comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titur ce commissum Iinquarta
istitutione quamtrans latiuam
minamus: eius consaitutionis ẽ.
nitro uersia: cumaut quem. aut
icum. aut quomodo. aut apud
os. aut quo iure. aut quotem pore
igart oporteat queritur Aut om
aliquid de commnutatione aut
matione actionis agitur. Nu
ponscitutionis hermagoras in
itor eẽ. existimatur: non quo non
sint eaueteres oratores sepe
ilti: sed quianon anim aduerte
it artis scriptores eam superio¬
s. necretulerint innumerum
stitutionum. Post autem ab hoc
entam. multi reprehenderunt
snontã inprudentia falli puta¬
uis. tesenim perspicua .ẽ. quam
uidia atq obtrectatione quadã
ipediri. & constitutiones quidẽ
erit accommodari. Constitutt¬
e eausȩ reperta: statim placet
considerare. utrum causasit sim¬
plex aniuncta: Et suunctaerit.
utrum st explurib quȩstionibuᷤ
luncta. an exaliqua comparatio¬
ne Simplex.ẽ: quȩ absolutam in
secontina unam questionem hoc

Expanded text:
itur esse commissum. In quarta constitutione, quam translativam nomi- namus, eius constitutionis est controversia, cum aut quem aut quicum aut quomodo aut apud quos aut quo iure aut quo tempore agere oporteat, quaeritur aut omnino aliquid de commutatione aut infirmatione actionis agitur. huius constitutionis Hermagoras in- ventor esse existimatur, non quo non usi sint ea veteres oratores saepe multi, sed quia non animadverte- runt artis scriptores eam superiores nec rettulerunt in numerum constitutionum. post autem ab hoc inventam multi reprehenderunt, quos non tam inprudentia falli putamus res enim perspicua est quam invidia atque obtrectatione quadam inpediri. Et constitutiones quidem et  statim poterit accommodari. Constitutione causae reperta statim placet conside- rare, utrum causa sit simplex an iuncta; et si iuncta erit, utrum sit ex pluribus quaestionibus iuncta an ex aliqua conparatione. simplex est, quae absolutam in se continet unam quaestionem, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quod defacto non const&. sed quod id qđ
ut siquis sacrum expriuato subripue
Qutrur fur ansacrilegus sit iudicã
quid sacrilegus : & sua descriptione os¬
tendere alionomine illam rem de qͣ
agitur appellari oportere. atqͫ ad¬
uersarii dicunt. Generis est contro¬
uersa: cum & quid factũ sit conuenit.¬
& quo id factum nomine appellari
oporteat constat: & tamen quantum
& cuius modi & omnino qualo sit quȩri¬
tur. Hoc modo. Iustum an iniustum
utile: aninutile. & omnia in quibus qua¬
lesit id quod factumest quęritur sine
ulla nominis controuersia. Hiuic generi

Expanded text:
quod de facto non constet, sed quod id, quod ut, si quis sacrum ex privato subripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandquid sacrilegus, et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua agitur, appellare opor- tere atqversarii dicunt. Generis est controversia, cum et, quid factum sit, convenit et, quo id factum nomine appellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi et omnino quale sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, utile an inutile, et omnia, in quibus, quale sit id, quod factum est, quaeritur sine ulla nominis controversia. huic generi
Abbreviated transcription (Latin):
quentia parum prodesse ciuitatib.
qoquentia. le non obpugnare com¬
taoda patriȩ. ses prohis propugna¬
re possit. istnibi uir asuis & publicis
rationibus utiliesimus. atq amicissi¬
mus cius fore uidetur I csiuolumꝰ
huius rei quȩ uocatur eloquentia. si¬
ea retationis cunisdim. siue faculto¬
as ab natura profectȩ considerare

Expanded text:
quentia parum prodesse civitatibus,eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro his propugnare possit, is mihi vir et suis et pu- blicis rationibus utilissimus atque amicissimus civis fore videtur. Ac si volumus huius rei, quae vocatur eloquentia, siexercitationis cuiusdam sive facultatis ab natura profectae
Abbreviated transcription (Latin):
cis ingeniose &diligenter
sectas rescollocasse : a nonnil
ipse quoq noui protulisse: uierum
oratori minimum est de arte loqui.
quod hicfecit: multo maximum
exarte dicere. quod eum minime
potuisse omnes uidemus. Quare:
materia quidem nobis rhetoricȩ
udetur ͤ artis. quã aristoteli uisã dẽ
gitatio rerum uerarum aut ue¬
similiũ: quȩ causam probabileni
ddant. IDispositio est: rerũ inuen¬
animirerum acuerborũ ad
uentionẽ perceptio. Pronun
itio est : exrerum & uerborum
gnitate: uoesa torporis mode¬
tem uiartem rhe coricam seri¬
bat a duabus reliquis rebus: dema¬
teriqartis acpartibus scribere opa¬
tere exstimamus: Acmihi quidẽ
uidetur oniunctȩ agendũ dema¬
teria acpartibus. Quare inuen¬
tio quȩ princeps est omniũ partiũ
potissimum inomini causarum ge¬
nere. qualis dereat eẽ considere¬
tur ¶Omnisres qacht in sepositã
indictione aceiscepationi aliquã
controuersiam: ausati utaon.¬

Expanded text:
artibus ingeniose et diligenter electas res collocasse et nonnihil ipse quoque novi protulisse; ve- rum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minime po- tuisse omnes videmus. Quare materia quidem nobis rhetoricae videtur artis ea, quam Aristoteli visam esse gitatio rerum verarum aut verisimilium, quae causam probabilem reddunt. Dispositio est rerum invenanimi rerum ac verborum ad inventionem perceptio. Pronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis modetem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis rebus, materia artis ac partibus, scribere oportere existimamus. ac mihi quidem videtur coniuncte agen- dum de materia ac partibus. quare inventio, quae prin- ceps est omnium partium, potissimum in omni causa- rum genere, qualis debeat esse, consideretur. Omnis res, quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam controversiam, aut fa
Abbreviated transcription (Latin):
diarecta atq honesta per otium concele
brata ab optimis enituisse: hoc uero aple
tenlum fut: areipublicȩ consulendum
Qiod nr̃m illum non fugit catonẽ neq
elium. peq eorũ ut uere dicã discipulũ
asricanum. Neq grachos africani nepo¬
tes Quibus in homnibus erat sum ma
uirtus. & sumnia uirtute amplificata
auctoritas Niuȩ ins rebus or namento
arci publicȩ presidio eet clõiuentia
Quare hico quidem animo nihilominus
elo quentiȩ studendum est: & sicaquida
ta sedeo quimnen¬
maxime pertineat : hoc tuta
p. hoc inlustris. hoc eodem
ican plurima commo daueniunt
lrno deratryo orium reruul pr ito
sapientia. Hinc̃ adipsos quiea adeptisunt:¬
iptusis quiquares e bestuis pr̃es¬
nt: ea inre hominibus ipsis intecellãt:
oesi forte nonnatura modo peq eierci¬
tione conficitur: uerum &iam arti
no quodam comparatur: ponalienũ
precepta nobis reliquerunt: Sedan¬
uam depręceptis orãriis dicamus

Expanded text:
dia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a pletendum fuit et rei publicae consulendum. quod no- strum illum non fugit Catonem neque Laelium neque eorum, ut vere dicam, discipulum Africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus et summa virtute amplificata auctoritas et, quae et his rebus ornamento et rei publicae prae- sidio esset, eloquentia. quare meo quidem animo nihilo minus eloquentiae studendum est, etsi ea quidam tur; sed eo quidemaxime pertineat, hoc tuta, hoc honesta, hoc inlustris, hoc eodem publicam plurima commoda veniunt, si mo- deratrix omnium rerum praesto est sapientia; hinc ad ipsos, qui eam adepti suntptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat. hoc si forte non natura modo neque exercitatione conficitur, verum etiam arti- ficio quodam comparatur, non alienum praecepta nobis reliquerunt. Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
onem autem eam appellat: quȩ ha¬
beat in se controuersiam indicendo
positam. sine certarum ꝑsonarum
inter positionȩ: adhunc modum:
Equia sit bi
officio remorn facile omnes Intel¬
legere existimamus. Nam quibus
in rebus sũma ingenia philo sophorũ.
plurimo cum labore consumpta in¬
tellegimus: cassicut aliquas paruas
res oratoriã tribuere: magna amen¬
tia uidetur. Quod si magnam in his
hermagoras habuiss& facultatem
studio a disciplina comparatam:
uideretur fretus sua scientia falsũ
quiddam constituisse deoratoris
artificio. & non quidars. sedqui a
ipse poss& ei posuin Nunc uero

Expanded text:
onem autem eam appellat, quae habeat in se controversiam in dicendo positam sine certarum personarum interpositione, ad hunc modum: ecquid sit bonum officio remotas facile omnes intellegere existimamus; nam quibus in rebus summa ingenia philosophorum plurimo cum labore consumpta intellegimus, eas sicut aliquas parvas res oratori adtribuere magna amentia videtur. quodsi magnam in his Hermagoras habuisset facultatem studio et disciplina comparatam, videretur fretus sua scientia falsum quiddam constituisse de oratoris artificio et non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse. nunc vero
Abbreviated transcription (Latin):
neq cumhiis sentimus. quis
intim .is. Quarebiec oratoria facui¬
tatem neo genere ponemus ut eã eiulis
scientie uartemẽe dicamus Pefficium
uitem ens facultatis uidctur ẽt dicere
ipposite acersuasionem finis persua¬
lere diçtione ̃ inter officium & fin emn
boc inter est : Quod inofficio quid fieri.
infine.: quid officio conueniat ssidera¬
tdir: ut mediciossicium: dicimus. esse
eurare ad sanandum appositȩ : finem
sinare curatiore Iten oratoris da
officium. & quiesinem ec̃ dicamus.
intellegemus. et ndqd factx debet
officium eẽ dicemas: illud cuiuncaui
facere deb& finem appellabiniu.
alateriam artas eam dicimus inqua
omnis ars. & cafacr  quȩ conficu
exarte uers
atq ornamenta subministrast. tri¬
bus ingeneribus rerum uenari rhe¬
toris officium putauit.: De alors¬
taatiuo DEIΡΕRatIuo Iudic¬
ALI De monstratiuumẽ: quodir¬
buitur in alicuius certȩ personȩ.
laudem aut uituperationẽ Peli¬
beratiuum est: quodpositum indis¬

Expanded text:
neque cum iis sentimus, qui cdissentimus. quare hanc oratoriam facultatem in eo genere ponemus, ut eam civilis scientiae partem esse dicamus. Officium autem eius facultatis videtur esse dicere adposite ad persuasionem; finis persuadere dictione. inter officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, con- sideratur. ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod facere debet, officium esse di- cimus, illud, cuius causa facere debet, finem appel- lamus. Materiam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatque orna- menta subministravit, tribus in generibus rerum ver- sari rhetoris officium putavit, demonstrativo, delibera- tivo, iudiciali. demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in dis
Abbreviated transcription (Latin):
dos communis commodi cqusa u
uitam amittendam exstimarent
quitandem ficripotuit usihonunes
caq̃ratione inuenissent aeloquentia
per suadere potuisscnt spo fectã
Uno nisigraur acsudiu. cominopis
None cum uiribus pluri mũ possa
duis uoluisse sine i. descendere: uit
interquos posse exceller cumhis
se pateretur equari. a sua uoluotie¬
te. aiuꝰcundissupa consuerudine
recrdera: quȩ ĩisertim iam na

Expanded text:
dos com- munis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit, nisi homines ea, quae ratione invenissent, eloquentia persuadere po- tuissent? profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viribus plurimum posset, ad ius voluisset sine vi descendere, ut inter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissi- ma consuetudine recederet, quae praesertim iam nat
Abbreviated transcription (Latin):
mimas
s oportunitas in animis ineetho¬
inum. siquiscam posist elicere.
ȩcipienda aneliorem reddere: qia
sperios homines inagrss. & intectis
uestribus abduos: iutiora quadã
Inpulit unum in locum. & congre¬
cens utilem atq honestam : Primo
in solentiam recłamantes. de in

Expanded text:
imas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homines in agros et in tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit unum in locum et congrecens utilem atque honestam primo propter insolentiam reclamantes, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
aulsas magnos ac disertos homines ac¬
cedere: sedcuni assummis uiris maxi¬
mȩ res adminis trarentur: arbitror
alios fuisse non incallidos homines.
qui ad paruas controuersias priuatoiũ
accederent. Quibus in controuer
cum sepȩ ãmendatio contraueri
staro homines consuescerent: di¬
di assiduitas aluit audatiam: ut nẽ¬
cessario superiores illi propter inu¬
rias ciuium resistere audacibus. &
opitular suis quis piccessariis coge¬
retur Ita quec
ndicendo sape
par. nonumar
am superior

Expanded text:
ausas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res admini- strarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeretur. itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior
Abbreviated transcription (Latin):
im officii ratio colebat
ius ȩquabil quidutilitatis haberet
acceperat. Ita propter errorem.
itq inscientiam Saggemeraria
dominatrix ans
Li ad se

Expanded text:
i officii ratio colebatuius aequabile quid utilitatis haberet, acceperat. ita propter errorem atque inscientiam caeca ac temeraria domi- natrix animi as ad se
Abbreviated transcription (Latin):
& speciȩ ut diximus differat He
distribuitur intriagenera. publicũ. s¬
sura tẽporis ex motu cęli facta: ex
actibus nr̃is ł ipsius muidi quali¬
tas proueniens. occasionẽ parit
faciendi. aliquid. ł non faciendi
Intẽpore eni inensura ac spatiũ
consideratur In occasione quali¬
tas tẽporis ex qua oportunitas nas¬
cuur faciendi aliquid. ł non faci¬
enli Hoc itaq interse diftant:
tempus. a occasio. Genere autem
similia sunt. Uerũ hęc occasio ut
diximius: exactibus nr̃is ł ipsius
muidiparit nobis ad aliquid opor¬
tunr tiem. Ueruia hȩc occasio ł
opor initas intria genera distri¬
burtur: I¬

Expanded text:
et specie, ut diximus, differat. haec et specie, ut diximus, differat. haec distribuitur in tria genera: publicum, sura temporis ex motu caeli facta ex actibus nostris uel ipsius mundi qualitas proueniens occasionem parit faciendi aliquid uel non faciendi. In tempore enim mensura ac spatium consideratur, in occasione qualitas temporis, ex qua opportunitas nascitur faciendi aliquid uel non faciendi. Hoc itaque inter se distant tempus et occasio, genere autem similia sunt. Verum haec occasio, ut diximus, ex actibus nostris uel ipsius mundi parit nobis ad aliquid opportunitatem. Verum haec occasio uel opportunitas in tria genera distribuitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ratur autẽ tẽpus & anni. & mensis.
adiei & noctis. & iugilię. & hore.
Minaliqua parte alicuius horum.
lempus eẽ diximus: spaciũ quod inan¬
nis: mensibus: diebus poctibus: horis¬
q uersetur. In hoc inquit cominu¬
niter tempore : longin quitatem
eius debemus inspicere Inqualon¬
ginquitate duo oportet attendere :
utrum in illo spatio huius negotii
magutudo potuerit inpleri: &
utrum torsimul respotuerint effri
Q uod enĩ in rebus difficileest: aut nu¬
mero. aut magnitudine sit: neces¬
ris. habens inse alicuius reridor eã
faciendi aut non faci endiopor¬
tuntratẽ. Quare. cũ tẽpore
hoc differt: Nam gene quidem. utrũs¬
q idem eẽ intelligitur Uerũ intẽ¬
pore spatiuni quodam modo dedas¬
ratur. quoel in annis aut inanna
aut inaliqua annipartes pectat᷑ :
poc casione. ad spatium tẽporis facio¬
endi quędam opor cunitas intelli¬
gitur adiuncta. Quare. cũgeneres
idemsit. sit aliud. quod parte quadãs

Expanded text:
ratur autem tem- pus et anni et mensis et ratur autem tem- pus et anni et mensis et diei et noctis et vigiliae et horae et in aliqua paempus esse diximus spatium quod in annis, mensibus, diebus, noctibus horisque uersetur. In hoc, inquit, communiter tempore longinquitatem eius debemus inspicere: in qua longinquitate duo oportet adtendere, utrum in illo spatio huius negotii magnitudo potuerit impleri et utrum tot simul res potuerint effici. Quod enim in rebus difficile est, aut numero aut magnitudine sit necesRIS, HAfaciendi aut non faciendi opportunitatem. quare cum tempore hoc differt: nam genere quidem utrumque idem esse intellegitur, verum in tempore spatium quo- dam modo declaratur, quod in annis aut in anno aut in aliqua anni parte spectatur, in occasione ad spatium temporis facindi quaedam opportunitas intellegitur adiuncta. quare cum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam
Abbreviated transcription (Latin):
& magis prȩsens. Magis prȩsens tẽpꝰ¬
est nunc. Ut nunc nunc: insurgite
remis Hoc est quodan : &itẽ que ins¬
tent. in prȩsentia: & cum inaxime
fiant histans enĩ tẽpus. prȩsens. ot
ut ait. iuno adiuturnã. cũ iã facta
turnũ tenerent. Atq instantibus
cripe fatis Deniq ut sciamus illam
presentia fata dixisse: addidit postea
tẽpus quod magis prȩsens eẽt. Siquid
prȩsentius audes Prȩsens ergotẽpꝰ.
duo tẽpora habere dixerunt: Fresens
amagis prȩsens Futurũ autẽ tempꝰ:
induo diuiserunt. in ocius & serius:
idest intal quodmox futurũ est . &¬
in id quod tardius futurum est
Atq hȩc tria tẽpora cum partibus
suis: hic in hoc attributo quoddetẽ¬
spore . ẽ. continentur¶itẽ cõmu¬
sniter intẽpore ꝑspiciendo. longin¬
sepe oportet cõmetiri cũ tẽpore
negnum. & uidere. potuerit ne aur
magnitudo pegotii. aut multitudo
rerũ in eo transigitẽpore. Conside¬

Expanded text:
et magis praesens. Praesens tempet magis praesens. Praesens tempus est: "nunc, nunc insurgite remis", hoc est, quod ait ET ITEM QVAE INSTENT IN PRAESENTIA ET CVM MAXIME FIANT; instans enim tempus praesens est, ut ait Iuno ad Iutumam, cum iam fata Turnum tenerent: "atque instantibus eripe fatis". Denique ut sciamus illam praesentia fata dixisse, addidit postea tempus quod magis praesens esset: "si quid praesentius audes". Praesens ergo tempus duo tempora habere dixerunt, praesens et magis praesens. Futurum autem tempus in duo diuiserunt, in ocius et serius, id est in id quod mox futurum est, et in id quod tardius futurum est. Atque haec tria tempora cum partibus suis hic in hoc adtributo quod de tempore est continentur. ET ITEM COMMVNITER IN TEMPORE PERSPICIENDO LONGINsaepe oportet commetiri cum tempore negotium et vi- dere, potueritne aut magnitudo negotii aut multitudo rerum in eo transigi tempore. conside
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Quod tempus. id est hoc quo
nunc utimur. spatium accipiamꝰ.
quod aut̃ in multis annissit. aut
in anno. aut inmensibus aut in
mense: aut indiebus ł die. aur in
noctibus aut in nocte. aut in no¬
ris. ł hora. ł momento: Uerũ hoc
tempus nr̃m: philo sophi induotẽ¬
pora diuiserunt: in preteritum
a futurum Presens autẽ cẽ. nega¬
uerunt : quod in eo quod prȩsens
dicimus. siquid ex parte iam aliqua
uirgilius. Tot lam uoluentibus an¬
nis Quod enĩ uoluitur: nonstat.
Quod nonstat: prȩsens non habetur
Oratores autẽ tempus nr̃m: intria
tẽpora diuidunt. pręteritum.
prȩsens. & futurum Ac prȩteri¬
tum tempus intria tẽpora diui¬
dunt. in illud tẽpus. uetus. atq obsole¬
tum &ꝑantiquum. Deinde in illud.
quod licet uetussit. & anr̃a memoru
remotum: tamen inlitteris contine¬
tur Postremo urullud: quo dnuper
gestumest. & cuius dehis quiuiuunt
pleriq meminerunt. Presens uero
tẽpus. induo diuidunt. in pręsens.

Expanded text:
mur; quod tempus, id est hoc quo mur; quod tempus, id est hoc quo nunc utimur, spatium accipiamus quod aut in multis annis sit aut in anno aut in mensibus aut in mense aut in diebus uel die aut in noctibus uel nocte aut in horis uel hora uel momento. Verum hoc tempus nostrum philosophi in duo tempora diuiserunt, in praeteritum et futurum. Praesens autem esse negauerunt, quod in eo quod praesens dicimus si quid iam aliqua gilius: "tot iam uoluentibus annis"; quod enim uoluitur non stat, quod non stat praesens non habetur. Oratores autem tempus nostrum in tria tempora diuidunt, praeteritum, praesens, futurum. Ac praeteritum tempus in tria tempora diuidunt: in illud tempus uetus atque obsoletum et perantiquum, deinde in illud quod licet uetus sit et a nostra memoria remotum, tamen in litteris continetur, postremo in illud quod nuper gestum est et cuius de his qui uiuunt plerique meminerunt. Praesens uero tempus in duo diuidunt, in praesens
Abbreviated transcription (Latin):
tempus ipsũ non habet nomen.
Itẽ iouis. ueneris. matris. atq mer¬
curii. Solisuero cursus cumse ex¬
pleuerit: annus est. Aunȩ cumse
expleuerit: mensisest. Iamuero
& sole supra terras posito : diemuoca¬
bimus: Et sole sub terris posito: noctẽ
uocabimus Horarum autẽ .xii. hȩc
ẽẽ. origomemoratur. Quodam tem¬
pore er mestris megistus cũ eẽt inȩ¬
gypto sacrũ quoddam animal sera¬
pi dedicatũ. quod in toto die duo de¬
cies urinã fecisset parisemper in ter¬
posito tempore : ꝑxiͦi horas. diem
diuisum eẽ coniecit Et ex inde hic
horarum numerus custoditur. Dem¬
de aliidicunt. ex quadratura cęli quę
scđ̾m musicam rationem inxͦii. partes
dicitur ec̃ diuisa. horas.xii. eẽ Nomi¬
natas. lquã enĩ ꝑtotũ diem exce¬
perunt. tenuissima cauerna de flu¬
entẽ: & hanc maiores nr̃i inxͦii par¬
tes diuiserunt Exhis partibus horis
numerum inposuerunt. Sediã tẽpꝰ
est: ut adrationẽ tẽporis reuerta¬

Expanded text:
tempus ipsum non habet nomen, tempus ipsum non habet nomen, item Iouis, Martis, Veneris atque Mercurii. Solis uero cursus cum se expleuerit annus est, Lunae cum se expleuerit mensis est. Iam uero ex Sole supra terras posito diem uocabimus, ex Sole sub terris posito noctem uocabimus. Horarum autem duodecim haec esse origo memoratur: quodam tempore Hermes Trismegistus, cum esset in Aegypto sacrum quoddam animal Serapi dedicatum, quod in toto die duodeciens urinam fecisset, pari semper interposito tempore, per duodecim horas diem dimensum esse coniecit, et exinde hic horarum numerus custoditur. Deinde alii dicunt ex quadratura caeli quae secundum musicam rationem in duodecim partes dicitur esse diuisa, horas duodecim esse nominatas. Aquam enim per totum diem exceperunt tenuissima cauerna defluentem, et hanc maiores nostri in duodecim partes diuiserunt; ex his partibus horis numerum imposuerunt. Sed iam tempus est ut ad rationem temporis reuerta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ contendunt Ergo hoc tempuis gene¬
rale: quia nec initium necfinem hab&:
eternitas est: quamgreci appellant:
uerum qm̃ hoc tempus diffiniri difficile
est: illud diffinit quonunc utimur.
Tempus est inquit parsquȩdam ȩterni¬
tatis. aut annuum aut diurnũ. aut
noc turnum spacium significans s
cursuenuim siderum: certis tẽporibus:
certum nomen inpositum est. Septẽ
stelle. septẽ carcuis contragelum
uoluuntur. Quȩ cum sitigulȩ adid
signum undę profecte sunt fuerint
reuersȩ : certum tẽpus. includunt.
Quodsi omnes septẽ simul ad ea signa
unde profecte sunt. reuertantur: tunc
fit illud tẽpus quod annus magnus
dr̃. & necesse ẽ. omniarursus peror¬
dinem suum quȩ ante nata sunt renis-¬
Ci Ergosiad exordiũ suum simul om̃s
stellȩ reuertantur: annus magnus
dicitur. Singularum autem cursꝰ
habet tempus suum: sed omne tẽpꝰ
certis uocabulis non tenetur. Nam
saturni cursus habet tempus: sed

Expanded text:
esse contendunt. Ergo hoc tempus geneesse contendunt. Ergo hoc tempus generale, quia nec initium nec finem habet, aeternitas est, quam Graeci aeona appellant. Verum quoniam hoc tempus definire difficile est, illud definit quo nunc utimur: TEMPVS EST, inquit, PARS QVAEDAM AETERNITATIS, aut annuum aut diumum aut nocturnum spatium significans; ex cursu enim siderum certis temporibus certum nomen impositum est. Septem stellae septem circulis contra caelum uoluuntur, quae cum singulae ad id signum unde profectae sunt fuerint reuersae, certum tempus includunt. Quod si omnes septem simul ad ea signa unde profectae sunt reuertantur, tunc fit illud tempus quod minus magnus dicitur, et necesse est omnia rursus per ordinem suum, quae ante nata sunt, renasci. Ergo si ad exordium suum simul omnes stellae reuertantur, annus magnus dicitur. Singularum autem cursus habet tempus suum, sed omne tempus certis uocabulis non tenetur. Nam Saturn cursus habet tempus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
igitur tot oportunitatibus loci: multa
ad negotium colligere possumus argum̃a¬
emp̾us autemest iꝰd quonunc utimͥ.
: Nam ipsum quidem generaliter diffi¬
nire. difficile est: pars quȩdã eter¬
nitatis. cum alicuius annꝰui. mestrui. diu̾r :¬
ni. nocturniues p̾atii certa significatione::
In hoc &quȩ preterierint considerantur.s
&eorũ ipsorum quȩ aut propter uetus¬
tatẽ obsoluerunt. aut incredibilia
uideantur. ut iam in fabularũ nume¬
rum reponantur. & quȩ iam diugesta:
&ame moria nr̃a remota. tamenfaci¬
ant fidem: uere tradita eẽ quodeorũ s¬
monimenta certa in litteris extent.s
&quȩ nuper gesta sint. quȩscire pleriqs
possint. & item quȩ istent in prȩsentia.
& quȩ maximȩ fiant. & quȩ consequant᷑::
in quibus potest considerari. quid ocius:
empus genetaliter diffinire difficile
est: quod tempus semper fuerit necesse
est. siue antemundũ. siue cummundo.
Multienĩ natũ mundum: multinatũ non

Expanded text:
igitur tot opportunitatibus bei multa igitur tot opportunitatibus bei multa ad negotium colligere possumus argume, nam ipsum quidem generaliter definire difficile est—pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive spatii certa significatione. in hoc et quae praeterierint, considerantur: et eorum ipsorum, quae aut propter vetustatem obsoleverint aut incredi- bilia videantur, ut iam in fabularum numerum repo- nantur; et quae iam diu gesta et a memoria nostra re- mota tamen faciant fidem vere tradita esse, quia eorum monumenta certa in litteris exstent; et quae nuper gesta sint, quae scire plerique possint; et item quae instent in praesentia et cum maxime fiant; et quae consequan- tur, in quibus potest considerari, quid ocius empus generaliter definire difficile est, quod tempus semper fuerit necesse est siue ante mundum siue cum mundo; multi enim natum mundum, multi natum non
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. nos inspicere. atq estimare
debere Necesse est enim: nosubicumq
ẽẽ. Sedillud ubisumus: quale sit con¬
siderandum est. Atq hȩc oportunitas
loci: ꝑmulta consideranda est. Nam
& magnitudo loci inspicienda est: utrũ
ibitot miliahominum coeperit. Dem¬
de inter uallum inspiciendum est: ut
inquintiana. septingenta milia. biduo
eẽ decursa. Et qm̃ inter ualli duoge¬
nera sunt: longinquitate inquit &pro¬
pinquitate. Deinde considerandum:
semotus locus. ancelebrisit. Dein de
natura ipsius lociuidenda : tumulosus
decliuis planus. saxosus. palustris. sil¬
uestris. Quȩsit prȩterea uicinitaseius
loci. inqua natura sit: ut ideo ibi aliqͥd
potuerit fieriuel non potuerit. quod
uicinia talissit: ł omnis regio &iã hoc
inquit in loco considerare debemus.
sacer. anprophanussit: publicus anpri¬
uatus. alienus. anipsius dequo agitur.
Quod siipsius nonerit: &iamhoc uidendũ¬
est. analiquando ipsius fuerit. Exhis

Expanded text:
tatem nos inspicere atque aestimare tatem nos inspicere atque aestimare debere. Necesse est enim nos ubicumque esse, sed illud ubi sumus quale sit considerandum est. Atque haec opportunitas lod per multa consideranda est; nam et magnitudo loci inspicienda est, utrum ibi tot milia hominum ceperit, deinde interuallum inspiciendum est, ut in Quintiana, septingenta milia biduo esse decursa. Et quoniam interualli duo genera sunt, 'longinquitate', inquit, 'et propinquitate'; deinde considerandum semotus locus an celebris sit; deinde natura ipsius loci uidenda, tumulosus, decliuis, planus, saxosus, palustris, siluestris; quae sit praeterea uicinitas eius loci, in qua natura sit, ut ideo ibi aliquid faeri potuerit uel non potuerit, quod uicinia talis sit uel omnis regio. Etiam hoc, inquit, in loco considerare debemus, sacer an profanus sit, publicus an privatus, alienus an ipsius de quo agitur; quod si ipsius non erit, etiam hoc uidendum, an aliquando ipsius fuerit. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
celebritate. natura ipsius loci. & ui¬
cinitate totius regionis. Ex his &lam
attributionlbus sacer. an prophanus.
Ipublicus. anne: priuatus: alienus
ante ipsius de quo agitur locussit.
aut fuerit I Ut sciamus quẽ locũ
considerandum pręcipiat. quisint
alii lociuideamus. Aeprimo scđm
lucreti cȩterorumq sententiam
mane totum locus est. Quod inane.
patet rebus occupaturq ab elementis.
igni. aere. aqua. terra. Ergo elem̃ta:
in loco sunt id est in inani. Sedrursus
ipsa elementa : loca sunt. ut ignis side¬
ribus locus est. aer: auibus. Aqua:
natantibus. Terra: gradientibus ułhis
omnibus quȩ in eadem Nascuntur
Itaq & terra omnis: locus est: Etrur¬
sus interra: locus est. Quilocus: nobis
non exeo quod locus est. consideran¬
dusest : sed exeo quod qualis sit: ut
ex oportunitate enis. aliquid in eo.
aut fieri potuisse. aut fieri non potu¬
isse doceamus. Hoc itaq sit p̃ceptum
in loco: qualitatem eiusatq oportuni¬

Expanded text:
celebritate, natura ipsius loci et vicelebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis; ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus anne privatus, alienus an ipsius, de quo agitur, locus sit ABVISSE. Vt sciamus quem locum considerandum praecipiat, qui sint alii loci uideamus. Ac primo secundum Lucreti ceterorumque sententiam inane totum locus est, quod inane patet rebus occupaturque ab elementis, igni, aere, aqua, terra. Ergo haec elementa in loco sunt, id est, in inani. Sed rursus ipsa elementa loci sunt, ut ignis sideribus locus est, aer auibus, aqua natantibus, terra gradientibus uel his omnibus, quae in eadem nascuntur. Itaque et terra omnis locus est et rursus in terra locus; qui locus nobis non ex eo quod locus est considerandus est, sed ex eo, qualis sit, ut ex opportunitate eius aliquid in eo aut fieri potuisse aut faeri non potuisse doceamus. Hoc itaque sit praeceptum in loco, qualitatem eius atque opportuni
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicimus. milo insenatu fuit. do¬
mũ uenit. postea profestus est : ges¬
tio negotii est quidem. sed inipsa ne¬
gotii gestione tẽpus ostendimus.
idest milonẽ hora undecima pro¬
fectum. Peinde cumdicimus uenit.¬
ad albanum: impetus millũ factus
est: gestioquidem negoti est sed in
ipsa negotii gestione. & occasionem
ostendimus. quod necesse habuerit
illo. iter. facere : & locum ostendimꝰ :
quod de loco superiore impetus
in illum factus sit: & facultates. qđ
clodius habuerit armatos. Ergo
gestio negotii: sinehis quinq esse
Non potest. Loco tẽpore. occasio¬
ne. modo facultatibus. Quodsi
sine his quinq negotii gestio esse
non potest: recte hȩc ingestione
uegotii considerare debemus
Niocus consideratur inquores gesta
sit: exoportunitate quamuideat᷑
Shabuisse. ad negotium administran¬
dum: Ea autẽ oportunitas: quęrit᷑
Sex magnitudine. inter uallo. longin
Iquitate. propin quitate. solitudine.

Expanded text:
cum dicimus 'Milo in senatu fuit, docum dicimus 'Milo in senatu fuit, domum uenit, postea profectus est', gestio negotii est quidem, sed in ipsa negotii gestione et tempus ostendimus, id est, Milonem hora undecima profectum. Deinde cum dicimus 'uenit Albanum, impetus in illum factus est', gestio quidem negotii est, sed in ipsa negotii gestione et occasionem ostendimus, quod necesse habuerit illa iter facere, et locum ostendimus, quod de loco superiore impetus in illum factus sit, et facultates, quod Clodius habuerit armatos. Ergo gestio negotii sine his quinque esse non potest: loco, tempore, occasione, modo, facultatibus. Quod si sine his quinque negotii gestio esse non potest, recte haec in gestione negot ̧ considerare debemusocus consideratur, in quo res gesta sit, ex opportunitate, quam videatur habuisse ad negotium administrandum. ea autem op- portunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longin- quitate, propinquitate, solitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
secundus erat dehis. quȩ negotiis at¬
tributa sunt : queritur. locus gẽpus.
modus. occasio. facultates: Descp¬
tem elementis. persona iam dicta. ẽ
Remanserunt sex: quȩ negotio attri¬
buta sunt. quid cur. quando. ubi.
quem admodum. quibus adminicuł
Exhis rursus duo: quid &cur: id est
factum illud triplex: &facti causã
continentia. cum ipso negotio esse
ne negotii sunt. ubi. quando quem¬
ad modũ. quibus adminiculis Aadi¬
dit cicero quintã occasionem: dequa
post dicemus: Quinq itaq res. scđo
at tributo. subdidit. locum. tẽpus
occasionem. modum facultatem.
Etres tehȩc: ingstione ngotu esse
dixit. Ila enĩ superiora quinq
summa negotii. sũ mȩ causa . quid
ante factumsit. quid in re factum
sit. quid postea factumsit: Nego¬
tium id est factum illud dequoquęs¬
tio est. prob̾ant. Quod sinegotiũ
probant in gestione negotii non sunt
uerum ingestione negotii necesse est
ut hȩc rursus quinq sint. Locus. tẽpꝰ.
occasio modus. facultas. Et enim

Expanded text:
secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus, tempus, modus, occasio, facultas. loctem elementis persona iam dicta est; remanserunt sex, quae negotio adtributa sunt: quid, cur, quando, ubi, quemadmodum, quibus adminiculis; ex his rursus duo, 'quid' et ‘cur', id est factum illud triplex et facti causam, 'continentia cum ipso negotio' esse estione negotii sunt: ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis. Addidit Cicero quintam occasionem, de qua post dicemus. Quinque itaque res secundo adtributo subdidit, locum, tempus, occasionem, modum, facultates, et recte haec in gestione negotii esse dixit. Illa enim superiora quinque, summa negotii, summae causa, quid ante factum sit, quid in re factum sit, quid postea factum sit, negotium, id est factum illud de quo quaestio est, probant; quod si negotium probant, in gestione negotii non sunt. Verum in gestione negotii necesse est ut haec rursus quinque sint, locus, tempus, occasio, modus, facultates. Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
celasse. nunc manifesto teneri. Quare
ñoportere hancrem exsuperioriuita
spectari: sed superiorẽ uitã exhacre in¬
ꝓbari. & aut potestatẽ ante peccandi non
fuisse: aut causã. aut sihec dici non pote¬
runt. dicendũ erit illud extremũ. ñeẽ
mirũ. sinc̃pͥmũ deliquerit. Nãnecesse
est eũ quiuelit peccare aliquando pͥmũ
de linquere. Sinuita ante acta ignora¬
bitur: hoc loco p̃terito &cur p̃tereat᷑
demonstrato: argumentis accusationẽ

Expanded text:
celasse, nunc manifesto teneri; quare celasse, nunc manifesto teneri; quare non oportere hanc rem ex superiore vita spec- tari, sed superiorem vitam ex hac re inprobari, et aut potestatem ante peccandi non fuisse aut causam; aut, si haec dici non poterunt, dicendum erit illud extremum, non esse mirum, si nunc primum deliquerit: nam necesse esse eum, qui velit peccare, aliquando primum delinquere. sin vita ante acta ignorabitur, hoc loco praeterito et, cur praetereatur, demonstrato argu- mentis accusatione
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fecisse : possit demonstrare. aliqua
inreeius aliquod factũ auarũ. Item in
omni causa. Naturã. aut uictũ. aut studi¬
ũ. aut fortunã. aut aliquid eorũ quȩ ꝑso¬
nis attributa s̃. ad eã causã. qua cõmotum
peccasse dic& adiungere atq exhis pari
quoq genere culparũ. Si expari sumenda
facultas nerit. in ꝓbare animũ aduersa¬
rii oportebit. Siauaritia inductum
arguas fecisse. & auarũ eũ quem accuses
demonstrare ũpossis. aliis ad finẽ uitiis
eẽ doceas: & exeare non eẽ mirandum.
qui in illa returpis aut cupidus autpetu¬
lans fuerit. hac quoq inreeum deliquis¬
se. Quantũ enĩ de honestate & auctorita¬
te eius qui arguitur detractũ.ẽ. tantun¬
demdefacultate totius. ẽ. defensionis
diminutũ Sinulli affinis poterit uitio.
reus ante admisso demonstrari: locus
inducetur ille ꝓquem hortandi iudices
erunt. ut ueterẽ famã hominis. nihil
adrem putent ꝑtinere. Nãeũ ante

Expanded text:
tum fecisse, possit demonstrare aliqua tum fecisse, possit demonstrare aliqua in re eius aliquod factum avarum. item in omni causa naturam aut victum aut studium aut fortunam aut aliquid eorum, quae personis adtributa sunt, ad eam causam, qua commotum pec- casse dicet, adiungere atque ex dispari quoque genere culparum, si ex pari sumendi facultas non erit, inpro- bare animum adversarii oportebit: si avaritia inductum arguas fecisse et avarum eum, quem accuses, demon- strare non possis, aliis adfinem vitiis esse doceas, et ex ea re non esse mirandum, qui in illa re turpis aut cupidus aut petulans fuerit, hac quoque in re eum deliquisse. quantum enim de honestate et auctoritate eius, qui arguitur, detractum est, tantundem de facul- tate eius totius est defensionis deminutum. si nulli affinis poterit vitio reus ante admisso demonstrari, locus inducetur ille, per quem hortandi iudices erunt, ut veterem famam hominis nihil ad rem putent per- tinere. nam eum ante
Abbreviated transcription (Latin):
uidere & quid afferant. ad confirman¬
dã coniecturã suspicionis. Acper¬
sonis quidẽ res hȩs̃ attribute. ex quib
omnib unũ in locũ coactis accusatoris
erit imꝓbatione hominis uti. Nã cau¬
sa facti parũ firmitudinis ht̃: nisi ani¬
mus. eus qui in simulatur. in easuspi¬
cionẽ ad ducetur. ut intaliculpa p̃iuide¬
atur ab horruisse. Vtenĩ animũ ali¬
cuius improbare nihil attin&. cum
causa quare peccarit p̃nt cessit.
sicausã peccati int̾cedere. leue .ẽ: si
animus nulliminus honestȩ rationi:
affinis ostenditur. Quare uitã eius
quẽ arguit ex ante factis accusator
improbare debebit. & oftendere. si quo
impari ante peccato conuictussit. Si
id ñpotuerit: si quã insimilẽ. ante suspi¬
cionẽ uenerit. ac maximȩ si fieri potu¬
erit. simili inaliquo genere eiusdẽ modi¬
in causa aliqua cõmotũ peccasse. aut
in aque magnare. autꝰamaiore. aut in mi¬
nore. Vt siquidẽ pecunia dicat induc¬

Expanded text:
videre, ecquid afferant ad confirmanvidere, ecquid afferant ad confirmandam coniecturam suspi- cionis. Ac personis quidem res hae sunt adtributae, ex qui- bus omnibus unum in locum coactis accusatoris erit inprobatione hominis uti. nam causa facti parum fir- mitudinis habet, nisi animus eius, qui insimulatur, in eam suspicionem adducitur, uti a tali culpa non videa- tur abhorruisse. ut enim animum alicuius inprobare nihil attinet, cum causa, quare peccaret, non intercessit, sic causam peccati intercedere leve est, si animus nulli minus honestae rationi affinis ostenditur. quare vitam eius, quem arguit, ex ante factis accusator inprobare debebit et ostendere, si quo in pari ante peccato con- victus sit; si id non poterit, si quam in similem ante suspicionem venerit, ac maxime, si fieri poterit, simili quo in genere eiusdemmodi causa aliqua commotum peccasse aut in aeque magna re aut in maiore aut in minore, ut si qui, quem pecunia dicat induc
Abbreviated transcription (Latin):
anliber pecuniosus. anpauper. nobilis
an ignobilis. felix aninfelix. priuatus
anin pote state sit. aut fueriniauit fu¬
intelligunt᷑. Habitus autẽ: quõ in ali¬
qua ꝑfecta. & constanti animi aut cor¬
poris ab solutione consistit: Quo in
genere .ẽ. uirtus scientia: & quȩ con¬
traria s̃ resipsa causa posita docebit.¬
& quid hic quoq locus suspitionis osten¬
dat. Nam affectionis quidem ratio
ꝑspicuã sola p̃se gerere coniecturã.
ut amor. Iracundia molestia. Propt̃ ca
faciles. cognitus. Studiũ autẽ quõ est
assidua. & uehens aliquã adrẽ applica¬
ta magna cũ uoluntate. occupatio.
facile ex coducetur argumentatio eiꝰ
quã res ipsa desiderabit in causa Itẽ
ex consilio sumetur aliquid suspicionis
Nã consiliũ . ẽ. aliquid faciendi. ñ facien
di ue excogitata ratio. Iã facta. & ca sib
& orationes: quȩ sunt omnia ut in
confirmationis p̃ceptis dictũ. ẽ. in
tria tẽpora distributa. facile erit

Expanded text:
an liber, pecuniosus an pauper, nobilis an liber, pecuniosus an pauper, nobilis an ignobilis, felix an infelix, privatus an in poteintelliguntur. Habitus autem in aliqua perfecta et constanti animi aut corporis absolutione consistit. Quo in genere est virtus, scientia, et quae contraria sunt; res ipsa et causa posita docebit, et quid hic quoque locus suspicionis ostendat. Nam affectionis quidem ratio perspicuam solet praeseferre conjecturam; ut amor, iracundia, molestia, propterea faciles cognitu sunt. Studium autem, quod est assidua et vehemens aliqua ad rem applicata magna cum voluptate occupatio, facile ex eo ducetur argumentatio ea, quam res ipsa desidera- bit in causa. item ex consilio sumetur aliquid suspi- cionis; nam consilium est aliquid faciendi non facien- dive excogitata ratio. iam facta et casus et orationes, quae sunt omnia, ut in confirmationis praeceptis dic- tum est, in tria tempora distributa, facile erit
Abbreviated transcription (Latin):
diligenter considerabuntur. quas om̃s
in primo libro ex posuimus. Nã ede
nomine. Nonnũ quã aliquid suspitio¬
nis nascitur. Nomen autẽ cũ dicimꝰ
cognomꝰ qq̃ intellegatur oporta. De
hominis enĩ certo & proprio uocabulo.
agitur : Vt sidicamus. idcirco aliquẽ
caldum uocari quod temerario &re¬
pentino consiliosit: aut sieare. homi¬
nib grȩcis imꝑtas uerba dedisse. quod
clodius. aut cecilius aut mutius uocare¬
tur. Et denaturalic& aliquantum.
ducere suspitiones. Omnia enimhȩc.
uir anmulier huius. anillius ciuitatis
sit. quib sit maiorib quib consangui¬
ncis quaȩtate quo animo. quo corpo¬
re quȩ naturaesunt. attributa ad ali¬
quã coniecturã faciendã ꝑtinebunt
Et exuictu: multę trahuntur suspitio¬
nes cũ quẽ ad modũ r& aprid quos &a qͥb
cũ uiuat. quarationẽ uitȩ : ꝗdumoredo¬
mestico: uiuirin&s ex fortuna sepe
argumentatio pascitumi cũseruus

Expanded text:
diligenter considera- buntur, quas omnes diligenter considera- buntur, quas omnes in primo libro exposuimus. nam et de nomine nonnumquam aliquid suspicionis na- scitur—nomen autem cum dicimus, cognomen quoque intellegatur oportet; de hominis enim certo et proprio vocabulo agitur—, ut si dicamus idcirco aliquem Cal- dum vocari, quod temerario et repentino consilio sit; aut si ea re hominibus Graecis inperitis verba dederit, quod Clodius aut Caecilius aut Mutius vocaretur. et de natura licet aliquantum ducere suspicionis. omnia enim haec, vir an mulier, huius an illius civitatis sit, quibus sit maioribus, quibus consanguineis, qua aetate, quo animo, quo corpore, quae naturae sunt ad- tributa, ad aliquam coniecturam faciendam pertinebunt. et ex victu multae trahuntur suspiciones, cum, quemad- modum et apud quos et a quibus  vivat, qua ratione vitae, quo more domestico vivat. Et ex fortuna saepe argumentatio nascitur, cum servus
Abbreviated transcription (Latin):
expetitũ dicatur magnitudo. Aut cũ
eo in cõmodo qđ accederit. aut cũ illo
periculo quod subeat᷑ cõparanda
Quiom̃s loci: similit̃ in incõmodi quoq
uitatione tractabuntur. Sin accusa¬
tor drierit eũ ideẽ secutũ quodeiuisũ
sit cõmodũ. aut id fugisse quod putarit
eẽ in cõmodũ. quã quã infalsa fułrit
opinionẽ: de monstrandũ erit defen¬
sori. Neminẽ tanta eẽ stultitia qui
tali in re possit ueritatẽ ignorare
duodsi id concedatur: illud p̃ conces¬
sũ iri nedubitasse quidẽ quod eius iuris
falsũ fuerit sine ulla dubitatione in¬
dubitarit sũmȩ fuisse amentiuer.
dubia spe inpulsũ. certum inperiou¬
lũ se cõmittere. Quem admodũ aut̃
accusator cũ abalus culpã dimouebit
defensoris locis utetur: sichis locis
qui accusatori datis utetur reus:
cũin alios ab se crimen uol& trayf¬
ferre. Exꝑsona autẽ coniectura capi¬
etur: sicȩ res quȩ ꝑsonis at tributȩ sunt

Expanded text:
expetitum dicatur, magnitudo aut cum expetitum dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, demonstrandum erit defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hoc concedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse quidem, quid eius iuris falsum fuerit, sine ulla dubitatione dubitarit, summae fuisse amentiae dubia spe inpulsum certum in periculum se committere. quemadmodum autem accusator, cum ab aliis culpam demovebit, defensoris locis utetur, sic iis locis, qui accusatori dati sunt, utetur reus, cum in alios ab se crimen volet transferre. Ex persona autem coniectura capietur, si eae res, quae personis adtributae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc feresunt incausa facienda & consi¬
deranda. Defensor autem ex contra¬
rio primũ inpulsionẽ. aut pullam
fuissedic&. aut si fuisse conced&. exte¬
nuabit & paruulã quandã fuisse
demonstrabit. aut ñ exea solere
huiusmodi facta pasci docebit. Quo
xerit in loco de monstrandũ. quȩ uis
& natura sit eius affectionis. qua inpul¬
sus aliquid reus cõmisisse dicetur. In
quo exempla & similitudineserunt
ꝓferendȩ : xipsadiligent᷑ natura eius
affectionis quã leuissime quietissimã
ad partẽ explicanda. ut ares ipsa
a facto erudeli &turbulento. ad quid¬
tãmitius &tranquillius traducatur.
&oratio tamen adanimũ eiꝰ quiaudie
eadanimiquendã intimũ sensũ ac como¬
d& Ratiocinationis autẽ suspitiones
infirmabit: si aut cõmodũ nullũ fuis¬
se aut par uũ. aut aliis maius fuisse.
aut pihilo sibi ma ius quã aliis. aut in¬
cõmodũ sibimaius quã cõmodũ dicet
Vt nequaquã fuerit illius cõmodi qđ

Expanded text:
haec fere sunt in causa faciendi consihaec fere sunt in causa faciendi consideranda: defensor autem ex contrario primum inpulsionem aut nullam fuisse dicet aut, si fuisse concedet, extenuabit et parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demonstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur et oratio tamen ad animum eius, qui audiet, et ad animi quendam intumum sensum accommodetur. ratiocina- tionis autem suspiciones infirmabit, si aut commodum nullum esse aut parvum aut aliis maius esse aut nihilo sibi maius quam aliis aut incommodum sibi maius quam commodum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rare quo animo quid quisq faciat p̃qo
casu utatur adremꝑtinere. In hoc autẽ
loco caput illuderit accusatoris: si de
monstrare poterit alii nemini causam
fuisse faciendi. Secundariũ sitantã aut
tam idoneã nemini. Sinfuisse aliis
quoq causa faciendi uidebitur: aut
potestas de fuisse aliis demonstranda
est. aut facultas aut uoluntas: Potes¬
tas siaut nescisse aut non affuisse. aut
conficere aliquid non potuisse dicetur
Facultas. siratio. adiutores. adium̃ta
ceteraqͥ quȩa drem ꝑtinebunt de fuis¬
se aliciui demonstrabuntur: Uolun
tas: sianimus atalibus factis uacuis
a intes x cẽdicetur. Postremo quas
ad de fensionẽ rationes reodabimus.
his accusator ad alios exculpa exi¬
mendos abutetur. Uerũ ia breui
faciendũ. ẽ. & inunũ multa sunt
conducenda: ut ne alterius defen¬
dendi causa hunc accusare. sed huiꝰ
accusandi causa defendere alterũ
uideatur. Atq accusatori quidem

Expanded text:
rare; quo animo quid quisque faciat, non quo rare; quo animo quid quisque faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse faciendi; secundarium, si tantam aut tam idoneam nemini. sin fuisse aliis quoque causa faciendi videbitur, aut po- testas defuisse aliis demonstranda est aut facultas aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae ad rem pertinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. volun- tas, si animus a talibus factis vacuus et integer esse dicetur. postremo, quas ad defensionem rationes reo dabimus, iis accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum id brevi faciendum est et in unum multa sunt conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc accusare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque accusatori quidem