comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nã capit &iã ornam̃ta poeneom̃a : sedea siñ habuerit
non requirit. Fertur quippe impetusuo &e locutionis
pulchritudinem si occurrerit uirerũ repit ñcura
congruentia ñ oris eligantur in dustria. sed pectoris se
quant᷑ ardorem. Nam si auncto gematoq: ferro uirfor¬
tis arm̃ etur intentissimꝰ pugne : agit quidẽ illis armis
qđ agit ñ quia p̃tiosa sed quia xmas ide ipse ẽ. tam̃
& uilet plurimũ etiã cũ rimanti telũ int facit agita płs
consolatio donorũ đi omnia tolerentur. Magnares est
& grandit̃ agitur : Necde suntor nam̃ta dicendi. Ecce
nunc inquit tempus acceptabile. ec cenuncdies salutis
xullã in quo quamdantes offensionẽ utñ rep̃hendatꝰ
ministeriũ sed in omnib: cõm̃dantes nos metipsos utđi
ministros in multa patientia in tribulationib: in ne

Expanded text:
Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum rapit, non cura congruentia, non oris eligantur indquantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia speciosa, sed quia arma sunt: idem ipse est tamen, et valet plurimum, etiam cum rimanti telum ira facit. Agit Aposcum solatio donorum Dei omnia tolerentur. Magna res est et granditer agitur, nec desunt ornamenta dicendi: Ecce, inquit, nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis: nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum: sed in omnibus commendantes nosmetipsos, ut Dei ministros, in multa
Abbreviated transcription (Latin):
tanti decoris quae quiđẽ & in ñra sed maxime
in sua linguadecoras̃ quorum nullũ in eis quorũ isti inflin¬
tur litens inuenitur. Sed auendum ẽ nediuinis greui
b: q: sententii sdu ad dit᷑ numerus : pondus detrachat: Nam
illamusi cadisciplina ubinumerus iste plenissime discit᷑
usq: ad eo ñ defuit ꝓphȩtis nr̃is : utui doctus hie ronimꝰ¬
quorunđa etiã metra cõmemorar& in hebreadũ taxat
lingua sicut uerita seruaret in uerbis haȩc inde ñ tnenstuli
Ego autem utde sensu m eo loquar quimihi quã aliis &
quamaliorũ ÷ utiq: notior sicut in meo eloquio quantum
modeste fieri arbitror ñ p̃termitto istosnumeros clau.¬
sularũ : Ita in octorib nr̃is hocmihi plus placet qdibi cos
racrissime inuenio. Grrendeautẽ dicendi genus hoc
maxime distatabistogenere tempenito : qđ notã uer¬
borũ ornatib cõpositũ ÷ quã uiolentũ animi affectibus

Expanded text:
tanti decoris, quae quidem et in nostra, sed maxime tanti decoris, quae quidem et in nostra, sed maxime in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis, quibus isti inflantur, litteris invenitur. Sed cavendum est ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, pondus detrahatur. Nam illa musica disciplina, ubi numerus iste plenissime discitur, usque adeo non defuit Prophetis nostris, ut vir doctissimquorumdam etiam metra commemoret, in hebraea duntaxat lingua : cujus ut veritatem servaret in verbis, haec inde non transtulit. Ego autem ut de sensu meo loquar, qui mihi quam aliis et quam aliorum est utique notior, sicut in meo eloquio, quantum modeste fieri arbitror, non praetermitto istos numeros clausularum; ita in auctoribus nostris hoc mihi plus placet, quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed grruior int̃ p̃sentiã ordinẽm aluit tenere uerbor
Quomodo autẽ hoc ingrȩco eloquio sonet qđ ÷ locutus
apłs uiderint eĩ eloquii usq aistidictiores : mihi tam̃
qđ nob̵ eođẽ uerboꝵ ordine int̃ p̃tatũ .ẽ. nec ibi uidet᷑
currere numero se. Sanehunc elocutionis ornatũ
quinu merosis fitclausulis : de eẽ fatendũ ẽ auctori¬
b nr̃is. Qđ utrũ ꝑ int̃p̃tes factũ sit qđ magis arbitror
consulto illehaec placusibilia deuitaueriN affirma¬
reñ audeo : qm̃ me fateor ignorare . Illud tam̃ scio qđ
siquisquã huiusnumerositatis peritus illorũ clausulã
eorunđde numerorũ lege commponat qđ facillime fit
mutatis quib:đa uerb quae tantunđẽ significatio¬
ne ualent uel mutato eorũ quae in ueneri tordine
nih ilillorum quae uelut magna instolis gnr̃ma¬
ticorũ aut rethorũ didicitillis diuinis uiris defuis¬
se cognosc& : & multa reperiet & locutionis genera

Expanded text:
sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere verborum. sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere verborum. Quomodo autem hoc in graeco eloquio sonet, quo est locutus Apostolus, viderint ejus eloquii usque ad ista doctiores: mihi tamen quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo, quoniam me fateor ignorare. Illud tamen scio, quod si quisquam hujus numerositatis peritus illorum clausulas eorumdem numerorum lege componat, quod facillime fit mutatis quibusdam verbis, quae tantumdem significatione valent, vel mutato eorum quae invenerit ordine; nihi. illorum quae velut magna in scholis grammaticorum aut rhetorum didicit, illis divinis viris defuisse cognoscet: et multa reperiet locutionis genera
Abbreviated transcription (Latin):
litatem sectantes. Benedicite ꝑsequentes uos. benedicite
& nolite maledicere. Gauderetũ gaudentib: Flere
cũflentib Id ipsum inuicẽ sentientes. Etquam pulchre s¬
ista om̃a siceffusa bi membri circuitu t̃mina Nur: non
alta sapientes sed humilib: consentientes. Etaliquaño post .s
In hocipso inquit ꝑ seuentntes: red dite omnib: debi¬
ta. Cuitributum tributũ: cuiuatigal uectigal.
cuitimorẽ timorẽ : cuihonorẽ honorẽ. Quȩ m ẽ¬
bratimfusa: claudunt᷑ etiã ipso circuitu quẽ duo mẽbra
contexunt. Nemini quicquã debeatis: nisiut in ui¬
cemdiligatis. Et post paululum. Noxp̃cessit inquits
dic sautẽ ad propinquabit. Abiciamꝰ itaq: operatene¬
bntrũ & induamus nos armalucis. sicut in dichon estes
ambulemus. Non in cõmes sationib: & ebrictatib: Non in
cubilib & impudititiis. Non in contentione &e mulatione
& carnis ꝓuidentiã nein concũpiscentias feceritis
sine dubio aures dausula numerosiore mulceret

Expanded text:
s vos, benedicite, et nolite maledicere. Gaudete cum gaudentibus, flete cum flentibus, idipsum invicem sentientes. Et quam pulchre ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur: Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes. Reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Quae membratim fusa clauduntur etiam ipsa circuitu, quem duo membra contexunt: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Et post paululum: Nox praecessit, inquit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus itaque opera tenebrarum, et induamus arma lucnon in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et aemulatione; Et carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis; sine dubio aures clausula numerosiore mulceret:
Abbreviated transcription (Latin):
do fastidiuit humilẽ quandori sit debilem : Quando uitauit
in opẽ : eossolos sollicita coetus uirorũ inuisere : quosmiscđa
ñ erubesceret . Nequẽ p̃teriret uerecundia : Mihiltorũu in
oculis nihil in uerb ꝓcax nihil in actu inucrecundũ. Non
gestus fructior : ñ incessus solutior : Ñuox petulantior : ut
ipsa corporis speties simulicrũ sueritm̃tis & figunt ꝓbitatis.
Bon a quippe dcimus in ipso uestibulo debetagnosci ac primo
p̃tentat ingressunihilintus. litere tenebnrũ : Taquam
lucerna lux intus posita foris luceat. Quidergo ex sequar
crborũ parsimoniã officiorum redundantiã alterũ ultnt
natunt̃ suꝑ fuisse alterũ poene naturae defuisse. Illic
nulla in t̃missa tẽpont : hic congeminati ieiun iodies
Et siquando reficiendi successis sec uoluntas: erb plerũq
obhuius quimortẽ arceret ñ delitias ministreret. &cetr̃
at autẽ propterea in exẽplohuus tẽpenati generis po¬

Expanded text:
do fastidivit humilem? quando risit debilem? quando vitavit do fastidivit humilem? quando risit debilem? quando vitavit inopem? Eos solos solita coetus virorum invisere, quos misericordia non erubesceret, neque praeteriret verecundia. Nihil torvum in oculis, nihil in verbis procax, nihil in actu inverecundum; non gestus fractior, non incessus solutior, non vox petulantior, ut ipsa corporis species simulacrum fuerit mentis, et figura probitatis. Bona quippe domus in ipso vestibulo debet agnosci, ac primo praetendat ingressu nihil intus latere tenebrarum, tanquam lucernae lux intus posita, foris luceat. Quid ego exsequar ciborum parcimoniam, officiorum redundantiam; alterum ultra naturam superfuisse, alterum ipsi naturae pene defuisse? Illic nulla intermissa tempora, hic congeminati jejunio dies; et si quando reficiendi successisset voluntas, cibus plerumque obvius qui mortem arceret, non delicias ministraret , etc. Haec autem propterea in exemplo hujus temperati generis po
Abbreviated transcription (Latin):
animes atq concordes. Quaeuossingulȩ obonȩ uirgines
Prouetȩ annis : iuniorib facite magistctiũ. Mi ꝓcinitui¬
emulis de uirtute docum̃tis ad glorũ ꝓuocate. Dunte sor¬
tit̃ : spitalit̃ ꝑgite : ꝑuenite felicit̃. Tantũ ĩtote tunent̃
cũ incipiet in uob uirginitas honorari. Ambrosius etum
genere dicendi tẽ penito &ornato ꝓfessis uirgimib ꝓponit
tã quã sub exẽpli forma qđ morib imitent᷑ & iat Iirgo
erit ñ solũ corpore sed etiã m̃te quaen ullo doliambitu
sincerũ ad ulte nrret affectũ. Corda hiumadis uerbgntus
animi prudens loquendipastior : legendistad oosior
Non in incertodiuitiarum : sed inp̃ce pauperis spemrepo¬
nens Intenta operi: uerecundi sermoni arbitrũm̃tis
omnib: as surgere maiorib: natu aequa lib: ñ in uidere fuge¬
re iactantum : nitionẽ sequi : amare uistutes. Quando ista
uł uultu lie s it parentes : quando dissensitaꝓpinquis : quan¬

Expanded text:
animes adque concordes. Quae uos singula, o bonae uirgines,animes adque concordes. Quae uos singula, o bonae uirgines,prouectae annis, iunioribaemulis de virtute documentis ad gloriam provocate; durate fortiter, spiritualiter pergite, pervenite feliciter; tantum mementote tunc nostri, cum incipiet in vobis virginitas honorari . 48. Ambrosius etiam genere dicendi temperato ei ornato professis virginibus proponit, tanquam sub exempli forma, quod moribus imitentur, et dicit: Virgo erat, non solum corpore, sed etiam mente, quae nullo doli ambitu sincerum adulteraret affectum: corde humilis, verbis gravis, animi prudens, loquendi parcior, legendi studiosior; non in incerto divitiarum, sed in prece pauperis spem reponens; intenta operi, verecunda sermoni; arbitrum mentomnibus; assurgere majoribus natu, aequalibus non invidere; fugere jactantiam, rationem sequi, amare virtutem. Quando ista vel vultu laesit parentes? quando dissensit a propinquis? quan
Abbreviated transcription (Latin):
in quib: reidocende ad pro bande maxme incumbit
Degenere tempenito ẽ. apud eyprianum uirginitatis illã
luidatio Nunc nob ad uirgines sermo ẽ : quarũ quo sub¬
limiqt gloria .ẽ inuor .ẽ.curr. Flos ẽt ille codesiastici
germinis decusatq: orniam̃ cũ gratiae sp̃itilis lita in¬
oo lesliudi se& lamaris. Opus in tegrũ atq in corruptũ
di irgo respondens ao scĩmonia dñi. in lustriorpor¬
to ggis xp̃i. Gaudet ꝑipsas atq: in illis largit flo¬
rec eclaematrisgloriosa fecunditas. Ounto que
matris augescit & alioloco infine cpłȩ. Quomodo portiaumꝰ
inquit imaginẽ eius quid elimo est : sic portemus imaginem
ĩ quid ecaelo est. Hancimaginẽ uirginitaitis porat poslet
integntis. sc̃itas portat &ueritas porant. disciplinȩdĩ me¬
mores : iustitiã cũ religione retinentes. stibiles infide humi
intimore ad omnẽ tollerani amfortes. ad sustinendas in¬
iuri asmites : ad facienđa miscđam faciles fntt̃na pace un¬

Expanded text:
in quibus rei docendae ac probandae maxime incumbit . 47. De genere temperato est apud Cyprianum virginitatis illa laudatio: Nunc nobis ad virgines sermo est, quarum quo sublimior gloria est, major et cura. Flos est ille ecclesiastici germinis, decus atque ornamentum gratiae spiritualis, laeta indoles laudis et honoris, opus integrum atque incorruptum, Dei imago respondens ad sanctimoniam Domini, illustrior portio gregis Christi. Gaudet per ipsas, atque in illis largiter floret Ecclesiae matris gloriosa fecunditas: quantoque plus gaudium matris augescit. Et alio loco in fine epistolae: Quomodo portavimus, imus imaginem eius qui de limo est, portemus et imaginem eius qui de caelo est. hanc imaginem uirginitas portat, portat integritas, sanctitas portat et ueritas, portant disciplinae Dei memores, iustitiam cum religione retinentes, stabiles in fide, humiles in timore, ad omnem tolerantiam fortes, ad sustinendam iniuriam mites, ad faciendam misericordiam faciles, fraterna pace un
Abbreviated transcription (Latin):
&ignobilitatẽ ꝑ infamiã & bonã famã . ut seductores
&uentces ut quiignoramur & cognoscim᷑: Qucsimo¬
rentes & ecceuiuimꝰ ut cohortati & ñ mortificati
ut tristes seꝑ autẽ gaudentes si cut egeni multos aũt
ditintes tã quã nihilhabentes & om̃a possidentes
Videad huc ardenem osnr̃m patet aduosochorinthi
Itemq: ad romanos agitut ꝑ secutiones huiũsmundi
caritatate uincantur : specerta in adiutori ođi
diligentib dm̃ om̃ a coopero Tur in bonũ hisqͥscđm¬

Expanded text:
et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores, et veraces; ut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes, et ecce vivimus: ut coerciti, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Vide adhuc ardentem, Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; Itemque ad Romanos ait: Ut persecutiones hujus mundi charitate vincantur, spe certa in adjutorio Dei diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum his
Abbreviated transcription (Latin):
uroo hostiã uiuã scãm do placentẽ. & totus fercipsius
ex hortationis locus tempenitũ hab& elocutionis genus
ubi illa pulchriones̃ in quib: propria propruis tamquã
debita reddidit decenter excurrunt. sicuti est:
Habentes dona diuersa scđm gratiã quaed atxt̃ nob.
Siue ꝓphetiã scđm regulã fidei: siuemi nistenũ inminis¬
pninoo : siue quidoc& indo ctrina : siue qui ex hostttur
in exhortatione. Quitribuit in simplicitate : qu ip̃ .ẽ. in
sollicitudine : quimi seretur inhilaritate. Dilectiosine

Expanded text:
ra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem . Et totus fere ipsius exhortationis locus temperatum habet locutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, ubi propria propriis tanquam debita reddita, decenter excurrunt, sicuti est: Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; siue prophetiam secundum rationem fidei, siue ministerium in ministerio, siue qui docet in doctrina, siue qui exhortatur in exhortatione, qui tribuit in simplicitate, qui praeest in sollicitudine, qui miseretur in hilaritate. nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
astuti ut serpentes: inmalo autẽ serpens euam seduxit in astutia
sua : In bono panis ego sum panis uiuus quidecaelo descendi: in malo
panis panes occultos libenter edite : Sic& alia plurima : & haec
quidem quae cõmemoraui minime dubiã significationẽ gerunt.
quia exempligratia cõmemorauũ nonnis mani festa debuerunt
Sunt autẽ quae incestum fit in quã pastem accipidebeanit: sicut
calix in manudñi uini meri plenus mixto : Incestũ est enim
utrum iramđi signific& nonusq ad nouissimã poenã idest
usq ad fecem : anpotius gratiã scripturarũ aiudȩis ad gontes
transeuntẽ quia inclinauit ex hoc inhun cremanentib: apud iudeos

Expanded text:
astuti ut serpentes; in malo autem: Serpens Evam seduxit in astutia sua. In bono panis: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi; in malo autem panis: Panes occultos libenter edite. Sic et alia plurima, et haec quidem quae commemoravi minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari non nisi manifesta debuerunt. Sunt autem quae incertum sit in quam partem accipi debeant, sicut: Calix in manu Domini vini meri plenus est mixto. Incertum est enim utrum iram Dei significet, non usque ad novissimam poenam, id est usque ad fecem, an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad gentes transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apu
Abbreviated transcription (Latin):
nesunt & diffidunt ueritati credunt autẽ iniquitati ira
& indignatio tribulatio & angustia in omnẽ animã homi¬
nis operantis malũ iudei primũ & graci: Sed hoc ad eos
cũ quib: euestitur ipsa cupiditas qui eã uincere noluerunt:
cũ autẽ in homine cui dominabantur. regna cupiditatis sub¬
uestuntur: illa est a ꝑta locutio : Quiautẽ iħuxp̃i sunt : car

Expanded text:
 ira et indignatio. Tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci . Sed hoc ad eos, cum quibus evertitur ipsa cupiditas, qui eam vincere noluerunt. Cum autem in homine cui dominabatur, regna cupiditatis subvertuntur, illa est aperta locutio: Qui autem Jesu Christi sunt, car
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis aug&ur : Quid quid ergo asperũ & quasi sȩuũ
facto dictuq in sc̃ĩs scripturis legitur ex ꝑsonađi uel scõ¬
rum eius: ad cupiditatis regnũ destruendũ ual&.:
quod si ꝑspicuesonat : non esfaliud referendũ quasi
figuratẽ dictum sit: sicut est illud apłi thes sauritat
sibi iram indieirȩ & reuelationis iusti iudicuđi : qui red¬

Expanded text:
aritatis augetur. Quidquid ergo asperum et quasi saevum facto dictuque in sanctis Scripturis legitur ex persona Dei vel sanctorum ejus, ad cupiditatis regnum destruendum valet. Quod si perspicue sonat, non est ad aliud referendum quasi figurate dictum sit, sicuti est illud Apostoli: Thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii
Abbreviated transcription (Latin):
Cumergo ipsa sit patria: uiam sequoq nobis
fecit ad patriã. &cum sano & puro interiori
oculo ubiq sit prȩsens ẽorum quioculũ illũ
infirmum inmundũ que habent ocuilis &iam carneis
apparere dignatus est : quia enim insapienti ađi
non poterat mundus ꝑsapientiã cognosceređm:
placuit đo ꝑstultitia praedicationis saluos facere
credentes : Non ergo ꝑ locorũ spatia ueniendo:

Expanded text:
Cum ergo ipsa sit patria, viam se quoque nobis fecit ad patriam. Et cum sano et puro interiori oculo ubique sit praesens, eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent, oculis etiam carneis apparere dignata est. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Non ig
Abbreviated transcription (Latin):
tatis id ẽ. ut abcuncto medio om̃s̃ lineȩ patres in extremaducaNT
eađẽ ẽ in magnodisco quae in nũ mulo exiguo itaut parutiuste
geruntur nonminuit᷑ iustitiae magnitudo: deiudiciis deniq:
quam ur̃m inquitaduersus alterũ negotiũ habens iudicari
ab iniquis & non apud scõs: In nescitis quia sc̃ĩmundũ iudicabuñ
&si in uob iudicatur mundus indigniestis qui deminimis¬
iudicctis Nescitis qm̃ angelos iudi cabimꝰ ncdũ scłaria: scła

Expanded text:
tatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, tatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis deniquequam vestrum adversus alterum negotium habens judicari ab iniquis, et non apud sanctos? An nescitis quia sancti mundum judicabunt? Et si in vobis judicatur mundus, indigni estis judiciorum minimorum? Nescitis quia angelos judicabimus, nedum saecularia? Sa
Abbreviated transcription (Latin):
uihilq agitur utagat siue decernat sed antũ modo udelec¬
tettur auditor int̃utrũq: quasimedia & ob hocmodica
hoc ẽ modenita dixer̃. Modicis enĩ : modus nom̃ imposuit
Nã modica ꝓparuis : ab usiue ñ ꝓpriedicimꝰ Inistis autẽ
nr̃i quando quiđẽ om̃amaxime que delo co superiore po¬
pulis dicimus : ab hominũ salute nactẽ portã sedȩ t̃nam
referre debemꝰ. Vibietiã cauendus ẽ. aet̃ nus interitus
Om̃a s̃ magna quaedicimꝰ : usq: ad eo ut nec deipsis peniarus
reb: uł adquirendis uł amittendis parua uider debeanT
qua ed octor ecdesi asticusdicit siuesit illa magna siue parua
pecuma Nequenĩ paruaẽ iustitia quã ꝓ fecto & in parua petunia
custodire debemus dicentedño Qui inminimo fidelis est: &¬
in magno fidelis est. Quodergominimũ est minimũ est :
sed inminimo fidelẽ eẽ magnumẽ Nã sicut nitiorutundi¬

Expanded text:
nihilque agitur ut agat sive decernat, sed tantummodo ut delecnihilque agitur ut agat sive decernat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque quasi media, et ob hoc modica, hoc est moderata dixerunt. Modicis enim modus nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae de loco superiore populis dicimus, ad hominum salutem, nec temporariam, sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus est aeternus interitus, omnia magna sunt quae dicimus; usque adeo ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et in parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis est . Quod ergo minimum est, minimum est; sed in minimo fidelem esse, magnum est. Nam sicut ratio rotundi
Abbreviated transcription (Latin):
audiat᷑. Quod cumapte & conuenient̃ facit : non inme¬
rito eloquens dicipotest & si non eum sequatur audi¬
toris assensus. Adhec enim triaid est utd occat¬
utdelecaet ut flecaat. etiã illatria uidetur ꝑtinere uoluis¬
se ide ipse romani auctoreloquii: cũ itide dixit. Iserit
igitureloquens qui potent ꝑuasũ misse modia tẽperocte
magna grandit̃ dicere . Tamquã siad deret illa etiã tria. &
si explicaretunã edandemq sententiã dicens Is enteritigit᷑
doquens : quiut doceat potent parua summisse udelecte
modica tẽpenite ut flectat magna grandit̃dicert. Haecaũt
tria ille si cabeo dictas in causis forensib: possecostendere:
Ñ autẽ hoc ẽ in ecdesiasticis questionib: inquib: huius
quẽ uolumꝰ in formare sermouersatur In illis enĩ ea parua
dicunt᷑ ubidereb: pecunuriis iudicandũ ÷ ea magna ubide
salute acd eapite hominũ : eauero ubiinhorũ iudicandũ ÷

Expanded text:
audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immeaudiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Adut delectet, ut flectet, etiam illa tria videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dicit: Is erit igitur eloqueas, qui poterit parva submisse, modica temperate, magna granditer dicere: tanquam si adderet illa etiam tria, et sic explicaret unam eamdemque sententiam dicens: Is erit ergo eloquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet, modica temperate: ut flectat, magna dicere granditer. Haec autem tria ab eo dicta, in causis forensibus possunt ostendi; non autem hic, hoc est in ecclesiasticis quaestionibus, in quibus hujusmodi, quem volumus informare, sermo versatur. In illis enim ea parva dicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero ubi nihil horum judicandum est,
Abbreviated transcription (Latin):
openentib: nemorete discit quȩ U ꝑtinent ad uidendum
cũđo : Nisi fiata dõ docilisđo cuidicit᷑ in psalmo doceme facere
iđẽ dicita płs: loquens utiq ad discipulũ doctor . Tuautem
ꝑ seuera in hisquaedidicisti & trardita sunttibi : sciens a quo
didiceris. Sicutenĩ corporis medicam̃ta quȩ omnib: abo¬
minib: adhibentur non nisieis ꝓs̃ quib: dsopenitur salutem
qui& sineillis mederi potestcumsine ipso illa ñ possint
& tam̃ adhibentur. & si hocofficio sefiat int̃ openr miseri¬
cordiȩ uł beneficientiȩ deputatur : Ita &adium̃ta doctri¬
nactuncprosunt animȩ adhibita ꝑ hominẽ cũ ds̃ openit᷑
ut ꝓsint qui potuit euangelium darehominietiã ñ ab ho¬
dere qđ bonum est nihilhorumtriũ sꝑnens ut scilicet
doceat ut delectet ut flectet: oretatq: agat utquemam¬
modũ supridiximus intellegent̃ libent̃oboedienter

Expanded text:
operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum cum Deo, nisi fiat a Deo docilis Deo, cui dicitur in Psalmo: Doce me faceridem dicit apostolus, loquens utique ad discipulum doctor: Tu autem persevera in iis quae didicisti, et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris . Sicut enim corporis medicamenta, quae hominibus ab hominibus adhibentur, nonnisi eis prosunt quibus Deus operatur salutem, qui et sine illis mederi potest, cum sine ipso illa non possint, et tamen adhibentur; et si hoc officiose fiat, inter opera misericordiae vel beneficentiae deputatur: ita et adjumenta doctrinae tunc prosunt animae adhibita per hominem, cum Deus operatur ut prosint, qui potuit Evangelium dare homini, etiam non ab hodere quod bonum est, nihil horum trium spernens, ut scilicet doceat, ut delectet, ut flectat; oret atque agat, ut quemadmodum supra diximus, intelligenter, libenter, obedienterque
Abbreviated transcription (Latin):
dica uerbũ : in stao partune in oportune : argue hortare
increpa i n omni longanimitate & doctrina. Itt̃q adtitũ
ñ nedict ep̃m iuxtad octrinã fidelis uerbi ꝑseuenentem
eẽ debere ut potens sit indoccrinasa & contradicentes
redarguere : ibi etiam dicit : Tuuere loquere qued ecet
sanã doctrinã. senes sobrios eẽ & quae secunt᷑ibi. Etilluo:
Haecloquere & exhortare : & in crepa cũ omnum penio
Nemote contẽpnat ammone illos principibus & potesta¬
tes subditos. eẽ & cert. Quidergo putamus Nũ quid con¬
spsiscĩ ipseillis p̃cipit quio & quẽ ammodũ docean
An intellegendũ est & hominũ officia ipso scõspũ largiente in
docendis &iã ipsis doctorib ñ deberecessare : & tam̃ neq: qui
plantat estaliquid neq quirigat : sed qui increm̃tum datds.
Vnde ipsis quoq ministris scĩs in omnib: uel etiam sc̃is angelis

Expanded text:
dica verbum, insta opportune, importune; argue, obsecra, dica verbum, insta opportune, importune; argue, obsecra, increpa in omni longanimitate et doctrina . Itemque ad Titum, nonne dicit episcopum juxta doctrinam fidelis verbi perseverantem esse debere, ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Ibi etiam dicit: Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam, senes sobrios esse , et quae sequuntur. Ibi et illud: Haec loquere, et exhortare, et increpa cum omni imperio. Nemo te contemnat . Admone illos principibus et potestatibus subditos esse , etc. Quid ergo putamus? Numquid conSpiritus sancti, ipse illis praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelligendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis hominibus, vel etiam sanctis Angelis
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ docenda s̃ qui& nos seu ult & docere : faculta tẽq: di¬
cendi utdecet uirũ eodesiasticũ cõparet. Adhorã uero
ipsius dictionis illud patius bonaem̃ti cogitet conue¬
nire : qđ dñsait. Nolite cogita re quomodo aut quid
loquamini : dabit̃ cñi uob in illahont qui dloquamini¬
Non enĩ uosestis quilo quimim : sed sp̃s patrisurĩ qui loqͥ¬
dicere Nec omendũ nobis ẽẽ quia dñs ait. scitpater ur̃ quid uob
necessariũ sit priusquam petatis abeo auta płm paulũ timo¬
ꝑsona doctoris in posita. Nonne i prima adtimotheum
legitur ad nuntia haec & doce : qua eautẽ suat supnedictũ
est. Non ne ibi ÷ seniorem ne in crepaueris. sed obsecnt
ut patrem : nonne in sđacidicitur. formam habe uerboꝵ
sanorum quacame audisti : non ne ibi eidicitur satis age
te ipsũ ꝓbabilem openarium exhibenđdo. non crubescentẽ
uerbum ueritatis recte tractantẽ : ibi .ẽ. & illuo. Pre¬

Expanded text:
quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere facultatem diquae docenda sunt, qui et nosse vult et docere facultatem dicendi, quae ut decet virum ecclesiasticum, comparet. Ad horam vero ipsius dictionis illud potius bonae menti cogitet convenire, quod Dominus ait: Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: dabitur enim vobNon enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loqudicere nec orandum nobis esse, quia Dominus ait, Scit pater vester quid vobis necessarium sit, prius quam petatis ab eo ; aut apostolum Paulum Timoesia doctoris persona imposita. Nonne in prima ad Timotheum legitur: Annuntia haec et doce ? quae autem sint, supra dictum est. Nonne ibi est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem ? Nonne in secunda ei dicitur: Formam habe verborum sanorum, quae a me audisti ? Nonne ibi ei dicitur: Satis age, teipsum probabilem operarium exhibens Deo, non erubescentem, verbum veritatis recte tractantem ? Ibi est et illud: Prae
Abbreviated transcription (Latin):
& sc̃ã dicit neqenĩ alia deb& dicere agit ergo quantũ potes
cũ isttdicit ut intellegenter ut libenter ut oboedienter audi¬
antur : & haet seposse si potuerit & in quantum potuerit pie
tate magis onitionũ quã onctorũ facultate non dubitet ut
onrndo ꝓseapro illis quo sest allocuturus sitonitor ante¬
quamdictor ipsa boraiã utdicat accedens priusquã exenit
ꝓpferentẽ linguã ad dm̃ leuet animã sitientẽ ut ructe qđ
biberit uł quodimpleuerit fundat. Cumenim deunaquaq:
re quȩ scđm fiđẽ delectatione quae tractanda s̃multa sint
quȩ dicant᷑ & multimodi quib: diciđ abeis quihat sciunt
quis nouit quiad p̃senstẽp: uł nob̵dicere uł ꝑ nos expediat
audiri nisi qui corda omniũ uidet : & quis facit ut quid
oportet & quẽ ammođu oportetdicatur anob̵ nisi in cuis
manus & nos & sermones nñ : acꝑ hocdiscat quiđ e om̃a

Expanded text:
et bona dicit, neque enim alia debet dicere; agit ergo quantum potest et bona dicit, neque enim alia debet dicere; agit ergo quantum potest cum ista dicit, ut intellant. Et haec se posse, si potuerit, et in quantum tate magis orationum quam oratorum facultate non dubitet: ut orando pro se ac pro illis, quos est allocuturus, sit orator antequam dictor. Ipsa hora jam ut dicat accedens, priusquam exerat proferentem linguam, ad Deum levet animam sitientem, ut ructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. Cum enim de unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multa sint quae dicantur, et multi modi quibus dicantur ab eis qui haec sciunt, quis novit quid ad praesens tempus vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium videt? et quis facit ut quod oportet et quemadmodum oportet dicatur nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri? Ac per hoc discat qui docet omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quedlinec magna atq stabila decent̃ & gracuit̃ ornarentur.
Esitale aliquit in epła bcatissimicr priani. Ođideo puto uł
accidisse uel confulto factum eẽ : ut scretur a posteris quam
linguado ctrine xp̃ianȩ sanitatis ab istiredundandia reuo cauc¬
rit. & ad ecloquentiam grauiorẽ modestiorẽq restrinxerit
Qudisineius consequentib: litteris secure amat᷑ religiose ap¬
petitur : sedo fficillime implitur. Aitergo quod a lo co
Petamus hanc sedem : dant secces sumuicina secreta. Vbidũ
eracti palmitũ lapsus pendulis nexib ꝑarundines baiu¬
las repun : uitetmposticum frondcatecta fecerunt. Nondi¬
onenimia gnauitati displicent. Qui uero hȩcaman : ꝓfito
cos qui ñ itadicunt sed aastigatius locuntur ñ posseita eloqui
existiman ñiudicio istauitare. Quc ꝓpt̃ isteuir sc̃s & posse
se ostendit sic dicere quiadix a licubi & holle : qm̃ post modũ

Expanded text:
quali nec magna atque stabilia decenter et graviter ornarentur. quali nec magna atque stabilia decenter et graviter ornarentur. Est tale aliquid in epistola beatissimi Cypriani, quod ideo puto vel accidisse, vel consulto factum esse, ut sciretur a posteris, quam linguam doctrinae christianae sanitas ab ista redundantia revocaverit, et ad eloquentiam graviorem modestioremque restrinxerit; qualis in ejus consequentibus litteris secure amatur, religiose appetitur, sed difficillime impletur. Ait ergo quodam loco: Petamus hanc sedem: dant secessum vicina secreta; ubi dum erratici palmitum lapsus pendulis nexibus per arundines bajulas repunt, viteam porticum frondea tecta fecerunt . Non dione nimia gravitati displicent. Qui vero haec amant, profecto eos qui non ita dicunt, sed castigatius eloquuntur, non posse ita eloqui existimant, non judicio ista devitare. Quapropter iste vir sanctus et posse se ostendit sic dicere, quia dixit alicubi, et nolle, quoniam postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ds ab eccłaesua : qđ desinagoga iud eorum hieremias ꝓpheta¬
cõmemonatdicens. Pauor & horrenda : facta sunt suꝑ
t̃nrm. Prophette ꝓphetabant in iqua: & acerdotes
plausũ ded erunt manib: suis & plebsmea dilexitsic
Etquid facieti s infuturum : Delo quentia tanto terri
bilior quanto purior : & quanto solidior tanto uehe¬
ipsũ prophetamđs ipsedixit. Absititaq absit a nobis
ut sacerdotes platudant iniqua dicentib & pleb sđi
diligatsio. Absita nob inꝰ quum antadem̃tia. Ncmquio fa¬
oemus in futurũ & acrteminus intellega nurminus placeant
minus moucant quaedicuntur ueni tam̃ dicantur &iustae ñini¬
quit libent̃ audiantur. Qđ utiq ñ fieret: nisi suauit̃ dicerentur
In populo autẽ gnauide quodictũ ÷ dño inpopulognui liud abo
te necilla sucuitas delectibilis ẽ qui ñ quidẽ in quadicuntur:
sed exigut & frirgilia bona spumeo uerboꝵ ambitu ornantur

Expanded text:
Deus ab Ecclesia sua quod de synagoga JudDeus ab Ecclesia sua quod de synagoga Judcommemorat, dicens: Pavor et horrenda facta sunt super terram, prophetae prophetabant iniqua, et sacerdotes plausum dederunt manibus suis, et plebs una dilexit sic. Et quid fbilior, quanto purior; et quanto solidior, tanto veheipsum prophetam Deus ipse dixit . Absit itaque, absit a nobis, ut sacerdotes plaudant iniqua dicentibus, et plebs Dei diligat sic. Absit a nobis, inquam, tanta dementia: nam quid faciemus in futurum? Et certe minus intelligantur, minus placeant, minus moveant quae dicuntur; verumtamen dicantur; et justa, non iniqua libenter audiantur: quod utique non fieret, nisi suaviter dicerentur. 31. In populo autem gravi, de quo dictum est Deo, In populo gravi laudabo te , nec illa suavitas delectabilis est, qua non quidem iniqua dicuntur, sed exigua et fragilia bona spumeo verborum ambitu ornantur,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicuntur inuigilat dicentis intentio : Sienĩtalia
docentur quae credere uł nosse suffician : nihil .ẽ.
aliud eis consentire nisi confiteri uerto ẽe.: Cum uero¬
id docetur qđ a gendum est &ideo docetur utagitur
frustra ꝑsuadetur uerũ eẽ qđ dicitur. frustrplacet
modus ipse quodicitur. siñ itadicitur utagatur. Oportetigi¬
tureloquentẽ ecclesiasticũ quando suad et aliquid qđ agendũ
est ñ solũ docere ut instruat & delectare uiteneat: uerũetiã
flactere ut uincat . Ille quippe iam remanet ad confessionẽ
flatendus eloquentiae gniditate : inquo id ñ egit usque
ad eius confessionem demonstnata ueritas . adiunta etiam
ab omnib: ut ñ solum ñ facienda uerumetiam fugienda
acdetestanda tot&tanta malac atq: turpia quaemalis &
turpib: desestissime ꝑsua s a sunt non uteis consentiatur
sed sola delectationis gnaitia lectitentur. Auertatautẽ

Expanded text:
quae dicuntur invigilat dicentis intentio? Si enim talia quae dicuntur invigilat dicentis intentio? Si enim talia docentur quae credere vel nosse sufficiat, nihil est aliud eis consentire, nisi confiteri vera esse. Cum veroid docetur quod agendum est, et ideo docetur ut agatur, frustra persuadetur verum esse quod dicitur, frustra placet modus ipse quo dicitur, si non ita discitur ut agatur. Oportet igitur eloquentem ecclesiasticum, quando suadet aliquid quod agendum est, non solum docere ut instruat, et delectare ut teneat, verum etiam flectere ut vincat. Ipse quippe jam remanet ad consensionem flectendus eloquentiae granditate, in quo id non egit usque ad ejus confessionem demonstrata veritas, adjuncta etiam ab hominibus, ut non solum non facienda, verum etiam fugienda ac detestanda tot et tanta mala atque turpia, quae malis et turpibus disertissime persuasa sunt, non ut eis consentiatur, sed sola delectationis gratia, lectitentur. Avertat autem
Abbreviated transcription (Latin):
cri potestut& doceatur & delectetur & ñ assentiatur. Quid
autẽ illaeduo ꝓderͣ sidesit hocttium : Sednq delatare ne¬
cessitatis est quando quide cũdicendo uent monstnintur:
Qđ ad offitium docendi ꝑtinit: ñ do quioagitur neq hocad¬
tenditur utułipsa uelipsum de lectet loquium. sed ꝑse
ta atq conuicta. Neq enĩdelectant qui falsa sunt : seo
qui falsa eẽ uerũ .ẽ: Delectat& dictio qua hocuerum
ñ placet ueritas. siali quocũq: modo : sed si ineo modo di¬
catur & placeat & sermo dicentidatus est : In elo quentia
ñ paruus etiã delcctationi locus : quaetam̃ addita ñ suffi¬
citduris quos nec in tellexisse necdocentis docutione
delectatos cẽ ꝓfuerit. Quidenĩ hocduo confer̃ homini
qui & confitetur uerũ & conlaud at eloquium neinli¬
natas sensũ ꝓpt̃ quem solũ cum aliquid suadetur reb

Expanded text:
, quia fieri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid , quia fieri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium docendi pertinet, non eloquio agitur, neque hoc attenditur, ut vel ipsa vel ipsum delectet eloquium, sed per ta atque convicta. Neque enim delectant, quia falsa sunt; sed quia falsa esse verum est, delectat et dictio qua hoc verum non placet veritas, si alio quocumque modo, nisi eo modo dicatur, ut placeat et sermo dicentis, datus est in eloquentia non parvus etiam delectationi locus. Quae tamen addita non sufficit duris, quos nec intellexisse, nec docentis elocutione delectatos esse profuerit. Quid enim haec duo conferunt homini, qui et confitetur verum, et collaudat eloquium, nec inclinat assensum, propter quem solum, cum aliquid suadetur, rebus
Abbreviated transcription (Latin):
lendu exagenos doleat : cũ quid letandum p̃dicis giudeat
Misereatur corum quo s mnisenindos inteoculos dicen¬
do constituis : fugia teos quos cauendo t̃rendo ꝓponis
Etquicquid aliud grendieloquentia ficripotest ad cõ¬
mouendos animos auditorum ñ quid agendũ sit ut
sciant sedutagant qđ agendum ẽẽ iam sciunt: Suũt
adhug nesciunt : priusutiq docendis quã mouendi
Et fortas se ipsis reb cognitis ita mouebuntur uteos
non opus sit maiorib cloquentiae uirib: aminouen
Quod am̃ cumopusest : faciendum est. Tuncautem
opus est : quando cum scierint quio agendum sit non
agunt acphoc docere necessitatis est. Possunt enim
homines &agere & non agere quod sciunt: quis autem
dix̃ eos ageredebere qđ nesciunt : & ideo fletere necessi¬
tatis non est qua ñ semꝑopus ẽ : si tantũ docenti ul etiam
delatanti consentiat auditor. Id coautẽ uictoriae ẽ  quia fi

Expanded text:
lendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, lendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos dicendo constituis, fugiat eos quos cavendos terrendo proponis; et quidquid aliud grandi eloquentia fieri potest ad commovendos animos auditorum, non quid agendum sit ut sciant, sed ut agant quod agendum esse jam sciunt. 28. Si autem adhuc nesciunt, prius utique docendi sunt quam movendi. Et fortasse rebus ipsis cognitis ita movebuntur, ut eos non opus sit majoribus eloquentiae viribus jam moveri. Quod tamen cum opus est, faciendum est: tunc autem opus est, quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc docere necessitatis est. Possunt enim homines et agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere debere quod nesciunt? Et ideo flectere necessitatis non est, quia non semper opus est, si tantum docenti vel etiam delectanti consentit auditor. Ideo autem victoriae est flectere
Abbreviated transcription (Latin):
quiđã eloquens & uerum dix̃ itadicere debere eloquen¬
tem ut docet ut delectet utflectat. De inde ad didit
Docere necessitatis est : delectatore suauitatis. flecte re
hocest docendi necessitasi in reb ÷ constituta quasdicimꝰ
Reliqua duo inmodo qđ dicimus. Quiergo dicit cumdo cere
uult quã diuñ intellegitur ñdũ se existim& dixisse qđ uuliq
quẽ uult docere : quia & sidũ qđ ipse intellex̃ nondũ illidixisse
putandus ẽ. a quo intellectus non .ẽ. Siuero intellectus ẽ.
quocũq mododixerit dixit . Quod sietiã delectare uulteũ cuidict
aut flectere : ñ quocũq modo dixerit faciet. Sed int̃ est:
quo mododicat autfaciat. Sicutẽ autẽ uitencatur adcu¬
dienđu delettandus auditor : Ita flectendus ut moueat᷑
adagendũ. Etsicut delecatur si suauiter loqueris: Ia
flectitur silim & qđ polliceris. Tieat qđ minaris:
o derit qđ arguis. Quod cõmendas am̃plettatur qodo¬

Expanded text:
quidam eloquens, et verum dixit, ita dicere debere eloquenquidam eloquens, et verum dixit, ita dicere debere eloquentem, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, delectare suavitatis, flectere vhoc est docendi necessitas, in rebus est constituta quas dicimus; reliqua duo, in modo quo dicimus. Qui ergo dicit cum docere vult, quamdiu non intelligitur, nondum se existimet dixisse quod vult ei quem vult docere. Quia etsi dixit quod ipse intelligit, nondum illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est: si vero intellectus est, quocumque modo dixerit, dixit. Quod si etiam delectare vult eum cui dicit, aut flectere, non quocumque modo dixerit, faciet; sed interest quomodo dicat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceris, timeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod do
Abbreviated transcription (Latin):
amplius deipsare tã quã diutius docendo laborandũ ÷ sed foste
decõm̃danda ut in corde figatur. Ouodsi facienđũ uidebitua
sus haec ẽ. indocendo eloquentia quae fit dicendo nonut
lbeat quod horrebat aut ut figat qđ pigebat seduta ppareat
qđ latebat. Qđtam̃ fiat : in suauit᷑ ad paucos quiđẽ studio¬
sissimos suus puenit fructus quiea quaediscenda sunt quãuis
abieate inculteq: dicantur : scire desidenent. Quo dcum
adepti fuerint ipsadelecabiliter ueritate pascuntur.
bonorumq: ingeniorũ in signis .ẽ. indolis in uerbis uerum
amare non uerba. Quidenĩ prod est clauis aurea si a perire
qđ uolumus ñ potest : Aut quid abrẽ lignea s. hoc potest
quandonihilquaerimus nisi patere qđ clausum est :
sed qũ intersebabent non nullam similitudinemuescen¬
te atq dicentes : ꝓ pt̃ fastidia plurimorum etiã ipsa si¬
nequib: uiuiñ potestalim̃ta condiendas̃. Dixitenim¬

Expanded text:
amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte de commendanda ut in corde figatur: quod si faciendum videbitur, sus haec est in docendo eloquentia, qua fit dicendo, non ut libeat quod horrebat, aut ut fiat quod pigebat, sed ut appareat quod latebat. Quod tamen si fiat insuaviter, ad paucos quidem studiosissimos suus pervenit fructus, qui ea quae discenda sunt, quamvis abjecte inculteque dicantur, scire desiderant. Quod cum adepti fuerint, ipsa delectabiliter veritate pascuntur: bonorumque ingeniorum insignis est indoles, in verbis verum amare, non verba. Quid enim prodest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest? quando nihil quaerimus nisi patere quod clausum est. Sed quoniam inter se habent nonnullam similitudinem vescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa sine quibus vivi non potest, alimenta condienda sun
Abbreviated transcription (Latin):
cendac enubilat : si conerosusqui cognita inculcat. Fisdutaxit
quorũ tota expectatio in dissoluenda eorum quae panduntur
difficulate pendebat. Naam deleccandi gnetia &am nota
dicuntur ubi ñ ipsa sed modus quodicuntur adtenditur. Quod
si & ipseram notus est atq auditorib placet : pene nibilint̃ ẽ.
utrum is quidicitdictor anletor sit splentenim &caquȩ cõmo¬
de scriptas̃ non solũ ab his quib primitus in notes cund iocunde
legi uerum ab his &iam quibiiam nota sunt Neq ad huc
illud ememoria deluit obliuio : nonsine iucunditate relegi
uł ib utrisq libent̃ audiri. Qua eautẽ quisq: iam oblitus est : cũ
cõmonetur docetur. Sed demodo delectandin uncñcego de
modo quo docendi sunt quidis core desidenent loquor:
Is estautem optimus : quo fit ut qui audit uerum audit & qđ
audit intellegut : ad quẽ finem conuentũ fuerit : Nihiltuno

Expanded text:
cenda enubilat; sic onerosus est qui cognita inculcat, eis duntaxat cenda enubilat; sic onerosus est qui cognita inculcat, eis duntaxat quorum tota exspectatio in dissolvenda eorum, quae panduntur, difficultate pendebat. Nam delectandi gratia etiam nota dicuntur; ubi non ipsa, sed modus quo dicuntur attenditur. Quod si et ipse jam notus est, atque auditoribus placet, pene nihil interest utrum is qui dicit, dictor vel lector sit. Solent enim et ea quae commode scripta sunt, non solum ab iis quibus primitus innotescunt, jucunde legi; verum ab iis etiam quibus jam nota sunt, neque adhuc illa de memoria delevit oblivio, non sine jucunditate relegi, vel ab utrisque libenter audiri. Quae autem quisque jam oblitus est, cum commonetur, docetur. Sed de modo delectandi nunc non ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, loquor. Is autem est optimus, quo fit ut qui audit, verum audiat, et quod audit intelligat. Ad quem finem cum ventum fuerit, nihil tunc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentia ñ occurr̃ : utetur etiã uerbminus integrisdu
tam̃ resipsa doecatur atq discatur in tegrem. Hoc qđ ẽ
ñ solũ in conlocutionib: siue fiant cumaliquo un o siue cõ¬
plurib: uerum etiã & multo magis in populis quando sermo
pmitur ut intellegamur in sitndũ est . Quia in conlocutiom¬
b: est cuiq: interrogandi potestas ubi autẽ om̃s tacent audat᷑
unus & in eum intentaont conuestunt ibi ut requinit quisq qđ
ñ intellexerit nec noris ẽ nec decoris. Acꝑ hoc debet maxime
tacenti : subuenire cunedicentis. Soletem̃ motusuo significare
utrũ intellexerit cognoscendi auida multitudo qđ don & signifi¬
c&iuersandum ÷ qđ agiturmultimoda uari & atedicendi. Quoo
in potestate ñ haben : qui p̃panta & ad uerbũ memorit̃ retenta ꝓ¬
nuntiant. Moxutaiutẽ intellatum cẽ constiterit : Aut sermo
finiendus augnalit trrnscundum ẽ: Sicut em̃ gͥratus qui cognos¬

Expanded text:
praesentia non occurrunt, utetur etiam verbis minus integris, dum praesentia non occurrunt, utetur etiam verbis minus integris, dum tamen res ipsa doceatur atque discatur integre. 25. Et hoc quidem non solum in collocutionibus, sive fiant cum aliquo uno, sive cpluribus; verum etiam multo magis in populis quando sermo promitur, ut intelligamur instandum est. Quia in collocutionibus est cuique interrogandi potestas: ubi autem omnes tacent ut audiatur unus, et in eum intenta ora convertunt, ibi ut requirat quisque quod non intellexerit, nec moris est nec decoris; ac per hoc debet maxime tacenti subvenire cura dicentis. Solet autem motu suo significare utrum intellexerit cognoscendi avida multitudo: quod donec significet, versandum est quod agitur, multimoda varietate dicendi; quod in potestate non habent, qui praeparata et ad verbum memoriter retenta pronuntiant. Mox autem ut intellectum esse constiterit, aut sermo finiendus, aut in alia transeundum est. Sicut enim gratus est qui cognos