comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mostalitatis consolar&ur eum quis ed olebat moste praeteniri nese
offerre poss& ad passionem mastyrii : itadicit: Primo in loco nonẽ
intua potestate. sed indĩ dignatione mast yrium : Nec potestedicere
ꝑdidisse. quo dnescis anmerearis accipere . et c& qtem alio loco ⁊ Neq
eñi inquit potest perire. nisiquem constat ẽẽ periturum : Cũ dñs in
et fugere mandauit : Atq utid fier&. et docuit etfeciti: Namcũ
coronae dedi dignatione descendat. Nepossit accipi nis fuerit liora
sumendi quisq inxp̃omanens inter im cedit. nonfidemnegat sed
tempus expetat. quiaũt cum non seceder& cecidit. negaturus re¬
mansit ⁊ h anc prescientiae & praedistinationis diuine im mobi¬
lem firmitatẽ beatus quoqhilarius. ita doc& dicens. ⁊do
namq complectenti inseom̃i futur a prof acaissurt̾ ⁊ cuiustie
fidelis praescientia ẽ : utquae nondum gestas. tamen ab eo iams¬

Expanded text:
mortalitatis consolaretur eum, qui se dolebat morte praeveniri, ne se mortalitatis consolaretur eum, qui se dolebat morte praeveniri, ne se offerre posset ad passionem martyrii, ita dicit: Primo in loco non est in tua potestate, sed in Dei dignatione martyrium: nec potes te dicere perdidisse, quod nescis an merearis accipere, etc. Item alio loco: Neque enim, inquit, potest perire, nisi quem constat esse periturum: cum Dominus in et fugere mandavit, atque ut id fieret et docuit et fecit. Nam cum corona de Dei dignatione descendat, nec possit accipi, nisi fuerit hora sumendi, quisquis in Christo manens interim cedit, non fidem negat, sed tempus exspectat: qui autem cum non secederet, cecidit, negaturus remansit. Hanc praescientiae et praedestinationis divinae immobilem firmitatem beatus quoque Hilarius, ita docet dicens: Deo namque complectenti in se omnia, futura pro factis sunt. Cujus tam fidelis praescientia est, ut quae nondum gesta sunt, tamen jam ab eo et p
Abbreviated transcription (Latin):
hanc dinȩ praedistinationis ueritatem ꝑscripturas multi¬
pliciter delaratam & a scissimo doctore fideliter cõmendata
&iũ antiquissimus etbeatissimus doctor et mast r cupriun
clarissime doc& dicens : Quiomne iudicium a patresolus acce¬
pit & quiuenturus ẽ iudicaturus. iamiudicu &cognitionis
futurȩ sententiã ꝓtulit: Praenuntians & contestiens con¬
fessurum se corã patresuo confitentes et negaturum neganes :
Item cumdehis quiin ꝑsecutione cõpraehensi ꝓxp̃o usq ad mostem dimi¬
cant : &dehis quiin firmitatis suae consei caute secedunt disputar&
sicait : Illic fostitudo promptior hic sollicitudo securior : Ille appro¬
pinquante hora sua immaturus inuentus ẽ ⁊ hic fostaesse dilatus
ẽ qui patrimonio derelicto id eirco secessit. quia nonerat negatu¬
rus : Confiteret᷑ utiq &ipse sifuis s& detentus : Itemalibi cũtemp̃r

Expanded text:
Hanc divinae praedestinationis veritatem per Scripturas multiHanc divinae praedestinationis veritatem per Scripturas multipliciter declaratam, et a sanctissimo doctore fideliter commendatam etiam antiquissimus et beatissimus doctor, et magister Cyprianus clarissime docet, dicens: Qui omne judicium a Patre solus accepit, et qui venturus est judicaturus, jam judicii et cognitionis futurae sententiam protulit, praenuntians et contestans « confessurum se coram Patre suo confitentes, et negaturum negantes . »  Item cum de his, qui in persecutione comprehensi pro Christo usque ad mortem dimicant, et de his, qui infirmitatis suae conscii caute secedunt, disputaret, sic ait: Illic fortitudo promptior, hic sollicitudo securior. Ille, appropinquante hora sua, jam maturus inventus est; hic fortasse dilatus est, qui patrimonio derelicto idcirco secessit, quia non erat negaturus: confiteretur utique et ipse si fuisset detentus. Item alibi, cum tempore
Abbreviated transcription (Latin):
quia de monium habes : Itemalioloco. exponens uerba dñiqui¬
bus ait deouibus suis & non rapi&eacs quis quĩ demanumea :
quid potest in quit lupus quid potest fur : & latro : Nꝑdunt : nisi
ad interitũ praedistinatos. Item alioloco : quieñ inquit cer¬
illo inpsalmocentesimo octauo muime proph& atur.: Dedi¬
uina quoq praescientia . quu omĩã futura uelbona uel mala
immutabiliter nouit. nectam̃ ea aliquem ad peccandum com¬
pellit. in eisdem tractatibus italoquitur. : Non eñi ꝓptereac quex¬
quã ds̃ad peccandum cogit. quia futura hominũ peccata iam
nouit ⁊Tecer̃ ergo peccatum iuduei. qđ eos facere ñ compulit
cui peccatum nonplac&. sed facturos esseprae dixit quem nihil
lat& ⁊ &ideo si non malum sed bonum facere uoluissent : non pro¬
hiberentur : Et hoc facturi praeuiderentur : ab eo quinouit
quidsit quisq facturus. & quid eisit ꝓeius opere red diturus. :

Expanded text:
quia daemonium habes . » Item alio loco exponens verba Domini quiquia daemonium habes . » Item alio loco exponens verba Domini quibus ait de ovibus suis, « Et non rapiet quisquam eas de manu mea. » Quid potest, inquit, « lupus, » quid potest fur et latro? Non perdunt nisi ad interitum praedestinatos. Item alio loco : Qui enim, inquit, cerillo in psalmo centesimo octavo maxime prophetatur. De divina quoque praescientia, qua omnia futura vel bona vel mala immutabiliter novit: nec tamen ea aliquem ad peccandum compellit, in eisdem tractatibus ita loquitur : Non enim propterea Deus quemquam ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatum non placet, sed facturos esse praedixit, quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur, et hoc facturi praeviderentur ab eo, qui novit quid sit quisque facturus, et quid eis sit pro ejus opere redditurus.
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑturbatio animieius ẽ. sediudicium quo in rogatur poenie
peccato : Cogitatio uero eius & recogitatio: mutanduarum rerũ
est immut abilis ratio. ⁊neq eñĩ sicut hominem . ita dm̃ cuius quã
facti suipȩnit &. : Cuiusẽ deomnib: omninorebus tam fix a sentia
quã cesta praescientia i Intractatib: quoq:: quos in expositionẽ
iohannis euangelistȩ adpopulũ loquitur : dehacre itadicit.
quoduero sequitur : ꝓpterea uos non auditis quia exdõ nonestis : eis
dictum ẽ qui non solum peccato uitiosierant nam hocmalum cõ¬
mune erat omnibus: Sed &iũ praecogniti . quod non fuerant cre¬
dituri : Quaꝓpt̃ : praescieb at illos quib: talia dicebat. in eo ꝑ man¬
suros qđ ex diubolo erant ⁊ Id est insius peccatis atq impietate mori¬
turos. nec uenturos ad regenerationem inquaessent filudĩ : Se
Istiaũt indignantes mostui et mosti sempiternȩ praedistinati
respondeb ant conuiciose & dicebant: Modo cognouimus.

Expanded text:
non perturbatio animi ejus est, sed judicium, quo irrogatur poena peccato: cogitatio vero ejus, et recogitatio mutandarum rerum est immutabilis ratio. Neque enim sicut hominem, ita Deum cujusquam facti sui poenitet: cujus est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia, quam certa praescientia. In tractatibus quoque quos in expositionem Joannis evangelistae ad populum loquitur, de hac re ita dicit . Quod vero sequitur:  « Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis , » eis dictum est, qui non solum peccato vitiosi erant nam hoc malum commune erat omnibus, sed etiam praecogniti quod non fuerant credituri. Quapropter praesciebat illos, quibus talia dicebat, in eo permansuros, quod ex diabolo erant, id est in suis peccatis atque impietate morituros, nec venturos ad regenerationem, in qua essent filii Dei, hIsti autem indignantes, mortui, et morti sempiternae praedestinati respondebant conviciose et dicebant: « Modo cognovimus,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicit desem& ipsu. egosumuia & ueritus &uita : Ad quã nos betus hieremias pro¬
dequa eraius proph&a ipsi eccłȩ promietit dicens : Eteritibiuia &uia scã uocabitur
Noneritibileo & malabestia non ascend& ꝑeum : Et hȩc erit nobis directiuu ita
direstudent apło dicenti si quis uid &ur interuos sapiens ẽ in hoc scło stultus fiat
ut sit sapieis. teneant incessunter & indeclinabilit̃ hancuiam ueram uium bonũ

Expanded text:
quae dicit de semetipsa: Ego sum via, veritas et vita ; ad quam nos B. Jeremias proquae dicit de semetipsa: Ego sum via, veritas et vita ; ad quam nos B. Jeremias prode qua Isaias propheta ipsi Ecclesiae promittit, dicens: Et erit ibi via, et via sancta vocabitur. Non erit ibi leo, et mala bestia non ascendet per eam: et haec erit nobis directa via, ita um, et obedire student Apostolo dicenti: Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens , teneant inc
Abbreviated transcription (Latin):
pastoradem sollertissime admon& dicens : Otimohcedepositumcustodi deuitarr
profunus uocum nouitates & eppositunes VΕΥΑΟΝΥΜΑ id est falsi nominis scientiȩ
Quum quidem promittenter circa fidem exiderunt : Propositisigitir uerbis que nde¬
cem & nouem opus culis uidiges sit capitulis. prout dm̃ denare dignatur non nr̃o sensc
sedieca rum scripturarũ & baccissimoꝵ catholicoꝵ patrũ. itres pondendum aggredimur
Primonamq capitulo istius modi proposuit definitionem : Qua druuio regularum
totius hilosophi̧ quattuor ommnenquestionem solui duusq predestinationes ñ esse:
Cuifiderecłȩ econtrariores pond& ueritatẽ a &erniudici &ordinationis di quȩ
uocabulo prȩdistinationis ex primitur non essere quirendum aphilo sophis scłi. sal
ab upłis & proph&isdĩ : Nec in mundunȩ doctrinȩ quadruuis sedinuna &uerauia

Expanded text:
pastoralem ,solertissime admonet, dicens: O Timothee, depositum custodi, devitans pastoralem ,solertissime admonet, dicens: O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitatQuam quidam promittentes, circa fidem exciderunt . Propositis igitur verbis quae in decem et novem opusculi sui digessit capitulis, prout Dominus donare dignatur, non nostro sensu, sed sanctarum Scripturarum et beatissimorum catholicorum Patrum ita respondendum aggredimur. CAPUT PRIMUM. Primo namque capitulo istiusmodi proposuit definitiones. 1. Quadruvio regularum totius philosophiae quatuor omnem quaestionem solvi. 2. Duasque praedestinatie contrario respondet, veritatem aeterni judicii et ordinationis Dei, quae vocabulo praedestinationis exprimitur, non esse requirendam a philosophis, sed ab apostolis et prophetis Dei: nec in mundanae doctrinae quadruviis, sed in una et vera via,
Abbreviated transcription (Latin):
dio caritatis & debito nr̃i lociatq ordinis. eiusimsolentiae auc toredño responderemus¬
ueraciter quantũ necessesit in his inaxime periculo sissimis & ex tremis cemperibus
in hȩrere firmiter scripturȩ scȩ in mobili u eritati. obcedirehumilit̃ stõꝵ orthodoxorũ
patrũ fundatissimȩ auctoritati. cluudere & obstruere auditum indisciplinite &luuns¬
simȩ uerbositati & illud dm̃ dictum totaintentione ꝑtimes cere quodium pene uidemis
impleri. quo ipseait Putas filius hominis ueniens. inaeni & fideminterra : Et qđ apł
in quondemndũs loquebatur terribilit̃ denunti at dicens : Eritenim tempus cums anum
doc trinam non sustinebunt. sedud suadesideriua craceruadunt sibmugis tros prurien¬
tes auribus Etaueritate quidem auditũ a uertent ud fabulas aũt conuertantur
Vnde &alib sub ꝑ sonadilecti & electie discipuli ominem fidelem & prȩcipue ordinẽ

Expanded text:
dio charitatis, et debito nostri loci atque ordinis, ejusdio charitatis, et debito nostri loci atque ordinis, ejusveraciter quantum necesse sit, in his maxime periculosissimis et extremis temporibus, inhaerere firmiter Scripturae sanctae immobili veritati, obedire humiliter sanctorum orthodoxorum Patrum fundatissimae auctoritati, claudere et obstruere auditum indisciplinatae et vanissimae verbositati: et illud Domini dictum tota intentione pertimescere, quod jam pene videmus impleri, quo ipse ait: Putas filius hominis veniens inveniet fidem in terra? Et quod Apostolus in quo idem Dominus loquebatur, terribiliter denuntiat, dicens: Erit enim tempus cum sanam doctrinam non sustinebunt, sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros prurientes auribus: et a veritate quidem auditum avertent, ad fabulas autem convertentur . Unde et alibi sub persona dilecti et electi discipuli omnem fidelem, et praecipue ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
enerunt ad nos idestadecłam lugdunensem cuiusdumuan loqui & garruli ho¬
minis scripta quiuelut deprecientiu & prȩdestinatione diuina humuns & itipsegloria¬
tur philosophicis argumentitionibus dispatiuns nulluratione reddita nulluseripturirũ
siue scõrũ patrũ aucteritute prelata. uelut tenenda &d sequenda sola suu prescmptione definire
ausurest : Quȩ fidelib. & indoc trinusacra exercitatir latoribus eo quod sina aamssimu. & comtna
untur immo&iam contemptu & risuihabentur : Sed quia amultis ut audiuimus idem hono
qua si scholasticus &eruditus admiratiom hab&ur & taliugarrieis siuescriben. alios ad
hȩsitationen deducit. alios qua simugnumuli quid dicat errorissui sequa ces efficit om̃s
tum en auditores & admiratoressuos inaniuerbos itace &uentos a loquacitate ꝑniciosis sims
occupat ut non diuinis scripturis. non auctornatib paternis sehumilit̃ summit tant.
sed eius potius phantastica deliramentu sequantur necessariũ omminodiximus. atstu¬

Expanded text:
enerunt ad nos id est, ad Ecclesiam Lugdunensem  cujusdam vaniloqui et garruli hominis scripta, qui velut de praescientia et praedestinatione divina, humanis et, ut ipse gloriatur, philosophicis argumentationibus disputans, nulla ratione reddita, nulla Scripturarum sive sanctorum Patrum auctoritate praelata, velut tenenda et sequenda sola sua praesumptione definire ausus est. Quae a fidelibus et in doctrina sacra exercitatis lectoribus Deo opitulante untur, imo etiam contemptui et risui habentur. Sed quia a multis, ut audivimus, idem homo quasi scholasticus et eruditus admirationi habetur, et talia garriens sive scribens, alios ad haesitationem deducit, alios, quasi magnum aliquid dicat, erroris sui sequaces efficit, omnes tamen auditores et admiratores suos inani verbositate et ventosa loquacitate perniciosissime occupat, ut non divinis Scripturis, non auctoritatibus paternis se humiliter submittant, sed ejus potius phantastica deliramenta sequantur: necessarium omnino duximus, ut stu
Abbreviated transcription (Latin):
um definiatur . ut omnino dĩgratia taceatur ⁊ quod si simpliciter tan¬
tum modo dictumẽ : ut propter inchoationẽ gratiȩ quam in regenera¬
tione pcipimus iamlibestatemarbitrii quã in adam perdidis sodicimur
recepisse uideamur : cumtameneius plenitudo atq ꝑfectio infutura
uita fideliter expectunda credatur quid necesse fuit tanta ambi¬
guitate et confusione uerborum . clarissimam obscurare ueritatẽ
Cumpossent expraefatoꝵ patrum definitionib: : uelunum uelaliqua
capitula assumi et poni. quib et arbitrii libestus &dĩ gratia plenius
ac manifestius cõmendarentur . ⁊ Iam quanta absurditasẽ in eo qđ¬

Expanded text:
um definiatur, ut omnino Dei gratia taceatur. Quod si simpliciter tanum definiatur, ut omnino Dei gratia taceatur. Quod si simpliciter tantummodo dictum est, ut propter inchoationem gratiae, quam in regeneratione percipimus, jam libertatem arbitrii, quam in Adam perdidisse dicimur, recepisse videamur, cum tamen ejus plenitudo atque perfectio in futura vita fideliter exspectanda credatur, quid necesse fuit tanta ambiguitate, et confusione verborum clarissimam obscurare veritatem: cum possent ex praefatorum Patrum definitionibus, vel unum, vel aliqua capitula assumi et poni, quibus et arbitrii libertas, et Dei gratia plenius ac manifestius commendarentur. CAPUT XII. Item de
Abbreviated transcription (Latin):
statum prȩsentis uitȩ sed ad felicitatẽ uitȩ &ernȩ : Nam in hacuita : si
dixerimus quia peccatũ non habemus. nosipsos seducimus &ueritus in
nobis nonẽ : Et sicutalia scripturicait : nomnẽ homo iustus suꝑterram
qui faciat bonum et non pecc& : Vnde & psalmista addm̃ dicit : Non
iustificabitur in conspectutuo om̃is uiuens : & quotidie in dominica
oratione dicere iubemur dimit te nobis debita nr̃a. sicut& nos di¬
mittimus debitorib: nr̃is : Cauendum ẽigitur utiã diximus . Ne
subtali praedicatione gratia ex p̃i. quueam quaminadam ꝑdidimus
ium recepisse dicimur libestatem arbitrii. impi&i s subrepat
erroris pelegiuni: Vt sicutille asseruit : solao uistute liberi : arbitrii
credatur homo eẽ posse absq peccato. ⁊ maxime cum et in primo capi¬
tulo istarum definitionum itam primo illo homine liberum arbitri¬

Expanded text:
statum praesentis vitae, sed ad felicitatem vitae aeternae. Nam in hac vita « si statum praesentis vitae, sed ad felicitatem vitae aeternae. Nam in hac vita « si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . » Et sicut alia Scriptura ait: « Non est homo justus super terram qui faciat bonum, et non peccet . » Unde et Psalmista ad Dominum dicit: « Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . » Et quotidie in Dominica oratione dicere jubemur: « Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . » Cavendum est igitur, ut jam diximus, ne sub tali praedicatione gratiae Christi, qua eam, quam in Adam perdidimus, jam recepisse dicimur libertatem arbitrii, impietas subrepat erroris Pelagiani, ut sicut ille asseruit, sola virtute liberi arbitrii credatur homo esse posse absque peccato, maxime cum et in primo capitulo istarum definitionum, ita in primo illo homine liberum arbitri
Abbreviated transcription (Latin):
quasi postillius hominis trans gressionẽ. Nullum in hominib: remanserit
liberum arbitrium appar& quod non sit consonum ueritati ⁊ quia
sinullumẽ humuni generis liberum arbitrium quo modo iudicabitd s̃
mundum : Si aũt ꝓpterea dictum ẽ : quia naturalem possibilitatem &
uistutem liberi arbitrii quadis in illo primo homine conditicẽ merito
illius praeuaricationis amisimus : cauendumẽ omnino ne hoc quod de
ammissa eiusdem arbitrii libestate subiungitur. quã ꝑxp̃m dnm̃
nr̃m recepimus : ita sit dictum : quasi ex quo inxp̃o regenerati sumus
talem statum &uistutem liberi arbitru receperimus. utexinde in
praesentiuita tales eẽ possimus. qualis illehomo erat antepeccatum.⁊
Vt sicut ipseuiuebat in paradyso absq ulo peccato. it u& fideles regene¬
rati in xp̃o absq peccato uiuar in mundo ÷ quod mani feste ñ ꝑtin& ad

Expanded text:
» quasi post illius hominis transgressionem, nullum in hominibus remanserit » quasi post illius hominis transgressionem, nullum in hominibus remanserit liberum arbitrium, apparet quod non sit consonum veritati: quia si nullum est humani generis liberum arbitrium, quomodo « judicabit Deus mundum? » Si autem propterea dictum est, quia naturalem possibilitatem et virtutem liberi arbitrii, qualis in illo primo homine condita est, merito illius praevaricationis amisimus, cavendum est omnino, ne hoc quod de amissa ejusdem arbitrii libertate subjungitur: « Quam per Christum Dominum nostrum recepimus, »  ita sit dictum, quasi ex quo in Christo regenerati sumus, talem statum, et virtutem liberi arbitrii receperimus: ut exinde in praesenti vita tales esse possimus, qualis ille homo erat ante peccatum; ut sicut ipse vivebat in paradiso absque ullo peccato, ita et fideles regenerati in Christo absque peccato vivant in mundo: quod manifeste non pertinet ad
Abbreviated transcription (Latin):
dem xp̃i regenerata atq: in nouata. & adhonorem sui re formata
& ꝑxp̃m libero beneuti incipiat arbitrio : Vt eius gratia: possit in eo
essesc̃a cogitatio pium consilium omnisq motus bonȩ uoluntatis: Sicq
efficiatur humane uoluntatis arbitrium : non ablatum sed liberatũ :
&de tenebroso lucidum deprauo rectum. delunguido sanum dein¬
prudente ꝓuidum : Quod tanto mugis ꝑ xpm in nob̵ fit liberum quanto
minus uitiis peccatisq seruierit ⁊ Iunc aũterit uere & pleneliberũ
quando iam ꝑfecte liberatum inuitȩ & ernȩ beatitudine nullis
serui& uitiis et peccatis. Sicq illadm̃ benignaꝓmissio quaait .
si uos filius liberauerit . uere liberieritis. hic ĩchoatur in innouatio ne fide¬
lium ibi ꝑficietur in incorruptione regnantium : Siergo propterea
dictumẽ in hac definitioe : libestatem arbitrii in primo homine ꝑ didimus.

Expanded text:
dem Christi regenerata atque innovata, et ad honorem sui reformata dem Christi regenerata atque innovata, et ad honorem sui reformata , et per Christum libero bene uti incipiat arbitrio: ut ejus gratia possit in eo esse sancta cogitatio, pium consilium, omnisque motus bonae voluntatis, sicque efficiatur humanae voluntatis arbitrium non ablatum sed liberatum; et de tenebroso lucidum, de pravo rectum, de languido sanum, de imprudente providum. Quod tanto magis per Christum in nobis fit liberum, quanto minus vitiis peccatisque servierit. Tunc autem erit vere et plene liberum, quando jam perfecte liberatum, in vitae aeternae beatitudine nullis serviet vitiis et peccatis. Sicque illa Domini benigna promissio qua ait: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis ; » hic inchoatur in innovatione fidelium, ibi perficietur in incorruptione regnantium. Si ergo propterea dictum est in hac definitione, « Libertatem arbitrii in primo homine perdidimus,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis arbitrium inquantũ ut dictũ ẽ. natura libono ad iuuatur :
Sedut ipsum uoluntictis arbitrium : diuinu affectione diuinabon a
um & intellegat. recipiet exerceat. & ꝑseuer anterteneat : non ꝓpt̃
cdiqua temporalia commoda. sed propt̃ praemu &erna : nexꝓpter
solamuitae. praesentis hon estatem sed propt̃ solam uitȩ & ne beatitu¬
dinem : ut hȩc inquam arbitrium uoluntatis humanȩ possit uelle. pos¬
sitagnoscere. possit accipere. possithabere : pullatenus ual&. nisi di¬
uinȩ inspirationis gratia incitetur . in luminetur &a diuuetur . ac
uelut ex mostuis aduitam resuscitetur : quia etreuera : illa huma na
uiti humana affectione acta: hominib: uideripotest quasiuita. sed
dõ mostuaẽ ⁊ hacratione : et bonum liberi arbitrii in hominibus ag¬
noscitur & dĩ gratia omnimodis necessaria declaratur : Perquam
humana natura. merito antiquȩ praeuuricationis infirmatic. ꝑfi¬

Expanded text:
voluntatis arbitrium, in quantum, ut dictum est, naturali bono adjuvatur. voluntatis arbitrium, in quantum, ut dictum est, naturali bono adjuvatur. Sed ut ipsum voluntatis arbitrium divina affectione divina bona amet, intelligat, recipiat, exerceat, et perseveranter teneat, non propter aliqua temporalia commoda, sed propter praemia aeterna; nec propter solam vitae praesentis honestatem, sed propter solam vitae aeternae beatitudinem: ut haec inquam arbitrium voluntatis humanae possit velle, possit agnoscere, possit accipere, possit habere, nullatenus valet nisi divinae inspirationis gratia incitetur, illuminetur et adjuvetur, ac velut ex mortuis ad vitam resuscitetur: quia et revera illa humana vita humana affectione acta, hominibus videri potest quasi vita, sed Deo mortua est. Hac ratione et bonum liberi arbitrii in hominibus agnoscitur, et Dei gratia omnimodis necessaria declaratur, per quam humana natura merito antiquae praevaricationis infirmata, per fi
Abbreviated transcription (Latin):
Etcȩtera quae in lege mandat a sunt uelut obseruant : &xp̃iani non sun :
qui uergo istic omĩa quae faciunt : Nesciunt adquem finem referant :
inaniter faciunt ⁊ Dic antergo pagani. beneuiuimus.: Sipostium
non intrant. quid eis prodest undegloriuntur: Ad hoc deb& enim
cuiq prodes sebeneuiuere utdeturilli sem ꝑ uiuere : Nam eui nonda¬
tur semp uiuere quid prodest beneuiuere : Quia nec beneuiuere
dicendis : qui finem beneuiuendi uel cecitate nesciunt. uel in flatiorł
contemnunt : Nonẽ aut̃ cuiqua ispesuera etcestic semꝑ uiuendi. nisi
phglo sophi deuis tutibus etuiciis suptiliamulta tractantes. diuiden¬
tes. defimentes : Qui&iam dicere auderent hominib: nossequi mini
sectam nr̃am tenete siuultis beate iuiuere : Sed non intrarant ꝑostium.
ꝑ dere uolebant. & c&̃ : Intalibus igiturbonis. & iug&s & excellithum atł¬

Expanded text:
et caetera quae in lege mandata sunt velut observant, et Christiani non sunt. et caetera quae in lege mandata sunt velut observant, et Christiani non sunt. Quid ergo ista omnia quae faciunt, nesciunt ad quem finem referant, inaniter faciunt. Dicant ergo pagani: Bene vivimus. Si per ostium non intrant, quid eis prodest unde gloriantur? Ad hoc debet enim cuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper vivere: nam cui non datur semper vivere, quid prodest bene vivere? Quia nec bene vivere dicendi sunt, qui finem bene vivendi, vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Non est autem cuiquam spes vera, et certa semper vivendi, nisi philosophi de virtutibus et vitiis subtilia multa tractantes, dividentes, definientes, qui etiam dicere auderent hominibus: Nos sequimini, sectam nostram tenete, si vultis beate vivere; sed non intrarant per ostium: perdere volebant, etc. In talibus igitur bonis et viget, et excellit huma
Abbreviated transcription (Latin):
sunt : Cumꝓpt̃ solamuitae honestatem. sine dubio inflata & ela¬
habere : inquantũ naturalibona udiuuatur eidĩ dispositione
ꝑmittitur. humananatura : Talianamq bona & inceteris
uideri solent hominib: & maxime inmultis phelo sophis gentium
&im magnis uiris qui in republica prȩclari extiter : &iã mirabilit̃
cõmendat & laudat historia : Dequauitahumana. iuxta huma nã
affectionem et consuetudinem uelutbona & laudabili : beatus au¬
gustinus intractatibus euangelii secđ m iohannem si a peste comme¬
morat dicens : multienim sunt qui seđm quandamuitȩ huius consue¬
tudinem. dicuntur bonihomines baniuiri. bonȩ fȩmine. In nocentes &
quasi obseruantes eic qua e inlege praecepta sunt.: Deferentes honorẽ
parentib: suis : Nom moechantes non homicidium ꝑp&runtes. non fur¬
tum facientes Non falsum aduersus quemquã testimonium ꝑhibentes:

Expanded text:
sunt; cum propter solam vitae honestatem, sine dubio inflata et elasunt; cum propter solam vitae honestatem, sine dubio inflata et elaest etiam habere, inquantum naturali bono adjuvatur, et Dei dispositione permittitur humana natura. Talia namque bona et in caeteris videri solent hominibus, et maxime in multis philosophis gentium, et in magnis viris, qui in republica praeclari exstiterunt, etiam mirabiliter commendat, et laudat historia. De qua vita humana juxta humanam affectionem et consuetudinem, velut bona et laudabili B. Augustinus in tractatibus Evangelii secundum Joannem sic aperte commemorat, dicens : Multi enim sunt, qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, boni viri, bonae feminae, innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt; deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum adversus quemquam testimonium perhibentes,
Abbreviated transcription (Latin):
axp̃o liberum arbitrium: Sedtale qualeisti sci patres ostendun
Idest in praeuaricatione adȩ infirmatum naturali possibilitate
& in nocentia spoliatum Sin exp̃o nulli bono usui aptumꝰ habetđ
omnes homines naturaliter mentem rationalem & intellectualẽ.
qua possint discerne ac diiudicare cuma drationales annos uene¬
rint in terbona et mala. inter iusta et iniusta : habent &iam
naturaliter insitum arbitrium uoluntatis. ut eodẽ arbitrio oos¬
sint uellemula. possint uelle &iã quȩd ambona: Sed humana af¬
fectione adhumanã soci&atem atq honestatem ꝑtinentia :
quae eudem humana affectione : uel ꝓpter aliqua temporia
commoda appetuntur. uel ꝓpteripsam solum modo uitȩ honesta¬
temu Sed huius modihumanabona: quaehumana affectione
potestuelle. potest &iam nonnum quam a gerehumana natura
cum ꝓpt̃ temporaliabona appetuntur sine dubio cupiditates

Expanded text:
a Christo, liberum arbitrium; sed tale quale isti Patres ostendunt, a Christo, liberum arbitrium; sed tale quale isti Patres ostendunt, id est in praevaricatione Adae infirmatum, naturali possibilitate et innocentia spoliatum, sine Christo nulli bono usui aptum. Habent omnes homines naturaliter mentem rationalem et intellectualem, qua possint discernere ac dijudicare, cum ad rationales annos venerint, inter bona et mala, inter justa et injusta. Habent etiam naturaliter insitum arbitrium voluntatis ut eodem arbitrio possint velle mala, possint velle etiam quaedam bona: sed humana affectione ad humanam societatem atque honestatem pertinentia. Quae eadem humana affectione, vel propter aliqua temporalia commoda appetuntur, vel propter ipsam solummodo vitae honestatem. Sed hujusmodi humana bona, quae humana affectione potest velle, potest etiam nonnunquam agere humana natura: cum propter temporalia bona appetuntur, sine dubio cupiditates
Abbreviated transcription (Latin):
beatus augustinus ueritatẽ fidei defendens : it adicit ⁊ Primo enim
dñ siħs. sicut scriptumẽ in euangelio iohannis apłi. nonuenit ut iudi¬
car&mundum sed ut saluar&ur mundus ꝑ ipsum : Postea uero
sicut soribit apłs paulus ⁊ iudicabit ds̃mundum ⁊ quando uenturus ẽ
sicut tota eccłac insymbolo confitetur iudicare uiuos et mostuos. ⁊
Siergononẽ dĩgratia quomod o saluat mundum : et sinonẽ liberũ
arbitrium quomodo iudicat mundum. ⁊ Cu mergo liberum arbi¬
trium habeat totus mundus i deo ds̃ iuste iudic& mundum : quomo¬
do in hac noua difinitione dictum ẽ . quod libestatem arbitrui
in primo homine ꝑdidimus : Sc̃i patres dicur᷑ liberum arbitrium
in praeuaricatione ad ȩ infirmatum : Dicunt : paturalem possibilitẽ
et in nocentiũ ꝑdidisse. iDicunt : quod eo idẽ libero arbitrio. nemo
beneutatur sin exp̃o : Dicunt : liberum eẽ arbitrium &iã sidiuino

Expanded text:
B. Augustinus veritatem fidei defendens, ita dicit: Primo enim B. Augustinus veritatem fidei defendens, ita dicit: Primo enim dominus Iesus. sicut scriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit d» sicut tota Ecclesia in Symbolo confitetur « Judicare vivos et mortuos. » Si ergo non est Dei gratia, quomodo salvat mundum? et si non est liberum arbitrium, quomodo judicat mundum? Cum ergo liberum arbitrium habeat totus mundus, et ideo Deus juste judicet mundum, quomodo in hac nova definitione dictum est: « Quod libertatem arbitrii in primo homine perdidimus. » Sancti Patres dicunt liberum arbitrium in praevaricatione Adae infirmatum, dicunt naturalem possibilitatem et innocentiam perdidisse. Dicunt quod eo, id est libero arbitrio, nemo bene utatur sine Christo. Dicunt liberum esse arbitrium, etiamsi divino
Abbreviated transcription (Latin):
Non negant liberum arbitrium sed docent quod in primo homine infirma¬
tum nis ꝑ gratiã baptismi non potestreparari : Non negant liberum
arbitrium sad docent tuncẽe uerdiberum. cumuitus peccatisq non
seruit : Docent : taledatumesseadõ : Docent : quod amis sum nisi a quo
potuit dari. non potuit reddi : Vnde ueritaes dicit: Si uos filius libera¬
uerit uere liberieritis. Cum h&cita sint. & liberum arbitrium omni¬
bus in esse hominib: negari nullatenus debeat: netantam muliitu¬
dinem hominum infidelium quaeextitit abin itio scłi usq ad aduen¬
tum xp̃i. & nunc adhuc existit . & exist& usq ad consumationẽ mundi
excusatos faciamus : Quodiudelic& non habuerint uelhabeant arbi¬
trii libestatẽ quaminadam ꝑdiderint. &ideo neoiuste culpentur
inmalis quaeagunt. nec peisdem malis iustem diuino iudicio condem¬
nandisint ⁊ contrahuncnamq: errorem &uanam excusationem

Expanded text:
Non negant liberum arbitrium, sed docent quod in primo homine infirmaNon negant liberum arbitrium, sed docent quod in primo homine infirmatum, nisi per gratiam baptismi non potest reparari. Non negant liberum arbitrium, sed docent tunc esse vere liberum, cum vitiis peccatisque non servit; docenpotuit dari, non potuit reddi; unde Veritas dicit: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. » Cum haec ita sint, et liberum arbitrium omnibus inesse hominibus negari nullatenus debeat, ne tantam multitudinem hominum infidelium, quae exstitit ab initio saeculi usque ad adventum Christi, et nunc adhuc existit, et existet usque ad consummationem mundi, excusatos faciamus, quod videlicet non habuerint vel habeant arbitrii libertatem quam in Adam perdiderint, et ideo nec juste culpentur in malis, quae agunt, nec pro eisdem malis juste in divino judicio condemnandi sunt. Contra hunc namque errorem et vanam excusationem
Abbreviated transcription (Latin):
mis erebor cuimis estusero et miscđiam praestabo cuimisericors fuero :
VII. Fatemurẽ eliberum arbitrium &i ̃ sidiuino indig& adiutorio : ii.
Arbitrium uoluntatis in primohomine infirmatũ nisi ꝑgratiã baptis m
dicit : Si uos filus liberauerit. uere liberieritis. ⁊ eccescĩs simipatres
non negant liberum arbitrium ẽẽ in hominib: sed docent in praeuari¬
catione adȩ naturalem possibilitatem et in nocentiãc̃ ꝑdidisse:
Nonnegant liberum hum anigeneris arbitrium. sed docent quod ne¬
monisi ꝑ xp̃m. libero beneutatur arbitrio : Non negant liberum ar¬
bitrium : sed docent qđ itads̃ in ipsolibero operetur arbitrio utsc̃ã
cogitatio pium consilium om̃isq motus bonȩ uoluntatis exdõ sit.
dĩ non aufestur liberum arbitriũ sedliberatur : Vt detenebro so
lucidum de prauorectum delanguido sanum . dein prudente sit ꝓuidũ ⁊

Expanded text:
Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero . Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero . 7. Fatemur esse liberum arbitrium, etiamsi divino indiget adjutorio. 8. Arbitriumdicit: Si uos Filius liberauerit, tunc uere libenon negant liberum arbitrium esse in hominibus, sed docent in praevaricatione Adae naturalem possibilitatem et innocentiam perdidisse. Non negant liberum humani generis arbitrium, sed docent quod nemo nisi per Christum libero bene utatur arbitrio: non negant liberum arbitrium, sed docent quod ita Deus in ipso libero operetur arbitrio ut sancta cogitatio, pium consilium, omnisque motus bonae voluntatis ex Deo sit. Dei non aufertur liberum arbitrium, sed liberatur, ut de tenebroso lucidum, de pravo rectum, de languido sanum, de imprudente sit providum.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ incordib: hominum atq in ipsolibero operetur arbitrio : ut scã
cogitatio pium consilium omnisq motus bonȩ uoluntatis exdõsit :
Quiu ꝑillum aliquid boni possumus si ne quonihil possumus .v : Om¬
nium studiorum omniumq uistutum. quibus ab initio fidei ad dm̃
tenditur : dm̃ ꝓfitemur auctorem : & non dubitumus ab ipsius
grati omĩa hominis merita praeueniri. ꝑquem fit ut aliquid
boni etuelle in cipiamus et facere : quo utiq auxilio etmiscđia dĩ non aufer¬
tur liberum arbitrium sedliberatur. :ut detenebro solucidum. deprauo
rectum ddanguido sanũ dem prudente sitꝓuidum. : Tanta enimẽ erge
omnes homines bonitas dĩ. ut nr̃a uelitẽe meritaq: sunt ipsius dona
Eꝓhis quae largitus est &erna praemia sit donaturus : agit qui ppe
in nobis ut quoduult & uelimus &agamus .VI. Fate mur gratiã dĩ
& adiutorium &iamad singulos actusduri ⁊ eamq nonduri secđm
merita nr̃a utuera sit gratia id est gratisdata. ꝑ eius miscđiam quidixit:

Expanded text:
trio, ut sancta cogitatio, pium consilium omnisque motus bonae voluntatis ex Deo sit, quia per illum aliquid boni possumus, sine quo nihil possumus. 5. Omnium studiorum, omniumque virtutum, quibus ab initio fidei ad Deum tenditur, Deum profitemur auctorem, et non dubitamus ab ipsius gratia omnia hominis merita praeveniri, per quem fit ut aliquid boni et velle incipiamus et facere. Quo utique auxilio et misericordia Dei non auferetur liberum arbitrium, sed liberatur, ut de tenebroso lucidum, de pravo rectum, de languido sanum, de imprudente sit providum. Tanta enim est erga omnes homines bonitas Dei, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona, et pro his quae largitus est, aeterna praemia sit donaturus. Agit quippe in nobis ut quod vult et velimus et agamus. 6. Fatemur gratiam Dei et adjutorium etiam ad singulos actus dari, eamque non dari secundum merita nostra, ut vera sit gratia, id est, gratis data per ejus misericordiam qui dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
facer& compellente ipsius eumess ecredidit cuius in fronte nomeninuenit : quia
hoc prueiudicat ueritati : Quuediligenter inquisitic & inuenta. Nullum suꝑ hac

Expanded text:
faceret, compellente, ipsius eum esse credidit, cujus in fronte nomen invenit; quid faceret, compellente, ipsius eum esse credidit, cujus in fronte nomen invenit; quid hoc praejudicat veritati, quae diligenter inquisita, et inventa nullum super hac
Abbreviated transcription (Latin):
Nosenimmani feste nouimus quia quando librosr& ractitionumiam
senex & mortiui cinusscripsit : in quibu somnes precedentes libro ssuos
diligenter & fideliter reractiuit : nequaquamadhuc istum libellum
scripserat : Quia si scripsis s&ł utiq interalios &iu m eiusmentionem feis&
Manifestum &iumuid& ur quiu posteius obitum quando uita mipsius
& catulogum non solum librorumeius sed &ium tractituum ud populũ
eł epistolarum &d mersos quidim sc̃sep̃s discipulus & alum nuseius diligen¬
tissi mere censuit & descripsit: nec dumistum libellum scripserat beatus acugustinus
Sienim scripsis& utiq tamquam praecipue necessuria inter alios an numeruri
e memoriȩ commend uripotuis seł : quod si diquis ex ecđice rectoribus qui po st
eiusobitumex titerunt . simpliciter eumex titulo quiusc̃ augustiminomine
in scriptus est non consideratudiligentiu s ratione . nec uliqua necessitate utiad

Expanded text:
Nos enim manifeste novimus, quia quando libros Retractationum jam Nos enim manifeste novimus, quia quando libros Retractationum jam senex et morti vicinus scripsit, in quibus omnes praecedentes libros suos diligenter et fideliter retractavit, nequaquam adhuc istum libellum scripserat. Quia si scripsisset, utique inter alios etiam ejus mentionem fecisset. Manifestum etiam videtur, quia post ejus obitum, quando vitam ipsius et catalogum non solum librorum ejus sed etiam tractatuum ad populum, et epistolarum ad diversos quidam sanctus episcopus et alumnus ejus diligentissime recensuit et descripsit, necdum istum libellum scripserat beatus Augustinus: si enim scripsisset, utique tanquam praecipue necessaria inter alios annumerari et memoriae commendari potuisset. Quod si aliquis ex Ecclesiae rectoribus, qui post ejus obitum exstiterunt, simpliciter eum ex titulo qui a sancti Augustini nomine inscriptus est, non considerata diligentius ratione, nec aliqua necessitate, ut id
Abbreviated transcription (Latin):
toriuminterpr&atur : in quo i ͤuinq quuestionibus contrapelagium
& celostium dis putuuerit . Et quicquid in praecedentibus librie depriedes¬
tinationediuinu ergudamnationem reproborum dixerat : noniti sedixisse
ut a b omnibus dixis secognositur & intelligitur sed alio absurdissimoatq:
inconuenientissi mosensu : Vt per hac quod dixit impios ad in teritum prue¬
destinutos Noluerit intelligi ip sosimpios ad interitum praedistinatos : sed
quod nemocredere aut suspicuri poss& poenam eis intelligiuoluerit
esse pruadistinatum : Quisumqua maudiuit tampertinacemaudaciũ
uł tam audacem pertinacium : Vt scĩssimum & uera cissimuin doctorenr
ipsum de se fiter compellut : quia quod dixitdm̃ impiosisuuimpi&ate
ꝑ mansurosprȩdistinassea dinteritum : non dixit quia uera citer itusit.
sed quod in eius uerbis nullatenus sonut : poena meis intelligiuoluerit prae¬
paritam : Quistidem absurdititem immo in sanium ferre possit :

Expanded text:
torium interpretatur, in quo de quinque quaestionibus contra Pelagium et Coelestium disputaverit. Et quidquid in praecedentibus libris de praedestinatione divina erga damnationem reproborum dixerat, non ita se dixisse, ut ab omnibus dixisse cognoscitur, et intelligitur: sed alio absurdissimo, et inconvenientissimo sensu ut per hoc quod dixit impios ad interitum praedestinatos, noluerit intelligi ipsos impios ad interitum praedestinatos, sed quod nemo credere aut suspicari posset poenam eis intelligi voluerit esse praedestinatam. Quis unquam audivit tam pertinacem audaciam, vel tam audacem pertinaciam, ut sanctissimum et veracissimum doctorem ipsum de se fateri compellat: quia quod dixit impios in sua impietate permansuros praedestinasse ad interitum, non dixit quia veraciter ita sit, sed quod in ejus verbis nullatenus sonat, poenam in eis intelligi voluerit praeparatam? Quis talem absurditatem, imo insaniam ferre possit?
Abbreviated transcription (Latin):
perituros haecel enim mala id est nonea quae ipsi uolentes faciunt
sed quaepromalis factissuis nolentes patientur . & pra e distinauit illisdi
iustitia sua. & omnino in laturus est iusto iudiciosuo : Quiuerissime
talibus comminaturdicens. Congregabo super eosmalu & sagittus
meascomplebo ineis : Et iterum : Adducamenim super eos mali
annumuisitatonseorum. Redd & enimommino ds̃ . ut beatus auigus

Expanded text:
perituros. Haec etenim mala, id est, non ea quae ipsi volentes faciunt, perituros. Haec etenim mala, id est, non ea quae ipsi volentes faciunt, sed quae pro malis factis suis nolentes patientur, et praedestinavit illis Deus justitia sua et omnino illaturus est justo judicio suo. Qui verissime talibus comminatur, dicens: « Congregabo super eos mala, et sagittas meas complebo in eis ; » et iterum: « Adducam super eos mala, annum visitationis eorum . » Reddet enim omnino Deus, ut beatus Augus
Abbreviated transcription (Latin):
Stultitia in quithominis supplantat gressus illius & contradm̃ feru&ꝰ
animosuo & alio loco : Inquitatessuȩ capiunt impium & funibus pecca¬
torum suorum constringitur : Vnde & beatis ia cobuscpłs omnem fidelem
ab hac insania coercens & adueram pi&atis scientiam reducens sollicite
admone odicens Ne mocum temptatur dicat qm̃ adõtemptatur. Dsenim
intemptator malorum est . lpse autem nem inem temptat. Vnusquisq
autem temptatur a concupiscentia sua abstractus & in lectus de in
concupiscentiacum conceperit parit peccatum Peccatum uero cum
consummatum fuerit generat mortem: Igitur om̃psdĩ prȩscienti asuue
ergure probos prȩuidit quod uerumest : Fosscilic& non suo impulsu
sed propriouitio inimpi&a tibusperseueraturos. Pred estinatione suu
statuit & decreuit quo diustum est : Fosdem uidelic& a&er nosupplicio

Expanded text:
Stultitia, inquit, hominis supplantat gressus illius, et contra Deum servet Stultitia, inquit, hominis supplantat gressus illius, et contra Deum servet animo suo . » Et alio loco: « Iniquitates suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constringitur . » Unde et beatus Jacobus apostolus omnem fidelem ab hac insania coercens et ad veram pietatis scientiam reducens sollicite admonet, dicens: « Nemo, cum tentatur, dicat quoniam a Deo tentatur; Deus enim intentator malorum est, ipse autem neminem tentat: unusquisque autem tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus; dein concupiscentia, cum conceperit, parit peccatum: peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem. » Igitur omnipotens Deus praescientia sua erga reprobos praevidit, quod verum est: eos scilicet, non suo impulsu, sed proprio vitio in impietatibus perseveraturos. Praedestinatione sua statuit, et decrevit, quod justum est, eosdem videlicet aeterno supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
boncortatur & admon&dicens : Declinaamalo & facbonum : Et iterũ
& confirmamini quaerite faciemeius iemperi: Vndee ineius luudem digne
canitur Sperent in teomnes quinouerunt nomentuum qm̃ nondereliquisti
quuerentestednẽ: Nonergo ille tuntȩ bonitatis & pietietispater̃ quemquũ
impellit aut compellit ud malumopus a gendum uel in mado opereper¬
manendum: Tamenuere constringit e compellitiu diciosuo inmalisper se¬
uertntes adiustum supplicium luendum : Etibier gobonus qui a neminemuult
malumesse & hiciustus qui anullum iniquum & impium permitat impu¬
nntumesse. Nusquam autem malus quim alorumtuntuminodo ultor.
numqua mauctor ex istit: hocenim nobis deillo scriptura diligentissime
commend at dicens : Neminimand auit impieagere . & nemini dedit spa¬
tium peccandi. Etiterum dehis quiputunt se dõ impellente peccare :

Expanded text:
bona hortatur et admonet, dicens: « Declina a malo, et fac bonum Psal. bona hortatur et admonet, dicens: « Declina a malo, et fac bonum Psal. et confirmamini, quaerite faciem ejus semper . » Unde et in ejus laudem digne canitur: « Sperent in te omnes qui noverunt nomen tuum, quoniam non dereliquisti quaerentes te, Domine . » Non ergo ille tantae bonitatis et pietatis Pater quemquam impellit aut compellit ad malum opus agendum vel in malo opere permanendum; tamen vere constringit et compellit judicio suo in malis perseverantes ad justum supplicium luendum. Et ibi ergo bonus, quia neminem vult malum esse; et hic justus, quia nullum iniquum et impium permittit impunitum esse: nusquam autem malus, qui malorum tantummodo ultor, nunquam auctor existit. Hoc enim nobis de illo Scriptura diligentissime commendat, dicens: « Nemini mandavit impie agere, et nemini dedit spatium peccandi ; » et iterum de his qui putant se Deo impellente peccare: «
Abbreviated transcription (Latin):
omnesuias measprȩuidisti: Nissomnesuias ineas utiq malies non
solum prȩsente s uidisti sed & iamfuturas ante quam eas ambularem
prȩcuidisti : Cuie iamaliolo coscripturtedicit quinostiom nia unte¬
quam fiant : Vtiqinon slumbona sed &icm mala :¬
iniquitate &impietate & prȩxierit perseu eraturos & ob hociuste
prȩdestina uerit perituros ut ex ipsacertu prȩscientia & iusta prȩdes¬
tinationesua nullinecessitatemimposuerit ut malus ess& & aliud
esse non poss& : Hoc enimsi feciss&l quod ubsit deeius bonitatesentire:
ipseesr& utiq: auctor malorum quȩ suȩ potestictis uiolentia fiericom¬
pulis s&: quod quam horrendȩblas phemiȩ sit dicereul cogiture.
omnispius & fidelis intelligit : Suoergo uitio in iqui & impii in malis
suis pertinaciter perseuer nł non ali quodi prȩiudicio : Qui quotidie
omnes ad paenitentiamuocat & ad salutem in uitat & conuersi s adse
misericordiȩsuȩ sinum pandit & incessanter decl inaramalis & fieri

Expanded text:
omnes vias meas praevidisti, » nisi omnes vias meas, utique malas, non solum praesentes vidisti, sed etiam futuras, antequam eas ambularem, praevidisti? Cui etiam alio loco Scriptura dicit: « Qui nosti omnia antequam fiant , » utique non solum bona, sed etiam malainiquitate et impietate et praescierit perseveraturos, et ob hoc juste praedestinaverit perituros, ut ex ipsa certa praescientia et justa praedestinatione sua nulli necessitatem imposuerit, ut malus esset et aliud esse non posset. » Hoc enim si fecisset, quod absit de ejus bonitate sentire, ipse esset utique auctor malorum, quae suae potestatis violentia fieri compulisset. Quod quam horrendae sit blasphemiae dicere vel cogitare, omnis pius fidelis intelligit: suo ergo vitio impii et iniqui in malis suis pertinaciter perseverant, non aliquo Dei praejudicio, qui quotidie omnes ad poenitentiam vocat, et ad salutem invitat, et conversis ad se misericordiae suae sinum pandit, et incessanter declinari a malis et fieri
Abbreviated transcription (Latin):
Prȩsuuit &ium reprobosin a& ernum supplicum tradendos E thoc totũ
quiu plenum est mseri cordia plenum iustitia prȩdistinauit se miscđa
& reproborum nis eorumuel glorificationemu& damnatione miustiss¬
mam prȩcientia & prȩdistinatiodiuma preceder&. Numquam ieis
fieriat q adimpleriposs& ÷̃Sicuit ni in lomnineinoreribus diuini sesse
potest quod nonibiprȩceserit : Adhoc mis abiliter & sublimiter in si¬
nuandumpertin& quo d deceerno & uni genito uerbodi euange¬
listidicit, quod factinẽ in ipiduita erat ⁊ ldest omine quod a uerbo

Expanded text:
praescivit etiam reprobos in aeternum supplicium tradendos. Et hoc totum praescivit etiam reprobos in aeternum supplicium tradendos. Et hoc totum quia plenum est misericordia, plenum justitia, praedestinavit se misericordia et reproborum, nisi eorum vel glorificationem, vel damnationem justissimam, praescientia et praedestinatio divina praecederet, nunquam in eis fieri atque adimpleri posset. Sicut nihil omnino in operibus divinis esse potest quod non ibi praecesserit. Ad hoc mirabiliter et sublimiter insinuandum pertinet quod de aeterno et unigenito Verbo Dei evangelista dicit. « Quod factum est, in ipso vita erat , » id est om