comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ non facile quisquã gustare poterat. Nomen gͦ aĩ io¬
cundũ amantib am̃ supra om̃s iocunaitates. Expec tabo nom̃
tuũ. quia iocundũ est. E cui ꝓlus quia iocundum est :
Da mihi palatũ cui iocundũ est. Lauda dm̃ quantũ potes.
erãggera dulcedinẽ eius quib ualueris uerbis. Homo nes¬
ciens quid mel sit nisi gustauerit. nescit quid dicas. Ideo
magis ad experimentũ inuitat psalmꝰ qui ait. Gustate.
& uidete: qm̃ suauis est dñs. Gustare non uis. & dicis iocun¬
dũ est: Quid iocundũ est  Si gustasti in fructu tuo. in ue¬
niatur non solis uocib tãquã tantum̃mꝰ in foliis. ne male¬
dicto dñi arescere tamquã illa ficulnea merearis. Gus.¬
tate in quit & uidete. qm̃ suauis est dñs. Gustate. & uidete
Tunc uidebitis. si gustauẽritis. Homini autẽ non gustanti
unde probas: Laudando iocunditatẽ nominis dĩ. Quanta¬

Expanded text:
eorum non facile quisquam gustare poterat. Nomen ergo Dei jueorum non facile quisquam gustare poterat. Nomen ergo Dei jucundum est amantibus Deum super omnes jucunditates. Exspectabo nomen tuum, quia jucundum est. Et cui probas quia jucundum est? Da mihi palatum cui jucundum est. Lauda mel quantum potes, exaggera dulcedinem ejus quibus valueris verbis: homo nesciens quid sit mel, nisi gustaverit, quid dicas nescit. Ideo magis ad experimentum te invitans psalmus, quid ait? Gustate, et videte quoniam suavis est Dominus . Gustare non vis, et dicis, Jucundum est? Quid jucundum est? Si gustasti, in fructu tuo inveniatur, non in solis vocibus, tanquam tantummodo in foliis, ne maledicto Domini arescere tanquam illa ficulnea merearis . Gustate, inquit, et videte quoniam suavis est Dominus. Gustate, et videte: tunc videbitis, si gustaveritis. Homini autem non gustanti, unde probas? Laudando jucunditatem nominis Dei, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
docchi qui tolerat doch in terra donec emigret ille de ta¬
bernaculo & eradicet᷑ de terra uiuentium. Non glorior
quasi non accẽperim. sed in dño glorior. Q confitebor tͥ qm̃
fecisti. id est quia tu fecisti non ermeritis meis. seo ex miscd̃
tua. Ego cñi quid feci i rẽcolas: prius fui blasphẽmus &
persecutor & in uriosus. Tu autẽ quid fecistiꝰ Sed miscdan
consecutus sum: quia ignõrans feci. Confitebor tibi dñe in¬
scłm qm̃ fecisti. & erpec tabo nomen tuũ quia iocundũ est.
Amarũ est scłm. sed nomen tuũ iocundũ. Et si dulcia
quȩdam sunt in hoc scło. sed cũ a maritudine digerunti
Prepõnitur nomen tuum non solum magnitudine sed etiã
iocunditate. Narrauerunt eñĩ mihi in usti delectationes
sed non sicut lex tua dñc. Neq enĩ si nihl dulce esset mu¬
tirib tantas tribulationũ a maritudines ȩquo animo susti¬
nerent. Amaritudo eorũ a quõius sentiebatur. dulcedinem

Expanded text:
Doech, qui tolerat Doech in terra, donec emigret ille de taDoech, qui tolerat Doech in terra, donec emigret ille de tabernaculo, et eradicetur de terra viventium. Non glorior quasi non acceperim, sed in Deo glorior. Et confitebor tibi quoniam fecisti, id est, quia tu fecisti, non ex meritis meis, sed ex misericordia tua. Ego enim quid feci? Si recolas, prius fui blasphemus et persecutor et injuriosus. Tu autem quid fecisti? Sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci . Confitebor tibi in saeculum quoniam fecisti. 18. Et exspectabo nomen tuum, quia jucundum es. Amarum est saeculum, sed nomen tuum jucundum. Et si dulcia quaedam sunt in saeculo, sed cum amaritudine digeruntur. Praeponitur nomen tuum, non solum magnitudine, sed etiam jucunditate. Narraverunt etenim mihi injusti delectationes suas, sed non sicut lex tua, Domine . Neque enim si nihil dulce esset martyribus, tantas tribulationum amaritudines aequo animo sustinerent. Amaritudo eorum a quovis sentiebatur, dulcedinem
Abbreviated transcription (Latin):
non dat nisi ds. sed non uult se ꝓpt̃ talia diligi aĩ.
ldeo enĩ ista sȩpe dat & malis. ut aliud ab illo discant
quȩrere boni. Quomodo ergo tu dicis speraui in mise:¬
ricordia dĩ . Forte ad tẽporalia acdipiscendas Inmo in
ȩternũ & in scłm scłi. Quod dixit in ȩternũ. repẽ¬
tere uoluit adiciendo in scłm scłi. ut confirmaret
tebor tibi in scłm. qm̃ fecisti. Magna confessio. Qm̃ fecisti.
Quid fecisti. nisi hȩc ipsa quȩ supra dicta sunt ut tãqũa
oliua fructifera in domo dĩ sperarẽ. in miscłia dĩ in ȩternũ
& in scłm scłi : Tu fecisti. Impius se iustificare non potest.
Seo quis est qui iustificat  Credenti inquit in eũ qui ius¬
tĩficat impiũ. Quid eñi habes quod ñ accepisti  Si autẽ
accepisti. quid głaris quasi ñ acceperis. quasi exte habrase
Absit ut ego sic glorier ait iste qui oppositꝰ est contra

Expanded text:
non dat nisi Deus, sed non vult se propter talia diligi Deus. non dat nisi Deus, sed non vult se propter talia diligi Deus. Ideo enim saepe ista dat et malis, ut aliud ab illo discant quaerere boni. Quomodo ergo tu dicis, Speravi in misericordia Dei? Forte ad temporalia adipiscenda? Imo in aeternum, et in saeculum saeculi. Quod dixit in aeternum, repetere voluit adjiciendo in saeculum saeculi, ut confirmaret tebor tibi in saeculum quoniam fecisti. Magna confessio, quoniam fecisti. Quid fecisti, nisi haec ipsa quae supra dicta sunt, ut tanquam oliva fructifera in domo Dei, sperarem in misericordia Dei, in aeternum, et in saeculum saeculi? Tu fecisti: impius justificare se non potest. Sed quis est qui justificat? Credenti, inquit, in eum qui justificat impium . Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis , quasi ex te habeas? Absit ut ego sic glorier, ait iste qui oppositus est contra
Abbreviated transcription (Latin):
runt popłm cui hȩc sunt. tu quid dicis e Beatus popłs
cuiꝰ est cdñs dis ipsi. Quid de te sentis ⁊ Quis tibi speras ᷤ
Ego autẽ. Iã modo corpus illuo audi. Ego autẽ sicut oliua
fructifera in domo dñi. Non unus homo loquit᷑. sed oli¬
ua illa fructifera unde amputati sunt suꝑbi rami. &
insertus humilis olcaster. Sicut oliua fructifera in cdomo
dĩ speraui in misccłia dĩ. Iile quid  In multitudine diuiti¬
arũ suarũ. Ideo radir eiꝰ euelletur de terra uiuentiũ.
Ego autẽ sicut oliua fructifera in domo dñi. cuiꝰ iudix
nutritur. non eradicat᷑: speraui in miscđia dĩ. Scd forte
modo. Nã & hinc errant homines. Aliquando dm̃i qͥdẽ
colunt. & ñ sunt iã similes illi doech. Seo quãuis de dõ
p̃sumant: ad tẽporalia tam̃. ut dicant sibi. Colo dm̃
meũ qui me facturus est diuitẽ in terra qui mihi da
turus est filios. qui mihi uxorẽ daturus est. Talia qͥdẽ

Expanded text:
populum cui haec sunt: tu qui dicis, Beatus populos populum cui haec sunt: tu qui dicis, Beatus populos cujus est Dominus Deus ipsius, quid de te sentis? quid tibi speras? Ego autem, jam modo corpus illud audi; Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei. Non unus homo loquitur, sed oliva illa fructifera, unde amputati sunt superbi rami, et insertus humilis oleaster . Sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei. Ille quid? In multitudine divitiarum suarum: ideo radix ejus evelletur de terra viventium. Ego autem quia sicut oliva fructifera in domo Dei, cujus radix nutritur, non eradicatur, speravi in misericordia Dei. Sed forte modo? Nam et hinc errant homines aliquando. Deum quidem colunt, et non sunt jam similes isti Doech: sed quamvis de Deo praesumant, ad temporalia tamen; ut dicant sibi, Colo Deum meum, qui me facturus est divitem in terra, qui mihi filios daturus est, qui mihi uxorem daturus est. Talia quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ ruina sepis nec ęxitꝰ. neq clamor inplateis
coꝵ. Quasi magnã felicitatẽ uident᷑ habere terrenȩ pa¬
cis. Sed ille qui terrenꝰ est: ẽtiã motus est ia est tamquã
puluis quẽ ꝓ̃icit uentꝰ a facie terrȩ. Deniq quid in illis
rep̃henditur  Nũ quia ista habuerint  Nã &e boni
habent ista. Sed quid : Hoc in tencdite. ne passim di.¬
uites rep̃hendatis. & rursus ne de pauꝑtate &e de eges¬
tate p̾sumatis. Si eñi non ẽ p̃sumendũ de diuitiis.
quantõmagis non ẽ p̃sumendũ de pauꝑtate sed de dõ
uiuo: In quo ergo isti notant᷑ Quia beatũ dixerunt
popłm cui hȩc sunt. ĩ deo filii alieni. ideo os eoꝵ locutũ ẽ
uanitatẽ. & dextera cox dexttra miquitatis. Tu au qͥd ᷤ
Deatus popłs cuiꝰ est dñs ads ipsiꝰ. Ergo isto dãnato qui¬
sperauit inmultitudine diuitiarũ suarũ & p̃ualuit in
uanitate sua. quid eñi uanius eo qui putat plus ualere
nũmũ quã dm̃. ergo isto dãnato qui dixit. beatũ dixe¬

Expanded text:
nec exitus, neque clamor in plateis eorum . Quasi magnam felicitatem videntur habere pacis terrenae. Sed ille qui terrenus est, etiam motus est, id est tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae. Denique quid in illis reprehenditur? Non quia ista habuerint; nam et boni habent ista: sed quid? Hoc intendite; ne passim divites reprehendatis, et rursus ne de paupertate et de egestate praesumatis. Si enim non est praesumendum de divitiis, quanto magis non est praesumendum de paupertate, sed de Deo vivo? In quo ergo isti notantur? Quia beatum dixerunt populum cui haec sunt. Ideo filii alieni, ideo os eorum locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis. Tu autem quid? Beatus populus cujus est Dsperavit in multitudine divitiarum suarum, et praevaluit in vanitate sua: quid enim vanius eo qui putat plus valere nummum quam Deum? Ergo isto damnato qui dixit beatum
Abbreviated transcription (Latin):
Ego non sun de hoc corpore. Audiuit enĩ ꝓpħam di¬
centẽ. Dperauit in multitudine diuitiarũ suarũ. Et¬
continuo si pauper ẽ attendit pannos suos. resperit
uixta se forte diuitẽ in popło dĩ ornatiꝰ uestitũ . & ait
in corde suo. De isto dicit. Nũ quid de me: Noli inde te
erapere. noli separare. nisi uideris & timueris. ut post.¬
catideas. Nũ quid tibi proddest si eges facultate. & ar
illi diuiti contristato dixerat uende omĩa quȩ habes
a da pauperib & habebis thesaurũ in eęlo & ueni se¬
quere ineie magnã desperationẽ diuitib p̃nuntia

Expanded text:
Ego non sum de hoc corpore. Audivit enim Prophetam diEgo non sum de hoc corpore. Audivit enim Prophetam dicentem, Speravit in multitudine divitiarum suarum: continuo si pauper est, attendit pannos suos, respexit juxta se forte divitem in populo Dei orantius vestitum, et ait in corde suo, De isto dicit, numquid de me? Noli inde te excipere, noli separare, nisi videris et timueris, ut postea rideas. Nam quid tibi prodest, si eges facultate et ardilli diviti contristato dixerat, Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo: et veni, sequere me
Abbreviated transcription (Latin):
cauit liber ille sapientiȩ. In suis eñi in quoꝵ animas trass.¬
fert se sapientia. factura est quod dixit. Increpabã &e ñ
audiebatis. loquebar & meis sermonib ñ intendebatis:
&e ego ur̃e ꝑditioni suꝑ ridebo. Hoc fiet tunc a iustis in
istũ decch. Modo aũt uideamꝰ & timeamꝰ. ne hoc simꝰ
quod in cũ dicimꝰ. Et si hoc eramꝰ. hoc esse desinamꝰ.:
dicent qui ridebunt. Et suꝑ eũ ridebunt. & dicent.
Ecce homo qui ñ posuit dm̃ ad iutorẽ suũ. Uidete corpꝰ
terrenũ. Quantũ habebis. tantus eris. Prouerbiũ auaroꝵ.
rapaciũ. iinocentes opprimentiũ: t es alienas inua¬
acntiũ. cõmendata negantiũ. Quale hoc ꝓuerbiũ :
Quantũ habebis. tantus eris. la est. Quantũ habueris
pecuniȩ. quantũ ad quisieris: tanto plus poteris. E cce
homo. qui ñ posuit dm̃ ad uitorẽ suũ. sed spenuit inmul¬
titudine diuitiarũ suarũ. Non dicat pauper forte nialꝰ.

Expanded text:
cavit liber ille Sapientiae. In suis enim, in quorum animas transcavit liber ille Sapientiae. In suis enim, in quorum animas transfert se sapientia, factura est quod dixit: Increpabam, et non exaudiebatis; loquebar, et meis sermonibus non intendebatis; et ego vestrae perditioni superridebo . Hoc fiet tunc a justis in istum Doech. Modo autem videamus et timeamus, ne hoc simus quod in eum dicimus: et si hoc eramus, hoc esse desinamus, dicent qui ridebunt? Et super eum ridebunt, et dicent: Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum. Videte corpus terrenum. Quantum habebis, tantus eris. Proverbium avarorum, rapacium, innocentes opprimentium, res alienas invadentium, commendata negantium. Quale hoc proverbium? Quantum habebis, tantus eris; id est, quantum habueris pecuniae, quantum acquisieris, tanto plus poteris. Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum, sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Non dicat pauper forte malus:
Abbreviated transcription (Latin):
subueniendi locus. non quomodo nunc. Quando uides homi¬
nem in iuste uiuentẽ. uis cũ illo laborare ut corrigas:
quia qui iniustus est poterit conuersus iustus esse. quomͦ
& iustus auersus poterit in iustus esse. Itaq nec de te p̾su¬
mas. nec de illo despẽres. & da operã quantũ potes si benig.¬
nus es. si ñ diligis malitiã suꝑ benignitatẽ: ut ambulantẽ
hominẽ in uia mala & errantẽ corrigas ad uiã bonam.
Cunc uero cũ uenerit iudicii tempus: correctionis locꝰ
non erit. sed tantũ dãnationis. Erit ibi pęnitentia. sed
infruc tuosa. quia sera. Uis ut sit fruc tuosa: Non sit
scra. Hodic te corrige. Reus es: ille uidex est. Corrige
reatum. & gaudebis ad iudicẽ. Hodic eñi hortat᷑ te: ne iũ¬
dicit te. Q qui iuder tuus futurus est: ipse est hodie
ad uocatꝰ tuus. Lunc ergo fr̃s restat ridendi tempꝰ. Nã
ipsam irrisionẽ iniquoꝵ quę futura est iustis signifi¬

Expanded text:
subveniendi locus: non quomodo nunc, quando vides homisubveniendi locus: non quomodo nunc, quando vides hominem injuste viventem, vis cum illo laborare ut corrigas; quia qui injustus est, conversus poterit justus esse, quomodo et justus aversus potest injustus esse. Itaque nec de te praesumas, nec de illo desperes; et da operam quantum potes, si benignus es, si non diligis malitiam super benignitatem, ut ambulantem hominem in via mala et errantem corrigas ad viam bonam. Tunc vero cum venerit judicii tempus, correctionis locus non erit, sed tantum damnationis: et erit ibi poenitentia, sed infructuosa, quia sera. Vis ut sit frutuosa? Non sit sera: hodie te corrige. Reus es, ille judex est: corrige reatum, et gaudebis ad judicem. Hodie enim hortatur te, ne judicet te; et qui judex tuus futurus est, ipse est hodie advocatus tuus. Tunc ergo, fratres, restat ridendi tempus. Nam ipsam irrisionem iniquorum quae futura est justis, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
homo in aliquo delicto: uos qui sp̃uales estis instr̃uite
huius modi in spũ lenitatis. intendens te ipsum ne &
tu temptẽris. Ergo iusti qui sunt modo. qui uiuunt
ex fide sic uident istũ doech quid euenturũ sit illi ut
tamen tuneant sibi. Quid enĩ sunt hodie sciunt. quio
cias futuri sunt nesciunt. Modo ergo uidebunt iusti
&e tunebunt. Quando autẽ ridebunt: Quando tran¬
sierit iniquitas. quando transuolauerit. sicut iam ex
magna parte transuolauit tempus in certum. qͥndo
fugatȩ fuerint tenebrȩ huius scti. in quib modo non
ambulamus nisi ad lucernam scripturarũ. & ideo ti¬
memus tamquã in nocte. Ambulamus enĩ ad ꝓpis¬
tiam de qua dicit apłs petrus. Habemus certiorẽ ꝓpheti¬
cum sermonem. cui benefacitis intendentes sicut lucernȩ
in obscuro loco. donec dies lucescat: & lucifer oriatur in
cordib ur̃is. Quañdiu ergo ad lucem ambulamus. necesse
est ut cũ timore uiuamus. Cum autẽ uenerit dies

Expanded text:
uales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, intendens teipsum ne et tu tenteris . Ergo justi qui sunt modo, qui vivunt ex fide, sic vident istum Doech quid illi eventurum sit, ut tamen timeant et sibi: quid enim sunt hodie, sciunt; quid cras futuri sint, nesciunt. Modo ergo videbunt justi, et timebunt. Quando autem ridebunt? Quando transierit iniquitas, quando transvolaverit, sicut jam ex magna parte transvolavit tempus incertum, quando fugatae fuerint tenebrae hujus saeculi, in quibus modo non ambulamus nisi ad lucernam Scripturarum, et ideo timemus tanquam in nocte. Ambulamus enim ad prophetiam, de qua dicit apostolus Petrus: Habemus certiorem prophetiticum sermonem, cui bene facitis intendentes, sicut lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris . Quamdiu ergo ad lucernam ambulamus, necesse est ut cum timore vivamus. Cum autem venerit dies
Abbreviated transcription (Latin):
lararus pauꝑ sublatus est. In sinũ diuitis pauꝑ. an
potius ambo dõ diuites. ambo a cupiditate pauꝑes
Quio ergo in hoc doech culpat scriptura: Non
dixit. ecce homo qui fuit diues: sed ecce homo qui
non posuit dm̃ ad iutorẽ suũ. & sperauit in mul¬
titudine diuitiarũ suarũ. Non quia habuit di¬
uitias. sed quia in ipsis sperauit & in dm̃ ñ sperauit.
ideo dãnat᷑. ideo punit᷑. Ideo mouet᷑ de tabernacu¬
lo. tamquã motꝰ ille terrenꝰ: sicut puluis quẽ ꝓici.

Expanded text:
Lazarus pauper sublatus est. In sinum divitis pauper: an Lazarus pauper sublatus est. In sinum divitis pauper: an potius ambo Deo divites, ambo a cupiditate pauperes? 15. Quid ergo in hoc Doech culpat Scriptura? Non dixit, Ecce homo qui fuit dives; sed, Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum, sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Non quia habuit divitias, sed quia in ipsis speravit, et in Deo non speravit, ideo damnatur, ideo punitur, ideo movetur de tabernaculo, tanquam motus ille
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut noueritis ñ pecuniã in diuite sed auaritiam
condeninari.: ad uertite quod dico. Respicis illũ diui¬
tem stantẽ uirta te. Porte in illo est pecunia. & ñ ẽ
auaritia. In te non est pecunia. & est auaritia.
Pauper ulcerosus & erũnosus. linctus a canibus. non
habens opem. non habens ȩscam. ñ habens forte ipsam
uestr̃: ablatus est ab angłis in sinũ abrahȩ. Cia tu
pauper gaudes modo. Nũquidnã tibi & ulcera
optanda sunt: Nonne patrimoniũ tuũ sanitas
est: Non est in hoc lazaro meritũ pauꝑtatis. sed pi¬
etatis. Nam uides qui sublatus est: non uides qͣ sublatꝰ
est. Quis est sublatꝰ ab angłis: Pauꝑ exũnosus uel
ulcerosus. Quo sublatus ẽ ꝰ In sinũ abrahȩ. Lege scrip¬
turas. & inuenies diuitẽ abrahã. Ut noueris quia di
uitiae non puniunt᷑. habebat abiabã multũ auri &
argenti. pecorũ. familiae. Diues erat. & in eius sinũ

Expanded text:
Et ut noveritis non pecuniam in divite, sed avaritiam Et ut noveritis non pecuniam in divite, sed avaritiam condemnari, advertite quod dico: respicis illum divitem stantem juxta te; et forte in illo est pecunia et non est avaritia, in te non est pecunia et est avaritia. Pauper ulcerosus, aerumnosus, linctus a canibus, non habens opem, non habens escam, non habens forte ipsam vestem, ablatus est ab Angelis in sinum Abrahae . Eia tu pauper gaudes modo, numquidnam tibi et ulcera optanda sunt? Nonne patrimonium tuum sanitas est? Non est in hoc Lazaro meritum paupertatis, sed pietatis. Nam vides qui sublatus est, non vides quo sublatus est. Quis est sublatus ab Angelis? Pauper, aerumnosus, ulcerosus. Quo sublatus est? In sinum Abrahae. Lege Scripturas, et invenies divitem Abraham . Ut noveris, quia non divitiae culpantur: habebat Abraham multum auri, argenti, pecorum, familiae; dives erat, et in ejus sinum
Abbreviated transcription (Latin):
pontinuo contristati sunt dicentes apud scipsos. qͥsnã
poterit saluari & Ergo quando dicebant. qiustiam
poterit saluari : diuites paucos attendebant. La.¬
tebat eos tanta pauperũ multitudo. ñ sibi poterant
dicere. Di difficile ẽ immo impossibile ut intrent diuiteᷤᷤ
in regnũ cȩloꝵ. sicut impossibile ẽ ut intret camelus
ꝑforamen acus: om̃s pauperes intrent in regnũ cȩloꝵ.
diuites soli exel udant᷑. Quot enĩ sunt diuites At uͦ
pauperũ milia innumerabilia. Non enim tunicas in.¬
specturi sumus in regno cęloꝵ. sed uestis cuiq fulgon
iustitiae deputabit᷑. Erunt ergo pauperes ȩquales angłis
dĩ. induti stolis immortalitatis. fulgebunt isti sicut
sol in regno patris sui. Quid nobis est de diuitib paueiᷤ
sollicitos esse aut laborare: Non hoc senserunt apłi.
poterit saluari : Quid attenderunt: Non faculta.¬
tes sed cupiditates. Cliderunt enĩ etiã ipsos pauꝑes
ce si non habentes pecuniam tamen habere auaritiã.

Expanded text:
 contristati sunt, dicentes apud seipsos: Quisnam poterit salvari ? Ergo quando dicebant, Quisnam poterit salvari? divites paucos attendebant; latebat eos tanta pauperum multitudo? Non sibi poterant dicere: Si difficile est, imo impossibile ut intrent divites in regnum coelorum, sicut impossibile est ut intret camelus per foramen acus, omnes pauperes intrent in regnum coelorum, divites soli excludantur? Quot sunt enim divites? At vero pauperum millia innumerabilia. Non enim tunicas inspecturi sumus in regno coelorum; sed vestis cujusque fulgor justitiae deputabitur: erunt ergo pauperes aequales Angelis Dei; induti stolis immortalitatis, fulgebunt, sicut sol in regno Patris sui : quid nobis est de divitibus paucis sollicitos esse aut laborare? Non hoc senserunt Apostopoterit salvari? quid attenderunt? Non facultates, sed cupiditates. Viderunt enim etiam ipsos pauperes, etsi non habentes pecuniam, tamen habere avaritiam.
Abbreviated transcription (Latin):
Sal MUM istũ uobiscũ tractandũ quantũ
dñs suggerit suscipimus. Iubete fr̃s ut uelimꝰ.
& orate ut possimus. Siquid festinatione for¬
te prȩtermisero. implebit in uobis qui & nobis dare digna¬
bit᷑ quod dicere potuerimus. Titulus eus est. In finem ꝓ
melech intellectus ipsi dauid. Pro melech sicut in hebrtoꝵ
interp̃tationib nominũ inuenimus uidet̾ dicere pro
parturiente sie dolente. Quis autẽ in hoc scło partu¬
riat & dolcat. agnoscunt fideles: quia inde sunt. Ap̃c
mic parturit. xp̃c hic dolet. Caput est sursũ. menbra de¬
orsum. Neq enĩ non parturiens e dolers diceret Saule saule
quid me ꝑsequeris. Quo ꝑsequente parturiebat eũ con¬
uersũ parturire fecit. Naniq &e ipsc postea illuminat᷑
est & illis quae psequebat᷑ menbris insertus. cadẽ karita¬
te pregnans dicebat. filioli mei quos iterũ parturio. do¬
nec xp̃c formet᷑ in uob̃. Pro menbris igit᷑ xp̃i. ꝓ corpore

Expanded text:
salmum istum vobiscum tractandum, quantum Dominus suggerit, suscipimus. Jubet frater ut velimus, et orat ut possimus. Si quid festinatione forte praetermisero, implebit in vobis qui et nobis dare dignatur quod dicere potuerimus. Titulus ejus est: In finem pro Maeleth, intellectus ipsi David. Pro Maeleth, sicut in hebraeorum interpretationibus nominum invenimus, videtur dicere, Pro parturiente sive dolente. Quis autem in hoc saeculo parturiat et doleat agnoscunt fideles, quia inde sunt. Christus hic parturit, Christus hic dolet; caput est sursum, membra deorsum. Neque enim non parturiens et dolens diceret: Saule, Saule, quid me persequeris ? Quo persequente parturiebat, eum conversum parturire fecit. Namque et ipse postea illuminatus est, et illis quae persequebatur membris insertus, eadem charitate praegnans dicebat: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Pro membris igitur Christi, pro corpore
Abbreviated transcription (Latin):
lech. Ꝙ fortasse qđ ñ absurde sent̾imꝰ ꝓpt̃ similitudinẽ
nominis & uniꝰ sillabȩ differentiã uel potiꝰ uniꝰ litterȩ
uariati sunt tituli. In codicib tam̃ psalmoꝵ cũ inspicere¬
mus. magis abimelech quã achimelech inuenimꝰ. Et qm̃
in alio loco habes euident ẽ psalmũ non dissimilitudinẽ
nominis sed prorsus diuersũ nom̃ insinuantẽ. qͣndo quidẽ
dauid ante regẽ achis ñ ante regẽ abimelech immu-¬
tauit faciẽ suã & dimisit eũ & abiit. titulus aũt psalmi
sic scriptꝰ ẽ qͣndo immutauit uultũ suũ corã abimelech:
ipsa magis mutatio nominis inmisteriũ fecit intentos.
Nec tãquã res historiȩ ꝑ sequaris. & sacrata uela con

Expanded text:
 absurde sentimus propter similitudinem nominis, et unius syllabae differentiam, vel potius unius litterae, variati sunt tituli. In codicibus tamen Psalmorum cum inspiceremus, magis Abimelech quam Achimelech invenimus. Et quoniam in alio loco habes evidentissimum psalmum, non dissimilitudinem nominis, sed prorsus diversum nomen insinuantem; quandoquidem David ante regem Achis, non ante regem Abimelech immutavit faciem suam, et dimisit eum, et abiit: titulus autem Psalmi sic scriptus est, Quando immutavit vultum suum coram Abimelech : ipsa magis mutatio nominis in mysterium facit intentos, ne tanquam res historiae persequaris, et sacrata vela con
Abbreviated transcription (Latin):
cȩloꝵ tãquã mercennarii assũpti sunt: apłs gaudet
de illis & dicit. Sunt qui ꝑ inuidiã & contentionem
xp̃m annuntiant ñ caste. existimantes tribulationẽ
risei & scribe suꝑ cathedrã moysi seder̃t: q̃uȩ dicunt fa¬
cite. quȩ aũt faciunt facere nolite. Dicunt eñi & ñ fa¬
ciunt. Quȩ dicunt ꝑtinent ad dauid. quȩ faciunt ꝑti¬
nent ad doech. Per illos me audite. illos imitari nolite.
Ista duo genera hominũ sunt hodie in terra. De his duob
generib hominũ cantat psalmꝰ iste. Habet aũt psalmi¬

Expanded text:
coelorum, tanquam mercenarii assumpti sunt, Apostolus gaudens coelorum, tanquam mercenarii assumpti sunt, Apostolus gaudens de illis dicit: Sunt qui per invidiam et contentionem Christum annuntiant non caste, existimantes tribulationem risaei et Scribae super cathedram Moysi sederunt. Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Quae dicunt, pertinent ad David; quae autem faciunt, pertinent ad Doech. Per illos me audite, illos imitari nolite. Ista duo genera hominum sunt hodie in terra. De his duobus generibus hominum cantat psalmus iste. 5. vers
Abbreviated transcription (Latin):
regni t̾reni & corpꝰ regni cȩlestis cõmixtũ ẽ. Regnũ
cȩleste gemit inter ciues regni terreni & aliqͣndo nã
& hoc tacendũ ñ est quodam̃ modo regnũ terrenũ
angariat cuies regni cęloꝵ. & regnũ cęleste angã¬
riat ciues regni terreni. Utrũq nobis de scriptura
dĩ demonstramꝰ. Danihel & tres pueri in babilonia
p̃positi sunt negotiis regis. ioseph in egipto scđs a
rege positꝰ ẽ amministrare rẽ publicã. De qua re pũ.¬
blica erat popłs ille dĩ liberandus. In ipsa re publica
angariã quodã modo faciebat ioseph: sic̃ illi tres pũ.¬
eri. sic̃ danihel. Manifestũ est gͦ qđ usurpãuerant
sibi ad opera sua id est ad oꝑa regni sui. ñ ad facta
mala sua regnũ terrenũ ciues regni cęloꝵ. Qa est
regnũ cęloꝵ. Quomͦ usurpat in hoc scło ad tẽpꝰciueᷤᷤ
nuntiabant Et ut noueris qđ & ipsi ad opus regni

Expanded text:
regni terreni, et corpus regni coelestis commixtum est. Regnum regni terreni, et corpus regni coelestis commixtum est. Regnum coeleste gemit inter cives regni terreni, et aliquando nam et hoc tacendum non est quodammodo regnum terrenum angariat cives regni coelorum, et regnum coeleste angariat cives regni terreni. Utrumque vobis de Scriptura Dei demonstrabimus. Daniel et tres pueri in Babylonia praepositi sunt negotiis regis : Joseph in Aegypto secundus a rege positus est administrare rempublicam , de qua republica erat populus ille Dei liberandus: in ipsa republica angariam quodammodo faciebat Joseph, sicut illi tres pueri, sicut Daniel. Manifestum est ergo quod usurparat sibi ad opera sua, id est ad opera regni sui, non ad facta sua mala, regnum terrenum cives regni coelorum. Quid et regnum coelorum, quomodo usurpat in hoc saeculo ad tempus cives nuntiabant? Et ut noveritis quod et ipsi ad opus regni
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ hȩc duo genera. ut ꝑtineat ad utilitatẽ nram uel
qđ cantamꝰ uel qđ cantari audimꝰ. Mlodo uideamus.
docch. modo uideamꝰ corpꝰ regis & sacerdotis. modo uide¬
amꝰ corpꝰ hominũ ad uersus regẽ & sacerdotẽ Primo no.¬
mina ipsa attendite quã mistica sint. Boech interp̃tat᷑
motꝰ idumȩus interp̃tat᷑ t̾renꝰ. lã uidete quale genꝰ ho¬
minũ significet doech iste motꝰ ñ gͦ ꝑseueratis inetiiũ.
sed emigrandus terrenꝰ. Qd ex spectas de homine tͣreno
aliqͦs fruc tꝰ cȩlestes: Homo erit ineteriũ. Ust engo
regnũ terrenũ ut breuit᷑ dicã & cito insinuẽ hodie
in isto scło. ubi ẽ & regnũ cęleste. Peregrinos habet
ciues suos utrũq regnũ. regnũ terrenũ & regnũ cȩ¬
leste: regnũ eradicandũ. regnũ in eternũ plantandũ.
Modo in hoc scło ciues utriꝰq regni ꝑmuti ft̃ corpias

Expanded text:
amus haec duo genera, ut pertineat ad utilitatem nostram, vel amus haec duo genera, ut pertineat ad utilitatem nostram, vel quod cantamus, vel quod cantari audimus. Modo videamus Doech, modo videamus corpus regis et sacerdotis, modo videamus corpus hominum adversus regem et sacerdotem. 4. Primo nomina ipsa attendite quam mystica sint. Doech interpretatur Motus: Idumaeus interpretatur Terrenus. Jam videte quale genus hominum significet Doech iste motus: non ergo perseverans in aeternum, sed emigrandus. Terrenus: quid exspectatis de homine terreno aliquos fructus? Coelestis homo erit in aeternum. Est ergo regnum terrenum, ut breviter dicam et cito insinuem, hodie in isto saeculo, ubi est et regnum coeleste. Peregrinos habet cives suos utrumque regnum, regnum terrenum et regnum coeleste, regnum eradicandum et regnum in aeternum plantandum. o cives utriusque regni permixti sunt: corpus
Abbreviated transcription (Latin):
rere saul. & iratꝰ ẽ suis qd̾ nemo eũ sibi uellet ꝓdere.
Hoc lectũ ẽ modo in lectione regnoꝵ. Erat aũt ibi
doech quidã qͣndo uenerat ille ad achimelech sacerdo¬
tẽ. princeps pastoꝵ saul idumȩus. Qui cũ ad esset qͣndo
saul irascebat᷑ suis. qđ nullus illi uellet ꝓdere dauid
p̃didit ubi eũ uidisset. Misit continuo saũl: exhibu.¬
it sacerdotẽ & om̃s eiꝰ. & iussit occĩdi. Nemo ausus ẽ ho¬
mitũ regis saul nec iubente rege mittere manũ insacer¬
nͥ quales fert arbor mala : Uccidit doechiste manu
sua iubente rege sacerdotẽ & om̃s eiꝰ.: de inde debellat ẽ
etiã ciuitas sacerdotũ. Inuenimꝰ gͦ docch istũ inimcũ
regi dauid. & sacerdoti achimelech. Unꝰ homo ẽ doech.
seo genꝰ hominũ ẽ docch.: sic̃ dauid & corpꝰ ipsũ regis &
sacerdotis. tãquã unꝰ homo ẽ duȩ ꝑsonȩ. sed tam̃ unũ
genꝰ hominũ. Prõinde in isto tẽpore & in isto scło uide¬

Expanded text:
l, et iratus est suis quod nemo eum sibi vellet prodere. Hoc modo lectum est in libro Regnorum. Erat autem ibi Doech quidam, quando venerat ille ad Achimelech sacerdotem, princeps pastorum Saül, Idumaeus. Qui cum adesset quando Saül irascebatur suis, quod nullus illi vellet prodere David, prodidit ubi eum vidisset. Misit continuo Saül, exhibuit sacerdotem et omnes ejus, et jussit occidi. Nemo ausus est hominum regis Saül, nec jubente rege, mittere manum in sacernisi quales fert arbor mala? occidit Doech iste manu sua, jubente rege, sacerdotem et omnes ejus: deinde debellata est civitas etiam sacerdotum . Invenimus ergo Doech istum inimicum regi David et sacerdoti Achimelech. Unus homo est Doech, sed genus hominum est Doech: sicut David et corpus ipsum regis et sacerdotis, tanquam unus homo et duae personae, sed tamen unum genus hominum. Proinde in isto tempore, et in isto saeculo vide
Abbreviated transcription (Latin):
continuo iste qui insultat huic doech. Beatꝰ popłs cuius
enũmerat psalmꝰ. Locuti sunt eni tamquã filii alieni.
tamquã iste doech idumȩus id est terrenus. Os eoꝵ lo¬
cutum c̃ uanitatẽ. dextera eoꝵ dertera iniquitatis. quoꝵ
filii ipsoꝵ sicut nouellȩ constabilit̾ȩ in iuuentute sua.

Expanded text:
continuo iste qui insultat huic Doech, Beatus populus cujcontinuo iste qui insultat huic Doech, Beatus populus cujtum populum, enumerat Psalmus. Locuti sunt enim tanquam filii alieni, tanquam iste Doech Idumaeus, id est terrenus: Os eorum locutum est vanitatem; dextera eorum, dextera iniquitatis. Quorum filii ipsorum sicut novellae constab
Abbreviated transcription (Latin):
incerto diuitiarũ sicut iste sperauit in multitudine
diuitiarũ suarũ sed in dõ uiuo non quomͦ iste qui ñ
posuit dm̃ ad utorẽ suũ:Deniq illis quid p̃cepit:
Diuites suit in operib bonis. facile tribuant. cõmũ¬
nicent. Ꝙ quid Si facile tribuerint. si cõnunica¬
uerint ñ habenti. intrabunt ꝑ foram̃ acus  In trabt̃
planc. Ilã & ꝓ illis iã ipse camełꝰ intrauit. Ipse eni
pͥor intrauit. quẽ sic̃t camelũ nemo sarcina passionis
oneraret. nisi se ipsam in terram de poneret. quia &
ipse hoc dixit. Quod hominib impossibile est. dõ facile est.
Dãnetur ergo iste docch. Timeant de illo modo iusti rĩde.¬
ant suꝑ cũ postea iusti. Merito ergo dãnat᷑. non posuit
dm̃ ad uitorẽ suũ. sicut tu qui forte habes pecuniã. Ses de
dõ p̃sumis. non de pecunia. Et sperauit in multitudine
diuitiarũ suarũ. Similis factus est illis. qui cũ dicerent
beatũ popłm cui hȩc sunt id est ista terrena: retulit

Expanded text:
ultitudine divitiarum suarum; sed in Deo vivo, non quomodo iste qui non posuit Deum adjutorem suum? Denique illis quid praecepit? Divites sint in operibus bonis; facile tribuant, communicent . Et quid, si facile tribuerint, si communicaverint non habenti? Intrabunt per foramen acus? Intrabunt plane: nam et pro illis jam ipse camelus intravit. Ipse enim prior intravit, quem sicut camelum nemo sarcina passionis oneraret, nisi se ipse in terram deponeret. Quia et ipse hoc dixit, Quod hominibus impossibile est, Deo facile est . Damnetur ergo iste Doech, timeant de illo modo justi, rideant super eum postea justi. Merito enim damnatur, qui non posuit Deum adjutorem suum, sicut tu: qui forte habes pecuniam; sed de Deo praesumis, non de pecunia. Et speravit in multitudine divitiarum suarum: similis factus est illis qui cum dicerent, Beatus populus cui haec sunt, id est ista terrena, retulit
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ agere negotia cęlestia. qr & filii pestilentiae
sedent aliquando incat hedra moysi. de quib dr̃. Quȩ
dicunt facite. quȩ aũt faciunt facere nolite. Dicunt
eñi. & ñ faciunt. Iili in terrenis reb leuant in cęlũ¬
coi. ĩsti in cȩlestib u̾bis trahunt cor in t̾rã. Ueniet aũt
tẽpꝰ uentilãbri. qͣndo utrũq diligentissime discernat᷑:
ne granũ aliqđ transeat in acerũu pales cõburendũ. ne
una stĩpula tuinseat ad massã inhorreo recondendam.
Quañdiu gͦ nc̃ ꝑmixtũ ẽ.: audiamꝰ hinc uocẽ ñam id ẽ
ciuiũ regni cęloꝵ. Hoc eñi affectare debemꝰ tolerare hic
malos. quã tolerari a bonis. & coniungamꝰ nos huic uo.¬
ci & aure &e lingua & corde & oꝑe. Qđ si fecerunꝰ. nos hic
loquem᷑ in his quȩ audimꝰ. Dicat᷑ gͦ primo de corꝑe malo

Expanded text:
videmus agere negotia coelestia; quia et filii pestilentia videmus agere negotia coelestia; quia et filii pestilentia sedent aliquando in cathedra Moysi, de quibus dicitur, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt. Illi in terrenis rebus levant cor in coelum, isti in coelestibus verbis trahunt cor in terra. Veniet autem tempus ventilabri, quando utrumque diligentissime discernatur, ne granum aliquod transeat in acervum paleae comburendum, ne una stipula transeat ad massam in horreo recondendam . Quamdiu ergo nunc permixtum est, audiamus hinc vocem nostram, id est civium regni coelorum hoc enim affectare debemus, tolerare hic malos, quam tolerari a bonis; et conjungamus nos huic voci, et aure, et lingua, et corde, et opere. Quod si fecerimus, nos hic loquimur in
Abbreviated transcription (Latin):
terũ cor angłis coniungentiũ. Unũ sperantiũ de ter¬
renis quib pollet hic mundus. alterũ p̃sum̃tiũ de
cȩlestib quę ꝓmisit ñ mendax as. Sed mixta st̃ ista
genera hominũ. In uenis modo ciuẽ hierłm ciuẽ regn
cȩloꝵ ãministrare aliqͥd in t̾ra. ut̃ puta purpuras
gerit. magistratꝰ ẽ. ȩdilis ẽ. ꝓconsul ẽ. imperator c̃.
rẽ publicã regit terrenã: sed cor sursũ habet. Si
qđ nondũ est. De quo genere fuit illa scã mulier heste
quȩ cũ esset uxor regis. uentũ est ad periculũ dep̃.¬
candi ꝓciuib suis. Et cũ ad dm̃ oraret. c̃orã dõ ubi m̃tir
ñ posset in oratione sua dixit ita sibi fuisse ornam̃ta
regalia. sic̃ pannũ menstruatȩ. Non gͦ desperemꝰ do
ciuib regni cȩloꝵ. quando eos uidemꝰ aliqua agere ba¬
bilonis negotia. aliquid terrenũ in re publica t̾rena
Mec rursus continuo gratulem᷑ om̃ib hominib quos

Expanded text:
terum cor Angelis conjungentium; unum sperantium de terterum cor Angelis conjungentium; unum sperantium de terrenis quibus pollet hic mundus, alterum praesumentium de coelestibus quae promisit non mendax Deus. Sed mixta sunt ista genera hominum. Invenimus modo civem Jerusalem, civem regni coelorum administrare aliquid in terra; ut puta, purpuram gerit, magistratus est, aedilis est, proconsul est, imperator est, rempublicam gerit terrenam: sed cor sursum habet, si quo nondum est. De quo genere fuit illa sancta mulier Esther, quae cum esset uxor regis, ventum est ad periculum deprecandi pro civibus suis; et cum oraret coram Deo, ubi mentiri non posset, in oratione sua dixit, ita sibi fuisse illa ornamenta regalia sicut pannum menstruatae . Non ergo desperemus de civibus regni coelorum, quando eos videmus aliqua gerere Babyloniae negotia, aliquid terrenum in republica terrena: nec rursus continuo gratulemur omnibus hominibus quos
Abbreviated transcription (Latin):
dabit᷑ genti facienti iustititiã: tunc est ꝓditꝰ morti
quã significat saul. Non ẽ aũt occisus sic̃ nec isa ac:
cũ &e ipse passionẽ dñi figuraret. Hec tamen sine
sanguine figura transacta est uel ibi alliꝰ arietis. ue he
achimelech sacerdotis. Neq eñi occidi oportuit eos qͦs
tunc resurgere ñ oportebat. sed eoꝵ uitã a mortis pe.¬
riculo liberare. Uerumtam̃ effuso sanguine liberans
iħe resurrectionẽ potius significabat. quȩ hoc modo
in illis figurabat᷑. quia uero dño seruabat᷑ plura hinc
dici possunt. si illarũ rerũ gestarũ in hoc sermone
suscȩpimꝰ trac tanda misteria. Nunc audiamꝰ iã duo
genera ista hominũ. quandõquidẽ de titulo isto &e si
operosus & fortasse loquaciꝰ tam̃ ut dñs ut concessit
c̃xitũ est. Duo genera hominũ attendite. unũ laboran¬
tiũ. alterũ eoꝵ int̾ quos laborat᷑. Unũ de terra. alterũ
de cęlo cogitantiũ. U̾nũ in ꝓfundũ cor mittentiũ. al¬

Expanded text:
 ejus et justitiam , tunc est proditus morti, quam significat Saül. Non est autem occisus, sicut nec Isaac, cum et ipse passionem Domini figuraret; nec tamen sine sanguine figura transacta est, vel ibi illius arietis , vel hic Achimelech sacerdotis. Neque enim occidi oportuit eos, quos tunc resurgere non oportebat: sed eorum vitam a mortis periculo, verumtamen effuso sanguine, liberans Jesus resurrectionem potius significabat, quae hoc modo in illis figurabatur, quia vero Domino servabatur. Plura hinc dici possent, si illarum rerum gestarum in hoc sermone suscepissemus tractanda mysteria. 6. Nunc jam audiamus ista duo genera hominum, quandoquidem de titulo isto, etsi operosius et fortasse loquacius, tamen ut Dominus concessit, exitum est. Duo genera hominum attendite: unum laborantium, alterum eorum inter quos laboratur; unum de terra, alterum de coelo cogitantium; unum in profundum cor mittentium, al
Abbreviated transcription (Latin):
catissimo papȩ damaso ieronimus. Głam sc̃itatis tuȩ
toritatẽ quã cognouimus gubernari ꝑ tuã sc̃itatẽ hoc¬
curui precam̃. ut actus gestoꝵ a beati petri apłi prin¬
elpatu usq ad ur̃a tẽpora quȩ gesta sunt in sede tua
nobis ꝑ ordinẽ enarrare digneris. quatinus nr̃a humi¬
itas sentire cognoscat. qui meruit ep̃oꝵ supradictȩ

Expanded text:
atissimo pape Damaso Jeronimus. Gloriam sanctitatis tue toritatem, quam cognovimus per tuam sanctitatem gubernari, actus gestorum a beati Petri apostoli principatu usque ad nostra tempora, que gesta sunt scilicet in sede tua, nobis per ordinem enarrare digneris, quatenus nostra humilitas senciens recognoscat, quis meruerit de
Abbreviated transcription (Latin):
nũ malũ in sauł: regnũ bonũ in dauic. Mors in sau̾les
uita in dauid. Et̃ eñi nos ñ ꝑsequit᷑ nͥ mors. de qua in
fine triũ phabimꝰ dicentes. Ubi ẽ mors contentio tua:
Ubi ẽ mors aculeus tuus : Qd ẽ qđ dico ñ nos ꝓseqͥt᷑ nͥ
mors  Quia nͥ mortales essemꝰ. ñ esset qđ nob faceret
umicꝰ. Nũ qͥd eñi angłis qequã facit⁊ Ergo ẽtiã ipsa
mrs a qua maxime habemꝰ ꝑ secutionẽ cuiꝰ finit in fine
tor fuit & magis in illo mors mortua ẽ quã ipse in
Qͥd eñĩ dubitare debemꝰ nos nob fecisse mortẽ istã:
Apeccato eni hominis nata ẽ mors. Ilerito g̃ ipse
sibi homo appetiuit mortẽ. & ideo petitio nomen ẽ
mortis. Nã sic̃ scriptũ est ds̃ mortẽ ñ fecit. nec lȩ¬
tatur in ꝑditione uiuoꝵ. Ereauit eñĩ ut essent om̃ia.

Expanded text:
um malum in Saül, regnum bonum in David: mors in Saül, et vita in David. Etenim nos non persequitur nisi mors, de qua in fine triumphabimus, dicentes: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Quid est quod dico, non nos persequitur nisi mors? Quia nisi mortales essemus, non esset quod nobis faceret inimicus. Numquid enim Angelis quidquam facit? Ergo etiam ipsa mors, a qua maxime habemus persecutionem, cujus finitur in fine tor fuit, et magis in illo mors mortua est, quam ipse in Quid enim dubitare debemus nos nobis fecisse mortem istam? A peccato enim hominis nata est mors. Merito ergo ipse sibi homo appetivit mortem, et ideo petitio nomen est mortis. Nam sicut scriptum est, Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum. Creavit en
Abbreviated transcription (Latin):
mors in saule. Ideo psalmꝰ ille septimꝰ decimꝰ sic habet
titulũ. in die qualiberauit eũ dñs de manu om̃iũ
inimicoꝵ eiꝰ & de manu saul. Dixit primo om̃s inimicoᷤᷤ
eiꝰ. & postea de manu saul. qr nouissima inimica des¬
truet᷑ mors. Qd ẽ & de manu saule Qm̃ ex ẽmit᷑
nos ab inferis. & de manu mortis liberauit nos. Cũ
gͦ saul ꝑsequerct᷑ uirũ sc̃m dauid. confugit dauid ubi
tutũ putauit. transiensq ꝑ sacerdotẽ quendã achi¬
melech accepit ab eo panes. Ubi figurauit etiã ꝑso¬
nã ñ tantũ regis sed & sacerdotis. qr m anducauit pa¬
nes ꝓpositionis. qͦs sic̃ añs dicit in eugłio ñ licebat¬

Expanded text:
mors. Ideo psalmus ille septimus decimus sic habet titulum: In die qua liberavit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saül. Dixit primo, omnes inimicos ejus; et postea, de manu Saül: quia novissima inimica destruetur mors . Quid est, Et de manu Saül? Quoniam exemit nos ab inferis et de manu mortis liberavit nos. 3. Cum ergo Saül persequeretur virum sanctum David, confugit David ubi tutum putavit: transiens per sacerdotem quemdam Achimelech, accepit ab eo panes. Ubi figuravit etiam personam, non tantum regis, sed et sacerdotis: quia manducavit panes propositionis, quos, sic
Abbreviated transcription (Latin):
sed in bonitate gloriant᷑ primo ut ñ in se sea in dño glo¬
rientur. deinde ut ea quȩ ad ȩdificationẽ faciunt studiose
faciant. & talia faciant quȩ ualeant ad ꝑmanendũ. Quȩ aũ
faciunt ad destruc tionẽ faciunt ꝓpt̃ disciplinã ꝓficientiũ.
ñ ꝓpt̃ opp̃ssionẽ innocentiũ. Hiuc gͦ potentiȩ cõparatum¬

Expanded text:
sed in bonitate gloriantur: primo ut non in se, sed in Domino glosed in bonitate gloriantur: primo ut non in se, sed in Domino glorientur; deinde ut ea quae ad aedificationem faciunt, studiose faciant, et talia faciant quae valeant ad permanendum; quae autem faciunt ad destructionem, faciant propter disciplinam proficientium, non propter oppressionem innocentium. Huic ergo potenti
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ. Quȩ gła : Quid głatur in malitia qui potens
est: Id est qui in malitia potens est quid gloriat᷑ a ᷤᷤ¬
Opus est potentẽ esse. sed in bonitate ñ in malitia.
Aliquid magnũ est głari in malitia. Edificare do¬
mũ paucoꝵ est. destruere quiuis ignarus potest. Semi¬
nare frumenta. excõlere segetẽ. expectare donec matures¬
cat & in eius fructu in quo laborauit gaudere paucoꝵ
est: una scintilla omnẽ segetẽ incendere quiuis potest.
Suscipere infantẽ. natũ nutrire. educare. ad iuuenilẽ
ȩtatẽ perducere magnũ officiũ est. occidere illũ uno
puncto tẽporis quiuis potest. Ergo ea quȩ ad destructi¬
onẽ fuint. facillime funt. Qui głatur. in dño głet᷑.
es in malo: Quid facturus ese Opotens. quid factutꝰ
es multũ te iactans: Occisurus es hominẽ : Hoc oe
scorpius. hoc & una febris. hoc &e fungus malus. Huc
redacta est om̃is potentia tua. ut malo fungo coȩquet᷑.
Hoc ergo faciunt boni ciues hierłm qui ñ in malitia sua

Expanded text:
a? Quid gloriatur in malitia qui potens est? id est, qui in malitia potens est, quid gloriatur? Opus est potentem esse, sed in bonitate, non in malitia. Aliquid magnum est gloriari in malitia? Aedificare domum paucorum est, destruere quivis ignarus potest. Seminare frumenta, excolere segetem, exspectare donec maturescat, et in ejus fructu in quo laboravit gaudere, paucorum est: una scintilla omnem segetem incendere quivis potest. Suscipere infantem, natum nutrire, educare, ad juvenilem aetatem perducere, magnum officium est: occidere illum uno puncto temporis quivis potest. Ergo ea quae ad destructionem fiunt, facillime fiunt. Qui gloriatur, in Domino glorietur : es in malo. Quid facturus es, o potens, quid facturus es, multum te jactans? Occisurus es hominem: hoc et scorpius, hoc et una febris, hoc et fungus malus. Hucne redacta est omnis potentia tua, ut malo fungo coaequetur? Hoc ergo faciunt boni cives Jerusalem, qui non in malitia,
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ. Cũ ergo ds dauid elegisset & p̾clegisset
a p̃destinasset ad regnũ: noluit & ipsũ dauid ante
regnũ tenere quã primo a ꝑsequentib liberaret.
ut ctiã in hoc ipso figuraret nos id est corpus eiꝰ. cuiꝰ
corporis caput. xp̃c. Porro enĩ si ipsũ caput nr̃m
sine primo ꝑ acto labore in terra in cȩlo regnare noluit
neq leuare sursũ corpꝰ qđ deorsũ accepit nͦ ꝑtribulati¬
onis uiã. qͥd audent sperare m̃bra capite suo magis se

Expanded text:
secundum carnem . Cum ergo David Deus elegisset, et praeelegisset, secundum carnem . Cum ergo David Deus elegisset, et praeelegisset, et praedestinasset ad regnum, noluit et ipsum David ante regnum tenere, quam primo a persequentibus liberaret; ut etiam in hoc ipso figuraret nos, id est corpus ejus, cujus corporis caput Christus . Porro enim si ipsum caput nostrum sine primo peracto labore in terra, in coelo regnare noluit, neque levare sursum corpus quod deorsum accepit, nisi per tribulationis viam; quid audent membra
Abbreviated transcription (Latin):
saloros treuis est oe auo
loquendũ suscepimꝰ karitati ur̃ȩ. sed
titulũ habet aliquantulũ negotiosũ.
Patienter ergo sustinete nos: donec illũ
cnodemꝰ ut possumꝰ quantũ ad iuuerit dñs. Neq
eñi passim p̃tereunda sunt hȩc: quando q̃uidem
placuit fr̃ib ñ tantũ aure & corde sed & stilo ex¬
cipienda quȩ dicimꝰ. ut ñ auditorẽ tantũ sed
lectorẽ etiã cogitare debeamꝰ. Nata ẽ quidẽ
occasio psalmo huic ex re quadã gesta. quã uobis
c̃tiã recitari fecimꝰ de libro regnoꝵ. Saul eñi rex
non ad ꝑmanendũ clectꝰ a dño sed scđ̾m cor popłi
durũ & malũ dat᷑ ad eoꝵ correptionẽ ñ ad uti
litatẽ. scđ̾m illã sententiã scripturarũ quȩ ait
de dño d̾o. Qui regnare facit hominẽ hipochritã
ꝓpt̾ ꝑuersitatẽ popłi. Cũ ergo talis esset saul:
ꝑsequebat᷑ dauid in qͦ ds p̃figurabat regnũ salu¬
tis ȩternȩ. & quẽ ds̃ clegerat ꝑmansurũ in semine

Expanded text:
salmus brevis est, de quo loquendum suscepimus Charitati Vestrae: sed titulum habet aliquantulum negotiosum. Patienter ergo sustinete nos, donec illum enodemus, ut possumus, quantum adjuverit Dominus. Neque enim passim praetereunda sunt haec; quandoquidem placuit fratribus, non tantum aure et corde, sed et stylo excipienda quae dicimus: ut non auditorem tantum, sed et lectorem etiam cogitare debeamus. Nata est quidem occasio psalmo huic ex re quadam gesta, quam vobis etiam fecimus recitari de libro Regnorum. Saül enim rex non ad permanendum electus a Domino, sed secundum populi cor durum et malum datus ad eorum corarum, quae ait de Deo, Qui regnare facit hominem hypocritam, propter perversitatem populi : cum ergo talis esset Saül, persequebatur David , in quo Deus praefigurabat regnum salutis aeternae, et quem Deus elegerat permansurum in semine
Abbreviated transcription (Latin):
ut dauid latẽret int̃ zipheos. nec delectaret flore ⁊i¬
pheoꝵ sed eligeret potus int̾ illos humilitatẽ. ut ha¬
beret apud dm̃ absconditã claritatẽ. Quid tribut᷑

Expanded text:
ut David lateret inter Ziphaeos, nec delectaretur flore Ziphaeorum; sed eligeret potius inter illos humilitatem, ut haberet apud Deum absconditam claritatem. Quid er
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo solus. Numquid forte pat̾ & ñ filius:
sed unus ds̃ facit mirabilia solus & in ipso transiliente.
Nam ut ctiã transiliret & ad ista ꝑueniret. mira¬
culũ dĩ fuit. Quando intus garriuit cũ sp̃u suo ut
transiliret & ipsum sp̃m suũ. & in dĩ operib delectar¬
tur: ipse ibi fecit mirabilia. Sed quid fecit ds̃. No¬
tã fecisti in popłis uirtutẽ tuã Inde congregatio asaph
transiliens. quia notã fecit in popłis uirtutẽ suam.

Expanded text:
Quomodo solus? Numquid forte Pater, et non Filius? Quomodo solus? Numquid forte Pater, et non Filius? sed unus Deus facit mirabilia solus, et in ipso transiliente. Nam ut etiam transiliret, et ad ista perveniret, miraculum Dei fuit: quando intus garrivit cum spiritu suo, ut transiliret et ipsum spiritum suum, et in Dei operibus delectaretur, ipse ibi fecit mirabilia. Sed quid fecit Deus? Notam fecisti in populis virtutem tuam. Inde congregatio ista, Asaph transili