comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
urã cum caritate fiant. Satis ostendit. etiã ipsas correptiones quas asꝑas
& amaras sentiunt qͥ corripiunt᷑. cum caritate ẽe faciendas. Unde alibi
cum ctixisset. corriite inquietos. consolamini pusillamines. suscipite in¬
firmos. patientes estote ad om̃s: mox ad iungit. Uidete nequis malu pro
malo alicui reddat. Ergo & quando corripiunt᷑ inquieti: ñ mał pro
perpetuo habentes: quia caritas oꝑit multitudinẽ peccatoꝵ
Dicit etiã iacob apłs.Si tamen legem perficitis regalem¬
scd̃m scripturas. Siliges proximũ tuum sicut te ipsum: bene facitis.
annutiatio quam audiuimꝰ abintio ut diligamꝰ inuicem. Itemq alibi.
Hoc est inqͥt mandatũ illius ut credamꝰ nomini filii eius. iħu xꝑi. & dili¬
gamus inuicem. & iterum. Hoc inqͥt mandatum habemꝰ hab̾eo: ut qui diligit
ctm̃ diligat & fr̾em suum. & paulo post. In hoc in qͥt cognoscimꝰ quia diligimꝰ
filios dei: cum dm̃ diligimꝰ & p̃cepta eius facimꝰ. hȩc ẽ. dilectio d̃i: ut precepta

Expanded text:
ra cum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatorum . Dicit etiam secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis .annuntiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus nomini Filii ejus Jesu Christi, et diligamus invicem . Et iterum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
cit ds̃ & transtulit inclignationẽ eius inlenitate. Scriptũ est &. iipuer¬
biis salomonis. Sicut imꝑetꝰ aque: sic cor regis in manudi. Quocũq: uo¬
luerit inclinabit illud. & in psalmo centesimo quarco legu dicdũ de
egiptis qͥđ eis fecerit ds̃. & conuertit eor eorũ ut odisent poplm. &c dolu

Expanded text:
tit Deus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Provertit Deus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua dixit. Nunc sede indomo tua. Quid ꝓuocas in małũ: & cadiscu&
uida tecum : Deinde scriptura sub unxit. & non audiuit amessias: qm
a dõ erat ut traderet᷑ in manu eius: qm quesiert̃ deos edom. Ecce ds. ydo-¬
rie peccatum uolens uindicare. hoc operatꝰ est in eius corde oi
iuste irascebatur. ut ammonitionẽ salubrẽ. non audir&: s ea contẽpta
iret inbellum. ubi cum suo exercitu caderet. ꝑerechielẽ ꝓpħam dic̃d̃s.
& ertendam manum i eam super eum: oe ext̾minabo eum de mectio poplo meo
arł. In libro hester seriptum ẽ. quia mulier ex popło isrl incerra captuutetis
ut preter iussum regis & pret̃ orctinẽ suum ad illum auderet intrare.
indignationis suȩ & timuit regina. & conuersum ẽ eoꝵ eꝰ perdisoluarionẽ
danclinauit se super delicatȩ suȩ caput: que prececte bat eam. Ee conuer¬

Expanded text:
aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam diet extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . In libro Esther scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captivitatis ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . indignationis suae; et timuit regina et conuersus est color eius per dissolutionem et inclinauit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam — ue
Abbreviated transcription (Latin):
spͣm suscitauit: ᷤ Immo utrũq uerum ẽ: quia & sua uoluntate ue
nerunt: & tamen sp̃m eoꝵ dñs suscitauit. Ouoꝰ etiã sic dici podest. &¬
eorum sp̃m dnͣis suscitauit : & tamen sua uoluntate uenerunt. Agit
enim omp̃s in cortib hominũ etiam motũ uoluntatis illorũ: ut per
eos agat qđ per eos agere ipse uoluerit. qui om̃mo in iuste aliquid uelle
non nouit. Quid ẽ quod homo dĩ dixit act᷑messiam regem. non ueniat
tetum exercitus isrł: ñ est enĩ dnͣs cũ isrł & om̃ib filiis est̾rem: qͣm si
putaueris te optinere in illis. infugan conuert& te dñs ante imicos:
alios adiuuat inbello. dando eis fiduciam. alios immisso timore uertit
infugam: nisi quia ille qui in celo & int̾ra omĩa quecũq uoluit fecit.
etiam in om̃ium cordib operatur: Legimus quod dixit ioas rex ifrl. mit¬
tens nuntium ad amessiam regem uolentem pugnare cum illo. Nam post

Expanded text:
spiritum suscitavit? Imo utrumque verum est, quia et sua spiritum suscitavit? Imo utrumque verum est, quia et sua ritum eorum Dominus suscitavit. Quod etiam sic dici potest, eorum spiritum Dominus suscitavit, et tamen sua voluntate venerunt. Agit enim omnia potens in cordibus hominum etiam motum voluntatis illorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amaziam regem: « Non veniat tecum exercitus Israel, non est enim Dominus cum Israel, omnibus filiis Ephrem: quoniam si putaveris obtinere in illis, in fugam convertet te Deus ante inimicos, alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post
Abbreviated transcription (Latin):
alium sibi regem constituerunt
iheroboam. ut irati deiuoluntas fieret: qd̃
etiam eẽ futurum ipse predixerat.
Quid enĩ scriptura dicit: & non audi¬
uit rex plebem. qm erat conuer¬
sio a dño. ut statuer& uerbum suũ
quod locutus est inmanu achito
silonite: de hieroboam filio nabal. Nẽ¬
pe sic fact̾um est illucl ꝑ hominiᷤ
uoluntatẽ. ut tamen conuersio e̾ẽt a dño. Legite libroᷤ paralipomenon:
& inueniecis in scdõ libro scriptum. Et suscitauit dñs suꝑ iorã sp̃m phi¬
listim & arabum qui finitun erant ethiopib. et ascendert̾ in teram ui
dam & cdissipauert̾ eam: & cepert̾ omnẽ sustantiã quȩ in cdomo regis
inuenta ẽ. Hic ostenditur d̾m suscitare hostes eis t̾ris uastandis: quastali
pena iudicat dignas. Numqͥd tamen philiͤm & arabes int̾ram uicteam
iudeam dissipanda sine sua uoluntate uener̾t. aut sic uenert̃ sua uo¬
luntate ut mendacit̾ scriptum sit. quod dñs ad hoc faciendu eor

Expanded text:
alium regem sibi constituerunt alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? « Non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Ahiae Silonitae de Jeroboam filio Nabath . » Nempe sic factum illud est per hominis voluntatem, ut tamen « conversio » esset « a Domino. » Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: « et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum, qui finitimi erant Aethiopibus: et ascenderunt in terram dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae in domo regis inventa est . Hic ostenditur, Deum suscitare hostes eis terris vastandis, quas tali poena judicat dignas. Numquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendaciter scriptum sit quod Dominus ad hoc faciendum eorum
Abbreviated transcription (Latin):
absalon elegit consilium: qͦd sibi oberat: & tam̃ idõ fecit quia exaudi-¬
erat cdns eius patre orantẽ ut hoc fieret. Propt̾ qͦd ait scriptura. Et
dñs mandauit chissipare consilium acithofel bonum. ut inducat dñs
super absalon mala omĩa. Donũ consilium dixit qđ ad tempus ꝓderat
cause. quia pro ipso erat contra patrẽ eius. contra quẽ rebellauerat.
fel. agendo in corde absalon ut tale consilium repudiaret: & aliud qͦd
ei non expłdiebat eligeret. Quis non ista diuina iudicia contremiscat.
quib agit ds̃ in cordib etiam malorũ hominũ quicqͥd uult: reldens
eis tamen scdm̃ merita ipsorũ s Roboam filius salomonis respuit consiliumsa¬
lubre senioꝵ quod ei dederant
ne cũ popło dure ageret: uerbisq
coeuoꝵ. suorum potius adquie¬
uit: respondendo ininacit̾ qͥb
leniter debuit. Uncle hoc nisi pro¬
pria uoluntate:ͦs hinc ab eo
recesserunt decem trib isrł: &

Expanded text:
Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudiAbessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, cotra quem rebellaverat, uphel, agendo in corde Abessalon, ut tale conei non expediebat eligeret . Quis non ista divina judicia contremiscat, quibus agit Deus etiam in cordibus malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam, filius Salomonis, respuit consilium salubre seniorum quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit . Unde hoc nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et
Abbreviated transcription (Latin):
uideat cdns humilitatẽ meam &. retͥbuat michi bona ꝓ maledictione eiꝰ i
die istp.. Quomͦ dixerit dñs huic homini malo maleclicere dauid: qͥs
sapiens inelliget: Non enĩ uibendo dirit. ut obedientia laudaretur:
s Quod eius uoluntatẽ ꝓpris uicis suo malam. in hoc peccatũ iudicio suo
uisto & occulto inclinauit: ideo dictum ẽ dirit ei dñs. Nam si iubentiob¬
temperasset deo: laudandus potius quã puniendus ẽẽt. sicut ex hoc
at inqͥe chñs humilitatem meam & retribuat mͥ bona ꝓ maledict̾o eius in
iumentum bonorũ: Sic usus est uicda tracdente axꝑm: sic usus ẽ iudeis
crucifigentib xp̃m. & quanta bona inde prestitit poplis credituris qui
& ipso diabolo utitur pessimo: secłoptime ad exercendã & ad ꝓbandã fide
& pietatem bonorũ: non sibi qui omĩa scit antequa fiant. s nobis quib
erat necessarium ut eomͦ ageret᷑ nobiscũ. Nuniqͥd non sua uoluntate

Expanded text:
videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro malevideat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledie isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc at, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in jumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
re a faciȩ inimicoꝵ suorũ. Quid est ñ potert᷑ subsistere: Quare non
subsistebant ꝑ liberum ar bitrium. s per timorem turbata uolunta¬
te fugiebant. nisi quia cdñs chñatur & uoluntatib hominum. & qͦs ilt informi-¬
cdinem conuertit iratꝰ  Nũquid non
hostes israhelitarũ ad uersus popłm
cdei que ctucebat ihẽ naue. sua ua¬
luntate pugnarunt: Et tamen
dicit scriptura: quia per dñm fac¬
tum e confortari cor eoꝵ. ut obui
arent ad bellum isrł ut ext̾mina¬
rent᷑. Numqͥd non sua uoluntate
homo imib filius gemini maledicebat regi dauid.ᷤ & tamen quid ait dd
cticentem percutere uoluit. Quid
mͥ inqͥuit ⁊ uobis filii saruie: Simitte
illum ut maledicat. quia dñsctix̃
illi malecticere cdauid. & quis dicet ei
quare fecisti sicꝰ Peinde scriptura dnuma plenam sententiã regis uelut¬
ab alio mitio repetendo cõmendans. & cdixit in qͥt dauid ad io ab & ad om̃s

Expanded text:
re ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non re ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant; nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam irent ad bellum ad Israel, ut exterminarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, dicentem percutere voluit? Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum, et maledicat; quia Dominus dixit illi maledicere DavidQuare fecisti sic? » Deinde Scriptura divina plenam sententab alio initio repetendo commendans: « Et dixit, inquit, David ad Abizai et ad omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ritate inflat. & ex nobis ẽẽ caritatem quȩ facit ut scientia in flare non
possit  Item cũ dicat apls supereminentẽ scientie caritatem xp̃i. quid ẽ.
in saniꝰ quã putare exdõ esse scientiã quȩ subdenda ẽ. caritati. & ex homi¬
nib caritatem quȩ suꝑeminet scientie  Fides autẽ uera o. doctrina sana
anibas dicit esse ex deo: quia scritũ est. Nfacie eiꝰ scientia & intellectus
C. Scriptum ẽ. Caritas exdo est. Ꝙ legimꝰ spm̃ scientie &. pier
tis. Legimus sꝑm uirtutis & caritatis & continentie. S maus ẽ. donũ cari¬
tas quã scientia. Nam scientia quando ẽ in homine: caritas necessaria ẽ:
tis me disputasse arbitror. ad uersus eos qui gr̃am dĩ uehement̾ obpug¬
nant: quia uoluntas humana nͨ collit᷑. s ex mala mutat᷑ in bonã: &cũ
bona fuerit adiuuatur: & sic disputasse. ut non magis ego quã diuina

Expanded text:
ritate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non ritate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptum est, Charitas ex Deo est . Et legimus, Spiritatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaria, tis me disputasse arbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, quam divina
Abbreviated transcription (Latin):
datum : in hoc sermone recapitulat᷑. Diliges ꝓximũ tuuni tanq. te ipsũ.
Uilectio prorimi malũ non operat᷑. P lenitudo g legis ẽ. dilectio Ipsam cari¬
tatem apls petrus nondũ habuit. quando timore dñm t̾ negauit. Timor
enim non ẽ. in caritate: sic̾ ait iols euangłista ii epła sua s perfect̾a caritas
foras mittit timorem. & tam̃ quãuis parua & inꝑfect̾a. ñ de erat quando
dicebat dño. Nnimam meã ꝓ te pono. P utabat enĩ se posse quod se uellesen¬
tiebat. & quis istã quanius paruã dare ceperat caritatẽ. nͥ ille qui p̃paraue¬
rat uoluntatẽ. & cooperando ꝑficit qđ operando incipit: Qm̃ ipse ut uelunꝰ
oꝑatur. incipiens: qui uolentib eooperat᷑ ꝑficiens. Propt̾ qđ ait apls. Certus

Expanded text:
diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens? propter quod ait apostolus: certus
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ aut̃ uolumus. & sic uolumꝰ ut faciamus.
no biscũ cooperat᷑. Tam̃ sinͤ
illo uł operante uelimꝰ. uel cooperante cum uo¬
lumus: ad bona pietatis opera nichil ualemꝰ. De operante illo ut uelimnus
dictum ẽ. Os̃ est enĩ qui operat᷑ in uobis & uelle. Pe cooperante illo cum
tur in bonã. Quid ẽ omĩa. nisi & ipsas t̾ribiles seuasq passiones : Sarcina
quippe illa xp̃i quȩ infirm itati grauis ẽ: leuis efficitur caritati. T̃alib
enim dirit dñs ẽẽ suam sarcinã leuem. qualis petrus fuit quando passus ẽ.
re ardentissimã uolu̾tatẽ cõmenoans apłs dicit. Quis nos separabit a cari¬
tate aꝑi :ꝰ Cribulatio ai atigustia anpersecutio. an fames. annuditas. an

Expanded text:
cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum tur in bonum . Quid est, omnia, nisi et ipsas terribiles saevasque passiones? Sarcina quippe illa Christi, quae infirmitati gravis est, levis efficitur charitati. Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam levem , qualis Petrus fuit quando passus est pro re ardentissimam voluntatem commendans Apostolus, dicit: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an
Abbreviated transcription (Latin):
dabo cor obediens unde faciatis: Ille facit ut faciamꝰ. cui dicit homo. ło
ẽ custodiam ori meo. Hoc ẽ. enim dicere. Iac ut ponã custodiã ori
Quod beneficium dĩ iami fuerat consecutꝰ qui dixit. Posui ori meo custodiam.¬
: Qui gͦ uult facere dei mandatũ & non potest. iam qͥd̾e habet uoluntatẽ.
bonam. s ad huc paruam & inualid̾ã. poterit auͦ cum magna habuerit et
robustam. Quando enĩ martires magna illa mandata fecert̃: magna utiq
uoluntate hoc ẽ caritate fecerunt. Cle qua caritate ipse dñs ait. Maiorem
hac caritatem nemo habet. quam ut animã suã ponat ꝓ amicis suis. Inde

Expanded text:
dabo cor obediens, unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: Pone, dabo cor obediens, unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: Pone, Domine, custodiam ori meo: hoc est enim dicere, Fac ut ponam custodiam ori meo, quod beneficium Dei jam fuerat consecutus qui dixit: Posui ori meo custodiam. Qui ergo vult facere Dei mandatum, et non potest, jam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo
Abbreviated transcription (Latin):
bis manclata. Certũ est enĩ nos mancdata seruare si uolumꝰ. S quia p̃pa¬
ratur uoluntas a dño. ab illo petendũ ẽ. ut tantũ uelimus quantum
sufficit ut uolendo faciamꝰ. Certum ẽ. nos uelle cũ uolumꝰ. s ille facit ut
uelimus. bonũ : de quodictũ est qd paulo ante posui. p̃paratur uoluntas
a dño. de quo dict̾ũ est. a dño gressus hominis dirigent᷑ & uiã eiꝰ uolet:¬
dequo dictũ est. deus ẽ enĩ qui operatur in uobis & uelle. Cercum est nosfa¬
cere cuͦ facimus. s ille facit ut faciamꝰ. prebendo uires efficacissimas uoluntati.
qui dixit. faciam ut iniustificationib meis ambuletis: & uidicia mea obser¬
uetis & faciatis. Cum dicit faciam ut faciatis. quid aliud dicit. nisi auferã
uobis cor lapideũ. unde non faciebatis. & dabo uobis cor carneum uudefa
ciatis ᷤ & hoc quid ẽ. nisi auferam uobis cordurum unde ñ faciebatis. &

Expanded text:
bis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praepabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum uelimus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus; sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur uoluntas a domino, de quo dictum estde quo dictum est: « Deus qui operatur in vobis et velle . » Certum est nos facere cum facimus. Sed ille facit ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit: « Faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . » Cum dicit: « Faciam ut faciatis, » quid aliud dicit nisi, Auferam a vobis cor lapideum unde non faciebatis, et dabciatis? et hoc quid est, nisi, Auferam cor durum, unde non faciebatis, et
Abbreviated transcription (Latin):
ã malo: & labia tua ne loquant᷑ dolum. Cum gͦ uerum sit qͦd dixit. si
uolueris conseruabis mandata. quare dixit querit in ore suo dari custodiã.
similis ei qui dicit in psalmo. pone dñe custodiam orimeo: Hũ ei sufficit
mandatũ dĩ & uoluntas sua. quando quidẽ si uoluerit conseruabit ea :
Quare gͦ paulo post dicit. dñe pat̾ & ds̃ uite mee. elationẽ oculoꝵ. ne
cdederis mͥ: Iam tixerat eilex non concupisces Uelit gͦ. & faciat qd̃ ui¬
betur. qm̃ si uoluerit conseruabit manda¬
ta. Quare sequitur & dic̃
concupiscentiã auerte a me. Contra luxu¬
riam d̃s quã multa man¬
cdauit s faciat ea: qm̃ si uoluerit conserua¬
bit mandata. Qd ẽ quod
clamat add̾m: uentͥs appetitio &. concubitꝰ ne apprehendat me: Si hec ei
inp̃senti diceremꝰ rectissime nobis responderet & diceret. Ex ista oratione
mea. qua hȩc a dño peto. intelligite quomͦ dixerim. si uolueris conserua¬

Expanded text:
a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruQuare ergo paulo post dicit, Domine Pater et Deus vitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? Jam dixerat ei lex, Non concupisces : velit ergo, et faciat quod jubetur; quoniam si voluerit, conservabit mandata. Quare sequitur et dicit, Concupiscentiam averte a me? Contra luxuriam Deus quam multa mandavit: faciat ea; quia si voluerit, conservabit mandata. Quid est quod clamat ad Deum, Ventris appetitio et concubitus ne apprehendat me ? Si haec ei praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: Ex ista oratimea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conserua
Abbreviated transcription (Latin):
habes. ne aliꝰ accipiat coronã tuã. Si enĩ aliꝰ non ẽ accepturꝰ nisi iste per¬
diderit. certꝰ est numerꝰ. Quod aũ etiã ꝑseueraturis scĩs sic ista dicunt᷑. qͥsi
eos perseueraturos habeatur incertũ: non alit̾ hȩc audire debent. qͥb ex

Expanded text:
habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus nisi iste perhabes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est numerus. 40. Quod autem etiam perseveraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseveraturos habeatur incertum: non aliter haec audire debent, quibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
consecutꝰ est ut fidelis e̾ẽt. uerũ etiã quia fides ipsa ñ deficit. qui głat᷑ in
tus ẽ numerꝰ. ut nec addat᷑ eis quisꝗ. nec minuat᷑ ex eis: ñ de his qui cũ ad¬
nuntiasset & locutꝰ e̾e̾t. multiplicati st̃ suꝑ numerũ. Ipsi enĩ uocati pͣ oͥsst̃.
non aũ electi. quia ñ scd̃m ꝓpositũ sunt uocati. Certũ uero ẽẽ numerũ
electͥoꝵ. neq augendũ neq minuendũ : quanuis & ioħs baptista significet
ubi dicit. facite gͦ fructũ dignũ penitentie. ⁊ nolite dicere apuduosmet ꝓpsof
ipsos. patrẽ habemꝰ abraħa: potens ẽ enĩ ds de lapidib istis suscitare filios abra¬
he: ut ostendat sic e̾ẽ istos amputandos. si non fecerint. fructũ. ut ñ desit
numerꝰ qui ꝓmissus est abrahe: tam̃ in apocalipsim apertiꝰ dicit᷑. Cene qͦd

Expanded text:
consecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non deficit, qui gloriaturconsecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non deficit, qui gloriaturtus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum vocati. Certum vero esse numerum electorum, neque augendum neque minuendum, quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit, Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et nolipsos: Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae , ut ostendat sic esse istos amputandos si non fecerint fructum, ut non desit numerus qui promissus est Abrahae; tamen apertius in Apocalypsi dicitur: Tene quod
Abbreviated transcription (Latin):
cemptationes infirmitate sua uoluntas ipsa succunberet. & id̾o ꝑseuerare ñ pos¬
sent: qr deficientes infirmitate nec uellent. aut ñ ita uellent in firmitate uo¬
luntatis ut possent. Subuentũ ẽ igitur infirmitati uoluntatis humane.:
ut cdiuina grã indeclinabilit̾ &. insuꝑ abilit̾ ageret᷑. & idõ quãuis infirma
ñ camen deficeret: neq aliqua aduersitate uinceret᷑. Ita factũ ÷ ut uolun¬
tas hominis inualicta &. inberilla. in bono ad huc paruo perseueraret inuir¬
cute dĩ. cũ uoluntas pͥmi hominis fortis & sana. in bono ampliori ñ ꝑseueraue¬
rauerit. habens uirtutẽ lib̾i arbitrii. quauis non defuturo ad
simo qͥppe dimisit atq ꝑ misit facere qđ uellet: infirmis seruauit ut ipso
donante in uictissime qͥd̃ bonũ est uellent. & hoc deserere in uictisime uol¬
lent. Dicente gͦ xpo rogaui ꝓte petre ne deficiat fides tua: intelligamꝰ
ei dictũ que edificat᷑ suꝑ petrã: atq ita homo dei. non soluin qͥa miscdĩam

Expanded text:
entationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adsimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
ibertas: etiã maiorib donis adiuuanda remansit infirmitas.
cdõ quo maxime humane suꝑbiã p̃sumptionis extingueros ut ñ głetur oĩs
Quȩ qͥdẽ potuit habere. s ꝑdidit: & per qͦd habere potuit. ꝑ hoc ꝑdidit.
hoo ẽ per liberũ arbitriũ .. ꝓpt̾ qͦd non restat liberandis. nͥ grã liberantis.
Ita gͦ non głatur omĩs caͦram ipso. Non enĩ głantur iniuisti. qͥ ñ habent
unde: nec iusti qui ex ipso habent. Unde nec habent głam suã. nͥ ipsũ
cui dicunt: gła mea ⁊ exaltans caput meũ. Ne ꝑ hoc ad omnẽ ꝑtinet
hominẽ. qd scriptũ ẽ: ut non głet̾ omĩs caro corã ipso. Ad iustos aut̃ illud.¬

Expanded text:
ibertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis it habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glori
Abbreviated transcription (Latin):
superius concesfisti. HNichil quidẽ meminimꝰ uigilant̾ int̾roganti
tibi. memini dedisse. sed collige. iam ipsam suminã. Oro te uideamꝰ
quo tantis ambagib ꝑuenerimꝰ : nec me iam int̾roges uolo. Si enĩ
ea breuit̾ enumeraturꝰ es quȩ concessi. quonã rursus responsio
mea desiderat᷑. anut moras gaudiorũ michi frustra inferã. si quid
manet : ipsum etiã subiectũ maneat semꝑ necesse ẽ. Et om̃is in subiec¬
to est animo disciplina. Necesse e̾ igitur semꝑ aninus maneat. si sẽꝑ
maneat disciplina. Est aũ disciplina ueritas. & semꝑ ut in utio
libri huius ratio ꝑsuasit ueritas manet᷑ mec animꝰ mortuus dicitur
Inmortalẽ igitur animum. solus non absurdȩ negat qui suꝑiorũ
mictere. sed duab aliquantũ reuocor causis. Nam primũ me moua
quod circuitu tanto usi sumus. Nescio quã rationẽ catenã sequen-¬

Expanded text:
superius concessisti. A. Nihil quidem me minus vigilanter interroganti superius concessisti. A. Nihil quidem me minus vigilanter interroganti tibi memini dedisse: sed collige jam ipsam summam, oro te; videamus quo tantis ambagibus pervenerimus, nec me jam interroges volo. Si enim ea breviter enumeraturus es quae concessi, quonam rursus responsio mea desideratur? An ut moras gaudiorum mihi frustra inferas, si quid manet, ipsum etiam subjectum maneat semper necesse est. Et omnis in subjecto est animo disciplina. Necesse est igitur semper ut animus maneat, si semper manet disciplina. Est autem disciplina veritas, et semper, ut in initio libri hujus ratio persuasit, verImmortalem igitur animum solus non absurde negat, qui superiorum mittere, sed duabus aliquantum revocor causis. Nam primum me movet quod circuitu tanto usi sumus, nescio quam ratiocinationum catenam sequen
Abbreviated transcription (Latin):
loco aliqͣndo discedente anmo ut lumine aliqͣndo ibictem ertincto.
ut iam de omĩ morte corporis securitas sit : sed aliquod genus mor-¬
tissit optandũ. quo airima ex corpore in columis educatur. ꝑducat᷑q
ad locum. si ẽ ullus talis locus ubi non possit extingui: aut sine hoc
quidẽ potest. atq in ipso corpore anima quasi lumen accenditur.
Nec alibi potest durare. om̃isq mors ẽ extinctio quedam auunȩ in
corpore. uel uitȩ. aliquod genus eligendũ est quantũ homo sinitur.o
quod ipsum qͦ uiuitur cũ securitate ac tranquillitate uiuatur. quã¬
quã nescio quomͦ istud possit si anima morit᷑. Omultũ beatos. qͥb
siue ab ipsis siue absquolibet non ee metuend̾a mortem etiã si anima
int̾eat ꝑsuasum est. At michi misero nullae adhuc rationes: nulli
libri ꝓersuadere potuert᷑. RNoli gemere. in mortalis ẽ animꝰ huma¬
nus. H Unde hoc probas: Rexhis que cũ magna cautione ut arbitror

Expanded text:
loco, aliquando discedente animo ut lumine, aliquando autem ibidem exstincto; ut jam non de omni morte corporis securitas sit, sed aliquod genus mortis sit optandum, quo anima ex corpore incolumis educatur, perducaturque ad locum, si est ullus talis locus, ubi non possit exstingui. Aut, si ne hoc quidem potest, atque in ipso corpore anima quasi lumen accenditur, nec alibi potest durare, omnisque mors est exstinctio quaedam animae in corpore vel vitae; aliquod genus eligendum est quantum homo sinitur, quo idipsum quod vivitur, cum securitate ac tranquillitate vivatur, quanquam nescio quomodo istud possit fieri si anima moritur. O multum beatos, quibus sive ab ipsis, sive abs quolibet, non esse metuendam mortem, etiamsi anima intereat, persuasum est! At mihi misero nullae adhuc rationes, nulli libri persuadere potuerunt. 24. R. Noli gemere, immortalis est animus humanus. A. Unde hoc probas? R. Ex iis quae cum magna cautione, ut arbitror,
Abbreviated transcription (Latin):
& ob hoc etiã humilior tenuit uiam: iã uidens ⁊ confitens in uoluntate
sua dm̃ decori eiꝰ p̾stitisse uirtutẽ. Quod sͥ ipse tͥbuens. ⁊ de se p̾sumens
in tali habundantia quã p̃steͬrat ds. non de illo qui eã prestiterat. di-¬
cebat ñ mouebor inet̾num. factꝰ ẽ gͦ conturbatꝰ ut se inueniret. & hu¬
milit̾ sapiens: non sołu et̾ne uite. uerũ etiã in hac uita pie conuersationis
& ꝑseuerantie. in quo spes habenda ẽẽt. adcdisceret. Hec uox &. apłi petri
ẽẽ potuit. Dixerat qͥppe &. ipse in habundantia sua. animã mea ꝓ te ponã:
sibi festinando tͥbuens qͦd ei fuerat a dño postea largiendu. Auertit aũ
ab eo faciẽ dñs & factꝰ ẽ cont᷑bat᷑. ita ut eum. eit̃ moriꝓ illo metuens
uocauit ad eum : ᷤ factꝰ gͦ fuerat cont᷑batꝰ: s quia didic̃ non de ͤ ipso fide¬
re etiã hoc ei ꝓfecit inbonũ. faciente illo qͥ diligentib eum posset eripere xꝑi

Expanded text:
ns et confitens, in voluntate sua Deum decori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens vocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooper
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. ut etiã siqui eoꝵ deuiant & exorbitant. etiã hoc ipsũ eis faciat
ꝓficere inbonũ. qͥa humiliores redeunt atq doct̾iores. Uiscunt enĩ in
ipsa uita iusta cũ tremore se exultare debere: ñ sibi arrogando tanꝗͣ
de sua uirtute fiduciã ꝑmanendi. nec dicendo in habundantia suatĩ mouebor¬
inet̾num. Propt̃ qđ eis dicit᷑. Seruite dño intimore. & exultate eicũ tremo-¬
niatis ad uiã iustã. s pereatis de uia inqͥt iusta: qͥd oftentlens nͥ eos esse
cõmonteos quriã ambulant in iuia iusta. ut intimore dõ seruiant. id ẽ non
altum sapiant s timeant. qd̃ significat. ñ superbiant s humiles sint unde
alibi dic̃ non alta sapientes. s humilib consentientes:  Exultent dõ cum
etur: ne pereant de ua iusta inqua iã ambulare cepunt. du sibi hoc ipsũ
re ur̃am ipsoꝵ salutẽ oꝑamini. & ostendens quare cũ timore ⁊ tremore: ds
est enĩ inqͥt qͥ oꝑatur in uobis ⁊ uelle ⁊ oꝑari ꝓ bona uoluittate. Nhonenĩ

Expanded text:
omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimaeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, iatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum etur : ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum re vestram ipsorum salutem operamini. Et ostendens quare cum timore et tremore: Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Non en
Abbreviated transcription (Latin):
nullos dm̃ diligere. & in eo bono usq infinẽ ñ ꝑmanere. mox addidit his
qui scđm̃ ꝓpositũ uocati st̃. Hi enĩ in eo qͦd diligunt dm̃ ꝑmanent usq
infinẽ .&. qui ad tempus inde deuiant reuertunt᷑. ut usq infinem per¬
ducant. quod in bono ẽẽ cepert. Ostendens aũ qͥd sit scd̃m ꝓpositũ uo¬
cari. mox addidit ea quȩ iã supra posui. q̾m qͦs ante p̃scuiit. ⁊ p̃desti¬
nauit conformes imaginis filii eiꝰ. ut sit ipse pͥmogenitꝰ in multis fr̾ib

Expanded text:
nullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his nullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque in finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in finem perducant, quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum vocari, mox addidit ea quae jam supra posui, Quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in mul
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo ñ ambulabant. Numqͥd nonꝰ isti discipłi appellati st̃ loquen¬
te euglio Etam̃ non erant uere disciplĩ quia ñ mansert̃ in uerbo eius.
scdm̃ id qđ ait. si manseritis in uerbo meo: uere discipłi mei estis. Quia ergo
ñ habuert̾ ꝑ seuerantiã: sic̃ non uere disciplĩ xꝑi. ita nec uere filii dei
fuer̾t. ⁊̃ iã quando eẽ uidebant᷑: ita nꝰ uocabant᷑. Appellamꝰ gͦ eos relec¬
tos & xꝑi disciplõs & dei filios: quia sic appellandi st̃ qͦs regeneratos
pie uruere cernimꝰ. S tc̃ uere st̃ qͦd appellant᷑. si manserint in eo ꝓpter
quod sic appellant᷑. Si uero ꝑ seuerantiã ñ habent. id ẽ. in eo qł cepert̃
ẽẽ non manent. ñ uere appellant᷑ qd̾ appellant᷑ ⁊ non sunt. Apud eũ enĩ
hoc non st̾: cui notũ ẽ qđ fut᷑i sunt. idẽ exbonis mali. Propt̃ qͦd apls̾¬
cumcdixis. scunꝰ qm̃ diligentib dm. omĩa cooꝑant᷑ in bonũ. scieus non¬

Expanded text:
t, loquenevangelio? et tamen non erant vere discipuli, quia non manserunt in verbo ejus, secundum id, quod ait: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Quia ergo non habuerunt perseverantiam, sicut non vere discipuli Christi, ita nec vere filii Dei fuerunt, etiam quando esse videbantur, et ita vocabantur. Appellamus ergo nos et electos Christi discipulos, et Dei filios, quia sic appellandi sunt quos regeneratos pie vivere cernimus. Sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo, propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est in eo, quod coeperunt esse, non manent, non vere appellantur quod appellantur, et non sunt. Apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est ex bonis mali. IV Parscimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens non
Abbreviated transcription (Latin):
ex electoꝵ autẽ paucitate non fuert̃. Igit᷑ filiis suis ñ p̃destinatis ds̃ ꝑse¬
uerantiã nondechit: haberent enĩ eam si in eo filioꝵ numero e̾e̾nt.
& qͥd haberent qͦd ñ accepissent. scd̾m apłicã uerãq sententia̾ Ac per
hoc tales filii filio xꝑo datiee̾nt. quẽ admod̾u dic̃ ipse ad patrẽ. ut om̃e
qł dedisti mͥ non pereat. s habeat uitã et̾nam. Higͦ xp̃o incelligunt᷑¬

Expanded text:
ex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseverantiam non dedit; haberent enim eam si in eo filiorum numero essent: et quid haberent, quod non accepissent, secundum apostolicam veramque sententiam ? Ac per hoc tales filii Filio Christo dati essent, quemadmodum ipse dicit ad Patrem, Ut omne quod dedisti mihi, non pereat, sed habeat
Abbreviated transcription (Latin):
his qui ꝑseuerantiã non habuert᷑ ex nob̾ exiert̾ s non erant ex nobis.
& addͥt̾. qd si fuissent ex nob̾. ꝑ mansissent utiq nobiscũ: qͥd aliud dict
nisi ñ erant filiĩ etiã quando erant in ꝓfessione ⁊ nomine filioꝵ : ñ qr
iustitiã simulauert̃: sed quia in ea ñ ꝑmansert̃ Neq enĩ ait nã si
fuisent ex nobis. uerã non fict᷑a iustitiã tenuissent utiq nobiscũ: s si
fuissent inqͥt ex nobis. ꝑmansissent utiq nobiscũ. Inbono illos uolebat
ꝓculctubio ꝑmanere. Erant utiq in bono. s quia ñ in eo ꝑ mansert̃.
Io ẽ. non usq infinẽ ꝑseuerauert̃. non erant inqt ex nobis. quando
erant nobiscũ. hoc ẽ. ñ erant ex numero filioꝵ. ⁊ quando erant infi¬
de filioꝵ: qm qui uere filii st̃. p̾sciti & predestinati st̃ comformes ima¬
filius promissionis: s filiꝰ ꝑditionis. Fuert̃ gͦ isti ex multitudine uocatoꝵ.

Expanded text:
t ex nobis; et addunt, Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: quid aliud dicunt, nisi, Non erant filii, etiam quando erant in professione et nomine filiorum? non quia justitiam simulaverunt; sed quia in ea non permanserunt. Neque enim ait, Nam si fuissent ex nobis, veram, non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono illos volebat procul dubio permanere. Erant itaque in bono, sed quia in eo non permanserunt, id est non usque in finem perseveraverunt, non erant, inquit, ex nobis, et quando erant nobiscum; hoc est, non erant ex numero filiorum, et quando erant in fide filiorum: quoniam qui vere filii sunt, praesciti et praedestinati sunt conformes imafilius promissionis, sed filius perditionis . 21. Fuerunt ergo isti ex multitudine vocatorum:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uuunt: plane dicunt᷑ electi. a nescientib qͥd futuri st̃: non ab eo qͥ
eos nouit non habere ꝓseuerantiã. quȩ ad beatam uitã perducit electͥos
scitq illos ita stare ut p̾scierit ẽ̾ẽ casuros. Hic si a me querat᷑ cur eis ds̃¬
ꝑseuerantiã non decterit qui eã qua xꝑiane uiuerent dilectionẽ dedit. me
ignorare respondeo. Non enĩ arrogant̾. s agnoscens modułu meũ. audio

Expanded text:
Deum vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sint; non ab illo qui Deum vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sint; non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos. Scitqperseverantiam non dederit, qui eam, qua Christiane viverent, dilectionem dedit, me ignorare respondeo. Non enim arroganter, sed agnoscens modulum meum, audio
Abbreviated transcription (Latin):
theum. ubi cũ dictũ fuisset.ymeneum & philetum fidẽ quoꝵ dam
subuert̾e: mox additũ est. Firmũ autẽ fundam̃tũ di̾ stat: habens
signacułũ hoc. Scuuit dñs qͥ st̃ eius. Horũ fides quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑.
ꝓfectͥo aut omino ñ deficit: aut si qui st̃ quoꝵ deficit. reparat᷑ anteqͣ.
ista uita finiat᷑. & deleta que int̾ cucurrerat in iqͥtate. usq infinẽ.
ꝑ seuerantia deputat᷑. Qui uͦ ꝑseueraturi non st̃: ac sĩ fidexꝑiana &
conuersatione lapsuri st̃. ut tales eos uitȩ huiꝰ finis inueniat ꝓculdu¬
bio nec illo tẽpore quo bene pieq uiuunt. in istoꝵ numero cõputan¬
di st̃. Non eniꝰ st̃ a massa illa ꝑditionis p̃scientia dĩ ⁊ p̃destinatione
discreti. & idõ nec scd̃m ꝓpositũ uocati. ac per hoc nec electi: s in eis
uocati de quib dictũ est. multi uocati. ñ in eis de qͥb dict̾ũ ẽ. pauci uͦ
eleci. de cam qͥs eos neget electos: Cũ credunt ⁊ baptitant᷑. &. scd̃m

Expanded text:
theum, ubi cum dictum fuisset, Hymenaeum et Philetum fidem quorumdam subvertere; mox additum est, Firmum autem fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, Scivit Dominus qui sunt ejus . Horum fiprofecto aut omnino non deficit; aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur; et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide Christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat; procul dubio neque illo tempore quo bene pieque vixerunt in istorum numero sunt computandi. Non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti; et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi. Sed in eis vocati de quibus dictum est: Multi vocati; non in eis de quibus dictum est: Pauci vero electi . Et tamen quis eos neget electos cum credunt et baptizantur, et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit᷑ illos ⁊ głificauit. Illa oĩa iã fact̾a st̃. p̃scunt. p̃destinauit. uocauit
iustificauit. qm̃ ⁊ om̃s iam presciti & p̃destinati st̃. ⁊ multi iam uocati
atq iustificati. Quod aũ posuit infine illos & głificauit. siqͥdẽ illa
głã ẽ. hic intelligenda. de qua idẽ dicit. Cũ xp̃c apparuerit uita urã. te̾ &¬
uit ⁊ͥ iustificauit ñ uiom̃ib fact̾a sint de qͥb dicta st̃. Adhuc enim
usq infinẽ scli multi uocandi ⁊ iustificanti st̃: & tam̃ uerba p̃teriti tẽ¬
poris posuit : de reb etiã futuris. tanq. iam fecerit dĩ. quȩ ĩa ut fierẽt
ex et̾nitate disposuit. Idõ de illo dic̃ & ꝓpħã isaias. Qui fecit quȩ fuc᷑a
st̃. Quic̾q gͦ in dĩ ꝓuidentissima dispositione p̃sciti. p̃destinati uocati.
iustificati głificati st̃: non dico nondu renati. s etiã nond̾u nati. iã filii

Expanded text:
avit, vocavit, justificavit; quoniam et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati: quod autem posuit in fine, illos et glorificavit siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vita vestra, tvit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt . Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justi
Abbreviated transcription (Latin):
potest satis dici. quantũ hoc mału metuendũ sit: qualis enim
erit illa et̾na uita. uelque mors non ei p̾ponenda ẽ: si sic uiuit ani-¬
ma ut uidemꝰ eam uiuere inpuero mox nato: ut de illa uita nichil
dicam quȩ inut̾o agit᷑. non enim puto e̾e̾ nullam.R Bono animo
esto. deus aderit ut iam sentimꝰ querentib nobis: qui beatissi¬
mum quidła post hoc corpus & ueritatis plenissimũ sine ullo
mendatio pollicetur.h fiat ut spe raoy.¬

Expanded text:
potest satis dici quantum hoc malum metuendum sit. Qualis enim potest satis dici quantum hoc malum metuendum sit. Qualis enim erit illa aeterna vita, vel quae mors non ei praeponenda est, si sic vivit anima, ut videmus eam vivere in puero mox nato? ut de illa vita nihil dicam quae in utero agitur; non enim puto esse nullam. R. Bono animo esto; Deus aderit, ut jam sentimus, quaerentibus nobis, qui beatissimum quiddam post hoc corpus, et veritatis plenissimum sine ullo mendacio pollicetur. A. Fiat ut spera
Abbreviated transcription (Latin):
imaginaria ducere: ut ad centrũ sine ulla cõmixtione ꝑueniant.
cũ clamo ratio innumerabiles posse duci. nec sese in illis incredi-¬
bilib angustiis nisi centro posse contingere: ita ut in omĩ earũ
int̾uallo scribi etiã circulus possit. Hoc cũ illa phantasia implere
non possit. magisq quã ipsi oculi deficiat. Siquid̾e ꝑ ipsos ẽ animo
inflict̾a. manifestũ est ⁊ multũ ea differre a ueritate: ⁊ illam d̾u
hec uidet᷑ non uideri. Hȩc dicent᷑ oꝑosius atq subtilius. cũ de
intelligendo disserere ceperimꝰ : quȩ nobis pars proposita est. cũ
de animȩ uiteͥ quicqͥd sollicita fuerat. quantũ ualemus sit enuclea-¬
tum atq discussum. Non enĩ credo te parum formidare. ne mors
humana etiã si non int̾ficiat animã. rerum tamen om̃ium.⁊
ipsius siqua comꝑta fuerit. ueritatis obliuionẽ inferat.ħ Non

Expanded text:
imaginaria ducere, ut ad centrum sine ulla commixtione perveniant; imaginaria ducere, ut ad centrum sine ulla commixtione perveniant; cum clamet ratio innumerabiles posse duci, nec sese in illis incredibilibus angustiis nisi centro posse contingere, ita ut in omni earum intervallo scribi etiam circulus possit. Hoc cum illa phantasia implere non possit, magisque quam ipsi oculi, deficiat, siquidem per ipsos est animo inflicta, manifestum est et multum eam differre a veritate, et illam, dum haec videtur, non videri. 36. Haec dicentur operosius atque subtilius, cum de intelligendo disserere coeperimus, quae nobis pars proposita est, cum de animae vita quidquid sollicitat, fuerit quantum valemus enucleatum atque discussum. Non enim credo te parum formidare ne mors humana, etiamsi non interficiat animam, rerum tamen omnium, et ipsius, si qua comperta fuerit, veritatis oblivionem inferat. A. Non