comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tia corripit eos ut intelligerent hac causa se penis astrin¬
gi qr blasphemauert̃. Hinc ÷. unde in eugłio dictũ ÷ int̾
cȩt̾a: iã noli peccare. ne qͥd tͥ deceriꝰ ꝯtingat: ostendens cau¬
sa pecc̃i aliꝗͣdo infirmitates inferri corꝑibꝰ. Et qr ministͦ
diabolo fuint: declaraũ dñs dic̃s int̾ multa. ħ aũ cũ
sit filia abrahȩ ꝗͣ alligauerat sathanas decẽ ⁊ octo an¬
nis: non oportuit solui a uincło die sabb̃i: Exhortare
gͦ pͥmũ oĩũ fieri dep̾cationes orõ es postulationes gr̃aꝵ
actiones ꝑ oĩb hoĩb ꝓ regib ⁊ ꝓ oĩb qͥ insullumiori lo

Expanded text:
tia, corripit eos, ut intelligerent hac causa se poenis adstringi, quia blasphemaverant. Hinc est, quod in Evangelio dictum est inter caetera: Jam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat . Ostendens causa peccati aliquando infirmitates inferri corporibus. Et quia ministro diabolo fiunt, declaravit Dominus, dicens inter multa: Haec autem cum sit filia Abrahae, quam alligaverat Satanas decem et octo annis, non oportuit solvi a vinculo die Sabbati? Exhortare ergo primum omnium fieri deprecationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro hominibus, pro regibus,
Abbreviated transcription (Latin):
lit hoĩut puritatẽ suã ñ uiolaret: nec amitt̾et pocesta¬
tẽ. Hominẽ enĩ nasci se uoluit: ꝓcerto hñs carnis con¬
tactu se minime uiolari. Conu̾sationi humanȩ se mis¬
cuit: sciens pecc̃is se corrũpi ñ posse. Occidi se passꝰ
ñ nesciꝰ mortẽ sibi dñari ñ posse: s eã sua oppͥmere
potestate. ħ gͦ gessit uc oĩa se posse docet. Humilitas
enĩ ista ñ ad diminutionẽ eiꝰ ꝓficit s ad głam: &
ñ solũ eiꝰuerũ ⁊̃ in ipsũ c̾dẽtiũ. Dignitas ẽ enĩseruũ
ris ꝓpius ad cognoscencdã magnificentiã eiꝰ accedens :
accusat se mag̃ qͥ tantũ bom tarde agnoũ nec ultͦ s mĩa¬

Expanded text:
lit homini, ut puritatem suam non violaret, nec amitteret potestatem. Hominem enim nasci se voluit, pro certo habens carnis contactu se minime violari. Conversationi humanae se miscuit, sciens peccatis se corrumpi non posse. Occidi se passus est, non nescius mortem sibi dominari non posse, sed eam sua opprimere potestate. Haec ergo gessit, ut omnia snutionem ejus proficit, sed ad gloriam, et non solum ejus, verum etiam in ipsum credentium. Dignitas est enim servum mbuit Salvatoris, propius ad cognoscendam magnificentiam ejus accedens, accusat se magis, qui tantum boni tarde agnovit, nec ultro, sed mis
Abbreviated transcription (Latin):
peccõ÷ uͭ ħ munus ñ cũ oĩgr̃aꝵ actione suscipiat dm̃
catis ablueret: de cȩlestib ad trena õscẽdẽs carnẽ pecc̃i acce¬
pit. trenis se admiscuit: ut eũ celestẽ effic̾et. Mori se
passus ẽ ut illũ morti erutũ paradyso reddẽt ĩmorta¬
lẽ. Es ħ bñficia ñ ĩ ĩfinit ũ extollat. ꝗ̃ ds̃ p̾stitit hõi ÷ dĩs¬

Expanded text:
est, ut hoc munus non cum omni gratiarum actione suscipiat, Deum nem peccatis ablueret, de coelestibus ad terrena descendens, carnem peccati accepit: terrenis se admiscuit, ut eum coelestem efficeret: mori se passus est, ut illum morti erutum paradiso redderet immortalem? Quis haec beneficia non in infinitum extollat, quae Deus praestitit homini
Abbreviated transcription (Latin):
gat: ita tñ ut sensus eiꝰ sciat᷑. ⁊ qͦmͦ data ẽ. accipiat᷑.
Hic enĩ scit legẽ ⁊ qͣ causa da ta sit: qͥ p̾dicato xͦ deserit
illã ex parte qͣ leac factoꝵ appellat᷑. Circa dilectionẽ
aũ dĩ utat᷑ ea: asserens ⁊ affirmans q̃ ad saluatorẽ dic¬
ta st̃ alege ⁊ ꝓpħis. Hicenĩ legitime utit᷑ lege qͥ pot̾ dis¬
cernẽ ea q̃ ad tp̃s data st̃. ab his ꝗ̃ ꝑpetua sc̃ ⁊quȩ ad¬
xp̃i ꝑtinent sacͣmentũ seruari iã in fut᷑m ñ oport̾ẽ:
qͣsi uenturꝰ c̾dat᷑ qͥ iãuenit. Sigͦ oĩa locis suis accipien¬
tͣbona st̃. Si qͦminꝰ. malaert̃ asserenti ꝑ u̾sȩ. Peccare est
enĩ una quȩq minime locis suiᷤ expon̾e. p̃t̃ea qr ustĩ
⁊ ñ peccarthortat᷑. iuditiĩ diẽ expectent. in qͦ iꝰti remune¬
randi st̃ custodientes legẽ nat᷑alẽ. Quã si humanum
gñs ducẽ habuisset᷑ lex inlitt̾is ꝑ moysen data ñ eẽt. d¬

Expanded text:
gat; ita tamen, ut sensus ejus sciatur, et quomodo data est, accipiatur. Hic enim scit legem, et qua causa data sit, qui praedicato Christo deserit illam ex parte, qua lex factorum appellatur; circa dilectionem autem Dei utatur ea, asserens, et affirmans quae a Salvatore dicta sunt, a lege et prophetis. Hic enim legitime utitur lege, qui potest discernere ea, quae ad tempus data sunt, ab his quae perpetua sunt; et pertinent sacramentum, servari jam in futurum non oportere, quasi venturus credatur qui jam venit. Si ergo omnia locis suis accipiantur, bona sunt; si quo minus, mala erunt asserenti perverse. Peccare est enim unaquaeque minime locis suis exponere. Praeterea quia et non peccari hortatur; judicii diem exspectent, in quo justi remunerandi sunt custodientes legem naturalem, quam si humanum genus ducem habuisset, lex in litteris per Moysen data non
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝑio apłm se factũ ostendit: ut in dõ patre salutẽ ⁊
xep̃õ filio eiꝰ spẽ p̾dicaret. Ut qi nemo negat salutẽ
scribit timotheo ut securꝰ eẽc de sua ordinatione: qi
ĩꝑio patͥs ⁊ filũ electꝰ: ad docendũ Quẽ uerũ filiũ
appellat. s infide: sic̃ dic̃ ad corinthios. In &c enĩ iħu
inqͥt ꝑ eugłm ego uosgenui. Huera ⁊ firma gn̾rati
oẽ q̃ nescit occasũ. nescit morbos ⁊ pestilentiã. ⁊ quȩ
ignorat fam̃ ⁊ sitĩ: didic̃ aũ in regno dĩ nulliꝰ egere:
qr fut᷑a ÷ dono dĩ ĩmortalitas głosa in regno dĩ ⁊ aͥc:
uite subremanere ephesi cũ irẽ in macedoniã. ut
denuncies qͥb: dã ne alit̃ doceant ne ue intendant fa¬
buł ⁊ genea logiis infinitis q̃ q̃stiones p̾stant magis ꝗͣ
ȩdificationẽ dĩq̃ ÷ infide. Filiꝰ a patre rogari ñ debuit:
s: ꝓpt̃ caritatis affectũ ⁊ ut formã humilitatis ostend̾et
ꝯsuetist᷑ iudei de gñrationũsuar̃ origine: de ab rabã.

Expanded text:
imperio Apostolum se factum ostendit, ut in Deo Patre salutem, et Christo Filio ejus spem praedicaret, ut quia nemo negat salutem scribit Timotheo, ut securus esset de sua ordinatione, quia imperio Patris, et Filii electus est ad docendum. Quem verum Filium appellat, sed in fide, sicut dicium ego vos genui . Haec vera et firma generatio est, quae nescit occasum, nescit morbos et pestilentiam, et quae ignorat famem et sitim: didicit autem in regno Dei nullius egere; quia futura est dono Dei immortalitas gloriosa in regno Dei et Chrivi te subremanere Ephesi, cum irem in Macedoniam, ut denunties quibusdam, ne aliter docerent, neve intendant fabulis et geneaedificationem Dei, quae est in fide. Filius a Patre rogari non debuit, sed propter charitatis affectum, et ut illi formam humilitatis ostenderet, consueti sunt Judaei de generatione suarum originum de Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃: fidẽ negauit. ⁊ ÷ infideli det̾ior. Hanc uiduã q̃
neglegens fuit circa suos affectꝰ ut educaret eos in
disciplina ⁊ correptione dñi inhonorandã: qr sic̃ ꝑ¬

Expanded text:
habet, fidem negavit, et est infideli deterior. Hanc viduam, quae habet, fidem negavit, et est infideli deterior. Hanc viduam, quae negligens fuit circa suos affectos, ut educaret eos in disciplinam et correptionem Domini, inhonorandam dic
Abbreviated transcription (Latin):
ħ Quapropt R induã dĩ talẽ eẽ deb̾e sig̾cat: ut
ad dñm ꝓm̾endũ or̃onib uacet dõ seruiens nocte diaq:
ut ofcendat iccirco se nuptias scd̾as ꝯtẽpsisse: ut insta¬
ret disciplinȩ dñĩcȩ. Sienĩ sub nõe uidue delitus ua¬
cet aut luccuriȩ. uiuens mortua habenda ÷ qr impostui¬
rȩ genꝰ ÷ aliud age̾ ⁊ aliud ꝓfit̾. Non obseqͥo ⁊ deuoti¬
one dĩsed honore nom̃ uiduȩ uolentis hr̃e c̃ noĩs ipsꝰ
ꝓfessio ħ indicet: qi sp̃to uiro dm̃eligit cui seruiatto¬
ta m̃te ꝓpt̾ uitã ꝓmissã. E tħ p̾cipe ut irrep̾hensibi¬
les sint. Tantã diligentiã actuũ amoꝵ uiduã uult
hr̃e: ut rep̾bendi ñ possit. Amota enĩ spe mundanȩ
ꝯu̾sationis ⁊ corꝑis curandi offitio: ꝓpt̃ ħ se ad dm̃ ꝯti¬
lit. ut ꝓbabilẽ agat uitã. Sublatis enĩ occasionib q̃
Aditꝰ solent aꝑire pecc̃is: pot̃ bona ꝯu̾satio incolums
ꝑman̾e. Siqͥs aũ suoꝵ ⁊ maximȩ domesticoꝵ curã ñ

Expanded text:
 quod vidua dicitur, talem esse debere significat, ut ad Dominum promerendum orationibus vacet, Deo serviens nocte dieque; ut ostendat se idcirco nuptias secundas contempsisse, ut instaret disciplinae Dominicae. Si enim sub nomine viduae deliciis vacet aut luxuriae, vivens mortua habenda est; quia imposturae genus est, aliud agere, et aliud profiteri: non obsequia et devotionem Dei, sed honorem vidndicet, quia spreto viro Deum elegit, cui serviat tota mente propter vitam promissam. Et haec praecipe, ut irreprehensibiles sint. Tantam diligentiam actuum ac morum viduam vult habere, ut reprehendi non possit. Amota enim a spe mundanae conversationis, et corporis curandi officio, propter hoc se ad Deum contulit, ut probabilem agat vitam. Sublatis enim occasionibus, quae aditus solent aperire peccatis, potest bona conversatio incolumis permanere. Si quis autem suorum et maxime domesticorum curam non
Abbreviated transcription (Latin):
ueq aliqͣ tͥbuunt scientiȩ ꝑitiã ⁊ utilitatẽ. His lib̾ mul¬
toꝵ heret icoꝵ denotat dogmata: ꝗuis oĩa q̃ uera ñ st̃.
stulta dicenda sint. Aliꝰtũ ÷ qͥ res fabulosas inducit:
⁊ aliꝰqͥ calliditate t̾giu̾sationis rẽ ueneno plenã ꝓponit.
ut ÷ arriꝰ aut fotinꝰ. Fabulosa aũ ñ lex s heresis ⁊ qͣntũ

Expanded text:
ue aliquam tribuunt scientiae peritiam ad utilitatem. His verbis multorum haereticorum denotat dogmata. Quamvis omnia, quae vera non sunt, stulta dicenda sint; alius tamen est, qui res fabulosas inducit, et alius qui calliditate tergiversationis rem veneno plenam proponit, ut est Arius et Photinus. Fabulosa autem non Lex, sed haeresis est, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ abunde. ut bonis oꝑib inniti possimꝰ ipso nos in
oĩb adiuuante. ut ꝑ ħ hereditatẽ regni cȩlor asseqͥ
possimꝰ. Qm obrẽ oĩ deuotione huic obseqͥ debemꝰ. ⁊ p̃¬
m̃tis ipse depingit. Fideł sermo. i de his uolo ce ꝯfir¬
mare: ut solliciti sint ad effectũ bonoꝵ oꝑũ hii qͥ c̾̃di¬

Expanded text:
mus abunde; ut bonis operibus inniti possimus, ipso nos in omnibus adjuvante, ut per haec haereditatem regni coelorum assequi possimus. Quamobrem omni devotione huic obsequi debemus, et prmentis ipse depingit. Fidelis sermo: et de his volo te confirmare; ut solliciti sint ad effectum bonorum operum ii, qui credi
Abbreviated transcription (Latin):
ne illos pͥncipatib ⁊ potestatib subditos eẽ obedi¬
re: ad oẽ opꝰ bonũ paratos ẽeͥ. Quȩ salꝰ c̾dentiũ sit ã¬
monec. ut manifestet cũ arguunt᷑. ut sciant cui bo¬
no aptent̾. ut ñ asꝑe accipiant certi qi ꝓ salute sua cor¬
ripiunt᷑. ⁊ ut ad malũ tardi sint ad boñ uͦ ꝑati. ñ ne¬
scui qͥd singłis ꝑsolui oporteat. Neminẽ blasphema¬
re ñ litigiosos eẽ s modestos: ostendentes oem man-¬
suetudinẽ ad õs hões. xͥanos oĩb hoĩb humiles uulc

Expanded text:
tatibus subditos esse, dicto obedire, ad omne opus bonum paratos esse. Quae salus credentium sit, admonet; ut manifestet, cum arguuntur, ut sciant cui bono aptentur: ut non aspere accipiant, certi quia pro salute sua corripiuntur: et ut ad malum tardi sint, ad bonum vero parati, non nescii quid singulis persolvi oporteat. Neminem blasphemare, non litigiosos esse; sed modestos, 316 ostendentes omnem mansuetudinem ad omnes homines. Chris
Abbreviated transcription (Latin):
asib: nõisinstituit abstinendũ docent ut ꝑ io qd̵ de¬
sitiunt᷑. mala eẽ ⁊ amalo auccore inuenta uideant᷑.
inc : unde apłs oiã a dõ bona facta ostendit: si cñ cũ
grar actione sumant̾. Immunda enĩ ert̃ ei: qͥ ñ lau¬
dat inhis c̾atorẽ. Nec enĩ posst̃ bene illi ꝑfic̃e qͥ sic il¬
la sumit: ut male cctet auctorẽ eoꝵ. ħgͥ ꝓponens frĩ¬

Expanded text:
docent; ut per id quod despiciuntur, mala esse, et a malo auctore inventa videantur. Hinc est unde Apostolus omnia a Deo bona facta ostendit, si tamen cum gratiarum actione sumantur; immunda enim erunt ei, qui non laudat in his Creatorem. Nec enim possunt bene illi proficere, qui sic illa sumit, ut male tractet auctorem eorum. Haec i
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ iuuẽtꝰ solet modũ eg̾di. ĩmo ꝓmptior ẽe̾ ad lapsũ.
iccirco salubrib retinacuł ꝯtineri iubet᷑. ut infre¬
nata diuinis legib gub̃net᷑. Qd̾ ut effici ñ arduũsi
aut difficile: magistrũ formã eẽ p̾cip̃: ut ea quȩ
mici fidĩ erubescant: iuidentes qr q̃ u̾b̾ docet ue

Expanded text:
m juventus solet modum egredi, immo promptior esse ad lapsum, idcirco salubribus retinaculis contineri jubetur, ut infrenata divinis legibus gubernetur. Quod ut effici non sit arduum aut difficile, magistrum formam esse praecipit; ut ea quae mici fidei, erubescant, videntes quia quae ve
Abbreviated transcription (Latin):
nent: ⁊ qͦꝵdã lib̾tatẽ hisuolt̃ uincł obligare. Idõ¬
q hos obiurgandos ãmonet: ut abhis au̾tant᷑.
nicħ mundũ s inqͥnata ÷ eoꝵ ⁊ mens ⁊ c̃scient tet ia.
stos mundos eẽ sig̾cat. qͥ ⁊ꝗͣca ĩtdicta st̃ nort̃. ⁊ qͣca ꝯcẽsa ft̃ pꝰea.

Expanded text:
nent, et quorumdam libertatem his volunt vinculis obligare; ideonent, et quorumdam libertatem his volunt vinculis obligare; ideoque hos objurgandos admonet, ut ab his avertantunihil mundum, sed inquinata est eorum et mens et conscientia. Istos mund
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ legis colorẽ secunt᷑ ñ saporẽ. Idõ fabulas dñr nar¬
rare ñ u̾itatẽ. Putant enĩ ñꝗ recedendũ abhisq̃ moy¬
ne mustelȩ ł domo ĩmunda dieb septẽ c̃sciãt pͥ¬
mores suos abrahã. ysaãc ⁊ iacob sine his iustifica¬
tos ⁊ dĩ amicos appellatos. ⁊ erechielo ꝓpħa ꝯtestan¬
te. qͥa ꝓpt̃ qd̵ legẽ dĩ ⁊ iustificationes eiꝰ ꝓfanaue¬
rint. p̾cepta acceꝑunt ⁊ mandata ñ bona in qͥb
iustificari ñ possent. Unde ⁊ dñs ait uideis: qr ħ ad
qd̾ neq pats nr̃i neq nos potumꝰ portare: Nã siu¬
tilia fuissent tẽdata eẽnt ꝗdo ⁊ lex in tabuł data
est.S qr pꝰ tanta signa ꝓdigioꝵ ⁊ legẽ editã irre¬
u̾entes ⁊ diffidentes ⁊ ceruicosi inuenti st̃: talia
⁊ tanta acceꝑunt mandata in qͥl respirare ñ pos¬
sent. Hinc factũ ÷ ut ⁊ boni laborent c̃ malis accep
dixcerat. Qd̾ ñ intelligentes iudei sub iugo ꝑma¬

Expanded text:
non saporem. Ideo fabulas dicuntur narrare, non veritatem; putant enim numquam recedendum ab iis, quae Moyne mustelae, vel domo immunda diebus septem; cum sciant primores suos Abraham, Isaac et Jacob sine his justificatos, et Dei amicos appellatos; et Ezechiele propheta contestante, quia propter quod legem Dei et justificationes ejus profanaverint, praecepta acceperunt et mandata non bona, in quibus justificari non possent. Unde et Dominus ait Judaeis: Quia haec ad quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare ? Nam si utilia fuissent, tunc data essent, quando et Lex in tabulis data est: sed quia post tanta signa prodigiorum, et Legem editam irreverentes et diffidentes et cervicosi inventi sunt, talia ac tanta acceperunt mandata, in quibus respirare non possent. Hinc factum est, ut et boni laborarent cum malis, accepdixerat. Quod non intelligentes Judaei, sub jugo perma
Abbreviated transcription (Latin):
ctione pacientiȩ. Q st̃ sane doctͥnȩ os tend̾. uit minꝰ
sobrios minꝰ gͣues. infideles. sine caritate impaci¬
entes. in sane doctͥnȩ discipłos sig̾caret. His em̃opi¬
b nescit᷑ as̃. neq iusticia eiꝰ. Anꝰ pari mͦ statu reli¬
gione digno ũ criminatͥces. ñ uino multo serui¬
entes. bona doc̃tes: instituant adolescentulas uiros
suos dilig̾e. amare filios. prudentes. pudicas eẽ ca¬
stas domꝰ curã hñtes. subditas ꝓpriis uiris: ne
u̾bũ dĩblasphemet᷑. Tales p̾cipit seniores ut exẽ¬
plo sint bone ꝯu̾sionis iuniorib: ut si infide leꝰ uiroᷤ
hãnt.ꝯgaudeant eis mag̃ ꝗͣ blasphement nom̃

Expanded text:
ctione, patientia. Qui sint sanae doctrinae, ostendit; ut minus sobrios, minus graves, infideles, sine charitate, impatientes, insanae doctrinae discipulos significaret. His enim operibus nescitur Deus, neque justitia ejus. Anus pari modo in statu religione digno, non criminatrices, non vino multo servientes, bona docentes; ut instituant adolescentulas viros suos diligere, amare filios, prudentes, pudicas esse, castas, domus curam habentes, subditas propriis viris: ne verbum Dei blasphemetur. Tales praecipit esse seniores, ut exemplo sint bonae conversationis junioribus; ut si infideles viros habeant, congaudeant eis magis, quam blasphement nomen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tacet: ut gͣtulent᷑ euasisse se irã q̃ uent᷑a ÷ repente
suꝑ infideles totiꝰ tr̃ȩ: ⁊ cales semetipsos p̾beant ut pa¬
rere possint p̾ceptᷤᷤ eiꝰ a qͦ morte scd̾a st̃ lib̾ati. Nc̃ uͦ de¬
ponite ⁊ uos ħ oĩa irã ⁊ indignationẽ animi. mali¬
tiã. blasphemiã: turpiloqͥũ de ore ur̃o ñ ꝓcedat.
N olite m̃tiri inuicẽ. Ex uice uos uet̾em hoĩe c̃ actib su¬
is ⁊ induite nouũ qͥ renouat᷑ in agnitiõẽ d̾i scd̾m imta

Expanded text:
n tacet, ut gratulentur evasisse se iram, quae ventura est repente super infideles totius terrae, et tales semetipsos praebeant, ut parere possint praeceptis ejus, a quo a morte secunda sunt liberati. Nunc autem deponite et vos omnia, iram et indignationem animi, malitiam, blasphemiam. Turpiloquium de ore vestro non procedat. Nolite mentiri invicem. Exuite vos veterem hominem cum actibus ejus, et induite novum, qui renovatur in agnitione
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ ordinari uult: ut ⁊ fr̃s exhortari possit ⁊ ꝯtͣdi
xͥ iudaizare docebant. qͦs alibi falsos fr̃s appellat. Re¬
nati enĩ in xxͦ ñ puri erant xp̃iani: partĩ enĩ legẽ. par¬
tĩ xp̃muenerari uolebant. Hosdic̃ qͣdomos subu̾te¬
bant praua ista doctͥna Puplici et enĩ genere turpib lucͥs

Expanded text:
dentem ordinari vult; ut et fratres exhortari possit, et contmine Christi judaizare docebant , quos alibi falsos fratres appellat. Renati enim in Christo, non puri erant christiani; partim enim Legem, partim Christum venerari volebant. Hos dicit, qui domos subvertebant prava ista doctrina. Duplici enim genere turpibus lucris
Abbreviated transcription (Latin):
agat. Nã cũ ds̃ oĩa uideat. ⁊ sciamꝰ oĩa illi nota eẽ qi
nabȩ de qͦ accepistis mandata. ut siuenerit ad uos
excipiatis eũ:⁊ iħc qͥ dr̃ ustꝰ qͥ st̃ exc circ̃cisione h
soli st̃ ad uitores mei in regno dĩ qͥ mͥ solatio fuert᷑ hi
aristarꝰ bone ꝯu̾sationis ac m̾iti uidet᷑: qͥ deuotio¬
ri barnabȩ affirus addiscit᷑. honorabił hãt᷑. Addit
niũ ꝑhibet᷑ qr hi excirc̃cisione ad uitorio fuert̃ eid̃
sentientes ⁊ participes sententiş eꝰ: ut iã citẽcioͥ
ult̾iꝰ ñ deb̾e p̾dicarent. Idõ participes illos dic̃ suos
n regñ dĩ. Circ̃cidendũ aũ ẽẽ ⁊ sabba ⁊ neomeni¬
as seruandas p̾dicare: ñ spĩale ÷ s t̾renũ. Salutat

Expanded text:
agat. Nam cum Deus omnia videat, et sciamus omnia illi nota esse; qnabae de quo accepistis mandatum, ut si venerit ad vos, excipiatissoli sunt adjutores mei in regno Dei, qui mihi solatio fuerunt. Hic Aristarchus bonae conversationis ac meriti videtur, qui devotioviri Barnabae affinis addiscitur, honorabilis habeatur. Addit onium perhibet, quia hi ex circumcisione adjutorio fuerunt ei, assentientes et participes sententiae ejus; ut jam circumcidi ulterius non debere praedicarent, ideo participes illos dicit suos in regno Dei. Circumcidendum autem esse, et sabbata et neomenias servandas praedicare non spiritale est, sed terrenum. Salutat
Abbreviated transcription (Latin):
gat᷑ i laodicensiũ ut uos legatis. Pa gñrales st̃ instruc
censib epłã hanc legi p̃cepit: ut ꝑ hanc qͥd agendũ
sibi ect addiscerent᷑. et colosenses ut eoꝵ leg̾ent. iux¬
ta sensũ supͣdictũ. Etͣ dicite archippo. lide ministĩ¬
ũ qd suscepisti in dño. ut illud impleas. Prepositũ il¬
loꝵ ꝑ eos ipsos cõmonet: ut sit sollicit᷑ de salite ip
rẽ illoꝵ destinata ÷ s ad eccl̃a. Post enĩ epafrã qͥ illoᷤ
mbuit: hic accep̃ regendã eoꝵ eccłã. Ipsa salutatio
mea manu pauli. Memores estote uincłoꝵ meoꝵ Gr̃a¬

Expanded text:
ae Laodicensium est, legatis. Quia generales sunt instructcensibus Epistolam hanc legi praecepit, ut per hanc quid agendum sibi esset addiscerent: et Colossenses, ut eorum legerent juxta sensum supradictum. Et dicite Archippo: Vide ministerium, quod suscepisti in Domino, ut illud impleas. Praepositum illorum per eos ipsos commonet, ut sit sollicitus de salute iprem ipsorum destina est, sed ad Ecclesiam. Post enim Epaphram, qui illos imbuit, hic accepit regendam eorum Ecclesiam. Ipsa salutatio mea manu Pauli. Memores estote vinculorum meor
Abbreviated transcription (Latin):
bm or̃onib ut stetis ꝑfecti ⁊ abunde ex pleti in oĩ
tis suȩ faciat: alioꝵ uigilantia ꝗͣta sit ꝓ eis ostendit.
Sollicitior enĩ qͥs fit pudore. qͣdo in cauasua alt̾m uidet
laborare. Salutat lucas uos medicꝰ carissimꝰ ⁊ demas.
ete carissimꝰ apło fuit lucas: qi oã pꝰ ponens. apłos secu

Expanded text:
 orationibus, ut stetis perfecti, et abunde expleti in omni tis suae faciat, aliorum vigilantia quanta sit pro his, ostendit; sollicitior enim quis fit pudore, quando in causa sua alterum viderit laborare. Salutat vos Lucas medicus charissimus, et Demas. Vere charissimus Apostolo fuit Lucas; quia omnia postponens, Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
futi st̃ patres: ut ȩqͥlibrato ꝯsilio utriq partᷤᷤ ⁊ filii
subiecti sit̃ ⁊ patres modesti S̾c̾rui obedite ꝑ oĩa dñis
pot̃ ꝗͣ puro corde: occulta enĩ ꝑuidet aĩoꝵ: sic ⁊ ho¬
minib deb̾e seruire p̾cep̃. Qͥ enĩ ad ocłm seruit in
adp̃sens uindicat fideł ñ fuerit q̃d fieri pot̾it ut illi fi¬
dẽ exhibeat quẽ pꝰ mortẽ audit iudicaturũ : lecirco m
dña carnał causa iꝰcũ uult eẽ seruñ ⁊ obseq̃ntẽ: ut pos
sit ⁊ indĩ reb: ⁊ fideł eẽ ⁊ obsequens. Si enĩ in p̃senti
idoneꝰ fuerit uͥscit nulla eẽ nͥ corruptibilia p̾miã. ꝗͣto
mag̃ ꝓpensior erit indĩ deuotione. quẽ scit fidelib ĩmor¬

Expanded text:
futuri sunt patres, ut aequilibrato consilio utriusque partis, et filii futuri sunt patres, ut aequilibrato consilio utriusque partis, et filii subjecti sint, am puro corde; occulta enim pervidet animorum: sic et hominibus praecipit serviri debere. Qui enim ad oculum servit, in ad praesens vindicat, fidelis non fuerit, qui fieri poterit ut illi fidem exhibeat, quem post mortem audit judicaturum? Idcirco in dsit et in Dei rebus et fidelis esse et obsequens. Si enim in praesenti idoneus fuerit, ubi scit nulla esse nisi corruptibilia praemia, quanto magis propensior erit in Dei devotione, quem scit fidelibus immor
Abbreviated transcription (Latin):
in dño. Ita p̾cep̃ mulieres subditas deb̾e ẽẽ uiris. sic̃
mandauit ds̃ int̾ cȩt̾a dic̃s ad mulierẽ. ⁊ ad uirũ
tuũ ꝯu̾sio tua. ⁊ ipse tui dñabit᷑: ut ipso ritu ⁊ dis¬
ciplina timeat uirũ suũ qͣsidñm ex qͦ cep̃ eẽ. Uiri
diligite uxores ur̃as: ⁊ noliteamari ẽẽ ad illas. Ri¬
gorẽ uirił legis emollit: ne potestate qͣ p̾ualet ni¬
miꝰ qͥs sit indñatu uxoris d debet respic̾e ad affec¬
tũ qr mulier caro eiꝰ ÷: ne plꝰ illã humilians exacer¬
bet ⁊ ꝯtͣria cogitet᷑. Eil ii obedite parentib ꝑ oĩa. hoc¬
tiã rependant parentib. cͥca obseqͥũ illoꝵ facilesin
ne pusillo aĩo fiant. Modestos p̾cipit patres deb̾e
ẽẽ filiis ne coartati ab eis delinqͣnt in illoᷤᷤ ⁊ dm̃ offen¬
dant qd̾ nolt̃. lra enĩ in ꝯsid̾ata res ẽ: in tantũ ut
aliꝗdo nec sibi parcat qͥ irascit᷑. Debent enĩ recorda¬
ri patres. qr fuert̃ ⁊ ipsi filiĩ. c onsidare aut̃e filiiqͥa

Expanded text:
 sicut mandavit Deus, inter caetera dicens ad mulierem: Et ad virum tuum conversio tua et ipse tui dominabitur ; ut ipso ritu et disciplina timeat virum suum, quasi dominum, ex quo coepit esse. Viri, diligite uxores vestras, et nolite amari esse ad illas. Rigorem virilis legis emollit, ne potestate qua praevalet, nimius quis sit in dominatu uxoris: sed debet respicere ad affectum, quia mulier caro ejus est; ne plus illam humilians exacerbet et contraria cogitet. Filii, obedite parentibus vestiam rependant parentibus, circa obsequium illorum faciles, in ne pusillo animo fiant. Modestos praecipit patres debere esse filiis, ne coarctati ab eis, delinquant in illos, et Deum offendant, quod nolunt. Ira enim inconsiderata res est, in tantum ut aliri patres quia fuerunt et ipsi filii; considerare autem filii, quia
Abbreviated transcription (Latin):
õiũ maior ẽ caritas huc magis studendũ hortat᷑.
c̃ et enĩ oĩa q̃ supͣ seruanda mandauit ad effectũ
p̾mioꝵ poter̾t dectuci: si duce caritate it̃ abuleñ
legis. Tota enĩ m̃te oꝑat᷑: qͥ de amore aliqͥd facit.
ẏpochrisis ⁊ simulatio ñ ÷ in caritate. Qrͦ ⁊ ioħs apłs.

Expanded text:
ium major est charitas, huic magis studendum hortatur. Tunc enim omnia, quae supra servanda mandavit, ad effectum praemiorum poterunt deduci, si duce charitate iter ambulent legis. Tota enim mente operatur, qui de amore aliquid facit. Hypocrisis et simulatio non est in charitate, sicut Joannes ait:
Abbreviated transcription (Latin):
stultos aũ õs eẽ seruos: Qͥa prudens abscinet a pecc̃is:
ut hic ingenuus sit qͥ recta seqͥt᷑  seruus aũ: q̃ ꝑ stul¬
tieiȩ ĩprudentiã subic̃ se peccõ. Unde ⁊ chã ꝓpt̃ stulti

Expanded text:
stultos autem omnes esse servos; quia prudens abstinet a peccatis, stultos autem omnes esse servos; quia prudens abstinet a peccatis, ut hic ingenuus sit, qui recta sequitur; servus autem, qui per stultitiae imprudentiam subjicit se peccato. Unde et Cham propter stult
Abbreviated transcription (Latin):
tis dñi xͥ cui seruitis. Qͥ enĩ iniqͥ geric fert id qd gessit
obseqͥo ⁊ fide faciat: m̾cedẽ illos bonoꝵ oꝑũ accept᷑os ꝓ¬
losuult obseqͥ sic̃ dño a qͦ m̃celẽ expectant. Aut si in¬
iq̃ egerit ñ solũ hoĩẽ offendet s ⁊ dm̃. quẽ in admis¬
sa fraude carnał. dnĩ .tẽpsit. Si aũ bñ egerit ñ erit ap̃
dm̃ ser uiꝰ hoĩs qͣsi despectior̾ s remunerabit᷑ qͣsi lib̾ int̃
adñatu. mitigat ⁊ cohibet aĩos eoꝵ: ut adhibita ꝯ sidati¬
one humani gnr̃is aĩadu̾tant auctorẽ dm̃ ñ seruosi
tũ ÷ ut dñ alt̃ alt̾iꝰ fines inuadit: tc̃ captiuos duc̃ ĩgenu¬
os.: unde ⁊ manu capti dicti sc̃ a uet̾ib inde mancipia.
hic casus ⁊ ꝯditio ⁊̃ nc̃ apparet᷑ i alii redimunt᷑ aliire¬
manent serui. Ap̃ dm̃ aũ hic seruus habet᷑ qͥ peccau̾it.
Deniq pecc̃i causa chã seruus audiuit. Cui sententiȩ ue¬
t̾es assensere: ita ut definirent õs prudentes eẽ lib̾os.

Expanded text:
isti, cui servitis. Qui enim inique gerit, fert id quod gessit obsequio et fide faciat, mercedem illos bonorum operum accepturos plos vult obsequi, sicut Domino, a quo mercedem exspectant. Aut si inique egerit, non solum hominem offendit, sed et Deum, quem in admissa fraude carnalis domini contempsit. Si autem bene egerit, non erit apud Deum servus hominis quasi despectior, sed remunerabitur quasi liber inter dominatu, mitigat et cohibet animos illorum, ut adhibita consideratione humani generis, animadvertant auctorem Deum non servos tum, ut dum alter alterius fines invadit, tunc captivos ducit ingenuos; unde et manucapti dicti sunt a veteribus, inde mancipia. Hic casus et conditio etiam nunc apparet. Alii redimuntur, alii remanent servi. Apud Deum autem hic servus habetur, qui peccaverit. Denique peccati causa Cham servus audivit. Cui sententiae veteres assensere, ita ut definirent omnes prudentes esse liberos;
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sit miago ⁊ gła dĩ. Siaũ ⁊ mulier ñ uelaret capit.
cẽt ⁊ ipsa unago dĩ. S inꝯgruũ erat: iit facca uitꝰ
subiecta dicet ⁊ imago d̃i Nã i ingenesi ita at.
ab eo fieret hõ. Ut qͦm ex dõ uno oĩa: ita ex uno hõe unũ
genꝰ eẽt suꝑ faciẽ totiꝰ tr̃ȩ. Unꝰ gͥ unũ fec̃qͥ unitatis
eiꝰ hr̃et imaginẽ. I ipsa in uiro ⁊ in muliere simili¬

Expanded text:
ret caput, esset et ipsa imago Dei. Sed incongruum erat, ut facta viro subjecta, diceretur esse imago Dei; nam et in Genesi ita ait: Et ab eo fieret homo: ut quomodo ex Deo uno omnia, ita ex uno homine omne genus esset super faciem totius terrae. Unus igitur unum fecit, qui unitatis ejus haberet imaginem. Et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
bulare nos int̃ infideles ⁊ colloqͥa misceri causa du̾sa¬
tionis mundanȩ: hoc ÷ qd̾ cõmonet ut c̃ sapientia sit
ipsa ꝯu̾satio ꝓpt̃ scandalũ gc̃ilisi: ne occasionẽ ꝑ nos
accipiant blasphemandi ⁊ incitent᷑ ad ꝑsequendũ.
enĩ c̃potentib mundi. alit̃ c̃mediocrib ⁊ alit̾ c̃ hu¬
milib agendũ ÷. Alit̃ it̾m c̃mansuetis: alit̃ c̃ irac̃dis.¬

Expanded text:
are nos inter fideles, et colloquia miscere causa conversationis mundanae, hoc est, quod commonet, ut cum sapientia sit ipsa conversatio propter scandalum gentilium, ne occasionem per nos accipiant blasphemandi, et incitentur ad persequendum. enim cum potentibus mundi, aliter cum mediocribus, et aliter cum humilibus agendum est. Aliter iterum cum
Abbreviated transcription (Latin):
celligi uoluit añꝗ c̾cdant: cũ g̾coꝵ libri iusticiã eo¬
rũ p̾dicent ꝗͣ duce nat᷑a seq̃bant᷑ in tantũ ut mag¬
nũ ap̃ eos peccatũ furtũ habeat᷑. Qd̃ g̾ci magna inqͥt
c̃ indust᷑a ⁊ doctͥna iͦticiȩ semita ĩuestigart᷑: ħ se nat᷑alit̾
c̃o p̃hendisse collaudant. S qͦm degenerãt oĩa pꝰea plłiu.
uriiati cepũt qͣs amaronas pͥmitꝰ asser̃t appellataᷤ. totãasiã ctͣ
nat᷑a subicientes. sic ꝯtigit ut ⁊ uiri canũ more ra¬
bidi effic̾ent᷑. ĩmanes. siluestres inculti plusꝗͣ bar¬
bari. Intantũ ĩmutatĩ ut carne humana uescen¬
da imbuerent᷑. Quid mirũ c̃ ⁊ ipsi romani longe
aliĩ fuerint ꝗͣ nc̃ st̃. Nã ⁊ mulierib eoꝵ castitatis
causa uini usus incognitꝰ fuit. sic̃ nc̃ aqͤ. Intantũ
enĩ uigebat disciplinȩ auctoritas: ut subiectũ
monet q̃ m̾itũ collocant ap̃ dm̃. A pecc̃is aũ abs¬
tinẽ timor fac̃. Ueret᷑ enĩ ne mala faciens penis

Expanded text:
credant, cum Graecorum libri justitiam eorum praedicent, quam, duce natura, sequebantur; in tantum ut magnum apud eos peccatum furti habeatur, quod Graeci magna, inquit, cum industria et doctrina justitiae semitas investigarunt, hosce naturaliter comprehendisse collaudant. Sed quomodo degenerant omnia, postea plus s Amazonas primitus asserunt appellatas, totam Asiam contra naturam subjicientes; sic contigit ut et viri canum more rabidi efficerentur, immanes, silvestres, inculti, plus quam barbari, in tantum immutati, ut carne humana vescenda imbuerentur. Quid mirum, cum et ipsi Romani longe alii fuerint, quam nunc sunt? Nam et mulieribus eorum castitatis causa vini usus incognitus fuit, sicut nunc aquae; in tantum enim vigebat disciplinae auctoritas, ut subjectum hortatur, quae meritum collocant apud Deum. A peccatis autem abstinere timor facit; veretur enim ne mala faciens, poenis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtaminato se nudent noui facti in xͦ ꝑ agnitionẽ u̾i¬
tatis q̃ olĩ latuit. M aũ manifestata ÷ ꝑ nouã legẽ c̃¬
dentib ut similes fianc imaginis eiꝰ qͥ c̾auit illos.
Imago ħ in ꝯu̾satione bonȩ uitȩ incelligenda ÷ sic̃ dic̃
ad corinthios in epła pͥma. Quẽadmodũ portauimꝰ
de celo:. Ipse ÷ gͦ creator hominis cuiꝰ umnaginẽ portar¬

Expanded text:
ovi facti in Christo per agnitionem veritatis, quae olim latuit, modo autem manifestata per novam legem credentibus; ut similes fiant imaginis ejus, qui creavit illos. Imago haec in conversatione bonae vitae intelligenda est, sicut dicit ad Corinthios in epistola prima: Quemadmodum portavimus de coelo
Abbreviated transcription (Latin):
tur cuncti quasi menbra corꝑ. S in caritate xͥ:
ut augmentũ faciant deo. Cum enim Redeuis
ad illum qͥ ꝑ errorẽ deseruerant illum. minuenteᷤᷤ
copias diuitiarũ eiꝰ dum denegant se eĩus eẽ. crem̃tũ
do. Cunctiͦ t suꝑsticionũ errorib abrenũciad: ut solã
colat fidẽ xp̃i. Amotis enĩ qͣ nat᷑ali uisticie accedũt:
relinqͥt᷑ disciplina data a deo: ꝑ ꝙͣ uiuit᷑ deo ꝑspemꝗ:¬

Expanded text:
cunctis quasi membra corporis in charitate Christi, cunctis quasi membra corporis in charitate Christi, ut augmentum faciant Deo. Cum enim redeunt ad illum, qui per errorem deseruerant illum, minuentes copias divitiarum ejus, dum denegant ejus se esse, crementum do. Cunctis enim superstitionum erroribus abrenuntiat, ut solam colat fidem Christi; amotis enim quae naturali justitiae accedunt, relinquitur disciplina data a Deo, per quam vivitur Deo pe
Abbreviated transcription (Latin):
phylosophyȩ cauendum monuit: nunc apertiꝰ
docet obseruandum: ab his qui terrenȩ sapientiȩ
studeNtes hȩc colenda asserunt quȩ obtu¬
tibus adiacent uel appareNt: ut horum cul.¬
turis detentȩ animȩ. sub firmamett
obligatȩ teneantur: ne se supra firmamentum
tendant ad suꝑiores cȩlos ad deum omnium ado¬
Randum. Quod opera efficitur inimici: ut
semper animas super terras humiliatas detine¬
at: ubi se scit semper de celis deiectum futurum
iusto iudicio dei÷ religiorNem simularS.
cum sit maximum sacrilegium. Inflantur
enim motum ꝑuidertes stellarum: quas
angelos uocat. no auctoritate diuina
sed superstitione humana: quȩ ad nichilum pro-¬
ficit nisi ad dampnum. nolentes tenere fidem ÷
qui omnium creator & dominus est. Ex ipso
enim omnes originem hñt : quare et corpus
eius dicunt᷑. si tamen agnoscant eum. Ad ipsum
enim conuersi. reȩdificantur compaginat
fidei eius. sumministrante ȩuangelio adunan-¬

Expanded text:
philosophiae cavendum monuit, nunc apertius philosophiae cavendum monuit, nunc apertius docet observandum ab his qui terrenae sapientiae studentes, haec colenda asserunt, quae obtutibus adjacent, vel apparent, ut horum culturis detentae animae sub firmamento obligatae teneantur, ne se supra firmamentum tendant ad superiores coelos ad Deum omnium adoransemper animas super terras humiliatas detineat, ubi se scit de coelis dejectum semper futurum justo judicio Dei, religionem simulans, cum sit maximum sacrilegium. Inflantur enim motum pervidentes stellarum, quas angelos vocat, non auctoritate divina, sed superstitione humana, quae ad nihilum proficit, nisi ad damnum: nolentes tenere fidem Christi, qui omnium creator et Dominus est. Ex ipso enim omnes originem habent; quare et corpus ejus dicuntur, si tamen agnoscunt eum. Ad ipsum enim conversi reaedificantur, compaginati fidei ejus subministrante Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
turꝯ sunt uocabula. Hitc
est unde ieuangelio dicit.
Pominus est enim itquit¬
filiue hominiedietiam
sabbat. Per ipsum eNim
omnia: quȩ quidem sic data sunt
per moyseN. ut umbra
essert uel figura futuRorum:
ut appareNIte uerit ate
fig ura cessaret Sicut
enim abseNte imperatore ima¬
go eur habet auit orit atem:
prȩsente noNhabet: it a et
hec ante aduentum domin
tempore suo obseruanda fuerunt:
prȩsente autem: careNt aucto¬
ritate. Nunquid aliquie uicem domi¬
ni ager d uipso prȩser te dñat᷑
Si prȩfec torum uicarii prȩsent bus ei
priuati sunt. quaNtomagis serui prȩsen.¬
te domino. ctiam ipsi in obsequio debeNt
uiderie Nemo uos decipiat uolens in humi-¬
lit ate animi et supersticione angelorum
ea quȩ uidit extollens se frustra inflatus
mette carnis suę: et non tenen
caput illud ex quo omne corpue per compa.¬
ginatione et coniunctiones sumministra.¬
tum et compaginatum crescit in
augmentum dei. Quod superius sub nomine

Expanded text:
unt vocabula. Hinc est unde in Evangelio dicit: Dominus est enim Filius hominis etiam sabbati ; per ipsum enim omnia, quae quidem sic data sunt per Moysen, ut umbra essent, vel figura futurorum, ut apparente veritate, figura cessaret. Sicut enim absente imperatore, imago ejus habet auctoritatem, praesente non habet; ita et haec ante adventum Domini tempore suo observanda fuerunt, praesente autem, carent auctoritate. Numquid aliquis vicem domini agens, ipso praesente, dominatur? Si praefectorum vicarii, praesentibus eis privati sunt; quanto magis servi, praesente domino, etiam ipsi in obsequio debent videri! Nemo vos decipiat, volens in humilitate animi, et superstitione angelorum ea quae videt, extollens se frustra, inflatus mente carnis suae, et non tenens caput illud, ex quo omne corpus per compagines et conjunctiones subministratum et compaginatum crescit in augmentum Dei. Quod su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ ĩpossibile ÷ ĩpleat desicłiũ: sẽꝑbibens ⁊ sẽꝑ siti ens.
ĩmerito gͦ sub uno nõe utrũq malũ ostendit. Pene
enĩ uno explent᷑ oꝑẽ q sic̃ idolatͥa uni dõ auferre ni¬
tit᷑ głamine qͥ eiꝰ peculiare ÷ sol᷑ habeat nom̃ dĩtatis
ł sosi c̃ dignũ: ita ⁊ auaritia m dĩ se res extendit: ut

Expanded text:
ossibile est, impleat desiderium, semper bibens et semper sitiens. Non immerito ergo sub uno nomine utrumque malum ostendit. Pene enim uno explentur opere, quia sicut idololatria uni Deo auferre nititur gloriam, ne quod ejus peculiare est, solus audiat nomen deitatis sibi soli condignum; ita et avaritia in Dei se res extendit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
minus. cui plus donatum fuerit
amplius debet diligere: iccirco commonet gen-¬
tes. ut considerantes causas malorum suorũ.
et qualem gr̾am acceperunt ã deo in xpisto:
tota deuotione sollieti sint eirca obsequium
tius: a quo diuersa mortis pena sunt
liberati. Quomodo ergo donauit
nobis omnia delicta:᷑. Deleto iquit

Expanded text:
minus: Cui plus donatum fuerit, minus: Cui plus donatum fuerit, amplius debet diligere : idcirco commonet gentes, ut considerantes causas malorum suorum, et qualem gratiam acceperunt a Deo in Christo, tota devotione solliciti sint circa obsequium ejus, a quo a diversa mortis poena sunt liberati. Quomodo ergo donavit nobis omnia delicta? Deleto, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
licta: deleto cy rographo quod aduersum no
erat decretum. quod erat contrarium nobis: & il¬
lud tulit de medio et affixit cruci: exuens prin¬
cipatus et potestates. ostentauit in auctoritate
triumphãs illos in ipso. Mortuos dicit gentiles fuis¬
se. Primum quidem: quia legem quȩ ad testimoni¬
um data est creatoris & ad uitia condempnan¬
da. recipere noluerunt. Peinde impictatis pecca¬
torum suoꝵ causa: indigni erant uita. Ideoq dis¬
creuit hos a uideis: quasi qui fuerint inimici d̾i
unius. Iudei uero in unius dei confessione degenteᷤ.
adueniẽte xp̃o addiscunt misterium dei. quod
expectabant ad iustificationem suam: ut in
to quod surreptum illis fuerat. quia impossi¬
bile est esse sine peccato. acciperent remissionẽ.
Unde post causam gentilium inducit iudeos. di-¬
cens: donans nobis omnia delicta: ut post spe-¬
cialem subiceret & generalem s quia cunctis do¬
nauit omnia delicta. Sed quia sicut dicit do-¬

Expanded text:
licta, deleto chirographo, quod adversum nos licta, deleto chirographo, quod adversum nos erat, decretum, quod contrarium erat nobis: et illud tulit de medio, et affixit cruci, et exuens principatus et potestates, ostentavit in auctoritate, triumphans illos in ipso. Mortuos dicit gentiles fuisse: primum quidem, quia legem, quae ad testimonium data est Creatoris, et ad vitia condemnanda, recipere noluerunt: deinde impietatis peccatorum suorum causa indigni erant vita; ideoque discrevit hos a Judaeis: quasi qui fuerint inimici Dei unius. Judaei vero in unius Dei confessione degentes, adveniente Christo, addiscunt mysterium Dei, quod exspectabant ad justificationem suam: ut in eo quod subreptum illis fuerat, quia impossibile est esse sine peccato, acciperent remissionem. Unde post causam gentilium inducit et Judaeos, dicens: Donans nobis omnia delicta; ut post specialem subjiceret et generalem; quia cunctis donavit omnia delicta. Sed quia sicut dicit Do
Abbreviated transcription (Latin):
ñ icarne sermentesut a tr̃tius ad gl estia. ab huil¬
nis ad diuina: et ab errore conuertantur ad uerita¬
tem. capiti et auctori suo copulati ꝑ caritatem:
cum quo et sepulti sunt in baptisiate: resurre.¬
xerunt autem per fidem dei. de quo credunt
quod exemplo xpisti resuscitabit illos ex mortui.¬
llic enim homo uetus deponitur: & nouue
assumitur. Peccatis moritur ut uiuat iusticiȩ:
dementis abrenunciat. ut xpisto societur
resurrectionis futurȩ tenens pignus exemplum
saluatoris. qui surrexit ex mortuis. Hȩc igitur
cominonet: ut per seuerent in abrenunciatione
pompȩ et prestigiis sathanȩ. Qui iccirco elemen¬
torum suadet culturam : ut adeo auocet: partici¬
pes apostasiȩ suȩ uolens efficere omnes. Quia enĩ sub
nomine suo culturam suadere non potest: horret᷑
enim ipso nomine: sub alterius nomine suam uo¬
luntatem conatur implere. Et uos cum mortui
essetis in delict̾is et preputio carnis ur̃e: conuiui-¬
ficauit simul cum illo. donans nobis omnia de¬

Expanded text:
n carne servientes; ut a terrenis ad coelestia, ab humanis ad divina, ab errore convertantur ad veritatem, capiti et auctori suo copulati per charitatem. Cum quo sepulti sunt in baptismate: resurrexerunt autem per fidem Dei, de quo credunt quod exemplo Christi resuscitabit illos ex mortuis. Illic enim homo vetus deponitur, et novus assumitur: peccatis moritur, ut vivat justitiae: elementis abrenuntiat, ut Christo societur, resurrectionis futurae tenens pignus exemplum Salvatoris, qui resurrexit ex mortuis. Haec igitur commonet, ut perseverent in abrenuntiatione pompae et praestigiis satanae. Qui idcirco elementorum suadet culturam, ut a Deo avocet, 269 participes apostasiae suae volens efficere homines. Quia enim sub nomine suo culturam suadere noenim ipsius nomine sub alterius nomine suam voluntatem conatur implere. Et vos, cum essetis essetis in delictis, et praeputio carnis vestrae, convivificavit simul cum illo, donans nobis omnia de
Abbreviated transcription (Latin):
ealere: prohibit⁊ sut t
a melioribus. Solent iterum reprehen¬
dere noc . quia dies festoe
eorum spernimus: aut
quia initia meNsium not
obseruamue: quȩ neometias
uocaNt. Maxime autem
quod dies sabbat orum non Icustodi¬
murut ocio et epulie
cum luxuria tratsigant uR
quod magis ad offeNsam perti.¬
net. quam ad grat iam. Hȩc omnia

Expanded text:
edere, prohibiti sunt edere, prohibiti sunt a melioribus. Solent iterum reprehendere nos, quia dies festos eorum spernimus, aut quia initia mensium non observamus, quae neomenias vocant: maxime autem quod dies sabbatorum non custodimus, ut otio et epulis cum luxuria transigantur: quod magis ad offensam pertinet, quam ad gratiam. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
eNim om̃ib ꝓstrat us: qui cete¬
ris insultabat Decretum au.¬
tem quod dicit
non est hoc quod pagani fatum
appellant: quia illuo tior
omt ibus contRarum
asseruNt: quia quo edam
dicunt ex hoc felices: alio
infelices. hoc etim
decretum omnibue dicit fuisse con¬
trarium. SeNItentia
enim erat cunctis aduersa ho-¬
minibus. Nemo igituRiudicet
uoeINcibo uel it
potu aut in parte diei fest. aut
sabbato quod est umbrra fut u
rorum: corpus autem xpist.
QuonIiam omnie⁊ spes uitȩ
in xpisto est acfidutla: nulli
supersticioni aut legi subicere nos
deber prȩcipit.. Quam obrem ꝑstre.¬
pentes aut aliquid quod ad fidem xp̃i
non pertinet susurrantes.
contempnendos: istum autem solũ
sequetdum. per quem deuicta mors
est. & reddit a resurrectio mor¬
tuorum. Quidam enim iudeorum solent
iudicare fideler. quod ta quȩ inter¬
dicta ꝑ moyser sunt
edant de cibis: cum omnia deu
munda fecerit. Indigni
autem iudicat iuidei de hi

Expanded text:
enim omnibus prostratus, qui caeteenim omnibus prostratus, qui caeteris insultabat. Decretum autem quod dicit, non est hoc quod pagani fatum appellant; quia illud non omnibus contrarium asserunt; quia quosdam dicunt ex hoc felices, alios infelices. Hoc enim decretum omnibus dicit fuisse contrarium; sententia enim erat cunctis adversa hominibus. Nemo igitur judicet vos in cibo, vel ipotu aut in parte dici festi, aut sabbatorum: quod est umbra furorum, corpus autem Christi. Quoniam omnis spes vitae in Christo est, ac fiducia, nulli superstitioni aut legi subjacere nos debere praecepit. Quamobrem perstrepentes, aut 270 aliquid quod ad fidem Christi non pertinet susurrantes, contemnendos: istum autem solum sequendum, per quem devicta mors est, et reddita resurrectio mortuorum. Quidam enim Judaeorum solent judicare fideles, quod ea quae interdicta per Moysen sunt, edant de cibis, cum omnia Deus munda fecerit: indigni autem judicati Judaei de his
Abbreviated transcription (Latin):
not peccando saluator
uincit peccatum quod ho¬
minem tenebat obnoxium: insuper
& occidituR ab eo innocener:
sic crucifixit peccatum.
euictum enim peccatum: mor-¬
tificatrum dicit uN. Crux enĩ
non saluatorieo more
est: sed peccat . In nocets
enim sic qui occidituR: reoc
illos facit ã quibus occiditur¬
P eccatum autem. principe
& potestate intelligamue ꝯ: quoꝵ
studio peccauit primus adam. Ad aue¬
t dres enim referendũ
est nomeN hoc: quorum
mortem in expoliatione significa¬
uit. Mors enim ipsorum hec
est: quia uicti a saluatore dum expoliant᷑
animabuet quas tenebatIt
m captiuitate. mortificant᷑.¬
igptim facti sunt: quia cum
hac auc toritate anima unun
tenerent quia peccauerant: ipsi inuenti
sut t ampliue peccato.¬
res: dum illum qui illos non peccat do
uicerat occiderunt
t sic iuste expoliat ⁊ sunt sicut
publice idest in cruce:
quod est palam det riumphas ui
Eim detriumphatur. qui palam
uincitur: & sp olia eiue
publicantur. OsteNditur

Expanded text:
non peccando Salvator non peccando Salvator vincit peccatum, quod hominem tenebat obnoxium, insuper et occiditur ab eo innocens: sic crucifixit peccatum. Devictum enim peccatum, mortificatum dicitur, crux enim non Salvatoris mors est, sed peccati. Innocens enim sic qui occiditur, reos illos facit, a quibus occiditurPeccatum autem principes et potestates intelligamus, quorum studio peccavit primus Adam. Ad auctores enim referendum est nomen hoc, quorum mortem in exspoliatione significavit; mors enim ipsorum haec est, quia victi a Salvatore, dum exspoliantur animabus, quas tenebant in captivitate, mortificanim facti sunt: quia cum hac auctoritate animas tenerent, quia peccaverant, ipsi inventi sunt amplius peccatores, dum illum qui illos non peccando vicerat, occiderunt. Et sic juste exspoliati sunt, sicut dixit, publice, id est, in cruce; quod est palam detriumphari enim detriumphatur qui palam vincitur, et spolia ejus publicantur; ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
Et illud tulit de medio. Sic ergo deleuit
cum tulit de medio. Sic autem tulit de medio:
cum affixit ait cruci. Affigere autem crucr:
hoc dixto esse spoliare principatus & potesta¬
tis publice: & detriumphare illos in xpisto.
ec sicut uidẽtur obscura sunt
ac ꝓ hoc adhibita cura dulucidanda
sunt : hoc est presidium dei: quod pen
significantiam diuersarum caus arũ
exponit apłe. Multa eNun
acta memorat: ut genus hominum
ad indulgent⁊ iam per ueniR et
ut non solum propre ia remitteret
nobis delict̾a : sed et illud tolleret
peccatum. quod ex adȩ erat preuaricatione:
quod appellauit cyrographum in decre-¬
tis: quod nos a mortuis resurger
nofsinebat: quia si not
et hoc tulisset de medio⁊ exeuntes hinc
qui acceperant remissam: illic tenerentur
apud inferos. Porro autem ideo omnia
delicta concessa sunt: ut resurgerẽt
a mortiue. Quia enim ex peccato
mors: sublato peccat o. fit
resurrectio mortuorum: quod quidem
fieri minime potuisset
si peccatum affixisset cruci. Dum enim

Expanded text:
Et illud tulit de medio. Sic ergo delevit, cum tulit de medio. Sic autem tulit de medio, cum affixit, ait, cruci. Affigere autem cruci, hoc dixit esse spoliare principatus et potestates publice, et detriumphare illos in Christo. Haec, sicut videntur, obscura sunt, ac per hoc adhibita cura dilucidanda sunt. Hoc est praesidium Dei, quod per significantiam diversarum causarum exponit Apostolus. Multa enim acta memorat, quo genus hominum ad indulgentiam perveniret; ut non solum propria remitteret nobis delicta, sed et illud tolleret peccatum, quod ex Adae erat praevaricatione quod appellavit chirographum in decretis quod nos a mortuis resurgere non sinebat; quia si et hoc non tulisset de medio, exeuntes hinc, qui acceperant remissam, illic tenerentur apud inferos. Porro autem ideo omnia delicta concessa sunt, ut resurgerent a mortuis. Quia enim ex peccato mors, sublato peccato fit resurrectio mortuorum: quod quidem fieri minime potuisset, nisi peccatum affixisset cruci. Dum enim
Abbreviated transcription (Latin):
curẽt ex hꝰ. Suꝑna it didicert̃ tenẽda: q̃ posst̃ uitã dare ppetuã.¬
ħir nec p̾setẽ dãt: ⁊ ĩpedũt ne app̾hẽdat᷑ fut᷑a. Qui aũ pꝰ baptismũ
abigit de aliqͥb putans q̃dã de uet̾ib uen̾anda: uiu̾e
se oscñdit elem̃tis q̃ de e̾nit colenda aut dubitat ꝯtẽp¬
nenda. hic remanebit infra circłos mundi alienꝰ adõ:
tionẽ ꝑ abusionẽ. scd̾ p̾cepta ⁊ doctͥnas hoĩũ. ł hibet oĩ
tiant ne cogitent: qr q̃ ꝓmittunt corruptionis sc̃.
Usuꝰenĩ cult̾e ipsoꝵ int̾itũ gnr̃at: qr p̾cepta ⁊ doctͥne ñ¬

Expanded text:
curent ex his. Superna enim didicerunt tenim nec praesentem dant, et impediunt, ne apprehendantur futura. Qui autem post baptismum ambigit de aliquibus, putans quaedam de veteribus veneranda, vivere se ostendit 271 elementis, quae decernit colenda, aut dubitat contemnenda; hic remanebit intra circulos mundi, alienus a Deo; tionem per abusionem secundum praecepta et doctrinas hominum. Prohibet omni tiant, ne cogitent quia quae promittunt, corruptionis sunt. Usus enim et cultura ipsorum interitum generant; quia praecepta et doctrinae n