comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dia: Ita uno die: fac ta est lux
Duobus autem sequentibus fa¬
brica mundi huius: unosupe¬
nor pars id est firmamentũ
Alter inferior : id est mare
& terra: Sed partem supe¬
riorem nullis alimentorum
corporalium generibus inple¬
uit: Quia non ibi erat posi¬
turus corporatali refectio¬
ne indigentia: At inferiorẽ
quam sibi congruentibus anima¬
libus ornaturus erat : neces¬
sariis eorum indigentiae cibis
ante dit auit: Reliquis ergo
tribus diebus eacreata sunt :
quȩ intramundum idest : in¬
traistam uniuersi tatem usibi¬
lem exelementis omnibus
facta ui sibilia suis & congru¬
is motibus agerentur: Primo
infirmamento luminaria :
quia prius erat ẜactum fir¬
mamentum deinde inferiore
animantia sicut ordo ipse pos¬
cebat. unodie aquarum : alio
terrarum: Nec quis quam ita
demens est ut audeat dicerȩ
non potuis sedm̃ facere uno die
cuncta siuell& : autsi uell&
bi duo: unodie spitalem ereatu¬
ram & alio die corporalem

Expanded text:
dia — ita uno die facta est lux, dia — ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi huius: uno superior pars, id est firmamentum, altero inferior, id est mare et terra . sed partem superiorem nullis alimentorum corporalium generibus inpleuit, quia non ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis motibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ simul ductȩ. eundem duo de¬
tricesimum conplent: Fiunt
enim uiginti osto: Et quanto
magis numerorum ordo pro¬
cedit : tanto productioribus
prorata portione interuallis
repperiuntur: hiinumeri qui
suis talibus partibus insũma
redactis ad seipsos occurrunt:
dicuntur que perfecti: Quorũ
enim numerorum tales partes
simul dustę non inplent eosdem
numeros : quorum partes sunt:
in perfecti nominantur: Quorũ
autem &iam excedunt plus quã
persecti appellantur: Perfec¬
toergo numero dierum: hoc est
senario perfecit ds̃ opera suaquȩ
fecit: Itaenim scriptum est:
Et consummauit ds̃ in diesexto
opera sua quȩ fecit Magis aut̃
inistum numerum intentus fio:
quum considero &iam ordinem
operum ipsorum: Sicut enim
idem numerus gradatim par¬
tibus suis intrigonum surgit :
Namita sesequuntur: Vnum
duo tria: Vt nullus alius inter¬
ponipossit: Quae s ingule sena¬
rii partes sunt: quibus constant
unum sexta tertia tria dimi¬

Expanded text:
quae simul ductae eundem duodequae simul ductae eundem duodetricesimum conplent; fiunt enim uiginti octo. et quanto magis numerorum ordo procedit, tanto productioribus pro rata portione interuallis reperiuntur hi numeri, qui suis talibus partibus in summam redactis ad se ipsos occurrunt, dicunturque perfecti. quorum enim numerorum tales partes simul ductae non inplent eosdem numeros, quorum partes sunt, inperfecti nominantur; quorum autem etiam excedunt, plus quam perfecti appellantur. Perfecto ergo numero dierum, hoc est senario, perfecit deus opera sua, quae fecit. ita enim scriptum est: et consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. magis autem in istum numerum intentus fio, cum considero etiam ordinem operum ipsorum. sicut enim idem numerus gradatim partibus suis in trigonum surgit — nam ita sequuntur unum, duo, tria, ut nullus alius interponi possit, quae singulae senarii partes sunt quibus constat: unum sexta, duo tertia, tria dimi
Abbreviated transcription (Latin):
am: Nam duo decima eius: unum.iẽ
Sexta: duo: quarta: tria: Ter¬
tia : quattuor: dimidia sex: Vnũ
aurem & duo: & tria : & quattuor:
et sex: in summam duct& sedecim
sunt: Et nemultis morer in in¬
finita serie numerorum . plures
numeri repperiuntur Quitales
partes aut non habent nisi singu¬
las sicut ternarius & qumarius
& ceteri eius modi: aut ita plures
Habent tales partes : ut incinum
ducte atque insum mam redacte
uelcitra insistant: sicut est oc¬
tonarius & nouennarius. & alii
plurimi: uel ultra excedant
sic ut duo decimus & duo. deuice¬
simus & multitales: Plures er¬
gorepperiuntur qui lib& ho¬
rum : quam illi quiperfectiuo¬
cantur eoquod suis simul duc¬
tis talibus partibus conpleantur
Nam postsenarium duo detri¬
cesimus inuenitur : qui similiter
suis talibus partibus constat
Habet enim eas quinque uicesimã
& octabam quartam decimam
septamam : quartam: dimidiam
Id ẽ. unum & duo & quatiuor
& septem: & quattuor decim :

Expanded text:
am . nam duodecima eius unum est, am . nam duodecima eius unum est, sexta duo, quarta tria, tertia quattuor, dimidia sex: unum autem et duo et tria et quattuor et sex in summam ducta sedecim faciunt. Et ne multis morer, in infinita serie numerorum plures numeri reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius et quinarius et ceteri eiusmodi, aut ita plures habent tales partes, ut in unum ductae atque in summam redactae uel citra insistant, sicut est octonarius et nouenarius et alii plurimi, uel ultra excedant, sicut duodecimus et duodeuicesimus et multi tales. plures ergo reperiuntur quilibet horum quam illi, qui perfecti uocantur, eo, quod suis simul ductis talibus partibus conpleantur. nam post senarium duodetricesimus inuenitur, qui similiter suis partibus talibus constat; habet enim eas quinque: uicesimam et octauam, quartam decimam, septimam, quartam, dimidiam; id est: unum et duo et quattuor et septem et quattuordecim .
Abbreviated transcription (Latin):
summant: perficiunt que senariũ :
Iamseptenarius non hab& talẽ
partem : nisi septimum: quod .ẽ.
unum: Octonarius tres. octa¬
bam quartam dimidiam id ẽ
unum : duo: & quattuor: Sed
hȩ simul ductae septenarium
faciunt in fra insistentem: Non
ergo complent eundem octona¬
rium : Nouennarius : duas ha¬
b& : nonam : quod est unum: Et
tertiam : quod est tria: hȩaut̃
simul quaternarium faciunt.
nobennario minorem
Denarius tres hab& tales partes:
unum decimam: Duo : quintam
Iuinque: dimididon: Quinume¬
risimul ducti ad octonariumꝑ
ueniunt: non addenarium: Vn¬
de denarius non hab& : nisi solam
undecimam : sicut septenarius so¬
lam septimam: Et quinarius:
solam dimidiam: Quo dinomni¬
bus unum est: Duo denarius ue¬
ro partib: suis talibus simul duc¬
tis non ipse consummatur: sed
exceditur: ampliorem quippe
duodenario numerum faciunt:
Namus que ad sedecim perueniunt:
Hab& enimeas quinque duo decimã
sextam : quartam: tertiam: dimidi¬

Expanded text:
summant perficiuntque senarium. summant perficiuntque senarium. Iam septenarius non habet talem partem nisi septimam,. quod est unum, octonarius tres: octauam, quartam, dimidiam, id est: unum, duo et quattuor . sed haec similiter ductae septenarium faciunt infra insistentem, non ergo inplent eundem octonarium. nouenarius duas habet: nonam, quod est unum, et tertiam, quod est tria. haec autem simul quaternarium faciunt longe nouenario minorem. denarius tres habet partes tales: unum decimam, duo quintam, quinque dimidiam: qui numeri simul ducti ad octonarium perueniunt, non ad denarium. undenarius non habet nisi solam undecimam, sicut septenarius solam septimam et quinarius solam dimidiam, quod in omnibus unum est. duodenarius uero partibus suis talibus simul ductis non ipse consummatur, sed exceditur; ampliorem quippe duodenario numerum faciunt: nam usque ad sedecim perueniunt. habet enim eas quinque: duodecimam, sextam. quartam, tertiam, dimidi
Abbreviated transcription (Latin):
unum est: Et ea dimidia nec ulla
altera: Ternarius ueroduas
hab&: Vnam quȩ dicipossit
quotasit: quod est unum: Nã
tertia eius est & aliam maiorẽ
quȩ non possit dici quota sit ÷ idiẽ
duo: Nec huius ergo partes con¬
putari possunt ille de quibus agimꝰ :
Id est quȩ diciposs quotȩ sint
porro quater narius duas hab&
tales: Namunum quarta eius ẽ:
Duo dimidia: Sed ambe in sũ mã
ducte: idest unum & duo simub:
ternarium faciunt : non quater¬
narium: Nonergo eũ cõplent
partes suae : quia & in sum ma
minore consiftunt: Quinarius :¬
non hab& talem : nisi unam: Id ẽ
ipsum unum : quae quinta pars
eius est: Nam & duo quamuis
pars eius minor sit : & triamaior:
neutra tamen earum dicipotest
quota pars eiussit: Senarius ue¬
ro tres partes tales hab& sex¬
tam tertiam dimidiam: Sexta
eius: unum est: Tertia duo dimi¬
diatria: hȩ autẽ partes insum¬
mam ductae: id est : unum :¬
& duo & triasimul tundem con¬

Expanded text:
unum est, et ea dimidia, nec ulla unum est, et ea dimidia, nec ulla altera. Ternarius vero duas habet, unam quae dici possit quota sit, quod est unum, nam tertia ejus est; et aliam majorem quae non possit dici quota sit, id est duo: nec hujus ergo partes computari possunt illae, de quibus agimus, id est quae dici possunt quotae sint. Porro quaternarius duas habet tales: nam unum, quarta ejus est; duo, dimidia; sed ambae in summam ductae, id est unum et duo simul, ternarium faciunt, non quaternarium. Non ergo eum complent partes suae, quia in summa minore consistunt. Quinarius non habet talem nisi unam, id est ipsum unum, quae quinta pars ejus est: nam et duo quamvis pars ejus minor sit et tria major; neutra tamen earum dici potest quota pars ejus sit. Senarius vero tres partes tales habtam, tertiam, et dimidiam: sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tres. Haec partes in summam ductae, id est unum et duo et tria simul eundem con
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nullius horum potest dici
ternarius quota sit pars:
nisi tantum nouenaru : cuius
pars tertia est sicut senarii
dimidia: Itaque horum omni¬
um quos conmemoraui: nullus
consũmatur ex aliquõ ternarus :¬
nisi senarius & nouenarius : Nã
ille constat ex duobus ternariis :
iste autem extribus: Senarius
ergo numerus ut dicere coepe¬
ram partibus suis connumeratis
& insũ mamductis ipse conple¬
tur: aliinam que sunt num eri
quorum partes simulducte :¬
minorem sũmam faciunt: alii
uero ampliorem: Certis autẽ
interuallorũ rationibus pauci¬
ores inueniuntur : qui suis par¬
tibus compleantur: Quarum
summa nec citra infistat: nec
ultra excrescat: Sed ad tantũ
occurrat : quantus est ipse nu¬
merus cuius partes sunt: horũ
primus senarius est : Nam unius
innumeris : nulle partes sunt:
Sic enim dicitur unum innumeris
quibus numeramus. ut non habeat
dimidiam uel aliquam partem:
Sedueram atque re.ac simpliciter
unum sit: Duorum autt̃m pars

Expanded text:
sed nullius horum potest dici sed nullius horum potest dici ternarius quota sit pars nisi tantum nouenarii, cuius pars tertia est sicut senarii dimidia. itaque horum omnium, quos commemoraui, nullus consummatur ex aliquot ternariis nisi senarius et nouenarius. nam ille constat ex duobus ternariis, iste autem ex tribus. Senarius ergo numerus, ut dicere coeperam, partibus suis connumeratis et in summam ductis ipse conpletur. alii namque sunt numeri, quorum partes simul ductae minorem summam faciunt, alii uero ampliorem; certis autem interuallorum rationibus pauciores inueniuntur, qui suis partibus conpleantur, quarum summa nec citra insistat nec ultra excrescat, sed ad tantum occurrat, quantus est ipse numerus, cuius pprimus senarius est. Nam unius in numeris nullae partes sunt. Sic enim dicitur unum in numeris quibus numeramus, ut non habeat dimidium vel aliquam partem, sed vere ac pure et simpliciter unum sit. Duorum autem pars
Abbreviated transcription (Latin):
corporis adiacent numer amus:
numerose que disponimus In¬
uenimus ergo senarium nume¬
rum. primum et̃ perfectum
Caratione : quod suis partibus
conpleatur: Sunt enim & alii
numeri: aliis causis rationibus¬
que perfecti: Pro inde istum
senarium earatione perfectum
diximus : quod suis partibus
conpleatur: Talibus dumtaxat
partibus que multiplicatae pos¬
sint consumare numerum cuius
partessunt: Talis enim pars
numeri dici potest: quotasit:
nam ternarius numerus potest
dicipars: non tantum senarii
cuius dimidia est: sed omnium
ampliorum quam est ipse ter¬
narius: Nam & quaternarii :¬
& quinarii pars maior terna¬
rius est: Potest enim diuidi
& quaternarius intria : & unum
Et quinarius intria : & duo : Et
septenarii & ostonarii & nobe¬
narii: Et quid quid ultr a est
numerorum pars est ternarius
non maior uel dimidia: sedminor
Nam septenarius quo que diuidi
potest: intria & quattuor.
et octo narius. intria: & quin¬
que: & nobenarius intria . & sex

Expanded text:
corporis adiacent, numeramus corporis adiacent, numeramus numeroseque disponimus. Inuenimus ergo senarium numerum primum esse perfectum ea ratione, quod suis partibus conpleatur; sunt enim et alii numeri aliis causis rationibusque perfecti. proinde istum senarium ea ratione perfectum diximus, quod suis partibus conpleatur, talibus dumtaxat partibus, quae multiplicatae possint consummare numerum, cuius partes sunt; talis enim pars numeri dici potest quota sit. nam ternarius numerus potest dici pars non tantum senarii, cuius dimidia est, sed omnium ampliorum, quam est ipse ternarius. nam et quaternarii et quinarii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et quaternarius in tria et unum et quinarius in tria et duo. et septenarii et octonarii et nouenarii et quidquid ultra est numerorum pars est ternarius non maior uel dimidia, sed minor. nam septenarius quoque diuidi potest in tria et quattuor et octonarius in tria et quinque et nouenarius in tria et sex;
Abbreviated transcription (Latin):
aforma ad informitatẽ declinan¬
te at que uergente: Quemutatio
in omni creatura siue possibilitate.
in est &iam sidesit effectu. sicut
incaelestibus superioribus: siue
adimplendam in infimis rebus
pulchritudinem temporalem ꝑ
ordinatas uices quorum que mu¬
tabilium cessionibus successio¬
nibus queperagitur. : sicut ma¬
nifestum est in rebus terrenis
at que mortalibus: Vespera
uero inomnibus ꝑ fecte conditio¬
nis : quasi terminus qui damsit:
Mane autẽ incipientis ex ordium:
omnis enim creata natura cer¬
tis suis initus & finibus contine¬
tur : indigare difficile est: Sed
siue hoc: siue illud: siue aliquid
&iam tertium probabilius qđ
dicatur possit inueniri : quod
in progres su disputationis:
forsitan apparebit quem am¬
modum in illis diebus Et nox
inuespera & mane intellegatur:
Non est tamen abre ut conside¬
remus senarii numeri perfec¬
tionem inpsa interior e natu¬
ra numerorum : quã mente in tu¬
entes: Ea que sensibus &iam

Expanded text:
a forma ad informitatem declinana forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue ad inplendam in infimis rebus pulchritudinem temporalem per ordinatas uices quorumque mutabilium cessionibus successionibusque peragitur, sicut manifestum est in rebus terrenis atque mortalibus - uespera uero in omnibus perfectae conditionis quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis exordium — omnis enim creata natura certis suis initiis et finibus continetur —: indagare difficile est. sed siue hoc siue illud siue aliquid etiam tertium probabilius, quod dicatur, possit inueniri, quod in progressu disputationis forsitan adparebit, quemadmodum in illis diebus et nox et uespera et mane in-\' tellegatur, non est tamen ab re, ut consideremus senarii numeri perfectionem in ipsa interiore natura numerorum: quam mente intuentes ea, quae sensibus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qui euit ds̃ in die septimo abom¬
nib operibus suis quȩ fecit:
Et benedixit ds̃ diem septimum
& scĩ ficauit eum : quia in ipso
requieuit ab omnib: operibus sui
quae inco auit ds̃ facere : arduũ
quidem atque difficillunum est:
uiribus intentionis nostre
uoluntatem scriptores inistis
sex diebus mentis ui uacitate
penetrare: Vtrum preterierint
dies illi : et additoseptimo. nunc
peruolumina tem porum. nonre:
sed nomine repetantur: Intoto
enim tempore multidies ueniunt
preteritis similes nullus autem
idemredit: utrum ergo prete¬
rierunt illi : anistis quieorum uo¬
cabylis & numero censentur intem¬
porum ordine cotidie transcur¬
rentibus illi in ipsis rerum condi¬
tionibus maneant : ut non solum
in illis tribus antequam fierent
luminaria : sed &iam in reliquis
item tribus diei nomen intellega¬
mus inspecierei: quȩ creata. ẽ :
Noctem que eius in priuatione uel
defestu uelsi quo alio nomine
melius significatur: cum amitti¬
tur species aliquamutatione:

Expanded text:
euit deus die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit. et benedixit . deus diem septimum et sanctificauit eum, quia in ipso requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. arduum quidem atque difficillimum est uiribus intentionis nostrae uoluntatem scriptoris in istis sex diebus mentis uiuacitate penetrare. utrum praeterierint dies illi et addito septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istis, qui eorum uocabulis et numero censentur, in temporum ordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
creaturã in ea ipsa e
sicsciunt ut ei scientia.
tionem ac delectationem
ponant quod eam sciunt inue¬
ritate per quam facta sunt
omnia participes eius effec¬
ti. Ideo peromnes sex dies
non nominatur nox sed post
uesperam & mane diesunus
Item post uesperam & mane
dies secundus. Deinde post
uesperam & mane dies terti¬
us ac sicusque in mane sexti
diei unde incipit septimus
quietis dĩ quamuis cum suis
noc tibus dies tamennon noc¬
tesnartantur. Tunc enim sxxuif¬
consumi.
acrea¬
tura factum que est mane
quo finir&ur sextus dies
&unde inciper & septimus
uesperam non habiturus: quia
dĩ requies non est creatura
quȩ cum perdies c&eros con¬
deretur aliter inseipsa facta
cognoscebatur quamin illo
incuius ueritate facienda
uidebatur cuius cognitionis
quasi decolor species uesperã

Expanded text:
creaturam in ea ipsa creatura sic sciunt, ut ei scientiae electione ac dilectione praeponant, quod eam sciunt in ueritate, per quam facta sunt omnia, participes eius effecti, ideo per omnes sex dies non nominatur nox, sed post uesperam et mane dies unus, item post uesperam et mane dies secundus, deinde post uesperam et mane dies tertius ac sic usque in mane sexti diei, unde incipit septimus quietis dei, quamuis cum suis noctibus dies tamen non noctes narrantur. tunc enim noxconsummata creatura factumque est mane, quo finiretur sextus dies, et unde inciperet septimus uesperam non habiturus, quia dei requies non est creatura: quae. cum per dies ceteros conderetur. aliter in se ipsa facta cognoscebatur, quam in illo, in cuius ueritate facienda uidebatur, cuius cognitionis quasi decolor species uesperam
Abbreviated transcription (Latin):
coepit interra laborare: non
quod aliis locis hec anteanas¬
cerentur & post in agris quos
homo ad capiendas fruges co¬
ler& sed & prius & postea in
hisdem locis prius tamen
non homini post autem ho¬
mini ut hoc signi fic& ur
quod additum est tibi quia
non est dictum spinas &tri¬
bolos pari& sed pari & tibi
id est ut tibiiam nasci ista in¬
cipiant ad laborem que adpas¬
tum tantum modo aliis anima¬
lib: antea nascebantur: &
dixit ds̃ faciamus hominem
adimaginem & similitudinem
nostram & domin&ur pisci¬
um maris & uolatilium caeli

Expanded text:
coepit in terra laborare, non coepit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additum est: tibi, quia non est dictum: spinas et tribulos pariet, sed: pariet tibi, id est, ut tibi iam ista nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur. Et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et dominetur piscium maris et uo
Abbreviated transcription (Latin):
absolutior potest eẽ respon¬
sio quia post peccatum dic¬
tum est homini de terra spinas
& tribalos pari& tibi necta¬
men facile dicendum est
tunc co episse ista oriri ex
terra: for tassis enim quoniã
in ipsis quoque generibus
semimum multae repperiun¬
tur utilitates poterant ha¬
bere locum suum sine ulla
poena hominissedut in agris
in quibusiam poenaliter la¬
borabat &iamista nasceren¬
tur hoc a cumulum poenae
ualere credi potest cum
poss& alibi nasci uel ad aui¬
um pecorum que pastus uel
ad ipsorum hominum aliquos
usus quam quam & ille sensus
non ab horr& ab his uerbis
quo itaintellegitur dictum
spinas & tribalos pari&tibi
ut hec &iam ante a terra
pariens non tamen homini
parer & ad laborem sed cuius¬
cemodi animasibus conuemi¬
entem cibum : sunt enim
que his generibus & mollio¬
ribus & aridioribus cõmode
sua uiter que uescantur.
tunc autem eoeperint ista
homini parere ad aerum nosũ
negotium cum post peccatũ

Expanded text:
absolutior potest esse responabsolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. nec tamen facile dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
formandarur suseruatur
quam quam & hinc fiat quȩdam
prudentibus ammonitio ut
seita commendent fideli cre¬
atori omnia maxima &minima
occulto nutuam ministranti
cuinostri&iam capilli numera¬
tisunt : ne propter in anescuras
exanimatorum corporum suorũ
ulla genera mortium perhor¬
rescant: Sed pie fortitudinis
neruos ad omnia preparare¬
xvi non dubitent: Talis &iam
questiodespinis & tribulos
sol& oboriri & de quibus dam
lignis infructuosis uelcur uel
quando creata sint cumds̃ dixe¬
rit. Producatterra herbã
pabuli seminantem semen &
lignum fructiferum faciens
frustum: Sed quiita mouentur
non intellegunt saltem deusi¬
tatis formulis humaniuris
quemammodũ appelletur
usus frustus: utilitasenim
quedam fluentium infructus
nomine consideratur. qu ante
autem sunt utilitates siue mani¬
festȩ siue occulto omnium
que terragignens radicitus alit
& ipsi que dam intueantur & ab
expertis cetera inquirant: &¬
despinis quidem ac tribolis

Expanded text:
formanda rursus eruatur. formanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt saltem de usitatis formulis humani iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utilitas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis
Abbreviated transcription (Latin):
prosalute corporali & tempora¬
li quam prosuigeneris inferiore
ordinatione sortita sunt siue
resi stendo siue cauendo agere
quid quid ualent : quod non appa¬
rer & nisicum que damrefectio¬
nem corporissui exaliorum cor¬
poribus quaerunt aliase uelre¬
pugnandi uiribus uel fuge presi¬
dio uella tebrarum munimine
tuerentur: nam& ipse corpo
risdolor in quolib& animante
magna & mirabilis animae uis . ẽ.
que illam compagem in effabili
permixtione uitaliter contin&. XUii.¬
& inquandam suimoduli redigit
unitatem cum eam non differen¬
ter sedut itadicam indignan¬
terpatitur corrumpi at que
aliquem moueat si animalia noxia
uiuos homines aut poenaliter
ledunt aut salubriter exercent
aut utiliter probant aut igno¬
ranter docent cur mescas
suas dilacerant &iam corpo¬
ra hominum mortuorum
quasi uero quicquam intersit
adnostram utilitatem ista
caro iamex animis innatur e
ꝓfunda secreta perquos
transitus eat unde mir abili
omni potenti a creatoris re¬

Expanded text:
pro salute corporali et temporapro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae vis est, quae illam compagem ineffabili permixtione vitaliter continet, et in quamdam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter, patitur corrumpi atque daliquem moveat, si animalia noxia vivos homines aut poenaliter laedunt, aut salubriter exercent, aut utiliter probant, aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora homquasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris re
Abbreviated transcription (Latin):
etiuste salus illa perpe tua
que turpiter amissa est per
uoluptatẽ fortiter recipitur
perdolorem: Dic& aliquis
cur ergo inuicem bestiae nocent
quibus nec peccata ulla sunt
ut uindicta istadicatur nec
ullam recipiunt tali exercita¬
tione uirtutem Ideo nimirũ
quia scilic& & aliae cibi sunt alia¬
rum nec recte possumus dicere
non essent aliae quibus aliae ues¬
cerentur. habent enim omnia
quam diusunt mensuras numeros
ordines suos quae cuncta meri¬
to considerata laudantur nec sine
occulta prosuo genere moderatio¬
ne pulchritudinis temporalis
&iam ex alio in aliud transeun¬
domutantur: quod & si stultos
lat& subluc& proficientibus
clarumque perfectis est & cer¬
te omnibus talibus inferioris
creaturae motibus praebentur
homini salubres ammonitiones:
ut uideat tuantum sibi satagen¬
dum sit prosalute spĩtali & sen¬
piterna qua omnib: inrationa¬
libus animantibus antecellit: cũ
illa uideata maximis elefantis
usque ad minimos uermiculos

Expanded text:
et iuste salus illa perpetua, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirum, quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent aliae, quibus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. ordines suos: quae cuncta merito considerata laudantur nec sine occulta pro suo genere moderatione pulchritudinis temporalis etiam ex alio in aliud transeundo mutantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos
Abbreviated transcription (Latin):
& dicente Non quia iamacce¬
perim aut iam perfectussim
cum que athuc exercende
atque in infirmitate perfici¬
ende uir tuti necessariae s int¬
temptationes & molestiae
corporales eodem rursus
a postolo manifestante quiait
in magnitudine reuelationũ
ne ex tolleretur datum sibi
eẽ stimulum carnis angelũ
satane ut eum colaphiza¬
ret rogatum que a sedñm ter¬
tio ut disceder & ab eores pon¬
dissesibi sufficit tibi gratia
mea namuirtus in infirmita¬
te perficitur Tamen & sc̃s
daniel interleones saluus
at que intrepidus uixit. qui
non utique dõmentiens in ora¬
tione non tantum peccata po¬
puli sui sed&iam sua fatetur
& in ipsius a postoli manu mor¬
tifera uipera in hȩsit neglesit
Potuerunt ergo ista &iam cre¬
ata nihil nocere sicausa non
extitiss& uel terrendorum
pumendorum quae uitiorum
ł probandȩ ꝑ ficiende que
uir tutes : quia & exemplas
demons tranda patientia e
ad profectum ceterorum
& ipse sibi homo intẽptatio¬
nibus certius innotescit.

Expanded text:
 dicente: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sinttemtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatetur, et in ipsius apostoli manu mortifera uipera inhaesit nec laesit. potuerunt ergo ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, quia et exempla sunt demonstranda patientiae ad profectum ceterorum, et ipse sibi homo in temtationibus certius innotescit,
Abbreviated transcription (Latin):
creauerit sed ineo potius ab
omnibus quȩ creauerati requi¬
.X. euerit:an unum tantum modo
diemi creauitds̃ ut eius repetit¬
onem̃ multi quidi cuntur dies
pretrrirentꝰ at que transcur
rerent᷑: nec opus erat in septi¬
mum diem crear& quia illius
quem creauerat septima repo¬
titio. hunc uti que faciebat : lu¬
discreuit a tenebrs camque
uoc auit diem & tenebras uoca¬
unt moc tem : Tuncita que ds̃diẽ
secit cuius repenitione scrip¬
deraappellat secundum diem:
deinde tertium : & usque ad sex¬
tum quo consumm auit ds̃ op̃e¬
ra sua : at que inde illius dieino
s: acper hoc nulla creatura ẽ
septimus dies. insi eademipsa
septie srediens quȩ condita est :
quando uocauitds̃ lucem diem
&tenebras nostem : Rursus er¬
go adeam questionem relabimꝰ
dequa in primo libro exisse uide¬
bamur : ut item queramus quo¬
modo circum ire potuerit lux

Expanded text:
creaverit, sed in eo potius ab omnibus quae creaverat, requieverit? An unum tantummodo diem creavit Deus, ut ejus repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcurrerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia illius, quem creauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? ludiscreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. tunc itaque deus diem fecit, cuius repetitionem scriptura appellat secundum diem, deinde tertium et usque ad sextum. quo consummauit deus opera sua: atque inde illius diei prdeus. ac per hoc nulla creatura est septimus dies, nisi eadem ipsa septies rediens, quae condita est, quando uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. Rursus ergo ad eam quaestionem relabimur, de qua in primo libro exisse uidebamur, ut item quaeramus, quomodo circuire potuerit lux
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam in eo per quod
facta sunt omnia: acdein de
in ipsa creatura quam sic no¬
uerunt tam quam in frades¬
picientes. eam quere ferentes
ad illius laudem in cui us in¬
commutabili ueritate ratio¬
nes secundum quas facta ẽ
princi paliter uident: ibiero
tam quam perdiem unde
& concor dissima unitas eor
eiusdem ueritatis participa¬
tione dies est primitus cre¬
atus: hic autem tam quam ꝑ
ues peram sed continuo fit
mane quod in omnibus sexdi¬
ebus animaduerti potest: qua
non reman& angelica scien¬
tia ineo quod creatum est
quin hoc continuo referat. ad
eius laudem atque caritatem
inquo id non factumeẽ sedfa

Expanded text:
tamquam in eo, per quod tamquam in eo, per quod facta sunt omnia, ac deinde in ipsa creatura, quam sic nouerunt, tamquam infra despicientes eamque referentes ad illius laudem, in cuius incommutabili ueritate rationes, secundum quas facta est, principaliter uident. ibi ergo tamquam per diem, unde et concordissima unitas eorum eiusdem ueritatis participatione dies est primitus creatus, hic autem tamquam per uesperam; sed continuo fit mane — quod in omnibus sex diebus animaduerti potest — quia non remanet angelica scientia in eo, quod creatum est, quin hoc continuo referat ad eius laudem atque caritatem, in quo id non factum esse, sed
Abbreviated transcription (Latin):
lux indño Et illud: abiciamus
opera tenebrarum : & in dua¬
mus nos armalucis sicut in die
honeste ambulemus.: Qui tamen
dies nisi rursus in conparatio¬
ne illiu fdiei quo aequales an¬
gelis facti uidebimus dm̃ sicu¬
tiest: Ipse quoque nox eẽt:
non hic prophetiae lucernã
indigeremus: Vnde apos¬
tolus petrus dicit: Habemus
certiorem profeticum ser¬
monem cuibene facitis inten¬
dentes sicut lucerne i nobs¬
curoloco donec dies lucescat
&luciferoriatur incordi¬
bus uris: qua propter : cum
scĩ angeli quibus postresur¬
rectionem coequabimur:
siuiam quod nobis xp̃s fac¬
tus est usque infinem tenu¬
erimus semper uideant fa¬
ciem dĩ uerbo que eius uni¬
genito filio sicut patri ae¬
qualis est per fruantur:
inquibus prinia omnium
creata est sapientia: procul
dubio uniuersam creatura
in quo ipsi sunt principaliter
conditi in ipso uerbo đi prius
nouerunt in quosunt omni¬
um &iam quȩ tem poraliter
facta sunt a & erne rationes

Expanded text:
lux in domino, et illud: abiciamus ergo lux in domino, et illud: abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambulemus: qui tamen dies nisi rursus in conparatione illius diei, quo aequales angelis facti uidebimus deum, sicuti est, ipse quoque nox esset, non hic prophetiae lucerna indigeremus. unde apostolus Petrus dicit: habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes sicut lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in\' cordibus uestris. Quapropter, cum sancti angeli, quibus post resurrectionem coaequabimur, si uiam — quod nobis Christus factus est usque in finem tenuerimus, semper uideant faciem dei uerboque eius unigenito filio, sicut patri aequalis est, perfruantur, in quibus prima omnium creata est sapientia. procul dubio uniuersam creaturam, in qua ipsi sunt principaliter conditi, in ipso uerbo dei prius nouerunt, in quo sunt omnium, etiam quae temporaliter facta sunt, aeternae rationes,
Abbreviated transcription (Latin):
ta est aqua & cetera cumiam
dictume& & sic est factum
psacreatura in suo generefit
quȩ item cum in suo genere
facta cognoscitur ab ealuce
qui sam inꝰ uerbo dĩ faciendam
coquouerat : fit tertio uespera
& in de hoc modo ceterausq
admane : postues peram sexti
diei smultum quippes inter. ẽ
inter cognitionem reicuiusq
inuerbo đr̃ & cognitionem eiur
innaturaeius : ut illud merito
addiem pertineat hoc aduer¬
perani inconparatione enim
iucis illius quȩ in uerbo dĩ cons¬
picitur omnis cognitio qua
eneaturam quan lib& inscips
nouimus non in merito nox
dici potest : quȩrursus tantũ
differt aberrore uelignoran¬
tia eorum quinec ipsam cre¬
aturam sciunt : ut in eius com¬
paratione non in congrue
dicatur dies sicut i psauita
fidelium quȩ in hac carne
at que in hoc seculo ducitur
in conparatione uitȩ infide¬
lis atque in piȩ . non inrationa¬
biliter lux & dies appellatur
dicente apostolo: Fuistis enĩ
aliquando tenebre nunc autẽ

Expanded text:
ta est aqua et cetera, cum iam ta est aqua et cetera, cum iam dictum esset: et sic est factum. ipsa creatura in suo genere fit: quae item, cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cogniin Verbo Dei, et cognitionem ejus in natura ejus; ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad vesperam. In comparatione enim lucis illius quae in Verbo Dei conspicitur, omnis cognitio qua creaturam quamlibet in seipsa novimus, non immerito nox dici potest: quae rursus tantum differt ab errore vel ignorantia eorum qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in ejus comparatione non incdicatur dies. sicut ipsa uita fidelium, quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in conparatione uitae infidelis atque inpiae non inrationabiliter lux et dies appellatur dicente apostolo: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
fit hoc est firmament quod in
eius cognitione fit prius cum
dicitur & sic est factum: dem¬
de innatura ipsius firmamenti
quod conditur cum additur
&iam postea iam dicto : & sic. ẽ.
factum : Et fecit ds̃ firmamen¬
tum: Deinde fit uespera illius lu¬
cis cum ipsum firmamentum
non inuerbo dĩsicutante sed in
ꝓsa eius natura cognoscitquȩ
cognitio qm̃minor est rec
oe uespere nomine significatur:
post quam fit mane quo conclu¬
ditur secundus dies et incipit
tertius in quomanȩ itidem
cociuen sio est lucis huius idest
dicibuius ad laudandum dñ
quo doperatussit firmamen¬
cum & percipiendam deuer¬
bo eius cognitionem creatu¬
re quȩ condenda est postfir¬
namentum ac perhoc cũdi¬
citds congregetur aquetquȩ
eł sub caelo in congregationẽ
unam & appareatꝰ arida cog¬
noscithoc illalux in uerbo di
quo id dicitur & ideo sequitur
& sic est factum hoc est in eius
cognitione ex uerbo dĩ: dem¬
decum additur & congrega¬

Expanded text:
fit, hoc est firmamenti: quod in fit, hoc est firmamenti: quod in eius cognitione fit prius, cum dicitur: et sic est factum, deinde in natura ipsius firmamenti, quod conditur. cum additur etiam postea iam dicto "et sic est factum": et fecit deus firmamentum. deinde fit uespera illius lucis, cum ipsum firmamentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte nomine uesperae significatur. postquam fit mane, quo concluditur secundus dies et incipit tertius : in quo mane itidem conuersio est lucis huius. id est diei huius ad laudandum deum, quod operatus sit firmamentum, et percipiendam de uerbo eius cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. ac per hoc, cum dicit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in collectionem unam et adpareat arida, cognoscit hoc illa lux in uerbo dei, quo id dicitur, et ideo sequitur: et sic est factum, hoc est in eius cognitione ex uerbo dei; deinde cum additur: et congrega
Abbreviated transcription (Latin):
quere non debeinus sine aliqua
nostrȩ prolatione sententiae
ut silux illa quȩ primitus crea¬
ta est noncorporalis sed spĩta¬
lis estsicut post tenebras facti
est ubi intellegitur a sua quadã
informitate adcreatorem con¬
uersa atque formata ita & posi
ues peram fiat manecumpost
cognitionem suae propriae
naturae quanon est quod ds̃ re¬
fert seadlaudandamlucem
quod ipsedt̃ est cuius contempla¬
tione format᷑ & quia c&ora creature
que in fraipsam fiunt sine cogni¬
tione eius non fiunt propterea
nimirum idem dies ubiquer epe¬
titur: ut eius repetitione fiant
tot dies. quotiens distinguuntur
rerum genera creaturarum
perfectione senarii numeri ter¬
minanda : utues pera primidiei
sit &iam suicognitio non se eẽ
quodds̃ est. mane autem posthani
uesperam quo concluditur dies
unus & in choatur secundus:
conuersio sit eius quaid quocre¬
ata est & laudem reserat ereator¬
et percipiat deuerbodĩ cogniti¬
onem creaturae. quepost ipsam

Expanded text:
quere non debemus sine aliqua quere non debemus sine aliqua nostrae prolatione sententiae: ut si lux illa quae primitus creata est, non corporalis sed spiritualis est, sicut post tenebras facta est ubi intelligitur a sua quadam informitate ad Creatorem conversa atque formata; ita et post vesperam fiat mane, cum post cognitnaturae, qua non est quod deus, refert se ad laudandam lucem, quod ipse deus est, cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc uesperam, quo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoret percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
que ipsa presentia diem. noc tem
uero absentia: uesper aminitio
absentiae maneintio presentiae
fecerit: quamut inreaperta
contra diuinȩ scriptur e uerha
conemur dicendo alium eẽ diẽ
septimum: quam illius diei quem
fecit ds̃ septimam repetitionẽ :
alio quinꝰ aut non ereauit ds̃di¬
em septimum aut aliquid crea¬
uit post illos fex dies: idest ipsũ
diem septimum: salsum que erit
quod scriptum est insextodie
consũmasse omnia operasua
et inseptimo requieuisse ab om¬
nibus operibus suis: quod utique
qnm falsum eẽ non potest. restat
ut presentia lucis illius quem
quem diem ds̃ fecit: per omnia
riu operarepetita sit: quotiens
dies nominatus est. & in ipso sep¬
timo inquorequieuit ab operi¬
bussuis: Sed qnm̃ lux corpo¬
ralis ante quam fier& caelum
quod firmamentum uocatur:
inquo &iam luminaria facta
sunt: quocir cuitu uel quopro¬
cessu & reces suauces diei & noc¬
tis ex hibere potuerit non inue¬
nimus : istam quȩ stionem relin¬

Expanded text:
que ipsa praesentia diem, noctem que ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit, quam ut in re aperta contra diuinae scripturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit post illos sex dies, id et ipsum diem septimum; falsumque erit, quod scriptum est, in sexto die consummasse omnia opera sua et in septimo requieuisse ab omnibus operibus suis. quod utique quoniam falsum esse non potest, restat, ut praesentia lucis illius, quem diem deus fecit, per omnia eius opera repetita sit, quotiens dies nominatus est, et in ipso septimo, in quo requieuit ab operibus suis. Sed qralis, antequam fieret coelum, quod firmamentum vocatur, in quo etiam luminaria facta sunt, quo circuitu vel quo processu et recessu vices diei et noctis exhibere potuerit, non invenimus; istam quaestionem relin
Abbreviated transcription (Latin):
ad exibendam diurnam noc tuꝰ¬
namque uicissitud inemi non so¬
lum antequam caeli luminaria
sed ante quam ipsũ caclum quod
firmamentum appellatum est
factum eet: antequam denique
ullaspecies terrae uelmaris
quȩcir cuitum lucis aminitter& :
sequente nocte unde illa transis¬
s&: cuius questionis difficultate
compulsi uisi sunus disc eptationẽ
nostram quasi ad hanc termi¬
nare sententiam ut diceremus
illam lucem quȩ primitus fac¬
ta est conformationem ẽẽ cre¬
aturae spĩtalis: noctem uero
adhuc formandam in reliquis
operibus rerum matertem quȩ
fuerat infercuta cuniin princi¬
pio fecit ds̃ caelum & terram
antequam uerbo facer& diem:
sednunc diei septimi considera¬
tione conmoniti facilius est
ut nos ignorare fatramur:
quod remotum est sensibus nris
quonam modo lux illa quȩ dies
appellata est uelcir cuitusuo
uel contractione & eiissione
si corporalis est uices diurnas
noc turnas queper egerit uelsi
spitalis est condendis creatu¬
ris omnibus presentata sit : sua¬

Expanded text:
ad exhibendam diurnam nocturnamque uicissitudinem, non solum antequam caeli luminaria, sed antequam ipsum caelum, quod firmamentum appellatum est, factum esset, antequam denique ulla species terrae uel maris, quae circuitum lucis admitteret sequente nocte, unde illa transisset. cuius quaestionis diificultate conpulsi ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem, quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritalis, noctem uero adhuc formandam in reliquis operibus rerum materiem, quae fuerat instituta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est, uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices diurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit sua
Abbreviated transcription (Latin):
aliud eis tunc dedit aliud nunc dare
uoluit. Non opinor. sed eũ ex hisgi¬
neribus sint istaligna institutam
paradisoqueiam terra tertiodie
produxerat adhuc ea produxt
intempore suo quiatunc scilic&
quod scriptum est Caproduxsse
terram caus aliter factumera
interra. hoc est quiatunc ea pro¬
ducen diuir tutem latenter acce¬
perat quauir tute fit ut &iam nunc
talia terr aꝓgignat in manifesto
at que intemporesuo. Verbaergo
di sextodie dicentis. Eccedediuob
omne pabulum seminale seminos
semen quod est suꝑ omnem terras
& c&era non sonabili uel temporab
uoce prolata uerbasunt. Sedsics
in uerbo eius est ereandi potena
diciaut̃ hominib quid sine tei¬
poralibus sonis dr̃dixerit. noni
ꝑtempor ales sonos potuit futd¬

Expanded text:
aliud eis tunc dedit, aliud nunc dare aliud eis tunc dedit, aliud nunc dare uoluit? non opinor. sed cum ex his generibus sint ista ligna instituta in paradiso, quae iam terra tertio die produxerat, adhuc ea produxit in tempore suo, quia tunc scilicet, quod scriptum est ea produxisse terram, causaliter factum erat in terra; hoc est, quia tunc ea producendi uirtutem latenter acceperat, qua uirtute fit, ut etiam nunc talia terra progignat in manifesto atque in tempore suo. Uerba ergo dei sexto die dicentis: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram et cetera non sonabili uel temporali uoce prolata uerba sunt, sed sicut in uerbo eius est creandi potentia; dici autem hominibus, quid sine temporalibus sonis deus dixerit, nonnisi per temporales sonos potuit. fut
Abbreviated transcription (Latin):
us intuens at que considerans non
frustraquantum opinor existi¬
marem &ia ꝑ meposse secundu
ꝓpriam non secundũ allegorica
locutionem hȩc scripta eẽ mons¬
trarisicut eaque superius ualui¬
mus ostenderesic. &iamque
sequuntur de paradisoꝑscrute¬
mur. Plantauitergod spara¬
disumꝰ indelicus hoc estemine¬
demadorientem & posuit ibi ho¬
minẽ quem finxerat: sic enim
scriptum est quiasic factum. ẽ
Deinder ecapitulat ut hoc ipsũ
xerat constituerit. Sic enim
sequitur. Et eiecit adhuc ds
de terra omne lignũ pulchrũ
adaspectũ & bonũ adescam
nondixit & eiecit ds̃ de terra ali¬
ud lignum uelcxerũ lignum
sed eiecit inquit adhuc de ter¬
raom ne lignũ pulchrũ ad as¬
pectum & bonũ adescam.
amergotunc ꝓduxerat terra
omne lignũ & pulchrum ad as pectũ
& bonum adescam. hoc est tertio die
nam sexto diedixerat. Eccedediuobis
omne pabulum seminale seminans
b& insefructum seminis seminais
quod erit uobis adescam. Puergo

Expanded text:
us intuens atque considerans non us intuens atque considerans non frustra, quantum opinor, extimarem etiam per me posse secundum propriam, non secundum allegoricam locutionem haec scripta esse monstrari, sicut ea, quae superius uoluimus ostendere, sic etiam quae sequuntur de paradiso perscrutemur. Plantauit ergo deus paradisum in deliciis — hoc est enim in Eden — ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. sic enim scriptum est, quia sic factum est. deinde recapitulat, ut hoc ipsum, xerat, constituerit. sic enim sequitur: et eiecit adhuc deus de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. non dixit: et eiecit deus de terra aliud lignum uel ceterum lignum, sed: eiecit, inquit, adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. iam ergo tunc produxerat terra omne lignum et pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, hoc est tertio die; nam sexto die diomne foenum sementivum seminans so fructum seminis sementivi quod erit uobis ad escam. num ergo