comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nimum: minime temerarium: quȩ
custodia tranquillitatis ẽ maxima.
Nam difficillimum om̃ino est
non ꝑturbari: cum ea quȩ ꝓna
trariis disputationib labefactan-¬
tur .&. quasi extorquent᷑ e manib.
Quare ut ȩquum ẽ bene conside¬
ratis ꝑspectisq rationib cedere.
ita incognita ꝓ cognitis habere
ꝑiculosum. Metus est enim. ne cũ
sepe subruuntur quȩ firmissi-¬
me statura & mansura p̃sumi¬
mus : intantum odium uel ti-¬
morem rationis incidamꝰ. ut ne
ipsi quidem ꝑspicuȩ ueritati.
fides habenda uideatur. Sed age
nunc expeditius retractemus. utrum
recte ista dubitanda putaueris. Nam
quero abste. si quisquam ignarus de¬
ceptionis auium. quȩ calamis & ui¬
sco affectatur. obuiam fieret aucupi.
armis quidem suis instructo. non ta¬
men aucupanti. sed iter agenti. quo
uiso prȩmerer gradum. secumq ue fre
ammirans. cogitaret & quȩxeret. qͥd¬
nam sibi hominis ille uellet ornatꝰ.

Expanded text:
nimum minime temerarium: quae nimum minime temerarium: quae custodia tranquillitatis est maxima. Nam difficillimum omnino est non perturbari, cum ea quae prontrariis disputationibus labefactantur, et quasi extorquentur e manibus. Quare, ut aequum est bene consideratis perspectisque rationibus cedere, ita incognita pro cognitis habere periculosum. Metus est enim ne cum saepe subruuntur quae firmissime statura et mansura praesumimus, in tantum odium vel timorem rationis incidamus, ut ne ipsi quidem perspicuae veritati fides habenda videatur. 32. Sed age, nunc expeditius retractemus utrum recte ista dubitanda putaveris. Nam quaero abs te, si quisquam ignarus deceptionis avium, quae calamis et visco affectatur, obviam fieret aucupi, armis quidem suis instructo, non tamen aucupanti, sed iter agenti, quo viso premeret gradum, secumque, ut fit, admirans cogitaret et quaereret quidnam sibi hominis ille vellet ornatus;
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. Aỹs Quanto tandem
circuitu res tantilla ꝑacta sit: me¬
ministine queso. Nam ex quo
inter nos uerba iaculamur. quod
tamdiu fecimus. ut hȩc tria inue-¬
nirentur. laboratum ẽ. utrum ni-¬
chil sine signis possit doceri: & utrỹ
sint quȩdam signa. rebus quas
significant prȩferenda. & utrum
melior qũa signa sit rerum ipsa
cognitio. Sed quartum est quod
breuiter abste uellem cognoscere.
utrunam ista inuenta sic putes. ut
iam de his dubitare non possis. Adõ.
Uellem quidem tantis ambagib
atq amfractibus esse ad certa ꝑuen¬
tum. Sed & ista rogatio tua. nescio
quom me sollicitat. & ab assensione
deterret. Ui deris enim michi non
hoc de me fuisse quesiturus. nisi
haberes quod contradiceres: & ipsa¬
rum rerum implicatio totum me
inspicere. ac securum respondere
non sinit. uerentẽne quid intantis
inuolucris lateat. quod acies men¬
tis meȩ lustrare non possit. Aũs.
Dubitationẽ tuam non inuitus
accipio. Significat enĩ animũ mi¬

Expanded text:
videtur. Aug. Quanto tandem circuitu res tanrilla peracta sit, meministine, quaeso? Nam ex quo inter nos verba jaculamur, quod tam diu fecimus, haec tria ut invenirentur laboratum est: utrum nihil sine signis possit doceri; et utrum sint quaedam signa rebus quas significant praeferenda; et utrum melior quam signa sit rerum ipsa cognitio. Sed quartum est, quod breviter abs te vellem cognoscere, utrumnam ista inventa sic putes, ut jam de his dubitare non possis. Ad. Vellem quidem tantis ambagibus atque anfractibus esset ad certa perventum; sed et ista rogatio tua nescio quomodo me sollicitat, et ab assensione deterret. Videris enim mihi non haec de me fuisse quaesiturus, nisi haberes quod contradiceres: et ipsa rerum implicatio totum me inspicere, ac securum respondere non sinit, verentem ne quid in tantis involucris lateat, quod acies mentis meae lustrare non possit. Aug. Dubitationem tuam non invitus accipio; significat enim a
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia. Cuius ut breuit̾ complectaractionẽ.
om̃ib ꝓrsus delectationibus concupiscentiȩ
quȩ aduersantur delectationi sapientiȩ coher-¬
cendis atq sanandis. inuigilat officium con-¬
tinentiȩ̃. Unde angustiꝰ eam sine dubitatio¬
ne metiunt᷑ qui solas libidines corporis co¬
hibere definiunt: melius ꝓfecto illi qui ñ
addunt corpori. sed generalit̃ libidinẽ siue
cupiditatẽ regendam. dicunt ad continen-¬
tiam ꝑtinere. quȩ cupiditas in uitio poni-¬
tur. nec tantum ẽ corporis. uerũ et animi.
Et enim si cupiditas corporis ẽ in fornca¬
tionibus et ebrietatib: nunquid inimici-¬
tiȩ contentiones. emulationes. postremo
animositates. in corporis uoluptatib.
ac non potius in animi motibus et ꝑ-¬
hȩc om̃ia nuncupauit apłs. siue q̃ ad animũ
siue quȩ ad carnem ꝓprie ꝑtinerent. ipsũ
scilicet hominẽ nomine carnis appellans.
Oꝑa quippe hominis sunt quȩ non dicunt᷑

Expanded text:
omnia. cuius ut breuiter complectar actionem, omnia. cuius ut breuiter complectar actionem, omnibus prorsus delectationibus concupiscentiae, quae aduersantur delectationi sapientiae, cohercendis atque sanandis inuigilat officium continentiae. unde angustius eam sine dubitatione metiuntur, qui solas libidines corporis cohibere definiunt; melius profecto illi, qui non addunt corporis, sed generaliter libidinem siue cupiditatem regendam dicunt ad continentiam pertinere. quae cupiditas in uitio ponitur nec tantum est corporis, uerum et animi. etenim si corporis cupiditas est in fornicationibus et ebrietatibus, numquid inimicitiae, contentiones, aemulationes, postremo animositates in corporis uoluptatibus, ac non potius in animi motibus et pehaec omnia nuncupauit apostolus, siue quae ad animum siue quae ad carnem proprie pertinerent,. ipsum scilicet hominem nomine carnis appellans. opera quippe hominis sunt, quae non dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
scđm imꝑium p̾cipit sed scd̾m ueniã con-¬
cedit apłs: aut filiis ꝓcreandis accõmodatꝰ.
quȩ una fuit causa miscendȩ inuicẽ carnis.
et patribus quondã et matrib scĩs. Id autẽ
faciens continentia. id est moderans ꝙ quo-¬
dammꝰ limitans in conugibus carnis
concupiscentiã. et eiꝰ inquietũ atq in or-¬
dinatum motũ certis quod̾amͦ finibus
ordinans. benȩ utit᷑ hominis malo. qũe
facit et uult ꝑficere bonum: sicut ds utit᷑
etiam hominib malis ꝓpter eos qͦs ꝑficit
bonos. Absit ergo ut continentiã de qua
scriptura dicit et hoc ipsũ erat sapientia.
scire cuiꝰ hoc donum esset. etiã eos habere
dicamus qui continendo uel erroribus ser¬
uiunt. uel aliquas minores cupiditates ido
uincunt ut alias expleant: quarum gran-¬
ditate uincuntur: Ea uero quȩ uera ẽ desuꝑ
ueniens continentia. non aliis malis mala
prȩbere alia. sed bonis mala sanare uult

Expanded text:
secundum imperium praecipit, sed secundum ueniam consecundum imperium praecipit, sed secundum ueniam concedit apostolus, aut filiis procreandis accommodatus, quae una fuit causa miscendae inuicem carnis et patribus quondam et matribus sanctis. id autem faciens continentia, id est moderans et quodam modo limitans in coniugibus carnis concupiscentiam et eius inquietum atque inordinatum motum certis quodam modo finibus ordinans bene utitur hominis malo, quem facit et uult perficere bonum, sicut deus utitur etiam hominibus malis propter eos, quos perficit bonos. Absit ergo, ut continentiam, de qua scriptura dicit: et hoc ipsum erat sapientiae scire, cuius esset hoc donum, etiam eos habere dicamus,.qui continendo uel erroribus seruiunt uel aliquas minores cupiditates ideo uincunt, ut alias expleant, quarum granditate uincuntur. ea uero, quae uera est desuper ueniens continentia, non aliis malis mala premere alia, sed bonis mala sanare uult
Abbreviated transcription (Latin):
Omne quod non ẽ ex fide: peccatum est.
Quȩ igit᷑ non habet fidem: nec continen-¬
tia nominanda ẽ. Sunt etiam qui aꝑte
malignis seruiendo demonib a corporis
uoluptatibus continent: ut ꝑ eos expleant
nefarias uoluptates. quarum impetũ ardo-¬
remq non continent. Unde ut aliquid
dicam et cȩtera ꝓpter sermonis longitudi-¬
nem taceam: quidam non attingunt etiã¬
uxores suas. dũ quasi mundi ꝑ magicas ar-¬
tes ꝑuenire ad uxores moliunt᷑ alienas.
Omirabilem continentiã: immouͦ neqͥtiã
atq immunditiã singularẽ. Si enĩ uera esser
continentia: magis ab adultero. quã ꝓpt̃
adulterium ꝑpetrandum. carnis concu-¬
piscentiam debuit a coniugio continere.
Hanc quippe concupiscentiã carnis rela-¬
xare solet continentia conuigalis. eiusq
frenis hactenus moderamen imponere.
ut nec in ipso coniugio immoderata licen-¬
tia defluatur. sed custodiat᷑ modus. aut
infirmitati coniuigis debitꝰ cui hoc non

Expanded text:
omne, quod non est ex fide, peccatum est. omne, quod non est ex fide, peccatum est. quae igitur non habet fidem, nec continentia nominanda est. Sunt etiam, qui aperte malignis seruiendo daemonibus a corporis uoluptatibus continent, ut per eos expleant nefarias uoluptates, quarum inpetum ardoremque non continent. unde ut aliquid dicam et cetera propter sermonis longitudinem taceam, quidam etiam non adtingunt uxores suas, dum quasi mundi per magicas artes peruenire ad uxores moliuntur alienas. o mirabilem continentiam, immo uero nequitiam atque inmunditiam singularem! si enim uera esset continentia, magis ab adulterio quam propter adulterium perpetrandum carnis concupiscentia debuit a coniugio continere. hanc quippe concupiscentiam carnis relaxare solet continentia coniugalis eiusque frenis hactenus moderamen inponere, ut nec in ipso coniugio inmoderata licentia diffluatur, sed custodiatur modus, aut infirmitati coniugis debitus, cui hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
libidines mirabiliter continet. istam conti¬
nentiam de cuiꝰ utilitate et decore disserimꝰ.
habere dicendus ẽ. Quidã enĩ quodmirũ
dictu uideri potest ꝑ incontinentiã conti¬
nent: uelut si mulier se continet a marito
quia hoc iura uit adultero. Quidã ꝑ iniusti¬
tiam: uelut si miscendi sexus non reddat
coniunx coniugi debitum: quia ipse uł
ipsa iam pot̾ uincere talem corporis appe¬
titum. Item quidã continent decepti fide.
falsa et uana sꝑantes. uana sectantes: in qͥbꝰ
sunt om̃s heretici. et quicũq sub nomine
religionis aliquo errore fallunt᷑ quorum
continentia uera esset. si esset ex fides uera.
Cum uͦ illa ꝓp̃tea nec fides sit appellanda
quia falsa ẽ. sine dubio et ista continentiȩ
nomine indigna ẽ. Nunquid eni continen-¬
tiam.
quã munus dĩ uerissime dicmꝰ. dicturi su-¬
mus ẽẽ peccatum: Absit a nris cordib: tã
detestanda dementia. Beatus autẽ apłs ait.

Expanded text:
libidines mirabiliter continet, istam contilibidines mirabiliter continet, istam continentiam, de cuius utilitate et decore disserimus, habere dicendus est. quidam enim, quod mirum dictu uideri potest, per incontinentiam continent — uelut si se mulier contineat a marito, quia hoc iurauit adultero — quidam per iniustitiam — uelut si miscendi sexus non reddat coniux coniugi debitum, quia ipse uel ipsa iam potest uincere talem corporis adpetitum — item quidam continent decepti fide falsa et uana sperantes, uana sectantes: in quibus sunt omnes haeretici et quicumque sub nomine religionis aliquo errore falluntur. quorum continentia uera esset, si esset et fides uera; cum uero illa propterea nec fides sit appellanda, quia falsa est, sine dubio et ista continentiae nomine indigna est. numquid enim continentiam, quam munus dei uerissime dicimus, dicturi sumus esse peccatum? absit a cordibus nostris tam detestanda dementia. beatus autem apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
quod fecit. Qui contra istam sentiunt ue¬
ritatẽ. quid ꝓdest eis libidines continere.
si tamen aliquas continent: Quid in eis ꝑ
continentiam fieri potest mundum: quoꝵ
continentia talis immunda ẽ quȩ nec con-¬
tinentia nominanda est: Sentire quippe qd̃
sentiunt uirus ẽ diaboli: continentia uero
munus est di. Sicut autẽ non om̃is qui
aliquid patit᷑ aut quoslibet dolores tole¬
rantissime patit᷑ habet eam uirtutẽ quȩ
similit̾ munꝰ dĩ est. et patientia nuncupa-¬
tur. multi enim tolerant multa tormenta
ne in suis criminib ꝓdant aut male sibi
conscios. aut seipsos. multi ꝓ explendis ar-¬
dentissimis libidinib et optinendis uel ñ
relinquendis eis rebus quibus uinculo pra-¬
ui amoris obstricti sunt. multi ꝓdiuersis
et ꝑnitiosis quibꝰ uehement̃ tenent᷑ errori¬
b. quos om̃s absit ut dicamus uerã ha¬
bere patientiã: ita non om̃is qui aliquid
continet. uł ipsas etiam carnis aut animi

Expanded text:
quod fecit. qui contra istam sentiunt uequod fecit. qui contra istam sentiunt ueritatem, quid eis prodest libidines continere? si tamen aliquas continent. quid in eis per continentiam potest fieri mundum, quorum continentia talis inmunda est? quae nec continentia nominanda est. sentire quippe quod sentiunt, uirus est diaboli; continentia uero munus est dei. sicut autem non omnis, qui aliquid patitur aut quoslibet dolores tolerantissime patitur, habet eam uirtutem, quae similiter dei munus est et patientia nuncupatur — multi enim tolerant multa tormenta, ne in suis criminibus prodant aut male sibi conscios aut se ipsos; multi pro explendis ardentissimis libidinibus et obtinendis uel non relinquendis eis rebus, quibus uinculo praui amoris obstricti sunt; multi pro diuersis et perniciosis, quibus uehementer tenentur, erroribus: quos omnes absit ut dicamus ueram habere patientiam — ita non omnis, qui aliquid continet uel ipsas etiam carnis aut animi
Abbreviated transcription (Latin):
non a dño iudicaremur: cũ. uidicamur
autẽ a dño corripimur. ne cum hoc mun¬
do damnemur. Et illud in psalmo. Ued̾m
multitudinẽ dolorum meoꝵ in corde meo:
consolationes tuȩ iocundauerunt animã
meam. Tunc est ergo sꝑanda carnis nr̃ȩ
sine ulla repugnatione ꝑfecta sanitas.
quando erit ȩccłiȩ xp̃i sine ullo timore cer¬
ta securitas. Hȩc aduersus manicheos
fallaciter continentes: ꝓ ueraci continentia
disputasse suffecerit: ne continentiȩ fructu¬
osus et głosus labor. partẽ infimã nr̃am
id ẽ corpus quando ab immoderatis uł
illicitis uoluptatibus cohibet et refrenat.
non salubriter castigare. sed insectari cre¬
datur hostiliter. Corpus quippe ab animi
quidem ẽ natura diuersum: sed non est
a natura hominis alienum. Non enĩ ani-¬
mus constat ex corpore: sed tamen homo
quẽ liberat: totum hominẽ liberat. Unde
totum hominẽ etiã saluator ipse suscepit
dignatus in nobis etiam totum liberare

Expanded text:
us, non iudicaremur; cum iudicamur us, non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur, et illud in psalmo: secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt animam meam. tunc ergo speranda est carnis nostrae sine ulla repugnatione perfecta sanitas, quando erit ecclesiae Christi sine ullo timore certa securitas. Haec aduersus Manichaeos fallaciter continentes pro ueraci continentia disputare suffecerit, ne continentiae fructuosus et gloriosus labor partem infirmam nostram, id est corpus, quando ab inmoderatis uel inlicitis uoluptatibus cohibet et refrenat, non salubriter castigare, sed insectari credatur hostiliter. corpus quippe ab anima est quidem natura diuersum, sed non est a natura hominis alienum. non enim animus constat ex corpore; sed tamen homo quem liberat, totum hominem liberat. unde totum hominem etiam ipse saluator suscepit, dignatus in nobis totum liberare
Abbreviated transcription (Latin):
sed qui sanat om̃s languores. nr̃os. cum
ꝑduxerit ȩccl̃am ad ꝓmissam languo¬
ris sanitatẽ. tunc in nullo membroꝵ eiꝰ
qũaliber minima. erit ulla macula aut
ruga. Tunc nullomͦ caro aduersus sp̃m
concupiscet: et ideo nulla erit causa
cur aduersus carnẽ etiã sp̃s concupiscat.
Tunc finem accipiet om̃is hȩc pugna.
tunc ambarum substantiarũ erit summa
concordia. Cunc usq ad eo ibi nullus erit
carnalis: ut etiam caro ipsa sit spũalis.
Quid ergo nunc agit cum carne sua quisq
cius malam concupiscentiã. qm̃ sanandam
continet qũa nondũ sanatam tenet: et tam̃
eius bonam nutrit fouetq naturam. qm̃
nemo umquã carnẽ suam odio habet
Hoc etiam xp̃c agit cum ȩccła: quantum
fas ẽ comꝑate minora maiorib. Nam et
correptionib eam reprimit. ne impunita¬
te inflata desiliat: et consolationib erigit.
ne grauata infirmitate succumbat. hinc
est illud apłi. Si enim nos ipsos iudicaremꝰ¬

Expanded text:
sed qui sanat omnes languores nostros, cum sed qui sanat omnes languores nostros, cum perduxerit ecclesiam ad promissam languoris sanitatem, tunc in nullo membrorum eius quamlibet minima erit ulla macula aut ruga; tunc nullo modo caro aduersus spiritum concupiscet, et ideo nulla erit causa, cur aduersus carnem etiam spiritus concupiscat; tunc finem accipiet omnis haec pugna, tunc ambarum substantiarum erit summa concordia, tunc usque adeo ibi nullus erit carnalis, ut etiam ipsa caro sit spiritalis. quod ergo nunc agit cum carne sua quisqueaduersus eius malam concupiscentiam, quoniam sanandam continet, quam nondum sanatam tenet, et tamen eius bonam nutrit fouetque naturam, quoniam nemo umquam carnem suam odio habet: hoc etiam Christus agit cum ecclesia, quantum fas est comparare minora maioribus. nam et correptionibus eam reprimit, ne inpunitate inflata dissiliat, et consolationibus erigit, ne grauata infirmitate succumbat. hinc est illud apostoli: si enim nos ipsos iudicarem
Abbreviated transcription (Latin):
ñne carnales estis: Aduersus qu̾e concu¬
piscit emulatio et contentio. nisi adu̾¬
sus xp̃m: Has enim carnis concupiscen¬
tias xp̃s in suis sanat: sed in nullis amat
Unde sca ȩccł̃a quandiu habet etiam mẽ¬
bra talia: nondum ẽ sine macula et ruga.
Huc accedunt er illa peccata. ꝓ quibus co¬
tidiana uox ẽ totius ȩccłȩ. dimitte no¬
bis debita nr̃a. Aquibus ne spũales pu-¬
taremus alienos: non quicũq carnali¬
um. nec ipsoꝵ quicumq spualium. sed
qui supra pectus dñi discumbebat. et
quem ꝓ̃cȩteris diligebat. si dixerimus
inquit quia peccatum non habemus: nos
ipsos seducimus. et ueritas in nobis ñ ẽ.
In om̃i autẽ peccato plus in maiore. minꝰ
in minore: tamen contra iustitiam con-¬
cupiscitur. Et de xp̃o scriptum ẽ: quia fa¬
ctus nobis est sapientia a do. et iustitia. et
scĩficatio. et redemptio. In om̃i igit᷑ pecca¬
to contra xp̃m sinedubio concupiscitur.

Expanded text:
nonne carnales estis? aduersus quem concunonne carnales estis? aduersus quem concupiscit aemulatio et contentio nisi aduersus Christum? has enim carnis concupiscentias Christus in suis sanat, sed in nullis amat. unde sancta ecclesia quamdiu habet etiam membra talia, nondum est sine macula et ruga. huc accedunt et illa peccata, pro quibus cotidiana uox totius ecclesiae est: dimitte nobis debita nostra. a quibus ne spiritales putaremus alienos, non quicumque carnalium nec ipsorum quicumque spiritalium, sed qui super pectus domini discumbebat et quem prae ceteris diligebat, si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et ueritas in nobis non est. in omni autem peccato, plus in maiore, minus in minore. tamen contra iustitiam concupiscitur. et de Christo scriptum est: qui factus est nobis sapientia a deo et iustitia et sanctificatio et redemptio. in omni igitur peccato contra Christum sine dubio concupiscitur;
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u ambulate et desideria carnis ne ꝑfe¬
ceritis: caro enĩ concupiscit aduersus spm̃
et sp̃s aduersus carnem. hȩc enu inuicem
aduersantur. ut non ea quȩ uultis faciatiꝰ :
Hȩc utiq ȩccl̃ȩ dicebant᷑. Quȩ si xp̃o subdi¬
ta non esset: non in ea sp̃s aduersus carnẽ
ꝑ continentiã concupisceret. Propt̃ quod
poterant concupiscentias carnis ñ ꝑferre.
sed carne concupiscente aduersus sp̃m ñ
poterant ea facere quȩ uolebant. idẽ etiã
ipsas concupiscentias carnis non habere.
Heinde cur non confiteant᷑ in hominibus
libus autẽ adhuc concupiscere aduersus
xp̃m: An aduersus xp̃m non concupisce¬
bant: quibus dicebatur. diuisus ẽ xp̃s:
Et non loqui potui uobis quasi sp̃ualibus
sed quasi carnalibus. tamqũa paruulis
in xp̃o lac uobis potum dedi non ȩscam:
nondum enĩ poteratis sed ne nẽ quid̃e
potestis. adhuc enim estis carnales: cum
enim sint in uob̃ emulatio & contentio.

Expanded text:
spiritu ambulate et desideria carnis ne perfespiritu ambulate et desideria carnis ne perfeceritis. caro enim concupiscit aduersus spiritum et spiritus adueraduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. haec utique ecclesiae dicebantur, quae si Christo subdita non esset, non in ea spiritus aduersus carnem per continentiam concupisceret. propter quod poterant concupiscentias carnis non perficere, sed carne concupiscente aduersus spiritum non poterant ea facere, quae uolebant, id est etiam ipsas carnis concupiscentias non habere. deinde cur non confiteamur in hominibus libus autem adhuc concupiscere aduersus Christum? an aduersus Christum non concupiscebant, quibus dicebatur: diuisus est Christus? et: non potui loqui uobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus, tamquam paruulis in Christo. lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis. sed ne nunc quidem potestis; adhuc enim estis carnales. cum enim sint in uobis aemulatio et contentio,
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum de membris corporis sumunt.
ut quod p̾stitit ds corpori ꝑ naturam. ameñ
et ipse habere ꝑ grãm᷑. Merito cum ad no¬
manos scriberet. obsecro inquit uos fr̃s ꝑ¬
miscdiam di: ut exibeatis corpora ur̃a ho-¬
stiam uiuam. scãm dõ placentẽ. Sine causa
non tenebras lucẽ et lucẽ tenebras ẽẽ con-¬
tendimus: si hostiam uiuam. scãm d̾o pla-¬
centẽ. de gentis tenebrarum corporibus
exibemus. Sed inquiunt. Quomͦ caro
ꝑ quandam similitudinẽ comꝑat᷑ eccłȩ:
Nunquid ȩccłia concupiscit aduersus.
sp̃s concupiscit aduersus carnẽ. ut ex om̃i
parte xp̃o subdatur eccl̃a: caro autẽ concu-¬
piscit aduersus sp̃m. quia nondum pacẽ
quȩ ꝑfecta ꝓmissa ẽ accepit ȩccła: ac ꝑ hoc
ȩccłia subdita ẽ xp̃o expignore salutis. er
caro concupiscit aduersus sp̃m. ex infirmi-¬
tate languoris. Neq enim non ȩccł̃iȩ mẽ.¬
bra erant idem ipsi quibus ista dicebat:

Expanded text:
exemplum de membris corporis sumunt, exemplum de membris corporis sumunt, ut quod praestitit deus corpori per naturam ament et ipsae habere per gratiam? merito ad Romanos cum scriberet, obsecro, inquit, uos, frdiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem. sine causa non tenebras lucem et lucem tenebras esse contendimus, si hostiam uiuam, sanctam, deo placentem de gentis tenebrarum corporibus exhibemus. Sed, inquiunt, quomodo caro per quandam similitudinem comparatur ecclesiae? numquid ecclesia concupiscit aduersus spiritus concupiscit aduersus carnem, ut ex omni parte Christo subdatur ecclesia; caro autem concupiscit aduersus spiritum, quia nondum pacem, quae perfecta promissa est, accepit ecclesia. ac per hoc ecclesia subdita est Christo ex pignore salutis et caro concupiscit aduersus spiritum ex infirmitate languoris. neque enim non ecclesiae membra erant idem, quibus ista dicebat:
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃ia autẽ ex dõ. De carne quid dicit
ꝑ manicheum sp̃s immundꝰ.: Quod sit
mala substantia: nec di sed inimici
creatura. Quid adhȩc dicit ꝑ paulũ
sp̃s sc̃s : Sicut enim corpus unum est
inquit et membra habet multa.
om̃ia autẽ membra corporis cum sint
multa unum ẽ corpus:. ita et xp̃s. Et pau¬
lopost. Posuit inquit ds̃ membra. singu¬
lum quodq eorum in corpore ꝓut uolu¬
it. Item paulo post. D̾s inquit temꝑauit
corpus ei cui deerar maiorẽ honorem
dans: ut non essent scissurȩ in corpore.
sed idem ipsum. ut ꝓ inuicem sollicita
sint membra. Et siue patit᷑ unum mẽ:¬
brũ.
compatiunt᷑ omĩa membra. siue głificat᷑
unum membrum. congaudent om̃ia mẽ-¬
bra. Quomͦ ẽ mala caro: quando ipsȩ animȩ
pacem membrorum eius ut imittentur
monent᷑: Quomͦ ẽ inimici creatura: quan-¬
do ipse animȩ quȩ corpora regunt. ut int̃
se inimicitiarum scissuras non habeant

Expanded text:
omnia autem ex deo. de carne quid dicit omnia autem ex deo. de carne quid dicit per Manichaeum spiritus inmundus? quod sit mala substantia nec dei, sed inimici creatura. quid ad haec dicit per Paulum spiritus sanctus? sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus, ita et Christus. et paulo post. posuit, inquit, deus membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit. item paulo post. deus, inquit, temperauit corpus, ei cui deerat maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra. et siue patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; siue glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. quomodo est mala caro, quando ipsae animae pacem membrorum eius ut imitentur, monentur? quomodo est inimici creatura, quando ipsae animae, quae corpora regunt, ut inter se inimicitiarum scissuras non habeant,
Abbreviated transcription (Latin):
non habet sicut me uidetis habere. Quo¬
modo est in eoꝵ doctrina ueritas: quȩ id
p̃dicat quod in carne xp̃i erat falsitas:
Quomͦ in xp̃o non erat ullum malum:
in quo erat tam grande mendaciũ: Quia
uidelicet hominib ninium mundis
malum ẽ uera caro: et non ẽ malũ falsa
ꝓ uera. Dalum ẽ caro uera nascentis ex se¬
mine dauid: et non ẽ malum lingua falsa
dicentis. palpate et uidete quia sp̃s car-
nem et ossa non haber sicut me uidetis
habere: De ȩccla quid dicit deceptor
hominum. in mortifero errore: Quod ex
parte animarũ ꝑtineat ad xp̃m: ex parte
corporum ad diabolum. Quid adhȩc di¬
cit doctor gentium in fide et ueritate
Nescitis inquit quia corpora ur̃a mẽ¬
bra xp̃i sunt: Cle sexu masculi et feminȩ:
quid dicit filius ꝑditionis: Quod itt̃q
sexus non ex dõ sit: sed ex diabolo. Quid
adhȩc dicit uas electionis: Sicut inquit
mulier ex iuro: ita et urr ꝑ mulierem.

Expanded text:
non habet, sicut me uidetis habere. quonon habet, sicut me uidetis habere. quomodo est in eorum doctrina ueritas, quae id praedicat, quod in carne Christi erat falsitas? quomodo in Christo non erat ullum malum, in quo erat tam grande mendacium? quia uidelicet hominibus nimium mundis malum est caro uera et non est malum falsa pro uera; malum est caro uera nascentis ex Dauid semine et non est malum lingua falsa dicentis: palpate et uidete quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere! de ecclesia quid dicit deceptor ominum in mortifero errore? quod ex parte animarum pertineat ad Christum, ex parte corporum ad diabolum. quid ad haec dicit doctor gentium in fide et ueritate? nescitis, inquit, quia corpora uestra membra sunt Christi? de sexu masculi et feminae quid dicit filius perditionis? quod uterque sexus non ex deo sit, sed ex diabolo. quid ad haec dicit uas electionis? sicut, inquit, mulier ex uiro ita et uir per mulierem,
Abbreviated transcription (Latin):
continentiam resistendo consuleret. nisi
utraq substantia utriusq artificẽ d̃m. etiã
decore sui huius ordinis indicaret Qđ
est gͦ quod uos ur̃a dementia et xp̃ianos
esse iactatis. et contra scripturas xp̃ianas
oculis clausis uł potius extinctis. tantaꝑ
uersitate contenditis: et xp̃m asserentes in
falsa carne apparuisse mortalib. et ȩccł̃am
in anuma ad xp̃m. in corpore ad diabolũ
ꝑtinere: ut et sexum uirilem atq muliebrẽ
diaboli oꝑa esse non di. et sp̃ui carnẽ tãqͣ
malam substantiã bonȩ substantiȩ cobere¬
re : si parum uobis uidet᷑ respondere quȩ
de apłicis commemorauimꝰ litteris: audite
adhuc si alias aures habetis. qͥd de carne
xp̃i dicit insanissimus manicheus. quod
non fuerit uera s falsa. Quid adhȩc dicit
surrexisse a mortius ex semine dauid. scd̃m
euangłm meum. Et ipse iũc xp̃s. Palpate
inquit et uidete. quia sp̃s carnem et ossa

Expanded text:
continentiam resistendo consuleret, nisi continentiam resistendo consuleret, nisi utraque substantia utriusque artificem deum etiam decore sui huius ordinis indicaret. quid est ergo, quod uos uera dementia et christianos esse iactatis et contra scripturas Christianas oculis clausis uel potius extinctis tanta peruersitate contenditis, et Christum asserentes in falsa carne apparuisse mortalibus et ecclesiam in anima ad Christum, in corpore ad diabolum pertinere et sexum uirilem atque muliebrem diaboli opera esse, non dei et spiritui carnem tamquam malam substantiam bonae substantiae cohaerere? Si parum uobis uidentur respondere, quae de apostolicis commemorauimus litteris, audite adhuc alia, si aures habetis. quid de carne Christi dicit insanissimus Manichaeus? quod non fuerit uera, sed falsa. quid ad - haec dicit surrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum. et ipse Iesus Christus, palpate, inquit, et uidete, quia spiritus carnem et ossa
Abbreviated transcription (Latin):
a corpore suo: non tantum a suꝑiore id est
a d̃ño suo. Non enim solum ait uiri dili¬
gite uxores ur̃as sicut xp̃c dilexit ȩccłam.
quod ẽ a suꝑiore. uerumetiã dycit. uiri de¬
bent diligere uxores suas sicut sua corpora.
quod ẽ ab inferiore: quia suꝑiora et inferio¬
ra bona sunt om̃ia. Nec tamen mulier a
corpore uł carne accepit exemplum. ut ita
esset subdita uiro sicut sp̃ui caro. sed aut
consequent᷑ apłs intelligi uoluit quod di¬
cere p̾termisit: aut forte quia caro concu¬
piscit aduersus sp̃m in huiꝰ uitȩ mortali¬
tate atq languore. ideo de illa noluit
mulieri exemplum subiectionis adhibe¬
re. uiris autẽ ideo uoluit. quia et si con¬
cupiscit sp̃s aduersus carnẽ. etiam in
hoc ipso consulit carni non sicut caro
concupiscens aduersus sp̃m. nec sp̃ui con-¬
sulit talis repugnatio nec sibi: non tam̃
ei sp̃s bonꝰ siue eius natura ꝑ ꝓuidentiã
nutriendo ac fouendo. siue eius uitus ꝑ

Expanded text:
a corpore suo, non tantum a superiore, id est a corpore suo, non tantum a superiore, id est a domino suo. non enim solum ait: uiri diligite uxores uestras, sicut Christus dilexit ecclesiam, quod est a superiore, uerum etiam dixit: uiri debent diligere uxores suas sicut sua corpora, quod est ab inferiore: quia et superiora et inferiora bona sunt omnia. nec tamen mulier a corpore uel carne accepit exemplum, ut ita esset subdita uiro, sicut spiritui caro; sed aut consequenter apostolus intellegi uoluit, quod dicere praetermisit, aut forte quia caro concupiscit aduersus spiritum in huius uitae mortalitate atque languore, ideo de illa noluit mulieri exemplum subiectionis adhibere. uiris autem ideo uoluit, quia, etsi concupiscit spiritus aduersus carnem, etiam in hoc ipso consulit carni, non sicut caro concupiscens aduersus spiritum nec spiritui consulit tali repugnatione nec sibi. non tamen ei spiritus bonus siue eius naturam per prouidentiam nutriendo ac fouendo siue eius uitiis per
Abbreviated transcription (Latin):
ita et uiri debent diligere uxores suas. sic̃
niis esse insidiosi. in his surdi. et eritis
in utrisq correcti. Hȩc enĩ sic accipiatis
ut dignũ est: conemini et illa intellige¬
re ut uerum ẽ. Tres quasdam copulas
uirum et uxorem. sp̃m et carnẽ. Horum
priora posteriorib consulunt: posteriora
prioribus famulant᷑. Omĩa bona sunt.
ut in eis ordinis pulchritudinẽ quȩdã
excellent̾ p̃posita. quȩdã decent̃ subiecta.
custodiant. Uir et uxor quales secum esse
debeant: prȩceptum accipiunt et exem¬
plum. Prȩceptum est:mulieres uiris sius
subditȩ sint sicut dño: quia uir caput
ẽ mulieris. et. uiri diligite uxores ur̃as.
Exemplum autẽ attendat᷑ mulieribus
subdita est xp̃o: et mulieres uiris suis
in om̃ib. Similit̾ et uiris dato p̃cepto
ut uxores suas diligant. adiecit et exem¬
plum: sicut et xp̃c dilexit ȩccł̃iam. Sed
uiros et a re inferiore adhortatꝰ est. id est

Expanded text:
ita et uiri debent diligere uxores suas sicut ita et uiri debent diligere uxores suas sicut niis esse insidiosi, in his surdi, et eritis in utrisque correcti. haec enim si accipiatis, ut dignum est, conemini et illa intellegere, ut uerum est. Tres quasdam copulas uirum et uxorem, spiritum et carnem. horum priora posterioribus consulunt, posteriora prioribus famulantur, omnia bona sunt, ut in eis ordinis pulchritudine quaedam excellenter praeposita, quaedam decenter subiecta custodiunt. uir et uxor quales secum esse debeant, praeceptum accipiunt et exemplum. praeceptum est: mulieres uiris suis subditae sint sicut domino, quia uir caput est mulieris, et: uiri diligite uxores uestras. exemplum autem datur mulieribus subdita est Christo, ita et mulieres uiris suis in omnibus. similiter et uiris dato praecepto, ut uxores suas diligant, adiecit exemplum: sicut Christus dilexit ecclesiam. sed uiros et a re inferiore adhortatus est, id est
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ maculam aut rugam. aut aliqͥd
huiusmodi sed ut sit sc̃a et immaculata.
lta inquit et uiri debent diligere uxores
suas. sicut corpora sua. Qui diligit uxorẽ
suam: seipsum diligit. Deinde subiunxit.
quod iam commemorauimꝰ. Nemo enun
umqu̾a carnem suã odio habuit. sed nu-¬
trit ac fouet eam: sicut et xp̃s ȩccłam. Qͥd
adhȩc dicit immundissimȩ impietatis
insania: Quid adhȩc dicitis manichei :
Quid nobis uł ex apłicis litteris duas
sine initio naturas. unam boni alteram
mali. conamini inducere: et apłicas lute¬
ras quȩ uos ab ista sacrilega ꝑuersitate
corrigant non uultis audire: Sicut le¬
gitis. caro concupiscit aduersus sp̃m. et
non habitat in carne mea bonũ: ita le-¬
gite. nemo umquã carnẽ suam odio ha-¬
buit. sed nutrit ac fouet eam sicut et xp̃s
eccl̃am. Sicut legitis. uideo aliam legem
in membris meis repugnantẽ legimentiᷤᷤ
meȩ: ita legite. sicut xp̃s dilexit eccł̃iam:

Expanded text:
bentem maculam aut rugam aut aliquid bentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, sed ut sit sancta et inmaculata. ita, inquit, et uiri debent diligere uxores suas sicut corpora sua. qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit. deinde subiunxit, quod iam commemorauimus: nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fouet eam sicut Christus ecclesiam. quid ad haec dicit inmundissimae inpietatis insania? quid ad haec dicitis, Manichaei? qui nobis uel ex apostolicis litteris duas sine initio naturas, unam boni, alteram mali, conamini inducere et apostolicas litteras, quae uos ab ista sacrilega peruersitate corrigant, non uultis audire. sicut legitis: caro concupiscit aduersus spiritum, et: non habitat in carne mea bonum, ita legite: nemo umquam carnem suam odio habet, sed nutrit et fouet eam sicut et Christus ecclesiam. sicut legitis: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, ita legite: sicut Christus dilexit ecclesiam,
Abbreviated transcription (Latin):
erit utraq nr̃a substantia: quando qͥdẽ
nunc in ista corruptione & mortalitate.
cum adhuc corpus corruptibile aggra¬
uat animã et quod apłs dicit corpus
mortuum ẽ ꝓpter peccatũ. tale tamen te¬
stimonium ꝑhibet idem ipse carni nr̃ȩ
id est parti nr̃ȩ infirmȩ atq terrenȩ. ut
dicat quod paulo ante cõmemoraui. ne
mo umquã carnem suam odio habuit:
statimq subiungat sed nutrit et fouer
eam. sicut et xp̃c ȩccl̃iam: Quo igitur ñ
dico errore. sed ꝓrsus furore manichei
carnem nrãm nescio cui fabulosȩ genti
tribuunt tenebrarum: quã uolunt
suam sine ullo initio malam semꝑ ha-¬
buisse naturam: cum uerax doctor uiros
diligere uxores suas exemplo suȩ carnis
nens recordandus ẽ. Uiri inquit diligite
uxores ur̃as. sicut et xp̃s dilexit ȩccl̃am:
et seipsum tradidit ꝓ ea. ut eam scĩficaret
mundans lauacro aquȩ in uerbo. ut exi¬
beret sibi ipse głosam ȩccł̃iam. non ha-¬

Expanded text:
erit utraque nostra substantia? quandoquidem erit utraque nostra substantia? quandoquidem nunc in ista corruptione et mortalitate, cum adhuc corpus corruptibile adgrauat animam et, quod apostolus dicit: corpus mortuum est propter peccatum, tale tamen testimonium perhibet idem ipse carni nostrae, id est parti nostrae infirmae atque terrenae, ut dicat, quod paulo ante commemoraui: nemo enim umquam carnem suam odio habet, statimque subiungat: sed nutrit et fouet eam, sicut et Christus ecclesiam. Quo igitur, non dico, errore, sed prorsus furore Manichaei carnem nostram nescio cui fabulosae genti tribuunt tenebrarum, quam uolunt suam sine ullo initio malam semper habuisse naturam, cum uerax doctor uiros diligere uxores suas exemplo suae carnis nens recordandus est. uiri, inquit, diligite uxores uestras, sicut et Christus dilexit ecclesiam et se ipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret, mundans lauacro aquae in uerbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam ecclesiam non ha
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ bonȩ sp̃s et caro: quas ds bonus & im-¬
mutabilis. bonas qu̾auis mutabiles condi-¬
dit. ꝑmanebunt autẽ in melius commu¬
tatȩ. numꝗͣ. indeteriꝰ iam mutandȩ. consũ¬
pto pęnitus om̃i malo. et quod homo fe¬
cit iniuste. q qͦd passus ẽ iuste. Quibus
duob mali generib om̃ino ꝑeuntibus.
quoꝵ est unum p̾cedentis iniquitatis.
alterum consequentis infelicitatis: erit
hominis sine ulla prauitate uoluntas re¬
cta. Ibi om̃ib erit clarum atq ꝑspicuũ
quod nunc a fidelib multis creditur. a
paucis intelligit᷑. malũ non esse substan¬
tiam. sed sicut uulnus in corpore. ita sub¬
stantiam quȩ seipsam uitiauit esse cepisse
peste inchoata. atq ibi esse desinere. sani¬
tate ꝑfecta. Om̃i ergo malo exorto a no-¬
bis. et ꝑdito in nobis. bono etiam nr̃o usq
ad culmen felicissimȩ incorruptionis et
immortalitatis aucto atq ꝑfecto: qualis

Expanded text:
tiae bonae spiritus et caro, quas deus bonus et intiae bonae spiritus et caro, quas deus bonus et inmutabilis bonas, quamuis mutabiles, condidit. permanebunt autem in melius commutatae, numquam in deterius iam mutandae consumpto penitus omni malo, et quod homo fecit iniuste et quod passus est iuste. quibus duobus mali generibus omnino pereuntibus, quorum unum est praecedentis iniquitatis, alterum consequentis infelicitatis, erit hominis sine ulla prauitate uoluntas recta. ibi omnibus erit clarum atque perspicuum, quod nunc a fidelibus multis creditur, a paucis intellegitur, malum non esse substantiam, sed sicut uulnus in corpore ita substantia, quae se ipsam uitiauit, esse coepisse peste inchoata atque ibi esse desinere sanitate perfecta. omni ergo malo exorto a nobis et perdito in nobis, bono etiam nostro usque ad culmen felicissimae incorruptionis et inmortalitatis aucto atque perfecto qualis
Abbreviated transcription (Latin):
minuunt᷑ in ꝑficientibus non peccata
solum sed ipsȩ quoq concupiscentiȩ cum
quibus non consentiendo confligit᷑ ꝙ qͥb
consentiendo peccatur. Quod gͦ caro concu¬
piscit aduersus sp̃m. qd̾ non habitat in
carne nr̃a bonum. quod lex in membris
nr̃is repugnat legi mentis. non ẽ duarũ
naturarum ex contrariis principiis facta
commixcio: sed una aduersus se ipsam ꝓpt̃
meritum peccati facta diuisio. Non sic fui-¬
mus in adam. antegũa natura suo decepto¬
re audito ac secuto. suum contempsisset
atq offendisser auctorem. Non ex ista prior
uita creati hominis: sed posterior pęna dã¬
liberati. cum pęna sua dicant liberi: ñdũ
salute plena. sed iam pignore salutis acce¬
pto. Non liberati autẽ a peccatis. rei sunt.
et suppliciis implicati. Post hanc uero uitã
reis manebit in ȩternum pena ꝓ culpa: libe¬
ris non remanebit inȩternum nec culpa
nec pena. sed ꝑmanebunt inȩternũ substan¬

Expanded text:
minuuntur in proficientibus non peccata minuuntur in proficientibus non peccata solum, sed ipsae quoque concupiscentiae, cum quibus non consentiendo confligitur et quibus consentiendo peccatur. Quod ergo caro concupiscit aduersus spiritum, quod non habitat in carne nostra bonum, quod lex in membris nostris repugnat legi mentis, non est duarum naturarum ex contrariis principiis facta conmixtio, sed unius aduersus se ipsam propter peccati meritum facta diuisio. non sic fuimus in Adam, antequam natura suo deceptore audito ac secuto suum contempsisset atque offendisset auctorem; non est ista prior uita creati hominis, sed posterior poena damliberati cum poena sua dimicant liberi nondum salute plena, sed iam pignore salutis accepto; non liberati autem et peccatis rei sunt et suppliciis inplicati. post hanc uero uitam reis manebit in aeternum poena pro culpa; liberis non remanebit in aeternum nec culpa nee poena; sed permanebunt in aeternum substan
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Non enim opus esset ut contineret᷑:
nisi moueretur. Erit quandoq etiã ꝑfe¬
ctio boni: quando consumptio mali. Illud
summũ. hoc erit nullum. Quod si in ista
mortalitate sperandum putamꝰ. fallimur.
Tunc enim erit. quando mors non erioi
Et ibi erit: ubi uita ȩterna erit. In illo enĩ
scło et in illo regno erit summum bonũ.
nullũ malum: quando erit et ubi erit sa-¬
pientiȩ ardor summꝰ. continentiȩ labor
nulluis. Non igit᷑ mala ẽ caro simalo care-¬
at. idest uitio quo uitiatꝰ est homo. non fa-¬
ctus male sed ipse faciens. Exutraq enim
parte idest et anima et corpore. a bono
do factus bonus. ipse fecit malũ qͦ factus
ẽ malus: a cuiꝰ mali reatu iam etiã solutꝰ
ꝑ indulgentiã. ne leue existimet esse quod
fecit. adhuc cum suo uitio pugnat per
continentiam. Absit autẽ ut insint ulla
uitia in illa quȩ futura est pace regnan¬
tibus: quandoquidẽ in isto bello cotidie

Expanded text:
tur. non enim opus esset ut contineretur, tur. non enim opus esset ut contineretur, si non moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumptio mali: illud summum, hoc erit nullum. quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit; et ibi erit, ubi uita aeterna erit. in illo enim saeculo et in illo regno erit bonum summum, malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, continentiae labor nullus. non igitur mala est caro, si malo careat, id est uitio, quo uitiatus est homo, non factus male, sed ipse faciens. ex utraque enim parte, id est anima et corpore a bono deo factus bonus ipse fecit malum, quo factus est malus. a cuius mali reatu iam etiam solutus per indulgentiam, ne leue existimet esse quod fecit, adhuc cum suo uitio pugnat per continentiam. absit autem, ut insint ulla uitia in illa quae futura est pace regnantibus, quandoquidem in isto bello cotidie
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis concupiscentiȩ peccatoꝵ. quib
non obȩdiendo non ꝑficimus malum.
sed eas habendo nondum ꝑficimus bo.¬
num. Utrumꝙ ostendit apłs nec bonũ
hic ꝑfici ubi malum sic concupiscit᷑. nec
malum hic ꝑfici. quando tali concupiscen¬
tiȩ non obȩdit᷑. Illud quippe ostendit ubi
ait. uelle adiacer michi ꝑficere autẽ bonũ
non: hoc uero ubi ait sp̃u ambulate et
concupiscentias carnis ne ꝑfeceritis. Neq
enim ibi dicit non sibi adiacere facere bo¬
num sed ꝑficere neq hic dicit concupiscen¬
tias carnis ne habueritis. sed ne ꝑfeceritis.
fiunt itaq in nobis concupiscentiȩ malȩ.
quando id quod non licer libet: sed non ꝑ¬
ficiunt᷑. cum legi di mente seruiente. li¬
bidines continent᷑. et bonum fit. cum id
quod male libet iuncente bona delecta¬
tione non fit. Sed boni ꝑfectio ñ implet᷑.
qũadiu legi peccati carne seruiente libi¬
do illicit. & qũauis contineat᷑ tamen moue.¬

Expanded text:
in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur. nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostendit, ubi ait: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; hoc uero, ubi ait: spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne perfeceritis. neque enim ibi dicit non sibi adiacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit: concupiscentias carnis ne habueritis, sed ne perfeceritis. fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando id quod non licet libet; sed non perficiuntur, cum legi dei mente seruiente libidines continentur. et bonum fit, cum id, quod male libet, uincente bona delectatione non fit; sed boni perfectio non inpletur, quamdiu legi peccati carne seruiente libido inlicit et quamuis contineatur, tamen moue
Abbreviated transcription (Latin):
erit: quam tamen ad nr̃am ꝑtinere natu¬
ram idem doctor ostendit prius dicendo.
scio quia non habitat in me. Quod ut ex¬
poneret addidit. hoc ẽ in carne mea bo¬
num Se itaq dicit. sedicit esse carnẽ suã.
Non gͦ ipsa est inimica nr̃a et quando eiꝰ
uitiis resistitur ipsa amat᷑. quia ipsa curat᷑.
Nemo enim unqũa carnẽ suam odio habu¬
it sicut ipse apłs dicit. Et alio loco ait. Igit᷑
ipse ego mente seruio legi di: carneautẽ le¬
gi peccati. Audiant qui aures habent.
Igit᷑ ipse ego. ego mente. ego carne. s m̃te ser-¬
uio legi di. carne autẽ legi peccati. Quomͦ
carne legi peccati: Nunquid concupiscen¬
tiȩ consentiendo carnali: Absit. Sed motus
desiderioꝵ illic habendo. quos habere
nolebat et tamen habebat: sed eis non con-¬
sentiendo. mente seruiebat legidi. et tene-¬
bat membra. ne fierent peccati arma.
Sunt ergo in nobis desideria mala: quib
non consentiendo non iuuimꝰ malesunt

Expanded text:
erit. quam tamen ad nostram pertinere natuerit. quam tamen ad nostram pertinere naturam idem doctor ostendit prius dicendo: scio, quia non habitat in me, quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea. bonum. se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est inimica nostra; et quando eius uitiis resistitur, ipsa amatur, quia ipsa curatur. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego mente, ego carne; sed mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quo modo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat. sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra, ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non uiuimus male; sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a pars infima ẽ. Non fugienda dimit¬
tit᷑ sed recipienda reponit᷑ nec recepta ul¬
teriꝰ relinquetur. Seminat᷑ autẽ corpus
animale: resurget corpꝰ sp̃uale. Tunc iam
caro nichil concupiseet aduersus sp̃m.
quando et ipsa sp̃ualis uocabit᷑. qm̃ sp̃ui
non solum sine ulla repugnantia. uerũ
etiam sine ulla corporalis alimenti in-¬
digentia. in ȩternum iuuificanda sub¬
detur. Hȩc igitur duo quȩ nunc inui¬
cem aduersant᷑ in nobis. qm̃ in utroq
nos sumus: ut concordent oremus et
agamus. Non enim alterũ eoꝵ putare
debemus inimicum sed uitium. quo ca-¬
ro concupiscit aduersus sp̃m: quod sanatỹ
nec ipsum erit ꝙ substantia utraq salua
erit. et in utraq nulla pugna erit. Audia¬
mus apłm. Scio inquit quia non habitat
in me hoc est in carne mea bonum. Hoc
utiq ait. quia uitium carnis in rebona
non est bonum. Quod cum esse destiterit.
caro erit. sed iam uitiata uł uitiosa non

Expanded text:
nostra pars infirma est, non fugienda dimitnostra pars infirma est, non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur nec recepta ulterius relinquetur. seminatur autem corpus animale, resurget corpus spiritale. tunc iam caro nihil concupiscet aduersus spiritum, quando et ipsa spiritalis uocabitur, quoniam spiritui non solum sine ulla repugnantia, uerum etiam sine ulla corporalis alimenti indigentia in aeternum uiuificanda subdetur. haec igitur duo, quae nunc inuicem aduersantur in nobis, quoniam in utroque nos sumus, ut concordent oremus et agamus. non enim alterum eorum putare debemus inimicum, sed uitium, quo caro concupiscit aduersus spiritum: quod sanatum nec ipsum erit et substantia utraque salua erit et in utraque nulla pugna erit. audiamus apostolum. scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum: quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non