comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nabilem seruitutem. sicut ꝑ phi¬
lippum symon: et ꝑ carnales ser¬
uos nascunt᷑ non solum in dãpna¬
bilem seruitutem qui eos imitant᷑.
uerum etiam in laudabilem liber¬
tatem quib dicit᷑. que dicunt fa¬
cite que autem facumt facere
nolite. Hoc magnum sacram̃tum
quis quis in dei popło prudenter
aguouerit: unitatem sỹc in uin¬
cło pacis usq in finem quib dã
coherendo. quosdam tolerando cus¬
todit. fecimus hoc et de loth qͥd
eiꝰ laudandum quid culpandum
scriptura narrauerit. qͥd intelligen¬
dum. de tota illa re gesta significa¬
uerit demonstrantes. Sequit᷑ ut
iude factum consideremus. qđ cũ
sua nuru concubuit: quid signifi
cau̾it futuroꝵ. S priꝰ preloquen¬
dum ẽ. ne quemquam praue con¬
siderationis offendat qđ de qui¬
busdam malis oꝑib hominum
in scͥpturis sc̃is. quedam non ma¬
la. s bona futura significant᷑. Ser¬
uat enim ubiq diuina ꝓ uidentia

Expanded text:
nabilem seruitutem, sicut per Phinabilem seruitutem, sicut per Philippum Simon et per carnales seruos nascuntur non solum in damnabilem seruitutem, qui eos imitantur, uerum etiam in laudabilem libertatem, quibus dicitur: quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite. hoc magnum sacramentum quisquis in dei populo prudenter agnouerit, unitatem spiritus in uinculo pacis usque in finem quibusdam cohaerendo, quosdam tolerando custodit. fecimus hoc et de Loth, quid eius laudandum, quid culpandum scriptura narrauerit, quid intellegendum de tota illa re gesta significauerit, demonstrantes. Sequitur. ut Iudae factum consideremus, quod cum sua nuru ccauerit futurorum. sed prius praeloquendum est, ne quemquam prauae considerationis offendat, quod de quibusdam malis operibus hominum in scripturis sanctis quaedam non mala, sed bona futura significantur. seruat enim ubique diuina prouidentia
Abbreviated transcription (Latin):
qđiã fecimꝰ de abraham et isaac
et iacob. quoꝵ se ds ita dici uo¬
luit. tanqͣm solorum ẽẽ ds. qͥ d̾s ẽ
uniuerse creature. Non frustra uti¬
q tantum eis tribuens honorem nͥ
quia nouerat in eis qđ solus etiam
ꝑfecte summeq nosse poterat sin¬
ceram precipuamq caritatemꝰ et
quia in eis tribus patrib qͦdammͦ
consummauit magnum ac mirabi¬
le sacramentum futuri popłi sui. qđ
ꝑ liberas genuerunt. non solum in
lib̾tatem sicut ꝑ saram et rebeccam.
et liam et rachel. uerum etiam in
seruitutem sicut ꝑ eandem rebec¬
cam natus ẽ. esau eui dictum est.
eris seruus frĩs tui: et ꝑ ancillas
non solun in seruitutem sicut per
agar. uerum etiam in lib̾tateni sic̃
ꝑ balam et telpham. Ita enim et
in popło dei et ꝑ spiritales uiros
nascunt᷑. non solum in laudabilẽ
lib̾tatem quẽ ad modum illi quib
dicit᷑. inutatores mei estote sicut
et ego xp̃i:ͥ uerum etiam in dãp¬

Expanded text:
quod iam fecimus de Abraham et Isaac quod iam fecimus de Abraham et Isaac et Iacob, quorum se deus ita dici uoluit, tamquam solorum esset deus. qui deus est uniuersae creaturae, non frustra utique tantum eis tribuens honorem, nisi quia nouerat in eis, quod solus etiam perfecte summeque nosse poterat, sinceram praecipuamque caritatem, et quia in eis tribus patribus quodam modo consummauit magnum ac mirabile sacramentum futuri populi sui, quod per liberas genuerunt non solum in libertatem. sicut per Saram et Rebeccam et Liam et Rachel, uerum etiam in seruitutem, sicut per eandem Rebeccam natus est Esau, cui dictum est: eris seruus fratris tui, et per ancillas non solum in seruitutem, sicut per Agar, uerum etiam in libertatem, sicut per Balam et Zelpham. ita enim et in populo dei et per spiritales liberos nascuntur non solum in laudabilem libertatem, quemadmodum illi, quibus dicitur "imitatores mei estote sicut et ego Christi," uerum etiam in dam
Abbreviated transcription (Latin):
te ferebat᷑ irruebat. hoc ipso enĩ
magis insinuauerunt. scĩ libri re¬
ligiosis lectorib et electoubus suis.
qͣm caste habuerint scĩ uiri plures
ux ores. qđ salomon qui eas non
illo mͦ s magis ad libidinem ꝗͣ
ad ꝓpaginem habuit imꝓbatus
ẽ: et reprehensus his uerbis ut ap¬
pellaretur amator mulierum. et
inde ad ꝓfundum idolatrie lapsꝰ
atq demersus. eadem ueritate. ꝑ¬
sonam nullius acceptante ꝓdetur.
Nunc gͦ iam ꝑtractatis ꝑsonis
om̃ib ꝑ quas faustus putauit scͥp¬
turas ueteris testamenti ẽẽ culpan¬
das redditoq suo cuiq sermone
congruo. quo uł defensi sunt hoĩes
dei aduersus hereticoꝵ carnaliũq
calumpnias. uł rep̃hensis hominib
tamen scriptura laudabilis uenera¬
bilisq monstrata ẽ: uideamꝰ deincepᷤᷤ
ex ordine quo eos homines faustus
accusando commemorauit. qͥd etiã
significent ipsa facta hominũ. qͥd
ꝓpħie gerant que futura p̃nuntien:

Expanded text:
te ferebatur, inruebat. hoc ipso enim te ferebatur, inruebat. hoc ipso enim magis insinuauerunt sancti libri religiosis lectoribus et electoribus suis, quam caste habuerint sancti uiri plures uxores, quod Salomon, qui eas non illo modo, sed magis ad libidinem quam ad propaginem habuit. inprobatus est et reprehensus his uerbis, ut appellaretur amator mulierum et inde ad profundum idolatriae lapsus atque demersus eadem ueritate personam nullius acceptante proderetur. Nunc ergo iam pertractatis personis omnibus, per quas Faustus putauit scripturas ueteris testamenti esse culpandas, redditoque suo cuique sermone congruo, quo uel defensi sunt homines dei aduersus haereticorum carnaliumque calunmias uel reprehensis hominibus tamen scriptura laudabilis uenerabilisque monstrata est, uideamus deinceps ex ordine, quo eos homines Faustus accusando commemorauit, quid etiam significent ipsa facta hominum, quid prophetiae gerant, quae futura praenuntient:
Abbreviated transcription (Latin):
a fide ꝓpħe: qͣm si non crederet oĩa
peccata impudice dimissa ẽẽ in
melius commutate: Itaq cum me-¬
retricem ꝓpħa fecit uxorem. et ad
uitam corrigendam mulieri consul¬
tum ẽ: et figure sacramentum. de
quo mox loquemur ex pressum.
S quis non uideat. in hoc facto:
quid potiꝰ manicheoꝵ offendat
errorem: Scilicet quia solent
dare operam meretrices: ne gͣ-¬
uide fiant. ꝓ inde istis fornica¬
ria magis ꝑmanens placebat.
ut dm ipsorum non ligaret: qͣm
unius uiri facta uxor ut pareret.
De salomone autem quid dicam.
nisi quia grauiꝰ ipsius fidelis et sc̃e
scripture testimo nio redarguit᷑:
qͣm petulantib et nugacib fausti
conuitiis: Illa enim de illo et quid
boni prius habuisset. et qͥd mali
faciendo bonum in quo primũ
fuerat reliquisset. ueracit̾ fideli¬
terq lo quuta ẽ: iste autem ocłis
clausis. uł potius extinctis non qͦ
lumine manifestante ducebatur
ibat: s qđ maliuolentia p̃cipitan¬

Expanded text:
prophetae, quam si non crederet omnia prophetae, quam si non crederet omnia peccata inpudicae dimissa esse in melius commutatae ? itaque cum meretricem propheta fecit uxorem, et ad uitam corrigendam mulieri consultum est et figurae sacramentum, de quo mox loquemur, expressum. sed quis non uideat, in hoc facto quid potius Manichaeorum offendat errorem ? scilicet. quia solent dare operam meretrices, ne grauidae fiant. proinde istis fornicaria magis permanens placebat, ut deum ipsorum non ligaret, quam unius uiri facta uxor ut pareret. De Salomone autem quid dicam, nisi quia grauius ipsius fidelis et sanctae scripturae testimonio redarguitur quam petulantibus et nugacibus Fausti conuiciis? illa enim de illo et quid boni prius habuisset et quid mali faciendo bonum, in quo primum fuerat, reliquisset, ueraciter fideliterque locuta est; iste autem oculis clausis uel potius extinctis non quo lumine manifestante ducebatur, ibat, sed quo maliuolentia praecipitan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ diuisum mare traitiens. flucti¬
b ꝑse quentes inimicos oꝑiens:
idolo sibi p̃lato derelictus atq
contẽptus Si autem penas ipsas
comparemꝰ. quid simile ferro inte¬
rim et a feris trucidari atq lani¬
ari. qͣndoquidem iudices publicis
legib seruientes. maioris criminis
reos bestiis subrigi qͣm gladio ꝑcu¬
ti debent : Restat in maledicis et
sacrilegis rep̃hensionib fausti. qͥ¬
bus nunc respondeo: qđ locutus
dñs ad osee ꝓpħam dixit: accipe
tͥ uxorem fornicariam: et fac filio
de fornicaria. In qua scͥptura sic ex¬
cecatum ẽ. immumdum cor eoꝵ:
ut nec a ꝑtissima uerba eu̾głica in¬
intelligant dñi dicentis ad iudeos:
meretrices et publicani p̃cedent
uos in regno celoꝵ. Quid enĩ adũ¬
sum clementie ueritatis. quid inimi¬
cum fidei xp̃iane si meretrix re¬
licta fornicatione. in castum con¬
iugium commutet᷑  Et quid tã in¬
congruum et alienum et alienum

Expanded text:
per diuisum mare traiciens, fluctiper diuisum mare traiciens, fluctibus persequentes inimicos operiens, idolo sibi praelato derelictus atque contemptus ? si autem poenas ipsas conparemus. quid simile ferro interimi et a feris trucidari atque laniari? quandoquidem iudices publicis legibus seruientes maioris criminis reos bestiis subrigi quam gladio percuti iubent. Restat in maledicis et sacrilegis reprehensionibus Fausti. quibus nunc respondeo, quod locutus dominus ad Osee prophetam dixit: accipe tibi uxorem fornicariam et fac filios de fornicaria. in qua scriptura sic excaecatum est inmundum cor eorum, ut nec apertissima uerba euangelica intellegant domini dicentis ad Iudaeos: meretrices et publicani praecedent uos in regno caelorum. quid enim aduersum clementiae ueritatis, quid inimicum fidei christianae, si meretrix relicta fornicatione in castum coniugium commutetur? et quid tam incongruum et alienum a fide
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem illam patientie. quam
docet dñs dicens. siquis te ꝑcusse¬
rit in maxillam tuam dexteram.
prebe illi et sinistram. posse esse
in p̃paratione cordis. etiam si ñ
exhibeat᷑ gestu corporis et exp̃s¬
sione uerboꝵ: qͣndoquidem apłs
palma ꝑcussus. potius dm rogaũ.
ut iniurioso homini in futuro
i scło parceret᷑. in p̃senti autẽ
illa iniuria non multa relinq̃¬
ret᷑. qͣm uł prebuit ferienti alc̾am
partẽ. aut ut iterum feriret am¬
monuit. Tec nebat certe
interius dilectionis affectum: et
ex terius requirebat correptionis
exemplum. Siue hoc uerumsit
siue confictum cur nolunt cre¬
dere tali animo famulum dei mo¬
ysen. idoli fabricatores et ad orato¬
res gladio ꝓstrauisseꝰ cum et in
eiꝰ uerbis satis appareat. ita huiꝰ¬
modi peccato eum ueniam dep̃¬
catum. ut nͥ impetraret deleri se
uellet de libro dei : Et quid simi¬
le ignotus homo palma ꝑcussꝰ
et deus egypti seruitute liberass.

Expanded text:
virtutem illam patientiae, quam virtutem illam patientiae, quam docet Dominus, dicens, Si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram , posse esse in praeparatione cordis, etiamsi non exhibeatur gestu corporis, et expressione verborum: quandoquidem Apostolus palma percussus, potius Deum rogavit ut injurioso homini in futuro saeculo parceretur, in praesenti autem illa injuria non inulta relinqueretur, quam vel praebuit ferienti alteram partem, aut ut iterum feriret admonuit. Tenebat certe interius dilectionis affectum, et exterius reqexemplum. siue hoc uerum sit siue confictum, cur nolunt credere tali animo famulum dei Moysen idoli fabricatores et adoratores gladio prostrauisse, cum et in eius uerbis satis adpareat ita huiusmodi peccato eum ueniam deprecatum, ut nisi inpetraret, deleri se uellet de libro dei? et quid simile ignotus homo palma percussus et deus ex Aegypti seruitute liberans
Abbreviated transcription (Latin):
a quodam ministro palma ꝑcus¬
sum. inp̃catum fuisse homini con¬
tinuam seuamq undictam. Nam
cum egressus fuisset ad fontem.
unde aquam conuiuantib minis¬
traret. eum leo irruens interemitꝰ.
manumq eiꝰ qua caput apłi leui
ictu ꝑcusserat. a corpore auulsam
scđm uerbum eiusdem apłi id ob¬
tantis atq inp̃cantis canis intulit
mensis: in quib ip̃se discũbebat
a płs. Quid hoc uideri crudelius
potest. Uerum quia ibi nͥ camen
fallor hoc etiam scͥptum ẽ. qđ ei
ueniam in scło futuro petiuerit.
facta ẽ compensatio beneficii ma¬
ioris: ut et apłs quam carus deo
eẽt. ꝑ hunc timorem comm̃daret᷑
ignotis: et illi post hanc uitam
quandoq finiendam in eternum
consuleret᷑. Utrum illa uera sit
aut conficta narratio: nichil
mea nunc interẽ. Certe enim
manichei a quib ille scͥpture
quas canon eccłasticus respuit.¬
tanqͣm uere atq sincere accep¬
tant᷑. saltem hinc cogunt᷑ fateri

Expanded text:
a quodam ministro palma percusa quodam ministro palma percussum inprecatum fuisse homini continuam saeuamque uindictam. nam cum egressus fuisset ad fontem, unde aquam conuiuantibus ministraret, eum leo inruens interemit manumque eius, qua caput apostoli leui ictu percusserat. a corpore auulsam secundum uerbum eiusdem apostoli id optantis atque inprecantis canis intulit mensis, in quibus ipse discumbebat apostolus. quid hoc uideri crudelius potest? uerum quia ibi, nisi tamen fallor, hoc etiam scriptum est, quod ei ueniam in saeculo futuro petiuerit, facta est conpensatio beneficii maioris, ut et apostolus, quam carus deo esset, per hunc timorem commendaretur ignotis et illi post hanc uitam quandoque finiendam in aeternum consuleretur. utrum illa uera sit aut conficta narratio, nihil mea nunc interest. certe enim Manichaei, a quibus illae scripturae, quas canon ecctanquam verae atque sincerae acceptantur, saltem hinc coguntur fateri,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ agnoscat orantis ꝓ peccato eoꝵ
et dicentis. si dimittis illis peccatũ
dimitte. sin autẽ dele me de libro
uite: Comꝑans gͦ unusquisq pie
prudens. illam cedem. et hanc p̃cemꝰ
uidet ꝓfecto aꝑtissime uidet qͣn¬
tum malum sit anime ꝑ simulachra
demonum fornicari: qͣndo sic seuit
qui sic amat. Sic plane et apls ñ
crudelit̾. s amabiliter tradidit homi¬
nem sathane in int̾itum carnis: ut
sp̃s saluus sit. in die dñi iħ̃u. Tra¬
didit et alios: ut discerent non bla¬
phemare. legunt scͥpturas apocri¬
ƿhas manichei. a nescio quib suto¬
ribꝰ fabularum sub apłoꝵ nomine
scriptas: que suoꝵ scriptorum tẽ¬
porib in auctoritatem scẽ eccłie
recipi mererent᷑: si sc̃i et docti ho¬
mines qui tunc in hac uita eran
examinare talia. poterant. eos
uera locutos eẽ cognoscerent. Ibi
tamen legunt a płm thomam. cũ
eẽt in quodam nuptiaꝵ conuuuo
þeregrinus et ꝓrsus incognitus.

Expanded text:
eius agnoscat orantis pro peccato eorum eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, uidet, quantum malum sit animae per simulacra daemonum fornicari, quando sic saeuit, qui sic amat. sic plane et apostolus non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. tradidit et alios, ut discerent non blasphemare. legunt scripturas apocryphas Manichaei a nescio quibus sutoribus fabularum sub apostolorum nomine scriptas: quae suorum scriptorum temporibus in auctoritatem sanctae ecclesiae recipi mererentur, si sancti et docti homines, qui tunc in hac uita erant et examinare talia poterant, eos uera locutos esse cognoscerent. ibi tamen legunt apostolum Thomam, cum esset in quodam nuptiarum conuiuio peregrinus et prorsus incognitus,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃nuntiatores noui testamenti. pec¬
catores occidendo seruierint dispen¬
satores noui testamenti. idemq ex¬
positores ueteris testamenti a pecca¬
torib moriendo: deo tamen uni utri¬
q seruierunt. per diuersa et con¬
grua temꝑa docenti bona tẽꝑalia
et a se petenda. et ꝓpter se contẽp¬
nenda: molestias temꝑales. et a se
posse temperari. et ꝓpter se deb̾e
tolerari. Quid gͦ crudele moyses
aut mandauit aut fecit cum cõ¬
missum sibi ppłm sc̃e zelans. et
uni uͦ deo subditum cupiens. postea¬
qͣm cognouit ad fabricandum et
colendum idolum defluxisse. m̃¬
temq impudicam ꝓstituisse de¬
monibus: in paucos eoꝵ uindicats
gladio. quos ds ipse quẽ offende¬
rant alto et secreto iudicio feri¬
endos uoluisset inferri. et inpre¬
senti salubrit̃ t̾ruit et disciplinam
in posterum sanxit : Nam eum nul¬
la crudelitate s magna dilectiõe
fecisse qđ fecit: quis non in uerbis

Expanded text:
praenuntiatores noui testamenti pecpraenuntiatores noui testamenti peccatores occidendo, seruierint dispensatores noui testamenti idemque expositores ueteris testamenti a peccatoribus moriendo, deo tamen uni utrique seruierunt per diuersa et congrua tempora docenti bona temporalia et a se petenda et propter se contemnenda, molestias temporales et a se posse inperari et propter se debere tolerari. quid ergo crudele Moyses aut mandauit aut fecit, cum commissum sibi populum sancte zelans et uni uero deo subditum cupiens posteaquam cognouit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse mentemque inpudicam prostituisse daemonibus, in paucos eorum uindicans gladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
rum: ut ea que peccata non es¬
sent. nisi contra naturam eẽnt
sic iudicent᷑ et ordinent᷑ ne uni¬
u̾sitatis naturam turbare. uel
tur pare ꝑmittant᷑: meritorum
suoꝵ locis et conditionib depu¬
tata. Que cum ita sint. et cum
ꝑ hoc secretum iuditioꝵ dei mo¬
tusq humanaꝵ uoluntatum
eisdem ꝓsꝑitatib alii corrum¬
pantur. alii temꝑant̃ utant᷑
et eisdem aduersitatib alii de¬
ficiant. alii ꝓficiant. cumq ip¬
sa humana mortalisq uita tẽp¬
tatio sit suꝑ terram: quis homi¬
num nouit cui ꝓ sit aut obsit
in pace regnare uł seruire. uł
uiuere. uł mori. in bello autem
ul imꝑare. uł pugnare. uł uinc̾e.
uł occidi. cum hoc tamen constet
et cui ꝓdest non nͥ ꝑ diuinum
ꝓdesse beneficium et cui obest.
non nisi ꝑ diuinum obẽe iudicium:
Quid gͦ ins ilimus in temerarias
re p̃hensiones. atq utinam homi¬
num et non dei: Seruierint dispen¬
satores ueteris testamenti. idemq

Expanded text:
rum, ut ea, quae peccata non esrum, ut ea, quae peccata non essent, nisi contra naturam essent, sic iudicentur et ordinentur, ne uniuersitatis naturam turbare uel turpare permittantur, meritorum suorum locis et condicionibus deputata. quae cum ita sint et cum per hoc secretum iudiciorum dei motusque humanarum uoluntatum eisdem prosperitatibus alii corrumpantur, alii temperanter utantur, et eisdem aduersitatibus alii deficiant, alii proficiant, cumque ipsa humana mortalisque uita temptatio sit super terram: quis hominum nouit, cui prosit aut obsit in pace regnare uel seruire uel uacare uel mori, in bello autem imperare uel pugnare uel uincere uel occidi ? cum hoc tamen constet et cui prodest non nisi per diuinum prodesse beneficium et cui obest non nisi per diuinum obesse iudicium. Quid ergo insilimus in temerarias reprehensiones atque utinam hominum et non dei? seruierint dispensatores ueteris testamenti idemque
Abbreviated transcription (Latin):
b iudiciis dei apud quem non ẽ
iniquitas. ꝓditum est enim nod̾
peccatum adam. fideli eloquio đi
Et quia in illo om̃s moriunt᷑. et
quia ꝑ illum peccatum intͣuit
in hunc mundum. et ꝑ peccatũ
mors: uera cit scͥptum est. Et qͥa
ex hac pena corpus corrumpit᷑
et aggrauat animam et depri¬
mit t̾rena habitatio sensum multa
cogitantem: uerissimum nobisq
notissimum ẽ. Et quia de hac sus¬
ta pena non liberat nͥ misericois
grã certum est. Et hinc apłs geme¬
bundus exclamat. Infelix ego. qͥs
me liberalut de corƿore mortis
nr̃m. S que sit distributio iudican¬
tis et miserantis deiꝰ cur aliꝰ sic.
aliꝰ autem sic. occultis fit causis.
iustis tamen. Non tamen ideo nes¬
cimus omĩa ista iudicio auto
miscđia dei fieri. licet in abdito
positis mensuris et numeris et
ponderib. quib omĩa disponun¬
tur a deo croatore oĩum
que naturalit̾ sunt. nec auctore
s tamen ordinatore etiã peccato¬

Expanded text:
bus iudiciis dei, apud quem non est bus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in illo omnes moriuntur, et quia per illum peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors, ueraciter scriptum est. et quia ex hac poena corpus corrumpitur et adgrauat animam et deprimit terrena habitatio sensum multa cogitantem, uerissimum nobisque notissimum est, et quia de hac iusta poena non liberat nisi misericors gratia, certum est. et hinc apostolus gemebundus exclamat: infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis rum. sed quae sit distributio iudicantis et miserantis dei, cur alius sic, alius autem sic, occultis fit causis, iustis tamen. non tamen ideo nescimus omnia ista iudicio aut misericordia dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus, quibus omnia disponuntur a deo creatore omnium, quae naturaliter sunt, nec auctore, sed tamen ordinatore etiam peccato
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas iure dãpnatur: ceta
sunt uł tributa nat᷑arum uel
merita culpaꝵ. fit autem homo
iniquus. cum ꝓpter se ipsas dili¬
git res ꝓpter aliud assumendas.
et ꝓpter aliud appetit res ꝓpter
se ipsas diligendas. Sic enim
quantum in ipso ẽ. ꝑturbat in
se ipso ordinem naturalem que
lex et̾na conseruari iubet. fit
autem homo iustus cum ob ali¬
ud non appetit reb uti nͥ ꝓpter
qđ diuinitus institute sunt. Ipso
autem deo frui ꝓpter ipsum seq
et amico in ipso deo ꝓpter eundẽ
ipsum dm̃. ꝓpter d̾m enĩ amat
amicum: qui dei amorem a mat
in amico. Siue autem iniquitas
siue iusticia nisi et̃t in uoluntate
non eẽt in potestate. Porro si in
potestate non eẽt nullum p̃miumꝰ
nulla pena iusta eẽt qđ nemo sap̃.
nisi qui desipit. Ignorantia uero
et infirmitas. ut uł nesciat homo
qͥd uelle debeat. uł non om̃e quod
uoluerit possit: ex occulto penaꝵ
ordine uenit. et illis inscrutabili¬

Expanded text:
iniquitas iure damnatur; cetera iniquitas iure damnatur; cetera sunt uel tributa naturarum uel merita culparum. fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud adsumendas et propter aliud adpetit res propter se ipsas diligendas. sic enim, quantum in ipso est, perturbat in se ordinem naturalem, quem lex aeterna conseruari iubet. fit autem homo iustus, cum ob aliud non adpetit rebus uti, nisi propter quod diuinitus institutae sunt, ipso autem deo frui propter ipsum seque et amico in ipso deo propter eundem ipsum deum. propter deum enim amat amicum, qui dei amorem amat in amico. siue autem iniquitas siue iustitia, nisi esset in uoluntate, non esset in potestate. porro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uoluerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit et illis inscrutabili
Abbreviated transcription (Latin):
ne p̃cipere. ad istos autem sine re¬
tractatione p̃cepta facere ꝑtinebat.
Calũpniosa gͦ imꝑitia moyses re¬
phenditur qđ bella gesserit. qui
minꝰ rep̃hendi debuit. si sua sponte
gereret: qͣm si deo iubente non
gereret. Ipsum uͦ dm̃ qđ talia ius¬
serit audere rep̃hendere. uł dm
iustum et bonum talia iubere
potuisse non credere hominis ẽ.
ut mitius. loquar cogitare non
ualentis diuine ꝓuidentie ꝑ cunc¬
ta summa atq una tendenti nec
nouum ẽẽ qđ orit᷑. nec ꝑire quod
morit᷑. s in suo singła queq ordi¬
ne. siue naturarum siue merito¬
rum uł cedere uł succedere. uel
manere : hominum autem rectã
uoluntatem diuine legi coniun¬
gi. inordinatam uͦ cupiditatem
diuine legis ordine coerceri. ut
nec bonus aliud qͣm p̃cipit᷑ uelit.
nec malus amplius qͣm ꝑmittit᷑
possit. Ita sane ut non impune
possit: qđ inuste uoluerit. Ac
ꝑ hoc in om̃ib que humana in¬
firmitas horret aut timet. sola

Expanded text:
ne praecipere, ad istos autem sine rene praecipere, ad istos autem sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si deo iubente non gereret; ipsum uero deum, quod talia iusserit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia iubere potuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod moritur, sed in suo singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatam uero cupiditatem diuinae legis ordine coherceri, ut nec bonus aliud quam praecipitur uelit, nec malus amplius quam permittitur possit, ita sane, ut non inpune possit, quod iniuste uoluerit. ac per hoc in omnibus, quae humana infirmitas horret aut timet, sola
Abbreviated transcription (Latin):
uł consilia. uł ꝑmissa mutentur:
Nam si dicunt certi misterii gr̃ã.
hoc de tollendo sacculo et pera
et emendo gladio loquutum fu¬
isse: cur non admittunt certi mi¬
sterii gr̃a. eundem unum dm. tẽ
ꝓpħas gerere bella iussisse. nunc
apłos ꝓhibuisse:Neq enim in eo
qđ ex euangłio commemoiauimꝰ.
uerba tantum dñi fuerunt: s
et obtemꝑantium quoq disci¬
pulorum facta secuta sunt. Nam
et tunc sine sacculo et pera ieruas
er nichil eis defuit sicut eiꝰ int̾roga¬
tio et eoꝵ responsio declarauit: et
nunc dixerunt cum de gladio enĩ¬
do iussisset ecce sunt hic duo gladii.
et ille respondit. sufficit. Hinc et
petrus armatus inuentus ẽ. cum
aurem ꝑ se quutoris abscidit. Ubi
spontanea eiꝰ cohercet᷑ audatia: qr
non ut iussus fuerat ferrũ tollere.
ita iussus fuerat et ferire. La tebat
certe dñi uoluntas cur arna por¬
tari precepisset: quib eos uti noluis¬
set. Ueruntam̃ ad illum cum ratio¬

Expanded text:
uel consilia uel permissa mutentur? uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt certi mysterii gratia eundum unum deum tunc prophetas gerere bella iussisse, nunc apostolos prohibuisse? neque enim in eo, quod ex euangelio commemorauimus, uerba tantum domini fuerunt, sed et obtemperantium quoque discipulorum facta secuta sunt. nam et tunc sine sacculo et pera ierunt et nihil eis defuit, sicut eius interrogatio et eorum responsio declarauit. et nunc dixerunt ei, cum de gladio emendo iussisset: ecce sunt hic duo gladii. et ille respondit: sufficit. hinc et Petrus armatus inuentus est, cum aurem persecutoris abscidit: ubi spontanea eius cohercetur audacia, quia non ut iussus fuerat ferrum tollere, ita iussus fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratio
Abbreviated transcription (Latin):
uanis uidet᷑ qđ aliud tunc ds p̃ce¬
pit dispensatorib ueteris testam̃ti.
ubi noui grã uelabat᷑: aliud p̃dica¬
torib noui testamenti ubi ueteris
et aliud dicentem. Qnͣdo misi uos
inquit sine saculo et pera et calci¬
amentis. nunquid aliquid defuit uo¬
bis : At illi dixerunt. Nichil. Dix it
gͦ eis. S nunc qui habet saccłum.
tollat similit̾ et peram. et qui non
habet uendat tunicam suam: et
emat gladium. Isti certe. si ista di¬
uersa in testamentis singłis inue¬
nirent uetere et nouo: etiam hoc
clamarent duo sibi testamenta ẽẽ
contraria. Quid gͦ nunc responde¬
bunt. cum idem ipse dicit antea
misi uos sine sacculo et pera et
calciamentis et nichil uobis defu¬
itꝰ nunc autem qui habet saccłum.
tollat si militer et peram. et qui¬
non habet. tunicam uendat et e¬
mat gladium: Iam ne intelliguis
quemad modum nulla inconstantia
p̃cipientis. s ratione dispensantis.
ꝓ temþoruni diuersitate p̃cepta

Expanded text:
uanis uidetur, quod aliud tunc deus praeceuanis uidetur, quod aliud tunc deus praecepit dispensatoribus ueteris testamenti, ubi noui gratia uelabatur, aliud praedicatoribus noui testamenti. ubi ueteris et aliud dicentem: quando misi uos, inquit, sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? at illi dixerunt: nihil. dixits: sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram; et qui non habet, uendat tunicam . suam et emat gladium. isti certe, si ista diuersa in testamentis singulis inuenirent, uetere et nouo, etiam hoc clamarent duo sibi testamenta esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo et pera et calciamentis, et nihil uobis defuit; nunc autem qui habet sacculum, tollat similiter et peram, et qui habet tunicam, uendat et emat gladium? iamne intellegunt, quemadmodum nulla inconstantia praecipientis, sed ratione dispensantis pro temporum diuersitate praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
regnauerunt apłi et martyres:
ut regnum celorum. desideran¬
dum potiꝰ panderet᷑. Illi reges
bella gesserunt ut tales quoq
uictorias appareret dei uolunta¬
te prestariꝰ isti non resistendo
int̾fecti sunt. ut potiorem esse
docerent uictoriam ꝓ fide ueri¬
tatis occidi: qͣm qͣm et illic ꝓpħe
nouerant mor ꝓ ueritate. sicut
ipse dñs dicit. a sanguine abel
usq ad sanguinem zacharie. Et
ideo postea qͣm cepit impleri qͥ
sub figura salomonis qui latine
int̾pretat᷑ pacificus de dño xp̃o.
ꝓpħatum ẽ. et ad orabunt eum
omnes reges t̾re. om̃s gentes ser-¬
tores. plenam gentes fidutiam
pietatis in xꝑo de umicis sacri-¬
legis. qui spem suam in sacram̃tis
idoloꝵ demon: umq posuerant
gloriosissimam uictoriam ꝑcepe¬
runt. cum a ꝑtissimis notissimisq
documentis. de quib nonnulli iã
scͥptum memorie commendarui
illos fallerent uaticinia demoni¬
orum: hos firmarent p̃dicta scõ¬
rum. Si autem hoc mirum istis

Expanded text:
regnauerunt apostoli et martyres, regnauerunt apostoli et martyres, ut regnum caelorum desiderandum potius panderetur. illi regia bella gesserunt, ut tales quoque uictorias adpareret dei uoluntate praestari, isti non resistendo interfecti sunt, ut potiorem esse docerent uictoriam pro fide ueritatis occidi. quamquam et illic prophetae nouerant mori pro ueritate, sicut ipse dominus dicit: a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, et id posteaquam coepit inpleri. quod sub figura Salomonis — qui latine interpretatur "pacificus" — de domino atum est: et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes sertores plenam gerentes fiduciam pietatis in Christo de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramentis idolorum daemonumque posuerant, gloriosissimam uictoriam perceperunt. cum apertissimis notissimisque documentis, de quibus nonnulli iam scriptum memoriae commendarunt, illos fallerent uaticinia daemoniorum, hos firmarent praedicta sanctorum. Si autem hoc mirum istis
Abbreviated transcription (Latin):
factus ex semine dauid scđm car¬
nem. mittit discipulos suos uelut
oues in medio luporum: et mo¬
net ne timeant eos qui corpus
occidunt. animam autem non
possunt occidere. ꝓ mittit etiam
ipsius corporis renouandam in¬
tegritatem: usq ad capilli reꝑa¬
onem. Petri gladium reuocat in
uaginamꝰ aurem inimici p̾cisam.
reparat ad pͥstinam formam: dic̃
se legionib angłorum imꝑare
potuisse ad delendos inimicosnͥ
calix bibendus eẽt quem pat̾na
uoluntas dedisset. Bibit p̃cedens.:
ꝓpinat sequentib Uirtutem pa¬
cientie suo reuelat precepto suo
confirmat exemplo. ꝓpter qđ ao
illum suscitauit a mortus. et do¬
nauit ei nomen qđ ẽ suꝑ omne
nomen ut in nomine iħu om
ne genu fectat᷑. celestium terreᷤᷤ¬
lrium et infernorum: et omnis
lingua confiteatur quia dñs¬
nr̃ iħc in gła ẽ dei patris. Reg¬
nauerunt hic gͦ patriarche &
ꝓpħe. ut ista regna dm̃ dare et
auferre ostenderet᷑. Non hic

Expanded text:
factus ex semine Dauid secundum carfactus ex semine Dauid secundum carnem mittit discipulos uelut oues in medio luporum et monet, ne timeant eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, promittit etiam ipsius corporis renouandam integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium reuocat in uaginam, aurem inimici praecisam . reparat ad pristinam formam, dicit se legionibus angelorum imperare potuisse ad delendos inimicos, nisi calix bibendus esset, quem paterna uoluntas dedisset, bibit praecedens, propinat sequentibus, uirtutem patientiae suo reuelat praecepto, suo confirmat exemplo. propter quod deus illum suscitauit a mortuis et donauit ei nomen, quod est super omne nomen, ut elestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia dominus Iesus in gloria est dei patris. regnauerunt hic ergo patriarchae et prophetae, ut ista regna deum dare et auferre ostenderetur, non hic
Abbreviated transcription (Latin):
qua debet hec uita contempni:
et aliud regnum ꝓ quo oportet
om̃ium t̾renorum regnoꝵ aduer¬
sitatem pacientissime sustineri.
ꝓinde ꝑ quorum confessiones. paᷤ¬
siones. et mortes. hoc deo placu¬
it attestari. martyres appellant᷑
qͥ latine testes interpretantur.
Quorum numerus tantus efflo¬
ruit. ut si eos xp̃c qui de celo sau¬
lum uocauit. et ex lupo factũ
ouem in medio lupoꝵ misit. con¬
gregatos uellet armare. atq ad¬
iuuare repugnantes. sicut hebres¬
os patres adiuuit. que gentes re¬
sisterent. que regna non ced̾ent
S ut p̃clarissimum testimoniũ
ueritati ꝑhiberet᷑. qua iam docen¬
dum erat. non ꝓpter temporalem
in hac uita. s ꝓpter et̾nam pꝰ hanc
uitam felicitatem deo ẽe seruien¬
dum: ea que uulgo infelicitas di¬
citur. ꝓ illa felicitate sub eunda
fuerat et ferenda. Itaq in plem¬
tudine temporum. filius dei fac¬
tus ex muliere. factus sub lege
ut eos qͥ sub lege erant redimeret.

Expanded text:
qua debet haec uita contemni, qua debet haec uita contemni, et aliud regnum, pro quo oportet omnium terrenorum regnorum aduersitatem patientissime sustineri. proinde per quorum confessiones, passiones et mortes hoc deo placuit adtestari, martyres appellantur, qui latine testes interpretantur: quorum numerus tantus effloruit, ut, si eos Christus, qui de caelo Saulum uocauit et ex lupo factum ouem in medio luporum misit. congregatos uellet armare atque adiuuare pugnantes, sicut Hebraeos patres adiuuit. quae gentes resisterent? quae regna non cederent? sed ut praeclarissimum testimonium ueritati perhiberetur, qua iam docendum erat non propter temporalem in hac uita, sed propter aeternam post hanc uitam felicitatem deo esse seruiendum, ea quae uulgo infelicitas dicitur pro illa felicitate subeunda fuerat et ferenda. itaque in plenitudine temporum filius dei factus ex muliere, factus sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret,
Abbreviated transcription (Latin):
malum.s siquis te ꝑcusserit in
maxillam tuam dexteram. pbe
illi et sinistram: intelli gant haic
p̃parationem non ẽẽ in corpore
s in corde. Ibi ẽ enum sc̃m oubile
uirtutis: que in illis quoq anti¬
quis iustis nr̃is patrib habitauit.
S eam rerum dispensationem ac
distributionem tempoꝵ ordo posce¬
bat: ut prius appareret etiã ipsa
bona t̾rena in quib et humana
regna et ex hostib uictorie depu¬
tant᷑. ꝓpter que maxime ciuitas
iinpioꝵ diffusa ꝑ mundum sup-¬
plicare idolis et demonib solet
non nͥ ad unius ueri dei potesta¬
tem atq arbitrium pertinere.
Unde et uetus testamentum. se¬
cretum regni celorum tempore
oportuno a ꝑiendum ꝓmissioni¬
bus t̾renis oꝑuit : et quodammͦ
umbrosius opacauit. Ubi autem
uenit plenitudo temporis. ut no¬
uum testamentum reuelaret᷑. qđ
figuris ueteris uelabat᷑: euiden¬
ti testificatione iam demonstran¬
dum erat. eẽ aliam uitam pro

Expanded text:
malum; sed si quis te percusserit in malum; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram, intellegant hanc praeparationem non esse in corpore, sed in corde; ibi est enim sanctum cubile uirtutis, quae in illis quoque antiquis iustis nostris patribus habitauit . sed eam rerum dispensationem ac distributionem temporum ordo poscebat, ut prius adpareret etiam ipsa bona terrena, quibus et humana regna et ex hostibus uictoriae deputantur, propter quae maxime ciuitas inpiorum diffusa per mundum supplicare idolis et daemonibus solet, non nisi ad unius dei ueri potestatem atque arbitrium pertinere. unde et uetus testamentum secretum regni caelorum tempore oportuno aperiendum promissionibus terrenis operuit et quodam modo umbrosius opacauit. ubi autem uenit plenitudo temporis, ut nouum testamentum reuelaretur, quod figuris ueteris uelabatur, euidenti testificatione iam demonstrandum erat esse aliam uitam, pro
Abbreviated transcription (Latin):
gerit᷑. non solum in corruptibili do.
s nec scĩs eiꝰ obe̾e aliqͥd potest qͥb
potiꝰ ad exercendam pacientiam.
et ad humiliandam animam. feren¬
damq pat̾nam disciplinam etiam
ꝓdesse inuenit᷑. Neq enim habet
in eos quisqͣm ullam potestatem:
nͥcuidata ẽ desuꝑ. Non ẽ enĩ potestas
nͥ a deo: siue iubente sinente. Cum
gͦ uir iustus si forte sub rege homi¬
ne etiam sacrilego militet recte
possit illo iubente bellare. ciuice
pacis ordinem seruans. cum id qđ
iubet᷑ uł non ẽẽ contra dei p̃cep¬
tum certum ẽ. uł utrum sit certũ
non ẽ. ita ut fortasse re um regẽ
faciat iniquitas imꝑandi. in nocen¬
tem autem militem ostendat ordo
seruiendi: qͣntomagis in ammunis¬
tratione belloꝵ innocentissime de¬
uersatur. qui deo iubente bellig̃at.¬
quem male aliquid iubere non
posse nemo qui seruit ei ignorat:
Si autem ꝓpterea putant ñ potuisse
dñm bellum gerendum iubere. qͥa

Expanded text:
geritur, non solum incorruptibili deo, geritur, non solum incorruptibili deo, sed nec sanctis eius obesse aliquid potest: quibus potius ad exercendam patientiam et ad humiliandam animam ferendamque paternam disciplinam etiam prodesse inuenitur. neque enim habet in eos quisquam ullam potestatem, nisi cui data fuerit desuper. non est enim potestas nisi a deo siue iubente siue sinente. cum ergo uir iustus, si forte sub rege homine etiam sacrilego militet, recte possit illo iubente bellare ciuicae pacis ordinem seruans — cui quod iubetur, uel non esse contra dei praeceptum certum est uel utrum sit, certum non est, ita ut fortasse reum regem faciat iniquitas imperandi, innocentem autem militem ostendat ordo seruiendi — quanto magis in administratione bellorum innocentissime deuersatur, qui deo iubente belligquem male aliquid iubere non posse nemo, qui ei seruit, ignorat. Si autem propterea putant non potuisse deum bellum gerendum iubere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
bella necessario militi stipendiũ
þrebeat᷑. Merito et illius centuri¬
onis dicentis. et ego homo sum
sub potestate constitus. habens
sub me milites. et dico huic ua¬
de et uadit. et alio ueni & uenit.
et seruo meo fac hoc et facit. fi¬
dem la udauit: non illius militie
de sertionem imꝑauit. Et de iustis
quidem iniustisq bellis nunc dis¬
putare longum ẽ. et non neces¬
sarium. Interẽ enim quib cau¬
sis quib q auctoribus: homines
gerenda bella suscipiant. Ordo
tamen ille naturalis mortalium
paci accommodatus hoc poscit.
ut suscipiendi belli auctoritas
atq consilium. penes pͥncipem
sit: ex equendi autem iussa bel¬
lica ministerium milites debeañ.
paci salutiq communi. Bellum
autem qđ gerendum deo aucto¬
re suscipit᷑. recte suscipi dubita¬
re fas non ẽ. uł ad t̾rendam uel
ad obterendam. uł ad subiugandã
mortalium suꝑbiam: qͣndo ne illd̾
quidem qđ humana cupiditate

Expanded text:
bella necessario militi stipendium bella necessario militi stipendium praebeatur. merito et illius centurionis dicentis: et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me milites; et dico huic: uade, et uadit, et alio: ueni, et uenit, et seruo meo: fac hoc, et facit, fidem laudauit, non illius militiae desertionem imperauit. et de iustis quidem iniustisque bellis nunc disputare longum est et non necessarium. Interest enim, quibus causis quibusque auctoribus homines gerenda bella suscipiant; ordo tamen ille naturalis mortalium paci adcommodatus hoc poscit, ut suscipiendi belli auctoritas atque consilium penes principem sit, exequendi autem iussa bellica ministerium milites debeant paci salutique co mmuni. bellum autem, quod gerendum deo auctore suscipitur, recte suscipi dubitare fas non est uel ad terrendam uel ad obterendam uel ad subiugandam mortalium superbiam, quando ne illud quidem, quod humana cupiditate
Abbreviated transcription (Latin):
yio iubente. gerenda ipsa bella
uscipiunt᷑ ã bonis: cum in eo re¬
rum humanarum ordine in ueni¬
unt᷑ ubi eos uł iubere tale aliqͥd.
uł in talib obedire iuste ordo ip¬
se constringit. Alio qͥn ioħs cum
ad eum baptitandi milites ueni¬
rent.dicentes. et nos qͥd faciemꝰ.
responderet eis arma abicite :
militiam istam de serite. neminẽ
ꝑcutite. uulnerate. ꝓsternite.S
quia sciebat eos cum hec mili-¬
tando facerent non ẽẽ homici-¬
das. s ministros legis: et non
ultores iniuriarum suarum. sed
salutis publice defensores: respon¬
dit ei. Neminem concusseritis:
nulli calumpniam feceritis. Suf¬
ficiat uobis stipendium ur̃m.S
quia manichei aꝑte ioħem blas¬
phemare consuerunt. ipsum dñm
iħm xp̃m audiant hoc stipendium
iubentem reddi cesari: qđ ioħes
dicit debere sufficere militi Red¬
dite in qͥd cesari que cesaris sunt:
et deo que dei sunt. Et ad hoc
enim tributa prestant᷑: ut ꝓpter

Expanded text:
perio iubente gerenda ipsa bella perio iubente gerenda ipsa bella suscipiuntur a bonis. cum in eo rerum humanarum ordine inueniuntur, ubi eos uel iubere tale aliquid uel in talibus oboedire iuste ordo ipse constringit. alioquin Iohannes, cum ad eum baptizandi milites uenirent dicentes: et nos quid faciemus? responderet eis: arma abicite, militiam istam deserite, neminem percutite, uulnerate, prosternite; sed quia sciebat eos, cum haec militando facerent, non esse homicidas, sed ministros legis, et non ultores iniuriarum suarum, sed salutis publicae defensores, respondit eis: neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. sed quia Manichaei Iohannem aperte blasphemare consuerunt, ipsum dominum Iesum Christum audiant hoc stipendium iubentem reddi Caesari, quod Iohannes dicit debere sufficere militi. reddite inquit, Caesari, quae Caesaris sunt, et deo, quae dei sunt. et ad hoc enim tributa praestantur, ut propter
Abbreviated transcription (Latin):
humana duricia. atq in reb rec¬
tis uoluntas praua atq ꝑuersa.
plurimum int̾esse utrum aliqͥd
humana cupiditate uł temerita¬
te ad mittat᷑. an dei paret᷑ imꝑio.
qui nouit quid. qͣndo. quib ꝑmit¬
tat aut iubeat. quid cuiq facere
patiq conueniat. nec bella ꝑ
moysen gesta miret᷑. aut horre¬
at. quia et in illis diuina sequu¬
tus imꝑia non seuiens s obediens
fuit: nec d̾s cum iubebat ista se¬
uiebat. s digna dignis retribue¬
bat dignosq t̾rebat. Quid enim
culpat᷑ in bello. An quia moriun¬
tur qͣndoq morituri. ut doment᷑
in pace uicturi: hoc reprehend̾e
timidoꝵ ẽ: non religiosoꝵ. Nocen¬
di cupiditas. ulciscendi crudelitas
impacatus atq implacabilis an
mus feritas rebellandi. libido do¬
minandi et siqua similia: hec sui
que in bellis iure culpantur que
plerumq ut etiam iure puniant᷑
adu̾sus uiolentiam resistentium.
siue deo. siue aliquo legittimo im¬

Expanded text:
humana duritia atque in rebus rechumana duritia atque in rebus rectis uoluntas praua atque peruersa plurimum interesse, utrum aliquid humana cupiditate uel temeritate admittatur. an dei pareatur imperio, qui nouit, quid, quando. quibus permittat aut iubeat, quid cuique facere patique conueniat, nec bella per Moysen gesta miretur aut horreat. quia et in illis diuina secutus imperia non saeuiens, sed oboediens fuit, nec deus, cum iubebat ista, saeuiebat, sed digna dignis retribuebat dignosque terrebat. quid enim culpattur quandoque morituri, ut dominentur in pace victuri? Hoc reprehendere timidorum est, non religiosorum. Nocendi cupiditas, ulciscendi crudelitas, impacatus atque implacabilis anmus, feritas rebellandi, libido dominandi et si qua similia, haec sunt, quae in bellis iure culpantur, quae plerumque ut etiam iure puniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue aliquo legitimo im
Abbreviated transcription (Latin):
deret.Nisi forte non ei ueniret
in mentem factum ita nobile.
ut et non lectum nec quesitum
animo occurreret: ut deniq tot
linguis cantatum tot locis pictũ.
et aures et oculos dissimulantis fe¬
riret. Quappt̾ si in occidendo filio
spontaneus motus execrabilis deo
autem iubente obsecundans famul.¬
tus non solum incul pabilis. uerum
etiam laudabilis inuenit᷑. qͥd mor¬
sen fauste reprehendis: qđ expo¬
liarit egyptios: Si te irritat ue¬
lut humana facientis imꝓbitas.
diuina t̾reat iubentis auctoritas.
An talia fieri uolentem etiã ipsum
đm uituperare paratus es: Re¬
di gͦ retro sathanas. Neq enim
sapis que dei sunt: s que sunt
hominum. Atq utinam hoc sic̃
petrus audire dignus fuisses at
q qđ in deo sensu infirmo repre¬
hendis postea p̃dicasses quẽ admo¬
dum ille gloroso p̃conio postea
gentib annuntiabat. qđ ei pͥmo
cum dñs uellet fieri displicebat. Qũa¬
obrem si iam tandem intelligit

Expanded text:
deret, nisi forte non ei ueniret deret, nisi forte non ei ueniret in mentem factum ita nobile, ut et non lectum nec quaesitum animo occurreret, ut denique tot linguis cantatum, tot locis pictum et aures et oculos dissimulantes feriret. quapropter si in occidendo filio spontaneus motus execrabilis, deo autem iubente obsecundans famulatus non solum inculpabilis, uerum etiam laudabilis inuenitur: quid Moysen, Fauste, reprehendis, quod expoliarit Aegyptios? si te inritat uelut humana facientis inprobitas, diuina terreat iubentis auctoritas. an talia fieri uolentem etiam ipsum deum uituperare paratus es? redi ergo retro, satanas; neque enim sapis, quae dei sunt, sed quae sunt hominum. atque utinam hoc sicut Petrus audire dignus fuisses atque id, quod in deo sensu infirmo reprehendis, postea praedicasses, quemadmodum ille glorioso praeconio postea gentibus adnuntiabat, quod ei primo, cum dominus uellet fieri, displicebat. Quamobrem si iam tandem intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
uł cohercere imꝓbos uł erudire
subiectos: et p̃cepta ualidiora da¬
re saniorib. et quosdam medici¬
nales gradus infirmiorib ordina¬
re. Moyses uͦ nec cupiditatis ar¬
guendus ẽ. in illis reb desideratis:
nec contumacie in diuinis impiis
quib cumq contemptis. Quedam
enim facta lex illa et̾na. que ordi¬
nem naturalem conseruari iubet
ꝑturbari uetat: ita medio quodã
loco posuit hominib. ut in eis usur¬
pandis merito reprehendat᷑ auda¬
tia in exequendis autem obedien¬
tia iure laudet᷑: tantum interest
in ordine naturali quid a quo aga¬
tur et sub quo quisq agat. Abra¬
ham si filium sponte immolaret᷑:
quid nͥ horribilis et insanus. deo
autem iubente. quid nͥ de uotus
et fidelis apparuit: Quod usq ad¬
eo ipsa ueritas clamat. ut eiꝰ uoce
deterritus faustus. cum in ipsum
abraham quid diceret unguibus
et dentib querens. usq ad calũp¬
niosum mendatium ꝑueniret:
hoc tamen reprehendere non au¬

Expanded text:
uel cohercere inprobos uel erudire uel cohercere inprobos uel erudire subiectos et praecepta ualidiora dare sanioribus et quosdam medicinales gradus intirmioribus ordinare. Moyses uero nec cupiditatis arguendus est in illis rebus desideratis nec contumaciae in diuinis imperiis quibuscumque contemptis. Quaedam enim facta lex illa aeterna, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, ita medio quodam loco posuit hominibus, ut in eis usurpandis merito reprehendatur audacia, in exequendis autem oboedientia iure laudetur. tantum interest in ordine naturali, quid a quo agatur, et sub quo quisque agat. Abraham si filium sponte immolaret, quid, nisi horribilis et insanus, deo autem iubente, quid, nisi fidelis et deuotus adparuit? quod usque adeo ipsa ueritas clamat, ut eius uoce deterritus Faustus, cum in ipsum Abraham, quid diceret, unguibus et dentibus quaerens usque ad calumniosum mendacium perueniret, hoc tamen reprehendere non au
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si eoꝵ noxie uoluntati. nec
porcoꝵ exitium ƿrestare uoluisset:
Porro si sp̃uum dampnatoꝵ. et igni
et̾no iam destinatorum quanruis
seua et iniqua cupiditas. a creato¬
re atq ordinatore omĩum nat᷑a¬
rum. occulto quidem s utiq iusto
moderamine in id quo se inclina¬
uerat relaxata ẽ. quid absurdum
ẽ. si egyptii ab hebreis. homines in¬
iq dominantes ab hominib lib̃is.
quorum etiam mercedis pro eoꝵ
tam duris et iniustis laborib fue¬
rant debitores: reb t̾renis quib
etiam ritu sacrilego in iniuriam
creatoris utebantur. pͥuari meru¬
erunt: Qđ tamen si mo yses sua
sponte iussisset. aut hoc hebrei
sua sponte fecissent: ꝓfecto pec¬
cassent. Quamqͣm illi non qͥdem
hoc faciendo qdđ̃ uł iusserat uł ꝑmi¬
serat d̾s: s tanien talia fortasse cu¬
ƿiendo peccarunt. Qđ autem hoc
facere diuina dispensatione ꝑmis¬
si sunt. illius iuditio iusto bonoq
ꝑmissi sunt. qui nouit et penis

Expanded text:
etiamsi eorum noxiae uoluntati nec etiamsi eorum noxiae uoluntati nec porcorum exitium praestare uoluisset? porro si spirituum damnatorum et igni aeterno iam destinatorum quamuis saeua et iniqua cupiditas a creatore atque ordinatore omnium naturarum occulto quidem, sed ubique iusto moderamine in id, quo se inclinauerat, relaxata est, quid absurdum est. si Aegyptii ab Hebraeis, homines inique dominantes ab hominibus liberis, quorum etiam mercedis pro eorum tam duris et iniustis laboribus fuerant debitores, rebus terrenis. quibus etiam ritu sacrilego in iniuriam creatoris utebantur, priuari meruerunt? quod tamen si Moyses sua sponte iussisset, aut hoc Hebraei sua sponte fecissent, profecto peccassent; quamquam illi non quidem hoc faciendo, quod uel iusserat uel permiserat deus, sed tamen talia fortasse cupiendo peccauerunt. quod autem hoc facere diuina dispensatione permissi sunt, illius iudicio iusto bonoque permissi sunt, qui nouit et poenis