comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in corde : Aurũ habes. itł angentũ. uł aiud qͥd p̾ciosũ in
drcba. s dãpnũ in corde. his om̃b melior es diuttias ꝑ¬
dicisti. id :. fidẽ. ꝙ iusticiã. & dilectionẽ dĩ ꝙprrm. lucũ
tuũ cogitas. dãpnũ tuũ non considãs: Si hoc iucrogusdes qu¬
rapis ꝑ potentiã qd tibi placet habere. & ꝑdisꝑimusticiam.
ꝑdidit catois. qd̾ melius:. om̃i lumine corꝑes. oragis auare
dapauꝑib qd̾ habes. ut itiuienias in cȩlo. qd̾ dedisti in tra.
Quio tunes pecuniã tuã ꝑdere. & non times nͣ totus pe¬
reas ꝓ ad quesitione pecuinȩ : falsũ testimoniũ dicis. oẽ¬
tiris. Rapis aliena. Iuras. ꝑturas. quȩ lex uetit. hiõne
ũ hec om̃isfacis. quire ñ times ut totus ardeas inȩt̾mĩ :
serauare plus amas aurũ ꝗͣ animã: Qitid cñi ꝓpoerit tͥ
si uniu̾sũ niundũ lucreris. animȩ aut̃ tuȩ detrim̃tũ
patitris: Et ipseoñs dicit in euargłio. Cauete ab om̃i aua¬

Expanded text:
in corde? Aurum habes vel argentum, vel aliud quid pretiosius in area; sed damnum in corde. His omnibus meliores divitias perdidisti, id est, fidem, et justitiam, et dilectionem Dei et proximi. Lucrum tuum cogitas, damnum tuum non consideras. Si huic lucro gaudes, qurapis per potentiam quod tibi placet habere, et perdis per injusperdit cordis, quod melius est omni lumine corporis. Magis, avare, da pauperibus quod habes, ut invenias in coelo qquid times pecuniam tuam perdere, et non times ut totus pereas? Pro acquisitione pecuniae falsum testimonium dicis, mentiris, rapis aliena, juras, perjuras, quae lex vetat: nonne cum haec omnia facis, quare non times ut totus ardeas in aeternum? Cur, avare, plus amas aurum quam animam? Quid enim proderit tibi si mundum universum lucreris, animae autem tuae detrimentum pati
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura scã. adnrãm scripta : salutem. Ut proficiamꝰ in
eis inueritatis cognitione. Sepiꝰ cecus offendit. quã uidens.
sic iguorans legem dei. sepus ignorant̾ peccat quam ille
qui scit. Sicut cecus sine ductore. sic homo si ne docto¬
re uiam rectam uix graditur. De pace.
ydisciplis pacis dedit p̾cepta dicens. Pacem meam do
uobis. pacem relinguo uobis. In pace uos dimisi. inpice uos
inueniam. Proficiscens uoluit dare que desiderabat.: redi¬
ens in om̃ib inuenire. cuiꝰ pais ainam̃ta inirabilit̾ alio loco¬
osteridit dicens. Beati pacifici. qm̃ filii dĩ uocabuntd̾. snfiliꝰ
dĩ incipit uocari : qui pecificꝰ eẽ. iã cepit. Non uult siliꝰ dĩ
dici: qui pacẽ noluerit amplecti. Negat sibi patrẽ dm̃. qui pe¬

Expanded text:
Scriptura sancta ad nostram scripta est salutem, ut proficiamus in Scriptura sancta ad nostram scripta est salutem, ut proficiamus in eis in veritatis cognitione. Saepius caecus offendit quam videns: sic ignorans legem Dei saepius ignoranter peccat, quam ille qui scit. Sicut caecus sine ductore, sic homo sine doctore viam rectam vix graditur. CAPUT VI.discipulis pacis dedit praecepta, dicens: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . In pace vos dimitto, in pace vos inveniam. Proficiscens voluit dare, quae desiderabat rediens in omnibus invenire. Cujus pacis ornamenta mirabiliter alio ostendit loco, dicens: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . En Filius Dei incipit vocari qui pacificus esse jam cepit, non Filius Dei dici qui pace noluerit amplecti. Negat sibi Patrem Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
certȩ miscd̾iȩ illiꝰ uidulgentum sibi cotidians dep̾cari lacrimis
qu̾a rec̃te sꝑare possunt. si a d accione pͦui oꝑis cessabunt.
Idõ nec ꝓpt̃ spem ueniȩ ꝑseuerant̃ peccare debemus. Naꝑ qͥid̃s
iuste peccata punit. ueniam desꝑare debemꝰ. s in utroq picld
euitato. & a malo declinemꝰ. & depietate dĩ ueniam spenus.
Similit̃ & in om̃i tribulationũ angustia. spe ad solatiũ suꝑue
pietatis currendũ ÷. qͥa in illo solo om̃is spes & salꝰ si ne dubic
cidamirũa. Limorẽ ineutto gehenne. ad gauidia et̾na cõr
ds nobiscũ loquit᷑. Geminũ confert donũ lectio sc̃arũ scͥp¬
turarũ. siue qͥa m̃tis intellectũ erudit. seu quodã modo
mundi uanitatib astractũ. hominẽ ad amorẽ dĩ ꝑducit.
Palmista ait. Quam dulcia faucib meis eloquia tua dñe.
suꝑ mel ⁊ fauum orimeo. S ille beatissimus : qui diui¬
nas scripturas legens. uerba uertit in oꝑa. Om̃is plane

Expanded text:
illius indulgentiam sibi quotidianis deprecari lacrymis; quam recte sperare possunt, si ab actione pravi operis cessabunt. Ideo nec propter spem veniae perseveranter peccare debemus, neque quia Deus juste peccata punit, veniam desperare debemus: sed utroque periculo evitato, et a malo declinemus, et de pietate Dei veniam speremus. Similiter et in omni tribulationum angustia, spe ad solatium supernae pietatis currendum est, quia in illo solo omnis spes et salus sine dubio cat animam, timorem incutit gehennae, ad gaudia superna cor Deus nobiscum loquitur. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum, sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Psalmista ait: Quam dulcia faucicibus meis eloquia tua, Domine! super mel et favum ori meo . Sed ille beatissimus est, qui divinas Scripturas legens, verba vertit in opera. Omnis plane
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura. & ipsa orabit ꝓte. Quia sic̃ aqua extinguit
ignẽ. ita elemosina extinguit peccatũ. Animã esitrien¬
tem ne despereris. & ne exasperes paiꝑem in clamore
fuo. Qui au̾tit arcrem a clamore pauꝑis. illiꝰ oatio cle
mostnas dans iiserts. Qui pꝰ mortẽ ñ habebis potestatẽ
in illis. Tria sunt genere clemosmarũ. una erulis. ggeti
aare. qͥcqͥd potueris. Aitera sp̃italis. dimittere a quo
bitur habitationẽ. qu̾e expesit iminuditia libidinũ. I¬
cente scͥptura. Corpꝰ peccatis subditũ: spc̃ scs esfugiet. men¬

Expanded text:
 Sicut aqua 137 exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum. Animam esurientem ne despexeris, et ne exasperes pauperem in clamore suo . Qui avertit aurem suam a clamore pauperis, illius oratio clememosynas dans miseris, quia post mortem non habes potestatem hristus in illis. Tria sunt genera eleemosynarum: una corporalis, egenti dare quidquid potueris; altera spiritualis, dimittere ei a quo bitur habitationem, quem expellit immunditia libidinum, dicente Scriptura: Corpus peccatis subditum Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
Nitim sapientie timor dm̃. Detimore dñi.
te dm̃ timet: diligent̾ se a pcceitis custodit. Timenti
dñ in nonissimo die bene erit &r merces eiꝰ in ȩt̾nt̃ ꝑma¬
net. Qui erubeseit in cõspectu hominis peccare qͣ toma¬
gis erubescet in cõspectu dĩ inqiitatemagere ̃ qui ñ
solũ oꝑa s & corda cõfid̾at. Qui timore scõ dm̃i metitinit: in¬
quirunt q̃ beneplicita st̃iti. alius ÷ timor fiuorũ. iius
÷. timor seruoru. Seru eñꝓpt̃ tormenta oñstimentidi
filii dĩ sumus. timeamꝰ eũ ex caritatis dulcedine. ñ de timno¬
ris amaritudine. Homo sapiens in omĩb om̃ metuit
sta dõdicit. Quoibo a sp̃u tuo. & quo a facie tua fuiguam:
Item. Quia neq aboriente. neq ab occi senit e. suuuinotꝰ¬
patet lociis fugiendi dm̃. Qui timet dim̃i. accipiet do¬
arinã eiꝰ. & qui uigilauerint in niandatis illiꝰ. inuenient
enedictionẽ sẽpit̾nã. Fimentis dm̃ beataẽ. anima. & a

Expanded text:
nitium sapientiae timor Domini . te Deum timet, diligenter se a peccatis custodit. Timenti Deum in novissimo die bene erit, et merces ejus in aeternum permanet . Qui erubescit in conspectu hominis peccare, quanto magis debet erubescere in conspectu Dei iniquitatem agere, qui non solum opera, sed et corda considerat. Qui timore sancto Deum metuunt, inquirunt quae bona placita sunt illi. Alius est timor filiorum, alius est timor serfilii Dei sumus, timeamus eum ex charitatis dulcedine, non de timoris amaritudine. Homo sapiens in omnibus operibus sista Deo dicit: Quo ibo a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? item: quia neque ab Oriente, neque ab Occidente, subauditpatet locus fugiendi Deum. Qui timet Deum accipiet doctrinam ejus; et qui vigilaverint in mandatis ejus, invenient bened
Abbreviated transcription (Latin):
rut. qtri ꝓ eo honũ qd̾libet. tit ab hominil laudetur
hec ÷. merces illiꝰ ꝗͣ quefutit. & nullam a dõ sꝑare habet
apłm. Qui gleriat᷑. in dño gloriet᷑. Qui laudem ñ appecror: Nec
ꝓ cõtumebia cõturbat᷑. nec idõ bonũ seeristimet homo. qu̾atuis
ab alio laudetur. qͥa d̾s inspector ÷. cordis. Quidenĩ ꝑdest
inaloꝰ homini. si bonꝰ p̾dicet᷑  Func ueracit᷑ hoc qd aget hõ¬

Expanded text:
Qui pro eo bonum quodlibet facit, ut ab hominibus laudetur, haec est merces illius quam quaesivit, et nullam a Deo sperare habet m: Qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui laudem non appetit, nec pro contumelia conturbatur. Nec ideo se bonum existimet homo, quamvis ab alio laudetur, quia Deus inspector est cordis. Quid enim prodest malo homini, si bonus praedicetur? Tunc veraciter hoc quod agit ho
Abbreviated transcription (Latin):
co ne differis de die in diẽ. U̾ba dĩ fõ ñ mea. ñ a me hoc audes¬
dicta. s ego ea audio adño. fõrte respondes cras. eras. O
uox coruma. Coruus ñ rediit ad archam. colunbaredit
Sient̃ tunc uispenitentiã agere. qͣndo peceare ñ potes. peca¬
ta te dimiserunt: ñ cuilla. Satis alienꝰ a fide ÷. qͥ ad agendũ
penitentiã tẽpus senectutis expectat. Metuendũ: nedũ¬

Expanded text:
et ne differas de die in diem . Verba Dei sunt, non mea. Non a me haec auet ne differas de die in diem . Verba Dei sunt, non mea. Non a me haec audisti, sed ego tecum audio a Domino. Forte respondes: Cras, cras. O vox corvina! Corvus non redit ad arcam, columba redit. Si enim tunc vis poenitentiam agere quando peccare non potes, peccata te dimiserunt, non tu illa. Satis alienus a fide est, qui ad agendam poenitentiam tempus senectutis exspectat. Metuendum e
Abbreviated transcription (Latin):
cõu̾sione. & hodiełnam negligere. Quid tu cou̾ti peccator
coufionis: Nĩne homeines subito moriunt᷑ : Silbomi:. pec¬
eata dimittere. & ad dm̃ cõut̾ti cito fiat. ds̃ t̾ ꝓmittit rems¬
sionẽ cõu̾tendi apeccatis: sccuritatẽ tͥ ñ ꝓmisit duiuitiend.¬
Idõ cõu̾tat se citius unꝰ qͥsq addm̃. & cũ inuenerit eũ. derel¬
quat impiꝰ uiam suã. Subito intrat diesextremꝰ. perit dilito
restat dãpnatio. Piro ñ uis: redi addĩn. & uities. Noli desui¬
gͦ & penitentiã age. Cras inquies comu̾itam. Quare ñ hodiec
malũ longũ prandiũ : Longũ ñ uis habere ialũ: & uitã lonti
iushabere inaiã: Uillam enns. borã defideras. Urore iusdu¬
cere: bonã q̃ris. fi̾lios tͥ uis nasci : bonos optas. Et ut etiã de
reb uilissimis loquar. cligas emis. & ñ uis malas. & uitã
amas malam: Quid te offendit uita tua. ꝗ solam uis masã
ut int̾ om̃ia bona tua solus sis malꝰ: Ne tardes c̃on̾ti ad dñm.

Expanded text:
conversione, et hodiernam negligere. Quid tu peccator converconversionis? Nonne homines subito moriuntur? Si bonum est peccata dimittere, et ad Deum converti, cito fiat. Deus tibi promittit remissionem convertenti a peccatis, securitatem tibi non promisit diu vivendIdeo convertat se citius unusquisque ad Deum, et cum invenerit eum, derelinquat impius viam suam. Si subito intrat dies extremus, perit dilatio, et restat damnatio. Perire non vis, redi ad Deum, et vives. Noli despeergo et poenitentiam age. Cras, inquies, convertam; quare non hodie? Dicis:  longum non vis habere malum, et vitam longam vis habere malam? Villam emis: bonam desideras. Uxorem vis ducere: bonam quaeris. Filios tibi nasci vis: bonos optas. Et ut etiam de rebus vilissimis loquar, caligas emis, et non vis malas: et vitam amas malam? Quid te offendit vita tua, quam solam vis malam, ut inter omnia bona tua solus sis malus? Neque tardes converti ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
lauet᷑ & ñ ÷. mundꝰ: qui plangit qd gessto nec deserte
& pꝰ lacrimas ea q̃ fleuerat: repctit. De his qͥ pꝰlacrimas ad
delicta reu̾tunt᷑ pͥora: Beatꝰ petrus t̾riait᷑ ait. Canis
reu̾tit᷑ ad uoniitũ suũ. fi̾li peccasti dr̃ in scͥptura sc̃a
ne adicies iterũ. s de pͥstins dep̾care ut remittanb᷑ tͥ.
lenitentia uera ñ annorũ numero censent᷑: sed amaritu¬
dine aninti. Unde beatꝰ petrus mor ad nõ indulgentiam
recepit. qͥa amarissime fleuit. trine negitionis cubp̃a pe

Expanded text:
 mundus qui plangit quod gessit, nec deserit, et post lacrymas haec quae fleverat repetit. De his qui post lacrymas ad delicta revertuntur priora, beatus Petrus terribiliter ait: Canis revertitur ad vomitum suum. Fili, peccasti, dicitur in Scriptura sancta, ne adjicias iterum; sed de pristinis deprecare ut remittantur tibi. Poenitentia vera non annorum numero censetur, sed amaritudine animi; unde beatus Petrus mox a Domino indulgentiam recepit, quia amarissime flevit trinae negat
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uttendunt qualtatẽ ꝑsonȩ. & nocent sepe iustis dũ
imꝑbe defendunt ipios. Acceptio munerũ in iudiciss:
p̾taricatio ÷. ueritatis. Qui dm̃ timent. iuste iudicant:
et̾na adõ accepturi st̃ p̾mia. De falsis testib.
E FAISUS TESTIS DICIT sAlomon. Nonerttimpunitꝰ.
Qui fslsũ testimonũ ꝓfert contia ꝓximũ suũ ertĩ¬
guet᷑ lucerna ciꝰ in die ultimo. Qui metii cuiꝰlibet
potestatis ueritatan occultat. nacu̾diam dĩ fuꝑse ꝓuocatt
qͥa magis timet hominẽ ꝗͣ dm̃. fatsidicus testis tribꝰ ÷.
ꝑsonis obnorius. Primũ dõ cuiꝰ p̾entiã cõtẽpint. Deinde
iuditia hd mentiendo fallit. Postremo innocenti qu̾e fal

Expanded text:
dum intendunt qualitatem personae: et nocent saepe justis, dum dum intendunt qualitatem personae: et nocent saepe justis, dum improbe defendunt impios. Acceptio munerum in judiciis, praevaricatio est veritatis. Qui Deum timentes juste judicant, aeterna a Domino accepturi sunt p. Falsus testis, dicit Salomon, non erit impunitus . Qui falsum testimonium profert contra proximum suum, exstinguetur lucerna ejus in die ultimo. Qui metu cujuslibet potestatis veritatem occultat, iracundiam Dei super se provocat, quia magis timet hominem quam Deum. Falsidicus testis tribus est personis obnoxius: primum Deo, cujus praesentiam contemnit; deinde judici, quem mentiendo fallit; po
Abbreviated transcription (Latin):
imatuam unorto iusticia. inꝑbis aut̃ ꝑ cupiditatẽ sub¬
ũtit ipsa si qͥdẽ ueritatẽ. Eene gratuꝰ lacerantur parꝑes apͥ¬
in alienis. ꝗͣ iudex inquus in siis. łcieres st̃ nostib: iua
Alquotiens iudices bom ministros habent rapaces. quoꝵ
sceltrib inqͥnant᷑ si ñ phibent rapacitatẽ iloꝵ. hii in alie¬
nis pereunt pecettis qͥa ñ solũ ut eggiuꝰ mundi doctor at
Qui factunt & qͥ consentiunt facienti: digni estictunt᷑
morte ꝑpetuia. Sepe iudice sp̾ui cupiditatis causa. aut diffe¬
runt. aut ꝑt̾tunt uiditia. uec finiunt causas. quousꝙ si
tontũ cogitant. de futura aut̃ nicha: more luporĩ. cñ
corapentes. ẽ ui pouici pargib relinqͣntes. hacũdus
uidex uditii eramen plene cõtuereͥ non ualet. qͥa cali
gme furoris ñ uidet aaritatẽ usticie. Hon÷. ꝓsona inui¬
ditio cõsid̾anda. s causa. Scͥptũ : enĩ. Non accipies ꝑsonam
in iudicio. Iniqui uidices errant in ueritatis sententia:

Expanded text:
ignaviam ignorat justitiam, improbus autem per cupiditatem subvertit ipsam quam didicit veritatem. Pene gravius lacerantur pauperes a prin alienis, quam judex iniquus in suis. Pejores sunt hostibus judices Aliquoties judices boni ministros 139 habent rapaces; quorum scelere coinquinantur, si non prohibent rapacitatem illorum. Hi in alienis pereunt peccatis, quia non solum, ut egregius mundi doctor ait, qui faciunt, sed qui consentiunt facientibus, digni efficiuntur morte perpetua . Saepe judices pravi cupiditatis causa aut differunt, aut pervertunt judicia. Nec finiunt causas, quousque satantum cogitant, de futuro autem nihil: luporum more cuncta rapientes, et vix pauperibus pauca relinquentes. Iracundus judex atem justitiae. Non est persona in judicio consideranda, sed causa. Scriptum est enim: Non accipies personam in judicio . Iniqui judices errant in veritatis sententia,
Abbreviated transcription (Latin):
ppetua. Puplicem debet habere siecũ in pententta peca¬
tor ste qura ꝑ ueeligertiuã bom̃i ñ fecit: seuqͥa malũ ꝑ
audrtã ꝓpetrauit. Qdeñ opertiuit ñ gessit & qđ ñopor
tiie etis. sonsessio iustisicat. c̃fessio uemiã peretis aprait
Om̃is spes uerie in cõfessione cosistit. confelsio cnts e mi¬

Expanded text:
e. Duplicem debet habere fletum in poenitentia omnis peccator, sive quia per negligentiam bonum non fecit, seu quia malum per audaciam perpetravit. Quod enim oportuit non gessit, et gessit tuit, egit. Confessio justificat, confessio veniam peccatis donat. Omnis spes veniae in confessione consistit. Confessio opus est mi
Abbreviated transcription (Latin):
placere dõ. Uere beatꝰ ÷. qui & recte credendo bene uiuit.
& bene uiuendo fidẽ rectã custodit. Igit᷑ si occiosa ÷. fides
sineoꝑto donis: tta nichil ꝓficiunt oꝑa bona sine fide recła
Unde & beatꝰ iacobꝰ aplꝰ dix̃. Quid ꝓderit fr̃s mei si fidem
qͥs dicat se habere oꝑa n habeat: Nuqͥd poterit fides sala¬

Expanded text:
placere Deo . Vere beatus est, qui et recte credendo bene vivit, et bene vivendo fidem rectam custodit. Igitur sicut otiosa est fides sine operibus bonis, ita nihil proficiunt opera bona sine fide recta. Unde et beatus Jacobus apostolus dixit: Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera aut
Abbreviated transcription (Latin):
eu̾tere. Si p̃stes animȩ ⁊uȩ cõcupiscentias eiꝰ. faciet te. in
gaudiũ in imicis tiuis uenire. Eiꝰqͦ inodi salomon sapien-¬
tissimus ꝓferebat sententias de cauendaĩmunditia carnis
dicens. Faiuis emĩ distillans labia meretricis : ꝙ nitidius
oleo gutur eiꝰ. Nouissima atit̃ illiꝰ amara quasi absintiũ.
& a cuta quasi gladiꝰ anceps. Pedes eiꝰ descendunt adinfe¬
ros. & ad mortẽ gressus eiꝰ penetrant. Per semittã utte ñ
ambulant. uagi st̃ gressus illiꝰ: & inuestigabiles. Nc̃ gͥ fili¬
mi audi me. & ne recedas a u̾brsoris mei. Longe fac ab ea ui

Expanded text:
. Si praestes animae tuae concupiscentias ejus, faciet te in gaudium inimicis tuis venire . Ejus quoque modi Salomon sapientissimus proferebat sententias de cavenda immunditia carnis, dicens: Favus distillans labia meretricis, et nitidius oleo guttur ejus. Novissima autem illius amara quet acuta quasi gladius biceps. Pedes ejus descendunt ad mortem, et ad inferos gressus illius penetrant: per semitam vitae non ambulant, vagi sunt gressus illius et investigabiles. Nunc ergo, fili, audi me, et ne recedas a verbis oris mei: longe fac ab ea vi
Abbreviated transcription (Latin):
mox in cuiꝰlbet peccati coruit foueam. Om̃is suꝑbia
tanto in imo iacet. ꝗͣto in alto seerigit. tantoq ꝓ.¬
mones fecit. humilitas homines scĩs angłis similes reddi¬
dit. Suꝑbi cupiunt in se p̾dicari qd̾ ñ faciunt. himiiles
refrigiunt qͥcqͥd boni oꝑant᷑ agnosci. Non eleuet᷑ homo
in bono suo. nec laudem sibi querat. ꝗͣius aliqͥd boni faci
qd̾ ds donauit ei facere. De iracondia.¬

Expanded text:
mox in cujuslibet peccati corruit foveam; nam omnis superbia tanto in imo jacet quanto in altum se erigit, tantoque prmones fecit, humilitas autem homines sanctis angelis similes reddidit. Superbi cupiunt in se praedicari quod non faciunt, humiles refugiunt quidquid boni operantur, agnosci. Non elevetur ergo homo in bono suo, nec laudem sibi quaerat, quamvis aliquid boni faciaquod Deus donavit ei facere: unde ad
Abbreviated transcription (Latin):
habeas: mandat ut tribuas dicens. Date & dabit᷑ uob̾.
Qlare si aurũ diligis. uł diuitias scłi. da ne ꝑdas. Si ser¬
uaueris: sine dubio ꝑdes. Si erogauerss: om̃o habebis
eas et̾nalit̃. Dicente ipsa ueritate. Thesaurizato uob
thesauros in celo. tibi nec erugo. nec tinea demolieur.
neq futes efodiunt. nec furant᷑. Ubi ÷. thesaurꝰ tutiꝰ
ibi÷ & cor tuũ. Utiq bene dispensantes tẽꝑatia: ad qui¬
retis et̾na. Noli tunidꝰ ee̾. in largiendo: nesis egenus
in retributione. Quia qͥ parce seminat: parce & me¬
tet. Qui aut̃ miserebit᷑ pauꝑi: beatꝰ erit. Redẽptio
itaq anunȩ utri. diuitiȩ eiꝰ. honorat dm̃ qͥ misere

Expanded text:
habeas, mandat ut tribuas, dicens: Date, et dabitur vobis. habeas, mandat ut tribuas, dicens: Date, et dabitur vobis. O avare, si aurum diligis, vel divitias saeculi, da, ne perdas. Si servaveris, sine dubio perdes: si erogaveris, omnino habebis eas aeternaliter, dicente ipsa Veritate: Thesaurizate vobis thesauros in coelo, ubi nec aerugo, nec tinea demolitur: neque fures effodiunt, et furantur. Ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum . Utique bene dispensantes temporalia acquiretis aeterna. Noli timidus esse in largiendo, ne sis egenus in retributione: quia qui parce seminat, parce et metet . Qui autem miseretur pauperi, beatus erit . Redemptio itaque animae viri, divitiae ejus . Honorat Deum, qui misere
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sis molestiis iusticia dĩlaboniare ꝑinisit. ut & miseros
ꝓpenitentia. & misericordes ꝓbenitiolentia coronaret.
fficacissimã eñĩ ꝓ peccatis dep̾cationẽ in elemostnis atq ieui¬
ntss. & uelocit᷑ ad diitinas cõscendit aures. Talib oratio ele¬
intsericors. Pars em̃ corporaliũ ficultatũ ꝙ̃  indigenta
mimstrat᷑. in ditutias largienti transto et̾m im tͥctis. Ita mi¬
sericordiã dĩ. & indulgentiã parcatort̃i nr̃oꝵ n pauꝑũ mi¬
seratione. & demofins meream. Qt̾ti qͥ suũ ab in ope ñ au̾
tit anuũ cito ad se dm̃ cõu̾tit auditũ. Dicente dño. Estote
misericorsdes sic̃ & pat̾ ur̃. inisericors ÷. Qm̃ reddituram sẽꝓ-
alliges. Noltte metuere dispendiũ. Noli de dubio susptra¬
re ꝓeuentii substartiaᷤ tuaᷤ. Cũ uͦ bene erogat᷑: augetur
Renurnerator tuus uult te ee. inuinificũ. & qui datut

Expanded text:
diversis molestiis justitia Dei laborare permisit, ut et miseros diversis molestiis justitia Dei laborare permisit, ut et miseros pro patientia, et misericordes pro benevolentia coronaret. Efficacissima enim pro peccatis deprecatio est in eleemosynis atque jejuniis; et velociter ad divinas conscendit aures talibus oratio elemisericors . Pars enim corporalium facultatum, quae indigentibus ministratur, in divitias largienti transit aeternas. Ita misericordiam Dei et indulgentiam peccatorum nostrorum, pauperum misertit animum, cito ad se Domini convertit auditum, dicente Domino: Estote misericordes, sicut Pater vester misericors est . Quod reddituram se procolligas. Noli metuere dispendium, noli de dubio suspirare proventu. Substantia tua cum bene erogatur, augetur. Remunerator tuus vult te esse munificum. Et qui dat ut
Abbreviated transcription (Latin):
talius inmittunt: ubi uidebunt freq̃ntes comessatioes
& ebrietates cperceri. Abstinentia corpus macerat. s
sciendũ ÷ qd̾ ieunna cũ bonis oꝑib dõ optime fc̃ acceptabxla.
Qui ab escis se abstinent. & male agunt: demones imit¬
tantitr. quib esca carnalis ñ ÷ & nequitia sp̃̾itał sẽꝑ tnẽ.
Ille cñ bene abstinet a cibis qui etiã amalitie actibus.
&a mundi ierime̾t ambitionib Meliꝰ ÷. p̾dicationis
tifaare carnis deliciosis saturare epulis. De elemosi
nis q̃ nobts celestis pat̾ imsericodit᷑ cotulit: nos qͦ
alios adiuuemꝰ. Sint eñ plurini qͥ nullã in agͥs uillam
in unidis. nuliam hbent in scłi diuitiis portionẽ. Quoꝵ
inopie ꝗͣ de ea dñs nobis dedit. copia cõsulere debenius.
ut ipsi nobiscũ. d̃ ꝓꝑitianto fecu̾̃ditatẽ benedicant &ͥ
gandeant possidentib fuisse donata. que etram paupib.
ae ꝑegͥnis facta fuerunt cõmuma. felx itud ÷. horreũ
& omĩutn sructuũ multiplicatione dignissunũ : de quo

Expanded text:
cialibus immittunt, ubi videbunt frequenter comessationes et ebrietates exerceri. Abstinentia corpus macerat, sedsciendum est quod jejunia cum bonis operibus Deo optime sunt acceptabilia. Qui autem a cibis abstinent, et prave agunt; daemones imitantur, quibus esca carnalis non est, et nequitia spiritualis semper inest. Ille enim bene abstinet a cibis, qui et a malitiae actibus, et a mundi jejunat ambitionibus. Melius est praedicationis ane et deliciosis saturare epulis. CAPUT XVII.quae nobis coelestis Pater misericorditer contulit, nos quoque alios adjuvemus. Sunt enim plurimi qui nullam in agris, nullam in vineis, nullam habent in saeculi divitiis portionem. Quorum inopiae de ea quam Dominus nobis dedit copia consulere debemus, ut et ipsi nobiscum Deo pro terrae fecunditate benedicant, et gaudeant possidentibac peregrinis facta fuerint communia: felix illud est horreum, et omnium fructuum multiplicatione dignissimum, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
non uidemis sꝑamꝰ: ꝑ patientiã expectamꝰ. Sine
ista gͦ regeneratione saluos in et̾nitm posse parini¬
los fieri. qͥs audeat affirmare. tanquã nonꝓ eis
uita impie cõmiscrunt. si nec originalit̃ ullo im¬
st̃. quomͦ ad medicũ. xp̃m. hoc ẽ. ad ꝑcipiendum
sacram̃tũ salutis ȩt̾nę suoru̾ currentiũ pio timo¬
re portant᷑. & non eis in ecła dicit᷑. auferte hinc
innocentes istos. nͥẽ. opiis sanis medicis. s ma¬
le habentib. ñ uenit xp̃c uocare iustos. s pec¬
catores: Nunquã dictũ ẽ. nuqu̾a dicat᷑. nũquã

Expanded text:
 patientiam exspectamus . Sine ista ergo regeneratione salvos in aeternum posse parvulos fieri, quis audeat affirmare, tanquam non pro evita impie commiserunt, si nec originaliter ullo imsunt, quomodo ad medicum Christum, hoc est ad percipiendum sacramentum salutis aeternae, suorum curantium pio timore portantur et non eis in ecclesia dicitur: \'auferte hinc innocentes istos; non est opus sanis medicus, sed male habentibus; non uenit Christus uocare iustos, sed peccatores\'? numqua
Abbreviated transcription (Latin):
a mortuis. uiiiificabit & mortalia corpora pr̃a
ꝑinhabitantẽ spm̃ eiꝰ inuobis. Pnto qd̾ non ex¬
positioñe s tantũ loctore opus habet tã clara &
apta sententia. Corpus inqͥt mortuũ ẽ. ñ ꝓpt̃
fragilitatẽ t̾renam. qͥa de t̾rȩ puluere factũ ẽ.
taqiĩa unm utaret᷑ in illã in corruptionem
q̃ in scõrũ resurrectione ꝓmittitur. poterat
ẽẽ. mortele. quãins non moriturũ: sic̃ hoc
nr̃m corpꝰ potest ut ita dicã. eẽ. egrotabile.
quiauis ñ egrotaturũ. Cuiꝰ eñi caro ẽ. q̃ ñ egro¬
tare possit. etiã Naliorio casu pͥusquã egrotet
occrimbat : Sic & illuo corpris ĩa ñ erat mor¬
tale. Qũa mortalitatẽ fuerat absũptura mu¬
tatio in ęt̾nam incorruptionẽ: si in homine
iusticia io ẽ. obedientia ꝑmaneret. S ipsum
mortale ñ ẽ facdũ moituii: nisi ꝓpter peccatũ.
Quia uͦ in illa resiti rectione futura mutatio.
ñ solũ ntillã mortẽ quȩ facta ẽ. ꝓpt̾ peccatũ

Expanded text:
a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. puto quod non expositore, sed tantum lectore opus habet tam clara et aperta sententia. \'corpus\', inquit, \'mortuum est\' non propter fragilitatem terrenam, quia de terrae puluere factum est,tequam inmutaretur in illam incorruptionem, quae in sanctorum resurrectione promittitur, poterat esse mortale, quamuis non moriturum, sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamuis non aegrotaturum. cuius enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? sic et illud corpus iam erat mortale. quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine iustitia, id est oboedientia, permaneret; sed ipsum mortale non est factum mortuum nisi propter peccatum. quia ucro illa in resurrectione futura mutatio non solum nullam mortem, quae facta est propter peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
sit iustificatꝰ in paulo. aut in petro. aut quo¬
libet horũ. quorũ inpopło dĩ. magna excel¬
lit auetoritas. nisi qd̾ in habrahã dicimur
benedici sic̃ ei dictũ ẽ. benedicent᷑ in te õs
Benedicent᷑ in semine tuo om̃s gentes. Dic̃¬
tũ aut̃ qũequ̾a in diuinis eloquiis peccas¬
se uł peccare in diabelo. cũ eũ iniorui &
impii imittent᷑ om̃s nescio utrũ qͥsqũa reꝑut.
Qd tam̃ cũ apłs de pͥmo homine drcerit. in quo
om̃s peccauerunt: adhuc de peceati ꝓpa gme nic¬
ceptat᷑. nescio qua nebula inntationis opponit̃.
Attende etiã quȩ secunt᷑. Cũ em̃ difisset. inono
om̃s peccatienint: secutꝰ adiunxit. Ulꝙ eni lor
legem ÷ peccatũ in mundo fuit. hocẽ. qͥa nec ler
potint Auferre peccatũ. quȩ subintrauit ut
magis habrindaret peccatũ: fine natur& lex
in qua qͥsq iam ratione utens. incipit peccato
enginati addere & ꝓpͥa. fiuie ipsa q̃ seripta ꝑmo

Expanded text:
sit iustificatus in Paulo aut in Petro aut in quosit iustificatus in Paulo aut in Petro aut in quolibet eorum, quorum in populo dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur benedici, sicut ei dictum est: benedicentur in te omnes Benedicentur in semine tuo omnes gentes . Dictum autem quemquam divinis eloquiis, peccasse vel peccare in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio utrum quisquam repperiat. quod tamen cum apostolus de primo homine dixerit — in quo omnes peccauerunt —, adhuc de peccati propagine disceptatur et nescio qua nebula imitationis obponitur. Adtende etiam quae secuntur. cum enim dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens incipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Qd̾ aut̃ nemo ambigit: istũ pͥmũ hominẽ
dicit. qͥ ẽ. appellatiis adã. Et ita inqͥt in om̃s ho¬
mines ꝑtransiit. Deinde qd̾ soquitur: in quo
om̃s poccauerut: quã circũspecte. qtta ꝓprie.
quã sine ambiguitate dictũẽ. Siem̃ peccatũ in¬
nifestum ẽ. alia eẽ. ꝓpria cuiq peccata. in qͥb
hii tantũ peccant quorũ peccata st̃. aliud hoc
unũ. in quo om̃s peccauerunt. quãdo om̃s.
ille unis homo fuerunt. Si aut̃ ñ peccatũ.
sed ipse homo unus intelligit᷑. in quo uno
homine om̃s peocauerunt. qͥd etiã ista mani¬
fastatione manifestiꝰ : Nempe legimꝰ iustifi¬
cari in xp̃o qui credunt in euꝰ. ꝓpt̾ occuitã
cõmtinicationẽ & inspirationẽ gr̾ę sp̃ualis :
qͥa qͥsqͥs adheret dño imus sp̃s ẽ. quauis eũ¬
& imittent᷑ scĩ eiꝰ. legat᷑ mͥ tale aliqͥd de his
qui scõs eiꝰ imitati sunt: utrũ qͥsquã dictus

Expanded text:
ret. quod autem nemo ambigit, istum primum hominem ret. quod autem nemo ambigit, istum primum hominem dicit, qui est appellatus Adam. et ita, inquit, in omnes homines pertransiit. Deinde quod sequitur: in quo omnes peccauerunt, quam circumspecte, quam proprie, quam sine ambiguitate dictum est! si enim peccatum innifestum est alia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum peccant, quorum peccata sunt, aliud hoc unum, in quo omnes peccauerunt, quando omnes ille unus homo fuerunt. si autem non peccatum, sed ipse unus homo intellegitur, in quo uno homine omnes peccauerunt, quid etiam ista manifestatione manifestius? nempe legimus iustificari in Christo qui credunt in eum propter occultam communicationem et inspirationem gratiae spiritalis, qua quisquis haeret doet imitentur sancti eius. legatur mihi tale aliquid de his, qui sanctos eius imitati sunt, utrum quisquam dictus
Abbreviated transcription (Latin):
uttantil p̃buit. dat etiã sui sp̃c occultissimã
sidelibꝰ gr̾am. quã latent̃ infundit & pariuilis:
sic & ille in quo onĩs mortunt᷑. p̾ter qd̾ eis qͥ¬
p̃ceptũ uoluntate transgrediuntur. imitatio¬
nis exemplũ ẽ. occulta etiã tabe carnalis con¬
siuit. in quo om̃s homines peccauertuita
hoc si ego dicerem: resisterent. meq ñ res¬
te dicere. ñ recde sentire clamarent. Nullã
qͥppe in his u̾bis intelligerent ee̾. sententiã.
cuiꝰbet hominis qui hȩc diceret: nͥ istã qua
in apło intelligere nolunt. S qͥa eiꝰ u̾ba sunt.
cuiꝰ auctoritati doctrinȩq succũbunt: nobis
intelligendi obiciunt tarditatẽ. cũ ea quȩ tam¬
ꝑspicue dicta sunt. in nescio qͥd alitid detorq̃re
conantur. Punu inqͥt hominẽ peccatũ intra¬
uit in mundũ : & ꝑ peccatũ mors. Hoc ꝓpaga¬
tionis ẽ: non imitationis. Nam ꝑ dia boltĩ dice¬

Expanded text:
imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et paruulis, sic et ille, in quo o uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis consiuit, in quo omnes peccauerunt. hoc si ego dicerem, resisterent isti meque non recte dicere, non recte sentire clamarent. nullam quippe in his uerbis intellegerent sententiam cuiuslibet hominis, qui haec diceret, nisi istam quam in apostolo intellegere nolunt. sed quia eius uerba sunt, cuius auctoritati doctrinaeque succumbunt, nobis intellegendi obiciunt tarditatem, cum ea quae perspicue dicta sunt in nescio quid aliud detorquere conantur. per unum, inquit, hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors: hoc propagationis est, non imitationis; nam \'per diabolum\' dice
Abbreviated transcription (Latin):
ac mortem cõmemoraret. quȩ ab imo in om̃s
ꝓpagatione transisset: eũ pͥncipem pofuit. a qͦ
ꝓpagatio generis humani sũpsit exoriũ. bni¬
tamt᷑ quidẽ adã : quotqͦt ꝑ inobedientiã transgre¬
diunt᷑ mandatũ dĩ. Sed aliud ẽ. qd̾ exemplũ ẽ.
uoluntate peccantib : aliud qd̾ origo ẽ. cũ pecca¬
to nascentib. Nam & xp̃m imitant᷑ scĩ eius:
ad sequendã iusticiã. Unde & idẽ apłs dicto.
Imitatores mei estote: sic̃ & ego xp̃i. S p̾ter
hanc imitationẽ gr̾ȩ eiꝰ. illuminationẽ iu¬
stificationẽq nr̃am etiã intrinsecus oꝑat᷑: illo
oꝑe de quo idẽ p̃dicator eiꝰ dicit. Neq qͥ plan
tat ẽ. aliqͥd: neq qui rigat. s qui increm̃tũ
dat d̾s. hec enĩ gr̃ã baptizatos quoq paruu¬
los suo inserit corpori: qui certe imitari ali¬
quem nondũ ualent. Sicut ergo ille in quo
om̃s uiuficant᷑. p̃ter qd̾ se ad usticiã exemplũ

Expanded text:
ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrediuntur mandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. nam et Christum imitantur sancti eius ad sequendam iustitiam. unde et idem apostolus dicit: imitatores mei estote sicut et ego Christi. sed praeter hanc imitationem gratia eius inluminationem iustificationemque nostram etiam intrinsecus operatur illo opere, de quotat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
noũa detorquere opimonẽ titis litteris inti¬
masti. s qͥdña illud sit qd̾ in his t̾ibis opinent᷑
ta cuisti. Quantũ aut̃ ex attis cõꝑi: hoc ibi senti¬
unt. qd̾ & mors illa qͣ ibic cõmemorata ẽ. ñ
sit corporis. qũa nolunt adam peccando
meruisse. s animȩ q̃ in tpso peccato fit: &
ipsũ peccatũ non ꝓpagͥnie in alios homines
ex pͥmo homine. s mitatione tranffise. hinc
enĩ etiã inparuulis nolunt redere ꝑ baptis¬
mu solui originale peceatũ: qd̾ in nascentibꝰ
eius pͥncipem ñ adam s dia bolũ diceret. De
quo scriptũ ẽ. ab initio diabolus peccat. De quo
etiã legit᷑ in libro sapientiȩ. Initidia aut̃ dia¬
boli: mors intrauit in orbem t̾rarũ. Nam qm¬
mors ista sic a dtabolo uenit in homines. ñ qd̾ au
illo fuerint ꝓpagati. s quod fuerint imitati: con¬
timio subiunxit. Imitant᷑. at̃ eũ: qui funt ex
parte ipstus. Promde apostolits cũ illud peccatũ

Expanded text:
novam detorquere opinionem, tuis litteris intinovam detorquere opinionem, tuis litteris intimasti; sed quidnam illud sit, quod in his verbis opinentur, tacuisti. Quantum autem ex aliis comperi, hoc ibi sentiunt, quod et mors ista quae illic commemorata est, non sit corporis, quam nolunt Adam peccando meruisse, sed anima quae in ipso peccato fit: et ipsum peccatum non propagatione in alios homines ex primo homine, sed imitatione transisse. Hinc enim etiam in parvulis nolunt credere per Baptismum solvi originale peccatum, quod in nascentibus eius principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo scriptum est: ab initio diabolus peccat, de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ueos ltem qd̾ ait. ꝑhominẽ mors. & ꝑhominẽ
refurrectio mortuor̃. qͥd aluid qua de moe re
corporis intelligi pot̃. qũado ut hoc diceret dere¬
surrectione amporis loquebat᷑. eã ꝙ instantissima
& acerrima intentione fuadebat. Qutd eis qd
hic ait ad corintios. ꝑ hominẽ mors. & ꝑ homuliẽ
resinrectio mortuorũ. sic̃ em̃ in ada om̃s morũteͤ
sic & in xp̃o om̃s utuificabunt᷑. nusi qd̾ ait etiã ad¬
romanos. ꝑtinũ homm̃ẽ peccatũ intrauit in mũ¬
dũi &̾ ꝑ peccatũ morsͦ hanc illi mortẽ ñ corporis s̃
amimȩ intestigi uolunt. quasi alitid dictũ sit ad.
chorintios: ꝑ hominẽ mors. Ubi omino anmȩ mor¬
tem acciꝑe non sinunt᷑: qͥa de resutrrectione corpo¬
ris agebatur. quȩ morti corporis ẽ. contraria. ldõ enã
sola mors sbi ꝑ hominẽ facta cõmemorata ẽ. ñ etiã
peccatũ: qͥa non agebat᷑ de iusticia. q̃ contraria ẽ. poc¬
cato. s de corporis resurrectione. ꝗ̃ contraria est

Expanded text:
hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum, quid aliud quam de morte corporis intellegi potest, quando ut hoc diceret de resurrectione corporis loquebatur eamque instantissima et acerrima intentione suadebat? quid est ergo quod hic ait ad Corinthios: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Romanos: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors? hanc illi mortem non corporis, sed animae intellegi uolunt; quasi aliud dictum sit ad Corinthios \'per hominem mors', ubi omnino animae mortem accipere non sinuntur, quia de resurrectione corporis agebatur, quae morti corporis est contraria. ideo etiam sola mors ibi per hominem facta commemorata est, non etiam peccatum, quia non agebatur de iustitia, quae contraria est peccato, sed de corporis resurrectione, quae contraria est
Abbreviated transcription (Latin):
an in eorũ qui st̃ increduli filio. In neutro ait ali¬
qͥs: qͥa cũ adhuc credere ñ possunt. nec inereduli
putandi ft̃. Non hoc indicat ȩccłiastica regula: q̃
baptizatos infantes fideliũ numero adiungit.
agunt. qd̾ ad credendũ confitendũq ꝑtineat.
tam̃ in numero credentiũ cõpitant᷑: ꝓfecto
illi qͥb sacram̃tũ defuerit. in eis habendi sunt
qͥ ñ credunt filio. atq idõ si hitiꝰ manes gr̾e̾ de
corpore ęxierint: sequent᷑. eos qd̾ dictũ ẽ. ñ usde¬
bunt itã. s ira dĩ manet suꝑ eos. Unde hoc.
quando eos clarũ ẽ. peccata ꝓpͥa ñ habere. si nec ori¬
ginali peccato teneant᷑ obnorii : Bene aut̃ ñ att¬
ia qua om̃s sub peccato funt. de qua dicit apłs
fuimꝰ enĩ & nos aliq̃ndo naturalit̃ filis ne sic̃ &e ce¬
ñ ueniat: occulta e̾ẽ. causa pot̃. iniusta ñ pot̾.
Nunqͥd enĩ iniqͥtas apud d̾̃m : absit. S pͥus scarũ

Expanded text:
an in eorum qui sunt increduli Filio? In neutro, ait alian in eorum qui sunt increduli Filio? In neutro, ait aliquis; quia cum adhuc credere non possunt, nec increduli deputandi sunt. Non hoc indicat ecclesiastica regula, quae baptizatos infantes fidelium numero adjungit. agant quod ad credendum confitendumque pertineat, tamen in numero credentium computantur: profecto illi quibus Sacramentum defuerit, in eis habendi sunt qui non credunt Filio; atque ideo si hujus inanes gratiae de corpore exierint, sequetur eos quod dictum est, Non habebunt vitam, sed ira Dei manet super eos. Unde hoc, quando eos clarum est peccata propria non habere, si nec originali peccato teneantur obnoxii? CAPUT ira, qua omnes sub peccato sunt, de qua dicit apostolus: fuimus enim et nos aliquando naturaliter filii irae sicut et cenon ueniat, occulta esse causa potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas apud
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ s u̾ba loquentis attendas. eis solis ui
loco de hacipsa re ait. panis quẽ ego dedero. caromã
ẽ ꝓ scłi uita : Scd̾m hoc enĩ etiã ad nos ꝑtinere illud
sacram̃tũ intelligimꝰ : qui tunc ñ dũ fuimꝰ. qn̾do
ista dicebat. qui ñ possumꝰ dicere ad scd̾m nos ñ ꝑti
gat. scłi nomine. homines significasse. qui nascen¬
do in hoc scłm ueniunt. Nam sic̃ alibi ato: filii
scłi huiꝰ generant & generant᷑. Ac ꝑ hoc etiã ꝑ par¬
iularũ uita caro data ẽ: quȩ data ẽ. ꝑ scłi utta. Et
si ñ manducaueruit carnẽ filii hominis: nec ipsi
habebunt ui ta. hinc ẽ. etiã illuo. Pat̾ diligit filiũ.
& omĩa dedit in manii eiꝰ. Qincredit in filiũ: habet¬
uitã ȩt̾rã. Qui aut̃ incredulus ẽ. filio. ñ habebit
uitã. s ira dĩ manet suꝑ cũ. In quogͥ horũ gene¬
re ponemꝰ infantes In eorũ qui credunt in filtum.

Expanded text:
uoluntatem, sed uerba loquentis adtendas, eis solis uiduoluntatem, sed uerba loquentis adtendas, eis solis uidloco de hac ipsa re ait: panis, quem ego dedero, caro mea est pro saeculi uita? secundum hoc enim etiam ad nos pertinere illud sacramentum intellegimus, qui tunc nondum fuimus, quando ista dicebat, quia non possumus dicere ad saeculum nogat saeculi nomine homines significatos esse, qui nascendo in hoc saeculum veniunt? Nam, sicut alibi ait, Filii saeculi hujus generant et generantur . Ac per hoc etiam pro parvulorum vita caro data est, quae data est pro saeculi vita; et si non manducaverint carnem Filii hominis, nec ipsi habebunt vitam. 28. Hinc est etiam illud, Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Qui credit in Filiueternam: qui autem incredulus est Filio, non habebit vitam, sed ira Dei manet super eum . In quo igitur horum genere ponemus infantes? in eorum qui credunt in Filium,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habebit uitã. s ait. ñ intrabit in regnũ dĩ. Nam si
illud dixisset: nulla hinc dubitatio posset oboriri. Au
quo nemo rite nisi baptitatꝰ accedit. Nisi manducaue¬
ritis carnẽ meã. & biberitis sanguinẽ meũ: ñ habebi¬
tis uitã in uobis. Quid ultra querimꝰ: Quid adhoc re¬
sponderi pot᷑. nͥ ꝑtinatia pugnaces neruos adu̾sus constã¬
tiam ꝑspicuȩ ueritatis intendat: Anuͦ qͥsqũa etiã hoc
dicere audebit. qd̾ ad pariulos hec sententia ñ ꝑtineat.
possintq sine participatione corporis huiꝰ & sangiumꝰ
in se habere uitã. qͥa ñ ait. qui ñ manducauerit. sicut
de baptismo qͥ ñ renatꝰ fuerit. s ait. siñ manducaueri¬
tis. uelut cͥos alloquens. qui audire & intelligere pote¬
terant. quod utiq ñ ualent paruuli : S qui hoc dicit:
ñ attendit. qͥa nͥ om̃s ista sententia teneat. ito sine
corpore & sanguine filii hominis utt̾a habere ñ pos¬
sint. frustra etiã ȩtas maior id curat. Pot̃ enĩ si non

Expanded text:
n habebit uitam\', sed ait: non intrabit in regnum dei. nam si illud dixisset, nulla hinc dubitatio posset oboriri. aufquo nemo rite nisi baptizatus accedit: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis uitam in uo bis. quid ultra quaerimus? quid ad hoc responderi potest, nisi pertinacia pugnaces neruos aduersus constantiam perspicuae ueritatis intendat? An uero quisquam etiam hoc dicere audebit, quod ad paruulos haec sententia non pertineat possintque sine participatione corporis huius et sanguinis in se habere uitam, quia non ait \'qui non manducauerit\', sicut de baptismo: qui non renatus fuerit, sed ait: si non manducaueritis, uelut eos alloquens qui audire et intellegere poterant, quod utique non ualent paruuli? sed qui hoc dicit, non adtendit, quia nisi omnes ista sententia teneat, ut sine corpore et sanguine filii hominis uitam habere non possint, frustra etiam aetas maior id curat. potest enim, si non
Abbreviated transcription (Latin):
Curgͦ iudiciũ ex uno delicto in condẽpna¬
tionẽ. gr̾a uͦ ex multis delictis in iustificati¬
onẽ: Nonnc si nullũ originale delictũ ẽ. ñ
solũ ad iustificationẽ gr̃a. s etiã uditiũ ad
condẽpnationẽ ex muttis delictis homines duc̾ s
ex uno delicto in condẽpnationẽ ducuntur. qͥa
oñia delicta quȩ condẽpnant᷑. exiluiꝰ uniꝰ imi¬
tatione cõmissa st̃: eadẽ causa ẽ. cur ex uno de¬
licto etiã ad iustificationẽ duci intelligant᷑. qͥa
om̃ia delicta quȩ iustificatis remittunt᷑. exaliꝰ
unꝰ imitationo cõmissa sc̃. S hoc uidelicet ñ
intestigebat apłs: cũ dicebat. luditiũ qͥdẽ exio

Expanded text:
cur ergo iudicium ex uno delicto in condemnacur ergo iudicium ex uno delicto in condemnationem, gratia uero ex multis delictis in iustificationem? nonne, si nullum est originale delictum, non solum ad iustificationem gratia, sed etiam iudicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? ex uno delicto in condemnationem ducuntur, quia omnia delicta, quae condemnantur, ex unius illius imitatione commissa sunt, eadem causa est, cur ex uno delicto etiam ad iustificationem duci intellegantur, quia omnia delicta, quae iustificatis remittuntur, ex illius unius imitatione commissa sunt. sed hoc uidelicet non intellegebat apostolus cum dicebat: iu
Abbreviated transcription (Latin):
tos habundauit. Non multos magis id ẽ.
multo plures homines. Neq eni plures trstisi¬
cantur. qu̾a condẽpnant᷑: s multo magis abunda¬
uit. Adã qͥppe ex uno suo delicto reos genutt
xp̃c aut̃ etiã quȩ homines delieta ꝓpͥe tiolun¬
tatis. ad originale in quo nati funt addiderunt.
gr̾a sua soluit atq donauit. Qd̾ euidentiꝰ in
consequentib dictt. Uerũ ultd diligentius in¬
tuere: quod ait. ob uniꝰ delictũ multos mor¬
tuos. Curem̃ ob illiꝰ uniꝰ. & non potius ab de¬
licta sua ꝑpͥa. si hoc loco intelligenda ẽ. uni¬
tatio. ñ ꝑpagatio: Ss attende qd̾ sequit᷑. Et ñ¬
Nam iudictũ quidẽ ex uno in condẽpnationẽ
gr̃a aut̃ ex miltis delictis in iustificationem.
Nunc dicant ubi locũ habeat in his u̾bis illaun¬
tatio. Ex uno inqͥs in condẽpnationẽ. Quo uno
nisi deliet ẽ hoc enĩ explanat : cũ adiungit.
grã aut̃ ex multis delictis in iristificationem.

Expanded text:
tos abundavit. » Non magis multos, id est tos abundavit. » Non magis multos, id est multo plures homines neque enim plures justificantur, quam condemnantur, sed multo magis abundavit. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae voluntatis ad originale in quo nati sunt, addiderunt, gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere, quod ait ob unius delictum multos mortuos. cur enim ob unius illius et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intellegenda est imitatio, non propagatio? sed adtende quod sequitur: et nnam iudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. nunc dicant, ubi locum habeat in his uerbis illa imitatio. ex uno, inquit, in condemnationem: quo uno, nisi delicto? hoc enim explanat, cum adiungit: gratia autem ex multis delictis in iustificationem.
Abbreviated transcription (Latin):
ricationis ade. idẽ. qui ñ dñ sua & ꝓpͥa uolun¬
tate sic̃ ille peccauerunt: s ab illo peccatũ ori¬
ginale traxerunt. qui ẽ. forma futuri. qͥa in
illo constituta ẽ. farma condempnationis futa¬
re posteris. qui eiꝰ ꝓpagine exearentim ut ex
uno om̃s in condẽpnationẽ nascerent᷑. ex qua
ñtiberat nͥ gr̾a saluaterts. Scio qͥdẽ plerosq latinos
codices sic habere. Regnauit mors ab adã usq
ad moysen. in eos qui peccauerunt in fimi¬
litudinẽ p̃uaricationis adȩ. Quod etiã ipsũ
qui ita legunt. ad eum dẽ referunt intelle¬
ctum: ut in similitudinẽ p̃uaricationis adȩ
peccasse acctpiant. qͥ mn illo peccauerunt. ut
ei similes crearent᷑. sic̃ ex homine homines.
ita expeccatore peccatores. ex morituro mori
id qd̾ a me pͥmo positũ ẽ. habent. S ñ inqͥt.
sicut delictũ : ita & donatio. Si enĩ obuniꝰ de¬
lictũ multi mortui st̃: multo magis gr̾a dĩ
& dom̃i in gr̾a uniꝰ hominis iħuap̃i in mul¬

Expanded text:
onis Adae , » id est, qui nondum sua et propria voluntate, sicut ille peccaverunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, « qui est forma futuri ; » quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui ejus propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnatione nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia Salvatoris. Scio quidem plerosque latinos codices sic habere: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, quod etiam ipsum, qui ita legunt, ad eumdem referunt intellectum; ut in similitudinem praevaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccaverunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro moritid quod a me primo positum est, habent. 14. Sed non, inquit, sicut delictum, ita et donatio. Si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu