comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab tepipsum Adhuc ad tende sienim cam mimicies ser
reconciliati saluerini: inuita ipsius hancre conciba¬
cionem quacin tociens commendauit: Etiamin nouis¬
simoposuit dicens: Perquẽ &nunc reconciliacionem
accepim: : ac de indeintu lit: prepter hoc sicut ꝑ unũ homi¬
nem peccatum in trauit inmandum sic u tergo ꝑ huncimũ
inimicitiaes sic perunũ xp̃m rec onciliacio: Quis quis
iutur a peccato in quomimiciciae factes unt liberosesse
pacruolos dicitpro fecto eos neget adhanc reconcilia¬
cionem propt̃ quanixp̃s mediator factim ẽ pertine¬
re : Pro indereparcteos & aiustificacioneq st̃ tprxp̃i
scengn inecui: sundendi causa quando eumbibendi co¬
mendauit nullecnisi in remissionem diltoc est pec¬
ccctorumiundesit consequens ut ꝓceruulis peccatec ñ
habentib: mors xp̃i nihil prosit omnino : Perha nc
enim reconciliatisir: dõquũ inimicies seni: quod
paruuli secundum uos non fuerunt. Utenim prepter
hano reconcil acionem moreremur ꝓeccato in quo mi¬

Expanded text:
imici essemus, reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Hanc reconciliationem, quam toties commendavit, etiam in novissimo posuit, dicens, Per quem et nunc reconciliationem accepimus: ac deinde intulit, Propter hoc, sicut per unum hominem peccatum intravit in mundum . Sicut ergo per hunc unum inimicitiae, sic per unum Christum reconciliatio. Quisquis igitur a peccato in quo inimicitiae factae sunt, liberos esse parvulos dicit, profecto eos negat ad hanc reconciliationem, propter quam Christus mediator factus est, pertinere: proinde separat eos et a justificatione quae fisanguine, cujus fundendi causa, quando eum bibendum commendavit, nulla nisi in remissionem dicta est peccatorum . Unde fit consequens, ut parvulis peccata non habentibus mors Christi nihil prosit omnino: per hanc enim reconciliati sumus Deo, cum inimici essemus; quod parvuli, secundum vos, non fuerunt. Ut enim propter hanc reconciliationem moreremur peccato, in quo ini
Abbreviated transcription (Latin):
edieetio nem qua ni cumdo hcberepromeruim : pero¬
pertom uidelic& mediatores debem: prei pereiimo
sem piternagndia & nonsolum seclutem sperare s ed
Qhcendoritem, AGS RC Ronte ad tende quod dicit
a postolus propter quod factum ÷ utdeprimohomi no lo¬
quera duri dereroneiliacione a gebact quanitu quoq perme

Expanded text:
ciliationem, quam cum Deo habere promeruimus, per operam videlicet Mediatoris; debemus percipere animo sempiterna gaudia, et non solum salutem sperare, sed etiam gloriam. AUG. Rogo te, attende quod dicit Apostolus, propter quod factum est ut de primo homine loqueretur: de reconciliatione agebat, quam tu quoque per me
Abbreviated transcription (Latin):
onibus legis ad cebrahace stemma nationes non posse
ꝑduci cum const& promisionem que factec est ada¬
braham anteriorem fuisse quam legemꝰ nec eam
ab luciotributam fuisse sed morib: Aq̃s R Hos mo¬
res quos procul dubio bonosuis intellegi siut putatis
hone sibi sceonet predicere istaed ebuit ds̃ presciur¬
fo nonpt omorteree ut nondeillo inhac es ures siuo¬

Expanded text:
onibus legis, ad Abrahae stemma nationes non posse onibus legis, ad Abrahae stemma nationes non posse perduci; cum constet promissionem, quae facta est ad Abraham, anteriorem fuisse quam legem, nec eam ablutionibus tributam fuisse, sed moribus? AUG. Hos mores, quos procul dubio bonos vis intelligi, si ut putatis, homo sibi facit; praedicere ista debuit Deus praescius, non promittere; ut non de illo in hac causa dice
Abbreviated transcription (Latin):
constituere iusticiaedĩ nonestis subiecti dicite in quam
nobis si noluissentgentes credereiuste quo uiuere eua¬
cucor&ur promissio que factec est ad ccbrahamꝰ noninqui¬
es Ergo ut abraham obstipendium fidei consequer&:
dila tectionem seminis preparata est gentium uoluntas
ad nõ &ut uellent quod & nolle potuissent: ab illo factũ
est quieaque promisit potens est facere: Iuł dr&̃ clui
Cumergo ille ad huc in preputio testis sit fidei pronunci¬
atus & ob eius stipendium dilataccionem fuerit semi¬
nis consequtus quac inquit regulatu iudcceae non putas
ad consortium iusticie pertinere gentiles: quifide abra¬
hȩ pacriade dĩuistutib credendo restituunt: AQ̃SR
Bene contrauos loqueris quiautique si de dĩ uistutib
credunt: non sicut uos confidunt inuistute su& utius¬
tificentur idest utiustifiant sedinillius quuustificat
impium Iuł dix: Quurputes inquid sine consecrati¬

Expanded text:
constituere, justitiae Dei non estis subjecti ; dicite, inquam, constituere, justitiae Dei non estis subjecti ; dicite, inquam, nobis: si noluissent gentes credere justeque vivere, evacuaretur promissio quae facta est ad Abraham? Non, inquies. Ergo ut Abraham ob stipendium fidei consequeretur dilatationem seminis, praeparata est gentium voluntas a Domino; et ut vellent quod et nolle potuissent, ab illo factum est, qui ea quae promisit, potens est et facere. CLV. JUL. Cum ergo ille adhuc in praeputio testis sit fidei pronuntiatus, et ob ejus stipendium dilatationem fuerit seminis consecutus; qua, inquit, regula tu, Judaee, non putas ad consortium justitiae pertinere Gentiles, qui fidem Abrahae, paria de Dei virtutibus credendo, restituunt? AUG. Bene contra vos loqueris: quia utique si de Dei virtutibus credunt, non sicut vos confidunt in virtute sua, ut justificentur, id est, ut justi fiant; sed in illius, qui justificat impium. CLVI. JUL. Cur putes, inquit, sine consecrati
Abbreviated transcription (Latin):
errorem Iuł dix. Quilocus quam sit oppinioniure
totus infestus & primo opere disputatum est & sicut
hinc recoli oportuerit deser&ur: Nunc autem aduer¬
toctur promissionemq: facta est ad abraham : obremu¬
nerationem fidei eius in qua dicitur quia pater multa¬
rum gentium constituereur ostendisse necunius illũ
populi gen&orum debere defendi : Quimultacrũ gentiũ
pccter predictis nec itasolum credulitactis recepisse
mercedem ut cclio similiter credentes a premii consor¬
tio putdur eclũdere: Non estacutem scriptum in quid
tantum modo propteripsum quiccreput ctum est illi
Sed & propt̃nos quibus reputaebitur credentib in eũ
traditus est propter delicte nostra & resurre xit
propteriustificationem nostram: AQ̃SRX Diciteno¬
bis oucni non defensores sed inflatores liberi arbitri¬
i quiinor antes dĩiusticiam euram iusticiam uolentes

Expanded text:
errorem. CLIV. JUL. Qui locus quam sit opinioni vestrae errorem. CLIV. JUL. Qui locus quam sit opinioni vestrae totus infestus, et primo opere disputatum est, et si quid hinc recoli oportuerit, disseretur. Nunc autem advertatur, promissionem, quae facta est ad Abraham ob remunerationem fidei ejus, in qua dicitur, quia pater multarum gentium constitueretur, ostendisse, nec unius illum populi genitorem debere defendi, qui multarum gentium pater sit praedictus; nec ita solum credulitatis recepisse mercedem, ut alios similiter credentes a praemii consortio putetur excludere. Non est autem scriptum, inquit, tantummodo propter ipsum, quia reputatum est illi; sed et propter nos, quibus reputabitur, credentibus in eumtraditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . AUG. Dicite nobis, o vani, non defensores, sed inflatores liberi arbitrii, qui ignorantes Dei justitiam, et vestram justitiam volentes
Abbreviated transcription (Latin):
tum est illia diusticiam: AG̃S Re. Hec te commemo¬
rare non pude qui oppugnans graticm quai stcepro¬
missa complentur Contra dm̃ enim loquimini
dicendo nos feccimus quod ille se facturum esse promi¬
sit: Iniscc acquippe qui abrcchȩ promissus est filius: hi p̃¬
figurati sunt non qui se ipsos iustos sed quos ds̃ fuerat
ipse facturus unde uniuersȩ proph&cdicit: Eclesiao
ego enimsum dñs qui faciote propter quod & filii promis¬
sionis uocantur aꝑtissime dicente apostolo non potest
autem &xcidere uerbum dĩ: Non enim omnes quiexis ra¬
hel hi suntisrahel neque quia semen abrahece omnes fi
lii sed in insa acuocabitur tibi semen. Hoc est non hi qui
filii carnis hui filii di sed filii promissionis deputantur
in semine quos itacque ds̃ promisit ds̃ facit hocergo to¬
tum sicut aedificateos quorum spes indõ est
Niceuertit eos qui confidunt inuirtute succ. Aeper hoc
sicut catholicam fidem edificat sic pelcgianum euestit

Expanded text:
tum est illi ad justitiam . AUG. Haec te commemotum est illi ad justitiam . AUG. Haec te commemorare non pudet, qui oppugnas gratiam qua ista promissa complentur? Contra Deum enim loquimini, dicendo, Nos facimus: quod ille se facturum esse promisit. In Isaac quippe, qui Abrahae promissus est filius, hi praefigurati sunt, non qui se ipsos justos, sed quos Deus fuerat ipse facturus? Unde universae per prophetam dicit Ecclesiae: Ego enim sum Dominus, qui facio te . Propter quod et filii promissionis vocantur, apertissime dicente Apostolo: Non potest autem excidere uerbum dei. non enim omnes, qui ex Israhel hi sunt Israhlii; sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non ii qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantuin semine . Quod itaque Deus promisit, Deus facit. Hoc ergo totum sicut aedificat eos quorum spes in Deo est, sic evertit eos qui confidunt in virtute sua : ac per hoc, sicut catholicam fidem aedificat, sic Pelagianum evertit
Abbreviated transcription (Latin):
ni priores peritis dumcaliginem offenditis imperitis
exlgeheredes sunt : euacuata est fides destructa est
promissio Lex enim iramoperatur. Vbi autem non
est lex nec p̃uccricacio i deo ex fide ut secundum grati
am fismasit promissio omnis emini non eitantum
quod gelege est sed quod ex fide est abrechcce qui est
pecteromnium nostrums sicut scriptum est quicopa¬
tremmultarum gentium posuit᷑ antedm̃ cuiͦre didit
quiuiui ficat mostuos euocat eaque non sunti ttomquã
que sunt qui preer in spem credidit ut fiere pccter
multerum gentium secundum id quod dictum est:
Sicerit sementuum & non in fismactus infide Considẽ¬
rauit corpũs suumiam emostuum conferrecentũ anno¬
rum esse amortuam uuluam scorre: in repromisione
autemdĩ nonesiteouit diffidentia sed confismatur est
fide dans gloriamdo plenissi mesciens quio quecũq
promisit potens est & faccere propt̃ quod &reputa¬

Expanded text:
ni? Priores peritis, dum caliginem offunditis imperitis. ni? Priores peritis, dum caliginem offunditis imperitis. ege, haeredes sunt, exinanita est fides, abolita est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Ideo ex fide, ut secundam firma sit promissio omni semini; non ei tantum quod ex lege est, sed quod ex fide est Abrahae, qui est pater omnium nostrum sicut scriptum est, Quia patrem multarum gentium posui te, ante Deum cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocat ea quae non sunt tanquam quae sunt. Qui praeter spem in spem credidit, ut fieret pater multarum gentium, secundum quod dictum est, Sic erit semen tuum. Et non infirmatus in fide consideravit corpus suum jam emortuum, cum fere centum annorum esset, et emortuam vulvam Sarrae: in repromissione autem Dei non haesitavit diffidentia, sed confirmatus est fide, dans gloriam Deo; plenissime sciens quia quaecumque promisit, potens est et facere: propter quod et reputa
Abbreviated transcription (Latin):
here peccatum originis pccruulos dicitis. Iuł dix
Qui & crimina uoluntotis ignouit aquibus liberum fue¬
Vrat abstinere: & sui imitatione quier at uistutum
forma & nosma correctis : Gloriabeate cc&erna¬
taotis indulsit : Cumergo utrcmq: natonem pro
uoluminis sui tempr̃ &iure conueniat in his tromen
locis dequibus questio est cumis rehelitis omnino
manum conserit qui audebant de preputiatorũ
stirpe uenienteseousq: despicere affumarent
eos nec suffrecgio fidei ad consortium suum ti uonsire
potuisse contraquod suꝑcilumm replicat iude egen¬
tes exordia: &in ipsacradice ciscumcisionis ostendit
Nontanti esse preputium ut aut in iustos eius relictio
aut iustos stcciatcius ablatio: AGSs Quando ista
dicebat a postolus non de circum cisione uel p̃putio
sed de preceptis legis in quib: est&iam non concupisces
a gebcot quod &ipse commemorauit : Quid tergiues sami¬

Expanded text:
here peccatum originis parvulos dicitis. CLII. JUL. here peccatum originis parvulos dicitis. CLII. JUL. Qui et crimina voluntatis ignovit, a quibus liberum fuerat abstinere; et sui imitatione, qui erat virtutum forma et norma, correctis gloriam beatae aeternitatis indulsit. Cum ergo utramque nationem pro voluminis sui tempore et jure conveniat: in his tamen locis, de quibus quaestio est, cum Israelitis omnino manum conserit, qui audebant de praeputiatorum stirpe venientes, eo usque despicere, ut affirmarent eos, nec suffragio fidei ad consortium suum transire potuisse: contra quod supercilium replicat Judaeae gentis exordia, et in ipsa radice circumcisionis, ostendit non tanti esse praeputium, ut aut injustos ejus relictio, aut justos faciat ejus ablatio. AUG. Quando ista dicebat Apostolus, non de circumcisione, vel praeputio; sed de praeceptis legis in quibus est etiam, Non concupisces , agebat: quod et ipse commemoravit . Quid tergiversami
Abbreviated transcription (Latin):
quanto post legis ammonitionẽ sineulla ignorationẽ
peccassent ꝓ quod ab probateos reos fuisse & uehem̃¬
ter potius sed cmnari in eius iusticiȩ ex amine apud
quem quinlege peccauerunt ꝑlegem iudicabuntur
monenim auditores legesiusti sunt apud dm̃ sed factores
legis iustificabuntur : Hocergo proposito ꝑ totum librũ
dis puttns tum superbi amdixire primit iudcceorũ
tum excusationem uanitctis gentilibus demitũt doce¬
at ae quacliter ambobus populus x pĩ profuisse medi¬
cinam AQS R Hanc medicinam paruulis uos negae¬
tis quos lex ipsa circumcidi oetecua die iussiteius gra¬
ticom prefigurtns cuiusresurrectionẽ dominic: id :
post septimũ scbbati diesocta uus ostendit nec uale is
acuultis ad tenderẽ. Itaparuulum morientem sin ex p̃i
gratia periturum q̃: ammodum dictum est inciicum¬
cisi animam pasuuli interire depopulo cuius interi¬
tus in uenire meritum non potestis quam diunontra¬

Expanded text:
quanto post legis admonitionem sine ulla ignoratione quanto post legis admonitionem sine ulla ignoratione peccassent; per quod approbat eos reos fuisse, et vehementer potuisse damnari in ejus justitiae examine, apud quem qui in lege peccaverunt, per legem judicabuntur: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Hoc ergo proposito, per totum librum disputans, tum superbiam reprimit Judaeorum, tum excusationem vanitatis Gentibus demit, ut doceat aequaliter ambobus populis Christi profuisse medicinam. AUG. Hanc medicinam parvulis vos negatis, quos lex ipsa circumcidi octava die jussit, ejus gratiam praefigurans, cujus resurrectionem dominicus, id est, post septimum Sabbati dies octavus ostendit: nec valetis ac vultis attendere, ita parvulum morientem sine Christi gratia periturum, quemadmodum dictum est, incircumcisi animam parvuli interire de populo suo : cujus interitus invenire meritum non potestis, quamdiu non tra
Abbreviated transcription (Latin):
ingenitȩ &sinonritum cenmoniarum iudicarum tam̃
dm̃ in noe tescentem operib: substanciȩ uero profundita¬
te seor &um potuerunt ex his ab eo quȩ sunt facta comas¬
cere: Legis autem nosmam quantum adcce probita tẽ
respicit proprius unicuique suggerebct affectu suide¬
lic& ut nihiltale inferr& proximo quedeꝑp&i noluis¬
s& aqueideo pr̃ofani tatem gentium iurae obtimo
argu posse conuincit &si non perlegem pereamtamen
iusticiam quȩ condidit legem & quac iudicante hi qui sine
lege peccauerunt sinelege & peribunt : Iudcc eos uero
quorum macgis intererat quiccindes pectum gentium
maxime tume scebant honor ẽ sibi delegis purifica¬
tionib uindicantes : Acperhoc estim antes non sibi itccut
gentib: profcusse xpi gratiam peccata donantem :
quaondo quidem legs ea institutione uitcessent:
Magã e disputacionẽ uistutum confringit allig donseir
tanto amplius ꝑ indulgenciam fuisse conlatum

Expanded text:
ingenitae, etsi non ritum ceremoniarum Judaicarum, tamen ingenitae, etsi non ritum ceremoniarum Judaicarum, tamen Deum innotescentem operibus, substantiae vero profunditate secretum, potuerint ex his ab eo quae sunt facta cognoscere. Legis autem normam, quantum ad vitae probitatem respicit, proprius unicuique suggerebat affectus; videlicet ut nihil tale inferret proximo, quale perpeti noluisset: atque ideo profanitatem Gentium jure optimo argui posse convincit, etsi non per legem, per eam tamen justitiam quae condidit legem, et qua judicante, hi qui sine lege peccaverunt, sine lege et peribunt. Judaeos vero, quorum magis intererat, quia in despectum Gentium maxime tumescebant, honorem sibi de legis purificationibus vindicantes, ac per hoc aestimantes non sibi ita ut Gentibus profuisse Christi gratiam peccata donantem, quandoquidem legis ea institutione vitassent, magna disputationum virtute confringit, allegans, eis tanto amplius per indulgentiam fuisse collatum,
Abbreviated transcription (Latin):
quađit̃ non possit ita lcreat qualit̃ & debeat paus:
& possit intellegi AΛSsꝵ Itacdesereris ueritate
& contramanifesta a postoli uerba non potes in ue¬
nire quid dicas ut quod intellexerunt tort scĩlare¬
quedoctores qui hoc in ecclesia catholica didice¬
runt ad qued ocuerunt : Non enim sanum sensũ ha¬
bentes intcommanifestis uerbis aliud intellegere po¬
tuerunt tum anicha eorum essedicas quod illos non fu¬
isse cogeris confiteri quanto lib& ueneno pelcgiane
peslis insconias. Iuł dIX Soribens itaque ad suꝰ¬
manos eoiamtempore quo gentium coeper&esse
ꝑmixtio adqueid eo tam exiudcceis quã ex gentib
complebantur ecclesiȩ tumultus populi ut rius que
componit conculcans quõ necgentes impi&atem suã
quimutecuerant gloriam dĩ insimili tudinis imocginis
hominis & uolucrum & qua drupedum & serpenciũ
legis possint ignoratione diluere quȩ ꝑuim rationis

Expanded text:
qualiter non possit, ita clareat qualiter et debeat Paulus qualiter non possit, ita clareat qualiter et debeat Paulus et possit intelligi. AUG. Ita desereris veritate, et contra manifesta Apostoli verba non potes invenire quid dicas, ut quod in eis intellexerunt tot sancti clarique doctores, qui hoc in Ecclesia catholica didicerunt atque docuerunt non enim sanum sensum habentes in tam manifestis verbis aliud intelligere potuerunt, tu Manichaeorum esse dicas, quod illos non fuisse cogeris confiteri, quantolibet veneno Pelagianae pestis insanias. CLI. JUL. Scribens itaque ad Romanos, eo jam tempore, quo Gentium coeperat esse permixtio, atque ideo tam ex Judaeis quam ex Gentibus complebantur Ecclesiae, tumultus populi utriusque componit, inculcans quoniam nec gentes impietatem suam, qua mutaverant gloriam Dei in similitudinem imaginis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium, legis possint ignoratione diluere, quae per vim rationis
Abbreviated transcription (Latin):
eum loquidebuisse si hoc sentir& quod tunec mihiuti¬
que p̃iudicare debes qui a nonitae locut: est quomo¬
docum dicis loqui debuisso sihoc sentire quo dego:¬
Cumergocpostolus it asit locutus sicut loquendus eẽ
arbitratus est: idendum est quisei Nostrum cm¬
senciat utrum ego quidi couerumesse qđ aio
ꝑ unius delictum in amnes homines ad condempnationẽ
&uerumesse quod ait : Perunius in oboedienciam
peccator es constituti sunt multi : Quõ non repugnat
ut quimulti sunt om̃ssint & qui om̃s sint multi sint:
antu quidicis ubi ait multos multi sunt ubi ait om̃s non
om̃s sunt Iu ł DiX̃, Patefcata igitur uelim peritia
VIIII uel inpudentia tu&q: aut non curat ut non ual&
quid dicatur expendere ostenso que ueritatis ipsi:
quam seesse xp̃s appellauit luminenihil dea postoli
sermonib: manichȩ ȩ idest urã coherere dementiȩ :
nunc expositioni operamnauemus : ut sicut ostensũ

Expanded text:
eum loqui debuisse, si hoc sentiret quod tu: nec mihi utieum loqui debuisse, si hoc sentiret quod tu: nec mihi utique praejudicare debet, quia non ita locutus est, quomodo eum dicis loqui debuisse, si hoc sentiret quod egoCum ergo Apostolus ita sit locutus, sicut loquendum esse arbitratus est; videndum est quis ei nostrum consentiat, utrum ego qui dico verum esse quod ait, Per unius delictum in omnes homines ad condemnationem; et verum esse quod ait, Per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi ; quoniam non repugnat ut qui multi sunt omnes sint, et qui omnes sunt multi sint: an tu qui dicis, Ubi ait multos, multi sunt; ubi ait omnes, non omnes sunt. CL. JUL. Patefacta igitur vel imperitia vel impudentia tua, quae aut non curat aut non valet quid dicatur exponere, ostensoque veritatis ipsius, quam se esse Christus appellavit , lumine, nihil de apostoli Pauli sermonibus Manichaeae, id est vestrae, cohaerere dementiae: nunc expositioni operam demus, ut sicut ostensum est
Abbreviated transcription (Latin):
boedienciam peccatores constituti sunt om̃s sed ꝑ oboe¬
dienciam xp̃i ex his aliqui adiusticiam reuesteruNT
quacsiuos neg&is & p̃uccricatorib: leges quedes tantũ¬
modo potcator es ad similitudinem p̃uaricationis
adcce ꝑtinere conditis : Aliquos ꝑ oboedienciã xp̃i
adiusticiam fuisse conuessos: possumus ergo & nos
uobis dicere sit ale aliquid quac leuos sensisse: apł
debuit irꝗquedicere ꝑ unius in oboedienciam pecca¬
tores constituti sunt multi quidem non om̃s sed &i am
x his ꝑ oboedienciant xpĩ aliquid iusticiã reuestert:
Tut &ĩ ammulto aꝑtius itccloquereur si aliquid tede
sensiss& ut dicero multi quidem iudcceorũ ꝑ in oboedi¬
enciam unius hominis peccatores sunt constituti:
quilege accepte simili p̃uccricatione pec carunt
Sed &iam ex his cliquos iustificauit xp̃o oboediencia
quod sitibi non p̃iudicauit nonitcloquendo sicut dixi

Expanded text:
bedientiam peccatores constituti sunt omnes, sed per obebedientiam peccatores constituti sunt omnes, sed per obedientiam Christi ex his aliqui ad justitiam reverterunt? » Quasi vos negetis, ex praevaricatoribus legis, quales tantummodo peccatores ad similitudinem praevaricationis Adae pertinere contenditis, aliquos per obedientiam Christi ad justitiam fuisse conversos. Possumus ergo et nos vobis dicere: Si tale aliquid quale vos sensisset Apostolus, debuit utique dicere, Per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi quidem, non omnes, sed etiam ex his per obedientiam Christi aliqui ad justitiam reverterunt. Aut etiam multo apertius ita loqueretur, si aliquid tale sensisset, ut diceret: Multi quidem Judaeorum per inobedientiam unius hominis peccatores sunt constituti, qui lege accepta, simili praevaricatione peccarunt, sed etiam ex his aliquos justificavit Christi obedientia. Quod si tibi non praejudicavit, non ita loquendo, sicut dixi
Abbreviated transcription (Latin):
xpoi ex his celiqui adiusticiam reuerterent : Itec enĩ
prorsasei loquendum fuerat si hoc quod tũ fingis
uoluiss& intellegi: Verum tamen cum hac senten¬
Tos ergo penitus nesciremus quimosess& quo ꝑ ino¬
boedienticom unius hominis multi peccatorescons¬
titui dicerentur: Tamen manere in solitudo non
hoc pertinere ad originale peccatum quod a posto¬
lus inculca uerat multis no n omnib: conuenire
a GSR Demultis domnib: iamres ponsum ost necsi
locutum fuisse a postolum quemammodum dicis eũ
lo quidebuisse si hoc dicer& quod nos dicimus qui dmi¬
rumest quando quidem &i amsi recundum uosapł
perunius delictum. It ccmultos peccatores constitu¬
tos esse dix iss& ut̃ĩ dom multi non possent om̃s intellegi
sedhittentum qui eximitatione primihominis propria
uolun tatẽ peccarunt : Non dix̃ peroboedienciam xp̃i
ex hisccliquos iustificatos quod tecmen uerum est:
Quid est ergo quod iudicis sitalealiquid queclenos
sensiss& a postolus eum diceredebuisse ꝑ unius ino¬

Expanded text:
ustitiam reverterunt. Ita enim prorsus ei loquendum fuerat, si hoc quod tu fingis, voluisset intelligi. Verumtamen cum hac sentenniquitas. Etsi ergo penitus nesciremus, qui mos esset, quo per inobedientiam unius hominis multi peccatores constitui dicerentur: tamen maneret in solido, non hoc pertinere ad originale peccatum, quod Apostolus inculcaverat, multis, non omnibus convenire. AUG. De multis et omnibus, jam responsum est. Nec sic locutum fuisse Apostolum, quemadmodum dicis eum loqui debuisse, si hoc diceret quod nos dicimus, quid mirum est? Quandoquidem etiamsi, secundum vos, Apostolus per unius delictum ita multos peccatores constitutos esse dixisset, ut iidem multi non possent omnes intelligi, sed hi tantum qui ex imitatione primi hominis propria voluntate peccarunt; non dixit per obedientiam Christi ex his aliquos justificatos, quod tamen verum est. Quid est ergo quod dicis, « Si tale aliquid quale nos sensisset Apostolus, eum dicere debuisse, Per unius ino
Abbreviated transcription (Latin):
mostuus est A quotaento benefacio scluatoris pceruu¬
los sepccrectis. Quom sceluas eos dicitis: Illea utem dicit
non estopus sccns medicus non esterto opus pceruulis xp̃s
quib: utiq secundumuos nonestis: Quib autemopus ÷
his procul dubio ÷: sed disceditemcligis opus est pcoruuli
d ipsoergo a peccatis eoꝵ sceluos faccit quom proptereco tec¬
lenomen accepit. Ubi angȩlus dixituo cabis nomenen ihm̃
ipsĩmenim scduum facit populum suum ac peccatis eorũ¬

Expanded text:
mortuus est: a quo tanto beneficio Salvatoris parvulos separatis, quoniam salvos eos dicitis: ille autem dicit, Non est opus sanis medicus : non est ergo opus parvulis Christus, quibus utique secundum vos non est Jesus: quibus autem opus est, his procul dubio est Jesus. Sed discedite, maligni: opus est parvulis. Et ipsos ergo a peccatis eorum salvos facit, quoniam propterea tale nomen accepit: ubi angelus dixit, Vocabis nomen ejus Jesum; ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eoru
Abbreviated transcription (Latin):
Non ꝑsolum peccatorum dimisionem iustificacio istoc
confestur nisi a uctorib: uobis: iustificat quippe impi¬
um ds̃ non solum dimittendo quȩ mala facit sed&iã
a postolus eis quib: dicebat: Oramus autẽ ad dm̃ne
quid faciatis mali contracistem gratiã gerbisbellũ ut
liberũ non sermone defendatis sed p̃sumptione deci¬
piatis uoluntitis arbitrium uł dix. Verũ ut ma¬
gis exprimer &ur uirtꝰistius securitasq: dedoc trine
quid conferat fidelib: philosophia xp̃iana ꝑsequit᷑
Non solũ aut̃ sed & gloriamur in pressuris scientes quo
tribulatio pacienciã operatur: Pacientia aut̃ pro

Expanded text:
Non per solam peccatorum dimissionem justificatio ista Non per solam peccatorum dimissionem justificatio ista confertur, nisi auctoribus vobis. Justificat quippe impium Deus, non solum dimittendo quae mala facit, sed etiam Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali . Contra istam gratiam geritis bellum; ut liberum non sermone defendatis, sed praesumptione decipiatis voluntatis arbitrium. CLXVI. JUL. Verum ut magis exprimeretur virtus istius securitasque doctrinae, quid conferat fidelibus philosophia christiana persequitur: Non solum autem, sed et gloriamur in pressuris; scientes quoniam tribulati
Abbreviated transcription (Latin):
Calumnio seinonerat manichace ȩus paruulis contagi¬
um mostis antique primamatiui tate contrahere:
Eyprianus dixit: calumniose nonerat manichȩus
om̃s in uno ad cmpeccasse : Hylcrius dix̃. Calum¬
niose nonerat manichȩus inquac ecclesia istor dẽ¬
dicerunt: Calumniose non erat manichacea & quia
catholica erat ad quecatholica ꝑseuerat. Id eo uos
contra ista sencientes & contendentes ferre non po¬
tuit : &utcatholica ꝑmcener& in firmitatempar¬
unlorum suorum ura damnatione muniuit Iuł ðCX
inqua staem: &gloriamur inspeglori edĩ qui uobis
uid&is inquid iustificationem ꝑpeccator ũueniã fu¬
isse conlatan fisicm ten&e concordiã & pccrib: ani¬
mis mediatoris doncclaudate : Cuius munere conla¬
tAmnobis est ut in hancgratiam haberemus in tsditũ
&eos quos iusticia reos tenebat : Quiar eos nos non na¬
tura fecerat sed uolunttrs. libeftati reddidit & eri¬
puit ulcioni prostitt quelitquis ꝑͣ abamus cederna
supplicia modogloriemur inspegloriedĩ Aq̃SR

Expanded text:
niose, non erat Manichaeus. Parvulos contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere, Cyprianus dixit : calumniose, non erat Manichaeus. Omnes in uno Adam peccasse, Hilarius dixit: calumniose, non erat Manichaeus. In qua Ecclesia ista didicerunt, calumniose, non erat Manichaea: et quia catholica erat, atque catholica perseverat, ideo vos contra ista sentientes et contendentes ferre non potuit; et ut catholica permaneret, infirmitatem parvulorum suorum vestra damnatione munivit CLXV. JUL. in qua stamus, et gloriamur in spe gloriae Dei . Qui vobis videtis, inquit, justificationem per peccatorum veniam fuisse collatam, firmam tenete concordiam, et paribus animis Mediatoris dona laudate, cujus munere collatum nobis est ut in hanc gratiam haberemus introitum; et eos quos justitia reos tenebat, quia reos nos non natura fecerat, sed voluntas, libertati reddidit, et eripuit ultioni; praestititque, ut qui sperabamus aeterna supplicia, modo gloriemur in spe gloriae Dei. AUG.
Abbreviated transcription (Latin):
tia que ex multis delietis iustificat: Facitis alienos
quõ non uultis eius esse pasticipes quos lib& homines
quorum delicta sunt singula. Quanto magis ergo
multasunt eis additis que habent alii plura alii
pauciora. A quibustamen omnibus liberatis gratia
dequa dictum est exmultis delictis iniustificationẽ :
Fuit enim adcom & in illo fuimus om̃s periit ad cm

Expanded text:
tia, quae ex multis delictis justificat, facitis alienos; tia, quae ex multis delictis justificat, facitis alienos; quoniam non vultis ejus esse participes quoslibet homines, quorum delicta sunt singula. Quanto magis ergo multa sunt, eis additis quae habent alii plura, alii pauciora? a quibus tamen omnibus liberat ista gratia, de qua dictum est, Ex multis delictis in justificationem . « Fuit enim Adam, et in illo fuimus omnes; periit Adam
Abbreviated transcription (Latin):
El onccteo s quod sequitur ergonon pro ipsis mostu¬
nostuis neiuiui ficentur xp̃imostem nege tis
Quanoneis si cut putcctis peccatum deb& solim de¬
funeti hominis imputarinecattenditis primũ ho¬
minem ad comsicolim suisse de functum ut tamen
postillum secundus homosit xp̃s. Cuminuicte tot
hominum milia interillum & hunc osttesint : Qideo
manifestum est adillum ꝑtinere omnem qui &x illa
suecehsiono propeginis nascitur sicut adistum ꝑti¬
ne omnis qui in illo gratice᷑largitarte nascitur:
ndefit utiotum genus humanum quod ammodo
go dicit multe delicta nihil detino manideorum
idẽ traducis suspicatur AG̃S R Sedutique homo
contenciose multa delicto essent que multi habe¬
rent &iam singula singuli proprie uolunta tis
si elccua crum regenerationis uenirent cumprimũ
peccare coepissent: quo somnes secundum istcem
non rationem sed distorcionem tuam ab hac gra¬

Expanded text:
clamate et quod sequitur, Ergo non pro ipsis mortuclamate et quod sequitur, Ergo non pro ipsis mortumortuis, ne vivificentur, Christi mortem negatis. Quia non eis, sicut putatis, peccatum debet unius et olim defuncti hominis imputari. Nec attenditis, primum hominem Adam sic olim fuisse defunctum, ut tamen post illum secundus homo sit Christus; cum tot hominum millia inter illum et hunc orta sint: et ideo manifestum est, ad illum pertinere omnem qui ex illo successione propaginis nascitur, sicut ad istum pertinet omnis qui in illo gratiae largitate renascitur. Unde fit ut totum genus humanum quodam modo go dicit multa delicta, nihil de uno Manichaeorum, id est, traducis suspicatur. AUG. Sed utique, homo contentiose, multa delicta essent, quae multi haberent, etiam singula singuli, propriae voluntatis, si ad lavacrum regenerationis venirent, cum primum peccare coepissent; quos omnes secundum istam, non rationem, sed distortionem tuam, ab hac gra
Abbreviated transcription (Latin):
diencia quidem uni: hominis non absurde utiq: de¬
lictũ dicit᷑ colienũ quia non dum nati nondũ egeramꝰ
aliquid propriũ siuebonũ siuemalũ : sed quia in illo
qui hoc egit quando idegi tom̃s eram: tantũq: fuit
actele delictum ut eonatura uniuesscc uiticr&
humana. Quod satis indicat eni ami psc generis hu¬
maniTammanifesta miseria hoc delictũ alienũ
obnoxia successione fit nostrũ propt̃ quod dictũ ÷
adoctorecatholico qui recte intellexit a postolũ
om̃s homines sup peccato nascimur quorũ ipseor¬
t: inuitio ÷: cuius intellectum &elioꝵ ei : incatholica
uen tate sociorũ sise quiuo lueritis noncogemini
alien ã pcosuulos ab eneficio mostis ei : quitradit: ÷¬
propter delicta nostra : Qunus pro omnib: mor¬
tuus est ubi quod so quitur clamcot a postolus ergo
omines mostuisunt & pro om̃nib: mostuus est
Etuos recla matis non sunt mostui parauli

Expanded text:
dientia quidem unius hominis non absurde utique dedientia quidem unius hominis non absurde utique delictum dicitur alienum, quia nondum nati nondum egeramus aliquid proprium, sive bonum, sive malum: sed quia in illo qui hoc egit, quando id egit, omnes eramus, tantumque fuit ac tale delictum, ut eo natura universa vitiaretur humana; quod satis indicat etiam ipsa generis humani tam manifesta miseria; hoc delictum alienum obnoxia successione fit nostrum: propter quod dictum est a doctore catholico, qui recte intellexit Apostolum, « Omnes homines sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est » . Cujus intellectum, et aliorum ejus in catholica veritate sociorum, si sequi volueritis, non cogemini alienare parvulos a beneficio mortis ejus, qui traditupropter delicta nostra; et unus pro omnibus mortuus est: ubi quod sequitur clamat Apostolus, Ergo omnes mortui sunt; et pro omnibus mortuus est : et vos reclamatis, Non sunt mortui parvuli;
Abbreviated transcription (Latin):
cans tenebaturreus insimilitudine p̃uancationis
ade in quo om̃s pec cauerunt : quia uerba a postoli¬
catamelara obscurare tamrecta curuare :
ingenti quidem sed in ane labore conans quł dix
scriptũ propt̃ abrachã quodreputatũ ẽ illi adius¬
ticiã sed & propt̃nos quib: sine dubio reputat᷑
Quitraditus est inquid propt̃ delictao nr̃a & re¬
surrexit propt̃ iustificationem nram̃: AGSRX
Ab hacgratia sepceratis paruulos quosnullũ de¬
lictum exorigine tractum habere contenditis:
Inde fit consequens ut non ad eos ꝑtineat benificiũ
quo propt̃ delictanrã est traditus xp̃s & hec sen¬
cientes & doc matis antes xp̃i anoscatholicosuos
aputiustum iudicemdm̃ aliena pec cata aliis non
nocere : Qui commendans mostem x p̃i uigilant̃
enunciat̃ propt̃ nr̃a illum delictaq: & plura eranc
& nostrcerant non propt̃ unum esclienũ & olim
defunsti hominis mortem oppeisse: ATSR In oboe¬

Expanded text:
cans, tenebatur reus in similitudine praevaricationis cans, tenebatur reus in similitudine praevaricationis Adae, in quo omnes peccaverunt . Quae verba apostolica, tam clara obscurare, tam recta curvare, ingenti quidem, sed inani labore conaris. CLXII.scriptum propter Abraham, quod reputatum est illi ad justitiam; sed et propter nos, quibQui traditus est, inquit, propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . AUG. Ab hac gratia separatis parvulos, quos nullum delictum ex origine tractum habere contenditis; unde fit consequens, ut non ad eos pertineat beneficium, quo propter delicta nostra est traditus Christus: et haec sentientes et dogmatizantes christianos catholicos vos apud justum judicem Deum aliena peccata aliis non nocere, qui commendans mortem Christi vigilanter enuntiat, propter nostra illum delicta, quae et plura erant, et nostra erant, et non propter unum et alienum, et olim defuncti hominis, mortem oppetiisse? AUG. Inobe
Abbreviated transcription (Latin):
nifesta fcolsũ est & sublege quipeccatores poenã mere¬
bantur &cente legemiusticie &fides remunerationis
sue fructib priuatenon sunt : Consteet non adtrun¬
cataes ferro carnes sed adinlustres probitatemen¬
tes promissionis illi s gloriã ꝑtinere. Sequitur autẽ
fluminea contra traducem sentencia. Lexenim
nascentib: ut eos p̃uaricationis reos possit arguere
C&erumnos cumapostolocredimus quẽ nihil contri
rationem sensisse defendimus non esse in ea cc&ccte
p̃uaricationem in qualex esse non potuit : Qui a ubi
non est lex nec p̃uancatio: quelexiramoperatur
Nonuitio suo sed eorum iniquitate qui peccat auistu¬
tib: anteponunt AG̃SR Non est ergolex xp̃iniss
quis renat: fuerit excqua & spũ non potest intra¬
re in regnum dũ: Sucomlegem uides &icmad par¬
uulos ꝑtinere : Verum tudic potius paruulorcui
plicio plecter&ur. Nisi quic ipse in sei psonihil pec¬

Expanded text:
nifesto falsum est; et sub lege quippe peccatores poenam merenifesto falsum est; et sub lege quippe peccatores poenam merebantur, et ante legem justitia et fides remunerationis suae fructibus privatae non sunt; constat, non ad truncatas ferro carnes, sed ad illustres probitate mentes, promissionis illius gloriam pertinere. Sequitur autem fulminea contra traducem sententia: Lex enimnascentibus; ut eos praevaricationis reos possit arguere. Caeterum nos cum Apostolo credimus, quem nihil contra rationem sensisse defendimus, non esse in ea aetate praevaricationem, in qua lex esse non potuit; quia ubi non est lex, nec praevaricatio: quae lex iram operatur, non vitio suo, sed eorum iniquitate, qui peccata virtutibus anteponunt. AUG. Non est ergo lex Christi, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest intrare in regnum Dei ? quam legem vides, etiam ad parvulos pertinere. Verum tu dic potius parvulus cujus plicio plecteretur? Nisi quia ipse in se ipso nihil pec
Abbreviated transcription (Latin):
grosse dicclectice quomodo erat consequens sinulli
essent heredes benedictionis nisiqui ex lege sunt nemi¬
nẽ qui fuiss& ex legebenedictione priuari Nũ quid
qr nemo ÷ heres nisibapti⁊ & : Propt̃ ea qͥb baptiz ant᷑ om̃s
in lege ñ ec̃ benedictionis heredes quia tcclib: lexirã
operat᷑ constaet ꝓmissionẽ illã non circũcisioni conue¬
nire sed fideis destruera᷑ aut ꝑmissio p̃t̃legẽ ne mo¬
iustus essa quando quid ẽ p̃qua dragintos &xax annos
ꝓmissionis in lata lexdi psũ abrahã disa ac &i a cobo
&om̃s inmedi& cote scõs ex ꝑtos benedictionis ostender &
quȩ non potuis sa cuiq sine lege conferri: aq̃g immo
destrueraur promissio si exlege quis quam iust : eẽt
si eni qui gxlege heredessunt exinanito ÷ fides euacua¬
te :÷ ꝓmissio : lexenimirã operat᷑ ad hocutiq: ut adi¬
rã euadendã digatic̃ requira t᷑ uł s. Quod quia ma¬

Expanded text:
o grosse dialectice? quomodo erat consequens, si nulli o grosse dialectice? quomodo erat consequens, si nulli essent haeredes benedictionis, nisi qui ex lege sunt, neminem qui fuisset ex lege, benedictione privari? Numquid quia nemo est haeres, nisi baptizetur, propterea qui baptizantur, omnes in lege non esse benedictionis haeredes, quia talibus lex iram operatur; constat promissionem illam non circumcisioni convenire, sed fidei. Destruerannos promissionis allata lex , et ipsum Abraham, et Isaac, et Jacob, et omnes in medietate sanctos expertes benedictionis ostenderet, quae non potuisset cuiquam sine lege conferri. AUG. Imo destrueretur promissio, si ex lege quisquam justus esset. Si enim qui ex lege, haeredes sunt; exinanita est fides, evacuata est promissio; lex enim iram operatur : ad hoc utique, ut ad iram evadendam, Dei gratia requiratur. CLXI. JUL. Quod quia ma
Abbreviated transcription (Latin):
datac confidens inuistutesua. Exfide aut̃ in iusticĩ
ideo dicit eẽ ex dõ qui ad s̃ unicuiq: pastitur mensur ã
fidei & cadfidem ꝑtin& credere quod in nob̵ ds̃ oper&
& uelle sicut operabactur in illapurpuraria cui:
a peruerat sensum ut intender& in eaquȩ apaulo
dicebant᷑ : Ac ꝑ hoc necipsi iudccei qui credi derunt
in xp̃m inquib: e poculus fuit ex legehered es omnino¬
non dicendi sunt sed potius ex promisionem : id eo
enim dictum est in isccac uocabitur tibi semen quia
non filu carnis hufiliidĩ sed filii promisionis de putin
insemine: Iuł dix Collegit iacq: a postolus ar̃gum̃tũ
consequens erat neminẽ qui fuiss& ex legebene dic¬
tionepriuari. Id est sicircumcisio tantum ualer&
ut sine ea fidesnhilucclere sicut gentes liquebat repul¬
sas ita probcobatur deiud eis ad ꝑdictionem numquã
quis quã irepotuisse. Aq̃s R Quomodo erat consequens

Expanded text:
data, confidens in virtute sua. Ex fide autem justitiam, data, confidens in virtute sua. Ex fide autem justitiam, ideo dicit esse ex Deo, quia Deus unicuique partitur mensuram fidei : et ad fidem pertinet credere quod in nobis Deus operetur et velle ; sicut operabatur in illa purpuraria, cujus aperuerat sensum, ut intenderet in ea quae a Paulo dicebantur . Ac per hoc, nec ipsi Judaei qui crediderunt in Christum, in quibus et Paulus fuit, ex lege haeredes omnino dicendi sunt, sed potius ex promissione. Ideo enim dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen, quia non qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . CLIX. JUL. Collegit itaque Apostolus argumentum consequens erat, neminem qui fuisset ex lege, benedictione privari: id est, si circumcisio tantum valeret, ut sine ea fides nihil valeret; sicut Gentes liquebat repulsas, ita probabatur de Judaeis ad perditionem nunquam quemquam ire potuisse. AUG. Quomodo erat consequens,
Abbreviated transcription (Latin):
quod nondicitur denegootur ut intellegentie
opera uerborum dispendia suppleantur : a q̃sre¬
ic intellegunt qui non intellegunt quur non ad ten¬
ditis sgoideo non esseheredes ex lego quia lex irã
operatur &bienim non estlex nec preuccricatio
Ideo autem ex promisione qui ccds̃ quod promittro
ipse facit : Quienim precepit legis impleresepu¬
tcct ꝑcerbitrium proprieuo luntatis sinespũ
gratiȩ suamiusticiam uult constituere non iustici¬
amdĩ sumere: Namunde dicit idem apostolus
utinueniar in illo non habens meam iusticiam quȩ
exlegeest sediusticiam quȩ ex fide iusticiam ex dõ
quecre suam dicitiusticiam que & lege est eamque
iusticiã reprobat : Non autẽ suam sed ex dõ iusticiã
que est exfide. Numquid lexnonest exdõ quinisi infi¬
delis hoc dixerit sed ex legedicit iusticiã suã in quaho¬
moputcet sufficere sibilegem facienda diuina man¬

Expanded text:
quod non dicitur, denegatur, ut intelligentiae quod non dicitur, denegatur, ut intelligentiae opere verborum dispendia suppleantur. AUG. Sic intelligunt, qui non intelligunt. Cur non attenditis, rogo, ideo non esse haeredes ex lege, quia lex iram operatur? Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Ideo autem ex promissione, quia Deus quod promittit, ipse facit. Qui enim praecepta legis implere se putat per arbitrium propriae voluntatis sine spiritu gratiae, suam justitiam vult constituere, non justitiam Dei sumere. Nam unde dicit idem apostolus, Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed justitiam quae est ex fide, justitiam ex Deo ? Quare suam dicit justitiam, quae ex lege est, eamque justitiam reprobat; non autem suam, sed ex Deo justitiam, quae est ex fide? Numquid lex non est ex Deo? Quis nisi infidelis hoc dixerit? Sed ex lege dicit justitiam suam, in qua homo putat sufficere sibi legem ad facienda divina man
Abbreviated transcription (Latin):
go superius id egiss& ut intellegeremus a consorcio
iusticie non potuisse excludigentes sedper eadem
fidem cumfiliis circum cisionis inhabra hae stir¬
penumerari. Nunc intullit neminem decircũ¬
cisione ad eam promisionem quȩ abrahe dcctor
est pertinere:. hoc autem omnino nisi intellegat᷑
repumat: quoditacque ait ssienim quis̃ ex lege he¬
redos sunt: euccu atacest fides & destruotec est
repromissio : Non hoc pronunciauit ut uidelic&
nemo deiudeis perfidem fieri credatur heres
promisionis antique sed de est sermo cuius uicẽ
impl& intellegentia non solũsheredes esse qui &
legesunt: utsi hoc modo dictum effe. Si enim qui
sunt ex lege soli heredessunt euacuatoc est fides
Uereenim preputiũ uidereur excludi si adnul¬
los praer eos quiex circum cisione erant bene¬
dictionis hereditcos peruenir& : Intelleganda igit᷑
consueo scripturarũ est : quia non continuo

Expanded text:
go superius id egisset, ut intelligeremus a consortio go superius id egisset, ut intelligeremus a consortio justitiae non potuisse excludi Gentes, sed per eamdem fidem cum filiis circumcisionis in Abrahae stirpe numerari; nunc intulit, neminem de circumcisione ad eam promissionem, quae Abrahae data est, pertinere: hoc autem omnino, nisi intelligatur, repugnat. Quod itaque ait, Si enim qui sunt ex lege, haeredes sunt; evacuata est fides, et destructa est promissio; non hoc pronuntiavit, ut videlicet nemo de Judaeis per fidem fieri credatur haeres promissionis antiquae: sed deest sermo, cujus vicem implet intelligentia, non solos haeredes esse qui ex lege sunt; ut si hoc modo dictum esset: Si enim qui sunt ex lege, soli haeredes sunt, evacuata est fides. Vere enim praeputium videretur excludi, si ad nullos praeter eos qui ex circumcisione erant, benedictionis haereditas perveniret. Intelligenda igitur consuetudo Scripturarum est, quia non continuo
Abbreviated transcription (Latin):
qnisunt stelede beredersunt euacuatec est fiderdos¬
truetet est repromisio qui sermoni si intelleatune
ingere maxinam questionem dubio enim procul
dient epiorse eeligo quos iup raddixeritegiciree mici¬
fiom  uos ebit artum nouerat cerrogtere u tpucet¬
mini priuerse neminem as summi ad abrahe sat¬
minis digniteotem ad que hoc disputacione colle¬
gesaniut quia non solum hi quie circum cisione
sed e illupuiex preputio sectteri uoluissent uesti¬
peo sidei abrahe non in merito abrahe filucer¬
amñinonieo ut intellecotis cui pratiaesit sinimicine
tto nde operaridinuo luntectis inmentib hominũ
nonunnolantes credant. Quod absurdis oininu
dicitur selut uolentes & nolentib fiant Vonsicat
facit doctor hono docendo & hostcendominaciso
a promitendo in sermonedi quo d frdistunando
nise ds̃ intus opereur duelleperinuestigcobiles
uicossuces. Cumenim uerbis doctor plantot
Cumuero dat increentum ds̃ sine dubio credit¬
& proficit : Ecce quod inter est interlegem & pro¬

Expanded text:
qui sunt ex lege, haeredes sunt; evacuata est fides, destructa est repromissio . Qui sermo, nisi intelligatur, ingerit maximam quaestionem: dubio enim procul, dicit eos esse ex lege, quos supra dixerat ex circumcisione, quos sibi tantum noverat arrogare, ut putarent praeter se neminem assumi ad Abrahae seminis dignitatem: atque hoc disputatione collegerat, ut quia non solum hi qui ex circumcisione, sed et illi qui ex praeputio sectari voluissent vestigia fidei Abrahae, non immerito Abrahae filii cenintelligatis, cui gratiae sitis inimici, negando operari Deum voluntates in mentibus hominum: non ut nolentes credant, quod absurdissime dicitur; sed ut volentes ex nolentibus fiant. Non sicut facit doctor homo, docendo et hortando, minando et promittendo in sermone Dei: quod frustra fit, nisi Deus intus operetur et velle per investigabiles vias suas. Cum enim verbis doctor plantat cum vero dat incrementum Deus , sine dubio credit et proficit. Ecce quod interest inter legem et pro
Abbreviated transcription (Latin):
entia cuius est in coximee castigebat : Uerum quia cons¬
teobet &icep ropħ &ces propter iusticiam crebomostis
enituis se contemtu & plurimos promagis quib: q reb
dipitactisq: insite flgre rutilantibus : securo ad interi¬
tum anim ocurrisse: nes ingulccritas uis tutis xp̃i dilu¬
cibreius modi es s& exemplis intullitapostolus ꝑ quodos¬
tender& caritatem & fostitudine milli s unico eminere
fccstigo assencior & erlic& racrolic& uixtacm̃ proreb:
iustis & bonismori elegrre non nullos sed illis negiciorũ
dignitasidest ipsccrum rerum proquib: dimicaueraN
Ilccritudo periculorum temper auit dolorem: ꝓp̃s aut̃
nichilhaebuit quod ccmncer & instudiis impiorum & prohis
quiendio o pria uoluntactedesformes non est cesperncea

Expanded text:
cujus est maxima vis, castigabat. Verum quia constabat, etiam Prophetas propter justitiam crebro mortis enituisse contemptu, et plurimos pro magnis quibusque rebus dignitatisque insitae fulgore rutilantibus securo ad interitum animo cucurrisse, ne non singularitas virtutis Christi dilucidior ejusmodi esset exemplis, intulit Apostolus, per quod ostenderet charitatem et fortitudinem illius unico eminere fastigio: Assentio et ego, licet raro, licet vix, tamen pro rebus justis et bonis mori elegisse nonnullos; sed illis negotiorum dignitas, id est, ipsarum rerum pro quibus dimicaverant claritudo, periculorum temperavit dolorem: Christus autem nihil habuit quod amaret in studiis impiorum, et pro his erant propria voluntate deformes, non est aspernatus
Abbreviated transcription (Latin):
&icompro impiis. sed proimpiis inquid mostuus ÷ : Ut autẽ
&ipsecdibi confersus est &icmpropcruulis mostuus est :
& tecm̃ qua fronte neessio transisseineos orgnali terim¬
pi&cotem primi hominis negees. Quo modo ergo ꝑtinent
adeum quipro impus mortuus est Nuł dix Nixenim
proiusto quis moritur: nam probono forsitanquis audeat
mori : Com mendaet ds̃ carittem suam in nobis quom sicũ
adhuc peccatores essem : xp̃s pronob mostuus ÷: Multoma¬

Expanded text:
 Ut autem et ipse alibi confessus es, etiam pro parvulis mortuus est: et tamen, qua fronte nescio, transiisse in eos originaliter impietatem primi hominis negas. Quomodo ergo pertinent ad eum, qui pro impiis mortuus est? CLXX. JUL. Vix enim pro justo quis moritur: nam pro bono forsitan quis audeat mori. Commendat autem Deus charitatem suam in nobis: quoniam si cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est; mu