comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
r& arbitrio tales uires. habebat eius uoluntas
ques ineullo fuerat insticuta peccato : & nihil illi ex
seipso concupiscenti aliter resistebat ut digne
ente tamennonad hoc cogente sed simulscien¬
te quid deillo ipse faceret iuste: Nunc uero postra¬
quã estilla magna peccati merito a missa libertas
&iam iaioribus donis adiuuanda remansit in¬
firmitas: Placuitenudõ quo maxime huma¬
naes uperbiam pracesumptionis extinguer&: ut
nonglori&ur omniscaro coramidest omnis ho¬
mo: Vn deautem non glori&ur caro corẽipso
nisi demeritis suis: quae quidem potuit. habere sed
perdidit & per quod habere potuit perhoc per¬
didit: Hoc est perliberũ arbitrium: propter qđ
non restat libertendis nisigratia liber antis
It aergo nongloriatur omnis caro coremipso
Non enim gloriantur iniusti qui non habent unde :
neciusti: quia ex ipso habent unde: nec habent
gloriam suam nisupsum cuidicunt. gloria mea

Expanded text:
r arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, r arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne ente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea,
Abbreviated transcription (Latin):
quia quuẽ promisit potens est & ficere.:
Vonait quae pre sciuit. potens est promit tere
aut quae p̃dix̃ potens est ostendere : aut quue
promisit Potins est prcescire : sed quae pro¬
misit potens est & ficcere: Ipse igitur eos fuc̃
perseuerare inbono: qui ficcit bonos: Quiaut̃
cadunt & pereunt: inp̃destinatorũ numero
non fuerunt: ũauis ergo deomnib regene¬
ratis. & pie uiuentib loqu er&ur apłs dicens:
Tuquies qui iudices alienum serũii suo dño stut
autcadit Continuo tamen respex̃ ad proce¬
destinatos. & ait: stubit autẽ : & ne hoc sibi
arrogurent: Potesteñ ds̃ inquit statuere cũ
ipse itaquedat per seuerantiam : quistatuere po¬
tens est eos quistant: ut per seueraentissime stent
uel restituere quiceciderint Dñs enim erigit
elisos : ut ergonon acciper& hocdonum dĩ idẽ
inbon perseuertentiã . primus homo sedo
seuertere uel nonper seuerare in eius pelinque¬

Expanded text:
quia quae promisit, potens est facere. » quia quae promisit, potens est facere. » Non ait, quae praescivit, potens est promaut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare in ejus relinque
Abbreviated transcription (Latin):
non seruiunt. non prima conditione sicutille
liberi sed per secundum adcm dĩ gratia li¬
berati: & istaliberactione habentes liberum arbi¬
trium quo seruiant dõ non quo captiuentur
adiabolo: liberati autẽm a peccato seruis unt
factuiusticiae: In quastabunt usque infinem
donante sibiper seuerantiã illo quieos praesciuit
& psȩdestinauit & secundum propositum uocauit &
iustificauit & glorificauit: qnimilla quȩ dehis pro¬
misto &iam futura iamfecit: ciu promit tenti ere¬
didit absocham : & deputatũ est illi adiustitiam: dedit enĩ
gloriam dõ plenis sime credens sicut scriptũ est qui a
quȩ promis it potens est & facere: Ipseergo illos bonos
facit: ut bona faciant. Nequeenim eos propterea pro¬
misit abraccie quia prȩsciuit aseipsis bonos futuros
Namsi ita est : non suum sed eorum est quod promisit : Non
autem siccredidit abrocham: sed nonest infirmatus
infide Dans gloriamdo: & plenissime. Credens

Expanded text:
non serviunt non prima conditione, sicut ille, non serviunt non prima conditione, sicut ille, liberi, sed per secundum Adam Dei gratia liberati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium, quo serviunt Deo, non quo captiventur a diabolo; « liberati enim a peccato servi facti sunt justitiae , » in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseverantiam illo qui « eos praescivit et praedestinavit, et secundum propositum vocavit et justificavit, » quoniam illa, quae de his promisit, etiam futura jam fecit. Cui promittenti « credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam; dedit « enim » gloriam Deo plenissime credens, » sicut scriptum est, « quia quae promisit potens est et facere . » Ipse ergo bonos illos facit, ut bona faciant. Neque enim eos propterea promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsos futuros bonos. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit; non autem sic « credidit Abraham, sed non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, plenissime credens
Abbreviated transcription (Latin):
nontimoris quopersequentib: cederent sedui¬
tutis. & caritatis & continentiae quocuncta mi¬
nantia. cuncta inuitantia cunctacruciantia supe¬
nterent: Illiergo sine peccato ullo data est cumqua
condieus est uoluntas libor a& eã fecit seruirepeo¬
cato: Horum uero cumfuiss& uoluntas soruapet¬
catilibeneca est perillum quidixit: siuos filius
libere uerit tuncuere liberieritis : & accẽpit tan¬
tam peristam gractiã libertatem : ut quamuis
quam diub ic uiuunt pugnent contrac concupis¬
centias peccatorum : eisq: non nulla subrepant
propt̃ quȩdicant cotidi .e. dimit te nobis de¬
bitansto: Nonta ultra seruiant peccat .o qđ
est ad mortem: De quodicit iohannes apłs
est peccatũ ad mortem non pro illo dico ut rogẽ
De quopeccato qnm̃s expr es sumest : pos sunt mul¬
ta & diuersa sentiri: Ego autem dico idesse
peccatũ : fidemquȩ per dilectionem operatur de¬
serere usque admortem: huic peccato ultra

Expanded text:
non timoris, quo persequentibus cederent, sed vinon timoris, quo persequentibus cederent, sed virtutis et charitatis et continentiae , quo cuncta minantia, cuncta invitantia, cuncta cruciantia superarent? Illi ergo sine peccato ullo data est, cum qua conditus est, voluntas libera, et eam fecit servire peccato: horum vero cum fuisset voluntas serva peccati, liberata est per illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Et accipiunt tantam per istam gratiam libertatem, ut quamvis, quamdiu hic vivunt, pugnent contra concupiscentias peccatorum, eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant quotidie, Dimitte nobis debita nostra ; non tamen ultra serviant peccato quod est ad mortem, de quo dicit Joannes apostolus, Est peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget . De quo peccato quoniam non expressum est possunt multa et diversa sentiri: ego autem dico id esse peccatum, fidem quae per dilectionem operatur, deserere usque a
Abbreviated transcription (Latin):
propositum uocatis unt Prohis igitur inter¬
pellante xp̃o nede ficiat fides eorũ : sine dubio
nodeficiet usquem finem: Acper hoc perse¬
uerorbit usque in finem. nec eam nisimanen¬
temuitae huius inuenitfinis: Maior quip¬
pe libertas est necessaria aduersus tot &
tantas temptationes quȩ in parcedyso non fu¬
erunt donoper seueraentiae munita atque
firmata. ut cum omnibus amoribus terro¬
bus errobus suis uincatur hic mundus: hoc
scõrum. mar trria docuerunt: Deniqueille
& terrente nullo: & insuper contradi terren¬
tis imperiũ libero usus arbitrio nonstecit
intanta felicitate. intanta non peccand: facili¬
tate. Isti autem non dico terrente mundo sed
seuiente nestarent : st&erunt infide cũ uide¬
r& ille bonapsentia quae fuerat relicturus :
Isti futurte qua e acepturi fueront non uiderent
Vnde hoc nisidonanteillo a quomisericordiã conse¬
cuitis unt ut fideles essent : A quo acceper̃ spm̃

Expanded text:
propositum vocati sunt. Pro his igitur interpropositum vocati sunt. Pro his igitur interpellante Christo ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem: ac per hoc perseverabit usque in finem, nec eam nisi manentem vitae hujus inveniet finis. 35. Major quippe libertas est necessaria adversus tot et tantas tentationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseverantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis vincatur hic mundus: hoc sanctorum martyria docuerunt. Denique ille et terrente nullo, et insuper contra Dei terrentis imperium libero usus arbitrio, non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate: isti autem, non dico terrente mundo, sed saeviente ne starent, steterunt in fide; cum videret ille bona praesentia quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non viderent. Unde hoc, nisi donante illo, a quo misericordiam consecuti sunt ut fideles essent , a quo acceperunt spiritum,
Abbreviated transcription (Latin):
ri. posseipsum bonum non deserere : Datũ
est adiutoriũ perse uerantiae non quofier&
ut perseuerar& sed sinequo perliberum arbi¬
trium perseuerare non poss&. Nuncuero
scis inregnumdi pergratiã dĩ prȩdestinatis
nontale adiutorium per seuerantiae datur :
sed cale ut eis perseuerantia ips adon&ur. non solum
ut sine istodono perseuerantes esse non possint :
uerum &iam ut ꝑ hoc donum nonnisi perseue¬
raentessint: non solum enimdixit. si nemenihd
otestis facere: uerũ &iam dixit. non uos me ele¬
gistis. sedego elegiuos. & posuiuos ut eatis. & fru¬
tum adferatis & fructus uester maneat. Quib:
uerbis. eis non solum iustitiam uerum &iam in
illa per seuerantiã sededisse monstrauit. xp̃o
enim sic eos ponente ut e antͦ fuctũ adferant
& fructus eorum maneat : Quis audeat dicere
non manebit : Quis audeat dicere forsitan
non manebit si ne pȩnitentia sunt enim dona
& uocatiodĩ: seduocatio eorum: quis ecundum

Expanded text:
ri, posse ipsum bonum non deserere, datum ri, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseuerantiae, non quo fieret, ut perseueraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseuerare non posset. nunc uero sanctis in regnum dei per gratiam dei praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint. non solum enim dixit: sine me nihil potestis facere, uerum etiam dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audnon manebit? Sine poenitentia sunt enim dona et vocatio Dei : sed vocatio eorum qui secundum
Abbreviated transcription (Latin):
potiont atq: melioro. Ideo fuerunt illa prima
uel nulla uel prua. Itemq: ipsa adicitoria dis¬
tinguenda sunt: aliud est adiutorium sine
quo ilid nonfit: & aliud est adiutorium
quo aliquid fit. Namsine alimentis non pos¬
sumus uiuere nec tamen cum ad fuerintalim¬
ta eis fit ut uiuat quimori uoluerit : Ergo
adiutorium alimentorũ est sine quo non fit
non quo sit ut uiuamus: at uero beatitudo quã
non habe homo cumdata fuerit continuo fit
beatus: Ad iutorium estenim non solum si¬
nequo non fit : uerum &iã quo fit propt̃ quod
datur: quu propter hoc adiutoriũ & quofit est:
& sinequo nonfit. quia & sidatai fuerit ho¬
mini beatitudo continuo fitbeatus & sidata nũ¬
quam fuerit numquã erit: Alimenta uero
non consequenter faciunt ut homouiuat.
sed tamen sineillis nonpotestuiuere: Primo
itaq: homini qui in eobono quo factus erat rec¬
tus acceperat posse non peccare posse non mo¬

Expanded text:
potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. adiutorium est enim non solum, sine quo non fit, uerum etiam quo fit propter quod datur. quapropter hoc adiutorium et quo fit est et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus, et si data numquam fuerit, numquam erit. alimenta uero non consequenter faciunt, ut homo uiuat, sed tamen sine illis non potest uiuere. primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus erat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mo
Abbreviated transcription (Latin):
futunterat & homini sicut facta est & angelis scis me¬
ces meriti : Nunc autem perpeccatũ perdito bono
merito : in his qui liberoentur factũ est donumgra¬
bina ista quid interse differaent diligenter &
ingilanter intuendum est : Pos se non peccarexpos
deserere bonum non posse deserere. Potuit
enimnon peccare primus homo potuit non mori
pocuitbonum non deserere : Num quid dicturi
sumus. non potuit peccare: quitalo habebat
liberum arbitrium: aut non potuit mori cuidu¬
tumest. si peccaueris mor temorieris: Aut non po¬
tuit bonum deserere : cum hoc peccando deseruerit
& ideo mortus sit : Prim aergo libertas uolunta¬
tis erat possenon peccare. Nouis simaerit multo
maior non posse peccare: Prima inmor talitas
erat possenonmori: nouissimerit multo maior
non porso mori: Primaerat perseuenentiae po¬
testas bonumpos se non deserere: No uissima
eritper seuerantiae felicitas bonum non posse
deserere : Numquid quao untbona nouissima

Expanded text:
futura erat et homini, sicut facta est Angelis sanctis, merfutura erat et homini, sicut facta est Angelis sanctis, merces meriti? Nunc autem per peccatum perdito bono merito, in his qui liberantur factum est donum grabina ista quid inter se differant, diligenter et vigilanter intuendudeserere, bonum non posse deserere. potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. numquid dicturi sumus: "non potuit peccare" qui tale habebat liberum arbitrium? aut: "non potuit mori" cui dictum est: si peccaueris, morte morieris? aut: "non potuit bonum deserere", cum hoc peccando deseruerit et ideo mortuus sit? prima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima
Abbreviated transcription (Latin):
manere non possent. Nuncautem quibus deest
tale adiutorium : iampoena peccatiese : quib: autem da¬
tur : secundum enatiã datur non scundum debitũ
dare dõplacuit: ut non solum ad sit sine quoper¬
manere non pos sumus &iam suc limus. uerũ
&iantantum actale sitͣ ue limus : Fit quippe
roenter tenendo non solum pos se quod uolumus:
uerum &iam uelle quod possumus: quod non fu¬
it in homine primo: unum enimhorũ in illo
fuit alterum non fuit. Namque ut reciper& bonum :
grctia non egebat : quia nondum perdiderat: ut autẽ
ineopermaner& : egebat adiutorio gractiae si ne quod
omnino non poss& : & acceperatposse siuell&: sed ñ
habuit uelle quod posr& : Namsi: habuiss&: perse¬
ueraess&. Poss& enim &iã ꝑ seuerare siuell& quodut
nolla delibero descendit arbitrio: quod tunc it aliberum erat
ut bene uelleposs& & male quiderit autem liberius li¬
bero arbitrio quando non potuerit seruirepeccato quae

Expanded text:
manere non possent. Nunc autem quibus deest manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adjutorium, jam poena peccati est: quibus autem datur, secundum gratiam datur, non secundum debitum; dare Deo placuit, ut non solum adsit sine quo permanere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum ac tale sit, ut velimus. Fit quippe endo et perseveranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam velle quod possumus. Quod non fuit in homine primo: unum enim horum in illo fuit, alterum non fuit. Namque ut reciperet bonum, gratia non egebat, quia nondum perdiderat: ut autem in eo permaneret, egebat adjutorio gratiae, sine quo id omnino non posset: et acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quod posset; nam si habuisset, perseverasset. Posset enim perseverare si vellet: quod ut nollet, de libero descendit arbitrio; quod tunc ita liberum erat, ut et bene velle posset et male. Quid erit autem liberius libero arbitrio, quando non poterit servire peccato, quae
Abbreviated transcription (Latin):
in illa quippecum fecerat. quifecer atrectũ. De derat
adiutorium. sinequo in ea non poss& permanere
s iuell&: ut autem uell&: incius libero reliqui Tarbi¬
trio. Poss& ergo permanere siuell& : qui a non
deerat adiutorium perquod poss& & sine quonon
pos s& per seuestenter bonum tenere quoduell& : seqd
quia noluit permanere. profecto eius est culpa cuiur
meritum fuiss& si permanere uoluisr& : sicutfe¬
cerunt angeli scĩ quicadentibus aliis perliberum
arbitrium peridem liberum arbitrium secrer
ipsi & huius mansionis debitam mercedem re¬
cipere meruerunt. Tantã scilio& beatitudinis
plenitudinem: quacis certissimum sit semper se
illaesse mansuros:s iautem hoc adiutorium uelan¬
gelo uel homini cum primum factisunt de fuirsa
Qnm̃nnontalis nature saccaer at ut si nediuino aduto¬
rio poss& manere. siuell& non utique suaculpa
cecidis sent: adiutorium quippo de fuis s& : sinequo

Expanded text:
in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tenere quod vellet. Sed quia noluit permanere, profecto ejus culpa est, cujus meritum fuisset, si permanere voluisset: sicut fecerunt Angeli sancti, qui cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, et hujus permansionis debitam mercedem recipere meruerunt, tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini, cum primum facti sunt, defuisset; quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent: adjutorium quippe defuisset, sine quo
Abbreviated transcription (Latin):
liberum non de seruiss& arbitrium semper
ess& bonus : sed deseruit : & desertus est : tale
quippe erat adiutorium quod deserer& cũ uel¬
les & in quopermaner&. si uell& non quo fier&
ut uell&: Haec est primagractia quȩ data est pri¬
moadam: sed hac potentiorẽ in secundo adã¬
prima est enim qua fit ut habeat homo iustitiã
siue lit. Secundaergo plus potest quaduiã fit
ut uelit: & tantũue lit tantoque ardore diligat:
ut carnis uoluntate contraoria concupiscentẽ:
uoluntate s p̃s uincat: Nec illa quidem parua
crat quade monstracta est &iampotentia libe¬
riarbitrii qnm sic adiuuabatur ut sine hocad¬
iutorio in bono nõ maner&. sed hoc adutori¬
um si uell& descrer&: Haecautem tantomaior
est ut parumsit homini perillam reparere
perditam liber tatem. Parum sit denique ñ
posse sincilla uel ad p̃hendere bonum uel per¬
manere in bono siue lit : Nisi &iamefficiatur¬
ut uelit. Tuncergo dederat hominids̃ bonã uoluntatem:

Expanded text:
liberum non deseruisset arbitrium, semper liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus: sed deseruit, et desquippe erat adjutorium quod desereret cum vellet, et in quo permaneret si vellet, non quo fieret ut vellet. Haec est prima gratia, quae data est primo Adam: sed haec potentior est in secundo AdaPrima est enim ut habeat homo justitiam si velit; secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit tantoque ardore diligat, ut carnis voluptatem contraria concupiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii: quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non permaneret, sed hoc adjutorium si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem; parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono si velit, nisi ut velit. 32. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem;
Abbreviated transcription (Latin):
neisto ineffabilimodo in anitatem per sonae a uenbo
dõ natura humana suscepta perliberum uolun¬
tatis peccar& arbitrium : Cum ipsa sũs ceptio
talis ess& ut natura hominis a dõita suscoepta
nullum in semotum malȩ uoluntatis admitter&:
per hunc mediatorem dĩ ostendit eos quos euis
sanguine ređłmto facere seex malis deinceps
in ad num bonos quemsic suscepit ut num quã
ess& malus. nec exmalo factus semper ess&
bonus istam gractiam non habuit homoprimus :
quanum quã es seuell& malus : sedsanehabuit in
quã ꝑmanere uell& numquam malus ess& & si ne
qr&uiam cum libero arbitrio bonus esse nonpos¬
se sed eam tamenper liberum arbitrium dese¬
rereposs&: necipsum ergo dĩ esse uoluit sine sua
gractia quemreliqui Tineius libero arbitrio
Qñmlberum arbitrium admalum sufficit: ad
bonum autem parũ est nisi adiuu&air ab omni¬
potentibono quod adiutorium sibomoille per

Expanded text:
ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem sic suscepit, ut nunquam esset malus, nec ex malo factus semper esset bonus. 31. Istam gratiam non habuit homo primus, qua nunquam vellet esse malus: sed sane habuit, in qua si permanere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in ejus libero arbitrio. Quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab omnipotenti bono. Quod adjutorium si homo ille per
Abbreviated transcription (Latin):
animam sactionalem carnemque hominis xp̃s
sus cepit susceptiones ingulariter mistebili uel
misabiliter singulari. ut nullis iustitiae suae
pracecodentibus meritis filius dĩ sicess& ab initio
quoes sehomo coepiss& ut ipse & uerbum qđ
sine initio est unaper sonaess& Nequeenim
quis quam tantarei huius & fidei cecus est ig¬
tamen arbitrium beneui uendo & si nepeccato
bonaopera faciendo. meruisse utess& difilius
Resistente euangelio atq: dicente. Verbum carosac¬
tũ est Namubi hoc factũ est : nisi inutero uirgina¬
liunde fuit initium hominis xp̃i. Itemq uirgi¬
ne requirente quo mod ofier& quod eiper ange¬
lũ nuntiabatur : Angelus respondit sp̃s sc̃
filius di. Propterea inqui ł non propt̃ opent quae
uid̃ Istanatiuitas. profecto graetuita coniuntt
in unitatẽ personae hominem  carnem uerbo
stã natiuitatem bona operte secuta sunt nonbona
opero meruerunt Neque enim meuendumer at

Expanded text:
animam rationalem carnemque hominis Christi animam rationalem carnemque hominis Christi suscepit, susceptione singulariter mirabili vel mirabiliter singulari, ut nulli justitiae suae praecedentibus meritis Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ig per liberum tamen arbitrium bene vivendo, et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente, Verbum caro factum est . Nam ubi hoc factum est, nisi in utero virginali, unde fuit initium hominis Christi? Itemque Virgine requirente, quomodo fieret quod ei per angelum nuntiabatur, angelus respondit, SpiritusFilius Dei . Propterea, inquit: non propter opera, quae Dei. Ista nativitas profecto gratuita conjunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Neque enim metuendum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
nm ineis caro concupiscit aduersus sp̃m & sp̃s
aduersus carnem. atq: intalicer tamine labo¬
roentes acper Iclitantes da risibi pugnandi uin¬
cendi queuir tutem perxp̃i gactiã poscunt.
Illeuero nullitali rixa ascipso aduersus seipsum
temptatus atq turbatus. in illobeatitudinis loco
sua secum pace fruebatur: Proinde. & sinon in¬
terim l&iore : Nuncuerum tamen potentioregra¬
tia indigentisti : & quue potentior. quamdĩ unige¬
nitus filius aequalis patri & cou& nus. proeis ho¬
mofactus. & sinesuo ullo uel originali uel proprio
peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus:
quiquamuis di etertio resurrexit num quam
moriturus ulterius ꝑitulit tamen promor¬
talib: mortem quimor tuis prȩstitit uitam: ut
redempticius sanguine: Tanto ac tali pignore
accepto dicerent : sids̃ pronobis quis contranos:
qui propriofilio non pepercit sed pronobis omni¬
bus tradiditeum. quomodo non & cũ illo omnia
iobis donauit. Ds ergo naturam nostram idest

Expanded text:
m in eis caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem , atque in tali certamine laborantes ac periclitantes dari sibi pugnandi vincendique virtutem per Christi gratiam poscunt. Ille vero nulla tali rixa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucQui quamvis die tertio resurrexit nunquam moriturus ulterius, pertulit tamen pro mortalibus mortem: qui mortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: « Si Deus pro nobis, quis contra nos? qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donavit ? Deus ergo naturam nostram, id est
Abbreviated transcription (Latin):
psa iamualeat. Namilla testimonia: ut est illud si¬
cut unicuiq pastitus est mensurae fidei & similia:
adiduolunt ualere : ut iuu&ur quicͦeperit uelle. non
ut &uiã don&ur ut uelit. Reiectis ab hoc dono aliis
pariter reis & quipossent similiter liberteri
si ea quȩ pariter indignis prȩstatur credendi uoluntas
&iam ipsis similiter praest ar&ur: si autem aiunt
dicatur uł tale momnibus remansisse quauel cn
temnere quis ualeat uel oboedire. de conpendio pu¬
ł reiectorũ

Expanded text:
ipsa jam valeat. Nam illa testimonia, ut est illud, Siipsa jam valeat. Nam illa testimonia, ut est illud, Sicut unicuique partitus est mensuram fidei , et similia, ad id volunt valere, ut juvetur qui coeperit velle, non ut etiam donetur ut velit; rejectis ab hoc dono aliis pariter reis, et qui possent similiter liberari, si ea quae pariter indignis praestatur credendi voluntas, etiam ipsis similiter praestaretur. Si autem, aiunt, dicatur vel talem omnibus rematemnere quis ualeat uel oboedire. de compendio putant reiectoru
Abbreviated transcription (Latin):
merito quo uoluerint &crediderint a suo morbo
seposse sanari &ipsius fidei augmentũ: & totius sa¬
nitatis suue consequantur effectũ : c&erũ ad nul¬
lumopus uel incipiendum nedumper ficiendum
quemquam sibi sufficere posse consentiunt : Neque
enim alicui operi curtetionis eorũ ad numeraendũ
putant. ex ter rita & supplici uoluntatrunum quẽq:
egrotum uelsanari : Quod enim dicitur crede &
saluus eris unum horũ exigi adserunt : aliud offer¬
riuit propter id quod ex igitur : si redditum fuerit id
quod offertur deinceps tribuatur: Vnde consequens
putant exhibendam ab eofidem cuius naturȩ iduo¬
luntate conditoris concessum est. & nullamita dep¬
uatam uel extinctamputant: ut nondebea t uel pos¬
sit stuellesanare Propter quod uelsan&ur quissua
uel sinoluerit cum suaaegritudine puniatur : Nec
negari gractiã si precȩdere dicatur talis uoluntas
quae tantum medicumquȩrat : Non autem quicquã

Expanded text:
merito, quo uoluerint et crediderint a suo morbo merito, quo uoluerint et crediderint a suo morbo se posse sanari, et ipsius fidei augmentum et totius sanitatis suae consequantur effectum. ceterum ad nullum opus uel incipiendum nedum perficiendum quemquam sibi sufficere posse consentiunt; neque enim alicui operi curationis eorum adnumerandum putant exterrita et supplici uoluntate unumquemque aegrotum uelle sanari. quod enim dicitur: \'Crede et saluus eris\', unum horum exigi adserunt aliud offerri, ut propter id, quod exigitur, si redditum fuerit. id, quod offertur, deinceps tribuatur. unde consequens putant exhibendam ab eo fidem, cuius naturae id uoluntate conditoris concessum est, et nullam ita deprauatam uel extinctam putant. ut non debeat uel possit se uelle sanari. propter quod uel sanetur quis a sua uel, si noluerit, cum sua aegritudine puniatur. nec negari gratiam. si praecedere dicatur talis uolquae tantum medicum quaerat, non autem quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
tror gratiorem fore sedulitatem nr̃ae relationis quae
dum indicat secundum quorundam prosecutiones
quaedam aduersantia ueritati : Nontam sibi quam
illis quiturbantur & turbant. Per consilium scĩ¬
tatiscuae satagit prouider: Domine beatissime ac
toto affectu desiderande & multum in xp̃o sus pien¬
depater: Haec sunt itaq: quaem assiliae uel&iam ali¬
quibus locis ingallia uentilantur : Nouun& inutilo
es se pracedicationi qđ quidam secundum propositũ
digendidicantur. ut id nec arripere ualeant nacte¬
nere nisi credendi uoluntatedonata : Ex cludiputant
omneprcedicandi uigorem: sinihil quod peream &x¬
cit&ur in hominibus remansissedicatur Consen¬
tiunt omnem hominem in adam perisse : Noc inde
quem quam posse proprio arbitrio liberarisedid con¬
ueniens ad serunt ueritati uel congruum prȩdicationi
ut cum prostratis & nũquam suis uiribus surrectu¬
ris adnuntiatur obitinendȩ salutis occasio eo

Expanded text:
tror gratiorem fore sedulitatem nostrae relationis, quae tror gratiorem fore sedulitatem nostrae relationis, quae dum indicat secuquaedam aduersantia ueritati, non tam sibi quam illis, qui turbantur et turbant, per consilium sanctitatis tuae satagit prouideri, domine beatissime ac toto affectu desiderande et multum in Christo suscipiende pater. Haec sunt itaque, quae Massiliae uel etiam aliquibus locis in Gallia uentilantur: nouum et inutile esse praedicationi, quod quidam secundum propositum eligendi dicantur, ut id nec arripere ualeant nec tenere nisi credendi uoluntate donata. excludi putant omnem praedicandi uigorem, si nihil, quod per eam excitetur, in hominibus remansisse dicatur. consentiunt omnem hominem in Adam perisse nec inde quemquam posse proprio arbitrio liberari: sed id conueniens adserunt ueritati uel congruum praedicationi, ut, cum prostratis et numquam , suis uiribus surrecturis adnuntiatur obtinendae salutis occasio, eo
Abbreviated transcription (Latin):
uelle conferre sed quia utrũ hocfaturus aut quofine
sit facturus incercũ esti & omnium nr̃m facigatio
prouidente hoc pruesenti sȩcło dĩgratia intuue car¬
tatis & scientiae uigorẽ spirat: ad deeruditionem humi¬
libus ad de increpationem superbis: necessarium &
utileest. &iam quȩ scripta sunt scribere. neleue existi¬
m&ur : quod non frequenter ar guitur : sanum enim
putant es se quod nondolent. necuulnus super ductũ cute
sentiunt: sed intelligant peruenturũ ad sectonem
quod habuerit per seuerantem tumorem : Eraetiadĩ
ambulantem deuir tute inuir tutẽ glorific& in a&̃¬
num dñe papa beatissime ineffabiliter mistebilis
inconpastebiliter honor ande prȩstantis sime patrone:
multũ in xp̃o suspiendo patri augustino hilarius
sices santibus contraedicentium questionibus gratȩ sc̃
plerumque studiosorum inquisitiones : ut &iam illa
quae absque periculo ignorterentur ediscant: arbi¬

Expanded text:
uelle conferre. sed quia, utrum hoc facturus aut quo fine uelle conferre. sed quia, utrum hoc facturus aut quo fine sit facturus, incertum est et omnium nostrum fatigatio prouidente hoc praesenti saeculo dei gratia in tuae caritatis et scientiae uigore respirat, adde eruditionem humilibus, adde increpationem superbis. necessarium et utile est etiam, quae scripta sunt, scribere, ne leue existimetur, quod non frequenter arguitur. sanum enim putant esse, quod non dolet, nec uulnus superductum cute sentiunt; sed intellegant peruenturum ad sectionem, quod habuerit perseuerantem tumorem. gratia dei eambulantem de uirtute in uirtutem glorificet in aeternum, domine papa beatincomparabiliter honorande, praestantissime patrone. multum in Christo suscipiendo patri AUGUSTINO, HILARIUS. 1. Si cessantibus contradicentium quaestionibus gratae sunt plerumque studiosorum inquisitiones, ut etiam illa quae absque periculo ignorarentur, ediscant; arbi
Abbreviated transcription (Latin):
tentia: qua propositũ & procedestinationem dĩ secun¬
dum procescientiã receperunt. ut obhoc dr̃alios. uasa
honoris. alios contumeliae fecerit : quia finem unius¬
cuiusque praeuiderit : & subipso gratiae adiutorio in
quu futurus ess& uoluntate &actione praescierit
Quibus omnibus enodatis & multis insuperquȩ altiore
intuitu ad causam hancper tinentiã magis potes ui¬
dere discussis : Credimus &speramus Non solum
tenuitatẽ nostrõodis putationũ tuarum procesidio
roborandam sed &iã ipsos quos meritis at que hono¬
ribus claros caligo istius opinionis obscurtet defeca¬
tissimum lumengratiae recepturos: Ncmunum
eorũ psocecipuae auctoritatis &spiritalium studiori
uirum scm hilarium arelatensem epm̃ : sciat beati¬
tudo tua admiratorem sectatoremq: Inaliis omnib:
tuae essedoctrinae. &dehoc quod inquerelam trocit
iã pridem apua scĩtatem tuam sensum suũ perlit teras

Expanded text:
tentia, qua propositum et praedestinationem dei secuntentia, qua propositum et praedestinationem dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc deus alios uasa honoris alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscuiusque praeuiderit et, sub ipso gratiae adiutorio in qua futurus esset uoluntate et actione, praescierit. Quibus omnibus enodatis et multis insuper, quae altiore intuitu ad causam hanc pertinentia magis potes uidere, discussis credimus et speramus non solum tennitatem nostram disputationum tuarum praesidio roborandam sed etiam ipsos, quos meritis atque honoribus claros caligo istius opinionis obscurat. defaecatissimum lumen gratiae recepturos. nam unum eorum praecipuae auctoritatis et spiritalium studiorum uirum, sanctum Hilarium, Arelatensem episcopum, sciat beatitudo tua admiratorem sectatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae et de hoc, quod in querelam trahit, iam pridem apud sanctitatem tuam sensum suum per litteras
Abbreviated transcription (Latin):
cationes : in his quinihil operteturi saluantur qua¬
si solum dĩ propositũ uideatur existere : In his autẽ
qui aliquid boniacturisunt per p̃fentiã possitsta¬
repropositum: Anuero uniformiter lic& diuidipstre¬
scientia a proposito temporili distinctione non pos¬
sit. pr aescientia tamen quodam ordinesit sub nixapro¬
posito: & sicut nihil sit quorumcũque negotiorũ qđ non
scientia diuina pseceuenerit: itanihil sit boni quod in
nostrõc participationem non dõ auctore defluxerit:
Postremo quem admodum per hancp̃dicationem ꝓpo¬
sitidĩ quofideles fiunt quip̃ ordinati sunt aduitam
u&ernam: Nemoeorũ quico hor tandi sunt impe¬
diatur. nec occasionem negla gentiae habeant sise
p̃destinatos esse desperent. Illud &iã qualiter dilu¬
atur quȩ sumus patienter insipientiam nrt̃mferendo
demonstres. quod reractatis priorum deacre olpi¬
nionibus peneomnium par inuenitur & una sen¬

Expanded text:
cationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quacationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi solum dei propositum uideatur existere, in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit stare propositum, an uero uniformiter, licet diuidi praescientia a proposito temporali distinctione non possit. praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito et. sicut nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia diuina praeuenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non deo auctore defluxerit; postremo. quem ad modum per hanc praedicationem propositi dei, quo fideles fiunt, qui praeordinati sunt ad uitam aeternam, nemo eorum, qui cohortandi sunt, impediatur nec occasionem neglegentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent. illud etiam qualiter diluatur, quaesumus, patienter insipientiam nostram ferendo demonstres, quod retractatis priorum de hac re opinionibus, paene omnium par inuenitur et una sen
Abbreviated transcription (Latin):
utideo quis ad iuu&ur quia uoluit non ideo quiaad¬
iuu&ur uelit: si originaliter malus receptionẽ
bonipia summo bono sed a sem&ipso inchoare
male creditor : sinon aliunde dõplac&ur : nisi ex eo
qđ ipsedon auerit : tribu e nobis in haccausa papa
beatis sime. pater optime. quantum iuuante dño
potes diligentiam pi&atis uuae: ut quȩ in istis questic¬
nibus obcuriora & adpercipiendum difficiliora
sunt : quam lucidissimis expositionibus digne¬
ris aperire : Ac primum qui a plerique nonputant
xp̃ianam fidem ac dis sentione uiolari: quantum
periculi sit ineorum per suasione patefacias
Seinde quomodo peristam praeo pestentem& coope¬
soentẽ grtetiã liberũ notmnpediatur arbitrium
Tumutrum procescientiadĩ Ita secundum propositũ
maneat ut ea ips a quȩ sunt proposita sint accipi¬
enda praescita anper genera causarum &species
personarũ. ista uarientur : ut quia diuersesunt uo¬

Expanded text:
ut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adiuuatur, uelit, si originaliter malus receptionem boni non a summo bono sed a semet ipso inchoare male creditur, si non aliunde deo placetur, nisi ex eo, quod ipse donauerit, tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime. quantum iuuante domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut, quae in istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum difficiliora sunt, quam lucidissimis expositionibus digneris aperire. Ac primum, quia plerique non putant Christianam fidem hac dissensione uiolari, quantum periculi sit in eorum persuasione, patefacias; deinde, quo modo per istam praeoperantem et cooperantem gratiam liberum non impediatur arbitrium; tum, utrum praescientia dei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita, an per genera causarum et species personarum ista uarientur, ut, quia diuersae sunt uo
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: Qđ cumper uersissimum essereuelante
dĩmisericor diaet instruente nostua beatitudine
nouerimus: possumus quidem ad noncredendũ
esseconstantes. sed ad auctoritatẽ talia sentienti¬
um nonsumus pares : qui amultũnos &uitae me¬
ritis antecellunt: & aliqui eorum ad eptonuper
summi sacer dotu honores uper eminent : Nefa¬
cile quis quam pra&er paucos perfectȩ gractiae
intrepidos amatores. tanto superiorum dispu¬
tationibus ciusus est contrcire: ex quo non solũ
his quieos audiunt: uerum &iam ipsis qui audi¬
untur cum dignitatibus creuit periculum
dum & multo sreuerentia eorum aut inutili cohib&
silentio aut incurioso ducit ad sensu : & saluberrimum
ipsis uid&ur. quodpo ene nullius contraedictione rep̃hen¬
ditur : undesimistis pelagianȩ reliquiis prauitatis
non medio cris uirulentiae fibranutritur : si prin¬
cipium salutis male in homine collocatur : sidiuinae
uoluntati impi euoluntas humanaprȩfertur

Expanded text:
tatem. Quod cum pernersissimum esse reuelante tatem. Quod cum pernersissimum esse reuelante dei misericordia et instruente nos tua beatitudine nouerimus, possumus quidem ad non credendum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus pares, quia multum nos et uitae meritis antecellunt et aliqui eorum adepto nuper summi sacerdotii honore supereminent; nec facile quisquam praeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores tanto superiorum disputationibus ausus est contra ire. ex quo non solum his. qui eos audiunt, uerum etiam ipsis, qui audiuntur, cum dignitatibus creuit periculum, dum et multos reuerentia eorum aut inutili cohibet silentio aut incurioso ducit adsensu et saluberrimum ipsis uidetur, quod paene nullius contradictione reprehenditur. unde si in istis Pelagianae reliquiis prauitatis non mediocris uirulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine conlocatur, si diuinae uoluntati impie uoluntas humana praefertur,
Abbreviated transcription (Latin):
giunt istud fateri : diuinoq: ad scribere operi: sc̃orũ
merita formidant mecadqui escunt procedest ina¬
tum electorum numerum necaugeri posse nec
minui: Nelo cum apud infideles ac neligentes coor¬
tantium incimenta non habeant: acsuper flua sit
industriae ac laboris indictio. cuius studium ces¬
s ante eletione frustrandum sit: itademum enim
posseunum quemque ad cor rectionem aut ad pro¬
fectum uocari si sciat sesuadiligentia bonumesse
posse & liber tatemsuam obhoc dĩ auxilio iuuan¬
dam siquod ds̃ mandat elegerit: acsicum in his
qui tempus acceperunt liberȩ uoluntatis duo sint
quae humanã operentur salutem: dĩ scilic& gratia
& hominis oboedientia: priorem uolunt oboedientiã
es se quam gractiam: ut initium salutis. ex eoqui
s aluatur : non exeo credendum sit stare quis aluat
& uoluntas hominis diuinȩ graetiae sibi pariat
opem non groctia. sibi humanam subiciat uolun¬

Expanded text:
giunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum giunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum merita formidant nec adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cuius studium cessante electione frustrandum sit; ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum uocari. si sciat se sua diligentia bonum esse posse et libertatem suam ob hoc dei auxilio iuuandam, si, quod deus mandat, elegerit. ac sic, cum in his, qui tempus acceperunt liberae uoluntatis, duo sint, quae humanam operentur salutem, dei scilicet gratia et hominis oboedientia, priorem uolunt oboedientiam esse quam gratiam, ut initium salutis ex eo, qui saluatur, non ex eo credendum sit stare, qui saluat, et uoluntas hominis diuinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat uolun
Abbreviated transcription (Latin):
niseius exceptum. &iam si omnem hancuitam ali¬
enissima ab eomente per tracns eat: quiadomnes
homines pertineat diuinae miđae sacramentũ
quoideo prurimi non renouentur : qui a quod nec
renouari uellehabeant prȩnoscantur : Itaq: quantũ
addm̃pertin& omnibus paractamuitam u&ernã
uantum autem ad arbitrii liber tatem: ab his eam
ad preehendi qui dõ sponte crediderint. & agxili¬
umngractiae merito credelitatis acceperint: In istã
uero talis gratiae praedicationem : hiquorum contra¬
dictione offendimur cumprius meliora senti¬
rent Ideose uelmaxime contu lerunt : quia spp¬
fiterentur ab ea omniabona merita praeueniri
& ab ipsa ut possint essedonari necessitate conce¬
derent dm̃ secundum propositum & consilium uo¬
luntatis suac occulto iudicio &opere manifesto
aliud uas condere in honorem. Aliud in contume¬
liam quia nemo nisiper gractiam iustific&ur &
nemo nisi in praeuaricatione nascatur: sed refu¬

Expanded text:
nis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alinis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines pertineat diuinae misericordiae sacramentum, quo ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec renouari uelle habeant. praenoscantur. itaque, quantum ad deum pertinet, omnibus paratam uitam aeternam, quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam adprehendi, qui deo sponte crediderint et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. in istam uero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se uel maxime contulerunt, quia, si profiterentur ab ea omnia bona merita praeueniri et ab ipsa, ut possint esse, donari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto iudicio et opere manifesto aliud uas condere in honorem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed refu
Abbreviated transcription (Latin):
templationem uenitur quaeuel in pra&eritis sȩcu¬
lis dimissȩsunt ingrediuias suas uel nunc quoque ad¬
huc inueeris ignorantiae impi&ate depereunt. nec
ulla eis aut legis auteuangelii inluminatio corusca¬
uit : cum tamen inquantum praedicatorib: ostium
apertum est & uia facta est: gentium populus qui sede¬
bat intenebris & inumbramortis. lucem uiderit
magnan & qui quondam non populus. Nunc autẽ
populus dĩsit & quorum aliquando non miser tus est nunc
autem misereatur: praceuisos inquiunt ad ño credituros
& adunam quamque gentem it adispensata tempora
acministeria magistrorum̃ exor tura estet bonarũ
credulitas uoluntatum : neuacillare illud quod dĩ
omnes homines uelit saluos fieri & in agnitionem
ueritatis uenire : quando quidem in excus abiles sut
qui& adunius ueridĩ cultum potuerint instrui
intelligentia naturaeli: &euangelium ideo non audi¬
erunt. Quia necfuerint recepturi Pro uniuerso

Expanded text:
templationem uenitur, quae uel in praeteritis saecutemplationem uenitur, quae uel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel nunc quoque adhuc in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euangelii inluminatio coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenebris et in umbra mortis, lucem uiderit magnam et, qui quondam non populus, nunc autem populus dei sit et, quorum aliquando non misertus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarum credulitas uoluntatum; nec uacillare illud, quod deus omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, quando quidem inexcusabiles sint, qui et ad unius ueri dei cultum potuerint instrui intellegentia naturali et euangelium ideo non audierint quia nec fuerint recepturi. pro uniuerso
Abbreviated transcription (Latin):
mali de usuuitae istius auferendi: aliiper regenera¬
tionem intercaelestis regni adsumantur heredes. alii
sine baptismo inter mor tis perp&uȩ
debitores : tales aiunt perdi talesq: saluari quales
futuros illos mannis maioribus si adactiuam ser¬
uarentur a&atem scientia diuina praeuiderit
ecconsidesoent se groctiamdĩ quam comitem non pra¬
uiam humanorum uolunt es semeritorum : &iã
illis uoluntatibus subdere: quas abea secundum
suam phantasiam non negantes s ep̃uentas. sed in
tantum quibus cum que commenticus meritis elec¬
tionem dĩ subiciunt: ut quia pra&erita non ex fant.
futuraquȩ non sint futura confingant. Nouoq: ap
illos absurditatis genere: & non agenda praescita
sint & praescita non acta sint: hanc sanedehuma¬
nis meritis praescientiam dĩ secundum quam
gnatia uocantis operaur: Multo sibi soctionabili¬
us uidentur astruere. cum adearum nationum con¬

Expanded text:
mali de usu vitae istius auferendi, alii per regeneramali de usu vitae istius auferendi, alii per regenerationem inter coelestis regni assumantur haeredes, alii sine Baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores: tales aiunt perdi, talesque salvari, quales futuros illos in annis majoribus, si ad activam servarentur aetatem, scientia divina praeviderit. Nec considerant se gratiam Dei, quam comitem, non praeviam humanorum volunt esse meritorum, etiam illis voluntatibus subdere, quas ab ea, secundum suam phantasiam, non negant esse praeventas. Sed in tantum quibuscumque commentitiis meritis electionem Dei subjiciunt, ut quia praeterita non exstant, futura, quae non sint futura, confingant, novoque apud illos absurditatis genere, et non agenda praescita sint, et praescita non acta sint. Hanc sane de humanis meritis praescientiam Dei, secundum quam gratia uocantis operetur, multo sibi rationabilius uidentur adstruere, cum ad earum nationum con