comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus eẽt. sal. inuentus sit. ñ n
legandis que uenalia ibi eent
nõ sensisse destatorem. Item
quesit cũ eodem resso ita cauit᷑.
a te peto iroruti ex uslif᷑ quẽ¬
tenta sis antis quadͥ ngr rł¬
tis qd̾ ampluis fu̾it racioni¬
ĩfenit᷑. an recessum uideatͤ
a suꝑiori capite. ideoq uxrori
nõ amplius hãt ex usufr̃. ꝙͣ¬

Expanded text:
tus esset, salis inventus sit non legandis, quae venalia ibi essent, non sensisse testatorem. Idem quaesiit, cum eodem testamento ita caverit: "a te peto, uxor, uti ex usu tenta sis annuis quadringentis, quod amplius fuerit, rationiinferatur', an recessum uideatur a superiore capite ideoque uxor non amplius habeat ex usu
Abbreviated transcription (Latin):
fert ita cohrdem ĩ stitutũ si ĩ capi¬
tolium ascenderit. ꝙ si ñ ascen¬
diss legatũcidatũ eumq añqmͣ
ascenderet mortẽ obisse. de quo R¬
dit ẜuuiᷤ cõdicõẽmͣ morte defecisse
sc̃oq mouente eo legati diemces¬
sisse. alt̃a u̾o sp̃es condicom. uine
filio nͣ ad mutit. nepoteꝰ ad hidita¬

Expanded text:
dem institutum, si in Capitolium ascenderit, quod si non ascendisset, legatum ei datum, eumque antequam ascenderet mortem obisse: de quo respondit Seruius condicionem morte defecisse ideoque moriente eo legati diem cessisse. altera uero species condicionis uiuo filio non admittit nepotes ad heredita
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ mamunisse. s post adicõem li¬
b̾tas suo data ẜ uoluntatẽ testa¬
toris ⁊ ualescit. ¶ Si quis te hr̃¬
dem. ita ĩstituit si ħrdem eũ tiuĩ¬
stitumses. aut qͥd sibi legasses
nich ing̾est quogradu is ate hr̃s
ĩstitutꝰ sit. uł quid ei legatum
sit. dũ modo aliquo gͣdu id te
fecisse probes. ¶Gisus.¬

Expanded text:
manumississe: sed post aditionem libertas seruo data secundum uoluntatem testatoris conualescit. Si quis te heredem ita instituit, si se heredem instituisses aut quid sibi legasses, nihil interest, quo gradu is a te heres institutus uel quid ei legatum sit, dummodo aliquo gradu id te fecisse probes. 21 C
Abbreviated transcription (Latin):
Iidam ĩ suo testõ ħrdeniscͥpserit
su tali cõdicõe si reliquas eiꝰ in
mare abiciat. querebat᷑ cũ hr̃s
ĩstitutꝰ condicoi nõ pariuss anex
ĩ mare ẜ ip̃ius uolutatem abie¬
cit. s ĩ memoriã humane cõdir̃õ¬
ins cepulture tradidit s hoc pͥꝰ
ispiciendũ ẽ ne homo qͥ talem
cõdicõem posint n compos m̃tis
cio amou̾i pt̃. nsso modo łimus
hĩs de hrditate controu̾siã facit
it codicilł. alcrpsit condicõem.

Expanded text:
idam in suo testamento heredem scripsit sub tali condicione 'si reliquias eius in mare abiciat': quaerebatur, cum heres institutus condicioni non paruisset, an exin mare secundum ipsius uoluntatem abiecit, sed memoria humanae condicionis sepulturae tradidit. sed hoc prius inspiciendum est, ne homo, qui talem condicionem posuit, cio amoveri potest, nullo modo legitimus heres de hereditate controversiam facit it, codicillis adscripsit condicionem:
Abbreviated transcription (Latin):
manumitt̾e cogendam. cũ ab ea
nicħ pat̾ pecient. ⁊ iure suo heres
extiterit. ¶Tractari solz de eo
qui cũ tabulastestĩ ñ feciss codi¬
cilł ita scripsit. ticiũ hrdem ee̾ uo¬
lo. si młtum int̾est. utrũ sid̾ꝯnuis
sariam hrditate ałimo ꝑ haric
scͥptura. qm̃ codicilloꝵ instar hr̃e
uoluit. reliqu̾it. anu̾o testrñ fa¬
cere se existimauit. nam ħ cãu
nicħ a limo petipot̾it. uolunta¬
tis aurẽ. qo ex eo scripto. płmq
declarabi. nam si forte atro le

Expanded text:
manumittere cogendam, cum ab ea nihil pater petierit et iure suo heres exstiterit.Tractari solet de eo, qui, cum tabulas testamenti non fecisset, codicillis ita scripsit: 'Titium heredem esse uolo'. sriam hereditatem a legitimo per hanc scripturam, quam codicillorum instar habere voluit, reliquerit an vero testamentum facere se existimaverit: nam hoc casu nihil a legitimo peti poterit. voluntatis autem quaestio ex eo scripto plerumque declarabitur: nam si forte a Titio le
Abbreviated transcription (Latin):
nor cet̾or q aĩalium. furta. ro¬
pͣrns. incendia. ruine. naufra¬
ena. nis hostũ p̃donũ latronũ
tebitor facta peiora noĩa ĩ sũmo
ꝙ tũq dampnũ. si modo cubale¬
gatarii carearit. hr̃di ꝑeunt. ꝙͥ¬
ad in ad ħrdis lucrũ ꝑtinent fe¬
acquisita sunt. ut stipułouesrr̃
tradiciones legata hr̃ditates ue
tes quib lib̾ata p̾dia p̾ciosiora
fient accones ꝙ acquisite ut fur

Expanded text:
orumque animalium, furta, rapinae, incendia, ruinae, naufragia, vis hostium praedonum latronum, debitorum facta peiora nomina, in summa quodcumque damnum, si modo culpa legatarii careant, heredi pereunt: quemadmodum ad heredis lucrum pertinent fradquisita sunt, ut stipulationes, rerum traditiones, legata hereditatesve utes, quibus liberata praedia pretiosiora fierent, actionesque adquisitae, ut fur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cio fundũ alt̾amq ꝙͣ piam
remq legis falcidie rõns. cũ qnͣ¬
tũ sit legatum inquirat᷑ tm̃ eo
nomine induceret᷑. qnͣto pluris
minoris. ne sit eares qͣntitate. ꝙͣ
quo p̾cio testator. accipi dariue
iussit. siut ei quid̾ porc̃om q̃ lega¬
tis deductis facienda ent ampliꝰ
deducet᷑. quippe nõ nũ ca capit p̃
ciũ reliquũ legatũ eẽ intlłcm est.
ꝓrsus diligentes animadu̾tend̾
ris illata adsolum ħrdem respit̾e
usq quaq ⁊ sñ ulla distincc̃onere¬
cipiant᷑. ꝙ eĩ remota lege falcidi¬
tis fid̾iue ⁊missis detrabatur.
¶umẽ. aut̃ hiis soł. que pondere.
nu̾o. mensura. ue ⁊stant. n dãp¬
no postea madente ex por cõne q̃
fi sol ad extrmacõem eor bonor
que mortis tp̃ surat . quicc̃ det¬
hi. ¶ cet̾is u̾o corpori. ⁊ hus ip̃is

Expanded text:
io fundum aliamue quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris minorisue sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipi dariue iussit, sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur: quippe non nostri causa capi ium reliquum legatum esse intellectum est. Prorsus diligenter animadvertenduris illata ad solum heredem respicere usque quaque et sine ulla distinctione recipiatur. quod enim remota lege Falciditis fideive commissis detrahatur. Verum est autem his solis, quae pondere numero mensura constant, nec damno postea incidente ex portione, quae fieri ad aestimationem eorum bonorum, quae mortis tempore fuerunt, quicquam detrahi. Certis vero corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ad hrdes eiꝰ quirogatus ẽ ꝑtin̾¬
e eesq ĩ qͣitam ⁊ qͣrte fructus
putandos si de lege faltidia q̃o
int̾cidat. ¶Idem. R̾ dit. fructꝰ
exapͥa re hidis. que legata est
post die̾ fid̾i. cedentdem ꝑceptes
⁊ si nõ sint restituendi fidĩ ꝯmis¬
sario heredi in quartam impu

Expanded text:
ad heredes eius qui rogatus est pertinere eosque in quartam et quartae fructus computandos, si de lege Falcidia quaestio intercedat. Idem respondit fructus ex propria re heredis, quae legata est, post diem fideicommissi cedentem perceptos, etsi non sint restituendi fideicommissario, heredi in quartam impu
Abbreviated transcription (Latin):
d ticõdare pacisti d. ne a fideuis¬
sore petat. ⁊ adu̾sus reũ acc̃ones
sua pr̾are legatario ꝙ̃ ad̾m dãp¬
natus hĩs sit. ne a reo petat ⁊ dõp
acceptũ fac̾e ⁊ legatario litis esti¬
macõm sufferre cogat᷑.Dem.

Expanded text:
ne a fideiussore petat, et aduersus reum actiones suas praestare legatario: quemadmodum damnatus heres, ne a reo petat, et damacceptum facere et legatario litis aestimationem sufferre cogatur. 11
Abbreviated transcription (Latin):
Ciam ea que fut᷑ast̃ legari posst̾
ti recte legatur.Pomp̾¬
I iure facto testõ fid̾icõmissum tͥ
reliqu̾o. dem̃ posrea. aliud fecero¬
ñ iure in quo fid̾i⁊ missum relinꝙͣ
om̃no ñ sit relictum. iudendũ c̃¬
an mens mea hec fu̾it facientis
postea testrũ. ut nolim tatum sit

Expanded text:
iam ea quae futura sunt legari possunt, ti recte legatur. 18 Pompi iure testamento facto fideicommissum tibi reliquero, deinde postea aliud fecero non iure, in quo fideicommissum relictum omnino non sit relictum, videndum est, mens mea haec fuerit facientis postea testamentum, ut noli
Abbreviated transcription (Latin):
dit. ticia filias suas tres mim̾io
equis ꝑtib scripsit ħrdes. ⁊ a sig¬
ns legata ĩuicem dedit ab uma
extͣoeis. ut falcidie sit locus q̃¬
ro an adu̾sus coh̾rdes suas a qui¬
b legata. ⁊ ip̾a accepit.uti pos¬

Expanded text:
dit.Titia filias suas tres numero aequis ex partibus scribsit heredes et a singulis legata inuicem dedit, ab una extraneis, ut Falcidiae sit locus. quaero, an aduersus coheredes suas, a quibus legata et ipsa accepit, uti pos
Abbreviated transcription (Latin):
dib legaturm e̾et. si ꝑs coħidis
accrescat ꝓ missoꝵ ĩ totum fi¬
teuissores tenent᷑. si solidum
parrem cundemq colib̾tũ ex
asse scripsit hrdem fid̾i ciꝰ cõ¬
misit. ut quicꝙͥ ad eũ ex br̃di¬
tate. eiꝰ ꝑueniss cũ tuorere

Expanded text:
is legatum esset: si pa‹rs› coheredis adcrescat promissori, in totum fideiussores tene‹n›tur, si solidum patrem eundemque collibertum ex asse scripsit hered‹e›m fideique eius commisit, ut, quidquid ad eum ex hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
admittit aauicõnes. sicuti de
bonis sus ꝯferendis filiꝰ ac¬
cepta bonor possone caue
nõ pot̾. qr deuegamꝰ ei acci¬
ones. defert᷑ condicio cauen¬
di fratrib ex forma iur dic¬
cois. qr exporcione tratͥs fuint
ꝯsetuti. cum bona ꝓpͥa ⁊ ferre
cepit se restitures. s si nec ip̃i
cau̾e possint. utiłr ꝓbatum ẽ¬
ẽ uirum uonũ ab utraq ꝑte e¬
ligend̾. apͥ quem. ut sequ̾entec
fructꝰ deponant᷑. quiq utiles
accões ap̾tore datas ex̾ce at. pos¬
sessio aut̾ ex Repto supͣ relato.
nõ ałr ad eũ qui fid̾iꝯmissũ
petit. transfert᷑ ꝙͣ si cauerit.
tñ ⁊ si maximie adũsariꝰ nõ ꝑ¬
noluit. s si is qͥ uicit nõ possit
cau̾e. uł res deponenda. uł iur̃¬
dicco restituenda erit. si diesau̾
condicio ad legatiuł fid̾i ꝯmnis¬
si peticionẽ acc̃onẽ nõ differri
dicat᷑. nõ satisdacio desiceret᷑

Expanded text:
nes: sicuti, cum de bonis suis conferendis filius accepta possessione cauere non potest, quia denegamus ei actiones, defertur condicio cauendi fratribus ex f‹o›rma iurisdictionis, quod ex portione f‹r›atris fuerint consecuti, cum bona propria conferre coeperit, se restituturos. sed si nec ips‹i› cauere possint, utiliter probatum est uirum bonum ab utraque parte eligendum, apud quem ut sequestrem fructus deponantur quique utiles actiones a praetore datas exerceat. possessio autem ex rescripto supra relato non aliter ad eum, qui fideicommissum petit, transfertur, quam si cauerit, tame‹t›si maxime aduersarius non noluerit: sed si is qui ui‹c›it non possit cauere, uel res deponenda uel iurisdictio restituenda erit.Si dies aut condicio legati fidei commissi petitionem actionemue differre dicatur et ideo satisdatio des
Abbreviated transcription (Latin):
Iate ur̃de legatũ mͥ sit sũ ⁊dici¬
one. tuqr postqmͣ adietis u̾rdita¬
tẽ satis dederis legator. ⁊ post
mortẽ tuam añ aditam hr̃ dita¬
tem condicio legati extiperit.
sabmꝰ ait fideuissores mͥ ten̾i
qr om̃i modo cari oi legatũ. ⁊ ĩ
rem ẽe ꝯcepta stipło. G Iiis.¬

Expanded text:
te herede legatum mihi sit sub condicione tuque, postquam adieris hereditatem, satisdederi‹s› legatorum et post mortem tuam ante aditam tuam hereditatem condicio legati extiterit, Sabinus ait fideiussores mihi teneri, quia omnimodo dari oportet legatum et in rem esset concepta stip
Abbreviated transcription (Latin):
eb hrs q cou̾e nõ debu̾it. s si
ꝑs hrditatis restituta sit au u¬
troq cauend̾ ẽ. ¶Eciam si ab
inrestato deb̾at᷑ fidimissum
nec houeran hrdem cũ possit
egdẽ fidenissores ad eande̾ sn¬

Expanded text:
ebuerit. sed si pars hereditatis restituta sit, ab utroque cauendum est.Etiam si ab intestato debeatur fideicommissum,n›ec onerari heredem, cum possit eosdem fideiussores ad utramque s
Abbreviated transcription (Latin):
añ scĩam sñtam si peticionis
dies moreret᷑. fĩ debuit amit¬
tipost nutoriã dilata peticiõe
nẽ oꝑtuit. si qr̃ nõ caueat᷑ de
sid̾pinisso qui ꝓuocau̾it si ca¬
u̾et adu̾sarius ad eum possõ¬
cũ alia sit edicti ꝯdicio. nõ eĩ
exigr̃ a legatario uice mut¬
a catũ. s ĩ causaria custodie

Expanded text:
ante sententiam, si petitionis dies moraretur, fieri debuit, amitti post uictoriam dilata petitione non oportuit. sed quare non cauerat de fideicommisso qui prouocauerit, si caueret aduersarius, ad eum possescum alia sit edicti condicio? non enim exigitur a legatario uice mutua cautum, sed uicaria custodiae
Abbreviated transcription (Latin):
s . ucc. ut ĩcasũ nõsit de legato
cautũ. namsi exñtis ꝯdiconis
cau̾e neminẽ ampliꝰ petitm
ꝯplłendꝰ erit hr̃s legatũ qd̃
iam filius pet̾e pt̾. aliqm̃ cuide

Expanded text:
 hoc, ut in casum non sit de l‹eg›ato cautum: nam si existentis condicionis cauere neminem amplius petiturum, compellendus erit heres legatum, quod iam filius petere potest, alii
Abbreviated transcription (Latin):
pe ũ sb̾iciunt᷑. ¶Ab eo qui resti¬
rũꝑito nominũ q̃ pat̾ usuris ma¬
iorib fetit astpͥta pupilla quidẽ¬
accõe kalendarii pr̃ate cõgit᷑. ex¬
actas aut̃ usuras tutele temꝑore
c̾ca ullã ꝯpensa cõem retin. ¶Ad

Expanded text:
subiciuntur. Ab eo, qui restpericulo nominum, quae pater usuris mioribus fecit, adscripto pupilla quidecalendarii praestare cogitur, exctas autem usuras tutelae tempore citra ullam compensationem retinet. A
Abbreviated transcription (Latin):
tͥs sui curator q̃dragnta dotis no¬
mĩe marito eiꝰ se daturũ ꝓmisit.
quero an succurrendũ sit eicm
postea ere alieno em̾gente supͣ
ut de suo cotem daret. s cũ crede¬
sit. p̾cete a ułid hic pt tiact᷑a¬
ri. ut si sciens curator nõ suffic̾e̾
mãdolo feat.nõ illi succurtat.
Rn̾det curator. cũ offĩ suui

Expanded text:
urator, quadringenta dotis nomine marito eius se daturum promisit: quaero, an succurrendum sit ei, cum postea aere alieno emergente suprut de suo dotem daret, sed cum credesit. praeterea et illud hic potest tractari, ut, si sciens curator non sufficere oniam dolo fecit, non illi succurratur. respondi: curator cu
Abbreviated transcription (Latin):
reddere. qmͣ eiꝰ lib̾atõ qd̾ ex tute¬
la ꝑcepit. aut dolo cõ tͣcit nõ est
relicta ꝯbtutores qui suspectũ fo¬
cere neglexunt. ⁊ culpa recte ꝯuẽi¬
unt᷑. tutor erã del egatatius ex cł¬
pa que test̾o remissa est ñ tenet᷑.¬

Expanded text:
reddere. quoniam eius liberatio, quod ex tutela percepit aut dolo contraxit, non est relicta, contutores, qui suspectum facere neglexerunt, ex culpa recte conveniuntur: tutor enim legatarius ex culpa, quae testamento remissa est, non tenet
Abbreviated transcription (Latin):
uod aut̾ dr̃ si exiudicio de functiqͣr:¬
tã ht̃ hr̃s solida pr̃anda ẽc legata
ita accite deueͣm. si hr̃ditario iu¬
re ħat itaq ꝙ quis legatorũ no¬
mine a cohrde acceꝑit ĩ quadnͣ¬
tẽ ei nõ imputatur / s si ideo le
gatũ ei datũ .ẽ. ut integra lega¬
ta. uł fid̾i ꝯmissa pr̃et denegan¬
da erit acc̃o legati si lege fal .ii.
ti mallet. OAius.
OAius.¬
uł a cohrde uł legatario uł sta¬
tu lib̾o dat᷑ ĩ fal. nõ imputet᷑.
qr mortis ca cap̃r sane si a statũ¬
lib̾o peculiares ñmos accipiat
ꝓ sua ꝑte quadranti es ĩputa¬

Expanded text:
uod autem dicitur, si ex iudicio defuncti quartam habeat heres, solida praestanda esse legata, ita accipere debemus, si hereditario iure habeat: itaque quod quis legatorum nomine a coherede accepit, in quadrantem ei non imputatur. 75 gatum ei datum est, ut integra legata uel fideicommissa praestet, deneganda erit actio legati, si lege Falcidia uti mallet. 76 Gaiusuel a coherede uel a legatario uel a statulibero datur, in Falcidia non imputatur, quia mortis causa capitur. sane si a statulibero peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadranti eos imputa
Abbreviated transcription (Latin):
tłłr qua rone placuit legata qͥ
legatarii ñ capiunt. cũ apd̃ h̃¬
des sb̾siderint hr̃ditario nure a¬
p̃ eos reman̾e intlłigi ⁊ iõ qua¬
dranti imputanda . n ͨ quicꝙͣ
int̾ẽe. utrũ statim abinicio le¬
gatũ nõ sit. anꝙ legatũ ẽ re

Expanded text:
tur.Qua ratione placuit legata, quae legatarii non capiunt, cum apud heredes subsederint, hereditario iure apud eos remanere intellegi et ideo quadranti imputanda, nec quicquam interesse, utrum statim ab initio legatum non sit an quod legatum est re
Abbreviated transcription (Latin):
decedenstres filies scripsit ħ̾rdes.
q̃rend̾ ẽ an omĩo qͣ creditores unꝰ¬
quisq ĩ rõne legis falcide aliquid
possit deduc̾e.qr ĩ pot̾ate sua hu̾it
cat᷑ cui exbus potius relinqueret
s hac r̃one nemo ĩ faltidie rõne
quicꝙͣ de ducet. ꝙ indend̾ est ne
dure ꝯstituat᷑. utiq eĩ ĩ allieno¬

Expanded text:
s filios scribsit heredes. quaerendum est, an omnino quasi creditores unusquisque in ratione legis Falcidiae aliquid possit deducere, quia in potestate sua habuit pater, cui ex his potius relinqueret. sed hac ratione nemo in Falcidiae ratione quicquam deducet. quod videndum, ne dure constituatur: utiq
Abbreviated transcription (Latin):
p̃¶ Icreditori meo tutus a dñsus
eum excepcone. id qd̾ ei deleo lege̾
utile legatum est. qr remissa excer¬
co ur̃ ei sicut aristo ait. ¶Id ꝙ ho¬
noraria accõne mͥ debet᷑. si leget᷑
accõ ꝓ honoracia. ¶ Marcellus .ł.

Expanded text:
 creditori meo, tutus aduersus eum exceptione, id quod ei debeo legem, utile legatum est, quia remissa exceptio uidetur, sicut Aristo ait id quod honoraria actione mihi debetur si legetur actio pro honoraria
Abbreviated transcription (Latin):
nuim̃o continent᷑ ⁊ ad ea tm̃ lega¬
ta ꝑtinz quib dies nõ est appositꝰ.
ꝓ inde si forte pute legatum est ex
hac adiecc̃one ꝓrogabr̃. ¶ Quid
si forte .c. mͥ lega Eta sunt p̾sentẽ¬
tia. utrũ amiua die dabunt . an u̾o
tͥ deb̾i. qmͣuis gͥ suꝑuacua sit hec
a diecc̃o qntͣum ad uim. ⁊ ad effrm̃¬

Expanded text:
 continentur.Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est adpositus: proinde si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur.Quid si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua die dabuntur an uero ns deberi. quamuis igitur superuacua sit haec adiectio, q
Abbreviated transcription (Latin):
ea scͥptura qr hoc legatũ ⁊ imͣtuu⁊
finem ht̃. ¶ Set ⁊ si sub condic̾oe
sit relictum legatũ: pt̃ dici cessa¬
re amiuam adieccõm. qr dies inc̾¬
tus applłatur condicõ cui congru¬
it ꝙ treb̾. existimat. si cui leget᷑
qñ annorũ .xx. erit. uulgarem hnͣc
clausulam cessare. It̾ si leget᷑ pe¬
tunia q̃ in archa ẽ. uł uinũ ꝙ m a
pothetis est: dicendũ est cessare
clausulã qm̃ quociens spẽs legat᷑
cessare dimus hanc aut᷑ sqͥͣturã
nõ solum ad pretedencia sola legata.
set ad uniu̾sa que testo ascͥpta sũt.
extendi galł. acquilł. offilł. treb̾
respondere id qd̃ uerum est.

Expanded text:
a scriptura, quia hoc legatum et initium et finem habet.Sed et si sub condicione sit legatum relictum, potest dici cessare annuam adiectionem, quia dies incertus appellatur condicio.Cui congruit quod Trebatius existimat, si cui legetur, quando annorum uiginti erit, uulgarem hanc clausulam cessare.Item si legetur pecunia quae in arca est uel uinum quod in apothecis est, dicendum est cessare clausulam, quoniam quotiens species legetur, cessare diximus.Hanc autem scripturam non solum ad praecedentia sola legata, sed ad uniuersa quae testamento adscripta sunt, extendi Gallus Aquilius, Ofilius, Trebatius responderunt idque uerum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Nuoluptuaruis aut̃ ansto se¬
bit. nec si uoluntate młris facte
sut̃ exacc̃oem parere. ¶ Dona¬
com̃ int̾ uirũ ⁊ uxorem citra im¬
pensas quoq mh̃itam u̾e sabei

Expanded text:
uoluptariis autem Aristo scribit nec si uoluntate mulieris factae sunt, exactionem parere.Donationem inter uirum et uxorem circa impensas quoque inhibitam uere Sabi
Abbreviated transcription (Latin):
t̾butũ ob dotalem fundũ p̃sti¬
ta exig̾e. uir a młre pot̃. homu
onĩ fructuũ hec impendia sut¬
quib nõ factis dos mininuit᷑.
ueluti agoes fac̾e. flumĩa au̾te¬
⁊ edificia uet̾a fulcire. It̾q refice
arbores in locũ in ortuar̃ repo¬
ne. ¶utiles sut̃. ueluti pecora p̾¬
les ncc̃io facte sunt. cotem diu¬
nũe ita int̾p̃tandũ est. ut siqͥ
extra tutelam netessariã ĩ res
docales npesum sit id nõ mea
cã sit nͣ am tui res dotales uir
suo sumptu deb̾et alioqnͥ tam
cibaria docalib mancipis data
⁊ queuis modica edificõrũ dota¬
lum refeccõ. ⁊ agrorũ quoq
cultura dotem minu̾it. oñnae¬
mĩ hec in spẽ ncciarũ impensar̃¬

Expanded text:
tributum ob dotalem fundu‹m› praestita exigere uir a muliere potest: onus enim fructuum haec impendia suquibus non factis dos imminuitur, ueluti aggeres facere, flumina auertere, aedificia uetera fulcire itemque reficere, arbores in locum mortuarum reponere. Utiles sunt ueluti pecora prles necessario factae sunt, dotem deminuere, ita interpretandum est, ut, si quid extra tutelam necessariam in res dotales impensum est, ‹id› in ea causa sit: nam tueri res dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: omnia enim haec in speci
Abbreviated transcription (Latin):
pa in docẽ oata sunt d iuire dos
de hiis impensis dictũ ẽ que ĩ de
cus nõ diminuent cotem. ¶Sec
si inpensis necessariis młr satis¬
fec̃it. utrũ dos crescat. an u̾o dñi
ex ĩ tegro ind̾i dõtẽ rego uͥ petina
est nõ dicito uid̾i dotem creuisse¬
¶ Si dos cota sonita sit nõ hĩca rẽ¬
ne inpẽnsarũ. uidend̾ est. an cõ¬
dicipossit id qd̾ ꝓ impensis ncc̃us
compensan colet. ⁊ martellꝰ adui¬

Expanded text:
pora in dotem data sint, ipso iure dos de his inpensis dictum est, quae icus, non imminuent dotem.Sed si inpensis necessariis mulier satisfecerit, utrum dos crescat an uero dicimus ex integro uideri dotem? et ego, ubi pecunia est, non dubito dotem uideri creuisse.Si dos tota soluta sit non habita ratione inpensarum, uidendum est, an condici possit id, quod pro impensis necessariis compensari solet. et Marcellus admi
Abbreviated transcription (Latin):
Tra totũid ur᷑ nccͣus impensis
ꝯtim̾i qd̾ si a marito omissũ sit.
uidex eum tanti dampnabit ꝙͣ¬
ti młtis int̾fũit eas impensas fĩ
cipiendũ. ut ⁊ ip̃e ait. nõ ut ip̃e
res corporałr dimnnuant᷑. ut pu¬
ta fundꝰ. uł qd̾cumq aliud cor

Expanded text:
riis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas fiercipiendum, ut et Pomponius ait, non ut ipsae res corporaliter deminuantur, ut puta fu
Abbreviated transcription (Latin):
cesl sm̃a admittenda est. ¶ Utĩ¬
les aut̃ impense sut̃: quas utiłr
maritꝰ fecit remq meliorẽ ui¬
oris fet̾it. hoc est dotem. ¶ Auł.
aut tab̾nam fec̾it si seruos artes
⁊ que spẽs exornant. quarũ uti¬
les nõ diumiũt ip̃o iure dotem
deduccõm quidam dicunt. si uo
impensas in eam factas solu̾et
si aliunde solu̾e nõ pot̾ qd̾ sum¬
ꝑata sit młr pati maritũ tolłe
exacc̃om patit. nã si ułt hr̃e młr
redde̾ ea q̃ impẽsa sũt d marito
aut si nõ ułt pati d tolłe. si m ͦ
retipiant seꝑacõm. cet̾in si nõ
recipiant᷑. reimquende sut. ita
enĩ ꝑmitcendũ est marito aufr̾e

Expanded text:
a admittenda est.Utiles autem impensae sunt, quas maritus utiliter fecit, remque meliorem uxoris fecerit, hoc est dotem, 6 Pauluaut tabernam adiecerit, si seruos artes et quae species exornant. quarum utiles non quidem minuunt ipso iure dotem,deductionem quidam dicunt, si uolimpensas in eam factas solueret, si aliunde soluere non potest: quod sumparata sit mulier pati maritum tollentem, exactionem patitur. nam si uult habere mulier, reddere ea quae impensa sunt debet marito: aut si non uult, pati debet tollentem, si modo recipiant separationem: ceterum si non recipiant, relinquendae sunt: ita eni
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o hus u̾bis ita uti est dot᷑a.
¶Istud fortasse quesitunus sit ali¬
quis cur argenti appsłone. ⁊̃
mor legatum eet. icħ p̾t̾ tu¬
dem mat̾iam oe mõstratũid̾is
posse. tuiꝰ ħ racõ tradr. quippe
ea que talis tature sint. ut se¬
pius in sua possint redisi mi¬
cia ea mat̾ie potencic uicta.
nũqm uires eiuii effugiant.
applłatur. quĩ u̾sicolorib cede¬
ret nemo dubitauit. qnminꝰ
porto coratinum. aut ifgmũ.
ant melignũ suo noĩe. qmͣ coc¬
tũ pipura. ue. designantur:¬

Expanded text:
 verbis "ita uti est" data. Illud fortasse quaesiturus sit aliquis, cur argenti appellatione mor legatum esset, nihil praeter rudem materiam demonstratum videri posset. cuius haec ratio traditur, quippe ea, quae talis naturae sint, ut saepius in sua redigi possint initia, ea materiae potentia uicta numquam uires eius effugiant. appellatur quin uersicoloribus cederet, nemo dubitauit. quin minus porto coracinum aut hysginum aut melinum suo nomine quam coccum purpuraue designatur
Abbreviated transcription (Latin):
plonc seianor gabimana quo
continent᷑. iutͥusq possõnis ⁊fu¬
si redoitus titulo seianor accep¬
to latiẽent. ¶Balneal lega¬
te domꝰ ẽẽ porcõnet constat qd̾
si eas publice prebuit ita demũ
niũ quo intͥusetus adirent᷑ ⁊ in

Expanded text:
one Seianorum Gabiniana quoque continentur et utriusque possessionis confusi reditus titulo Seianorum accepto lati essent. Balneas legatae domus esse portionem constabat: quod si eas publice praebuit, ita domus domum quoque intrinsecus adirentur et in
Abbreviated transcription (Latin):
nas estolucio ticio stichũ ẜuum:
meũ redd̾e̾. uł ita illum seruũ me¬
ũ illi reddito. casselł. ait. de beti.
bet᷑ simł ⁊ dare iubetur. ¶ Du¬
e statue marmoree cuidã noĩa¬
tim. It̃ om̃e marmor erat lega¬
tũ. nlłam statuã marmoreã p̾t̾
duas casselł. putarat deb̾i. offilius¬
⁊ treb̾ ccͣ. labeo casselli sm̃am ꝓbał

Expanded text:
nas esto Lucio Titio Stichum servum meum reddere" vel ita: "illum servum meum illi reddito". Cascellius ait deberi betur, simul et dare iubetur. Duae statuae marmoreae cuidam nominatim, item omne marmor erat legatum: nullam statuam marmoream praeter duas Cascellius putat deberi: Ofilius Trebatius contra. Labeo Cascell
Abbreviated transcription (Latin):
su sumi sołent docens totũ qd̾
eẽt relictum ĩ archa deb̾i. ⁊ pla¬
cuit recte applłasse. a ꝑte legata¬
rii suggestum ẽ quedam acolonis
post mortẽ exactum fuiss reddẽ
scriptũ sit hr̃s m̃s dato ad om̃s gͣ¬
dus. hic sermo ꝑtin. sicuti hec
u̾ba. quisqͥs mͥ hr̃s erit. Itaq si
quis uelit nõ om̃s hr̃des legatoꝵ
p̾stacõe hono̾rare. s aliqͦs ex is
nominatim dompnare d. ¶dẽ.
Triuis urbanis legatis quidꝰ ur¬
bana mancipia nẽ loco s oꝑe se¬
tus sit qd̾ marime ex libesi fami¬
lie. It̾ ex cibarus depͥhendi potest.
¶uenatores ⁊ ancupes utrũ in urba¬
nis. an in rusticis contineant᷑ pot̃
rari. ¶ Muliones de urbano mĩs
eos destinatis ħ̃ebat. ¶Cum qͥ
natus ẽ ex ancilla urbana ⁊ mis¬
sus in uillam urbanã nuitͥendus

Expanded text:
sum sumi solerent: diceres totum, quod esset relictum in arca, deberi?" et placuit recte appellasse. a parte legatarii suggestum est quaedam a colonis post mortem scriptum sit "heres meus dato", ad omnes gdus hic sermo pertinet, sicuti haec uerba 'quisquis mihi heres erit'. itaque si quis uelit non omnes heredes legatorum praestatione onerare, sed aliquos ex his, nominatim damnare debet.rvis urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere setus sit: quod maxime ex libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit. Venatores et aucupes utrum in urbanis an in rusticis contineantur, potrari. Muliones de urbano miniseos destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in villam nutriendus
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s sit meuio hr̃ditatẽ restituere
⁊ rursus ticio cohr̃s eiꝰ rogatus
sit ꝑtem suã. aut ꝑtis ꝑtem res¬
titue. an hanc quo ꝑtem amͣ a
coh̾rde ex fid̾i recepit. titius
restitu̾e meiuo deb̾at. diuus an¬
t̃. consultus rescpͥsit. nõ debere
restitu̾e ¶qr hr̃ ditatis applłone
ffidius quid̃ institu N Aul.¬
ta filia ualenana hr̃de auctori
suo anthiocho data lib̾tate certa

Expanded text:
Maevio hereditatem restituere et rursus Titio coheres eius rogatus sit partem suam aut partis partem restituere, an hanc quoque partem, quam a coherede ex fideicommisso recipit, Titius restituere Maevio debeat, divus Antoninus consultus rescribsit non debere restituere, quia hereditatis appellatione idius quidam instituta filia Ualeriana herede actori suo Antiocho data libertate praedia
Abbreviated transcription (Latin):
Ina legata. uestem q̃ ex lana fo¬
ta sit deui non placet. s ⁊ matĩa
segata nauis armanũ ue ex a
factũ non uendicetim. ¶Naue
aut̃ legata. dissoluta n mat̾ia
n nauis de bet᷑ Gnassa aut̃ lega¬
ta sciphi er ea facti erigi posst᷑¬

Expanded text:
na legata uestem, quae ex ea facta sit, deberi non placet. Sed et materia legata nauis armariumue ex ea factum non uindicetur. Naue autem legata dissoluta neque materia neque nauis debetur. Massa autem legata scyphi ex ea facti exigi poss
Abbreviated transcription (Latin):
re fid̾iq eiꝰ ꝯmitto ut det qnͣtas
sũmas dictau̾o dedero ansto res
quoz corporales contim̾ait. ut pre¬
dia mancipia. uestem. argent̃.
argumentis que relata eẽnt os¬
tend noluntatem p̾t̾ea defuncti
que maxime infid̾iomissis ual¬
et ei sĩne suffragari. n eĩ post e

Expanded text:
fideique eius committo, uti det, quantas summas dictauero dedero.' Aristo res quoque corporales contineri ait, ut praedia mancipia uestem argentum, argumentis quae relata essent ostenditur. uoluntatem praeterea defuncti, quae maxime in fideicommissis ualeret, ei sententiae suffragari: neque enim post e
Abbreviated transcription (Latin):
ideo elegans ẽ illa distincc̃o. ut qͦ¬
ciens c̾cum corpus legat᷑ ad p̾sens
tempꝰ a diectum hoc u̾bum meum
nõ faciat condicõem. liu̾o me̾tũ
corpꝰ leget᷑. ueluti ita uinũ meũ

Expanded text:
ideo elegans est illa distinctio, ut, quotiens certum corpus legatur, ad praesens tempus adiectum hoc uerbum '‹m›eum' non faciat condicionem, si uero incertum corpus legetur, ueluti ita 'uina mea'
Abbreviated transcription (Latin):
cõne. uł quol alio c̃au contig̾inc
Itẽ cũ om̃ib mancipus ⁊ pecori¬
que in huidem fundis quo eor
cũ moriar erunt uti optimi max¬
nni q st̃ utiq eos in diem morta
mec possedi. ⁊ ut plemus dicam
ita uti cłu̾dunt᷑. In fundo autẽ
imo ex hus qui prelegati st̃ tabu¬
cipiorũ mancipioꝵ emꝑcõnes. s

Expanded text:
io casu optigerint, item cum omnibus mancipiis pecoriquae in isdem fundis quove eorum cum moriar erunt, uti optimi maximique sunt utique eos in diem mortis meae possedi et, ut plenius dicam, ita uti cluduntur". in fundo autem uno ex his, qui praelegati sunt, tabulurium mancipiorum emptiones
Abbreviated transcription (Latin):
que ĩ fundo sint legatis accedt̃.
Ichorus aut familia legetͤ. ꝑm̃ẽ
¶Hus u̾bis que ibi mobiliaerum
ut mutiuꝰ darent nõ eeͣ legatos
ꝓcuiꝰ ait. at eos quo ͣ p̾sidii cõ re¬
positos ħat. ut quib da̾ belł ci¬
uilib accitass eos legato contim̾
centes. pecũiam sñ petulio fragi nnit¬
lem ẽe. petuliũ appłłantes ꝙ pre¬
sidii c̾a reponerent᷑. ¶Area lega¬
ta si medificata medio tp̃r fun̾t. ac
quor legatus si int̾im manumit

Expanded text:
quae in fundo sunt legatis accedunt i chorus aut familia legetur, perinHis verbis: "quae ibi mobilia mea ut mutui darentur, non esse legatos Proculus ait, at eos quos praesidii causa sepositos habet, ut quibusdam bellis civilibus factitassent, eos legato continercentes pecuniam sine peculio fragilem esse, peculium appellantes, quod praesidii causa seponeretur. Area legata si inaedificata medio tempore fuerit ac quoque legatus si
Abbreviated transcription (Latin):
que in huis p̾dus moriata su̾nt
uł oꝑis iusticicã. uł alterus of¬
fitii cet̾is q reb que ibi fu̾nt ĩ di¬
e mortis an ad legatariũ ꝑtine
dũ meum campamanũ genesie
alumpne ascribatis ducentorũ
aureor. itauti est. quent᷑ anfum¬
dus ⁊ reliquam colonor manti¬
pia si quamortis tempore in eũ
fu̾nt debeant᷑ .R. reliqua qui¬

Expanded text:
is praediis morata fuerunt uel operis rustici causa uel alterius officii, ceterisque rebus, quae ibi fuerunt in diem mortis, an ad legatarium pertindum meum Campanianum Genesiae alumnae meae adscribatis ducentorum aureorum ita uti est.' quaeritur, an fundo et reliqua colonorum et mancipia, si qua mortis tempore in eo fuerint, debeantur. re
Abbreviated transcription (Latin):
eor uasoꝵ. collocandor cã ꝑatas
si eas bases testator numo uasor
hũit ꝓculus u̾o recte ait. si ẽnee qͥ¬
nõ deb̾i cui testudinea legata eẽnt
ei lecto ᷤ testͥdineo  pedib margẽ¬
dꝰ erat ꝓpria p̾dia ⁊ala pignor
sͥ data ob debita codi tilł ita scͥpsit

Expanded text:
eorum uasorum collocandorum causa paratas si eas βάσεις testator numero vasorum habuit. Proculus vero recte ait, si aeneae qunon deberi. Cui testudinea legata essent, ei lectos testudineos pedibus inargendus erat, propria praedia et alia pignori sibi data ob debita, codicillis ita scripsit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ⁊̃ si coacu̾it unnũ legato cedere.
si iduim nu̾o testator ħuiss.
Plane ĩmor̾is tem ꝯ pore collatũ
hunc smonem si ue̾stem qͥ ea eri
sũ dubio ꝓ condicõne accipiend̾
puto. s ⁊ si stichum qͥ m̃s erit. pu

Expanded text:
 quod coa‹c›uerit uinum legato cedere, si id uini numero testator habuisset. plane in mortis tempore collatum hunc sermonem 'uestem, quae mea erit' sine dubio pro condicione accipiendum puto: sed et 'Stichum qui meus e
Abbreviated transcription (Latin):
actam ⁊ ĩ kalendariũ ĩ eade̾ regi¬
onc u̾som reliquis nõ contineri
n colonor. in actor facile  sta¬
bat tam. ⁊ si nomĩatim actores
ad filiam ꝑtin̾e uolu̾it. ¶ Ex hus
u̾bis lucio ticio predia mea illa c̃
pretoro sicut ame indic mortis
mee possessa sunt .do. instrm̃ rusti¬
cũ ⁊ om̃ia que ibi sũt q̃uo domi¬
nꝰ fuiss instructõ deb̾i conuente.
colonor reliqua nõ debentur.
¶Pat̾ filie tab̾nam purpͤariam
cũ serius institorior ⁊ pupuris. q̃
ĩ die mortil eius ibi fu̾nt legauit
dita. n debita. ni reliqua legato
contiñi placuit. ¶ Titio seiaꝰ pre¬
dia sicuti comꝑata sunt .do. lego
cũ c̾ent gabimana quoq sims cũ
seianis uno p̾ciocomꝑata nõ susti¬
ce̾ solum argim̃ĩtũ emꝑcõnis .R4.¬

Expanded text:
in eadem regione versam reliquis non contineri neque colonorum neque actorum facile constabit, tametsi nominatim actores ad filiam pertinere voluit. Ex his verbis: "Lucio Titio praedia mea illa cum praetorio, sicut a me in diem mortis meae possessa sunt, do" instrumentum rusticum et omnia, quae ibi fuerunt, quo dominus fuisset instructior, deberi convenit: colonorum reliquPater filio tabernam purpurariam cum seruis inst‹it›oribus et purpuris, quae in diem mortis eius ‹i›bi fuerunt, legauit. dita neque debita neque reliqua legato contineri placuit. 'Titio Seiana praedia, sicuti comparata sunt, do lego.' cum essent Gabiniana quoque simul uno pretio comparata, non sufficere solum argumentum em
Abbreviated transcription (Latin):
tͣmctanõ sunt u̾sicolorib nõ n¬
lit̾ nigrũ contim̾. nec altenius
sunt contim̃i arbitror nͥ aliud sc̃¬
serit tesrator. purpure aut̃ appł¬
puto. si coctum nõ continetur.

Expanded text:
tincta non sunt, uersicoloribus non aliter nigrum contineri nec alterius sunt, contineri arbitror, nisi aliud sensit testator.Purpurae autem appeputo: sed coccum non continebitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dum detertum. g ͦ aliud ĩ li¬
no qm̃ in lana ẽ. ⁊ quidem si
tinctũ sit linũ credo lino conti¬
ne br̃. ¶Ueͣrsi colorib iudend̃
ẽ. ⁊ constabat apd̾ ueteres lanc
applłone u̾si coloria nõ contim̾
si ea om̃auid̾i legata que tĩc¬
ta sit⁊ neta que n decexta.

Expanded text:
dum detextum. ergo aliud in lino quam in lana est. et quidem si tinctum linum sit, credo lino continebitur. Uersicoloribus uidendum est. et constabat apud ueteres lanae appellatione uersicoloria non contineri, sed ea omnia uideri legata, quae tincta sunt, et neta, quae neque detexta
Abbreviated transcription (Latin):
ruos aut̃ suos uł ancillas eos
accipimiꝰ qui sunt ꝑ leno iure
testantis int̾ quos fructuarii ñ
continebunt᷑. s qui bona fite
testatori seruiunt suor applłoe

Expanded text:
uos autem seruos uel ancillas eos accipimus, qui sunt pleno iure testantis: inter quos fructuarii non continebuntur.Sed qui bona fide testatori seruiunt, suorum appe
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽstator de peciũa num̃ata sen¬
siss. ¶ Ego aut̃ illud dignũ
aĩadu̾sione existimabam cum
quis kalendanũ p̾stari alicui no¬
lu̾it utrũ ue nomina debitor
dũtarat p̾stare uoluiss intlłi¬
gendꝰ ẽ. an u̾o eciam poc̾̃iam si
qua ab hus exacta eidem cũ Ra¬
lendario destinata fu̾it.⁊ magis
puto q̃ ad̃m si exacte petiñe ⁊ rur¬
sus collate e̾e̾nt ꝑmutacõem no¬
minis nõ ꝓmieret fid̾i missũ

Expanded text:
ut testator de pecunia numerata sensisset. ego autem illud dignum animaduersione existimabam, cum quis kalendarium praestari alicui uoluerit, utrumne nomina dumtaxat debitorum praestari uoluisse intellegendus est an uero etiam pecuniam, si qua ab his exacta, eidem tamen kalendario destinata fuerit. et magis puto, quemadmodum, si exactae pecuniae et rursus collocatae essent, permutatio nominum non
Abbreviated transcription (Latin):
u̾it que ibisolent nõ uident᷑ de
ilł pecorib sensisse que yeme in
ybermis. aut mestate ĩ estiuis eẽ
solent. s de islis sensit que ꝓpetuo
ibi sunt.
ũ seianũ omne. eam quoq ꝑtẽ
fundi suprascripti qĩ ad se ꝑtinen¬
cã pignoris nactus ẽ. saluo .s. iuire
debitoris. ¶ Ex hiis u̾b̾ cumte a¬
gros accende utafiet ut fllius m̃s
a seia ita relictos. si meiert̃ cum

Expanded text:
on uidetur de illis pecoribus sensisse, quae hieme in hibernis aut aestate in aestiuis esse solent, sed de illis sensit, quae perpetuo ibi sunt. um Seianum omne' eam quoque partem fundi supra scripti quasi ad se pertinencausa pignoris nactus est, salvo scilicet iure debitoris. Ex his verbis: "curate agros attendere, et ita fiet, ut filius meus a Seia ita relictos "si mei erunt cum
Abbreviated transcription (Latin):
tuendi ⁊ custodiendi fundi ma¬
gis qmͣcolendi caa ꝑatum ẽẽ asi¬
nũ machinariũ legatũ uid̾i.
Item oues que stͥcorandi fumdi
ca pararent᷑. Item opulionem
si eiꝰ gñis oues curaret.¶ dem¬
ita legauit duos mulos qͥ mei
erunt cũ moriar seio hr̃s dato.
Idem nlłos mulos. s duas mulas
tinent᷑. ꝙ̃ ad̾m seruoꝵ ꝯpplłõe

Expanded text:
tuendi et custodiendi fundi magis quam colendi paratum esse: asinum machinarium legatum uideri: item oues, quae stercorandi fundi causa pararentur: item opilionem, si eius generis oues curaret. ita legauit: 'mulos duos, qui mei erunt cum moriar, heres dato': idem nullos mulos, sed duas mulas ti
Abbreviated transcription (Latin):
¶Iumentis legatis boues ñ ꝯtiñ¬
t᷑. nec. ꝯͣ. ¶Lquis aut̾ legatis
⁊ eque cõtinentꝰ ouib legatis
agni nõ cõtinent᷑. qmͣdui aut̃
agnoꝵ loco sũt. ex usu cuiꝰq loci
sumend̾ est. nam iñ quibdamlo
galline. ⁊ amiaria debebunt᷑. fasi¬
anarii aut̃ ⁊ pastores anserũ non
contment᷑ nͥ id testatorexp̾ssent.

Expanded text:
Iumentis legatis boues non continentur nec contra.Equis autem legatis et equae continentur.Ouibus legatis agni non continentur: quamdiu autem agnorum loco sunt, ex usu cuiusque loci sumendum est: nam in quibusdam logallinae et auiaria debebuntur: phasianarii autem et pastores anserum non continentur, nisi id testator expressit.
Abbreviated transcription (Latin):
nem catenus extendi placet que
do tincta nõ est ane applłone
tomͣtũ nõ continebr̃. si nec ea
lana ex qua quis ꝙͣ uestiment
feterit ualitudinis. uł deliciar᷑
qui fomentaconis gr̾a ꝑata st̃

Expanded text:
nem eatenus extendi placet, quodo tincta non sit.Lanae appellatione tomentum non continebitur.Sed nec ea lana, ex qua quis quasi uestimentum fecerit ualetudinis uel deliciarum quae fomentationis
Abbreviated transcription (Latin):
pormam lanam ⁊ asennam ⁊
capͥ nam credo contm̃i ⁊ de ligno¬
linũ aut̃ lana legata utiq ñ
⁊ tinebr̃. ¶Lmo aut̃ legato.
tam fim̃ qm̃ infcm̃ continet᷑¬

Expanded text:
porinam lanam et anserinam et caprinam credo contineri et de lignoLinum autem lana legata utique non continebitur. Lino autem legato tam factum quam infectum continet
Abbreviated transcription (Latin):
Egatis suis exceptis negociatori¬
b labeo scripsit eos legato excep¬
tos uid̾i. qui p̾positi ẽent negoci¬
i exercendica. ueluti qr ad em̃¬
dũ locand̃ ꝯducendum p̃positietit
¶Cubicularios aut̃. uł obsomp¬
natores. uł eos qui piscatorib
p̾positi st̃ nõ uid̾i negotiacionis
labeonis sm̃am. ¶ Si ex officio
ad artificiũ quis trauuent. qui¬
dã recte putant legatũ extingͥ
idemeccͣrio. cũ legticarus cocꝰ
rossea factus ẽ. ¶ Sumꝰ suus
ti funt. alii textores. alii lectica

Expanded text:
egatis seruis exceptis negotiatoribus Labeo scripsit eos legato exceptos uideri, qui praepositi essent negotii exercendi causa, ueluti qui ad emendum locandum conducendum praepositi essent: cubicularios autem uel obsonatores uel eos, qui piscatoribus praepositi sunt, non uideri negotiationis Labeonis sententiam. Si ex officio quis ad artificium transierit, quidam recte putant legatum exstinguidem e contrario cum lecticarius cocus postea factus est. Si unus seruus ti fuerunt, alii textores, alii lectica
Abbreviated transcription (Latin):
scnpro cognita ĩ ꝯtubmo militis
suit. ⁊ si sacramento mues solu¬
tus int̾ amnũ morte obierit nõ
admitti ad cestrã iure milicis fat¬
tũ. ⁊ id ꝙ relictũ ẽ ad filcũ ꝑtin̾e¬

Expanded text:
stupro cognita in contubernio militis fuit, etsi sacramento miles solutus intra annum mortem obierit, non admitti ad testamentum iure militiae factum et id quod relictum est ad fiscu
Abbreviated transcription (Latin):
nire factũ ⁊tende̾ pot̾ ĩ officiosũ
aut̃ dr̃e ñ ꝓmittit᷑. ¶ Ille qui
nõ iiie ͥ factũ Stendit. nec op¬
tinuit ñ replłr ab eo ꝙ m̾uit
gͦ qui legatũ secutus postea fal¬
sũ dixit. amitt̾e debebit ꝙ
secutus ẽ. ¶ De eo u̾o qͥ lega¬
tũ acceꝑit. si neget᷑ iure fcm̃ẽe

Expanded text:
iure factum contendere: inofficiosum autem dicere non permittitur. Ille, qui non iure factum contendit nec optinuit, non repellitur ab eo quod meruit: ergo qui legatum secutus postea falsum dixit, amittere debebit quod consecutus est. de eo vero qui legatum accepit, si neget iure factum e
Abbreviated transcription (Latin):
uł ĩ officiosũ uelit. ⁊ ita imꝑato¬
hii u̾o. qui testĩo suo intencõem
accusator adiunau̾ant denegã¬
cͥpsit. sunt qui putant ⁊ recte¬
⁊ ei qͥ cenegandã accusatori af¬

Expanded text:
 inofficiosum velit: et ita imperatoHis vero, qui testimonio suo intentionem accusatoris adiuvaverunt, denegancrevit. Sunt qui putant, et recte, et ei denegandam, qui accusatori ad
Abbreviated transcription (Latin):
natis sophrom lic ab hr̃de ĩsti¬
tuto acceꝑant legata. cũ si is
eiꝰ ꝯdicõnis fu̾it uissus ut op¬
tin̾e hrditatẽ nõ possit. ⁊ uire
ĩtestati ad ees ꝯgnan ꝑtinet
per̾e hr̃ditatem iure ip̃o pot̾int
ꝓhibendi aut̃ sint an nõ ex cuiꝰ¬

Expanded text:
nati sophronis licet ab herede instituto acceperant legata, tamen, si is eius condicionis fuerit visus, ut optinere hereditatem non possit, et iure intestati ad eos cognatos pertinet, petere hereditatem ipso iure poterunt. prohibendi autem sint an non, ex cui
Abbreviated transcription (Latin):
l caꝑe legro ꝓ hib̾i ceꝑit restitu¬
at. ¶ Recto citũ ẽ dictũ si pat̾ filii
ꝙ̃ ĩ pot̾ate. ħẽbat. tacitã fidẽ int̾¬
posu̾it nõ deb̾e id filio noce. quia
au̾it ĩ ea ꝑte ĩ qua fraudẽ ad hi¬
buit. faltidia nõ utit᷑. ⁊ ita sena¬
tus censuit s si maior modꝰ ĩsti¬
tuc̃onis qm̃ frandis fuit. ꝙ ob fal¬
cidiamactinz desuꝑfino qͣrta reti

Expanded text:
 capere legibus prohiberi coeperit, restituat. Recte dictum est, si pater filii, quem in potestate habebat, tacitam fidem interposuerit, non debere id filio nocere, quia davit, in ea parte, quae fraudem adhibuit, Falcidia non utitur: et ita senatus censuit. sed si maior modus institutionis quam fraudis fuerit, quod ad Falcidiam attinet, de superfluo quarta reti
Abbreviated transcription (Latin):
dari uolo. qĩtum ẽ cum uxor
intra qͥnqueninũ decesserit.
an libertis ꝓprietatis petitio. ĩ q̃
anu̾o impleco qͥnquennio cõ¬
petatq ꝑ acto qͥnquennuo testa¬
tor ꝓpriẽtatem legau̾at post¬

Expanded text:
dari volo". quaesitum est, cum uxor intra quinquennium decesserit, an libertis proprietatis petitio iam an vero impleto quinquennio competat, quia" peracto quinquennio" testator proprietatem legaverat
Abbreviated transcription (Latin):
peslr̃. nec nõ ⁊ qui ꝑ alies exti
cessores ad satisdacio̾em ꝯpellũ¬
t᷑. ¶Plane si quis omissa sti¬
pułone litem delegato ⁊testa¬
tus ẽ ꝓband̾ ẽ nec cessare deb̾e
stipułonẽ. idemq ĩ fid̾imissis
quor ꝓbandum ẽ. ¶ Si cui sit

Expanded text:
r. Nec non et qui per alios heredes cessores ad satisdationem compelluntur. Plane si quis omissa stipulatione litem de legato contestatus est, probandum est cessare debere stipulationem. Idemque in fideicommissis quoque probandum est. S
Abbreviated transcription (Latin):
los ea que ĩ epła continent᷑ le¬
gata siue fid̾hmissa extestõ al
audii felicis pr̃aridebent. citra
ncͣcͣitatẽ oauendi. nicħ ex hus
dis ab eodem testatore ꝯmissũ
eret. nõ eo ꝑtiu. ut aut fructu¬
lo pͥor legatoꝵ noĩe satudatio ĩ¬
iĩgenda ẽ aut̾ honorandꝰ sit
hr̃s ĩ ifirito. ut miociens id ꝑ di¬
d̾it restitu̾e ei trũdem debeat.
s ut ꝑ fid̾i missumpost̾iꝰ dupli¬
cata legata uideant eiꝰ nec qͥd¬
cĩ ꝙͥ postea is ꝯsumpsit ex solu¬
to ei post̾iore fid̾nmisso. ¶Res

Expanded text:
 ea, quae epistula continentur, legata siue fideicommissa ex testamento Clodii Felicis praestari debent citra necessitatem cauendi nihil ex is dis ab eodem testatore commissueret, non eo pertinet, ut aut Fructulo priorum legatorum nomine satisdatio iniungenda aut onerandus sit heres in infinito, ut, quotiens is perdiderit, restituere ei tantumdem debeat, sed ut per fideicommissum posterius duplicata legata eius uideantur nec quid postea is consumpsit exsoluto ei posteriore fideicommisso'. res
Abbreviated transcription (Latin):
pͤauit. qmͣui ᷑ ea que ex oꝑis dota¬
luͣ acquirunt᷑ ad irũ ꝑtineat̃.
⁊ cũ questꝰ ⁊ compẽdu societas icu¬
itur: quicquid ex oꝑis suis sociꝰ
acquisient in mediũ ⁊ feret. sͥ
a quisq hr̃ditatem acqurt¬
¶ Precereanec frucuanus quidẽ
sernuꝰ iussu eꝰ qui susũfr̃. mes¬

Expanded text:
is dotalium adquiruntur, ad uirum pertineant. Et cum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius adquisierit, in medium conferet: sibi autem quisque hereditatem adquirit. Praeterea nec fructuarius quidem seruus iussu eius, qui usum
Abbreviated transcription (Latin):
testõ suo legauit rursus a sũstitu¬
legato adempto. nã ⁊ in legato ⁊¬
ĩ hus testĩs riouissima scriptura eN¬
rit spectanda. sicut ĩ eodem testõ¬
t᷑. ¶ Sisuo test̾o ꝑfcõ alia ri¬
sus hora pr̃ filio test̾m fecerit ad
idualebit. ⁊ tñ patris testĩ ratum

Expanded text:
mento suo legauit, rursus a substitulegato adempto: nam et in legato in his testamentis nouissima scriptura erit spectanda, sicut in eodem test. Si suo testamento perfecto alia rursus hora pater filio testamentum fecerit adhid ualebit et tamen patris testamentum ratum
Abbreviated transcription (Latin):
hrditatis f. nam ⁊ adu̾sꝰ cura¬
si satiscediss recte exꝑietiur.¬
¶Quociens impubes satis nõ
dat matit᷑ ĩ possonemeiꝰ adu̾¬
sarius. suuie satisdet. siue nõ det.
siuelit adu̾satius ad mitti sibi
admiistr̾onẽ satis dare d pu¬
pillo. cet̾m si satis no det d cu¬
rator ⁊ stitui ꝑ quẽ bõa ad mis¬
trent᷑. ¶Adusanus aut̃ si
satis dederit res que tꝑ̃r ꝑite

Expanded text:
hereditati fieri: nam et aduersi satis dedisset, recte experiretur.Quotiens impubes satis non dat, mittitur in possessionem aduersarius eius, siue satis det siue non det. si uelit aduersarius committi sibi administrationem, satis dare debet pupillo: ceterum si satis non det, debet curator constitui, per quem bona administrentur. aduersarius autem si satis dederi
Abbreviated transcription (Latin):
q se solum filium dicat. an ⁊
se. nam ⁊ si se solum dicat fili¬
ũ dicend̾ ẽ deb̾e ꝯtrou̾siam ad
utͥus pub̾tatem differre. siue
petitor. siue possor sit. si u̾o alt̾
se solum alt̾ ⁊ sequo dicat. si
quid̃ ille adolcu̾it qui se solũ
dicat. adhuc differt᷑ ꝯtrou̾sia
pp̃ pu̾itiam eiꝰ qui ⁊ sedicit.
s de ꝑte ñ detoto. de ꝑte n eĩ uti
q nec litigatur ꝙ si ille adole
t᷑ ꝯtrou̾sia. nec eĩ patitꝰ impu¬

Expanded text:
que se solum filium dicat an et se. nam si se solum dicat filium, dicendum est debere controversiam ad utriusque pubertatem differri, sive petitor sive possessor sit. si vero alter se solum, alter et se dicat, si quidem ille adoleverit qui se solum dicat, adhuc differtur controversia propter pueritiam eius qui et se dicit, sed de parte, non de toto: de parte enim utique nec litigatur. quod si ille adoleutur controuersia: nec enim patitur impu
Abbreviated transcription (Latin):
possit sił. adutͥus edcĩ cãm an¬
nis cessisse uidebr.sin u̾o int̾ro¬
sita o tp̃r sciĩs ⁊trou̾siam sibi
petere ꝙͣ cum acceꝑit ꝓpetuo
possor̾ hiis accionib utetim.
siͣ si post puu̾tatẽ ccͣ eũ iudica¬

Expanded text:
possit, simul ad utriusque edicti causam annus cessisse uidebitur: si uero interposito tempore scierit controuersiam sibi petere. quam cum acceperit, perpetuo possessoriis actionibus utetur: sed si post pubertatem c