comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parauit deus ut in issis ambulemꝰ. Quid
ẽ hoc ꝯd̾ cum gr̃am dei commendans di¬
risset non ex operibus ne forte quis ex¬
tossatur. Cur hoc dixerit rõem reddens.
ip̃ius enim sumus inquit figmentuii.
creati in xp̃o ihũ in operibus bonis. Quo¬
modo ergo nonex operibus ne forte quis
extolsatur. Sed audi et intellige. non
ex operibus dictum tanquam tuis ex te
ip̃o tibi existentibus: sed canquam his
in quib te deus finxit idẽ formauit et
creauit. hoc enim ait. Ip̃ius sumus fig¬
mentum creati in xp̃o ihũ in operib bo¬
ms: non illa creatiore qua homnĩes facti
sumus. sed ea de qua ille dicebrt qͥ utiq
iam homo eiit. Cor mundum crea in
me deus. et de quo dicit aplũs. si qua gͥ
in xp̃o noua creatura uetera trasierũt.
ecce facta sunt nora. omnia autẽ exdeo.
Fingimur ergo id ẽ formamur et cre¬
amur in operibus bonis que nõ pre¬
parumus nos. s preparauit deus

Expanded text:
paravit Deus, ut in illis ambulemus . Quid paravit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
stantia: et omne opris prauum. Que
autem de sursum ẽ sapientia primũ
quidem pũdica ẽ. demde pacifica. mo¬
d . i. suadibilis. plena mĩe et fructib
bonis mestimabilis. sine simulationẽ.
et ẽ saprenei a que linguam domat de¬
hesum descendens. non ab humano eor¬
De prefiliens. an et istã quisq abroga¬
re aũdet grẽ dei. et eam superbissima ba¬
nitate ponit in hominis potestate. Cur
ergo oratur ut accipratur si ab hoĩe ẽ.
ut hẽatur: an et huit orationi ꝯtradicit᷑.
ne fiast iniuria libero arbitrio. quõd fi¬
bi fufficit possibilitate nature ad ĩplen¬
da omma precepta iusticie. Contradicat

Expanded text:
opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione . Haec est sapientia quae linguam domat, desursum descendens, non ab humano corde prosiliens. An et istam quisquam abrogare audet gratiae Dei, et eam superbissima vanitate ponit in hominis potestate? Cur ergo oratur ut accipiatur, si ab homine est ut habeatur? An et huic orationi contradicitur, ne fiat injuria libero arbitrio, quod sibi sufficit possibilitate naturae ad implenda omnia praecepta justitiae? Contradica
Abbreviated transcription (Latin):
sapetemꝰ non nobis preciperetur dicen¬
te scriptut. Intelligite ergo qui insĩꝑi¬
entes estis in populo: et sculti aliquãdo
sapite. Ro ip̃o quippe quo preceptũ atqr
impenitum est. ut intelligamus atq
sapiamus. obedientiam ñam requirit:
que nulla põt cẽ sine libero arbitrio.
 si posset hoc ip̃m sine adiutorio gr̃e
dei per liberum arbitrium ut intellige¬
remus atq saperemus. non diceretur
deo. da michi intellectum: ut discã mã¬
data tua. Neq in euangesio scriptum
eẽt. tunt aꝑrit illis sensum ut ĩtelli

Expanded text:
saperemus, non nobis praeciperetur dicensaperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis populo, et stulti aliquando sapite. eo ipso quippe, quo praeceptum atque imperatum est. ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus. non diceretur deo: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua, neque in euangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensu
Abbreviated transcription (Latin):
propter inquit curissimi erpectantes.
satis agite inuiosati et inimaculati
apud eum reperiri in pace et dñ nr̃i
patientiam salutem existimate.Sicͥ
et disectissimus fiater nr̃ paulus scd̾m
eam que data est ei sapientiã scripsit
uobis. ut et in omimib epłis loqueris
meis dehis in quib sunt quc̃dam diffi¬
cilia intellectu. que indocti et instabi¬
les homines peruertunt. sicut et cet̾as
sccuptius ad proprium suũ interitũ.
Cauete ergo quod tantus aplus tam ter¬
ribiliter dicit. Et ubi sentitis non uos in¬
tessigere. interim credite diuime ełoqui¬
io: quia et liberum hominis arbitriũ est.
et gr̃a dei sine cuius adiitorio liberũ
arbitrium nec conuerti põt ad deũ. nec
proficere in deum. Et quod pie creditis
ut etiam sapienter intelligatis orate
et ãd ħoc ip̃m enim idẽ ut sapienter in¬
telligamus. est utiq liberum arbitͥũ.
nͭ enim libero arbitrio intelligeremꝰ atꝙ

Expanded text:
apropter, inquit, carissimi, haec expectantes apropter, inquit, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam, quae data est ei, sapientiam scripsit uobis ut et in omnibus epistulis loquens in eis de his. in quibus sunt quae dam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines peruertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum inter itum. Cauete ergo, quod tantus apostolus tam terribiliter dicit, et, ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis. quia et liberum hominis est arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et, quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque
Abbreviated transcription (Latin):
pelagianos hereticos diligentius et
plemus nosse possetis: s festinauerũt
fratres qui ex mimero ur̃o ad nos uẽ¬
nerint. Per quos uobis nõ rescͥosimꝰ
ista sed scripsimus. milłas em̃ ad nos
urxcaritatis licteras attulerant. tn
uscepimius cos. quoniam simplicitas
op satis idicabut nichil illos nobis
potuisse confingere. Ideo aũt festinai¬
uotunt ut apud uos agerent pascha
quopossit adiuuante dño tam sãctus
dies utum pacem ꝙ dissensioriẽ poti
msete Melius aũt facietis quod mł¬
tum rogo.si ip̃m a quo dicunt se fuisse
turbatos ad menttere nõ grauemini
Aut em̃ rioꝵ intelligit librum meum.
aut forte ip̃e non intelligitur quãdo
disficilłimam questioriem et paucis
ntessigibisem soluere atq enodare
conatur. Ip̃a ẽ cnim questio de gr̃a
dique fecit ut homines nõ intelliger¬
tes putarent apłm̃ paulum dicere. fa¬
ciamus mała ut uemiant bona. Unde
apłũs petrus in secunda epła sua. qͣ¬

Expanded text:
Pelagianos haereticos, diligentius et Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis; sed festinaverunt fratres, qui ex numero vestro ad nos venerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus Petrus in secunda epistula sua: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
hac eplã que ad uos ꝑuenit probaui
que ibi potestis inspicere. et bona oꝑa
nr̃a. et pias oratiories nr̃as. et rectã
fidem millo modo in nobis ẽe potuisse.
nisi hoc acciperemus ab illo de quo dicͭ
aplũsiacobus. Oume datum optimũ
et omme donum per fectum defursũ ẽ:
descendens a patre luminum. Ne quis¬
quam dicat meritis operum suorũ.
ues meritis orationum suaꝵ. uel me¬
ritis fider sue sibi traditam dei gra¬
tiam: et putetur uerũ ẽẽ quod illi he¬
retici dicunt. gr̃am dei secundũ meri¬
ta nr̃a dari. quod ommino fulsissimũ
ẽ: non quia nullum est meritum uel
bonim pioꝵ ues masum impioꝵ. asi¬
aqn quomodo uidicabit deus mũd̾.¬
u quña et gn̾a dei comiercit. ho¬
futiustus: t incipiat hẽre meritũ
bonum. quod dñs coron abit quando
uistificubitur mundus. Multa erãt
que uobis mittere cupiebam: quib
dettis totam ip̃am causam que corici¬
liis ep̃alibus acta ẽ aduersus cosdem

Expanded text:
hac epistola, quae ad vos pervenit, probavi hac epistola, quae ad vos pervenit, probavi rum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra, et pias orationes, et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi haec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, ne quisquam dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin quo modo iudicabit deus munda et gratia Dei convertit hofiat justus, et incipiat habere meritum bonum, quod Dominus coronabit, quando judicabitur mundus. 5. Multa erant quae vobis mittere cupiebam, quibus lectis, totam ipsam causam quae conciliis episcopalibus acta est adversus eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
Et alioloco. Qui gloriatur inquit ĩ dño
glorietur. Illi uero heretici se ip̃os a se
ip̃is iustos fieri putantes. qiͣ hoc eis nõ
deus dederit sed ip̃i sibi. nonutiq ĩ dño¬
s in semetip̃is gloriantur. calibus dicit
aplũs. Quis enim te discernit. quod ĩo
dicis quia de massa illius ꝑditionis
que facta est ex adam non discernit
hominem ut eum faciat uas in hono¬
rem aut in contumeliam insi deus.
Sed quoniam homo carnalis er ma¬
niter inflatus cum audisset. quis eĩ
te discernit. posset respondere uel uoce
uel cogitatione et dicere. Discernit me
fides mea. Disceruit me or̃o mea. Di¬
sceruit me iusticia mea. Mox aplũs
occurrit cogitationibus eius et dixit.
Quid enim hes quod non accepisti: si
aũt et accepisti. quid gloriaris qͣi nõ
acceperis. Sic enim gsoriantur qiͣ nõ
acceperint qui se a se ip̃is iustificari
putant. Ac per hoc in se ip̃is non in
dño gloriantur. Propter quod ego i

Expanded text:
et alio loco: Qui gloriatur, inquit, in domino et alio loco: Qui gloriatur, inquit, in domino glorietur. illi uero haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis non deus dederit sed ipsed in semet ipsis gloriantur. talibus dicit apostolus: quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem, non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: "discernit me fides mea", "discernit me oratio oratio, "discernit me iustitia mea": mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: quid gloriaris, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, acceperis ? Sic autem gloriantur quasi non acceperint, qui se a se ipsis justificari putant; ac per hoc in semetipsis, non in Domino gloriantur. 4. Propter quod ego in
Abbreviated transcription (Latin):
mundum quando uenturus ẽ. sicut
tota eccͣa in simbolo confitetur iudi¬
care uiuos et mortuos. Si ergo non ẽ
dei gratia. quomodo saluat mundũ
Et si non ẽ liberum arbitrium. quomͦ
iudicat mundum: Proinde librum
uel eplãm meam quam secum ad nos
supradrcti actulerunt secundũ hãc
fidem intelligite: ut neq negetis dei
gr̃am. neq liberum arbitrium fic de¬
fendatis ut a dei gr̃a separetis. tanꝙͣ
smne ilsa uel cogitare aliquid uel age̾
secundum deum ulla rõne possimus.
quod omnino non possumꝰ. ꝑ copter
hoc enim dñs cum de fructu iusticie
loqueretur ait discipulis suis. sine me
nnchil potestis facere. Unde sup̃dc̃am
contra nouos hereticos pelagianos no¬
ueritis ẽẽ conscriptam: qui dicũt gr̾am
dei secundum merita nr̃a dari. ut qui
gloriatur non in dño s in seip̃o gliẽtur.
Hoc ẽ in homine non in dño. quod prohi¬
bet aplũs dicens. nemo gliet᷑ in hormẽ

Expanded text:
mundum. quando \'uenturus est\', sicut mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potestis facere. Unde supra dictecclesiae Romanae contra nouos haereticos Pelagianos noueritis esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, ut, qui gloriatur, non in domino sed in se ipso glorietur, hoc est in homine, non in domino. quod prohibet apostolus dicens: Nemo glorietur in homine
Abbreviated transcription (Latin):
ualentino et fratribus qui tecũ sunt:
augustinus salutẽ in drĩo. Uenerunt
ad nos duoiuuenes cresconius et felix.
de ur̃a congregatione se ẽẽ dicentes.
Qui nobis retuserunt monasterium
iũm nonnulla dissensione turbatum :¬
eo quod quidam in uobis sic gratiam
predicent ut negent hominis ẽẽ sib̾m
arbitrium. et quõd est grauiꝰ dicant.
qd̾ in die iuĩditii non sit reddrturus deꝰ
unicuiq secundum opera eius. Etiã
hoc tamen iudicauerunt qd̾ plures
uĩm non ita sentiant: sedliberũ ar¬
bitrium adiuuari futeantur ꝑ dei
gr̃am ut recta sapramus atq fãciamꝰ.
ut cum uenerit dñs reddere unicuiq
secundum opera sua. iueniat opera
nr̃a bona. que preparauit deus ut in
illis ambrilemus. hoc qui sentiunt
bene sentiunt. Obsecro itaq uos fres
sicut corinthios ob secrauit aplus ꝑ
in euangelio iohannis apłi Non ueĩt
ut iudicaret mundũ: s ut saluaretꝰ
mundus per ip̃m. Postea uero ficut
scribit aplũs paulus. Iudicabit deus

Expanded text:
VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apostolus, per in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus
Abbreviated transcription (Latin):
debere: quodutiq maniter fieret.
nisi ecca crẽderet. etiam malas atq
infdeles hominum uoluntates ꝑ
Sed hunc librum sancti cipriani qr
dixerunt etiam illic apud uos esse.
non misimus. Meam quoq epłam
gimꝰ cum eis. oͣstendimus adu̾sus
eos ẽẽ conscriptam qui dicunt gnãm
dei secundum merita nr̃a dari. hoc
ẽ aduersus eosdem pelagianos. Qnͣ¬
cum potuimus ergo egnnus cũ istis
et nr̃is et ur̃is fratrib ut in fide sa¬
na catholica perseuerent. Que neq
liberum arbrtrium negat siue in
uitam masam sue in bonã. Neq
tantum ei tribuit. ut sie dei gn̾i
niseat asiquid siue ut ex maso con¬
uertatur in bonum: fiue utͥ bono ꝑ¬
seueranter proficiat. siue ut ad bo¬
nũ sempiternum perueniat ubi iam
non timeat ne deficiat. Uos quoq ca¬
rissimi etiam in hac epła exhortor
quod nos omnes exhortatur aplũs.
non plus sapere ꝙͣ oportet sapere. sed
sapere ãd sobrietatem: sicut unicuiq

Expanded text:
debere, quod utique inaniter fieret, debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistgimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istis et uestris et nostris fratribus, ut in fide sana catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique
Abbreviated transcription (Latin):
de concilis prouincie carthaginiensis
et de concilio numidie. et aliquanto
diligentius a quinqz ep̃is. et que ip̃e
ad tria ista rescripsit. Item quod p̃pe
zosimo de affricano concilio scͥptũ ẽ:
eiusq rescriptum ad uniuersos totiꝰ
orbis ep̃os missum. et quod post̾iore
concilio plenario totius affrice contͣ
ip̃m errorem breuiter constitumꝰ
et supra memoratum librũ meum
quem modo ad uos scripsi/ hec omĩa
et in pñtia legimiꝰ cum ip̃is. et ꝑ eos
misimus uobis. Legimus eis ẽciam
librũ beatissimi martiris cipriam
de oratione dominica: et ostendimꝰ
quemãdmodum docuerit omnia
que ad mores nr̃os pertinent quib
recte uiuimus. a patre nr̃o qui in
celis ẽ ẽẽ poscenda: ne de libero pre¬
sumentes arbierio adiuina gñi de¬
cĩdamus. Ubi etiam demonstraui¬
mus quomõdo admonuerit ĩdem
gloriosissimus martiretiam pro
mimicis nr̃ĩs qui nondũ in xp̃m
crediderunt. nos ut credant orare

Expanded text:
de concilio prouinciae Carthaginensis de concilio prouinciae Carthaginensis et de concilio Numidiae et aliquanto diligentius a quinque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit. item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare
Abbreviated transcription (Latin):
regnum xp̃i. non solum secundũ ori¬
gmis. uerũ etiam secundum proprie
uoluntatis merita iudiciũ reportabt.
Boni uero etiam ip̃i quidem secundũ
bone uoluntatis sue merita p̾mium
consequentur: sed etiam ip̃am bonam
uoluntatem per dei gr̃am consecuti su̾t.
Ac sic impletur quod scriptum ẽ. Ira et
indignatio. tribulatio et angustia in
omnem animam hominis operantis
malum. iudei primũ et greci. Gloria
autem et honor et pax om̃i operanti
bonum uideo primũ et greco. De qua
diutius disputare. Quoniam et aliã
iam eis dederam tanquam citius te¬
dituris: et scripsi aduos etiã librũ.
quem si adiuuante dño diligenter
legeritis. et iuiuaciter intellexeritis.
nullas existimo inter uos de hac re dis¬
sensiones ulterius iam futuras. Por¬
tant autem secum et alia que uobis
dirigenda eẽ credidimꝰ: quib cognos¬
repulerit. quod ẽnim scriptũ ẽ ad pa¬
pam innocentium romane urbis ep̃m.

Expanded text:
regnum Christi, non solum secundum oriregnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uoluntatem per dei gratiam consecuti sunt. ac sic impletur, quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognosreppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum,
Abbreviated transcription (Latin):
Unmo dilectisfimo et in xp̃i mẽ¬
bris honorando faatri ualenti¬
no et fratrib qui tecũ sũt. Au¬
gustinus in dño salutem. Crescomum.
felicem et alium felicem dei seruos qͥl
cx uin congregatione ad nos uenerunt. n¬
cuegisse pascha nouerit caritas uestra.
uos ideo temumus aliquanto diutiꝰ
ut instructiores aduos redirent aduer¬
errorem cadit qui putat sccũdũ aliqua
merita humana dari gratiã dei. que
ãd iudrcium dñs uenerit. nõ iudicuri
hominem secundum opera sua. qui iã
per etatem uti potuit libero uolũta¬
tis arbrtrio. nichilominus in errore ẽ.
Soli enĩ pariuili qui nondum hẽnt
opem propria uel bona uel mala. se¬
cundum solum origniale peccatum
dampnabuntur. Quib ꝑ lauacrum
regenerationis non subuenit gnatia
saluatoris. Ceteri aũt omes qui iã
utentes libero arbitrio fua propria pͦ¬
cata originali pc̃co en suꝑ addiderunt.
si de potestate tenebrarũ ꝑ gr̾̃am dei
non eruuntur nec transferunt᷑ ad

Expanded text:
SIMO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduererrorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, quaead iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
nobis gratia dei utilius confert in hoc
pñti seculo maligno. insi ut moriamur
põco. Ac per hoc ip̃i gr̃e inuenitur ingra¬
tus qui propter illam uust uiuere in
pecocito: per quam morimur pc̃co. Deus
sanum sapere: et us in finem proficiẽ¬
ter in bono proposito permanere. hoc
pro uobrs. hoc pro nobis. hoc pro omĩb
qui uos diligunt. et pro eis qui uos õ¬
derunt instanter in pace frat̾na et
uigilanter orate. Deo uiuatis. si quid
de uobis mereor. ueniat ad me frater

Expanded text:
nobis gratia dei utilius confert in hoc nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deusanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt, instanter in pace fraterna et uigilanter orate. deo uiuatis. Si quid de uobis mereor, ueniat ad me frater
Abbreviated transcription (Latin):
ad facienda opera bona. declinat in
dexteram. Sed rursus illi qui putãt
bonam uitrm ẽẽ deserendam quãdo
audiunt sic dei gratiam predicari. Ut
credatur et intessigatur uosũtates
honimum ip̃am exmalis banas fa¬
cere. ip̃am etiam quas fecerit custõdi¬
re. et propterea dicunt. faciamꝰ ma¬
la ut ueniant bona. in sinistram de¬
cłinant. Ideo uobis dixi. non declinetis
in dexterum neq in sinistram. hoc est
nec sic defendatis liberum arbitriũ
ut er bona opera sine der gratia tribu¬
atis. nec sic de fendatis gram. ut qi de
ilła securi mala opera diligatis. Qͦd
ip̃a gratia dei auertat a uob̾is. Tali¬
um quippe uerba sibi proꝑonens apłs
ait. Quid ergo dicemus. ꝑmꝯnebimꝰ
in pc̃co ut gratia abundet: Atq his u̾¬
bis hominum errantium et dei gr̾am
non intelligentium. respondit ut de¬
brit diceria absit. Si emi mortui sum
peccato. quomodo uiuemꝰ mn eo: Nlichil
dici potuit breuius et melius. Quid eĩ

Expanded text:
ad facienda opera bona\', declinat in ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic dut ei bona opera sine Dei gratia tribuatis; nec sic dilla securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
Cur putarnus insi quia ita funt uie
bone que a dextrio sunt. ut in dextam
tamen declinare non fit bonum. De¬
al̾mare quippe ille est intelligendus
in derteram qui bonia ip̃a operi que
ad uas dexteras pertinent sibi uult
assignare nõ deo. Et ideo cum dixisset
uias enim que a dextris sunt nouit
deus. peruerse autem sunt que a si¬
nistris sient. tanquam diceret᷑ ei. qͦ
modo ergo non uis ut declinemꝰ ad
dexteram. secutus adiunxit. ip̃e autẽ
rectos faciet cursus tuos: itinera aũt
tua in pace producet. Sic ergo intelli¬
ge quod tibi preceptum ẽ. rectos cursꝰ
fac pedibus tius: et uias tuas dirige.
ut nou̾is cum hoc facis a dño deo tibi
prestari ut hoc facias non declinabis
ad dexteram ꝙͣuis ambules in uiis
dextris. non confidens in uictute tua.
et ip̃e erie uirtus tua qui rectos faciet
cursus tuos: et itinera tua in pace pro¬
ducet. Quapropter dilectissuni quicũ¬
qr dicit uoluntas mea michi sufficit

Expanded text:
Cur, putamus, nisi quia ita viae sunt Cur, putamus, nisi quia ita viae sunt bonae quae a dextris sunt, ut in dexteram tamen declinare non sit bonum? Declinare quippe ille est intelligendus in dexteram, qui bona ipsa opera quae ad vias dexteras pertinent, sibi vult assignare, non Deo. Et ideo cum dixisset, Vias enim quae a dextris sunt novit deus: peruersae autem sunt. quae a sinistris sunt, tamquam diceretur ei: Quo modo ergo non uis, ut declinemus ad dextram\', secutus adiunxit: Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum est: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
dñs quia sinistra ẽ. sicut dicturus est.
ctiam ilłis ad sinistram constitutis.
non noui uos. Quid ẽ autem quod
ille non nouit qui utiq nouit om̃ia:
sue boria hominitm siue mala. Sed
quid ẽ non uos noui. nisi tales uos
cgo non feci. quemãdmodum issud qͦd¬
cerat. ac per hoc quod dictum ẽ. uias que
adextris sunt noruit dñs. quomodo in¬
telligendum ẽ. nisi quia ip̃e fecit uias
dextras. id ẽ iuas iustoꝵ que sunt utiq
opeti bona que preparauit deus sicut
dicit aplũs. ut in illis ambulemus.
uias autem sinistras peruersas id est
uias impioꝵ. non utiq nouit: quia
non eas ip̃e fecit homini. sed homo sibi
Propter quod dicit. Odi aũt ego ꝑu̾sas
uias maloꝵ. ip̃e sunt a sinstris. S
respondetur nobis. Cur ergo dixit. ne
declines in dexteram neq in sinistrã.
cum potius dicere debuisse uideatur.
tene dextenam. et ne declines in sini¬
stram. si bone sunt uie que adextris st̃.

Expanded text:
dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quper hoc, quod dictum est: Vias, quae a dextris sunt, nouit dominus, quo modo intellegendum est, nisi quia ipse fecit uias dextras, id est uias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter qvias malorum, ipsae sunt a sinistris. 7. Sed respondetur nobis, Cur ergo dixit, Ne declines in dexteram, neque in sinistram; cum potius dicere debuisse videatur, Tene dexteram, et ne declines in sinistram; si bonae sunt viae quae a dextris sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
deus: peruerse uero sunt que a sinstͥs
sunt. Ip̃e aũt rectos faciet cursus tuos.
itmera aũt tua in pace producet. In his
uerbis sancte scripture confiderate fra¬
tres quia si non ẽẽt liberum arbitrĩ.
non diceretur rectos cursus fac pedib
tus: et uias tuas dirige. ne decłies
in dexteram neq in sinistram. Et tñ
sine dei gratia si posset hoc fieri non
postea diceretur. ip̃e autẽ rectos faci¬
et cursus tuos: et itinera tua ĩ pace
producet. Nosite ergo decłmare ĩ der¬
tetam neq in simstram: ꝙͣuis laudẽ¬
tut ue que a dextris sunt. et uitupe¬
centur que sunt a simstris. hoc ẽ enim
propter quod addidit. auertit aũt pedẽ
tuum auia mala. hoc ẽ a sinistra. qͦd
mamfestat in consẽquentib dicens.
bias emm que a dextris funt nouit deꝰ
peruerse autem sunt que a simstris
sunt. fas itaq uias ambulate debemꝰ
quas nouit deus. De qiuib ĩ psalmo
legitur. nouit dñs uiam iustoꝵ ⁊ uia
impioꝵ peribit. Hanc enim ñ nouit

Expanded text:
: perversae vero sunt, quae a sinistris sunt. Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet . In his verbis sanctae Scripturae considerate, fratres, quia si non esset liberum arbitrium, non diceretur, Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige; ne declines in dexteram, neque in sinistram: et tamen sine Dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur, Ipse autem rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producet. 6. Nolite ergo declinare in dexteram, neque in sinistram; quamvis laudentur viae quae a dextris sunt, et vituperentur quae sunt a sinistris. Hoc est enim propter quod addidit, Averte autem pedem tuum a via mala, hoc est, a sinistra: quod manifestat in consequentibus, dicens, Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit deus, de quibus in psalmo legitur: Nouit dominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit
Abbreviated transcription (Latin):
Num quid superest nisi oratio: et no¬
lite putare mediocris eẽ uirtutis scire
quemadmodum iohannes docuit disci¬
pulos suos. Tunc. ait dñs or̃onẽ. Pacer
ni: qui es in celis sanctificet᷑ nomen tuũ.

Expanded text:
nc quid superest, nisi oratio? Et nolite putare mediocris esse virtutis scire quemadmodum Joannes docuit discipulos suos. 377 Tunc ait Dominus orationem: Pater noster qui es in coelis: sanctif
Abbreviated transcription (Latin):
pientia postulet adeo qui dat omnib
affluente: et non improperat. et dubit
et Potens ẽ autem dñs qui et uobis do¬
net et nobis. ut de ut̃a pace et pia con¬
sensione mintiis celerrimis gaudeamꝰ.
Saluto uos non solum meo nomine. s
ctiam frntrum qui nccum sunt: et ro¬
gout pronobis concorditer atq instãt᷑
oretis. sit uobiscum dñs ame̾. Explicit¬

Expanded text:
ostulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. potens est autem dominus, qui et nobis donet et nobis, ut de uestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. sit uobiscum dominus. amen. CCXV. DOM
Abbreviated transcription (Latin):
Uide ͭ qͥ uotiens uindicet. eademq um¬
dicta que pariat pulluletq peccata
Adhuc attendrte. Et ficur nõ probaue¬
runt deum inquit hẽre in noticiam.
tradidit ilłos deus in reprobam mentẽ
ut faciant que non conueniunt. Reple¬
tos omrni iniquitate. circũuentione.
malicia. auaricia. plenos inuidia. ho

Expanded text:
uide quotiens uindicet eademque uiuide quotiens uindicet eademque uindicta quae pariat pulluletque peccata. adhuc adtendite: et sicut non probauerunt, inquit, deum habere in notitiam, tradidit illos deus in reprobam mentem, ut faciant quac non conueniunt. r repletos omni iniquitate, cum circumuentione. malitia, auaritia
Abbreviated transcription (Latin):
condempnauit.tradens illos ĩ defideria
cordis isłoꝵ in immundiciam. Uidece etiã
ex hac pena que faciant. ut concumeliis
inqruit afficiant corpora sua in semecip̃is
Et quia pena ẽ ista iniquitatis cum sit
et iniquitas eiudentius cõmendat di¬
cens. quia transimutauerũt uitatem
dei in mendatium: et coluerũt et seruie¬
nunt creature potius ꝙͣ creatori qui ẽ
benedictus in secula amen. Propter
quod inquit trãdidit illos deus in passi¬
ones ignomnine. Ecce quotiens uĩdicat
deus et ex eadem uindicta plura et gra¬
uiora peccata consurgunt. Nã femine
coromutauerunt naturalem usum ĩ
eũ usum qui ẽ contra naturam.di¬
militer autem et masculi relicto natu¬
suum inuicem masculi in masculos
deformitatem operantes. ãtq ut osten¬
deret sic ẽẽ ista peccata ut etiam pene
sint pecoitoꝵ. etiam his ãdiuuxit. Et¬
mercẽdem mutuam quam oportuit
erroris sui in senetip̃is recipientes.

Expanded text:
condemnauit tradens illos in desideria condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidentius commendat dicens: qui transmutanerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae quam creatori, qui est benedictus in saecula amen. propter hoc, inquit, tradidit illos deus in passiones ignominiae. ecce quotiens uindicat deus et ex eadem uindicta plura et grauiora peccata consurgunt: nam feminae eorum mutauerunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam. similiter autem et masculi relicto natusuum i n . inuicem, masculi in masculos deformitatem operantes. atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adiunxit: etmercedem mutuam, quam oportuit, erroris i s sui in semet ipsis recipientes.
Abbreviated transcription (Latin):
rare grtiam saluatoris. An nulla pe¬
na ẽ eoꝵ de quibus dicit aplũs. quia cũ
cognouissent deum non sicut deũ glori¬
ficauerunt aut gratias egerunt: s eua
nuerunt in cogitationib suis et obscura¬
tum est. insipiens cor eor utiq ista ob¬
scuitio unidicta et pena iam fuit. et tñ
ꝑ hanc penam id ẽ per cordis cecitatem
que fit deserente luce sapientie ĩ plura
et grauia pecerita collapsi sũt dicentes
cium ẽẽ se sapientes stulti facti sunt.
git. et exhac pena uide quo ierũt. Et
minuitauerunt inquit gloriam incor¬
ruptibilis dei in similitudinẽ ymaginis
corruptibilis hominis. et uolucrum. et
quãdrupedum. et serpentiũ. Ista fecerũt
ex peccati pena. qua obscuratũ ẽ insipi-¬
ens cor eoꝵ. Et propter hec tamẽ quia
licet penalia etiam ip̃a pc̃ca funt adiũ¬
git et dicit. Propterea tradidit ilsos deus
in defideria cordis illorum in immundi¬
ciam. Ecce quemadmodum deus grauius

Expanded text:
rare gratiam saluatoris. an nulla poerare gratiam saluatoris. an nulla poena est eorum, de quibus dicit apostolus: quia cum cognouissent deum, non sicut deum glorifi cauerunt arunt in cogitationibus suis et obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti sunt. gat, et ex hac poena uide quo ierunt: et inmutauerunt, inquit, gloria incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominiset uolucrum et quadrupedum et serpentium. ista fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum est insipiens cor corum. et propter haec tamen, quia licet poenalia etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius
Abbreviated transcription (Latin):
quod commendat ec̃ca et ip̃m dñi xp̃i
mĩa liberatum. Eius quoq post̾os iste
dicit. non solum illo non eẽ infirmiores.
si etiam plura impleuisse precepta: cũ
ilsẽ unum implere negsererit. qui suos postõs
uidet ita nasci quomodo ille certe factus
non ẽ: non solum precepti incapaces qd
omnino non serctiunt. scd uix capaces
papille cum esuriunt. Eos tñ in matris
ecce gremio cum saluos gr̃a sua facere
relit qui saluum facit populam suum
u pectatis eoꝵ. Contradicunt homines:
et qiͣ creaturam que per issum condita
ẽ melius illo inspicere nouerint uoce
non sana sanos cẽ pronunciant. M a¬
teriam peccati dicit ẽẽ uindictam si ad
hoc peccator infirmatus ẽ ut plura
peccaret. Noc cogitat preuaricatorem
legis quã digne lux deserat ueritatis.
qua desertus. utiq cecus. et plus ncͣce
est offendat et cadendo uexetur. uera¬
tueq non surgat. Ut ĩdeotantũ audi¬
at uocem segis. quo admoneatur implo¬

Expanded text:
quod commendat ecclesia et ipsum dominiquod commendat ecclesia et ipsum dominiia, liberatum. cius quoque posteros iste dicit \'non solum illo non esse infirmiores, sed etiam plura. inpleuisse praecepta, cum ̒̒̒ιille unum inplere neglexerit\'. quos posteros uidet ita, nasci, quomodo certe ille factus non est, non solum praecepti incapaces, quod omnino non sentiunt. sed uix capaces papillae cum esuriunt. est tamen in matris ecclesiae gremio cum saluos gratia sua facere uelit. qui saluum facit populum suum a peccatis eorum. contradicunt homines et. quasi creaturam, quae per illum condita est. melius ilio inspicere nouerint, uoce non sana sanos esse pronuntiant. Materiam peccati\' dicit \'esse uindictam, si ad hoc peccator infirmatus est, ut plura peccaret\', nec cogitat praeuarieatorem legis quam digne lux deserat ueritatis; qua desertus utique caecus et plus necesse est offendat et cadendo uexetur uexatusque non surgat, ut ideo tantum andiat uocem legis, quo ammoneatur implo
Abbreviated transcription (Latin):
oblitus sum mandricare panem meũ.
Attendite autem quomodo adhuc seur¬
geat ueri similibus rationib contra
scripture sanctẽ ueritatem. dñs ihũs di¬
cit. Qui propterea ihũs uocat᷑. iuia ip̃e
saluum facit populum suum a pcc̃is
eoꝵ. Dicit ergo dominus ihũs. Non est
opus sanis mẽdicus. s egrotantib. Nõ
ueni bocare iustos: sed peccatores. Unde
dicit et aplũs. fidelis sermo et omni ac¬
ceptione dignus. qruia xp̃us ihũs benit
in mundum peccatores saluos facere.
Et iste contra fidelem sermonem et om̃i
acceptionie dignum diat non debuisse
hanc egritudinem contrahi peccatis:
ne ad hoc ẽẽt ista pena pecgati. ut cõmit¬
terentur plura peccata. Querit᷑ etiã
puulietantus mẽdicus et opitulatur.
Et iste dicit. quĩd queritis: sani funt pro¬
pter quos medicum queritis. nec ipse
primus homo ideo morte dampnatus ẽ.
nam postea non peccauit. quasi aliquid p̾ec
de perfectione iusticie eius audierit. nisi

Expanded text:
oblitus sum manducare panem meum? oblitus sum manducare panem meum? Adtendite autem quomodo se adhuc urgueat uerisimilibus rationibus contra scripturae sanctae ueritatem. dominus Iesus dicit, qui propterea Iesus uocatur, quia ipse saluum facit populum suum a peccatis eorum, dicit ergo dominus Iesus : non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus, non ueni nocare iustos, sed peccatores. unde dicit et apostolus: fidelis sermo etomui acceptione dignus. quia Christus Iesus uenit in mundum peccatores saluos facere. et iste contra fidelem sermonem et omni acceptione dignum dicit \'uon debuisse hanc aegritudinem contrahi peccatis, ne ad hoc esset ista poena peccati, ut committerentur plura peccata\'. quaeritur etiam paruulis tantus medicus opitulator et iste dicit: quid quaeritis? sani sunt propter quos medicum quaeritis. nec ipse primus homo ideo morte damnatus est; nam postea non peccauit. quasi aliquid postea de perfectione iustitiae eius audierit, uisi
Abbreviated transcription (Latin):
non posse uiciari. sed diuinis credentes
scipturis peccato cam ẽẽ uiciatã. quo¬
modo id fieri potuerit in quiramus. qm̃
peccatum iam dicimꝰ nõ ẽẽ fubstantiam.
Nonne actenditur ut asia omictã etiã
non manducare non ẽẽ fubstantiam.
a substantia quippe recẽditiu: quoniã
aibus substantia est: sed abstinere a cibo
non ẽ substantia. et tamen substantia
corporis si omnino abstinetur a cibo ita
languescit. ita ualitudinis ĩ equalitate
corrumpitur. ita exhauritur uiribus.
ita lassitudine debilitatur et frangitur.
ut si aliquo modo per̃duret in uita. uix
possit ad eum cibum reuocari unde
abstinendo uiciata est. sic non ẽ substã¬
tia peccatum: s substantia deus sũmaq
substantia est. et solus uerus rationalis
crature cibus: a quo per mobẽdientiã
recedendo. et per infirmitatem non ua¬
sendo capere quod debrut et gnudere.
audis quema dmnodum dicat. percussũ
ẽut fenum et aruit cor meum. quomã

Expanded text:
non posse uitiari, sed diuinis credentes non posse uitiari, sed diuinis credentes scripturis peccato cani esse nitiatam quomodo id fieri potuerit inquiramus. quoniam peccatum iam didicimus non esse substantiam, nonne adtenditur, ut alia omittam, etiam non manducare non esse substantiam ? a substantia quippe receditur, quoniam cibus substantia est. sed abstinere a cibo non est substantia et tamen substantia corporis, si omnino abstinetur a cibo, ita languescit, ita ualitudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur uiribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut, si aliquo modo perduret uita, uix possit ad eum cibum reuocari, unde abstinendo uitiata est. sic non est substantia peccatum, sed substantia est deus summaque substantia et solus uerus rationalis creaturae cibus. a quo per inoboedientiam recedendo et per infirmitatem non ualendo capere, quo debuit et gaudere, audis quemadmodum dicat: percussum est sicut faenum et aruit cor meu m, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
substantia caret. Nonne ilse confectꝰ sui¬
merore uusneris. ne disputatione ab o¬
intiorie au̾ teretur breuiter responderet
et diceret. recede a me obsecro cum illo po¬
tius disputa si potes quidixit. Non est
opus sanis inedicus: sed egrotantibus.
non bem uocare iustos s pc̃cores. Ubi¬
ustos utiq sanos. peccatores aũt appes¬
sauit egrotos. Cernitis ne quo tendat. ⁊
no manus porrigat hec disputatio: ut
omino frustra dictum putetur. boca¬
bis nomen eius ihm̃ : ip̃e emĩ saluũ faciet
repusum fuum a peccatis eoꝵ. Quomͦ
ẽ saluum faciet. ubi uulla ẽ egͥtudo.
peccata quippe a quibris dicit euange¬
lium saluum faciendum populum xp̃i
substintie non sunt. et secundũ istũ ui¬
ciare non possunt. Ofrater bom̃ ẽ. ut
memmeris te ẽẽ xp̃ianum. Credere ista
fortasse sufficeret. sed tamen quia dispu¬
careiuis. nec obest nino eciam prodest.
si firmissima precedat fides: ne existi¬
memus peccato naturam humanam

Expanded text:
substantia caret?\' nonne ille maerore consubstantia caret?\' nonne ille maerore confectus uulneris sui. ne disputatione ab oratione auerteretur, breuiter responderet et diceret: \'recede a me, obsecro? cum illo potius disputa, si potes, qui dixit: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. non ueni uocare iustos, sed p c catores, ubi iustos utique sanos, peccatores autem appellauit aegrotos. Cernitisne quo tendat ot quo manus porrigat haec disputatio ? ut omnino frustra dictum putetur: uocabis nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis corum. quomodo enim saluum faciet. ubi nulla est aegritude? peccata quippe, a quibus dicit euangelium saluum faciendum populum Christi, substantiae non sunt et saluum istumstumitiarenon possunt. o frater, bonum est ut memineris te esse Christianum. credere ista fortasse suffecerit; sed tamen quia disputare uis nec obest, immo etiam prodest, si firmissima praecedat fides nee existimemus peccato humanam naturam
Abbreviated transcription (Latin):
euertere mẽdicĩa ͥ ̃ eloquioꝵ saluberri¬
mas uoces. Ego dixi dñe miserere mei:
sana animam meam qm pecoaui tibi.
Quĩd sanatur si mł ẽ uulneratũ. nicħ
sauciatum. nichil debilitatũ atq uici¬
atum. Porro si est quõd sanetur. uñde
uiciatum ẽ. audis confitentem. quĩd
desideras disputantem: sana inquit
animam meam. Ab illo quere unde uici¬
atum ẽ quod sanari rogat. Et audi quod
sequitur.qm peccaui tibi. Hunc iste in¬
putat et dicat. O tu qui clamas. sana a¬
nimam meam qm̃ peccaui tibi. Quĩd
ẽ poc̃m: substantia aliqua an omni
substantia carens nomen. quo nõ res.
non existentia. non corpus aliquod. sed
tantum perperum fc̃i actus exprimit᷑.
respondet ille. Ita ẽ ut dicis. Non ẽ pec¬
catum aliqua substantia: sedtantũ
hoc nomine perperam ft̃i actus expͥmit᷑.
Et contra iste. quid ergo clamas sana
amiam meam quomam p̾caui tibi. Qc¬
mõdo potuit uiciare animam tuã quod

Expanded text:
euertere medicinalium eloquiorum saluberrieuertere medicinalium eloquiorum saluberrimas uoces ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quid sanatur, si nihil est uulneratum, nihil sauciatum, nihil debilitatum atque uitiatum? porro si est quod sanetur, unde uitiatum est? audis confitentem; quid deanimam meam . Ab illo quaere, unde vitiatum sit quod sanari rogat. Et audi quod sequitur: quomodo peccavi tibi? hunc iste inat: O tu qui clamas: sana animam meam; quomodo peccavi tibi? quid est peccatum? Substantia aliqua aut omnino substantia carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquid, sed tantum perperam facti actus exprimitur? ̇ respondet ille: \'ita est ut dicis; non est peccatum aliqua substantia, sed tantum hoc nomine perperam facti actus exprimitur\'. ot contra iste: \'quid ergo clamas: sana animam meam, quoniam peccaui tibi? quomodo potuit uitiare animam tuam quod