cauernis t̾rȩ lacitant. Philistiim qͦrũ ingens
umerus eẽ. ꝑhibet᷑. om̃ium hereticoꝵ magistros figurai se
Non dubiũ est. Qui ꝓpt̾ uarias sectas quasi discolores equi
lino impietatis uinclo colligati. in huiꝰ mundi cãpos dissolutis
Habenis ad decipiendos seu oppͥmendos qͦs possc̃ discurrunt

Expanded text:
» et reliqua. Philistim qui et Allophyli, licet plurimis in locis sanctarum Scripturarum, aliud atque aliud, multis modis allegorice significent, hoc in loco omnium haereticorum praefigurant catervas; quae pari consensu impietatis, adversus Ecclesiam Dei conspirantes, propter multitudinem populi sibi consentientis, et mundi hujus potestatibus fidentes, eamdem Ecclesiam Dei a suis fidelibus depopulari conantur; quorum multitudinem infirma membra Ecclesiae pertimescentes, plerique ex ipsis abjurata fide ab o sub silentio sese occultantes, dum fidem suam palam confiteri metuunt, quasi in speluncis et cavernis terrae latitant. Philistim, quorum ingens numerus esse perhibetur, omnium haereticorum magistros figurasse non dubium est. Qui propter varias sectas, quasi discolores equi, uno impietatis vinculo colligati, in hujus mundi campos dissolutis habenis, ad decipiendos et opprimendos quos possunt, discurrunt.
Abbreviated transcription (Latin):
u necessaria accipienda. Sic etiã traditiones non hulle
oportuns assumende st̃. Cũꝙ abieris inde & ultra tͣnsio
on et reliqua usqueq ait. Inuenient te tres uiri ascenden¬
ris ad am in bethel. hiuiri causa orationis ibant in bethel
ubslacob lapidẽ erererat. Post hȩc uenies ad eollẽ dei ubi¬

Expanded text:
es nonnullae opportuno assumendae sunt. « Cumque abieris inde, et ultra transieris, » et reliqua usquequo ait, « invenient te tres viri ascendentes ad Deum in Bethel. » Hi viri causa orubi Jacob lapidem erexerat . « Post haec venies ad collem De
Abbreviated transcription (Latin):
Ds anglueimq hereticiis sabellianȩ partis assertor dicad quil
in dm sicuo una deitas ita & una ꝑsona credendaẽ. nͥ tres
id ẽ. ut ipse credatur pater qui& filius et ipse filiꝰ qui et¬
pater sicut sabellius impie p̾dicabat qͥd tunc agendũ ers
uiris eccłasticis nisi ut & sacra ipsa scriptura contra huui¬
doctorib eccłȩ catholicȩ plebib qui pręsunt p̃dicare cor¬
uenit. quã ut credant patrẽ & filium et sp̃m sc̃m unius

Expanded text:
nque haereticus sabellianae partis assertor dicat, quia in Deum sicut una deitas, ita et una persona credenda est, non tres, id est, ut ipse credatur Pater, qui et Filius: et ipse Filius, qui Pater, sicut Sabellius impie praedicabat; quid tunc agendum erit viris ecclesiasticis, nisi ut et ipsa sacra Scriptura contra hujusdoctoribus Ecclesiae catholicae plebibus qui praesunt praedicare convenit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
fnxerit. inueniet eũ non ĩmerito culpatũ fuisse & inobȩdi¬
entiȩ redargutũ. Locus autẽ hic apud qͦsdam ita distinguit᷑.
c descendes ante me ingalgala. ego qͥppe descendã adte. et̃
postea infert᷑ ad offerendas oblationes. & immolandas uictima
pacificas septẽ dieb expectabis donec ueniã ad te. & ostendã
tibi quȩ facies. Non̾ gͦ samuel suũ prestolari aduentũ sauli
septẽ dierum tẽpore pͦr ȩcepit. sed ad offerendas oblationes et
molandas uictimas pacificas se ab eo eisdẽ septem dieb uolu.¬
t expectari. Qd ille nequaꝗͣ fecit. & idõ merito culpat᷑ & stul¬
ticie elogio denotat᷑ indisereta saulis oblatio obhoc qͦd oboe¬
dientiȩ p̃ceptũ prȩuaricatꝰ ÷ adõ accepta non ẽ. Quia ꝓphȩ enĩ
prȩceptũ parũ ꝑpendit. dm̃ qͥ loquebat᷑ in ꝓpħa contẽpsit:
Dicente dño. quiuos audit mę audit. & qͥuos sꝑnit me sꝑnit.
nde & audiuit. Sed nequaꝗͣ regnũ tuũ ultra consurget. Reꝓ

Expanded text:
rit, inveniet eum non immerito culpatum fuisse et inobedientem redargutum. Locus autem hic apud quosdam ita distinguitur: « Et descendes ante me in Galgala. Ego quippe descendam ad te. » Et postea subinfertur, « ad offerendas oblationes, et immolandas victimas pacificas, septem diebus exspectabis donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. » Non ergo Samuel suum praestolari adventum Sauli septem dierum tempore praecepit, sed ad offerendas oblationes et immolandas victimas pacificas, se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectari; quod ille nequaquam fecit, et ideo merito culpatur, et stultitiae elogio denotatur indiscreta Saulis oblatio; ob hoc quod obedientiae praeceptum praevaricatus est, a Deo accepta non est. Quia enim prophetae praeceptum parum perpendit, Deum qui loquebatur in propheta contempsit, dicente Domino: « Qui vos audit, me audit: et qui vos spernit, me spernit. . » Unde audivit: « Sed nequaquam regnum tuum ult
Abbreviated transcription (Latin):
malũ se egisse cognoscunt terreant. Deinde sequit᷑ qualiter sa
orare ꝓ nobis. respondens ait. absit ame hoc peccatũ in dño
ut cessem orare ꝓuobis. Hic nanq ꝑfecta benignitas scõrũ oli
in samuele demonstrata ẽ. illa uidelicet de qua dñs ait.
iligite inimicos ur̃os. & orate ꝓ ꝑsequentib & calũniantibu
uod. Filius uniꝰ anni erat saul cum regnare cepisset: duobꝰ
autẽ annis regnauit suꝑ isrł. Non de isbosech filiosaul cantũ.
sed de eodẽ Saule hoc dictum ẽ. Sic enĩ erat innocens saul
quando regnare ceperat. sicut filius uniꝰ anni ẽnb nun¬

Expanded text:
malum se egisse cognoscunt, terreant. Deinde sequitur qualiter Sammalum se egisse cognoscunt, terreant. Deinde sequitur qualiter Samorare pro nobis, » respondens ait: « Absit a me hoc peccatum in Domino ut cessem orare pro vobis. » Hic namque perfecta benignitas sanctorum, olim in Samuele demonstrata est: illa videlicet de qua Dominus ait: « Diligite inimicos, et orate pro persequentibus et calumniantibu Filius unius anni erat Saul cum regnare coepisset; duobus autem annis regnavit super Israel. » Non de Isboseth filio Saul tantum, sed de eodem Saule hoc dictum est. Sic enim erat innocens Saul quando regnare coeperat, sicut filius unius anni est,
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam breui indagatione innuere qͦ ait dicens. Uerba sapien¬
tium qͣsi stimuli. & reliqua. Quia & ad conuersionẽ ꝓuocant
firmast̃. & in nullo oberrant qͥa spu scõ ꝓphetis & apłis inspi¬
rata. adeos usq ꝑuenert᷑: & idõ solida radice fundata st̃. Unde
e ineo dẽ uersũ subiungit᷑. Quȩ ꝑmagistroꝵ consiliũ data sc̃
Apastore uno uidelicet a ꝓphetis ꝑ quoꝵ consiliũ sunt ꝓlata. et
& spũ diuino illustratꝰ. pocest corrigere si in qͣntũ humana
fragilitas ñ obsistat se a peccatis continuerit aliorũ peccat a
uia ille iuste redarguit incȩteris malũ eorũ. qͥspũaliter iuuen
stcisse legitur. Qui etiam cales pluuiam de cęlis id ẽ. scientiam
ꝑdicationis ex libris ꝓphetarũ de quib scriptũ est iudiciũ po¬
situm ẽ. & libri aꝑti sunt : ꝓferunt: & corda hominũ fruct̾
fidei ac bonoꝵ opum gignere possint idiffundunt. ut eos qui

Expanded text:
tentiam brevi indagatione innuere, quo ait dicens: « Verba sapiententiam brevi indagatione innuere, quo ait dicens: « Verba sapientium sicut stimuli, » etc., quia et ad conversionem provocant et firmarata, ad eos usque pervenerunt, et ideo solida radice fundata sunt. Unde et in eodem versu subjungitur: Quae per magistrorum consilium data sunt a pastore uno, videlicet a prophetis per quorum consilium sunt prolata, et et Spiritu divino illustratus, potest corrigere, si, inquantum humana fragilitas non obsistat, se a peccatis continuerit, aliorum peccata. Quia ille juste redarguit in caeteris malum eorum, qui spiritualiter vivens, fecisse legitur qui etiam tales pluviam de coelis, id est scientiam praedicationis ex libris prophetarum, de quibus scriptum est: « Judicium positum est et libri aperti sunt , » proferunt et corda hominum, ut fructus fidei, ac bonorum operum gignere possint, diffundunt: ut eos, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uento in posterũ dicturi sumꝰ. Uerũ in hoc q̃d samuel filios isrł̃¬
redarguit. iuxta moralem intelligentiã gpum tenuit. spu̾alium
doctorum & in semet ipsis delicta grauia ñ habent. quȩ redarguant:
seod aliorũ peccata absq detraetatione feriunt. De hisenim calib
psalomonẽ dicitur. Uerba sapientiũ quasi stimuli. & qͣsi elaui
In altii defixi. Bene ait uerba sapientiũ sicut stimuli. ce quasi
elaiiin altũ defixi: quia peccata hominũ nesciunt palpare. nec
molli manu atcrectare lasciuiã. sed asꝑȩ inuectionis increpatio¬
ne corrigere. & errant ⁊ pemtentiȩ dolorẽ & iulnus infigero 
Re cuiꝰ seymo ñ pungit sed obleccationiẽ. audientiũ. istenon ẽ.
scrmo sapientis. hinc ẽ. qͦd ioħs iudeos gloriantes redargiut
Sura inuectione dicens. Genimina uiꝑarũ quis demonstrauit
uobis fugere auentura ira: Deniq possumꝰ & aliter hanc sen¬

Expanded text:
vente, in posterum dicturi sumus. Verum in hoc quod Samuel filios vente, in posterum dicturi sumus. Verum in hoc quod Samuel filios redarguit, juxta moralem intelligentiam typum tenuit spiritalium doctorum: qui in semetipsis delicta gravia non habent, quae redarguant; sed aliorum peccata absque detrectatione feriunt. De his enim talibus per Salomonem dicitur: « Verba sapientium quasi stimuli et quasi clavi in altum defixi . » Bene ait: « Verba sapientium sicut stimuli et quasi clavi in altum defixi, » quia peccata hominum nesciunt palpare, nec molli manu attrectare lascivia; sed asperae invectionis increpatione corrigere, et inerrantes poenitentiae dolorem et vulnus infigere. Si cujus igitur sermo non pungit, sed oblectationi est audientium, iste non est sermo sapientis. Hinc est quod Joannes Judaeos gloriantes redarguit dura invectione, dicens: « Genimina viperarum, quis demonstrabit vobis fugere a ventura ira ? » Denique possumus et aliter hanc sen
Abbreviated transcription (Latin):
tibus resistat mitat in uniuersos cminod isrł idẽ. Ad dloctnres¬
ecele: quatinꝰ sibi opẽ ferant. & scutũ fidei contra om̃s hostes
canus ingargala & inñouemꝰ ibi regnũ & religuia usqueua
Aitroisit q ds ierobaal & bedan et barach & iepche & samud
areruit uol de manu mnimicoꝵ urorum. Prius enĩ antequam
sumiora pandam dicendũ ÷ quis fuerit. iste ierobaal. & bedan.
erobaal ipse e gedeon: qui cũ trecentis uiris suꝑauit madia¬
nitas. Bedan uͦ. uł qͥbusdam placet: ipse ÷ sanson. Ceterũ iuxd
Altiorem intelligentiã galgala ubi samul in nouaiut regnũ ai
redarquit filios isrł quȩ intpretatur reulatio. significat reus¬
latlonem & illuminationẽ fidei in nouo testamento. uibiued
regnum in nouũ cõmutatum ẽ. De. qua mutatione supiꝰ ias
diim ubi de heli & filiis ciꝰ reꝓbatis. & electione samuelis dͥe¬
scripsimus. De abiectione saul & constitutione dauid dño fe¬

Expanded text:
tibus resistattibus resistatEcclesiae, quatenus sibi opem ferant, et scutum fidei contra hostes eamus in Galgala, et innovemus ibi regnum, » et reliqua usquequo ait, « Misit Dominus Jerobaal et Bedan et Barac et Jephte et Samuel, et eruit vos de manu inimicorum vestrorum. » Prius enim antequam superiora pandamus, dicendum est quis fuerit iste Jerobaal et Badan. Jerobaal ipse est Gedeon, qui cum trecentis viris superavit Madianitas. Badan vero, ut quibusdam placet, ipse est Samson. Caeterum juxta altiorem intelligentiam, Galgala ubi Samuel innovavit regnum ac redarguit filios Israel, quae interpretatur revelatio significat revelationem et illuminationem fidei in Novo Testamento, ubi vetus regnum in novum commutatum est. De qua mutatione superius jam diximus, ubi de Eli et filiis ejus reprobatis, et electione Samuelis descripsimus. De abjectione Saul et constitutione David, Domino fa
Abbreviated transcription (Latin):
lum: non solũ quia lubricꝰ et tortuosus ẽ: sedqͥa primũ honi¬
nem ꝑserpentẽ decepit. Ipse ascendit. ad p̃liandura contra ia¬
bes &ui interptatur sensus quia diabolus semꝑ sensũ duine
cognitionis & bonitatis auferre ab hominib conatur. Galaa
uero q dicit aceruus cestimoni. illos significat qͥ erudis. Ec
in eccla testimoniis diuinarũ scripturarũ. quoꝵ ocdilos eber¬
tros eruene. cupit. uidelicet illuminationẽ fidei erp̃dicat ione
auferre satagit. Ded hos saul uidelicet. dñs ac redẽptornr dibe¬
quia in egestate p̾sentis uitȩ nouit dñs qui sunt &iͦ: c apuo ipsum
est certꝰ numerus electoꝵ qͦs ad preliũ contra diabolum exeitaui
cum popło eccłȩ ut eruat ocłos dextros: id ysensũ uel ausũ
sane .&. orthodoxȩ fidei auferat: & uult ut sinistrũ babeariũ
cestimoniorũ diuinarũ scripturarũ congerit. unde sius hos¬

Expanded text:
lum: non solum quia lubricus et tortuosus est, sed quia primum homilum: non solum quia lubricus et tortuosus est, sed quia primum hominem per serpentem decepit. Ipse ascendit ad praeliandum contra Jabes, qui interpretatur sensus, quia diabolus semper sensum divinae cognationis et bonitatis auferre ab hominibus conatur. Galaad vero, qui dicitur acervus testimonii, illos significat qui eruditi sunt in Ecclesia testimoniis divinarum Scripturarum. Quorum oculos dexteros eruere cupit, videlicet illuminationem fidei, et praedicationis auferre satagit. Sed hos Saul, videlicet Dominus ac Redemptor noster, libequia in egestate praesentis vitae novit Dominus qui sunt ejus. Et apud ipsum est certus numerus electorum, quos ad praelium contra diabolum excitat. cum populo Ecclesiae, ut eruat oculos dextros, id est sensum vel visum sanae orthodoxae fidei auferat. Et vult ut sinistrum habeant, itestimonium divinarum Scripturarum congerit, unde suis hos
Abbreviated transcription (Latin):
uersari & ꝑater eoꝵ id ẽ. magister uocari. qui tam doctus &
Apiens ẽ. Pater. magister uocat᷑ : sicut heliseus heliã patrem
÷ magistrũ uocat. Pater mi pat̾ mi. currus isrł & auriga
us. Et in libro iob elui eliphar patrẽ. ids magistrũ uocat
oc modo. Pader mi ꝓbetur iob usq ad fins̃. Qͦd autẽ saul ita
uenit. sicut uidens prȩdixerat significat quia omĩa ita euener
po. sicut libri legis & ꝓphetarũ olim prȩdixer̃t licet de iudeis
uelint intelligi. quib ꝓspera seu ad uersa ita euenert. sicut moyses¬
uersũ iabes galaad. Dixeruntq om̃suiri iabes ad naas.
abeto nos federatos & seruiemus tibi. Et respondit ad eos naas
ammanites. In hoc feriã uobiscum foedus. ut eruã omniũ
urm oculos dextros. & reliqua. Uerũ quia historia manife¬
sta e: spualem intelligentia breuissima insinuatione enuele¬
are aggredimur.Naas qͥ int̾pretatur serpens. significat dtabe¬

Expanded text:
versari et pater eorum, id est magister vocari, qui tam doctus et versari et pater eorum, id est magister vocari, qui tam doctus et sapiens est. Pater magister vocatur, sicut Eliseus Eliam patrem, id est magistrum vocat, Pater mi, Pater mi; currus Israel et auriga ejus. Et in libro Job: Eliu, Eliphaz patrem, id est magistrum vocat, hoc modo, « Pater mi, probetur Job usque ad finem . » Quod autem Saul ita invenit, sicut videns praedixerat, significat, quia omnia ita evenerunt Christo, sicut libri legis et prophetarum olim praedixerunt, licet de Judaeis velint intelligi, quibus prospera seu adversa ita evenerunt, sicut praadversum Jabes Galaad. Dixeruntque omnes viri Jabes ad Naas: Habeto nos foederatos, et serviemus tibi. Et respondit ad eos Naas Ammonites: In hoc faciam vobiscum foedus, ut eruam omnium vestrum oculos dextros. » Verum quia historia est, spiritalem intelligentiam brevissima insinuatione enucleare aggredimur. Naas enim, qui interpretatur serpens, significat diabo