comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Gorripiã gͦ illũ & dimittã hanc
correptionẽ qua popło satis facere
ne usq ad crucifigendũ saluatorẽ
seiurent sũ moꝑe querebat. non
mͦ eũ obtulisse rogitando sed
& flagellando nefandoꝵ desidus
exhibusse. & uerba euangłistę
iołis & ipsa testat᷑ colũna cui
alligat᷑ ille qͥ soluere cõpeditos
solet plena dõ m̃bra uerbib sub¬
didit. Quȩ uidelicet colĩma in
eccła montis sion posita. dm̃ci
cruoris usq hodie cernentibus
uestigia certa demonstrat: hoc
erat multa flagella peccatoꝵ.
illo flagellato nos a uerbib libe¬
rarem᷑ dicente seriptura łla¬
gellũ non apꝓpinquabit taber¬
naculo tuo. Uunc milites p̃sidis

Expanded text:
 Hanc correptionem qua populo satisfacere, ne usque ad crucifigendum Salvatorem saevirent, summopere quaerebat, non modo eum obtulisse rogitando, sed t flagellando nefandorum desideriis exhibuisse, et verba evangelistae Joannis, et ipsa testatur columna cui alligatur. Ille qui solvere compeditos solet, plena Deo membra verberibus subdidit. Quae videlicet columna in Ecclesia montis Sion posita dominici cruoris usque hodie cernentibus vestigia certa demonstrat. Sed erat: Multa flagella peccatorum , illo flagellato, nos a verberibus liberaremur, dicente Scriptura: Fagellum non appropinquabit tabernaculo tuo . Milites
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligentib iudȩis : nã a dño
electa erat. Ipsa enĩ crucem
sua sigñ habiturus erat ipsẽ
crucẽ de diabolo supato taquã
tropheũ in fontib filioꝵ posi¬
turus : ut diceret apłs. Michi
aut̃ absit glari nis̃ incruce

Expanded text:
non intelligentibus Judaeis, nam a Domino non intelligentibus Judaeis, nam a Domino electa erat. Ipsam enim crucem suam signum habiturus, erat ipsam crucem de diabolo superato tanquam tropaeum in frontibus fidelium positurus, ut diceret Apostolus: Mihi autem absit gloriari nisi in cruce
Abbreviated transcription (Latin):
tes Crucifigat᷑ Multas liberan
q responderent crucifigatur
non stat̃i ad quieuit : sed uixta
suggestionẽ uxoris quȩ manda¬
uerat ei ut mattħs scribit nichil
Scendo pilatus. ab soluit ił mi.
Atilli magis clamabant cru¬
cifige eũ : ut implere t quod
in uicesimo primo psalmo di¬
xerat. Circũdeder̃ canes mul¬
ti: congregatio malignan¬
tiũ obsedit me. Et illud inere¬
niȩ. łacta .ẽ. mͥ hereditas mea
sic̃ leo in silua: deder̃ suꝑ me uo¬
cẽ suã. E faia qͦq in hac senten
tia congruente Et expecta¬
ui ut facerent iudiciũ: fecer̃
aut̃ miquitatẽ & ñ iustitiam
re mortis occiđe hoc ẽ. cruci¬
figere desiđat: Pendentes
enĩ in ligno crucifixi clauib:
adlignũ pedib: manib:q con¬
fixi ꝓducta morte necabant᷑
& diu uiuebatur in cruce. ñ
quia longior uita eligebatur.
sed quia mors ipta ꝓtendebat᷑
ne dolor citiꝰ finiretur. Uerũ
ipse de morte pessima occidit
omnẽ mortẽ : Pessima enĩerat

Expanded text:
fecit? Multas liberandque responderent Crucifigatur, non statim acquievit, sed, juxta suggestionem uxoris, quae mandaverat ei, ut Matthaeus scribit: Nihil cendo Pilatus absolvit Jesum. At illi magis clamabant: Crucifige eum. Ut impleretur quod in vigesimo primo psalmo dixerat: Circumdederunt me canes multi, congregatio malignantium obsedit me ; et illud Jeremiae: Facta est mihi haereditas mea sicut leo in silva, dederunt super me vocem suam . Isaiatia congruente: Et exspectavi ut facerent judicium, fecerunt autem iniquitatem et non justitiam, re mortis occidere, hoc est, crucifigere desiderat. Pendentes enim in ligno crucifixi, clavis ad lignum pedibus manibusque confixi producta morte necabantur, et diu videbatur in cruce, non quia longior vita eligebatur, sed quia mors ipsa protendebatur, ne dolor citius finiretur. Verum ipse de morte pessima occidit omnem mortem; pessima enim erat
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ accepit a quã iuxta illud
ꝓpħicũ lauabo int̾ innocen¬
tes manꝰ meao : ut in lauachro
manuũ eiꝰ gentiliũ oꝑa purga¬
rentur. & ab impietate uidȩ¬
oꝵ qui clamauerunit crucifi¬
ge eũ nos alienos faceret : quo
da mͦ contestans & dicens Ego
quidẽ in nocentẽ uolui libare
sed qm̃ seditio orit᷑ &̾ ꝑ duel¬

Expanded text:
quam juxta illud propheticum: Lavabo inter innocentes manus meas , ut in lavacro manuum ejus, gentilium opera purgarentur, et ab impietate Judaeorum, qui clamaverunt, crucifige eum, nos alienos faceret, quodam modo hoc contestans et dicens: Ego quidem innocentem volui liberare, sed quoniam seditio oritur, e
Abbreviated transcription (Latin):
impingit᷑ innocens sũ a sangui¬
ne hunꝰ iusti. Iudex qͥ cogit᷑
cont᷑ dm̃ ferre sententrã
non dãpnat oblatũ sed arguit
offerentes: iustũ. ẽẽ ꝓnuntians
qͥ crucifigendus ẽ uos inquit
uiditis. Ego minist̃ sũ legũ. uos
sanguinẽ funditis. Illi aut̃ ñ¬

Expanded text:
innocens ego sum a sanguine justi hujus. Judex qui cogitur contra Dominum ferre sententiam, non damnat oblatum, sed arguit offerentes, justum esse pronuntians, qui crucifigendus est. Vos, inquit, videritis, ego minister sum legum, vestra vox sanguinem fundit. Sed nun
Abbreviated transcription (Latin):
seditiosus & homicidioꝵ auctor
dimissus .ẽ. popło iudȩoꝵ id ÷ di¬
abolus qui ĩa olĩ a patria licis
obculpã suꝑbię depulsus. & inte¬
nebrarũ fuerat carcerẽ mis¬
sus. Atq idõ iudei pacẽ habe
non possunt. quia seditionũ prin¬
cipẽ quã dñm eligere maluer̃:

Expanded text:
seditiosus et homicidiorum auctor dimissus est populo Judaeorum, id est, diabolus, qui jam olim patria lucis ob culpam superbiae depulsus, et in tenebrarum fuerat carcerem missus, atque ideo Judaei pacem habere non possunt, quia seditionum principem quam Dominum eligere maluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ret iudȩis usq hodie sua petitio: quã
tanto labore impetrar̃. Qđ enĩ data
adẽptorẽ: merito salutẽ ꝑdider
nib intantũ subdider̃. ut et patriã
regnũq suũ qđ plus xp̃o a mauere
ꝑdiderint. & actenꝰ eã quã uendide

Expanded text:
ret Judaeis usque hodie sua petitio, quam tanto labore impetrarunt. Quod enim, data ademptorem, merito salutem perdidenibus in tantum subdiderunt, ut et patriam regnumque suum, quod plus Christo amavere, perdiderint, et hactenus e
Abbreviated transcription (Latin):
culo caritatis adtractus e ꝓͥseqͥ
non omisit. quãuis necdũ ꝓfectã¬
habuit caritatẽ quia comitatus al¬
uatoris uł tentꝰ ꝓfugere potuit. Quia
sic̃ ꝑfecta caritas foras mittit ti¬
morẽ : ita timor m̃tẽ obsidens imꝑ¬
fectã arguit caritatẽ. Sed notan¬
dũ sollertiꝰ qđ de hoc adolescente scri¬
bens euangłista ñ ait quia fugit a
comitatu dm̃i. uł fugit a sequendo
dñm sed reiecta in quit findone nu¬
dus ꝓfugit ab eis ł ugit enĩ ab hostib
quoꝵ & p̃sentiã detestabat᷑ & facta:
non a ut̃ fugit a dño saluatore ac ma¬
gistro suo. ciiiꝰ amorẽ etiã corpore
absens. fixũ in corde seruauit Neq ali¬
qͥd uetat intelligi iołm hunc fuisse
adolescentẽ dilectũ p̃cet̃is magistro
discipłm. Nã & illã eo tẽpore fuisse ad¬
olescentẽ longa post hȩc in carne uita
eiꝰ inditio .ẽ. Potuit enuĩ fieri. ut ad hor̃a
tenentiũ manib elapsũs mox resũpto
indum̃to redierit. & sub dubia luce sese

Expanded text:
culo charitatis attractus, eum prosequi non omisit, quamvis necdum habuit perfectam charitatem, qui a comitatu Salvatoris vel tentus profugere potuit. Quia sicut perfecta charitas foras mittit timorem , ita timor, mentem obsidens, imperfectam arguit charitatem. Sed notandum solertius, quod de hoc adolescente scribens evangelista non ait: Quia fugit a comitatu Domini, vel: Fugit a sequendo Dominum; sed: Rejecta, inquit, sindone, nudus profugit ab eis. Fugit enim ab hostibus, quorum et praesentiam detestabatur et facta; non fugit a Domino Salvatore ac magistro suo, cujus amorem etiam corpore absens fixum in corde servavit. Neque aliquid vetat intelligi Joannem hunc fuisse adolescentem dilectum prae caeteris magistro discipulum. Nam et illum eo tempore fuisse adolescentem ejus indicio est. Potuit enim fieri, ut ad horam tenentium manibus elapsus, mox resumpto indumento redierit: et sub dubia luce
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ que ẽ. terrȩ sequentis ade
misteriapfigurabat dũ uͦ
ibi homo imortalit̾ & be¬
Ate uiueret. nũquid et totiꝰ
orbis subiecti sibi ñ subiace¬
ret. Quid enĩ illũ ab ingres¬
sũ orbis int̾cluderet. qui in
creaturis noceri᷑ sibi Aliquid
non timeret dũ ignis non
ureret. non aqua mergeret.
non bestiarũ fortitudo mac¬
taret. non spinarũ uł cuius¬
cũq rei aculei uulnerarent.
non absentia aeris suffocaret
Non enĩ omĩa quȩ nocent
mortalib impedirent Corpꝰ
enĩ immortale & inuulnera¬
bile & in leclibile. nehil quod
mortẽ & uulnus & lesuram
inferret in om̃ib creaturis
quousq creatorẽ offenderet.
ꝑ mobedientiã inueniret: Pa¬
radisĩ gͦ habitatorẽ lustrare

Expanded text:
e, quae est terra sequentis Adae, mysteria praefigurabat. 8. Dum vero ibi nomo immortaliter et beate viveret, nunquid et totius orbis subjectio sibi non subjaceret? Quid enim illum ab ingressu orbis intercluderet, qui in creaturis nocere sibi aliquid non timeret, dum ignis non ureret, non aqua mergeret, non bestiarum fortitudo mactaret, non spinarum vel cujuscunque rei aculei vulnerarent, non absentia aeris suffocaret, non omnia quae nocent mortalibus, impedirent? 9. Corpus enim immortale, et invulnerabile, et illaedibile, nihil quod mortem, et vulnus, et laesuram inferret in omnibus creaturis, quoadusque Creatorem offenderet, per inobedientiam invenerit. Paradisi ergo habitatorem l
Abbreviated transcription (Latin):
continet. et corporalit̃ eius
auctoritas elucet łactum
nãq firmam̃tũ et mare
& terrã & luminaria et stel
uestigat. historialit̃ absq ul¬
lis enigmatib credimꝰ. An
m hoc solũ modo quod para¬
disĩ locũ frugiferis consitũ
arborib et magno fonte
illustratũ commemorat.
niñ enigmatib: ñ recipiemꝰ:

Expanded text:
continet corporaliter etiam continet corporaliter etiam auctoritas elucet? Factum namque firmamentum, et mare, et terram, et luminaria, et stellvestigat historialiter, absque ullis aenigmatibus credimus. 5. An in hoc solummodo, quod paradisi locum frugiferis consitum arboribus, et magno fonte illustratum, commemorat, nisi in aenigmate non recipiemus?
Abbreviated transcription (Latin):
sus dũ dicit᷑ principatũ or¬
bis specialit̾ hic locus tenere
uidetur. in quo primꝰ homo
statĩ post sui conditionem
constitutus fuisse ñ dubitat᷑:
Et enĩ om̃ib modis conueni¬
ebat ut caput & principiũ
humani generis in capite
& principio poneretur orbis.
ut inde hominũ propago
meret unde terrarũ orbis
quẽ inhabitat initiũ caꝑet
Cuiꝰ paradiñ statũ cũ eadẽ
scriptura enumerat frugi¬
feris arborib consitũ & fori¬
te magno quo totiꝰ terrae
facies rigatur adornatum
enarrat᷑ dũ appositũ ibi ho¬
minẽ ita inquiens loquit᷑.
Ex om̃i ligno paradiñ co¬
mede Et mulier ait Defrue¬
tu lignoꝵ quȩ sunt in pa¬
radiso uescł̃ Et paulo
ante fertur. Ꝙ fons ascen¬
debat de terra irrigans
uniuersam suꝑficiẽ terrę¬
Inquib historialit̃ absq ul¬
lis enigiatib ipsius scrip¬
turȩ ueritatẽ seruare quid
impediret quomodo et de
om̃ib que de principio nas¬
centis totiꝰ creaturȩ uisibilis

Expanded text:
sus dicitur, dum principatum orbis specialiter hic locus tenere videtur, in quo primus homo statim post sui conditionem constitutus fuisse non dubitatur. 3. Etenim omnibus modis conveniebat ut caput et principium humani generis in capite et principio poneretur orbis, ut inde hominum propago meret, unde terrarum orbis, quem inhabitat, initium acciperet. Cujus paradisi statum cum eadem Scriptura enumerat frugiferis arboribus consitum, et fonte magno, quo totius terrae facies rigatur, adornatum enarrat, dum appositum ibi hominem ita inquiens loquitur: Ex omni ligno paradisi comede . Et mulier ait: De fructu lignorum quae sunt in paradiso vescimur . Et paulo profertur: Et fons ascendebat de terra irrigans universam superficiem terrus historialiter absque ullis aenigmatibus, ipsius Scripturae veritatem servari quid impediret, quomodo et de omnibus quae de principio nascentis totius creaturae visibilis
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta moralẽ explanatio¬
nẽ. Scriptura & enĩ sacra
Cuiꝰ primꝰ intelligendi mõdꝰ
ẽ. cũ tam̃ modo scđm litterã
sine ulla figurali intentio
michi uidetur sonare histo
tremã pars et echielis. &
cantica canticoꝵ : & euangłu.
quarundã parabolarũ ex̃¬
positio quȩ aliud loquuntur.
aliud agunt Tertius modus
ẽ. cũ salua historicarũ rerũ
narratione mistica intelligi¬
tur sic̃ area noe. & tab̃na cu¬
lũ & teplũ. historialit̾ facta

Expanded text:
juxta moralem explanationem. 6. Scriptura etenim sacra cujus primus intelligendi modus est cum tantummodo secundum litteram sine ulla figurali intentionmihi videntur sonare histortrema pars Ezechielis, et Cantica Canticorum, et Evangelii quarumdam parabolarum expositio, quae aliud loquuntur, et aliud agunt. 7. Tertius modus est cum, salva historica rerum narratione, mystica ratione intelligitur, sicut arca Noe, et tabernaculum, et templum historialiter fact
Abbreviated transcription (Latin):
reb quȩ ad fidẽ non ꝑtinent
approbare. bonũ quod faci
similia peccata ꝑ ignẽ pur¬
gari posse. non .ẽ. denegan¬
dũ & hoꝵ factorẽ si maiori¬
b non grauetur ñc tam̃ qͣsĩ
ꝑigne saluari putandũ est
Penitentes aut̃ in extremo
uitȩ presentis termmo utrũ
hic plene remissionẽ pecca¬
toꝵ accipiant. an igni pur¬
gatorio eoꝵ delicta delebim¬
t᷑. ipse scit qui renes et corda
conspiciens pęnitentiȩ dig¬
nitatẽ ẽ sĩderat qui latroni
incruce pene ia sine tẽpo¬
re. sine oꝑe penitenti res¬
pondit. Hodie mecueris
in paradiso Et ad ezechie¬
lẽ inquit. Quacũq die
conuersus fuerit impius
ab impietate sua omniũ
iniquitatũ quas operatus
ẽ non recorchabor. Sed
de illo purgatorio ign
om̃i qui excogitari in pre¬
senti potest torm̃toꝵ mͦ.¬

Expanded text:
rebus quae ad fidem non pertinent, rebus quae ad fidem non pertinent, approbare; bonum quod facie, et his similia, peccata per ignem purgari posse, non est denegandum, et eorum factorem, si majoribus non gravetur, sic tamen quasi per ignem salvari putandum est. 12. Poenitentes autem in extremo vitae praesentis termino, utrum hic plene remissionem peccatorum accipiant, an igne purgatorio eorum delicta deleantur, ipse scit qui, renes et corda conspiciens, poenitentiae dignitatem considerat, qui latroni in cruce pene jam sine tempore, sine opere poenitenti respondit: Hodie mecum eris in paradiso . Et ad Ezechielem inquit: Quacunque die conversus fuerit impius ab impietate sua, omnium iniquitatum quas operatus est non recordabor . Sed de illo purgatorio igni omni quem excogitare in praesenti potest homo
Abbreviated transcription (Latin):
Per hȩc duo edificia. id. est au¬
rũ et argentũ. lapides p̃cio¬
sos. et ligna fenũ stipulã. per¬
fecta et minus perfecta
suꝑ fidẽ xp̃i edificata. opera
designantur. Sed illa quȩ ꝑ
ligna fenũ stipulã designan¬
tur. quãuis fragilia non ta¬
m̃ polluta fieri demonftran¬
tur. Vnde intelligit᷑ non
principalia crimina quae
maculant quoꝵ oꝑarios a
regnꝰ dĩ paulus exclusit.
sed illa que non multũ no¬
cent. quãuis minus ȩdifi¬
cent. suꝑ hȩe posse designa¬
ri . hoc ẽ mutilit̃ matrimo¬
nio legitimo uti plus quã
sufficit ciborũ habundan¬
tia uesci. immoderate quoq
lȩtari ira usq ad uerba i¬
temperatiꝰ moueri. rebus
proprus plusquã nec esse ẽ
delectari negligentius ora¬
tioni quã horarũ expetit
conuenientia insistere. uł
tardius quã cõpetit surgere.
immoderato risu uocẽ exal¬
tare. somno plus quã neces¬
sitas exigit corpus indulge¬
re. uerũ reacere ociose loqͥ
qđ non ita inre sit. opinari

Expanded text:
autem duo aedificia, id est, aurum, et argentum, et lapides pretiosos, et ligna, fenum, stipulam, perfecta et minus perfecta, super fidem Christi aedificata opera designantur; sed illa, quae per ligna, fenum, stipulam designantur, quamvis fragilia, non tamen polluta fieri demonstrantur. 11. Unde intelligitur, non principalia crimina, quae maculant quorum operarios a regno Dei Paulus exclusit, sed illa quae non multum nocent, quamvis minus aedificent, per haec posse designari, hoc est, inutiliter matrimonio legitimo uti plusquam sufficit; ciborum abundantia vesci immoderate; quacunque re laetari; ira usque ad verba intemperata moveri; rebus propriis plusquam necesse est delectari; negligentius orationi quam horarum expetit convenientia insistere; vel tardius quam competit surgere; immoderate risu vocem exaltare; somno plusquam necessitas exigit corpus indulgere; verum reticere; otiosa loqui; quod non ita in re sit, opinari
Abbreviated transcription (Latin):
de quib dr̃. Et congregabun¬
t᷑ congregatione unius fascis
ilatũ & cludent᷑ ibi in carce¬
re. & post multos dies uisita¬
buntur. Qđ utrũ ad augendas
an adminuendas penas futurõ
sument. Quibusdã nãq ex ins
acshuc interra positis. dũ pro
xp̃o pauperes efficiunt᷑ regnũ
cęloꝵ non ꝓmittit᷑. sed absens
licet in labore & fatigatione
ꝑseuerantib: interimdonat᷑
cũ dr̃. Beati pauperes spũ:¬

Expanded text:
dicitur: Et congregabuntur congregatione unius fascis in lacum, et claudentur ibi in carcere, et post multos dies visitabuntur . Quod utrum ad augendas an ad minuendas poenas futurum sument. Quibusdam namque ex his adhuc in terra positis, dum pro Christo pauperes efficiuntur, regnum coelorum non promittitur, sed absens licet in labore et fatigatione perseverantibus interim donatur, cum dicitur: Beati pauperes sp
Abbreviated transcription (Latin):
rundã hominũ peccata
manifesta sunt preuenien¬
tia adiudiciũ. quoslã aut̃
& subsecunt᷑. De his enĩ qui
iudicio carent: dñs ipse pro¬
testat᷑. et dicit. Qui ñ credit
filio : iã udicatus. ẽ. Unde
intelligidat᷑. qđ qui fidei
sortẽ subire non merentur.
nec grãm baptismi consecun¬
t᷑. ad futurũ non exituri
sunt iudiciũ sed ex hac uitd
euangelici sermone exami¬
nati exibunt: Quo seribit᷑.
Am̃ dico tibi nisi quis reno¬
uatus fuerit ex aqua & spũ
scõ. non potest̃ intrare in reg

Expanded text:
minum peccata manifesta sunt praeeuntia ad judicium; quosdam autem et subsequuntur . 2. De his enim qui judicio carent, Dominus ipse protestatur et dixit: Qui non credit in Filium jam judicatus est . Unde intelligitur quod qui fidei sortem subire non merentur, nec gratiam baptismi consequuntur, ad futurum non exituri sunt judicium, sed ex hac vita Evangelii sermone examinati exibunt, quo scribitur: Amen dico tibi, nisi renatus quis fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intra
Abbreviated transcription (Latin):
mitatis conditione pauperes
et reges stulti & sapientes ue¬
xantur Na similit om̃s som¬
no inligent. et cibo refieret
uestib indui necesse habent.
passĩ om̃ib uicioꝵ carnaliũ.
aut grauant᷑. aut corrũpun¬
t᷑ motib anni id ÷ ira et
amore concupiscentia ettimo¬
re angustant᷑. dolore et senec¬
tute. et morte leficiunt. Pre¬
teritis cito exͥuntur. de p̃sen¬
tib modice utunt᷑. de futu¬
ris incerta omia prestolan¬
tur. Eodẽ modo auditu . ui¬
su tactu gustu odoratu sen¬
tiunt et uiuunt: Eodẽ etiã
nexu originali peccati astrin¬
gunt᷑. E odẽ redẽptoris mu¬
nere ditati undis baptisma
aut opera fidei negligentib
parit̃ cũ transgressorib: angłis
et diabolo. suo principe pena
debetur ȩterna: seruantibus

Expanded text:
mitatis conditione pauperes mitatis conditione pauperes et reges, stulti et sapientes vexantur. Nam similiter omnes somno indigent, et cibo refici, et vestibus indui necesse habent. Passionibus vitiorum carnalium aut gravantur, aut corrumpuntur; motibus animi, id est, ira et amore, concupiscentia et timore angustiantur. Dolore, et senectute, et morte deficiunt. De praeteritis cito exuuntur; de praesentibus modice utuntur; de futuris incerta omnia praestolantur. 4. Eodem modo auditu, visu, tactu, gustu, odoratu sentiunt et vivunt. Eodem etiam nexu originalis peccati astringuntur; eodem Redemptoris munere ditati undis baptismataut opera fidei negligentibus, pariter cum transgressoribus angelis et diabolo suo principe poena debetur aeterna; servantibus
Abbreviated transcription (Latin):
rã uenerint. & sic̃ sol fulserint
in regno patris eoꝵ. Sed
ni. post origmale peccatũ
homines destiati non to¬
tũ qđ in conditione sua ha¬
brierunt naturale bonũ ꝑdider̃.
parentis. prauis insuꝑ morib
corruperant Et ita fit ut
sic̃ cũ labore terrȩ maledic¬
tione fructus ꝑcipiunt. Et¬
sĩc bonũ naturale qđ inse ha¬
bent. non absq laboriosa cura
protoplausti transgressione
triplicit̃ ceciderunt : pari
modo trib uulnerib afflic¬
ti homines eiꝰ filii. id ÷ dolo¬
re. senectute. morte defici¬
unt. Et om̃e bonũ qđ msẽ
insitũ naturalit̃ a conditore
sũsceperunt. studioso labore
exparte aliqua mnuentum.
magnammi ingilantia uix
conseruant. Et quodcũq per
studiũ cũ dĩ tmore quesitũ
inueniunt: pret̃ iniquum
mãmona heredib non relm¬
quunt: & om̃s artes quas sin¬
gillatĩ inuita capiunt. in huiꝰ
utȩ defectu parit̾ dũ sp̃s fun¬
ditur amittunt. pariq infir¬

Expanded text:
ram venerint, et sicut sol fulserint ram venerint, et sicut sol fulserint in regno patris eorum. CAni post originale peccatum homines destinati, non totum quod in conditione sua habuerant naturale bonum 611 perdiparentis, pravis insuper moribus corruperunt, et ita fit ut sicut cum labore terrae maledictae fructus percipiunt, sic et bonum naturale quod in se habent non absque laboriosa cura protoplasti transgressione tripliciter ceciderant, pari modo tribus vulneribus afflicti omnes ejusdem filii, id est, dolore, senectute, morte deficiunt, et omne bonum, quod in se insitum naturaliter a Conditore susceperant, studioso labore parte aliqua inventum magna animi vigilantia vix conservant; et quodcunque bonum per studium Dei munere quaesitum inveniunt, praeter iniquam mammonam haeredibus non relinquunt, et omnes artes, quas sigillatim in vita capiunt, in hujus vitae defectu pariter, dum spiritus funditur, amittunt. 3. Parique infir
Abbreviated transcription (Latin):
Nouis gͦ corporib non indigen¬
tib his quȩ corruptibilis uitȩ¬
usus requirit noua terra cũ
nouo celo adhabitandũ crea¬
bit᷑ . hoc ẽ. huius terrȩ natu¬
ra & suꝑficies in sp̃alẽ statũ
qui spiritalib: conueniat abs¬
q aliqua mutabilitate ins
do hrum laus creata fue¬
rit in terra et popłs eiꝰ gau¬
diũ et exultatio quando
scĩ mhis quȩ dñs creat
gaudebunt. Quoꝵ sol non
occilet : et lia ñ minuetur:
Cũ redẽpti adño uenerint
insioncũ laude. et lȩtitia
fuerit sempiterna sũꝑcaput
eoꝵ. & obtinuerint gaudium
et lȩtitiã. & fugerit clolor et ge¬
mitus. & completi fuerint
dies luctus eoꝵ. & lugentes
consolati fuerint. & absterserit
dĩ omnẽ lacrimã ab omi fa¬
cie scõꝵ. & opꝓbriũ popłi sui
deleuerit. & om̃iũ lugentiũ
sion meror depositus fuerit.
et acceperint coronã ꝓcinere
oleũ gaudii proluctu. et pal¬
liũ laudis prospũ meroris. et
uocati fuerint. in ea fortes ius¬
titie Cũ benedicti ad dexte¬

Expanded text:
Novis ergo corporibus, non indigentibus iis quae vitae corruptibilis usus requirit, nova terra cum novo coelo ad habitandum creabitur, hoc est, hujus terrae natura et superficies in spiritualem statum, qui spiritualibus conveniat, absque aliqua mutabilitate instdo Jerusalem laus creata fuerit in terra, et populus ejus gaudium, et exsultatio, et quando sancti in his quae Dominus creat gaudebunt, et quorum sol non occidet, et luna non minuetur; cum redempti a Domino venerint in Sion cum laude, et laetitia fuerit sempiterna super caput eorum, et obtinuerint gaudium, et laetitiam, et fugerit dolor, et gemitus, et completi fuerint dies luctus eorum, et lugentes consolati fuerint, et absterserit Deus omnem lacrymam ab omni facie sanctorum, et opprobrium populi sui deleverit, et omnium lugentium Sion moeror depositus fuerit, et acceperint coronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pallium laudis pro spiritu moeroris, et vocati fuerint in ea fortes justitiae: cum benedicti ad dexte
Abbreviated transcription (Latin):
ignẽ purgari possunt. Quȩ¬
dã uͦ eterni ignis pęna plec¬
tenda sunt. Et ex his quȩ
eterna pęna digna sunt.
quecłã ad iudiciũ non per¬
ueneͥrunt. quȩdã post iudi¬
cii exammationẽ ꝑpetuae¬

Expanded text:
ii purgari possunt; quaedam vero aeterni ignis poena plectenda sunt; et ex his quaedam aeterna poena digna fiunt, quaedam ad judicium non perveniunt, quaedam post judicii exam
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Sienĩ ꝑse ipsam diumi¬
tatẽ conspexissent. nullo modo
incarne postea uiuere possent.
Ipse nãq dñs monĩ respondit.
Nemo uideb faciẽ meã et ui¬
uet. Scĩ uͦ post resurrectio¬
nẽ. non per figuras et enignia¬
ta clnĩm uidebunt. nẽ de hoc
eodem. gentiũ insĩgnis ma¬
gister pronuntiat. Quia nime¬
per speculũ & engmate uide¬
mꝰ. Cũ aut̃ uenerit quod
perfectũ .ẽ. tunc cognoscam

Expanded text:
runt; si enim per semetipsam divinirunt; si enim per semetipsam divinitatem conspexissent, nullo modo in carne postea vivere possent. 6. Ipse namque Dominus Moysi respondit: Nemo videbit faciem meam, et vivet . Sancti ergo post resurrectionem non per figuras et aenigmata Dominum videbunt, sicut de hoc eodem gentium insignis Magister pronuntiat: Quia per speculum in aenigmate videmus; cum autem venerit quod perfectum est, tunc cognoscam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ quod uolunt in illa uita
non faciunt: seꝰuelle aliquid
quod bonũ non sit nequaquã
ponunt Unde quia nũquã
male uolunt delictũ aliqđ
om̃mo non cõmittunt. Ded
hȩe ꝑfecta bona uoluntas
ꝑ contẽplationẽ suꝑm con¬
ditoris perficit᷑ dũ quod
creatura ꝑse non habere
ñ potuit. ipsius largitoris
munere donat᷑. Unde per¬
sp̃icue intelligit᷑. quod angłi
uł homines qui siue icęlo
ñue in paradiso peccauer̃
uidissent. nullo modo postea
tra respond̾et forte aliquis¬
E dicet Cur ergo post uisi¬
onẽ głȩ unde facies momi
in solitudie rutilabat.
ad aquas contradictionis¬
offendit . Et petrus post uni¬
geniti głam in monte cũ mo¬
ise et elia ostenam. in atrio
sac̃dotũ d̃m negauit: Cui
ꝓpositioni facile respondet᷑
quod mones ꝑangłm uł cre¬
aturã aliã posteriora głe
uidit. et petrus et ceteri dis¬
cipłi ꝑcorpus humanũ ruti¬
lare xr̃i diuinitatẽ conspexe¬

Expanded text:
enim quod volunt in illa vita, enim quod volunt in illa vita, hoc faciunt, sed velle aliquid quod bonum non sit nequaquam possunt; unde quia nunquam male volunt, delictum aliquod omnino non committunt. 4. Sed haec perfecta bona voluntas per contemplationem superni Conditoris perficitur, dum quod creatura per se habere non potuit, ipsius largitoris munere donatur; unde perspicue intelligitur quod angeli vel homines, qui sive in coelo, sive in paradiso, peccaverunt, vidissent, nullo modo postea tra respondens forte aliquis dicet: Cur ergo post visionem gloriae, unde facies Moysi in solitudine rutilabat, ad aquas contradictionisoffendit? Et Petrus post Unigeniti gloriam in monte cum Moyse et Elia ostensam, in atrio sacerdotum Dominum negavit? Cui propositioni facile respondetur quod Moyses per angelum vel creaturam aliam 618 posteriora gloriae vidit. Et Petrus et caeteri discipuli per corpus humanum rutilare Christi divinitatem conspexe
Abbreviated transcription (Latin):
non uidit nec auris audiuit.
& in cor hominis non ascen¬
dit quȩ p̃parauit ds̃ diligen¬
tib se. De quib dñs ait Erunt
sic̃ angłi incęlo. Et eiusdem
excelsius aliquid de his ser¬
mo denuntiat. Tunc iusti
fulgebunt sic̃ sol inregno
patris eoꝵ. Sol scilicet᷑ iusti¬
etur : in cuius permis sanitas
qui in monte faciẽ moysi
cũ elia corã apłis euacuit
Cui dũ scĩ cõpatiuntur. simul
incȩlo. hoc intuendũ. ẽ: quod
sic̃ angłi prius ꝑ naturam
in his qui ceciderunt. nunc
uͦ immutabiles ut peccare
non metuant. nec possint
ꝑ dei contẽplationẽ effecti
sunt. sc homines & ipsi na
tura mutabiles qđ madã
& eiꝰ semme exploratũ est
post resurrectionẽ condito¬
ris contẽplatione immuta¬
biles effecti. nec desiderab̃t
peccare. nec poterunt. Om̃is
enĩ rationabilis creatura
quȩ dĩ contẽplatione refici¬
tur. peccare non potest.
Non liberȩ uoluntatis arbi¬
trid̃ uicio carentes angłi uł
homines non habeant: non

Expanded text:
 nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . De quibus Dominus ait: Erunt sicut angeli in coelo . Et ejusdem Domini excelsius aliquid de his sermo denuntiat: Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum ; sol scilicet justietur, in cujus pennis est sanitas, qui in monte faciem Moysi cum Elia coram apostolis evacuavit; cui dum sancti compatiuntur, simul in coelo , intuendum est quod sicut angeli prius per naturam atum est in his qui ceciderunt, nunc vero immutabiles, ut peccare non metuant, nec possint, per Dei contemplationem effecti sunt, sic homines et ipsi per naturam mutabiles, quod in Adam et ejus semine exploratum est, creati, post resurrectionem Conditoris contemplatione immutabiles effecti, nec desiderabunt peccare, nec poterunt; omnis enim rationabilis creatura quae Dei contemplatione reficitur, peccare non potest. 3. Non quod liberae voluntatis arbitrium vitio carentes angeli et homines non habeant; omne
Abbreviated transcription (Latin):
infuturo tam̃ iudicio ꝑ ignẽ
deleri possunt. Si enĩ non. eẽt
hanc districtionẽ dñs nequa¬
quã posuisset. De quo igne
baptista ioħs dm̃ci precursor
aduentus. ita loquit᷑ ad iu¬
dȩos. Uenit post me cuius
non sũ dignus calciamenta

Expanded text:
in futuro tamen judicio per ignem in futuro tamen judicio per ignem deleri possunt. Si autem ita non esset, hanc distinctionem Dominus nequaquam posuisset. 7. De quo igne Baptista Joannes, Dominici praecursor adventus, loquitur ad Judaeos: Venit post me, cujus non sum dignus calcea
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ dicet᷑. Uenite benedic¬
ti patris mei. possidete reg¬
nũ. Qđ ꝓpt̃ salatia pauperũ
merebunt᷑. Dũ esurienti cibũ.
sitienti potũ nudo uestitũ.
uaganti domũ. infirmanti
tratio prebetur. In ipsoꝵ
aut̃ uocatione manifestũ
uidet᷑ qđ nume usq longe¬
axp̃o quãuis indextera fu¬
erunt const̾ituti. quib post¬
modũ dicit᷑ a sumo iudice
Uenite benedicti. Acsi dice¬
ret. Qui huc usq m exami¬
nationis purgatione quã diu
aliquid habiustis immundi¬
tiȩ quod iudici igne purgare¬
tur a salute longuiscule fuis¬
tis. numc ad purũ examma¬
tiabom̃i uł modica culparũ
labe propius accedite et ueni¬
te. Quasdã culpas infuturo
remita dñs ipse non denegat.
cũ dicit᷑. Qui aut̃ blasphemaue¬
rit in sp̃m sẽm non habet remis¬
sonẽ neq in hoc scło. neq in
futuro. sed reus erit ȩterni
delicti. Ex quo intelligitur
quedã. eẽ. peccata. quȩ et si in
hoc scło non remittuntur.

Expanded text:
tionem dicetur: 615 Venite, benedictionem dicetur: 615 Venite, benedicti Patris mei, possidete regnum . Quod propter solatia pauperum, merebuntur, dum esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestitum, vaganti domum, infirmanti tratio praebebatur. 5. In ipsorum autem vocatione manifestum videtur quod nunc usque long quamvis in dextera fuerint constituti, sunt, quibus postmodum dicitur a summo judice: Venite, benedicti . Ac si diceret: Qui huc usque in examinationis purgatione, quandiu aliquid habuistis immunditiae quod judicii igne purgaretur, a salute longiuscule fuistis, nunc, ad purum examinati ab omni, vel modica, culparum labe, propius accedite et venite. 6. Quasdam culpas in futuro remitti Dominus ipse non denegat, cum dicitur: Qui autem blasphemaverit in Spiritum sanctum, non habet redemptionem neque in hoc saeculo, neque in futuro, sed reus erit aeterni delicti . Ex quo intelligitur quaedam esse peccata quae etsi in hoc saeculo non remittantur,
Abbreviated transcription (Latin):
titiã qm̃ ipsoꝵ . ẽ regnum
futurã sperarent sed cũ a cor¬
porib exibunt. uelut ꝑse
metipsos recepturi sunt qđ
incorporib cõmorantes in¬
terim dono largitoris pos
qđ regnũ cęloꝵ adhuc inter¬
ra commorantiũ ur̃m est.
dũ quẽcũq peccatis solueritis
ut illius possessor. eẽ. possit. hoc
possidebit et quẽcũq inmas¬
sam ꝑditionis destinatũ exclu¬
seritis. ab eodẽ regno exclusus
erit. His igit᷑ p̃cipit dñs Gau¬
dete et exultate. quia nomina
ur̃a scripta sunt incȩlo: ac si
diceret᷑. Dũ nomina ur̃a de
terrenȩ hereditatis consortio
causa regni cęlestis deleta st̃.
& abiecta uos ȩternȩ patriȩ
hȩredes interim scribi neces¬
sẽ .ẽ. His gͦ cunctas in hac
uita p̃ssuras & mala recipi¬
entes. absq ex aminis aliqua
tribulatione et ut ita dicã
sine uocatione: ȩternũ refri¬
geriũ intrabunt. Quoꝵ gr̃a
& alii post purgationẽ uoca¬
buntur. solaciũ sne fine pos¬
sidebunt. Quib post examiina¬

Expanded text:
iam ipsorum est regnum futuram sperarent, sed cum a corporibus exibunt, velut per semetipsos recepturi sunt quod in corporibus commorantes interim dono largitoris possquod regnum coelorum adhuc in terra commorantium vestrum est, dum quemcunque a peccatis solveritis, ut illius possessor esse possit, hoc possidebit; et quemcunque in massam perditionis destinatum excluseritis, ab eodem regno exclusus erit. His igitur praecepit Dominus: Gaudete, et exsultate, quia nomina vestra scripta sunt in coelis . Ac si diceretur, dum nomina vestra de terrenae haereditatis consortio causa regni coelestis deleta sunt, et abjecta, vos aeternae patriae haeredes interim scribi necesse est. 4. Hi ergo cunctas in hac vita pressuras et mala recipientes, absque examinis aliqua tribulatione et, ut ita dicam, sine vocatione aeternum refrigerium intrabunt; quorum gratia et aliqui post purgationem vocabuntur, solatium sine fine possidebunt, quibus post examina
Abbreviated transcription (Latin):
calis. ẽẽt. quomodo resurgen¬
tiũ corpora crucianda teneret.
in quib: corporalitatis ueritas
ita passibilis erat ut stridorib:
dentiũ & lacrimabilib fletib
subiacebit sic̃ ipsius dm̃ & iudi¬
cis uerba declarant dicentis
Inutilẽ aũ seruũ mittite in tene¬
bras exteriores: illic erit fletus
& stridor dentiũ. Ubi uermis
eoꝵ non moriet᷑. & ignis
non extinguet᷑. In quo lo co

Expanded text:
cus esset, quomodo resurgencus esset, quomodo resurgentium corpora cruciata teneret, in quibus corporalitatis veritas ita passibilis erit, ut stridoribus dentium et lacrymabilibus fletibus subjaceat; sicut ipsius Domini et judicis verba declarant, dicentis: Inutilem autem servum mittite in tenebras exteriores. Illic erit fletus et stridor dentium . Ubi vermis eorum non moritur, et ignis non ex
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m in pauꝑ̾ib nec cibo. nec
potu reficiunt. nec uestibus
induunt. nec hospitio recipi¬
unt nec illi in infirmitatib
& alligatis in metallis et car¬
cerib uisitationis solatia fer
Propt̃ quod ab ipso audient
Ite malelicti inignẽ ȩternũ
quẽ preparauit pat̃ meus
diabolo et angłis eiꝰ. Non enĩ
ad appetenda regna cęloꝵ
sufficit non agere mala : siqͥs
non curauerit facere bona :
Per propħam isaiã parit̃ a
ch̃o p̃cipit᷑. Quiescite agere
ꝑuerse. discite bene facere
Per psalmistã quoq hȩc eadẽ
uerba idẽ dm̃ sp̃s concimnat
dicens declina amalo et fac
bonũ. Et ut ostenderet᷑ quod
post terrorẽ tã terribilis
hinꝰ quã p̃diximꝰ sententiȩ̨.
nulla penitudine iuidex flec¬
teret᷑ : infine cunctatȩ dispu¬
tationis. ita sub infert᷑. Tunc
co. id.ẽ. inferni ergastulo.
multi dixerunt quod cor¬
poralis locus sit ubi peccato¬
rũ corpora cruciabunt᷑. Niñ
enĩ ille ignis corporalis et lo¬

Expanded text:
Christum in pauperibus nec cibo, nec 613 potu reficiunt, nec vestibus induunt, nec hospitio recipiunt, nec illi infirmantibus, et alligatis in metallis, et carceribus visitationis solatia ferunt, propter quod ab ipso audient: Ite, maledicti, in ignem aeternum, quem praeparavit Pater meus diabolo et angelis ejus . 6. Non enim ad appetenda regna coelorum sufficit non agere mala, si quis non curavit facere bona; per prophetam enim Isaiam pariter a Domino praecipitur: Quiescite agere perverse, discite benefacere . Per Psalmistam quoque haec eadem verba idem Domini Spiritus concinnat, dicens: Declina a malo, et fac bonum . Et ut ostenderetur quod post terrorem tam terribilis hujus quam praediximus sententiae nulla poenitudine judex flecteretur, in fine cunctae disputationis ita subinfertur: Tunc co, id est, inferni ergastulo, multi dixerunt quod corporalis locus sit, ubi peccatorum corpora cruciabuntur; nisi enim ignis ille corporalis et lo
Abbreviated transcription (Latin):
chr. Sub ter te. sternet᷑ tinea
& optoriũ tuũ  uermes. De quo
in profudo terrarũ sut.
ut de illo scriptũ uideatur.
illud qđ scriptũ ẽ. Qđ neq
incęlo. neq in terra. neq sub¬
tus terrã inuentus . ẽ qͥ possit
aperire librũ. & soluere signa¬
cula eiꝰ. Unde ꝑspicue patẽt.
p̃paratus diabolo dicit᷑ et
angłis eiꝰ quali corporalitate
ẽẽ. putandus . ẽ. qui angłos
cruciare potest. Animã qͦq
diuitis exutã corpore infer¬
nalis ignis cruciasse describit᷑
dũ dix̃ quia ualde crucior in
hac flamma Nȩ forte hanc
uirtutẽ ille ignis & locus hab̾et.
ut angłos & ammas & corpora
eodẽ modo cruciare possit et
retmere. Uel certe dũ defiluis
resurrectionis et eternȩ beati¬
tudinis dr̃ erunt sic̃ angłi m
cȩlo nmirũ & filii eternȩ dã

Expanded text:
: Subter te sternetur tinea, et opertorium tuum erunt vermes De quo in profundo terrarum sunt. Unde de illo scriptum videatur illud quod scriptum est: Quod neque in coelo, neque in terra, neque subtus terram, inventus est, qui possit aperire librum, et solvere signacula ejus . Unde perspicue patet hupraeparatus diabolo dicitur, et angelis ejus, quali corporalitate esse putandus est, qui angelos cruciare potest? Animam quoque divitis, exutam corpore, infernalis ille ignis cruciasse describitur, dum dixit: Quia valde crucior in hac flamma . Nisi forte hanc virtutem ille ignis et locus habet, ut angelos et animas, et corpora, eodem modo cruciare possit et retinere. Vel certe dum de filiis resurrectionis et aeternae beatitudinis dicitur: Et erunt sicut angeli in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ non resurgunt impu
iniudicio. Qui aut̃ post ablu¬
tionẽ baptisini peccatorũ
multitudine grauantur.
& ipsi induas factiones li¬
uiduntur. Quidã nãq ex
ipsis prius quã exista uita
exeant scripturȩ sacrȩ uocib
iudicant᷑. de quib a płs pau¬
lus loquit᷑ dicens. Noliteer¬
rare. Neq adulteri. neq for¬
nicarii. neq ebrios̃ neq male¬
dici. neq idolis seruientes.

Expanded text:
n resurgunt impii in judicio . 3. Qui autem post ablutionem baptismi peccatorum multitudine gravantur, et ipsi in duas factiones dividuntur: quidam namque ex ipsis, priusquam ex ipsa vita exeant, Scripturae sacrae vocibus judicantur; de quibus Paulus apostolus loquitur, dicens: Nolite errare: neque adulteri, neque fornicarii, neque ebriosi, neque maledici, neque idolis servientes,
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptionẽ: et mortale
hoc induere immortale. Cũ¬
itatem :
enĩ corruptio & mortalitas
in corruptionib eẽ. desimerint
tunc mortalit᷑as uti et muta¬
bilib ut homo non necesse ha
dũ linteamina in quib inuo¬
lutũ fuerat post resurrecti¬
onẽ eiꝰ in monum̃to sola posi¬
ta. eẽ. denuntiant. quẽ ad mo¬
dũ de petro dr̃. Et indit lin¬
teamina sola posita. & abiit

Expanded text:
mortale hoc induere immortalitatem . Cum enim corruptio et mortalitas in corporibus esse desierint, tunc mortalibus uti et corruptilibus homo non necesse habdum linteamina, quibus fuerat involutum, post resurrectionem ejus in monumento sola posita esse denuntiant, quemadmodum de Petro dicitur: Et vidit linteamina sola posita, et abiit
Abbreviated transcription (Latin):
et. et quȩ ex his postea sequen¬
tur erimima. ꝑ ignẽ purga¬
toriũ remittet. De illo enĩ
igni qui non mundare iudi
eatos. sed ꝑdere dãnatos ac¬
cenditur. ab eodẽ ioħe paulo
post subinfert᷑. Cuius uenti¬
labrũ inmanu sua. & ꝑmu¬
dabit areã suã et congrega
bit triticũ suũ ihorreũ su¬
ũ. paleas aut̃ conburet igni
mextinguibili. Aliud . ẽ. enĩ
igni baptitari. aliud igni con¬
buri in extinguibili. dẽ quo
etiã igni idem iołs ait. Om̃is
arbor quȩ non facit fructũ
bonũ excidet᷑ et in ignẽ mit¬
tetur: de igni uͦ purgationis
dñis ipse m euanglio loquitur
Qui aut̃ dixerit᷑ fr̃i suo fatue
reus erit gehennȩ ignis. Non
quia hoc delictũ ꝑ ignẽ pur¬
gatoriũ. potius quã ꝑpetua
flãma puniri credendũ. ẽ.
De hac quoq differentia eoꝵ
quos ignis futuri lesura ñ
tanget & eoꝵ qui pꝰ ignis
detrim̃tũ falutẽ ꝑcipient
eaulus apłs exponit ita dic̃s
łundam̃tũ enĩ aliud nemo

Expanded text:
et, et quaedam ex his quae postea sequentur criminibus per ignem purgatorium remittet. De illo enim igne, qui non mundare impios judicatos, sed perdere damnatos accenditur, ab eodem Joanne paulo post subinfertur: Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam, et congregatriticum suum in horreum; paleas autem comburet igni inexstinguibili . 8. Aliud enim est, igni baptizari, aliud igni comburi inexstinguibili. De quo etiam igne idem Joannes ait: Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur . De igne vero purgationis Dominus ipse in Evangelio loquitur: Qui autem dixerit fratri suo, Fatue, reus erit gehennae . Non quia hoc delictum per ignem purgatorium, potius quam perpetua flamma, puniri credendum est. 9. De hac quoque differentia eorum quos ignis futuri laesura non tanget, et eorum qui post ignis detrimentum salutem percipient, Paulus apostolus exponit, ita dicens: Fundamentum enim aliud nemo
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ floret et fructificat
autũno maturescit et aptũ
nioꝵ fructuũ mortalib tri¬
buit hieme uͦ lecidit et ares¬
cit. Sed hanc aiñtiet de¬
trim̃ti sũi consuetudinem
patit᷑: quandiu seruituticor¬
ruptionis obnoxia. mortali¬
ũ officio mancipat᷑. Cũ enĩ
nascendi & moriendi in homi¬
nib conditio cessauerit: tunc
etiã uiriditatis & ariditatis
suȩ increm̃ta. et dãna ipbter¬
ra non habebit. cũ eͥsaiȩ ua¬
ticiiũ immo dn per naiã
rompletũ fuerit. Ecce ego
creo cęlos nouos et terram
nouã et non erunt mme¬
moria priora. sed gaudebi¬
tis et exsultabitis in his quȩ
tis corporib homines spirita¬
lit̃ uiuent. necessẽ ẽ ut mu¬
tata in meliꝰ habitandi loca
id ÷ spiritalia habitent: Hoc¬
enĩ corpus ut paulus ait semi¬
natur in corruptione. surget
mincorruptione. Seminat᷑
corpus ammale. surget corpꝰ
sp̃ale. Seminat᷑ in contume¬

Expanded text:
autem floret, et fructificat; autem floret, et fructificat; autumno maturescit, et aptum suorum fructuum mortalibus usum tribuit; hieme vero decidit, et arescit. 4. Sed hanc augmenti sui et decrementi consuetudinem patitur quandiu servituti corruptionis obnoxia mortalium officio mancipatur. Cum enim nascendi et moriendi in hominibus conditio cessaverit, tunc etiam viriditatis, et ariditatis suae incrementa et damna ipsa terra non habebit, cum Isaiae vaticinium, imo Domini per Isaiam completum fuerit: Ecce ego creo coelos novos, et terram novam, et non erunt in memoria priora, sed gaudebitis, et exsultabitis in his quae tis corporibus homines spiritualiter vivent, necesse est ut immutata in melius habitandi loca, id est, spiritualia habitent. Hoc corpus ut Paulus ait seminatur in corruptione, surget in incorruptione. Seminatur corpus animale, surget corpus spirituale; seminat
Abbreviated transcription (Latin):
stabilitate & firmitate. terrã
eẽ. fundatã. Utrũ uͦ sibi ali¬
quid sic̃ ipsã aquis & a quae
Aeri & aer spatio suꝑiori &
spaciũ firmam̃to & firmam̃¬
tũ aquis suꝑiorib statutũ sit
Ipse nouit qui ubiq & undiq
cuncta conspicit. Eagͦ parte
qua hominib: ad habitandũ
data ẽ quadrifarius orbis sta¬
tutus eẽ. multi prodiderunt
auctores : Quarũ partium
quatuor uocabula. quatuor
litteris nominis primi terri¬
genȩ. hoc ẽ. aclam. inciꝑe
sapientes intelligunt Anato¬
le. scilicet dissis Artus. misem¬
bria. Id ÷ oriens aquilo aus¬
ter. occidens. Conueniebat
enĩ. ut qui suo genere totã
terrã impleret. suo nomi¬
ne quatuor quadrati orbis
partiũ uocabula colligeret :
Quatuor quoq tẽpoꝵ articu¬
lis aminuersario ordine dis¬
tinguit᷑ . atq impleto anni
spatio terreni orbis dispen¬
satio semꝑ sine cessatione in
circulũ redigit᷑ Ueris enĩ
tẽpore quo mundus fuerat
institutus suꝑ uernat ȩstate

Expanded text:
bilitatem et firmitatem terram esse fundatam. Utrum vero sibi aliquid, sicut ipsa aquis, et aquae aeri, et aer spatio superiori, et ipsum firmamento, et firmamentum aquis superioribus, substitutum sit, ipse novit, qui ubique et undique cuncta conspicit. 2. Ea vero parte quae hominibus ad habitandum data est, quadrifarium orbem statutum esse multi prodiderunt auctores: quarum partium quatuor vocabula quatuor litteris nominis primi terrigenae, hoc est, Adam, incipere, sapientes intelligunt. Anatole, scilicet, Dysis, Arctus, Mesimbria, id est, Oriens, Aquilo, Auster, Occidens. Conveniebat enim ut qui suo genere totam terram impleret, suo nomine quatuor quadrati orbis partium vocabula colligeret. 3. Quatuor quoque temporum articulis anniversario ordine distinguitur, atque impleto anni spatio, terreni orbis dispensatio semper sine cessatione in circulum redigitur. Veris autem tempore, quo mundus fuerat institutus, semper vernat; aestate
Abbreviated transcription (Latin):
rubin dicunt᷑ custodire nec
tam̃ homines regredi pos¬
sent totũ p̾aradisũ ẽtiã iuben¬
t᷑ defendere dũ flãmeũ gla¬
t̃ adã comelerit: sed clarũ
Cui soli intẽpore suȩ carnis
dñs iħe paulo ante quã mor¬
tẽ ꝓ adę delicto suscepisset
maledixit. & cito aruit : cũ
tus naseat᷑ in ȩternũ. Hoc
ẽ qͥ hominib ultra nc̃ suꝑiꝰ¬

Expanded text:
rubim dicitur custodire, ne rubim dicitur custodire, ne tamen homines regredi possent, totum etiam paradisum jubentur defendere, dum flammeum glater Adam comederit, sed clarum cui soli in tempore suae carnis Dominus Jesus, paulo ante quam mortem pro Adae delicto suscepisset, maledixit, et cito aruit, cum te nascatur in aeternum , hoc est, qui hominibus ultra, si
Abbreviated transcription (Latin):
angłis: quȩ sibi subiecta sunt
Ase de celi discurrere liberũ ÷
& tam̃ in cęlo habent sedes.
quid & homines in paradiso
constitutos discurrere per
omnẽ creaturã sibi subiecta¬
impediret: Quẽ ad modũ
nãq a dolore et senec tute
& morte mimđnia corpora
possidebant ita & om̃i labo¬
carentia habebant. At uͦ
cũ paradiñ colonus in loco
suȩ terrenȩ felicitatis pec¬
catũ cõmisisset. in maledictȩ
terrȩ habitationẽ detrusus
ꝓtinꝰ illa omĩa quȩ prius
possedit partĩ amisit partĩ
cũ labore conseruauit. & il¬
li exeluso a sede beatitudinis.
possibilitas iterũ redeundi
int̃elusa . ẽ. Et ita factũ ẽ
ut quẽ ad modũ angłs a pos¬
tata cũ suis desũma sui pa¬
radisĩ serenitate deiectus:
sortitus ẽ sic et homo de sui
paradiñ terrena beatitudine
in malelictȩ huiꝰ terrȩ
habitationẽ detrunus ẽ Sic
illũ chis de paradiso uolup
tatis. & ꝓiecit in terrã le
qua sũptus . ẽ. Et constituit

Expanded text:
n his quae sibi subjecta sunt a sede coeli discurrere liberum est, et tamen in coelo habent sedes, quid et homines in paradiso constitutos discurrere per omnem creaturam sibi subjectaimpediret? Quemadmodum namque a dolore, et senectute, et morte, immunia corpora possidebant, ita et omni labocarentia habebant. 11. At vero cum paradisi colonus in loco suae terrenae felicitatis peccatum commisisset, in maledictae terrae habitationem detrusus, protinus illa omnia, quae prius possedit, partim amisit, partim cum labore conservavit. Et illo excluso a sede beatitudinis, possibilitas iterum redeundi interclusa est, et ita factum est, ut quemadmodum angelus apostata, cum suis de summa sui paradisi serenitate dejectus, sortitus est, sic et homo de sui paradisi terrena beatitudine in maledictae hujus terrae habitationem detrusus est. 12. Sic illum Dominus Deus de paradiso, et projecit in terram de qua sumptus est. Et constituit
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitur quod non ꝑcrea¬
turas sed ch̃i ipsius maiesta¬
te eccła illummabit᷑. cũ ꝑpe¬
tuȩ felicitatis perhennitate
secura consortiũ anglicȩ dig¬
nitatis subire ꝑmittetur.
In qua serenitate cuncta
prospa sine angͣstiȩ p̃ssura
possidebit cũ neq tenebris
lux. neq morte uita. neq
dolore salus neq tristitia gau¬
diũ. neq senectute uuentꝰ
neq amor caroꝵ absentia
uel defectu. neq ulla uilita¬
te pulcritudo. neq infir¬
mitate fortitudo. neq is¬
titia peccato terminabit᷑
Et suꝑ hoc etiam fuerint
illa que nec cogitatus. nec
in terra positi apprehen
quȩdam exnchilo conditor
creauit. cęlum. et terrã.¬
& mare

Expanded text:
intelligitur quod non per creaturas, sed Domini ipsius majestate Ecclesia illuminabitur, cum perpetuae felicitatis serenitate secura consortium angelicae dignitatis subire permittitur, in qua serenitate cuncta prospera sine arguente pressura possidebit; cum neque tenebris lux, neque morte vita, neque dolore salus, nec tristitia gaudium, neque senectute juventus, neque amor charorum absentia, neque defectu, neque ulla vilitate pulchritudo, neque infirmitate fortitudo, neque justitia peccato terminabitur, etsi supra haec etiam fuerint illa, quae nec cogitatus nec in terra positi apprehendquaedam ex aliquo Conditor creavit; coelum enim et terram, mare