comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis dñi quȩ non oportet fieri: feceritq unũ
ex eis. siue pontifex fuerit. si ue omnis syna¬
gona. et reliquus pͦpłs. et p̾ea didicerit pec¬
catũ suũ qd̾ peccauit ꝑignorantiã: offeret
munus hircũ in capris mascłm ĩ macłatũ :
et ponet manꝰ suas suꝑ capt̾ eiꝰ: int̾ficientq
illũ m loco ubi mactant᷑ holocausta corã¬
oño: ꝙxpeccato ẽ: Statĩq in consequentib
Si tetigont aliqͥd ĩmundũ qd̾ ñ licet tan¬
gere. et fegrit ꝑ ignorantiã. et p̾ea didi¬
cerit: siue ꝑniserit aliqͥd et fuerit oblit̾:
ꝓnuntiabit ieccatũ siiĩ. in qͦ peccasse
se ꝑspic̃: et offe et dño phis qͦ peccauit.
agͥnam siue capit ꝓpeccato: et p̃cabit᷑ p
eo sac̾dos suꝑ peccaie et dimittet᷑ ei pecca¬
cũ: Sinaut̃ ñ p̃ualierit manꝰ eiꝰ ut offe
turtures. aut duos pullos plumbaꝵ offeret
dño: unũ ꝓ peccato. et unum in holocaristo:

Expanded text:
tis Domini, quae non oportet fieri, feceritque unum tis Domini, quae non oportet fieri, feceritque unum ex eis, sive Pontifex fuerit, sive omnis synagoga, et reliquus populus, et postea didicerit peccatum suum, quod peccavit per ignorantiam, offeret munus, hircum de capris, masculum immaculatum: et ponet manus suas super caput ejus, interficietque illum in loco ubi mactantur holocausta corao peccato est . Statimque in sequentibus: Si tetigerit aliquid immundum, quod non liceat tangere, et fecerit per ignorantiam, et postea didicerit, sive promiserit aliquid, et fuerit oblitus, pronuntiabit peccatum suum, in quo peccasse se perspicit, et offeret Domino pro his quae peccavit, agnameo sacerdos super peccato, et dimittetur ei peccatum. Sin autem non praevaluerit manus ejus, ut offerturtures, aut duos pullos columbarum offeret Domino, unum pro peccato, et unum in holocaustum:
Abbreviated transcription (Latin):
et tam̃ errꝰ in uitio ẽ: Argue sc̃m uirũ
ia cob qͣr tachel formosã dilexerit. ꝓqua
et serulut multo tp̃r: et in liȩ pͥmo con¬
cubiii fuerit contristatꝰ: & acquiesce
tarde humanę fragilitati. qͥ et pulchra
capora diligit. et in formia detestat᷑ Lu¬
get ia cob mortẽ filiĩ ioseph: et multo ꝙ̃r
consolationẽ ñ recip̃ filior: Respond&q:
Lugens et gem̃s uadã. ⁊ ad infernũ Et
ꝓbat se hominẽ. dũ ustꝰ ignorat qͥd actũ
sit de uisto filioioseph In exodo scͥptũ ẽ:
Si ꝑcusserit aliquis quẽpiã et mortuus
fuerit: morte moriat᷑ Sin aut̃ ñ uolens.
s ds̃ tradidit eũ in manib eiꝰ: dabotͥ locũ
ad quẽ confugiat qͥ occidit: In quon otan¬
dũ. qd̃ ds tradid̾it hominẽ in manꝰ eiꝰ: et
ille qui occidit ꝑignorantiã exili condẽp¬
In leuitico lex ponit᷑: Anima si peccauit in
conspectui dñi. non sponte ex omnib p̃cep¬

Expanded text:
et tamen error in vitio est. Argue sanctum virum et tamen error in vitio est. Argue sanctum virum Jacob, quare Rachel formosam dilexerit, pro qua et servivit multo tempore, et in Liae primo concubitu fuerit contristatus; et acquiesce tamdem humanae fragilitati, quae etiam pulchra corpora diligit, et deformia detestatur. Luget Jacob mortem filii sui Joseph, et multo tempore consolationem non recipit 732 filiorum, respondetque: Lugens et gemens, vadam ad infernum : et probat se hominem, dum justus ignorat quid actum sit de justo filio Joseph. In Exodo scriptum est: Si percusserit aliquis quempiam, et mortuus fuerit, morte moriatur. Sin autem non volens, sed Deus tradidit eum in manibus ejus, dabo tibi locum, ad quem confugiat qui occiderit . In quo notandum est, quod Deus tradidit hominem in manus ejus, et ille qui occidit per ignorantiam, exsilio condemIn Levitico lex ponitur: Anima si peccaverit in conspectu Domini non sponte, ex omnibus praecep
Abbreviated transcription (Latin):
et inuestigabiles uiȩ eiꝰ: Quis enĩcogno.¬
iut sensũ dñi: aut qͥs consiliariꝰ eiꝰ c̾uit:
Istȩ sunt qͦstiones: de qͥb et in auo loco seͥ¬
bit Stultas aut̃ et in eruditas qͦstiones
deuita.: sciens qm̃ lites gen̾ant: Et ȩccła¬
ꝯstes
de quo certe libro. nulla est ambiguitas:
diximquit sapiens efficiar: et ipsa longe
uas fecerit in hon orẽ. aliud in contume.¬
liam: et ñ acquiescis paulo. ꝓsuo dño res¬
pondenti. ohõ tu qͥs es qͥ responoeas deo:¬
stulta ĩmo ĩpia sciscitatio in ꝑpetui con¬
eritia Abraham et sara aidita reꝓmis¬
sione filii ysaac. rident. ncorde suo: et
cacita cogitatio ñ latet cientiã dĩ Argu¬
unt᷑ in risu: et ipsa eoitatio qͣsi pars in¬
fidelitatis rep̃hendtur At tam̃ ñ exeo
qd̾ risere. difidenti. eondẽpnant᷑. s ex eoqd̃
p̾ea credidert̃. iisticiȩ palmã accipiunt:
Loth nesc̃ in corcubitu filiars qͥd fecerit:
et in ebriatꝰ ꝙeis. ñ habet crim̃ conscientiȩ:

Expanded text:
estigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit ? Istae sunt quaestiones, de quibus et in alio loco scribit: Stultas autem et ineruditas quaestiones devita, sciens quoniam lites generant . Et Ecclesiastes de quo certe libro nulla est ambiguitas, Dixi, inquit, sapiens efficiar, et ipsa longe vas fecerit in honorem, aliud in contumeliam, et non vis acquiescere Paulo, pro suo Domino respondenti: O homo! tu quis es, qui respondeas Deostulta, immo impia sciscitatio tua in perpetuum coneritia . Abraham et Sara, audita repromissione filii Isaac, rident in corde suo, et tacita cogitatio non latet scientiam Dei. Arguuntur in risu, et ipsa cogitatio, quasi pars infidelitatis reprehenditur. Attamen non ex eo quod risere, diffidentiae condemnantur, sed ex eo quod postea crediderunt, justitiae palmam acceperunt. Lot nescit in concubitu filiarum quid fecerit, et inebriatus ab eis non habet crimen conscientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
t imponet᷑ silentiũ. in qͥb iob. et racha¬
rias. helisabethq laudant᷑: Hisi fallor¬
enim in iob ita scͥptũ ẽ Homo quidã erat
homo ille uerax. et sine cͥmine: uerꝰ
dĩ cultor. abstinens se ab omĩre mala
Et it̾um Quis ẽ qͥ arguit iustũ meũ
sine peccato: et loquit᷑ u̾bis tius ꝑ igno¬

Expanded text:
tibi imponetur silentium, in quibus Job et Zachatibi imponetur silentium, in quibus Job et Zacharias, Elisabethque laudantur? Nisi enim fallor in Job ita scriptum est: Homo quidam erat homo ille verax et sine crimine, verus Dei cultor, abstinens se ab omni re mala . Et iterum: Quis est qui arguit justum sine peccato, et loquitur verbis suis per igno
Abbreviated transcription (Latin):
posse eẽ ꝑfectum: Quando enĩ dic̃ siuiᷤ
ꝑfectus ẽẽ uende omĩa qͦ habes. et da
pauꝑib. et ueni seqͤre me: ostendit
hominẽ si uoluerit. et fecerit qͦ p̃cep¬
ta sunt. posse eẽ ꝑfectũ: At̾ Ualidis.¬
simo qͥdem pugno me ꝑcussisti: itaut
caligo mͥante ocłos obu̾sari ceꝑit:S
tam̃ hoc ipsum qd̃ dicis. siuis eẽ ꝑfectus:
circo ñ potuit. Eu aut̃ ostende mͥ. qͥet
uoluerit. et potuerit: qd̾ nc̃ pollicit᷑ es
Cr̃ Quȩ enimme cogit necessitas osten¬
d̾e qui ꝑfecti fuerint: cũ ꝑspicuũ sit
posse eẽ ꝑfectos. ex eo qd̃ uni asaluato¬
re sit dictũ. et ꝑ unũ omĩb siuis eẽ ꝑfe¬
cẽ : At  Terguiersaris : et in eodẽ luco
hesitas Aut enĩ qd̾ potest fieri aliqͣndo
factũ ẽ : aut siñqͣ. factũ ẽ. fieri ñ posse
concede Ct̃ Quid ultͣ differo: Serip¬
turarũ auctoritate uincendus es Ut cȩt̾a
p̃tmittã: nonne hisduob testimoniis

Expanded text:
e perfectum. Quando enim dicit: Si vis perfectus esse, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et veni, sequere me, ostendit hominem, si voluerit, et fecerit quae praecepta sunt, posse esse perfectum. A. Validissimo quidem pugno me percussisti, ita ut caligo mihi ante oculos obversari coeperit: sed tamen hoc ipsum quod dicit: Si vis perfectus circo non potuit. Tu autem ostende mihi, qui et voluerit et potuerit, quod nunc pollicitus es. C. Quae enim me cogit necessitas ostendere, qui perfecti fuerint, cum perspicuum sit posse esse perfectos, ex eo quod uni a Salvatore sit dictum, et per unum omnibus, si vis esse perfectus. A. Tergiversaris: in eodem luto haesitas. Aut enim quod potest fieri, aliquando factum est: aut si numquam factum est, fieri non posse concede. 12. C. Quid ultra differo? 704 Scripturarum auctoritate vincendus es. Ut caetera intermittam, nonne his duobus testimoniis
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ audire: Iustificata est thamarma¬
gis quam ego Ex quib omnib approbat᷑.
non solum ad comꝑationem diuine
maiestatis homines neqͣ ꝗͣ eẽ ꝑfectos: s
ne angłorum quidem et cȩt̃orum homi¬
num. qui uirtutum culmina conscende¬
runt: ut cum tu qui melior es. alium
collatione tui. imꝑfectum eẽ monstra.¬
uis. rursum ab alio te p̃eunte uinca¬
ris: ac ꝑ hoc ñ habeas uerã ꝑfectionẽ:
quȩ si ꝑfecta sit. milla re indiget Cr̃ : Et¬
quomͦ artice ad ꝑfectionem diuunus ser
mo ꝓuocat:At̾ Hac ratione qua dixi÷
ut scđm uires nr̃as unus quisq quantũ
ualuerit extendat᷑: nosi quo mõdo pos¬
sit ꝑuenire. et comp̃hende brauium
suꝑne uocationis Deniq omip̃s ds̃ cui
docet apłs iuxta dispensationem car-¬
nis assumpte subiciendum filium. ut
sit ds̃ omnia in omnib : ꝑspicue demon¬
strat neqͣ qͣ sibi cuncta ẽẽ subiecta Unde

Expanded text:
retur audire: Justificata est Thamar maretur audire: Justificata est Thamar magis quam ego . 713 Ex quibus omnibus approbatur, non solum ad comparationem divinae Majestatis homines nequaquam esse perfectos, sed ne Angelorum quidem et caeterorum hominum, qui virtutum culmina conscenderunt; cum et tu qui melior es alterius collatione, quem imperfectum esse monstraveris, rursum ab alio te praeeunte vincaris: ac per hoc non habeas veram perfectionem, quae si perfecta sit, nulla re indiget. quomodo, Attice, ad perfectionem divinus sermo nos provocat? A. Hac ratione qua dixi, ut secundum vires nostras unusquisque quantum valuerit extendatur, si quo modo possit pervenire, et comprehendere bravium supernae vocationis. Denique omnipotens Deus, cui docet Apostolus juxta dispensationem carnis assumptae subjiciendum Filium, ut sit Deus omnia in omnibus , perspicue demonstrat, nequaquam sibi cuncta esse subjecta. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓgenies et ꝓgenies: cim̃tib eũ: Fecit
potentiam in brachio suo: In quo animdu¬
te. quod beatam se eẽ dicat. non ꝓpͥo m̃ito
atq uirtute: s dei inse habitantis clem̃¬
tia Ipse qͦ ioħs quo maior non fuit int̾
natos mulierum: parentib suis melior est
Non enim solum hominib: s et angelis
testimonio dñi compat᷑ Et tam̃ qͥcunctis
hominib erat maior in t̾ra : minimo in reg.¬
no cȩlorum minor fuisse phibet᷑ Quio
res. alios inferiores: cum econtrario hoc¬
quod sodoma ꝑse iusta sit: quȩ in ȩt̾nos
Illa enim dei filium trucidauit: hȩc ꝓpt̾
habundantiam panis. et ꝑ luxuriȩ mag.¬
nitudinem excessit modum libidinis:
Publicanus in euangłio qui ꝑcutiebat
pectus. quasi chesaurum cogitationũ
pessimarum. et conscientia delictorum
oculos non audebat attollere: suꝑbien¬
tis pharisei collatione fit iustior Et cha¬
mar subspecie meretricis: fallit iudã
Et ipsius sententia qui deceptus ẽ: me¬

Expanded text:
a progenie in progenies timentibus eum. Fecit potentiam in brachio suo . In quo animadverte, quod beatam se esse dicat, non proprio merito atque virtute, sed Dei in se habitantis clementia. Ipse quoque Joannes; quo major non fuit inter natos mulierum, parentibus suis melior est. Non enim solum hominibus, sed et Angelis testimonio Domini comparatur. Et tamen qui cunctis hominibus erat major in terra, minimo in regno coelorum minor fuisse perhibetur. 17res, et alios inferiores, cum e contrario quod Sodoma per se justa sit, quae in aeternos sta videatur. Illa enim Dei Filium trucidavit, haec propter abundantiam panis, et per luxuriae magnitudinem excessit modum libidinis. Publicanus in Evangelio , qui percutiebat pectus, quasi thesaurum cogitationum pessimarum, et conscientia delictorum, oculos non audebat attollere, superbientis Pharisaei collatione fit justior. Et Thamar sub specie meretricis fallit Judam, et ipsius sententia qui deceptus est, me
Abbreviated transcription (Latin):
ut te inminorib exercerem: Quidad
illud dic̾e poces. qd quamius sis inge¬
niosus. nulla ualebis arte subu̾tereᷤ :¬
Primum ponam de uet̾̃i testam̃to: de.¬
inde de nouo Uet̾is cestam̃ti pͥnceps mos¬
ses est: noui dñs atq saluator: Moyses
loquit᷑ ad pͦpłm: Perfecti estote in conspe.¬
ctu dñi dĩ ur̃i Et saluator ad apłos. Esto.
sibile ẽ audientib fac̾e. qd̾ moyses et dñsp̃¬
ceꝑunt: aut sumpossibile. ñ ẽ culpa eors
qͥ obedire ñ possunt: s eiꝰ qui impossibilia

Expanded text:
ut te ad majora exercerem. Quid ad ut te ad majora exercerem. Quid ad illud dicere potes, quod quamvis sis ingeniosus, nulla valebis arte subvertere? Primum ponam de veteri Testamento, deinde de novo. Veteris Testamenti princeps Moyses est; novi, Dominus atque Salvator. Moyses loquitur ad populum: Perfecti estote in conspectu Domini Dei vestri . Et Salvator ad Apostolos: Estote sibile est audientibus facere quod Moyses et Dominus praeceperunt; aut si impossibile, non est culpa eorum qui obedire non possunt, sed ejus qui impossibilia
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit hab̾e uirtutis: ñ suum puta¬¬
re eẽ. s dñi qui largitus est: Qui gͦ natꝰ
est ex deo ñ peccat: quam diu sem̃ dei
manet in eo Et ñ potest peccare:q
ex deo natus ẽ S quia in agro dñico
dormiente patre familias inimicus
homo zizania suꝑseminat. et frum̃to
bono dum nescimus. lolium auenasq
et frum̃to horreis condito. paleas uen¬¬
torum flatib disꝑgendas. et urendas
ignib derelinquit: Unde et in iheremia
scriptum legimus: Quid paleis ad fru-¬
m̃tum dicit dñs: Paleȩ aut̃: a frum̃to
in consummatione scłi separant᷑: Ex quo
approbat ᷑ dum sumus incorpore isto
mortali: mixtas eẽ cum tritico: Qd̃ si op¬
posueris. quare dixerit. et ñ potest pec¬
care. quia ex deo natus est: audies Et
ubi erit p̃mium uoluntatis: Si enim
ideo non peccat. quia peccare ñ potest:
lib̾um tolletur arbitrium Et nͦ qͣꝗͣ
nr̃m fiet s naturȩ bonum: quȩ peccata

Expanded text:
potuerit habere virtutis, non suum putapotuerit habere virtutis, non suum putare esse, sed Domini qui largitus est. Qui ergo natus est ex Deo, non peccat, quamdiu semen Dei manet in eo, et non potest peccare, quia ex Deo natus est. Sed quia in agro Dominico , dormiente patrefamilias, inimicus homo zizania superseminat, et frumento bono, dum nescimus, lolium avenasqueet frumento 706 horreis condito, paleas ventorum flatibus dispergendas et urendas ignibus derelinquit. Unde et in Jeremia scriptum legimus: Quid paleis ad frumentum, dicit Dominus ? Paleae autem a frumento in consummatione saeculi separantur. Ex quo approbatur dum sumus in corpore isto mortali, mixtos esse cum tritico. Quod si opposueris quare dixerit: Et non potest peccare, quia ex Deo natus est: audies, et ubi erit praemium voluntatis? Si enim ideo non peccat, quia peccare non potest, liberum tolletur arbitrium, et nequaquam nostrum fiet, sed naturae bonum, quae peccata
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ conseruat eum. et malignꝰ ñ tangit
eum: Scimus qm̃ ex dõ sumꝰ. et mundꝰ
totus in maligno positus ẽ :At̾: Par pari
referam: et paruam eu głistȩ epłam. scd̾m
sensum tuum docebo sibi ẽẽ contrariã
Si enim omnis qͥ natꝰ ẽ ex deo peccatũ
ñ facit. qm̃ sem̃ eiꝰ manet in eo. et ñ po¬
test peccare.q ex deo natus ẽ. qͣ conse¬
quentia idem in eodem loco loquit᷑: si
dixerimꝰ qm̃ peccatũ ñ habemꝰ. ipsinos
sed ucimꝰ. et u̾itas in nob ñ ẽIgnoras
rationẽ Hesitas atq turbaris Audi
omĩ iniquitate Tunc gͦ iusti sumꝰ.
quando nos peccatores fatem᷑: et uisti.¬
nr̃a non ex ꝓpͥo m̾ito. s ex dĩ consistit
miscd̾a : dicente scã seͥptura: Iustus ac¬
cusator sui est in pͥncipio sermonis Et
in alio loco Dic tu peccata tua. ut iusti¬
ficeris Conclusit enim ds̃ omnia sub
peccato: ut omnib misereat᷑: Et hȩc ho¬
minis est summa iusticia: quicquid

Expanded text:
Dei conservat eum, et malignus non tangit Dei conservat eum, et malignus non tangit eum? Scimus quoniam ex Deo sumus, et mundus totus in maligno positus est . A. Par pari referam, et parvam Evangelistae Epistolam, secundum sensum tuum docebo sibi esse contrariam. Si enim omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: quoniam semen ejus manet in eo, et non potest peccare, quia ex Deo natus est, qua consequentia idem in eodem loco loquitur: Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est ? Ignoras rationem, haesitas atque turbaris. Audi omni iniquitate . Tunc ergo justi sumus, quando nos peccatores fatemur, et justinostra non ex proprio merito, sed ex Dei consistit misericordia, dicente sancta Scriptura: Justus accusator sui est in principio sermonis . Et in alio loco: Dic tu peccata tua, ut justificeris . Conclusit enim Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Et haec hominis summa est justitia, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
et loqui ũ pot̾is usq ad diem qͦ fiant bec:
q ñ credidisti u̾bis meis. qͣ cõplebunt᷑
in tp̃r suo Ex quo ꝑspicuum ẽ. iustos
quidem dici. et ĩmaculatos: s si negligen¬
tia subrepserit. posse concide: Et semꝑho.
minẽ inmeditullio positum: ut et de uir-¬
tutum culmine ad uitia delabat᷑: et de ui¬
tiis ascendat ad sublimia Et nunqͣ eũ eẽ
securum: s semꝑ metuere intran quil¬
litate naufragiũ: Ac ꝑ hoc hominẽ sine
peccato eẽ ñ posse: dicente salomone:
Non ẽ homo iustuis suꝑ t̾ram: qͥ faciatbo.¬
num et ñ peccet: Et eodem in regũ libro:
Neq enim ẽ homo: qͥ ñ peccet: Ac beato
dd: Delicta quis intelligit: ab occultis
meis munda me dñe: et abalienis par¬
ce seruo tuo: Et it̃um Non ingrediaris
in iudiciũ cum seruo tuo: q ñ iustifica¬
bit᷑ in conspectu tuo omnis iuuens: Et
qui natus ẽ ex deo ñ peccat: s gen̾atio

Expanded text:
et loqui non poteris usque ad diem, quo fient haec, et loqui non poteris usque ad diem, quo fient haec, quia non credidisti verbis meis quae implebuntur in tempore suo . Ex quo perspicuum est, justos quidem et immaculatos dici; sed si negligentia subrepserit, posse concidere, et semper hominem in meditullio positum, ut et de virtutum culmine ad vitia delabatur, et de vitiis ascendat ad sublimia; et numquam eum esse securum, sed semper 705 metuere in tranquillitate naufragium: ac per hoc hominem sine peccato esse non posse, dicente Salomone: Non est homo justus super terram, qui faciat bonum, et non peccet . Et eodem in Regum libro: Neque enim est homo qui non peccet . Ac beato David: Delicta quis intelligit? ab oculis meis munda me et ab alienis parce servo tuo . Et iterum: Ne intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Et qui natus est ex Deo, non peccat; sed generatio
Abbreviated transcription (Latin):
in cunctis iustificationib dñi. uisti
sunt in conspectu eius: puto qd̃ pecca¬
to careant: et nulla re indigeant. qͦ ad
iusticiam ꝑtinet Atͣ: ꝓposiusti te¬
stimonia quȩ ñ de alt̾uis scͥpte loco. s
de ꝓpͥis libris absoluta sunt Nã et iob
pꝰquã ꝑcussus ẽ plaga: multa ad u̾sus
sententiã dĩ. ꝓuocans eũ adiudiciũ. dixis¬
se conuincitur: Atq utinã sic iudicaret᷑
uircũ deo : qͦmͦ iudicat᷑ filiꝰ hominis cũ col¬
lega suo Et it̾um Quis mntribuat ad¬
utorem. ut desid̾ium mesĩ omĩps audiat:
et librũ scͥbat ipse qui uidicat: Et rur¬
sum Si fuero iustus: os meũ impialoqͦt᷑
Et si absq cͥmine: prauus inueniar: Et
sipurificat᷑ niue et lotus mundis manib.
satis me sorde tinxisti: et execratum ẽ
tũ ẽ: qd̾ angło natiuitatẽ filii pollicente.
dixerit Unde hoc seiã : Ego enĩ sũ senex:
et uxor mea ꝓcessit in dieb suis Obquȩ:
statĩ silentio condempnat᷑ Eris tacens.

Expanded text:
in cunctis justificationibus Domini, justi sunt in conspectu ejus ; puto quod peccato careant, et nulla re indigeant, quae justitiam pertinet. A. Proposuisti testimonia quae non de alterius Scripturae loco, sed de propriis libris absoluta sunt. Nam et Job postquam percussus est plaga multa adversus Dei sententiam, provocans eum ad judicium, dixisse convincitur: Atque utinam sic judicaretur vir cum Deo, quomodo judicatur filius hominis cum collega suo ! Et iterum: Quis mihi tribuat auditorem, ut desiderium meum omnipotens audiat, et librum scribat ipse qui judicat ? Et rurJob: Si fuero justus, os meum impia loquetur; et si sine crimine, pravus inveniar. Et si purificatus in nive et lotus mundis manibus, satis me sorde tinxisti, et exsecratum est tum est quod, Angelo nativitatem filii pollicente, dixerit: Unde hoc sciam? Ego enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis; ob quae statim silentio condemnatur: Eris tacens
Abbreviated transcription (Latin):
pisse dicentẽ. estote ꝑfecti sic̃ et pat̃ ũr
cȩlestis ꝑfectus ẽ: et tam̃ apłos ñ fuisse
potuisse fieri: ex iusticia eiꝰ qui imꝑa-¬
bat agnoscit᷑: At̃: Pulchre: Nolog̾ mͥ dicaᷤ
one tua. ipsa consequentia. et rerũ ordi¬
ne. inuitus hoc loqueris: Si enim potest
ut taceam de patriarchis et ꝓpħis. qͦrũ
in lege ñ fuit ꝑfecta iusticia: scd̾m illud

Expanded text:
centem: Estote perfecti sicut Pater vester coelestis perfectus est; et tamen Apostolos non fuisse potuisse fieri ex justitia ejus qui imperabat, agnoscitur. A. Pulchre. Nolo ergo mihi done tua, ipsa consequentia et rerum ordine invitus hoc loqueris. Si enim potest olos homo: ut taceam de Patriarchis et Prophetis, quorum in Lege non fuit perfecta justitia, secundum illud
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ debeat᷑ merces. s ei qͥ in me oꝑat᷑ ẽ
At̾ Fr̾uere lib̃i arbitrii potestate: ut
contͣ dm̃ armes linguã tuã: et in eo te
lib̾ũ ꝓbes. sitͥ liceat blasphemare: Ue¬
rũ suꝑ hoc qͥd sentias nulli dubiũ ẽ:
et p̃stigia confessionis tue. aꝑtissima
luce claruert̃ Nc̃ reu̾tam᷑ ad id unde
se hominẽ non peccare si uelit: in ꝑꝑetuũ
dicas. an ad tempꝰ et breue: Cr̃: Suꝑflua
int̾rogatio ẽ Si enim ad tempꝰ et breue
dixero: nichilominus refert᷑ ad ꝑpetuũ:
Quicquid enim ad breue ded̾is: hoc con¬
cedes et in ꝑpetuũ: At̾: Quid dicas ñ
satis intelligo Cr̃ Ita ne durꝰ es. ut ma-¬¬
nifesta ñ sentias: At̃: N me pudet nes¬
cire qd̾ nescio: et de quo futura ẽ dis¬
putatio. debet int̾ utrumq conueni¬
requẽ sensum habeat: Cr̃ Ego hocas¬¬
sero qͥ potest se uno die abstin̾e apec¬
cato: posse et alt̾o: Qui duob: posse et
trib Qui trib: posse et triginta Atq

Expanded text:
 debeatur merces, sed ei qui in me operatus est. A. Fruere liberi arbitrii potestate, ut contra Deum armes linguam tuam, et in eo te liberum probes, si tibi liceat blasphemare. Verum super hoc quid sentias, nulli dubium est, et praestigia confessionis tuae apertissima luce claruerunt. Nunc revertamur ad id, unde se hominem non peccare si velit, in perpetuum dicas, an ad tempus et breve? 701 C. Superflua interrogatio est. Si enim ad tempus et breve dixero: nihilominus referetur ad perpetuum. Quidquid enim ad breve dederis, hoc concedes et in perpetuum. A. Quid dicas, non satis intelligo. C. Itane durus es, ut manifesta non sentias? cire quod nescio. Et de quo futura est disputatio, debet inter utrumque convenire quem sensum habeat. C. Ego hoc assero, qui potest uno die se abstinere a peccato, posse et altero: qui duobus, posse et tribus; qui tribus, posse et tringinta; atque
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ possũ qͥcqͥd uoluero: s hoc so¬
lũ dico posse hominẽ sine peccato ẽẽ si
uelit At̃ Queso ut mͥ respondeas: Ho¬
minẽ me putas an beluam: Crͣ Si de ce
ambigo utrũ homo anbeluasis: ipse
me beluã confitebor At Sigͦ ut dicis
homo sũ. qͦmͦ cũ uelĩ et satis cupiã ñ pec¬
care delinquo: Crͣ Quia uoluntas im¬
ꝑfecta ẽ Si enĩ uere uelles: uere utiq
ñ peccares: At̾: Ergo tu qͥ me argus ñ
uere cuꝑe: sine peccato esq uere cu¬
pis: Cr̃ Quasi ego de me dicã. quẽ pec¬
catorẽ ẽẽ confiteor : et ñ de paricis et
rogo. et tu qͥ respondes peccatores sumꝰ
Crꝰ. S possumꝰ ñ eẽ si uelim̾.: At̃ Sixi
uelle me non peccare: te qͦ id sentire ñ
dubium est: Quomͦ gͥ quod ut̃q uolu¬
mus. ut̃q ñ possumꝰ: Et Quia plene
non uolumus At Da gͦ qͥ maiorum
nr̃orplene uoluerint et potuerint:
Cr̃ Hoc quidẽ ñ facile ẽ ostend̾e Neq

Expanded text:
ssum quidquid voluero; sed hoc solum dico, hominem sine peccato posse esse, si velit. A. Quaeso ut mihi respondeas. Hominem me putas, an belluam? C. Si de te ambigo, utrum homo, an bellna sis, ipse me bellnam confitebor. A. Si ergo, ut dicis, homo sum, quomodo cum velim, et satis cupiam non peccare, delinquo? C. Quia voluntas imperfecta est. Si enim vere velles, vere utique non peccares. A. Ergo tu qui me arguis non vere cupere, sine peccato es, quia vere cupis? C. Quasi ego de me dicam, quem peccatorem esse confiteor, et non de paucis et rrogo, et tu qui respondes, peccatores sumus. C. Sed possumus non esse si velimus. A. Dixi me velle non peccare, te quoque hoc sentire non dubium est. Quomodo ergo quod uterque volumus, uterque non possumus? C. Quia plene non volumus. A. Da ergo qui majorum nostrorum plene voluerint et potuerint. C. Hoc quidem non facile est ostendere. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
confiteberis hominẽ in ppetuũ uitare
dem qd̾ dare ñ debeo: illd̃ qͦso consida
qd̾ dñs dixerit. faciliꝰ camelũ ꝑ foram̃
acus intrare posse. qͣ diuitẽ in regno
ꝑ foram̃ acus ingressus ẽ At̃ Miror
hominẽ prudentem ꝓposuisse testimo¬
nium qd̾ contͣ se faciat᷑ In hoc enĩ ñ qd̾
fieri possit dictum ẽ: s impossibile im¬
possibili comparatum: Quomͦ enĩ camelꝰ
ñ potest intrare ꝑforam̃ acꝰ: ita et diueᷤ
ñ ingrediet᷑ regna cȩlorum: Aut si potue.¬
gris
ostende qd̾ diues ingrediat᷑ regna cęlors:
sequet᷑ ut et camelus intret ꝑforam̃ acͦ
Nec mͥ abraham et cȩt̾os quos inuet̾i testa¬
m̃to diuites legim̾ exempla ꝓponas. qui
diuites ingressi sunt regna cęlorum:
cum tam̃ ipsis diuitiis ad bona abuten¬
tes oꝑa. diuites ẽẽ desierint: immo ñ sibi
s aliis diuites fuerint: et dispensatores
magis dei quam diuites apellandi st̃:

Expanded text:
confiteberis hominem in perpetuum vitarconfiteberis hominem in perpetuum vitardem quod dare non debeo, illud, quaeso, considera, quod Dominus dixerit facilius camelum perforamen acus intrare posse, quam divitem in regnum m per foramen acus ingressus est. A. Miror hominem prudentem proposuisse testimonium, quod contra se faciat. In hoc enim non quod fieri possit, dictum est, sed impossibile impossibili comparatum. Quomodo enim camelus non potest intrare per foramen acus, ita et dives non ingredietur in regna coelorum. Aut si potueris ostendere, quod dives ingrediatur regna coelorum, sequitur ut et camelus intret per foramen acus. Nec mihi Abraham et caeteros, quos in veteri Testamento divites legimus, exemplo proponas, qui divites ingressi sunt regna coelorum, cum ipsi  Al. ipsius divitiis ad bona utentes opera, divites esse desierint; immo cum non sibi, sed aliis divites fuerint, et dispensatores magis Dei, quam divites appellandi sint.
Abbreviated transcription (Latin):
rum. aut uerum futurũ sit: Et qͥcqͥd
futurũ sit: id fieri neceẽ ẽẽ: Quicquid
aut̃ ñ sit fut᷑um: id fieri non posse: Chrỹ¬
sippus uͦ et quȩ ñ sunt fut᷑a. posse fieri
dicit: ut frangi hoc margaritũ. etiam si
id ñ ꝗͣ fut᷑um sit: Qui gͥ aunt posse ho¬
minẽ eẽ absq peccato siuelit: ñ potert̃
hoc uerũ ꝓbare. nͥ futurũ docuerint:
Cum aut̃ fut᷑a incerta sint omnia᷑. et
maxime ea qͦ nunꝗͣ facta sunt: ꝑspicuũ
ẽ eos id futurũ dicere. qd̾ ñ sit futurũ:
ȩccłaste hanc confirmante sententiã
pondeas Possibilia d̃s̃ mandata ded̾it. an
impossibilia : At̾: Cerno qͦ tuatendat
assertio: S de hoc inposteriorib disseren¬
dumẽ: nec dum miscemus questionib
questiones. obscuram audientib intel¬
ligentiam relinquamus: Reseruato gͥ
hoc qd̾ fatemur possibilia dm̃ dedisse
peccato ẽẽ si uelit: Aut enim daĩ eos qͥ
potuerint: aut si nullꝰ potuit. liqͥdo

Expanded text:
rum, aut verum futurum sit. Et quidquid rum, aut verum futurum sit. Et quidquid futurum sit, id fieri necesse esse. Quidquid autem non sit futurum, id fieri non posse. Chrysippus vero et quae non sunt futura, posse fieri dicit: ut frangi hoc margaritum, etiam si id numquam futurum sit. Qui ergo aiunt hominem posse esse absque peccato si velit, non poterunt hoc verum probare, nisi futurum docuerint. Cum autem futura incerta sint omnia, et maxime ea quae numquam facta sunt, perspicuum est eos id futurum dicere, quod non sit futurum; Ecclesiaste hanc confirmante sententiam: pondeas: possibilia Deus mandata dedit, an impossibilia? A. Cerno quo tua tendat assertio. Sed de hoc in posterioribus disserendum est, ne dum miscemus quaestionibus quaestiones, obscuram audientibus intelligentiam relinquamus. Reservato igitur hoc quod fatemur possibilia Deum dedisse peccato esse si velit. Aut enim dabis eos qui potuerunt; aut si nullus potuit, liquido
Abbreviated transcription (Latin):
sum: Possum faber: s nec dumdidici
Quicquid gͥ possum. licet necdumsim :
arces: aliud id qd̃ suꝑ artes ẽ Medici¬
na ᷤ fabrica. et artescȩt̾ȩ inueniunt᷑ in
plurimis: sine peccato aut̃ ẽẽ ꝑpetuo.
diuinȩ solius ẽ pocestatis: Itaq aut da
exemplũ. qui absq peccato fuerint
in ꝑpetuum: aut si dare ñ potes. confi¬
tere inbecillitatẽ tuam : et noli pon̾e
in cęlo os tuum : ut ꝑeẽ. et ẽẽ posse.
stultorum illudas aurib Quis tͥ enim
concedet posse hominẽ fac̾e: quod nulbꝰ
umquam hominum potuerit: Antu ar¬
um̃tis dialeticis ne imbutus quidẽ es: Sienĩ
potest homo: non posse collit᷑: Sin aut̃
non potest: posse subu̾tit᷑ Aut conce¬
de mͥ aliquem potuisse. qd̾ fieripos¬
se contendis: aut sinullus hoc potuit:
inuitus teneb̾is nullum posse qd̾ pos¬
sibile iacticas Int̾ diodorũ et chrysip¬
pũ ualentissimos dialeticos PEPIY
facoy. ista contentio ẽ: Diodorus id
solum posse fieri dic̃. qd̾ aut sit ue¬

Expanded text:
sum: possum esse faber, sed necdum didici. Quidquid igitur possum, licet necdum sim, artes, aliud id quod per artes est. Medicina et fabrica, et artes caeterae inveniuntur in plurimis: sine peccato autem esse perpetuo, divinae solius est potestatis. Itaque aut da exemplum qui absque peccato fuerint in perpetuum: aut si dare non potes, confitere imbecillitatem tuam, et noli ponere in coelum os tuum, ut per esse, et esse posse, stultorum illudas auribus. Quis enim tibi concedet, posse hominem facere quod nullus umquam hominum potuerit? Ne tu dialecticis imbutus quidem es? Si enim potest homo, non posse tollitur. Si autem non potest, posse subvertitur. Aut concede mihi aliquem potuisse, quod fieri posse contendis: aut si nullus hoc potuit, invitus teneberis, nullum posse, quod possibile jactitas. Inter Diodorum et Chrysippum valentissimos dialecticos περὶ δυνάτου ista contentio est. Diodorus id solum posse fieri dicit, quod aut sit ve
Abbreviated transcription (Latin):
Oro de. ñ legisti. ñ ẽ uolentis neq curren¬
tis. s miserentis ẽ dei : Ex quo intelligimꝰ
nr̃m quidẽ eẽ. uelle et currere: s ut uo¬
luntas nr̃a compleat᷑ et cursus. ad dei
misccłiam ꝑtin̾e: atq ita fieri. ut et in
uoluntate nr̃a et incursu. lib̾ũ seruet᷑
arbitriũ: et in consũmatione uolunta¬
tis et cursus. dĩ cuncta potentiȩ relin¬
quant᷑. Scilicet : nc̃ mͥ scͥpt᷑arũ testimonia
replicanda sunt. qͦmͦ ꝑ singła. dei a scĩs fla-¬
gitet᷑ auxiliũ: et in singłis oꝑib sius. illo
adutore et ꝓcectore uti desid̾ent: Lege to¬

Expanded text:
egisti: Non enim volentis neque currentis, sed miserentis est Dei ? Ex quibus intelligimus nostrum quidem esse velle et currere; sed ut voluntas nostra compleatur et cursus, ad Dei misericordiam pertinere, atque ita fieri, ut et in voluntate nostra et in cursu, liberum servetur arbitrium, et in consummatione voluntatis et cursus, Dei cuncta potentiae relinquantur. Scilicet nunc mihi Scripturarum testimonia replicanda sunt, quomodo per singula Dei a sanctis flagitetur auxilium et in singulis operibus suis, illo adjutore et
Abbreviated transcription (Latin):
modi ꝑusis int̾ptationib. ĩ morisudigni.
ponsum habeas: At̃: Tuum responsũ cuiꝰ¬
modi : Bene eos sentire anmale: Cr̃ Et qͦ
me cogit necessitas. ut contͣ alios ꝓmã senten¬
tiam: At̾ Disputationis ordo. et ratio u̾ita¬
tis: An ignoras omne qd̃ dr̃. aut eẽ. aut ñ eẽ :
et aut int̾ bona. aut int̃ mala deb̾e num̾a¬
ri: Hoc gͥ de qͦ int̾rogo. aut bene dici. aut
male: ingratis tͥ fatendũ ẽ Cx̃ Si in sin¬
gulis reb qͣs gerimꝰ dei utendũ ẽ adiutorio:
gͦ et calamũ tẽꝑare ad scͥbendũ. et tẽꝑatũ
pumice terere. manũq aptare litis. tace¬
re. loqͥ. seđe. stare. ambulare. currere. co¬
mede. ieiunare. flere. ridere. et cȩt̾a hus¬
sensũ ñ posse: ꝑspicuũ ẽ Cr̃ In qͦ lib̾ũ ha¬

Expanded text:
sis interpretationibus, immo risu dignis, ponsum habeas? A. Tuum responsum cujusmodi? Eos bene sentire, an male? C. Et quae me cogit necessitas, ut contra alios promam sententiam? A. Disputationis ordo et ratio veritatis. An ignoras omne quod dicitur, aut esse, aut non esse; et aut inter bona, aut mala debere numerari? Hoc ergo de quo interrogsingulis rebus quas gerimus, Dei utendum est adjutorio, ergo et calamum temperare ad scribendum, et temperatum pumice terere, manumque aptare litteris, tacere, loqui, sedere, stare, ambulare, currere, comedere, jejunare, flere, ridere, et caetera hujussensum non posse perspicuum e
Abbreviated transcription (Latin):
stribuerat: uolens ostend̾e nullã int̃
iustũ. et iustũ. peccatorẽ. et peccatorẽ.
ẽẽ distantiã: et hoc ut ꝓbaret infini-¬
ta de scͥptis exẽpla congesserat: qͣsi
suo sensui congruentia Cuinos qͤstio¬
ni. et argum̾̃tis et exẽplis respondimꝰ
scͥpt᷑arũ: ueterẽq zenonis sententiã. tã
cõmuni sensu. ꝗͣ diuina lectione contri
in ortulis suis int̾ adolescentulas et
mulierculas allo qͣm Fauent tͥ et cras¬
si nitidi dealbati Adde si uis uixta so¬
craticã irrisionẽ: om̃s sues et canes Et
multitudo t̾rebit Quoscũq formo¬
sos. quoscũq calamistratos. quas cri-¬
ne cõposito. qͦs rubentib buccis uido.
de tuo arm̃to st̃: ĩmo int̾ tuos grun¬
niunt: De nr̃o grege tristes. pallidi.
sordidati: et qͣsi ꝑegrini huiꝰ scłi licet
sermone taceant. habitu locunt᷑ et ge¬
stu: Heu mͥ q ꝑegrinatio mea ꝓlonga¬
ta ẽ. habitauicũ habitantib cedar.¬

Expanded text:
lens ostendere, nullam inter justum et justum, peccatorem et peccatorem esse distantiam. Et ut hoc probaret, infinita de Scripturis exempla congesserat, quasi suo sensui congruentia, cui nos quaestioni, et argumentis, et exemplis respondimus Scripturarum, veteremque Zenonis sententiam, tam communi sensu, quam divina lectione contriin hortulis suis inter adolescentulos et mulierculas, alloquamur. Favent tibi crassi, nitidi, dealbati. Adde, si vis, juxta Socraticam irrisionem, omnes sues, et canes, et multitudo terrebit. Quoscumque formosos, quoscumque calamistratos, quos crine composito, quos rubentibus buccis videro, de tuo armento sunt, immo inter tuos sues grunniunt. De nostro grege tristes, pallidi, sordidati, et quasi peregrini hujus saeculi, licet sermone taceant, habitu 380 loquuntur et gestu: Hei mihi quia peregrinatio mea prolongata est! habitavi cum habitati
Abbreviated transcription (Latin):
mas: s a me utrũq d̾r: ut et dei gr̃ȩ sic.
qd̃ tales conditi sumꝰ: et ꝑ singła oꝑa illiꝰ
ãminiculo fulciam᷑: At̾ Constat gͦ int̃
Constat: et suꝑ hoc nulla contentio ẽ
At̃ Male gͦ sentiunt. qͥ ꝑ singłas res qͣs
agimꝰ. dei auferunt adiutoriũ : et illd̃ qd̾
psalmista canit. Nisi dñs ȩdificau̾it do¬
mum. inuanũ laborauert̃ qͥ edificant

Expanded text:
mas, sed a me utrumque dicitur, ut et Dei gratiae sit, mas, sed a me utrumque dicitur, ut et Dei gratiae sit, quod tales conditi sumus, et per singula opera illius adminiculo fulciamur. A. Constat ergo inter Constat, et super hoc nulla contentio est. A. Male ergo sentiunt, qui per singulas res quas agimus, Dei auferunt adjutorium, et illud quod Psalmista canit: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant
Abbreviated transcription (Latin):
deinutu omnia gub̃nent᷑: et hoc qd sumꝰ.
et habemus appetitum ꝓpriȩ uoluntatis.
dei conditoris sit beneficium: Ut enim li¬
b̾um possideamꝰ arbitrium ⁊ et uł ad bonã
itł ad malã partẽ declinemꝰ ꝓpͥa uoluntate :
eiꝰ ẽ gr̃ȩ. quinos ad imaginẽ et similitudi¬
bole dubium ẽ. ex eiꝰ cuncta pendẽre iu¬¬
dicio. qui creator ẽ omniũ: et qͥcqͥd habemꝰ
illiꝰ beneficio deputandũ: S qͤro : hocip¬
sum qd̃ dei asseris gr̃ȩ. ad conditionis re¬
feras beneficiũ. anin singulis reb putes
eẽ. qͣs gerimꝰ: ut scilicet illiꝰ in omnib uta¬
mur auxilio: ansemel ab eo lib̃i arbitrii
conditi. nr̃a uoluntate uł uirib agamͦ
qd̃ uolumus Noui enĩ plerosq ur̃m. ita
ad dei cuncta referre gr̃am: ut ñ in par.¬
tib s in gen̾e : hoc ẽ nequaqͣ in singulis
reb. s in conditionis et arbitriĩ intelli-¬
gant potestate Cr̃ Non ẽ ita ut autu¬

Expanded text:
Dei nutu omnia gubernentur, et hoc quod sumus Dei nutu omnia gubernentur, et hoc quod sumus et habemus appetitum propriae voluntatis, Dei conditoris sit beneficium. Ut enim liberum possideamus arbitrium, et vel ad bonam vel ad malam partem declinemus propria voluntate, iae, qui nos ad imaginem et ad similitudibule, dubium est, ex ejus cuncta pendere judicio, qui creator est omnium, et quidquid habemus, illius beneficio deputandum. Sed quaero, hoc ipsum quod Dei asseris gratiae, utrum ad conditionis referas beneficium, an in singulis rebus putes esse quas gerimus, ut scilicet illius in omnibus utamur auxilio; an semel ab eo liberi arbitrii conditi, nostra voluntate vel viribus agamus quod volumus? Novi enim, plerosque vestrum ita ad Dei cuncta referre gratiam, ut non in partibus, sed in genere, hoc est, nequaquam in singulis rebus, sed in conditione arbitrii intelligant potestatem. C. Non est ita ut autu
Abbreviated transcription (Latin):
habeo: illo suggerente. et adiuuante
cõplet᷑ At. N denat᷑a qͤro: s de accu
Quis enĩ dubitat dm̃ omniũ creatorẽͦ
hoc mͥ respondeas uelim Qd̃ agis bonũ :
tuũ ẽ. an dei: Crͣ Meũ : et dei Ut ego
oꝑer: et ille adiuuet: At Et qͦmͦ hȩc
omniũ opinio ẽ. qd̾ dei auferas gr̃am:
et qͥcqͥd homines agimꝰ ꝓpͥȩ tantũ asse-¬
ras uoluntatiꝰᷤ Cr̃ Miror ataice. curer¬
roris alieni a me causam rationẽq fla.¬
gites: et id qͦͤras qd̃ scͥptũ ñ ẽ: cũ ꝑspicuũ
sit quid scͥpserĩ: Bixi posse hominẽ sine
peccato eẽ si uelit Nũqͥd addidi absq
dei gr̃a : At̃ S exeo qd̃ ñ addidisti: uid̾is
negare: Crͣ Immo ex eo qd̃ ñ negaui: di¬
negare arbitrandi sumus At̾ Confiteri gͥ
posse hominẽ sine peccato eẽ siuelit. cũ
dei gr̃a: Cr̃ Non solũ fatebor: s et lib̾e
ct. Errat Quin potiꝰ arbitrandus ẽ impiꝰ: cũ

Expanded text:
habeo, illo suggerente et adjuvante habeo, illo suggerente et adjuvante completur. A. Non de natura quaero, sed de actu. Quis enim dubitat Deum omnium Creatorem? Hoc mihi respondeas velim: quod agis bonum, tuum est, an Dei? C. Meum est, et Dei; ut ego operer et ille adjuvet. A. Et quomodo haec omnium opinio est, quod Dei auferas gratiam, et quidquid homines agimus, propriae tantum asseras voluntatis? C. Miror, Attice, cur erroris alieni a me causam rationemque flagites, et id quaeras quod scriptum non est, cum perspicuum sit quod scripserim. Dixi hominem sine peccato esse posse, si velit. Numquid addidi, absque Dei gratia? A. Sed ex eo quod non addidisti, videris negare. C. Immo ex eo quod non negavi, din dicimus, negare arbitrandi sumus. A. Confiteris ergo, posse hominem sine peccato esse, si velit, cum Dei gratia? C. Non solum fateor; sgratiam, errat: quin potius arbitrandus est impius; cum
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ int̾ oues: s in inferiori ordine: Et qͦmͦ
int̾ dd̃ et ionathan : ita int̾ ouẽ et ouẽ
cogeris susciꝑe differentias: Seruus qͥ
cognoũ uoluntatẽ dñi sui. et ñ p̃parauit.
nec fec̃ scđm uoluntatẽ eiꝰ : uapulabit

Expanded text:
igitur inter oves; sed in inferiori ordine. Et quomodo igitur inter oves; sed in inferiori ordine. Et quomodo inter David et Jonatham, ita inter ovem et ovem cogeris suscipere differentias. Servus qui cognovit voluntatem domini sui, et non praeparavit; nec fecit secundum voluntatem e
Abbreviated transcription (Latin):
micide teneri nec ministroꝵ dei in¬
trarent ciuitates: Si oues dixeris:
utiq ñ ert̃ tales oues ꝗͥ absq lupoꝵ
metu tota lib̾tate pascant᷑: et ꝓbabit᷑
tͥ. oues qͥdẽ eas eẽ s erroneas: a dexłs
eẽ. uerũ ñ stare. s fugere. donec mo¬
riat᷑ sac̾dos magn̾: & ad infernadescen¬
dens. lib̾et animꝰas fugitiuorũ: Gabao¬
occurrunt filiis isrł: et cesis aliis gen¬
tib. in lignarios. et aqͥrios reseruant᷑.
Tantiq apud dm̃ m̃iti sunt: ut styxps
saul obeorum inuirias sit deleta Inter
quos eos collocabis: Int̾ hircosꝰ s ñ st̃
in t̾fecti: et sententia dñi uindicant᷑¬
int̾ oues S dic̃ scͥpt᷑a diuina qd̾ ñ sint
eiꝰdẽ m̃iti cuiꝰ et isrłitȩ Uides gͦ qd̾stent
quidẽ adextris: s multo inferiori gra¬
dui Int̾ dd̃ uirũ sc̃m. et saul regẽ pes¬
simũ mediꝰ ionathan fuit: quẽ nec int̾
maxime cum et ipse int̾fectus sit: Erit

Expanded text:
micidae caeteri, nec ministrorum Dei inmicidae caeteri, nec ministrorum Dei intrarent civitates. Si oves dixeris, utique non erunt tales oves, quae absque luporum metu tota libertate pascantur. Et probabitur tibi, oves quidem eas esse, sed erroneas: a dextris esse, verum non stare, sed fugere, donec moriatur Sacerdos magnus, et ad inferna descendens, liberet animas fugitivorum. Gabaooccurrunt filiis Israel, et caesis aliis gentibus, in lignarios et aquarios reservantur . Tantique apud Deum meriti sunt, ut stirps Saul ob eorum injurias sit deleta . Inter quos eos collocabis? 377 Inter hircos? Sed non sunt interfecti, et sententia Domini vindicantInter oves? Sed dicit Scriptura divina, quod non sint ejusdem meriti cujus et Israelitae. Vides ergo quod stent quidem a dextris; sed multo inferiori gradu. Inter David virum sanctum, et Saul regem pessimum, medius Jonathas fuit. Quem nec inter maxime cum et ipse interfectus sit. Erit
Abbreviated transcription (Latin):
tum qd̃ aufert᷑ a timido uł negligente
seruo: ñ det᷑ ei qͥ minus lucrifecerat. s
qui plus: id ÷ qͥ suꝑ decẽ positꝰ fuerat
ciuitates: Sinumerꝰ ñ fac̃ ordinẽ: qͣre
dix̃. dedit unicuiq scđm uires suas e Si
eãdem lucra st̃ qͥnq talentoꝵ et decẽ:
cur ei qͥ minꝰ lucrifecerat ñ decẽ. et ei
qui plus non quinq tradunt᷑ urbese
Qd̃ aut̃ dñs ñ his content̾ su qͤ habem̾.
s semꝑ maiora desid̾et: ipse demonstrat
dicens: Quare ñ dedisti pecuniã meã
ad traperetas: et ego ueniens cũusu¬
ꝓfic̃: nec seruat insudario delicate
gr̃am quã accep̃: s auarꝰ nego ciator
renouat᷑ de die in diẽ: et decrescere se
putat. nͥ semꝑ creuerit: Sex urbes
fugitiuorũ descͥbunt᷑ in lege qͥ homi¬
nẽ int̾fecerit nolens: et ipse urbes sac̾¬
dotales st̃ Rogare libet: fugitiuos
istos int̾ hircos tuos. an. int̾ oues nr̃as
colloces: Si hirci eẽnt occid̾ent᷑. ut ho¬

Expanded text:
tum quod aufertur a timido, vel negligente tum quod aufertur a timido, vel negligente servo, non datur ei qui minus lucri fecerat; sed qui plus, id est, qui super decem positus fuerat civitates. Si numerus non facit ordinem, quare dixit, Dedit unicuique secundum vires suas. Si eadem lucra sunt quinque talentorum et decem: cur ei qui minus lucri fecerat, non decem, et ei qui plus, non quinque traduntur urbes? Quod autem Dominus non his contentus sit, quae habemus: sed semper majora desideret, ipse monstrat, dicens: Quare non dedisti pecuniam meam ad trapezitas, et ego veniens cum usuproficit, nec servat in sudario delicate gratiam, quam accepit; sed avarus negotiator renovatur de die in diem, et decrescere se putat, nisi semper creverit . Sex urbes fugitivorum describuntur in Lege, qui homines interfecere nolentes: et ipsae urbes Sacerdotales sunt. Rogare libet, fugitivos istos inter hircos tuos, an inter oves nostras colloces? Si hirci essent, occiderentur ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
minimꝰ: Si om̃s in cęlo ȩquales futuri
sumꝰ: frust᷑ nos hic humiliamꝰ. ut ibi
possimꝰ ẽẽ maiores De duob debitorib
quingentorum denariors. et qͥnqͣginta :
cui plus dimitat᷑. plus amat Unde &
saluator: Dico inquit tͥ: remittunt᷑ ei
peccata multa: qm̃ dilȩx̃ multũ:
Cui aut̃ minus dimitit᷑.: minꝰ diligit:
Qui minꝰ diligit. et minꝰ ei dimittit᷑:
titiq in minori gradu erit. Pat̾ fami¬
uit acciꝑet sibi regnũ et reu̾teretur.
uocau̾it decem seruos. et ded̾it eis sin¬
suas: et emolum̃tũ uł decẽ. uł qͥnq ac¬
ceꝑint ciuitates: Porro aliꝰ qͥ unũ talen¬
tum siue unã mnã acceꝑat: qd̾ accep̃
infodit. siue in sudario colligauit: et
iste qui mnam uł talentum infodit ne
ꝑd̾et qd̃ acceꝑat ñ peccauit: magisq
laudanda cautio reseruantis. qͣ cassus
labor eorũ. qui sine laboris p̾mio de su¬
darunt: de hinc qd̾ hoc ipsum talen¬

Expanded text:
minimus . Si omnes in coelo aequales futuri minimus . Si omnes in coelo aequales futuri sumus, frustra nos hic humiliamus, ut ibi possimus esse majores. De duobus debitoribus quingentorum denariorum, et quinquaginta, cui plus dimittitur, plus amat. Unde et Salvator: Dico, inquit, tibi, remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Cui autem minus dimittitur, minus diligit . Qui minus diligit, et minus ei dimittitur, utique in minori gradu erit. Paterfamiut acciperet sibi regnum, et reverteretur, vocaverit decem servos, et dederit eis sinsuas, et emolumentum, vel decem, vel quinque acceperint civitates. Porro alius, qui unum talentum, sive unam mnam acceperat, quod accepit, infodit, sive in sudario colligavit, et iste qui mnam et talentum infodit, ne perderet quod acceperat, non peccavit; magisque laudanda est cautio reservantis, quam cassus labor eorum, qui sine laboris praemio desudarunt. Deinde quod hoc ipsum talen
Abbreviated transcription (Latin):
sti tales discipłos. ñ fecisti Hoc ꝑfecit
doctrina tr: a: ut peccatũ ne penitentiã
qͥdẽ habeat Uirgines tue qͣs pruden¬
tissimo consilio qd̾ nemo ũqͣ legerat
nec audierat. de apło docuisti. melꝰnu
rt̃ maritos Ñ suasit hoc apłs: ñ electioĩs
uas Uirgilianũ consiliũ ẽ Coniugiũ
uocat hoc p̃tex̃ noĩe culpã Quadrin¬
get in mundoꝰ ex qͦ innum̃abiles hereseꝰ
tunicã illiꝰ conscidert̃: uniu̾sus pene er¬
ror. de chaldeo et syro et greco sermo¬
ne p̃cesserat: Basilides magist᷑ lipxuriȩ
et turpissimoꝵ complexuũ. pͦ tot annos
ita in iouinianũ qͣsi i euphorbiũ transformat᷑
ẽ: ut latina qͦ lingua hab̾et heresim suã
Nulla ne fuit in toto orbe ꝑuincia qͦ reci¬
ꝑet p̃coniũ uoluptatis. in quã coluber
tortuosus in repꝑet: nͥ ꝗͣ pet̾ doctrina supͣ
petrã fundau̾at xp̃c : Uexillum crucis.

Expanded text:
sti tales discipulos, non fecisti. Hoc profecit sti tales discipulos, non fecisti. Hoc profecit doctrina tua, ut peccata nec poenitentiam quidem habeant. Virgines tuae quas prudentissimo consilio, quod nemnec audierat, de Apostolo docuisti, Melius runt maritos. Non suasit hoc Apostolus, non electionis vas. Virgilianum consilium est: Conjugium vocat, hoc praetexit nomine culpam. get in mundo. Ex quo innumerabiles haereses tunicam illius consciderunt, universus pene error 381 de Chaldaeo et Syro, et Graeco sermone processerat. Basilides magister luxuriae et turpissimorum complexuum, post tot annos ita in Jovinianum, quasi in Euphorbum transformatus est, ut Latina quoque lingua haberet haeresim suam. Nulla ne fuit alia in toto orbe provincia, quae reciperet praeconium voluptatis, in quam coluber tortuosus irreperet, nisi quam Petri doctrina super petram fundaverat Christum. Vexillum crucis
Abbreviated transcription (Latin):
dampnari heresim : homines em̃dari
Aut certe si nerrore uoluerint ꝑma¬
manicheoꝵ eẽ sententiȩ hominũ dãpna¬
re naturã: et libũ auferre arbitriũ. et
aduicoriũ dei collere: rursumq aꝑtis¬
sime insaniȩ : hoc hominẽ dic̾e eẽ qd̃ ds̃
ẽ: Et sic ingrediendũ iuaregia: ut nec
ad sinistrã nec ad dexcerã declinemꝰ ⁊ ap¬
petitũq ꝓpͥȩ uoluntatis. dei semꝑ cre¬
damꝰ auxilio gub̾nari Si quis aut̃ falso
se infamari clamitat. et głat᷑ nr̃a senti¬
re: tunc uerȩ fidĩ ꝓbabit ad sensum:
cum aꝑte absq dolo adu̾sa dãpnau̾it:
ne audiat illd̃ ꝓpħicũ Et in omĩb his
ñ ẽ conu̾sa ad me p̃uaricatrix soror eiꝰ ui¬
da ex toto corde suo: s inm̃datio Mino¬
risq peccati ẽ seqͥ malũ qd̾ bonũ puta¬
nou̾is: Qui minas. inuiriã. pauꝑtatẽ
ferre ñ possumꝰ: qͦmͦ flãmas babyloni
ficta ñ auferat: Nolo timore ꝑfidiã dis¬

Expanded text:
damnari haeresim, homines emendari. damnari haeresim, homines emendari. Aut certe si in errore voluerint permaManichaeorum esse sententiae, hominum damnare naturam, et liberum auferre arbitrium, et adjutorium Dei tollere. Rursumque apertissimae insaniae, hoc hominem dicere, quod Deus est. Et sic ingrediendum via regia, ut nec ad sinistram nec ad dextram declinemus; appetitumque propriae voluntatis, Dei semper credamus auxilio gubernari. Si quis autem falso se infamari clamitat, et gloriatur nostra sentire; tunc verae fidei probabit assensum, cum aperte et absque dolo adversa damnaverit: ne audiat illud Propheticum, Et in omnibus his non est conversa ad me praevaricatrix soror ejus Juda ex toto corde suo, sed in mendacio . Minorisque peccati est, sequi malum quod bonum putanoveris. Qui minas, injuriam, paupertatem ferre non possumus, quomodo flammas Babylonisficta non auferat. Nolo timore perfidiam dis