comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ coupore. an obicrit relicto corpore. Quo mͦ aut̃
uł qlio tẽpre. aut a qͥb: ꝑsonis scĩssimũ corpus cius
inde ablatũ fuerit. uel ubi transpositũ. utrũ uere¬
surrexit nescit᷑: quãuis non nulli asseuerare uelint
celestib: uestiri. quod & aebeato iohanne euglista eius
ministro cui uirgini axpo uirgo cõmissaẽ. plurimi
asseuerant: q insepllcro eius ut fertur non nisi man¬
na inuenit᷑ qđ & scaturrire cernit᷑. Vcrũtamen qͥđ u
horũ uerius censeat᷑. ambigimus: Melius tamen
dõ totũ. cui nihil inpossibileẽ cõmittimus. quam
aliud temere a efinire uelimꝰ auctoritate nr̃a.
qđ non ꝓbamꝰ. Sicuti & dehis quoscũ dnõ teste
euglõ resurrexis se credit᷑. sed utrũ redierint in t̾¬
rȩ puluerẽ. cestũ non habemꝰ. nisi quod legimus
quia multa corpora scõr qͥ dormierant surrexerunt.
ac uenerunt inscam̃ ciuitatẽ scilicet ierusalẽ. &
apparuerunt multis. Deqͥb ꝓfecto non nulli

Expanded text:
pore an obierit relicto corpore. Quomodo autem uel quo tempore aut a quibus personis sanctissimum corpus eius inde ablatum fuerit uel ubi transpositum utrumue resurrexerit nescitur, quamuis nonnulli astruere uelint anne evangelista ejus ministro cui virgini a Christo virgo commissa est plurimi asseverant, quia in sepulcro ejus ut fertur nonnisi manna invenitur, quod et scaturire cernitur. Verumtamen quid horum verius censeatur, ambiguum est. Melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, committimus, quam aliud temere diffinire velimus auctoritate nostra, quod non probamus sicut et de his quos cum Domino, teste Evangelio, resurrexisse credimus . Sed utrum redierint in terrae pulverem, certum non habempora sanctorum qui dormierant, surrexerunt, ac venerunt in sanctam civitatem, scilicet, Jerusalem, et apparuerunt multis . De quibus profecto nonnulli d
Abbreviated transcription (Latin):
neq tuas laudes omino tacere queo. Idcirco tuae
tȩ interrogent filiȩ quas lactȩ nutris. tu ea melius
p̃cib. pulsate ad hostiũ inuitantis amici: si quo mͦ¬
eadẽ misteria uob̃ aperiant᷑. quȩ rescrata sunt matri:
U cruntamen dehis quid plura dicam. S omã saluato¬
ris gesta & beatȩ mariae obseqͥa. nec non  actus uitę.
ex eugło didicistis. Et nunc quid suꝑ est: ut ab aliqͦ¬

Expanded text:
neque tuas laudes omnino tacere queo. Idcirco tuae neque tuas laudes omnino tacere queo. Idcirco tuae te interrogent filiae, quas lacte nutris: tu ea melius precibus, pulsate ad ostium invitantis amici: si quomodo tandem vobis aperiantur, quae reserata sunt matri. Verumtamen de his quid plura dicam? Omnia Salvatoris gesta, et beatae Mariae obsequia, necnon actus vitae ex Evangelio didicistis. Et nunc quid superest, ut ab aliq
Abbreviated transcription (Latin):
no qͥb se occupent laudib ex eadẽ die. qͥbus ue
diuinis uacent lectionib presestim cũ & eadẽ
miro cuderi nt eloqͥo. quȩ achac quidẽ uberius
ubiq inscripturis diuinis p̃dicata legunt᷑. Quio
enim aliud sonant euangelia. nisi nascentẽ dnm̃
exmaria uirgine . & om̃a eius incrementa quo¬
usq fuit in mundo dumtaxat diuinis efferunt
p̃coniis & porro ab exordio sci cuanglũ. gabrielẽ
archangłm colloquentẽ mariȩ audistis: & de inceps
reliqͣ om̃a plenius legistis : Ad p̃sepe quoq opaula
pundia noui pastus. & quęrelas nescii ploratus.
munera in uisione beatis oculis conspexisti. ipsa
eadẽ munera bene intellegendo uotis om̃ib fide
dõ obtulisti: Nam & cũ eisdem magis. am̃ puerũ
in p̃sepio ad orasti. Sed forte conquesta me delatorẽ.
uolebas teste conscientia: mͥ narrare ante p̃sepi ũ
ubi plurimũ lacrimata es non debereꝰ: Quod ut
uerũ fatear: xp̃i p̃conia &iam si uoluero ad iuratus.

Expanded text:
no, quibus se occupet laudibus eadem die, quibusve divinis vacet lectionibus: praesertim cum et eadem miro cuderint eloquio, quae de hac quidem uberius ubique in Scripturis divinis praedicata leguntur. Quid enim aliud sonant Evangelia, nisi Dominum nascentem ex Maria virgine? et omnia ejus incrementa, quousque fuit in mundo dumtaxat, divinis efferunt praeconiis. Porro ab exordio sancti Evangelii Gabrielem archangelum colloquentem Mariae didicistis, et deinceps reliqua omnia plenius legistis. Ad praesepe quoque, o Paula, pundia novi partus, et querelas nescii ploratus, munera, in visione beatis oculis conspexisti: ipsa eadem munera bene intelligendo votis omnibus fide Deo obtulisti. Nam et cum eisdem magis Deum puerum in praesepio adorasti. Sed forte conquesta me delatorem, volebas teste conscientia, mihi narrare ante praesepium, ubi plurimum lacrymata es, non debueras: quod ut verum fatear, Christi praeconia, etiamsi voluero adjuratus,
Abbreviated transcription (Latin):
si is solent loqui ad poplm̃. quod utiq genus
docendi necdũ attigerã. Sed quia negare
nequeo quic quid in uingitis nimia urã deuictus
dilectione : experiar quȩ ostamini affectu in¬
fantiũ more balbutientiũ. qui quȩcũq audierint
fari gestiunt. cũ necdũ possint ad plenũ uerba
forinare. Maxime qc ꝓpt̃ simpliciores quasq:

Expanded text:
siis solent loqui ad populum: quod utique genus siis solent loqui ad populum: quod utique genus docendi, necdum attigeram. Sed quia negare nequeo quidquid injungitis, nimia vestra devictus dilectione, experiar quae hortamini affectu infantium, more balbutientium, qui quaecumque audierint, fari gestiunt, cum necdum possint ad plenum verba formare: maxime
Abbreviated transcription (Latin):
go duplicem ueniam ate lector exposco.
primũ quod soloẽcismis & abiectione uerbo¬
rũ aures tuas uulnero. deide quod plixior
pagina uid etur parere fastidiũ. sed non pigeat
recensere. quod xpm̃ prestare nonpiguit. qui
dũ scos suos glorificat. Nos inuitat exemplo.
& tamen am̃ testor consciũ secrecorũ: meplu¬
ia de domini mei germani factis agnita &
usse. Ex quo reum esse me
fateor supprimendo quod mirabiliter Ad
profectum om̃ium diuina uirtus operata
est Et ideo inscribendo succinctũ magis
me arbitror fuisse : quam nimium
BXPLICIT
PAUIAM & EUSTOCHIUM DE ASSUMPTIOne
ogitis me o paula & eustochi¬
um immo caritas xp̃i me
cõpellit : qui uobis dudum
tractatibus lo qui consueue¬
ram. ut nouo loquendi gene¬
re. scĩs quae uobiscũ degunt
uirginib latino utentes
eloquio. exortationis grã̃ sermonẽ faciam de
as suptione beatȩ & gloriosȩ semꝑ uirginis
mariae. more eorũ qui declamatorie in aeccle¬

Expanded text:
go duplicem veniam a te, lector, exposco, go duplicem veniam a te, lector, exposco, primum quod soloecismis et abiectione verborum aures tuas vulnero, deinde quod prolixior pagina videtur parare fastidium. Sed non pigeat recensere, quod Christum praestare non piguit; qui dum sanctos suos glorificat, nos invitat exemplo. Et tamen Deum testor conscium secretorum, me plura de domni mei Germani factis agnita et probata tacuisse; ex quo reum esse me fateor subprimendo, quod mirabiliter ad profectum omnium divina virtus operata est. Et ideo in scribendo succinctum magis me arbitror fuisse quam nimium. EXPLICIT PAULAM ET EUSTOCHIUM De assumptione ogitis me, o Paula et Eustochium, imo charitas Christi me compellit, qui vobis dudum tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quae vobiscum degunt virginibus, Latino utens eloquio, exhortationis gratia, sermonem faciam de Assumptione beatae et gloriosae semper Virginis Mariae, more eorum qui declamatorie in Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
lacentiam corpus dũ p̃terit. ceca iam noc te
peruenit Quod in ecclã collocatũ dũ uigiliis
scẽ deuotionis ex colit᷑. matrona quȩdã locieius
paralisi dissoluta ita ut nullũ menbrũ suo fun¬
geretur officio. p̃cario de poscit ut feretro cor¬
poris subderetur. ibiq usq ad luce extenta
decubuit. Mature corpus at tollit᷑. surgit &
miulier: et uiuificata ꝑ mortuum: miran¬
tib poplis ꝓpͥis pedib debitũ reddit
xcipiunt galliae patronũ ꝓpriũ maiore famu¬
latu. quippe ubi reucrentiȩ uingebantur
affectus Om̃e hominũ genus. diuerso occur¬
rit officio Alii uias prȩruptis depositis mol¬
liunt. & pontiũ in nouatione continuant.
Alii expensas ingerunt: alii psalmis intonant
alii colla supponunt. R efulgebat reꝑcusso solis
radio splendorẽ. sibi etiam ꝑdiem uindicans
luminũ multitudo. totoq ministerio carita¬
tis. ꝓpͥe reddit᷑ ciuitati. ubi sepultus corpore.
cotidianis miraculis uiuit & gloria¬

Expanded text:
lacentiam corpus, dum praeterit, caeca iam nocte pervenit. Quod in ecclesia conlocatum dum vigiliis sanctae devotionis excolitur, matrona quaedam loci eius paralisi dissoluta, ita ut nullum membrorum suo fungeretur officio, precaria depoposcit, ut feretro corporis subderetur, ibique usque ad lucem extenta decubuit. Mature corpus adtollitur, surgit et mulier et, vivificata per mortuum, mirantibus populis, propriis pedibus debitum reddit Excipiunt Gralliae patronum proprium maiore famulatu, quippe ubi reverentiae iungebatur affectus. Omne hominum genus diverso occurrit officio; alii | vias, praeruptis depositis, molliunt et pontium innovatione continuant, alii expensas ingerunt, alii psalmis intonant, alii colla subponunt. Refulgebat, repercusso solis radio, splendorem sibi per diem vindicans, luminum multitudo, tantoque ministerio caritatis propriae redditur civitati, ubi, sepultus corpore, cotidianis miraculis vivit
Abbreviated transcription (Latin):
egina placidia deposito imperii suꝑcilio.
occurrit pauperi. requirit infirmum.
tribuens quicquid abea beneficii postulat. Peculi¬
ariter sane petiit. quod illa inuita concessit:
ut gleba corporis sui patriȩ redderctur. Uisitan¬
tũ uͦ tanta fut dieb ac noctib: multitudo : quan¬
tũ aut admisit aditus. aut̃ domus recepit. Tempus
omẽ : choris psallentib tenebatur. Septimo in¬
cõmodi die : ad cȩlos anima felix et beatã
tranfertur¬
ereditas deinceps relicta diuiditur partẽ p̃sump¬
sit imperiũ : partẽ uindicant sacerdotes: Et
quod fieri deopib solet. Nascit᷑ de exiguitate.
contentio dũ de est quod capiant. Solius bene¬
dictionis heres: capsulã cũ sc̃ĩs regina suscepit
Cocullã cũ interiore cilitio: ep̃s petrus usurpauit
Sex uͦ antistites ut aliquio moni menti ex successi¬
one scĩtatis acciperent. disrũpere quod super¬
fuerat maluerunt. Unus palliũ: cingulum
alter accepit. Duo tunicã: duo sagulũ diuiserunt¬

Expanded text:
egina, deposito imperii supercilio, occurrit pauperi, requirit infirmum, tribuens, quicquid ab ea beneficii postulat. Peculiariter sane petiit, quod illa invita concessit, ut gleba corporis sui patriae redderetur. Visitantum vero tanta fuit diebus ac noctibus multitudo, quantum aut admisit aditus aut domus recepit. Tempus omne choris psallentibus tenebatur. Septimo incommodi die ad caelos anima fidelis et beata transferturereditas deinceps relicta dividitur; partem praesumit imperium, partem vindicant sacerdotes, et quod fieri de opibus solet, nascitur de exiguitate contentio, dum deest, quod capiant, – solius benedictionis heredes! Capsulam cum sanctis. regina suscepit; cucullam cum interiore cilicio Petrus episcopus usurpavit. Sex vero antestites, ut aliquid monumenti ex successione sanctitatis acciperent, disrumpere quod superfuerat maluerunt: unus pallium, cingulum alter accepit; duo tunicam, duo sagulum diviserunt
Abbreviated transcription (Latin):
cinde apparatu defuncti : feruent studia confe¬
rentũ accusantiũ cur parua ex pensa mortuo
deberctur : A colius corpus aromatũ constricti¬
one solioauit. regina uestiuit Quib omĩbus
rite ꝑfectis. ex pensis et euectionib Iter instru¬
it imperator. ministrosq eius copiosa largitio¬
ne ꝓsequitur. sacerdotes religionis obsequi um.
& in p̃senti instruunt. & ordinatione p̃mit tunt.
unũq agmen informatur ad gallia

Expanded text:
inde apparatum defuncti fervent studia conferentum, accusantium, cur parva expensa mortuo deberetur. Acolius corpus aromatum constrictione solidavit, regina vestivit. Quibus omnibus rite perfectis, expensis et evectionibus iter instruit imperator ministrosque eius copiosa largitione prosequitur. Sacerdotes religionis obsequium et in praesenti instruunt et ordinatione praemittunt, unumque agmen informatur ad Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
ũ obtinuis. set arbitriũ. Nisi titubationis ꝑfidia
mobilẽ & indisciplinatũ poplm adrebellionẽ
pristinã reuocasset. Quo facto & intercessio
sacerdotis euanuit: et imperialis crudelitas
circũ scriptione frustrata est. qͥ tamen ꝓcallio i¬
tade multiplici. breui poenas ꝑfidie te merita

Expanded text:
um obtinuisset arbitrium, nisi Tibattonis perfidia um obtinuisset arbitrium, nisi Tibattonis perfidia mobilem et indisciplinatum populum ad rebellionem pristinam revocasset. Quo facto et intercessio sacerdotis evanuit, et imperialis credulitas circumscriptione frustrata est. Qui tamen pro calliditate multiplici brevi poenas perfidae temerita
Abbreviated transcription (Latin):
colii eunuchi tũ prepositi
regalis cubili alũmis. iã uiuenit liberalit̾ insti¬
tutus. huius modi demonio uerabat᷑: Quod per
menstruũ tepus redeuntib incrementis luna¬
rib captiuos suos caduea allisione ꝓsternit.
Inc̃uentu reginae uel ꝓcerũ. scõ uiro p̃sentatur
& traditur Quẽ diu ex aimatũ purgare die cadẽ
distulit . cũ soleret furiossissimos demonas prima
manus impositione depellere. Ita enim miseran¬
di iuuenis medullas et interiora penetrauerat.
ut quasi uas ꝓpͥum certis tẽporib: possideret:
recludi eũ secũ nocte constituit. Tum uͦ ex in¬
teriorib latebris m̃anifestus crupit. & quasi in¬
ter tormenta cõpositus. tẽpus indicat quod ine
unte actate coeperat in nocentẽ. Itaq uissus
egreditur. purgatusq adolescens. post diem alterũ¬
palatio reformatur. Causam sane armoni canȩ
regionis. quae necessitatẽ peregrinationis in dixe¬
rat. obtenta uenia et securitate ꝑ p&ua ad ꝓpri¬

Expanded text:
coli eunuchi, tum praepositi regalis cubiculi, alumnus iam iuvenis, liberaliter institutus, huiusmodi daemonio vexabatur, quod per menstruum tempus, redeuntibus incrementis lunaribus, captivos suos caduca allisione prosternit. Interventu reginae vel procerum sancto viro praesentatur et traditur. Quem diu examinatum purgare die eadem distulit, cum soleret furiosissimos daemones prima manus inpositione depellere. Ita enim miserandi iuvenis medullas et interiora penetraverat, ut quasi vas proprium certis temporibus possideret. Recludi eum secum nocte constituit. Tum vero ex interioribus latebris manifestus erupit et, quasi inter tormenta conpositus, tempus indicat, quod ab eunte aetate ceperat innocentem. Itaque iussus egreditur, purgatusque adulescens post diem palatio reformatur.. 40. Causam sane Armoricanae regionis, quae necessitatem peregrinationis indixerat, obtenta venia et securitate perpetua, ad propri
Abbreviated transcription (Latin):
&docuit. C&erũ ad exemplũ humanȩ uitȩ conũsatio
eius post ascensionẽ xp̃i generalit̾ cũ aplis fuit. quousq
dispgunt᷑. sicuti lucas meminit dicens. quod regressi
qͥđdẽ amonte oliueti. hierosolimã uener̃t. & a scendert̃
in canaculũ. ubi manebant p&irus. & ioħs. iacobus.¬

Expanded text:
docuit. IV. Caeterum ad exemplum humanae vitae, conversatio ejus post ascensionem Christi generaliter cum apostolis fuit quousque disperguntur: sicut Lucas meminit, dicens: Quod regressi quidem a monte Oliveti, Jerosolymam venerunt, et ascenderunt in coenaculum, ubi manebant Petrus et Jo
Abbreviated transcription (Latin):
adnõ nr̃o uiaticũ peregrinaturꝰ accipere. Et
cũ causan peregrinationis inquirerẽ: ne m&uas
inquit. ad patriã non ad peregrinationssste dirigo.
ubi habebis quietẽ & qui ẽ sẽpit̾nam. Diri uabant
intellectu alio sõniũ sacerdotes. sead ille studiosi¬
us cõmendabat extrema dicens. Bene noui. qua
ut post dies aliquot sequeret᷑ in cõmodũ. quo
ingrauescente. ciuitas tota turbat᷑. ac celerabat¬
transitũ qui uocabat ad glam̃ et fessum alabora¬

Expanded text:
nostro viaticum peregrinaturus accipere, et cum causam profectionis inquirerem: „Ne metuas", inquit, „ad patriam, non ad peregrinationem te dirigo, ubi habebis quietem et requiem sempiternam"'. Dirivabant intellectu alio somnium sacerdotes; sed ille studiosius commendabat extrema, dicens: 'Bene novi, quaut post dies aliquot sequeretur incommodum; quo ingravescente, civitas tota turbatur. Accelerabtransitum, qui vocabat ad gloriam, et fessum eroa
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ studiosissimẽ sui agnitionẽ ab iectione
uelaret. mediolani quis aut quantus. eẽt
celare non potuit
rat aut̃ dies scoꝵ sollemnitate uenerabilis. qui
in unũ plurimos collegerat sacerdotes. et dũ
missa sacris misterus celebrat᷑ altari. in cognit
& in piusus ingreditur. Statĩq unus epoplõ
captiuus inimici cũ ingenti uociferatione
pclamat: Curnos in italia germane ꝓsequeris .&
rasti. quid uniuersa per lustras. Quissce ut nos
qui&i eẽ possimus Fit ad miratio & terror in
poplõ. &ius eet̃ germanus. dũ alter ad alterum
intuetus. inquiritur. Et licet habitu despica¬
bilis uideretur. uultus tamen dignitate cognosci¬
orant. ut furiosum qͥ Nomen eius confessus fue¬
rat uisitaret. Quẽ non p̃sumptionis coturno.
sed oboedientiȩ studio prȩcepit exhiberi. remotũ¬
q: insecr&ario celebri absolutione purgatũ. ad
conuentũ publicũ reuocauit in columem. Hoc
primũ uirtutis suȩ signũ in italia perfamulum

Expanded text:
Et cum studiosissime sui agnitionem abiectione velaret, Mediolani, quis aut quantus esset, celare non potuit. torum sollemnitate venerabilis, qui in unum plurimos collegerat sacerdotes. Et dum missa sacris misteriis celebratur ad altare, incognitus et inprovisus ingreditur, statimque unus e populo, captivus inimici, cum ingenti vociferatione proclamat: 'Cur nos in Italia, Germane, persequeris? rasti. Quid universa perlustras? Quiesce, ut nos quieti esse possimus'. Fit admiratio et terror in populo; quis esset Germanus, dum alter ad alterum intuetur, inquiritur. Et licet habitu despicabilis videretur, vultus tamen dignitate cognosciorant, ut furiosum, qui nomen eius confessus fuerat, visitaret. Quem non praesumptionis coturno, sed oboedientiae studio praecepit exhiberi, remotumque in secretario, celeri absolutione purgatum ad conventum publicum revocavit. Hoc priraum virtutis suae signum in Italia per famulum
Abbreviated transcription (Latin):
redeuntib itineris conlatione sociat᷑. qui dum
grauatii ustis fascib uiga nubib: inserta con¬
scendunt. torrente obuio tenebant᷑ qͥ in illis pre¬
ruptis p̃cipiciis neq animaliũ neq hominum
uestigia fidelit̾ herere patiuntur. Ert ex his
uiatorib unꝰ & claudus & senior. huus fascem
urbcatissimus humeris suis incer uastosglir¬
gites de portauit. eumq ex oneratũ iterito tran¬
situ subiecta ceruice transposuit. Libet hic

Expanded text:
redeuntibus itineris conlatione sociatur. Qui, dum, redeuntibus itineris conlatione sociatur. Qui, dum, gravati iniustis fascibus, iuga nubibus inserta conscendunt, torrente obvio tenebantur, qui in illis praeruptis praecipitiis neque animalium neque hominum vestigia fideliter haerere patiuntur. Erat ex his viatoribus unus et claudus et senior; huius fascem vir beatissimus humeris suis inter vastos gurgites deportavit eumque exoneratum, iterato transitu, subiecta cervice transposuit. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
ilic in conuentu om̃iũ ꝓstrati in terrã parentes. fili¬
am in annis nubib optuler̃. ciui debilitas pęnã seuis¬
simã : tẽporis accessione generauerat. Abortu enĩ
natiuitatis suȩ ita contractis nerius in palmã digiti
curuabant᷑. ut crescentib in trorsũ nimie unguib
cedente carnis teneritudine tot inciperent ee
uulnera quot digiti. et nisi insistenti acumini
ossa obiecta aliquatenꝰ restitissent: palmã totã
ulcera interius in messa trans foderent. huius
aexterã cõp̃hensam dũ ad trectat sacerdos. tactus
salubritate benedixit: Ap p̃hensosq singilatim
digitos. cedentib nerius in usum flexibilem reuo¬
cauit. red dit᷑q ministerio manus quȩ inferebat
sibi ipsa perniciem. Insuper id pi&atis ad iuingit.
ut scis manib directis iã digitis excessũ unguiũ
ad formã cõminus consu&udinis resecaret¬
ecursis itaq ciuitatib¬
gallicanis. dũ alpes italiam ingressurus exuperat.
casũ artificib: ex opere mercennario domum

Expanded text:
lic in conventu omnium prostrati in terram parentes filiam in annis nubilibus obtulerunt, cui debilitas poenam saevissimam temporis accessione generaverat. Ab ortu enim nativitatis suae ita, contractis nervis, in palmam digiti curvabantur, ut, crescentibus introrsum nimie unguibus, cedente carnis teneritudine, tot inciperent esse vulnera quot digiti, et nisi insistenti acumini ossa obiecta aliquatenus restitissent, palmam totam ulcera ulterius inmersa transfoderent. Huius dexteram conprehensam dum adtrectat sacerdos, tactus salubritate benedixit adprehensosque singillatim digitos, cedentibus nervis, in usum flexibilem revocavit, redditurque ministerio manus, quae inferebat sibi ipsa perniciem. Id insuper pietatis adiungit, ut sanctis manibus, directis iam digitis, excessum unguium ad formam communis consuetudinis resecaretecursis itaque civitaGallicanis, dum Alpes Italiam ingressurus exsuperat, casu artificibus ex opere mercennario domum
Abbreviated transcription (Latin):
esapientia demente. de uerbo deueritate defide
euirtute . deiustitia . desalute. deredemptione: & de in aequa
bielimam magũ ancipiti gladio ꝑcutit dicentem. siompsest
ds̃ quo modo dicitur quid non posse : Et paulũ calumnian¬
tem sillogistico spiculo terebrat. & cor cerebrumq eius. id
est intellectũ & sensum ꝑ fodit atq comminuit

Expanded text:
sapientia, de mente, de verbo, de veritate, de fide. De virtute, de justitia, de salute, de redemptione, et de inaequalitate: ubi Elymam Magum ancipiti gladio percutit dicentem: Si omnipotens est Deus, quomodo dicitur quid non posse? Et Paulum calumniantem syllogistico spiculo terebrat, et cor cerebrumque ejus, id est, intellectum et sensum perfodit atque comminuit
Abbreviated transcription (Latin):
ad tingi. credo docente archangło dnm̃ non ornatũ lapidũ.
sed cordis querere . & diligere puritatẽ. Uertex uͦ montis
extrinsecus partim cornea silua tegit᷑. partm uirenti
planitie dilatat᷑. Missarũ itaq cȩlebratione cõpleta
delegato ministrorũ. cantorũ. sacerdotũq officio. &
mansione constructa. omnẽ ibidem cotidie psalmorum
missarũq: cursũ. congruo precepit ordine celebrari: Nullus
aũt huc nocturno est tẽprausus in gredi. sedaurora transacta
matutinos ibidẽ cantant ymnos. Ex ipso aut saxo quo

Expanded text:
adtingi; credo docente archangelo Domini, non ornatus lapidum, adtingi; credo docente archangelo Domini, non ornatus lapidum, sed cordis quaerere et diligere puritatem. Vertex vero montis extrinsecus partim cornea silva tegitur, partim virenti planitiae dilatatur. 6. Missarum itaque caelebratione conpleta, s s vero, dęjegato ministrorum, cantorum sacerdotumque offitio, et mansione constructa, omnem ibidem cotidie psalmorum missarumque cursum congruo precepit ordine celebrari. Nullus autem huic nocturno tempore est ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibidem cantant ymnos. Ex ipso autem saxo, quo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ab locũ frequentate. Et te quidem cras ibi missas celebrante.
popłs iuxta morẽ cõmunic& . Meũ aũt erit ostendere.
quo modo ꝑmem& ipsũ locũ consetrauerim illũ. Ad ueni
unt aut mane cũ oblationib & magna instantia p̾cũ.
intrant regiã australem. & ecce longa porticus ab aquilone
porrecta. atq illã ad tingens posterulã extra ianuam.¬
quo uestigia marmori diximus in pressa. Sed priusquã
huc ꝑuenias. apparet adorientẽ basilica ꝑ grandis. qua ꝑ
gradus ascendit᷑. Haec cũ ipsa porticu sua quingentos fere
homines capere uidebat᷑: altare uenerandũ. rubroq: con¬
tectũ palliolo: ꝓpe mediũ pari&em meridianũ ostendens
Erat aut̃ ipsa domus angulosa non inmorem operis huma¬
ni pari&ib: erectis. sed instar speluncẽ. p̃ruptis. & sepius
eminentib asperata scopulis Culmine quoq: diuersȩ
altitudinis. quod hic uertice tangi. alibimanu uixpossit

Expanded text:
precibus locum frequentate; et te quidem cras ibi missam celebrante, precibus locum frequentate; et te quidem cras ibi missam celebrante, populus juxta morem communicet: meum autem erit ostendere quomodo per memetipsum locum consecraverim ipsuunt mane cum oblationibus et magna instantia precum, intrant regiam australem, et ecce longa porticus in aquilonem porrecta atque illam attingens ianuam, extra quam vestigia marmori diximus inpressa; sed priusquam huc pervenias, apparet ad orientem basylica grandis, qua per gradus ascenditur. Haec cum ipso porticu suo quingentos fere homines capere videbatur, altare venerandum rubroque contectum palliolo prope medium parietis meridiani ostendens. Erat autem ipsa domus angulosa, non in morem operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae preruptis et sepius eminentibus asperata scopulis, culmine quoque petroso diversae altitudinis, quod hic vertice tangi, alibi manu vix posset
Abbreviated transcription (Latin):
romanũ epm quid dehis agendũ sit. ꝑ nuntios scigcitatur
Qui tunc forte in monte. quinquagesimoferẽ miliario
a romana urbe distante. quẽ in cole scĩ siluestri cogno
taliaq mandata remittit. Si hominis ẽ illa dedicare
basilica. hoc maxime die quo uictoria dataẽ fieri oportet
Sin autẽ alias scõ ꝓuisori loci illius placuerit. eodẽ precipue¬
die illius ẽ in hoc uoluntas requirenda : Hoc ergo & tẽpr̃
inminente agamus ambo triduanũ cũ cuubus nr̃is ieuiniũ.
scãm trinitatẽ rogantes. ut munera quȩ ꝑsum mumsuȩ
sedis ministrũ conferre dignatus est. ad certũ usq finẽ ds̃¬
ꝑducat: factũq ẽ ut sugesserat antistes. locte uͦ consti
tino ꝑ uisionẽ apparens. nonẽ inquit uobis opus hanc
quãego aedificaui dedicare basilicã. ipse enĩ qui condidi
&iam dedicaui. Vos tantũ intrate. & me ad stante patrono.

Expanded text:
Romanum episcopum quid de his agendum sit per nuntios sciscitatur, Romanum episcopum quid de his agendum sit per nuntios sciscitatur, qui tunc forte in monte Saraptim, quinquagesimo fere milliario a Romana urbe distabat, quem incolae sancti. Silvestri cognomalia mandata remisit. Si hominis est illam dedicare basilicam, hoc maxime die quo victoria data est, fieri oportet; sin autem alias sancto provisori loci placuerit, eodem die, praecipue illius est in hoc voluntas quaerenda. Hoc ergo tempore imminente, agamus ambo triduanum cum civibus nostris jejunium, sanctam Trinitatem rogantes ut munera quae per summum suae sedis ministerium conferre dignatus est, ad certum usque finem perducat. Factumque est ut suggesserat antistes: nocte vero consttino per visionem apparens. Non est, inquit, vobis opus hanc quam ego aedificavi dedicare basilicam: ipse enim qui condidi etiam dedicavi: vos tantum intrate, et me assistente patrono,
Abbreviated transcription (Latin):
queq cedentib adũsariis. menia tandẽ suȩ urbis.
moribundi sub intrant. Qu iaut̃ euasert periculũ : cõ¬
ꝑto qđ angłsdĩ in ad uitoriũ uenerit xp̃ianis. nam
& sexcentos ferme suorũ fulmine uidebant inter¬
emptos regi regũ xp̃o continuo colla submittentes.
armis induunt᷑ cęlestis fidei. Cũq: domũ reuersi
uictores uota dño gr̃arũ ad tẽplũ refert̃ archangłi. uident
mane uixta ianuam septẽ trionalem quã p̃dixi. instar
posterulȩ pussillȩ. quasi hominis uestigia marmori
artius impressa. agnoscuntq beatũ michahelem. hoc pre¬
sentiae suȩ signũ uoluisse monstrare. Vbi uero est¬
ł quomodo intrare ł dedicare illic eccłam deberent
Vnde collatione facta ad orientẽ loci illius. beati petri
a postolorũ principis nomine condunt ȩcđam & dedicant.
altaria statuunt Tandẽ aut̃ antistes salubri reꝑto consilio.

Expanded text:
quaeque caedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis quaeque caedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi subintrant. Qui autem evasere periculum, comperto quod angelus Dei in adjutorium venerit Christianis, nam et sexcentos ferme suorum fulmine videbant interemptos, Regi regum Christo continuo colla submittentes, armis induuntur fidei. Cumque domum reversi victores, vota Domino gratiarum ad templum referrent archangeli, vident mane juxta januam septentrionalem quam praedixi instar posterulae pusillae quasi hominis vestigia marmori arctius impressa, agnoscunt beatum Michaelem hoc praesentiae suae signum voluisse monstrare. Ubi  et si intrare vel dedicare illic ecclesiam debeant. Unde collatione facta, ad orientem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam et dedicaaltaria statuunt. Tandem antistes, salubri reperto consilio,
Abbreviated transcription (Latin):
Iaec interei nea polite paganis ad huc ritibus oberran¬
tes. se pontinos & beneuentanos. qui ducentis quinqua¬
ginta milib a seponto distant bello lacessere tẽp̃tant
Qui antistitis sui monitis edocti triduo petunt inducias.
ut triduano ieuinio liceret quasi fidele patrocinium.
scĩ michahelis inplorare p̃sidiũ. Quo tẽpr̃. paganilitois
schenicis. falsorũ inuitant auxilia deorũ. Ecce autẽ nocte
ipsa quȩ belli p̃cederet diem ad est inuisione ses michahel
antisti᷑. preceseorũ dixit exauditas. uictoriam spond et̃
ꝓfuturã. & quarta diei hora. bello premonet hostibus
occurrendũ Leti ergo mane & de angelica certi uicto
ratu garganus immenso tremore conctit. fulgora crebra
uolant & caligo tenebrosa totũ montis cacumen obduxit
impleta ꝓph&ia quȩ dnm̃ laudans. qui facit inquit¬
angłos suos sp̃s & ministros suos flammã ignis. Fugiunt
pagani partim ferro hostiũ. partim igniferis inpulsi
sagittis . & neapolim usq sequentib:. atq: ad extrema

Expanded text:
 Inter haec Neapolitani paganis adhuc ritibus aberrantes, Sepontinos et Beneventanos, qui centum quinquaginta milliaribus a Seponto distant, bello lacessere tentant. Qui antistitis sui monitis edocti, tridui petunt inducias, ut triduano jejunio liceret quasi fidele patrocinium sancti Michaelis implorare et praesidium. Quo tempore, pagani ludis scenicis falsorum invitant auxilia deorum. Ecce autem nocte ipsa quae belli antecedebat diem, adest in visione sanctus Michael antistiti, preces dixit exauditas, victoriam spopondit adfuturam, et quarta diei hora bello praemonet hostibus occurrendum. Laeti ergo facti, et de angelica certi victorratu Garganus immenso tremore concutitur, fulgura crebra volant, et caligo tenebrosa totum montis cacumen obduxit, impleta prophetia quae Dominum laudans ait: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis . Fugiunt pagani, partim ferro hostium, partim igniferis impulsi sagittis, ad Neapolim usque sequentibus, atque extrema
Abbreviated transcription (Latin):
PISTO TAHILDE UUINIABBIS
INDIGNT. ADCVNCTOS SCÃE CATHOLICAE MATRIS
ECCLAE FILIOS ETFIDETES. PANDENS EUOMOdO
INUENIRE QUIS & SCIRE DEST DERANS. UALEATIN
EPIS TOLA AOXPI ANESSIMŨ IMPERATORẼDÕNU
CLUDO UUICŨ EXINDE DIRECTA. UNDE ET QUALITER
SUMPTASUNTEA. QUE IN COR PUS UNIUSTEXIU
SCDAT IUSSIONT̃ IPSINS RE DE GERAT. EXRRECORU

Expanded text:
pistola Hilduini abbatis indigni, ad cunctos sanctae Catholicae matris Ecclesiae filios et fideles, pandens quomodo invenire quisque scire desiderans valeat in epistola, ad Christianissimum imperatorem dominum Ludovicum exinde directa, unde et qualiter sumpta sint ea quae in corpus unius textus secundum jussionem ipsius redegerat ex Graecoru
Abbreviated transcription (Latin):
apud orbis principem qui ut trucidaretur huc roma suos appa¬
ritores direxerit in nobilitate ꝓsapiae & fanaticicultus euer¬
sione quantae fortitudinis in tormentorũ ꝑlatione. quam
abiectissimae uilitatis in occisione. quã p̃tiosissimae scĩtatis
corã dõ in morte. quã excellentissimae & in cogitabilis głae
cũ xp̃o in caelo quã mactae uirtutis sit in adutorionrãe fra¬
gilitatis adhuc laborantiũ in agone. quã felix cũ ꝓprio &
beato recepto corpore gaudebit ꝑpetuocũ sotiissuis & omnib:
angelicis choris cunc tisq scis dñi & electis in aeterna felicitate.

Expanded text:
apud orbis principem, qui ut trucidaretur, huc Roma appaapud orbis principem, qui ut trucidaretur, huc Roma apparitores suos direxerit, in nobilitate prosapiae et fanatici cultus eversione, quantae fortitudinis in tormentorum perlatione, quam abjectissimae vilitatis in occisione, quam pretiosissimae sanctitatis coram Deo in morte, quam excellentissimae et incogitabilis gloriae cum Christo in coelo, quam mactae virtutis sit in adjutorio nostrae fragilitatis, adhuc laborantium in agone, quam felix cum proprio et beato recepto corpore gaudebit perpetuo cum sociis suis, et omnibus angelicis choris, cunctisque sanctis Domini et electis in aeterna felicitate,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis passionis illorũ conicimus & multa ueterũ gesta reuol uentes
didicimus antiquitus morẽ fitisse romanũ. ut quisquis nobilissi mo¬
rũ reus maiestatis amilitia & defensione reipublicȩ aliose conferens.
contra senatus uotũ agere. uel aliter quã se sententia haber& docere
quo quomodo p̃sumpsiss&. securi ignominiose flagellis publice cae¬
sus cũ omni dedecore interir&. Unde & centesima undecima
olimphiade romanorũ consulmanilius torquatus. filium su¬
um lic& uictorem qđ contra imperiũ in hostes pugnauerit uirgis
caesũ securi ꝑcussit. Qua ꝓpter ex hisuos & quiq legentes aduer¬
tite quantȩ nobilitatis hic scsdñĩ dionysius scđm terrenã genetio¬
nẽ fuit in scło quantae sublimitatis scđm spiritalẽ regenerationẽ
in dño quanti feruoris & fidei tanta terrarũ spatiapio ⁊lo ueri¬
tatis ꝑlustrando inxp̃ianare ligione. quantae aestimationis & ĩa

Expanded text:
verbis passionis illorum conjicimus, et multa veterum gesta revolventes verbis passionis illorum conjicimus, et multa veterum gesta revolventes discimus, antiquitus morem fuisse Romanum, ut quisquis nobilissimorum reus Majestatis, a militia et defensione Reipublicae alio se conferens, contra senatus votum ageret, vel aliter quam se sententia haberet docere quo modo praesumpsisset, securi ignobiliose, flagellis publice caesus, cum omni dede core interiret. Unde et centesima undecima olym piade Romanorum consul Manlius Torquatus filium suum, licet victorem, quod contra imperium in hostes pugnaverit, virgis caesum, securi percussit. Quapropter ex his vos et quique legentes advertite, quantae nobilitatis hic sanctus Dionysius secundum terrenam regenerationem fuit in saeculo, quantae sublimitatis secundum spiritualem regenerationem in Domino, quanti fervoris et fidei, tanta terrarum spatia pio zelo veritatis perlustrando in christiana religione, quantae aestimationis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
lis addexterã patris sed& subiectis sibi principatib: & omniũ angłorũ
potestatibus. ꝑtanta annorũ uolumina. adhuc ab incredulis in debi¬
ta patiatur in noxie p̃iudicia. Haec interimdo nec plura sumatis
de cognitione suffragatoris urĩ auguste serenissime sumite & uera¬
citer omnibus innotescite . quia haec quae fideliter urae domina¬
tioni dirigimus. ueraciter ex ueracibus hystoriographis & hystori¬
non indig& . quae suosibi testi monio sufficit. quaeq testes uericissi mos
quosrepleuerit testi ficantes ueracia efficit. Deniq qđ nos diumul¬
tũq anxiantes quaesi uimus. aliquis alius forte mirabitur. Uide¬
lic& curpost om̃a tormenta. Nouissime uelut abinitio hiscĩ uiri
nudi publice uirgis ca esi & exstudio hebetatis securibus sunt decollati
uod tanto magis potest cogitando mirari : quanto alis scis di hocgenus
de collationis rarius aut nusquã legitur adiiberi. Iuinouerit utii

Expanded text:
lis ad dexteram Patris sedet, subjectis sibi principatibus, et omnium angelorum lis ad dexteram Patris sedet, subjectis sibi principatibus, et omnium angelorum potestatibus , per tanta annorum volumina adhuc ab incredulis indebita patiatur praejudicia. XVI. Haec interim, donec plura sumatis de cognitione suffragatoris vestri, Auguste serenissime, sumite, et veraciter innotescite omnibus, quia haec fideliter vestrae dominationi dirigimus, veraciter ex veracibus historiographis et historinon indiget, quae suo sibi testimonio sufficit, quaeque testes veracissimos quos repleverit, testificantes veracia efficit. Denique quod nos diu multumque anxiantes quaesivimus, aliquis alius forte mirabitur, videlicet cur post omnia tormenta novissime, velut ab initio, hi sancti viri nudi publice virgis caesi, et ex studio hebetatis securibus sint decollati: quod tanto magis potest cogitando mirari, quanto aliis sanctis Dei hoc genus decollationis rarius aut nusquam legitur adhiberi. Qui noverit, uti
Abbreviated transcription (Latin):
quitatibus debuissent conciliare ꝓpitium. detractione & famae
minoratione laborant quantũ exipsis est sibi habere infestum
Sed hisdem in caelis talium nec laude crescit. Nec derogatione de¬
crescit qui saluatori iunctus & conciuis angelorũ effectus de sũma
caelorũ arce singulorũ uoluntates intendit. Et sequens agnũ
quocũq ambulat. corda & iã omniũ diuino uo lumine plenus
ꝑserutatur & penetrat In hoc quin&iã scło non indig& głae
testimonio huiusmodi hominũ : si tamendicendi sunt homines
quid etrahunt eũ in caelisiam in mortaliter regnantẽ. quẽ adhuc in
mortali corpore ueneratae sunt bestiae a gonizantem. Sufficiens
esteni illi siisq comitibus laus illa in scło quã splendidissima eorũ
monumenta testant᷑ & celebri ad orationexpianus orbistotus ferep¬
cũ idẽ dsmaiestitis qui resurgens a mortuis iã nonmoritur . & in cae¬

Expanded text:
quitatibus debuissent conciliare propitium, detractione et famae quitatibus debuissent conciliare propitium, detractione et famae minoratione laborant, quantum ex ipsis est, sibi habere infestum. Sed isdem in coelis talium nec laude crescit, nec derogatione decrescit: qui Salvatori junctus, et concivis angelorum effectus, de summa coelorum arce singulorum voluntates intendit, et sequens agnum quocunque ierit, corda omnium, divino lumine plenus, perscrutatur et penetrat. In hoc quin etiam saeculo non indiget gloriae testimonio hujusmodi hominum, si tamen dicendi sunt homines, qui detrahunt etiam in coelis immortaliter regnanti, quem adhuc in mortali corpore veneratae sunt bestiae agonizantem. Sufficiens enim est illi suisque comitibus laus illa in saeculo, quam splendidissima eorum monumenta testantur, et celebri adoratione Christianus orbis fere totus proccum idem Deus majestatis, qui resurgens a mortuis, jam non moritur, et in coe
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ exulari ꝓea patisic acerbissime sustulit. de gahere caca fien¬
te a inbetilli uirtute contendit : Na ut uere impius & peruicax
iudicandus erit. qui post tot ratas sententias opinioni suae hinc ali¬
quid animo ꝑuersotractandũ reliquerit. Et sicut ex tremae demen¬
tiae est qui in medio & ꝑspicuodie conmenticiũ lumen requirit. Ita¬
qm̃ exstudio mendatiũ quaerit. comes & discipulus eius qui ab ini¬
tiomendax & pater mendacu extitit. Non in merito rectorum
decreto erit : Et quanta sit hebitudo susurronũ pessimi generis ho¬
minũ aestimare nonualeo : quidoctore aegregiũ & eximium martỹ¬
rem sehabere sigloria patriae suae suãq. quaererent. contende¬
re debuissent potius secũ habeant Non habere in murmurent
uanta quoq sit mentiũ amentiũ ꝑuersitas dolere ut respostulat
nequeo quaecũ uotis & laudũ p̃coniis martyrem gloriosũ suis ini¬

Expanded text:
nem exsulari, et pro ea pati sic acerbissime sustulit, detrahere caeca fronnem exsulari, et pro ea pati sic acerbissime sustulit, detrahere caeca fronet imbecilli virtute contendit. Nam ut vere impius et pervicax judicandus erit, qui post tot ratus sententias, opinioni suae hinc aliquid animo perverso tractandum reliquerit: ittiae est in medio et perspicuo die commentitium lumen inquirere. Quimendacium quaerit, comes et discipulus ejus, qui ab initio mendax et pater mendacii exstitit, non immerito rectorum decreto erit. XIV. Et quanta sit hebetudo susurronum, pessimi generis hominum, aestimare non valeo, qui cum doctorem egregium et eximium martyrem se habere, si gloriam patriae suae, suamque quaererent, contendere debuissent; potius se, cum habeant, non habere immurmurent. XV. Quanta quoque sit amentium perversitas, dolere, ut res postulat, nequeo: quae cum votis et laudum praeconiis martyrem gloriosum suis ini
Abbreviated transcription (Latin):
tus qui plura & frequenter ad eundẽ scripserat. hymnum
rithmicae compositionis pulcherrimũ deisto gloriosissimomarty¬
re composuerit In quo commerat eũ ab eato clemente huc destina¬
tũ sicut in latinorũ paginis didicit Denatione aut̃ eius & ordina¬
tione episcopatus mentionẽ non facit . quia linguae grecae pe¬
nitus expersfuit Ianti sigitur & tã manifestis testimonio¬
rũ assertionibus dohoc scissimo & antiquissimopatrẽ. ad liquidum
elucu bratã & ꝓpalatã omnibus scire uolentibus ueritatẽ & ita nesci¬
re uolentib: ingestã certissimarationẽ. ut & ia siuelint quod ex
illo uerũ est ignorare non possint. cess& quodhisdẽ ario pagites
non sit dionysius exitiabilis &e ꝓfananimis contentio. Quia fama
martyris derogare aliquomodo gestit ueritati sine dubio cui testi¬
monidͥm ꝑhibenstanta trans fretando maria intã longinquã aeeo¬

Expanded text:
tus, qui plura frequenter ad eum scripserat, hymnum tus, qui plura frequenter ad eum scripserat, hymnum rhythmicae compositionis pulcherrimum, de isto gloriosissimo martyre composuerit: in quo commemorat eum a beato Clemente destinatum, sicut in Latinorum paginis didicit: de natione autem ejus et ordinatione episcopatus mentionem non facit, quia linguae Graecae penitus expers fuit. XIII. Tantis igitur et tam manifestis testimoniorum assertionibus de hoc sanctissimo et antiquissimo Patre, ad liquidum elucubratam et propalatam omnibus scire volentibus veritatem, et ita nescire volentibus ingestam certissimam rationem, ut etiam si velint, quod ex illo verum est, ignorare non possint: cesset, quod idem Areopagites non sit Dionysius, exitiabilis et profana nimis contentio: quia qui famam martyris derogare aliquo modo gestit, veritati sine dubio, cui testimonium perhibens, tanta transfretando maria, in tam longinquam regio
Abbreviated transcription (Latin):
uarictas extitit. in quib: quiq minus dixerunt. alii quaedam
ad diderunt. quousq earũ ꝑbeatũ hieronimũ lingua nrã mera¬
cã ueritatẽ ab ipso fonte suscepit. Quocirca nulla hystoria
sicꝓbabilis poterit uel deb& haberi. qua ea quae deueredico¬
rũ p̃cipue orto doxorũ conlatione poterit colligi Et ideo
cercius tenenda sunt quae modo de hoc eximio martyre collecta
conscribimus quã illa quae de quo lib& alio scõsine auctoris no¬
mine passim scripta relegimus Prȩsertim cũ haec quaesri¬
bimus deanti quariorũ antiqua scriptura uelut ex prato
gregorii turonensis epĩ qui multa aliter quã se ueritas ha¬
beat aestimans non calliditatis astu. sed benignitatis ac simpli¬
citatis uoto lit teris commen dauit Patent̃ & quidem noscere
possumus nonadeo quaedã sollerter eũ inuestigasse. cum ei
contemporalis existens uir prudens & scolasticissimus fortuna¬

Expanded text:
varietas exstitit: in quibus quique pro quidam minus dixerunt, alii quaedam varietas exstitit: in quibus quique pro quidam minus dixerunt, alii quaedam addiderunt, quousque earum per beatum Hieronymum lingua nostra meracam veritatem ab ipso fonte suscepit. XII. Quocirca nulla historia sic probabilis poterit vel debet haberi, quam ea quae de veredicorum, praecipue orthodoxorum, collatione poterit colligi. Et ideo certius tenenda sunt, quae modo de hoc eximio martyre collecta conscribimus, quam illa, quae de quolibet alio sancto sine auctoris nomine passim scripta relegimus: praesertim cum haec, quae scribimus, de Antiquariorum antiqua scriptura sint, velut ex prato Gregorii Turonensis episcopi, qui multa aliter quam se veritas habeat aestimans, non calliditatis astu, sed benignitatis ac simplicitatis voto, litteris commendavit. Patenter et quidem noscere possumus, non adeo quaedam solerter eum investigasse, cum ei contemporalis existens vir prudens et scholasticissimus Fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
tũ erit inscitia seu deuotione fideliũ accidisse. quinonstuduerunt
ad priscas hirstorias ꝑcognitione eius recurrere sed ea quae auditu
colligerant ut gregorius turonensis non uotiuo errore fallens. ui¬
dente s in signia manifica atq innumerabilia ꝑ eũ fieri ꝓut uni¬
cuiq sensus habundauit curauerunt scriptis committere Dic&
descõrũ apłorũ gestis ac passionibus factũ legimus. & dealiis quibus¬
q. hystoriis aeccłae necessariis manifeste comperimus Euerunt
si quidem qui debeatorũ apłorũ uirtutibus uera dixerunt. sed
deeorũ doc trina falsa sunt commentati. De aecclesi asticis itidẽ
bystoriis atq ostu actu uel obitu patrũ quidã quantũ ad rerũ
gestarũ spectat fidẽ ueracia conscripserunt. quantũ uero ad
tẽporũ uello corũ atrin& ueritatẽ minus caute confixerunt
Sic ꝓfecto ut notũ est in scripturis canonicis diuersorũ interp̃tũ

Expanded text:
tum erat, inscitia, seu devotione fidelium accidisse: qui non studuere tum erat, inscitia, seu devotione fidelium accidisse: qui non studuere ad priscas historias pro cognitione ejus recurrere, sed ea quae auditu collegerant, ut Gregorius Turonensis, non votivo errore fallens, videntes insignia magnifica atque innumerabilia per eum fieri, prout unicuique sensus abundavit, curaverunt scriptis committere. Sic et de sanctorum apostolorum gestis ac passionibus factum legimus, et de aliis quibusque historiis, Ecclesiae necessariis, manifeste comperimus. Fuerunt siquidem, qui de beatorum apostolorum virtutibus vera dixerunt: sed de eorum doctrina, falsa sunt commentati. De ecclesiasticis itidem historiis, atque ortu, vel actu, vel obitu Patrum, quidam, quantum ad rerum gestarum spectat fidem, veracia conscripserunt: quantum vero ad temporum vel locorum attinet veritatem, minus caute confinxerunt. Sic profecto, ut notum est, in scripturis canonicis diversorum interpretum
Abbreviated transcription (Latin):
mendatioribus exemplaribus nonsusceperunt: A ut scriptorũ
uito deprauatã legerunt. qm̃ non ibi scribitur eũ ep̃m ab eato
clemente consetratũ sed apłm totius galliae fuisse ordinatum
equa ordinatione a postolatus. nisi ad alia se intentio nra diri¬
ger& & ex apłorũ actibus & ex ipsius dni actione auctoritatis
exemplum sufficienter hys scriptis possemus inserere Fieri
enim potest ut diximus quod textũ passionis istius scĩdĩ ex autenti¬
cis scriptũ non habeant. & id eo in hoc errent. quia & nosplures codi¬
cellos ex inde uidimus. qui inquibusdã sensu uidebantur concor¬
dari sed litteratura ad modũ dissonare. In quibusdã aut̃. Niec sen¬
su necorationes tenore poterant sotiari Quod manifestũ est
huius uenerabilis & antiquissimi patris uetusta longinquitate &
ignotae atq. peregrinae linguae ubi deeius notitia maxime scrip¬

Expanded text:
emendatioribus exemplaribus non susceperunt, aut scriptorum emendatioribus exemplaribus non susceperunt, aut scriptorum vitio depravatam legerunt, quoniam non ibi scribitur, eum episcopum a beato Clemente consecratum, sed apostolum totius Galliae fuisse ordinatum: de qua ordinatione apostolatus, nisi ad alia se intentio nostra dirigeret, et ex Apostolorum actibus et ipsius Domini actione, auctoritatis exemplum sufficienter in his scriptis possemus inferre. Fieri enim potest, ut diximus, quod textum passionis hujus sancti Dei, ex authenticis scriptum non habeant, et ideo in hoc errent; quia et nos plures codicellos exinde vidimus, qui in quibusdam sensu videbantur concordare, sed litteratura dissonare; in quibusdam autem nec sensu, nec orationis tenore poterant sociari. Quod manifestum est hujus venerabilis et antiquissimi patris vetusta longinquitate, et ignotae atque peregrinae linguae, ubi de ejus notitia maxime scrip