comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uita est quȩ stat: stilla quȩ cadit:
hinc est stillicidium: quasi stilla ca¬
dens. Stiria enim grecum est.: idẽ. guita.
inde fit diminutiuum: ut dicamꝰ stilla.
Nam gutta significat doctrinã sp̃italẽ un-¬
de est illud sponsi incantico canticoꝵ. qđ
ad sponsam dicit: aperi mͥ soror mea. ami-¬
ca mea. columba mea. in maculata mea:
quia caput meũ plenũ est rore: & cincinm
mei guttis noctium. Caput xp̃i ds: cincĩ¬
ni sunt fidelium collectiones: inrore ce
guttis noctium. frigens caritas in multis
ostenditur. quã indm̃ ce ꝓximos habere
debuerunt: ideo necessarie excitat dñs fi¬
deles quõq ad predicationis studium. Stil¬
licidia autem significant lȩuia docum̃ta:
de quib dicitur instillicidiis suis letabit᷑:
cum exorietur. Quȩ adinchoantes respici¬
unt xp̃ianos: quando angusta pͥmordia.
latissima non potest introire doctrina: de
quib dicit apłs: Non potui loqui uobis
quasi spiritalib. sed quasi carnalibus:

Expanded text:
utta, quae stat: stilla, quae cadit. Hinc est stillicidium, quasi stilla cadens. Stiria enim graecum est, id est, gutta: inde fit diminutivum, ut dicamus, stilla. Nam gutta significat doctrinam spiritalem: unde est illud sponsi in Cantino canticorum, quod ad sponsam dicit: Aperi mihi, soror mea, amica mea, columba mea, immaculata mea; quia caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctium . Caput Christus Deus, cincinni sunt fidelium collectiones. In rore et guttis noctium frigens charitas in multis ostenditur, quam in Deum et proximos habere debuerunt. Ideo necessarie excitat Dominus fideles quosque ad praedicationis studium. Stillicidia autem significant levia documenta, de quibus dicitur: In stillicidiis suis laetabitur, cum exorietur . Quae ad inchoantes respiciunt Christianos, quando angusta primordia latissima non potest introire doctrina. De quibus dicit Apostolus: Non potui vobis loqui, quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus;
Abbreviated transcription (Latin):
tuam: innebula gͦ uideis uocem doctri-¬
ne suȩ dñs ꝓtulit: cum dese &riam aꝑta
narrauit. Quid est enim apercius. quã
ego &e pater unum sumus: quid aꝑtius.
quã ante abraham ego sum: sed quia au¬
ditorum mentes. infidelitatis caligo com-¬
pleuerat: quasi ȩmissum solis radiũ. nebu-¬
la inter iacens abscondebat. Nebula. uela¬
mentum est misteriorum di: quod docto¬
res scĩ meditando scrutantur: unde legit᷑
in ꝓpħa: nebula pulus pedum euis. Itẽ
nebule heretici: dequib petrus apłs: hi
sunt fontes siue aqua: ce nebulȩ turbinibꝰ

Expanded text:
tuam? In nebula ergo Judaeis vocem doctrintuam? In nebula ergo Judaeis vocem doctrinae suae Dominus protulit, cum de se etiam aperta narravit. Quid est enim apertius quam: Ego et Pater unum sumus? Quid apertius quam: Ante Abraham ego sum? Sed quia auditorum mentes infidelitatis caligo compleverat: quasi emissum solis radium nebula interjacens abscondebat. Nebula velamentum mysteriorum Dei, quod doctores sancti meditando scrutantur. Unde legitur in Propheta: Nebula pulvis pedum ejus . Item nebulae, haeretici, de quibus Petrus Apostolus: Hi sunt fontes sine aqua, et nebulae tu
Abbreviated transcription (Latin):
ebula inde dicta unde ce nubi la.
ab obnubendo scilicet. hoc est oꝑi¬
endo terram: siue quod nubes uolare fa-¬
ciat: exalant enim ualles humidȩ nebu-¬
las: &e fiunt nubes: inde nubilum. inde
niues: nebule autem ima petunt: cum
serenitas est. summa cum nubib. Misti¬
ce nebula significat aut obscuritatem scͥp¬
turam: aut erroris caliginem: unde inde¬
dicatione templi. cum nebula impleuit
domũ dñi: non poterant sacerdotes sta-¬
re. & ministrare ꝓpter nebulam. Nec sen¬
tentia suꝑbos iudeorum pontifices ac do-¬
ctores insinuat: quidum natiuitatis. xp̃i
sacram̃ta inuestigare despitiunt: debitũ
fidi sue ministerium. ꝑerroris nebulam
ꝑdiderunt. Nebula ergo sinagogam. idẽ.
domũ dñi impleuit: &e sacerdotes ꝓpter
nebulam ministrare non poterant: quia
dum intestam̃to ueteri. sensus misticos
litterȩ uelamine cooptos. inter obscuras
allegoriarum caligines. inuestigare des¬
piciunt: debitum fidei suȩ ministerium
ꝓpter nebulam ꝑdiderunt. Unde ad iob¬

Expanded text:
ebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo scilicet, hoc est, operiendo terram; sive quod nubes volare faciat. Exhalant enim valles humidae nebulas, et fiunt nubes, inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt, cum serenitas est: summa, cum nubilum. Mystice nebula significat aut obscuritatem Scripturarum aut erroris caliginem. Unde in dedicatione Templi cum nebula implevit domum Domini, non poterant sacerdotes stare et ministrare propter nebulam . Haec sententia superbos Judaeorum pontifices ac doctores insinuat, qui dum nativitatis Christi sacramenta investigare despiciunt, debitum fidei sui ministerium per erroris nebulam perdiderunt. Nebula ergo synagogam, id est, domum Domini implevit, et sacerdotes propter nebulam ministrare non poterant: quia dum in testamento veteri sensus mysticos litterae velamine coopallegoriarum caligines investigare despiciunt, debitum fidei suae ministerium propter nebulam perdiderunt. Quib
Abbreviated transcription (Latin):
uium chobar: quia fortitudo di ꝑ incar¬
nationis suȩ misterium. ꝓpinquare dig-¬
nata est peccatorum suoꝵ pondera portan¬
ti generi humano: quod abortu suo coti¬
die defluit adoꝯortem. Fons autẽ siue na¬
tatoria siloa adradicem montis syon. Iut
horis diebusq ebullit. significat baptis¬
mi sacram̃tum: unde dñs ceci nati ocłos.
sputo cum luto mixto desuꝑ liniens dixͣ
ei. uade &e laua te innatatoria silioe. qđ
interp̃tatur missus. Quid fẽc̃ dñs ꝑspicy¬
um est: illuminatio enim facta est it
caeco: sed magnum misterium comenda¬
tur inhumano genere. Easpuit int̾ram:
de saluia lutum fecit. quia uerbũ caro
factum est: &e unxit ocłos cęci: inunctus
erat: & nondum uidebat. Mittit illum
adpiscinam: que uocatur siloe ꝑtinuit
autem ad euangłistam cõmendare nob
nisi enim ille fuisset missus: nemo nr̃m
fuisset ab iniquitate dimissus. Lauit gͦ
ocłos mea piscina quȩ interp̃tatur missuᷤ.

Expanded text:
vium Chobar; quia fortitudo Dei per incarvium Chobar; quia fortitudo Dei per incarnationis suae mysterium propinquare dignata est peccatorum suorum pondera portanti generi humano, quod ab ortu suo quotidie defluit ad mortem. Fons autem sive natatoria horis, diebusqmi sacramentum: unde Dominus caeci nati oculos sputo cum luto mixto desuper liniens dicit ei: Vade, et lava te in natatoria Siloe, quod interpretatur, missus. Quod fecit Dominus, perspicuum est. Illuminatio enim facta est in caeco, sed magnum mysterium commendatur in humano genere. Exspuit in terram, et ex saliva lutum fecit, quia « Verbum caro factum est , » et unxit oculos caeci. Inunctus erat, et nondum videbat, mittit illum ad piscinam quae vocatur Siloe. Pertinuit autem ad evangelistam commendare nobiNisi enim ille fuisset missus, nemo nostrum fuisset ab iniquitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina, quae interpretatur missus.
Abbreviated transcription (Latin):
preualuisse deo. & quasi cum infirmo ita
cum carne eius luctamen inire. &e inuales¬
cere in passione eius: sicut scriptum ẽ cum
diceret. crucifige. Iuxta tropologiam tͦ¬
dam certamine posita. modo quasi ex su¬
ꝑat: quia intelligendo & sentiendo de in¬
circumscripto lumine aliquid degustat.
Ella. aber. goram. nomind fluminũ int̾ra
medorum: adquorũ montes captiuus
ductus est isrł ella inter pretatur infir¬
mitas: &e aber interpretatur liuor aut
uulnus: & goranitonsio eoꝵ. interpretat᷑:
quod significare potest eoꝵ lesionem. qͥ
de t̃raͥ eccł̃ia educti. inuolut̾atib scłi uiua:
ubi diuersa uulnera uitiorum patiuntur.
Abana fluuius:ͤ damasci. & interp̃tatur
lapides eius: designans duriciam sterilita¬
tis prauoꝵ. qui uirtutum gignere nesci¬
unt fructum. Cobar fluuius. uixta quẽ
et echiel ꝓpħa positus. uisionem uidit. in¬
terpretatur grauitudo: erechiel. uero. for¬
titudo dei. Uenit ergo erechiel uirta flu¬

Expanded text:
praevaluisse Deo, et quasi cum infirmo, ita praevaluisse Deo, et quasi cum infirmo, ita cum carne ejus luctamen inire, et invalescere in passione ejus, sicut scriptum est, cum diceret: Crucifige . Et tamr. Et Iacob, qui cum angelo contendit, uniuscuperat, quia intelligendo et sentiendo de incircumscripto lumine aliquid degustat. Ella, Aber, Gozam nomina fluminum in terra Medorum, ad quorum montes captivus ductus est Israel. Ella interpretatur infirmitas: et Aber interpretatur livor, aut vultus: et Gozan, tonsio eorum interpretatur: quod significare potest eorum laesionem, qui de terra Ecclesiae educti in voluptatibus saeculi vivunt, ubi diversa vulnera vitiorum patiuntur. Abana fluvius Damasci, et interpretatur, lapides ejus, designans duritiam sterilitatis pravorum, qui virtutum gignere nesciunt fructum. Chobar fluvius, juxta quem Ezechiel propheta positus visionem vidit, interpretatur, gravitudo: Ezechiel vero, fortitudo Dei. Venit ergo Ezechiel juxta flu
Abbreviated transcription (Latin):
danis. aquȩ que inferiores sunt decurre¬
rent atq defcerent: quȩ autem desuꝑ ue¬
nerunt. inmulta mole consisterent: illa
pars hominum. qui postquam scm̃ bap-¬
tisma consecunt᷑. se ipsos rursus ad nego¬
tia scłi ce ilecebras libidinum tradunt. ce
cum auaricia salsum poculum bibunt.
mea parte aquarum designatur. quȩ in
mare ꝓfluit. atq insalsis fluctibus depe¬
rit. Pars uero illa quȩ cum stabilitate ꝑ¬
manet. &r dulcedinem suam seruat. desi-¬
gnat eos qui acceptum dei munus in decli-¬
nabiliter tenent. Iacob. fluuius est. oe inter¬
pretatur luctam̃ uł arena: quia transmisso¬
eo. luctatus iacob adu̾s eũ qͥ sͥ apparuerat
uocat᷑ ÷ ifrl̃. fluit autem int̾ ammaũ hoc
est philadelphiam. & galasan inquarto eiꝰ
miliario: ce ultra ꝓcedens. iordani fluiio
cõmiscetur. luctam̃ autem uiri qui cum
ficat passionem xp̃rubi uisus est iacob in
iudeoꝵ tipo. hoc est. incorporis sui sobole

Expanded text:
danis, aquae, quae inferiores sunt decurredanis, aquae, quae inferiores sunt decurrerent, atque deficerent; quae autem desuper venerunt, in multa mole consisterent; illa pars hominum qui postquam sanctum baptisma consequuntur, se ipsos rursus ad negotia saeculi, et illecebras libidinum tradunt, et cum avaritia salsum poculum bibunt, in ea parte aquarum designatur, quae in mare profluit atque in salsis fluctibus deperiit: pars vero illa, quae cum stabilitate permanet et dulcedinem suam servat, designat eos, qui acceptum Dei munus indeclinabiliter tenent. Jaboc fluvius est et interpretatur arena, vel luctamen: quo transmisso, luctatus Jacob adversus eum, qui sibi apparuerat, vocatus est Israel. Fuit autem inter Amman, hoc est, Philadelphiam et Garasan in quarto ejus milliario, et ultra procedens Jordani fluvio commiscetur. Luctamen viri, qui cum raret passionis Domini, ubi visus est Jacob in Judaeorum typo, hoc est in corporis sui sobole
Abbreviated transcription (Latin):
in mare mortuũ influit. Misticȩ autẽ iorda¬
nis qui interprȩtat᷑ descensio eoꝵ. & in qͦ
saluator baptiiãtus est. baptismi gr̃am si¬
gnificat: ubi deponere debemus ueterem
hominẽ cum a ctibus suis: e induere
nouum qui scd̃m dm̃ creatus.ẽ. ini̾ticia
& scitate ueritatis: ubi &e descendere de suꝑ¬
bia diabolica debemus. humilitatis ac man¬
suetudinis xpisti participes esse. Iriplicẽ
gͦ ob causam saluator ab ioħe accepit bap¬
tismũ. pͥmum. quia hõnatꝰ erat ut om¬
nem iusticiamee humilitatẽ legis im¬
pleret: scd̾o. ut baptismate suo ioħis bap¬
tisma comꝑbaret: tercio ut iordanis aquas
scificans. ꝑ descensionem columbȩ. sp̃s scĩ
in lauacro credentiũ monstraret aduen¬
tum. Quod autem iniħu naue scriptũ est.
ubi detransitu filiorum isrł ꝑiordanis al¬
ueum cõmemoratur. qd sacerdotes qui
portabant archam fȩderis dm̃. cum po¬
suerint uestigia pedum suoꝵ. inaquis ior¬

Expanded text:
in mare Mortuum influit. Mystice autem Jordain mare Mortuum influit. Mystice autem Jordanis, qui interpretatur, descensio eorum, et in quo Salvator baptizatus est, baptismi gratiam significat, ubi deponere debemus veterem hominem cum actibus suis, et induere novum, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis ; ubi et descendere de superbia diabolica debemus, et humilitatis ac mansuetudinis Christi participes esse. Triplicem ergo ob causam Salvator ab Joanne accepit baptismum ; primum, ut quia homo natus erat, omnem justitiam et humilitatem legis impleret; secundo, ut baptismate suo Joannis baptisma comprobaret; tertio, ut Jordanis aquas sanctificans per descensionem columbae, Spiritus sancti in lavacro credentium monstraret adventum. Quod autem in Jesu Nave scriptum est , ubi de transitu filiorum Israel per Jordanis alveum commemoratur, quod sacerdotes, qui portabant arcam foederis Domini, cum posuerunt vestigia pedum suorum in aquis Jor
Abbreviated transcription (Latin):
adexponendam p̾dicationẽ eius. &e mira¬
culorum facturamꝰ: &e uelociter transeurreis
om̃ia. atq passionẽ dñi ce resurrectionẽ des-¬
cribens: eum ascendisse ad cȩlos discipłoq
dñm co llaudasse intemplo. breuit᷑ ce suc¬
cincte omĩa comp̃hendit. Eufrates enĩ
fluiius. qui interp̃tatur frugifer. siue
crescens. optimȩ conuenit euangłio ioħis.
qui de diuina generatione saluatoris in¬
choans. maxime eaque addiuinam eius
nat᷑am exponenda ꝑtinebãt descͥpsit. ⁊ sic t̾rã
eccłiȩ adgerm̃ sp̃itale oe fructum uirtu¬
tum ꝓferendũ irrigauit: scientiȩq spiri-¬
talis illi opes contulit. Iordanis fluuius.
aduobuᷤᷤ fontib nominatur: quoꝵ alter
uocat᷑ ior. alter danz his igitur ꝓcul ase di¬
stantib. inunum alueum federatis. iorda¬
nis deinceps appellatur. Nascitur autem
sublibano monte. cr diuidit uideam. ce ara-¬
biam: qui ꝑ multos circuitus. uixta hiericͥo.

Expanded text:
ad exponendum praedicationem ejus, et miraad exponendum praedicationem ejus, et miraculorum facturam: et velociter transcurrens omnia, atque passionem Domini et resurrectionem describens, eum ascendisse ad coelos, discipulosque Dominum collaudasse in templo, breviter et succincte omnia comprehendit. Euphrates enim fluvius qui interpretatur frugifer, sive crescens, optime convenit Evangelio Joannis, qui de divina generatione Salvatoris inchoans, maxime, quae ad divinam ejus naturam exponendam pertinebant, descripsit, et sic terram Ecclesiae ad germen spiritale et fructum virtutum proferendum irrigavit, scientiaeque spiritalis illi opes contulit. Jordanisque fluvius a duobus fontibus nominatur, quorum alter vocatur Jor, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Jordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Judaeam et Arabiam: qui per multos circuitus juxta Hiericho
Abbreviated transcription (Latin):
operum ꝓferat. Unde cẽ ipse euangłista
ineccłiastica historia describitur. inethio¬
pie partib ipsum euangłium predicasse:
cr martirio consũmatum esse. Gan ges
uero hoc est phison qui int̾pretat᷑ caterua.
siue oris mutatio. significat euangłiũ
marci: quod de genealogia saluatoris
scdoꝯ carnem parum narrat. Deprȩdicati¬
one autem eius &e de miraculis. car terua¬
tim quȩ cȩteri euangłiste plenius narratł.
in unum codicem colligit: &e sic ad passio¬
nem xp̃i ꝑueniens. resurrectionẽq amortu-¬
is. incelumᷤ a scendisse. &e apłos post ascensi¬
onẽ eius. mundo predicasse demonstrat.
ligris quoq bene potest conuenire euan¬
głio lucȩ: qui pͥmum asacerdotio ⁊ acha-¬
riȩ. & denatiuitate ioħis incipiens: ad nun-¬
ciationẽ angłi ad mariamꝯ uirginẽ. & na-¬
tiuitatẽ saluatoris consequenter enun¬
ciat: sicq genealogiam euis circa baptis¬
matis narrationẽ cõmemorans. transiit

Expanded text:
operum proferat. Unde et ipse Evangelista operum proferat. Unde et ipse Evangelista in ecclesiastica historia describitur in Aethiopiae partibus ipsum Evangelium praedicasse et martyrio consummatus esse. Ganges vero, hoc est Phison, qui interpretatur caterva, sive oris mutatio significat Evangelium Marci, quod de genealogia Salvatoris secundum carnem parum narrat: de praedicatione autem ejus, et de miraculis catervatim, quae caeteri Evangelistae plenius narrant, in unum codicem colligit: et sic ad passionem Christi perveniens, resurrectionemque a mortuis, in coelum eum ascendisse, et apostolos post ascensionem ejus mundo praedicasse demonstrat. Tigris quoque bene potest convenire Evangelio Lucae, qui primum a sacerdotio Zachariae, et de nativitate Joannis incipiens, annuntiationem angeli ad Mariam virginem, et nativitatem Salvatoris consequenter enuntiat; sicque genealogiam ejus circa baptismatis narrationem commemorans transit
Abbreviated transcription (Latin):
tas interpretat᷑. Misticȩ autem hi qua¬
tuor fluuii ut supradictum est qua tu¬
or euangłia significant: quȩ qua tuor
euangłistȩ conscripserunt. Nam geon
fluuius. qui interpretat᷑ pectus. siue prȩ¬
ruptum significat euangłium mathei.
qd pͥmũ conscriptũ est ab ipso auctore.
hebraiea lingua: ce agenealogiis salua¬
toris incipiens. breuiter natiuitatẽ dñi
notat. magorumq aduentum ad ipsũ
saluatorẽ or paruuloꝵ ab herode occisionẽ:
postea baptismũ eius cõmemorat. & inde-¬
serto ieiunium atq temptationes. quib
adiabolo temptatꝰ estimox ad pͣdicationẽ
euangłii &e miraculorũ facturam tran-¬
sit: sicq adpassionẽ eius ꝑueniens. resurre¬
xisse eum amortuis ostendit. ce discipłis
ingalilea apparuisse. or ad predicationẽ
euangłii eos misisse. &e t̾ram ethiopie ce sp̃i¬
talis egipti. uiuiᷤ fluentis dogmatum ir-¬
rigat: quatinus fructum fidei ce bonoꝵ

Expanded text:
tas interpretatur. Mystice autem hi quatas interpretatur. Mystice autem hi quatuor fluvii ut supra dictum est quatuor Evangelia significant, quae quatuor Evangelistae conscripserunt. Nam Geon fluvius, qui interpretatur pectus, sive praeruptum, significat Evangelium Matthei, quod primum conscriptum est ab ipso auctore Hebraica lingua, et a genealogiis Salvatoris incipiens, breviter nativitatem Domini notat, magnorumque adventum ad ipsum Salvatorem, et parvulorum ab Herode occisionem, postea baptismum ejus commemorans, et in deserto jejunium atque tentationes, quibus a diabolo tentatus est, mox ad praedicationem Evangelii, et miraculorum facturam transit; sicque ad passionem ejus perveniens, resurrexisse eum a mortuis ostendit, et discipulis in Galilaea apparuisse, et ad praedicationem Evangelii eos misisse: et terram Aethiopiae et spiritales Aegypti quatuor fluentis dogmatum irrigat, qua fructum fidei et bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
de lacu: dequo inmeridiem uersus ex¬
cipitur egipto: ubi aquilonis flatibus
reꝑcussus. aquis retro luctantibus inty¬
mescit: &r inundationẽ egipti facit. Gã¬
ges fluuius. quem phison scã scriptã
cognominat: exiens de paradiso. ꝑgit
acdindiȩ regiones. Dictus autem phison.
idest caterua: quia decẽ fluminib ma¬
gnis sibi adiunctis. impletur &e efficit᷑
unus. Gan ges autẽ uocatus agan ga¬
ro rege indiȩ: fertur autem mli mͦ exal¬
tari: ce suꝑ orientis t̾ras erumpere. ligͥs
fluuius mesopotamie. deparadiso exo¬
riens. &x ꝑgens contra assirios. ce pos t
multos circuitus in mare mortuum inflo¬
ens uocatus autem hoc nomine. ꝓpter
uelocitatẽ: instar bestiȩ trgridis. nimia
ꝑnicitate currentis. Eufrates. fluuius
mesopotamie. deparadiso exoriens. copio¬
sisimus geminis: qui ꝑmediam babiloni¬
am influit. Hic afrugib uł abubertate
nom̃ accepit: nam ębraicȩ eufrata fertili¬

Expanded text:
de lacu, de quo in meridiem versus exde lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi aquilonis flatibus repercussus aquis retro luctantibus intumescit et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura cognominat, exiens de Paradiso, pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est, caterva; quia quindecim fluminibus magnis sibi adjunctis impletur et efficitur unus. Ganges autem vocatus a Gange rege Indiae; fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens, et pergens contra Assyrios, et post multos circuitus in mare Mortuum influens. Vocatus autem hoc nomine propter velocitatem, instar bestiae tigridis nimia pernicitate currentis. Euphrates fluvius Mesopotamiae, de Paradiso exoriens, copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit. Hic a frugibus vel ab ubertate nomen accepit. Nam Hebraice euphrata, fertili
Abbreviated transcription (Latin):
fiduciam. quod influat iordanis inoseiꝰ
fluuii noĩe generis humani decursio
designatur quȩ uelud afontis sui origi¬
ne nascendo surgit: & quȩ ad una deflu-¬
ens moriendo ꝑtransit. Iordanis autẽ ap¬
pellatione: baptirati signant᷑. Quasi gͦ
diceret: ante mundi redẽptorem. mun-¬
dum uehemoht ñ miratus absorbuit.
sed qd est acrius. & iam post redemptoriᷤ
aduentum. quosdam qui baptizati sunt
deglutire se confidit. Quidã autem flu-¬
uioꝵ. ꝓpriis excausis nomina acceperuł:
exquib non nulli notandi sunt. qui in
historiis celebres memorant᷑. Qeon fliuuiꝰ
deparadiso exiens. atq uniuersam ethi-¬
opiam cingens: uocatus hoc nomine.
qđ increm̃to sue exundationis t̾ram
egipti irrig et. Se enim grece: latine t̃¬
ram significat: hic apud egiptios nilus¬
uocatur. ꝓptꝰ luum quem trahit: qui ef¬
ficit fecunditatem: unde & nilus dictus. ẽ.
tinȩ melo dicebatur: apparet autẽ in nili-¬

Expanded text:
fiduciam, quod influat Jordanis in os ejus . fiduciam, quod influat Jordanis in os ejus . Fluvii nomine humani generis decursio signatur, quae velut a fontis sui origine nascendo surgit, et ad ima defluens moriendo pertransit. Jordanis autem appellatione baptizati designantur. Quasi ergo diceret: Ante mundi Redemptorem mundum Vehemoth non miratus absorbuit: sed quod est acrius etiam post Redemptoris adventum, quosdam, qui baptizati sunt, deglutire se posse confidit. Quidam autem fluviorum propriis ex causis nomina acceperunt. Ex quibus nonnulli notandi shistoriis celebres memorantur. Geon fluvius de Paradiso exiens atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine quod incremento suae exundationis terram Aegypti inriget; γῆ enim Graece, Latine terram significat. Hic apud Aegvocatur propter limum, quem trahit, qui efficit fecunditatem. Unde et Nilus dictus est, tine Melo dicebatur. Apparet autem in Nili
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum inundationẽ significãt: ut
est illud suꝑ flumina babilonis. illic se¬
dimꝰ & fleuimꝰ. Contemplandũ est aũt.¬
qd ñ dicit influminibꝰ: sed suꝑ flumina.
Nam qui ad huc influminib istis
sunt. peccatoꝵ inundatione rapiunt᷑ qui
uero suꝑ ripas salui secdent: iam ab illis
fluctib diuino munere sunt liberatilIn-
de scĩs alibi dicit: flumina ꝑtransibunt
pede: hoc est mundi huius turbida flu-
bunt gressu. ad fut᷑am patriam: ubi gau-¬
dii nr̃i est ce salutis et̾̃nȩ origo p̃parata.
flumina. impetus ꝑsecutionis in canticis
canticorum.: aquȩ multȩ non potuerunt
ex tinguere caritatẽ: neᷤ flumina obrue-¬
rent illam: flum̃. philosophia huiꝰ mundi.
uł ddogna hexeticoꝵ. inpsalterio: tu ex sic¬
casti flumina ethan: qui interp̃tat᷑ fortis.
idest diabolus: dequo in euangłi dicitur:
cum fortis armatus custodit atrium suũ:¬
&e cȩtera. Item alio modo in iob ab sorbe¬
bit fluuium & non mirabitur: &e habebit

Expanded text:
gnificant, ut est illud: Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus . Contemplandum autem, quod non dicit, in fluminibus, sed, super flumina. Nam qui adhuc in fluminibus istis sunt, peccatorum inundatione rapiuntur; qui vero super ripas salvi sedent, jam ab illis fluctibus divino munere sunt liberati. Unde de Sanctis alibi dicit: Flumina pertransibunt pede , hoc est, mundi hujus turbida fluenbunt gressu ad futuram patriam, ubi gaudii nostri est et salutis aeternae origo praeparata. Flumina impetus persecutionis in Canticis canticorum: Aquae multae non potuerunt extinguere charitatem, nec flumina obruent illam . Flumen philosophia hujus mundi vel dogma haereticorum in Psalterio: Tu exsiccasti flumina Ethan , qui interpretatur, fortis, id est, diabolus, de quo in Evangelio dicitur: Cum fortis armatus custodit atrium suum, etc. . Item alio modo in Job: Absorbebit fluvium, et non mirabitur, et habebit
Abbreviated transcription (Latin):
luuius. est ꝑhennis aquarum de¬
cursus: afluendo ꝑpetim dictus:
ꝓprie autem flumen. aqua ipsa.
fluuius: cursus aquȩ prius autem flum̃
quã fluuius: idẽ. prior aqua quã decursus.
Duo sunt autem fluminũ genera: unum
torrens. alterum uiuum: dequo uirgilius:
donec me flumine uiuo abluero. Lorrens
est aqua ueniens cum impetu: dictus auͣt
torrens: quia pluuia crescit. siccitate torres¬
cit. idẽ. arescit. Allegoria fluuii seu flumi¬
nis aliquando inbonam partem: aliqͣndo
incontrariam uertitur. Inbonam partẽ
flumina accipiunt᷑: ubi saluator dicit:
qui in me credit. flumina inquit deuen¬
tre eius fluent a quȩ uiue: idẽ. gr̃ȩ sp̃ita¬
les. de cordis secreto emanant. Sic ce il
dei. idẽ. eccłam dei. & alibi: flumen dĩ re¬
pletũ ẽ aqua: similiter ce̾ illud psalmiste
ubi ait excelsatua ce fluctus tui suꝑ me tran¬
sierunt. Excelsa uero ce fluctus adscript᷑as
sacras competent̃ aptamus: ipse sunt eñi.
quas suꝑus abissus uocauit: ubi ce para¬

Expanded text:
luvius est perennis aquarum decursus, a fluendo perpetim dictus. Proprie autem flumen aqua ipsa: fluvius, cursus aquae. Prius autem flumen quam fluvius, id est, prior aqua quam decursus. Duo sunt autem fluminum genera, unum torrens, alterum vivum. De quo Virgilius: Donec me flumine vivo abluero. Torrens est aqua veniens cum impetu. Dictus autem torrens, quia pluvia crescit, siccitate torrescit, id est, arescit. Allegoria fluvii seu fluminis aliquando in bonam partem, aliquando in contrariam vertitur. In bonam partem flumina accipiuntur, ubi Salvator dicit: Qui in me credit, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae , id est, gratiae spiritales de cordis secreto emanant. Sic etiam Dei , id est, Ecclesiam Dei. Et alibi: Flumen Dei repletum est aqua . Similiter et illud Psalmistae, ubi ait: Excelsa tua et fluctus tui super me transierunt . Excelsa vero et fluctus ad Scripturas sacras competenter aptamus. Ipsae sunt enim, quas superius abyssos vocavit, ubi et para
Abbreviated transcription (Latin):
ũb tonantib ĩpleuert. Increchiele aũ mul¬
la iacob. et forces isaie. et glatliꝰ bis acutꝰ. u̾ł
euangłia sibi coherentia: quoꝵ cursꝰ et sta¬
t᷑a tendit ad celũ. Deplaustͥs ingenesi scͥp
trim ẽ. qđ miserit pharao ꝑ ioseph plau¬
stra adsubuehentũ senẽ tacob. et paruulos
eius. in quo designantur solatia oportu¬
na p̾buisse doctores infirmis auditorib.
quo faciliꝰ possint it̃ p̾sentis uite transire
debo suꝑ uos. sic̃ stridet plaustrũ honuis¬
tum feno. et ꝑibit fuga auoloce. et cet̾a. uͥ¬

Expanded text:
verbis intonantibus impleverunt. In Ezechiele autem mulla Jacob , et forceps Isaiae , et gladius bis acutus: vel Evangelia sibi cohaerentia, quorum cursus et statura tendit ad coelutum est , quod miserit Pharao per Joseph plaustrum ad subvehendum senem Jacob et parvulos ejus: in quo signatur solatia opportuna praebuisse doctores infirmis auditoribus, quo facilius possint iter praesentis vitae transire.debo super vos, sicut stridet plaustrum onustum feno, et peribit fuga a veloce, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
arrũ acardine rotar̃ dictũ. unde et currꝰ
dicti qd rotas ħre uidentim. Rota aut̃
dicta qđ ruat: et rotundũ arota uocarũ. Re¬
da genus uehicłi.iiii. rotar̃. has antiqͥ re¬
tas dicebant: ꝓpt̾ qd̃ haberent rotas. Car¬
pentũ pompaticũ uehicłi geniis: quasi cariũ
põpancũ. plaustrũ uehicłm duar̾ rotarũ.
qͥb onera deferunt᷑: et dictũ plaustrũ qͥa
uoluitur. qͣsi dr̃et pilastrũ. Rota aũ mistice¬

Expanded text:
arrum a cardine rotarum dictum; unde et currus dicti, quod rotas habere videntur. Rota autem dicta quod ruat; et rotundum a rota vocatum. Reda genus vehiculi quattuor rotarum. Has antiqui retas dicebant, propter quod haberent rotas. Carpentum pompaticum vehiculi genus est, quasi carrum pompaticum. Plaustrum vehiculum duarum rotarum quo onera deferuntur: et dictum plaustrum, quia volvitur, quasi diceret pilastrum. Caracuti
Abbreviated transcription (Latin):
hominum in sitam cordis duriciã sed oe
flumina cũ insolitis aucta imbrib. ultra
consuetudinem uł diurturnitatem. uł
magnitudinem redundant. multaq
ꝓsternunt: oe ipsa diluuium dicuntur.
Sciendum autem flumina cum supͣmo-¬
dum crescunt. non tantum ad presens
a fferre dãpna: sed or iam aliqua signi¬

Expanded text:
hominum insitam cordis duritiam. Sed et hominum insitam cordis duritiam. Sed et flumina cum insolitis aucta imbribus ultra consuetudinem, vel diuturnitatem vel magnitudinem, redundant multaque prosternunt, et ipsa diluvium dicuntur. Sciendum autem, flumina cum supra modum crescunt, non tantum ad praesens inferre damna, sed etiam et aliqua signi
Abbreviated transcription (Latin):
iluuium dictum: quod aqua¬
rum clade. omĩa quȩ munda¬
uerit deleat. Erimũ diluiuium extitit
sub noc. quando hominum sceleribus of¬
fensus omp̃s ds. toto orbe contecto. dele¬
tis cunct̾s unum. spacium cęli fuit ac
pelagi: cuius indicium actenus uidemꝰ
inlapidibus: quos inremotis montibus.
concis ce ostreis concretos. seꝑe & iam ca¬
uatos aquis uidere solemꝰ. Scdm dilu¬
uium fuit in achaia. patriarche iacob ⁊
ogigi tpribus: qͥ eleusinȩ conditor &
rex fuit: nom̃ꝙ loco ce temꝑi dedit. ler¬
cium diluuium inthessalia moysi uł
amfictioni temꝑib fuit: qui t̾cius post
cicropem regnauit. cuius temꝑib aqua¬
rum illuiues. maiorem partem popłoꝵ
thessalie absumpsit. paucis ꝑrefugia
montium liberatis. maxime inmonte
regno potiebatur: qui tunc ad seratib
confugientes. susceptos ꝑgemina par¬
nasi iuga fouit. &e aluit: Aquo ꝓpterea
genus hominũ. grecorum fabulȩ. ex la¬
pidibus repatatum ferunt: abes ꝓpter

Expanded text:
iluvium dictum, quod aquarum clade omnia, quae inundaverit, deleat. Primum diluvium exstitit sub Noe, quando hominum sceleribus offensus Omnipotens, toto orbe contecto, deletis cunctis, unum spatium coeli fuit fecit ac pelagi; cujus indicium hactenus videmus in lapidibus, quos in remotis montibus, conchis et ostreis concretos, saepe etiam cavatos aquis videre solemus. Secundum diluvium fuit in Achaia, Jacob Patriarchae et Ogygi temporibus qui Eleusinae conditor et rex fuit, nomenque loco et tempore dedit. Tertium diluvium in Thessalia Moysi vel Amphyctionis temporibus fuit, qui tertius post Cecropem regnavit. Cujus temporibus aquarum illuvies majorem partem populorum Thessaliae absumpsit, paucis per refugia montium liberatis, maxime in monte regno potiebatur, qui tunc ad se ratibus confugientes susceptos per gemina Parnasi iuga fovit et aluit. A quo propterea genus hominum Graecorum fabulae ex lapidibus reparatum ferunt ab eo propter
Abbreviated transcription (Latin):
competenter aduertimꝰ: popło suo. signi¬
ficat xp̃iano: quem desacri baptismatis
munere adquisuut: sub iunxit oe iam: ce
bndicet popłm suũ in pace: non dixit be
nedicent. sed benedicet. quia unus. ẽ. dñs
meam relinquo uobis: una est enim pax¬
patris. ce filii. ce sp̃s scĩ. Item in contrariã
partem ponit᷑ diluiuum. in illo uersu qͦ ꝓ¬
pħa ait: indiluuio aquarum multarũ
ad eum non adproximabunt. Diluuium
enim aquarum multarum est. error homi¬
nũ pessimoꝵ. qui uariis prauitatib flu¬
ctuantes. multiplices sͥ doctrinas constito¬
unt: quas auero magistro nullatenus ac-¬
ceperunt. Quȩ sententia maxime hȩreti¬
cos arguit: qui indiluuio ꝑuersitatis suȩ.
tempestuosas &e naufragas excitat
questiones.¬

Expanded text:
competenter advertimus. Populo suo signicompetenter advertimus. Populo suo significat Christiano, quem de sacri baptismatis munere conquisivit. Subjunxit etiam: Et benedicet populum suum in pace. Non dixit, benedicent, sed benedicet, quia unus est Dominumeam relinquo Patris et Filii, et Spiritus sancti. Item in contrariam partem ponitur diluvium in illo versu, quo Propheta ait: In diluvio aquarum multarum ad eum non approximabunt . Diluvium enim aquarum multarum est error hominum pessimorum, qui variis pravitatibus fluctuantes, multiplices sibi doctrinas constituunt, quas a vero magistro nullatenus acceperunt. Quae sententia maxime haereticos arguit, qui in diluvio perversitatis suae tempestuosas et naufragas excitant quaestiones.
Abbreviated transcription (Latin):
psalmistȩ qua dicit. dñs diluuium in¬
habitat. &r sedebit dñs rex inȩt̾̃num:
intercio ordine ad truntatis complexi¬
onem mirabili dispositionẽ peruenit
dicendo enim inhis duobus uersiculis ter¬
cio. dñs: ostendit scãm trinitatem diluiuo
idẽ. aquis baptismatis inhabitare. sic̃ in
euangłio dictum. ẽ: euntes baptirate om̃s
gentes. in nomine patris &e filii. ce sp̃s sci.
Sed quȩramus cur hic diluuium ꝓsacris
fontib positum est: merito: qm̃ illud qđ
factum est sub noe baptismatis gerebat¬
sacri imaginẽz nam sicut istud purgat
animas peccatoꝵ sordib ita ce illud dilu¬
uium mundi crimina ꝓbͦ sa deleuit. Me¬
rito ergo ꝓbaptismate diluuium positũ
est: ad cuius similitudinem constat ef¬
fectum: nam quod t̃tio. dñs repetiit. sine
distinctione ꝑsonarum. licet intelligi pri¬
habitat. Sequitur & sedebit dñs rex in et̃¬
num: hoc autem de filio recte intelligimꝰ
Uñs uirtutem popło suo dabit: depatre

Expanded text:
dicit: Dominus diluvium inhabitat, et sedebit Dominus rex in aeternum : in tertio vero ordine ad Trinitatis complexionem mirabili dispositione pervenit. Dicendo enim in his duobus versiculis tertio, Dominus, ostendit sanctam Trinitatem diluvio, id est, aquis Baptismatis inhabitare, sicut in Evangelio dictum est: Euntes baptizate omnes gentes, in nomine Patris et Filii, et Spiritus sancti . Sed quaeramus, cur hic diluvium pro sacris fontibus positum est? Merito; quoniam illud quod factum est sub Noe, baptismatis sacri gerebat imaginem. Nam sicut istud purgat animas peccatorum sordibus, ita et illud diluvium mundi crimina probrosa delevit. Merito ergo pro baptismate diluvium positum est, ad cujus similitudinem constat effectum. Nam quod tertio, Dominus repetiit sine distinctione personarum licet intelligi priuvium inhabitat. Sequitur: Et sedebit Dominus rex in aeternum . Hoc autem de filio recte intelligimus. Dominus virtutem populo suo dabit: de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
actꝰ uitꝰ. atq luctatio. Und̾̃ fertͣ quẽ¬
exilire inaltũ: est enĩ saltꝰ altiꝰ exi¬
tare. totis uirib in dño gaud̾e: sic̃ in libͦ
regũ de dauuid dtͣ et saltauit corã archa
dm̃ totis uirib: et inaliam partẽ ineuͭ

Expanded text:
iactus, virtus atque luctatio. Unde ferunt queni exilire in altum: est enim saltus altius exitare totis viribus in Domino gaudere: sicut in libro Regum de David dicitur: Et saltavit coram arca Domini totis virib
Abbreviated transcription (Latin):
De cursy
auelocitate crurumuocat᷑: est enĩ
turs celeritas pedum. Mistice aũ cursꝰ
ad transitum presentis uitȩ ꝑtinet. uł
certaminis agonẽ qͦ milites. xp̃i in hoc
mundo laborant. Uñ dic̃ apłs nescitis
qd̾ hiꝰ stadio currunt: om̃s quidẽ cur¬
runt. s imꝰ accipitbrauiũ . uos qͥdẽ sicctir¬
actus dictus aiaciendo: unde et piscatoꝵ
rete iaculum drͣ: huic arti usus ẽ.
arreptos lapides ꝓculferire: hastas pon
uirtus ꝑtinet ad exercitium spiritale.
ut inuirtutib uincamus. et uicia
suꝑemus:¬

Expanded text:
. Cursus a velocitate crurum vocatur: est enim cursus celeritas pedum. Mystice autem cursus ad transitum praesentis vitae pertinet, vel certaminis agonem quo milites Christi in hoc mundo laborant: unde dicit Apostolus: Nescitis quod hi qui in studio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium. Vos quidem sic curI. De jactu. Jactus dictus a jaciendo; unde et piscatorum rete jaculum dicitur. Huic arti usus est acceptos lapides procul ferire, hastas pondVirtus pertinet ad exercitium spiritale, ut virtutibus vincamus, vitia superemus
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ eqͦris fremitꝰ obdormit: quando
crebrescente int̾ medios uirtutum nisꝰ.
uł ipso nr̃arum cogitationũ impetu. fi¬
dei splendor obtenebrescit: spei celsitu¬
do contabescit: amoris flamma refri¬
gescit. Uerum int̾ huiꝰmodi ꝓcellas ad
illum necesse ẽ gub̃natorem curramꝰ:
illum sedulo excitem. qͥ ñ seruiat s im¬
peret uentis: mox tempestates compes¬
cet: refundet tranqͥulitatem : portum
salutis indulgebit.

Expanded text:
inter aequoris fremitus obdormit, quando inter aequoris fremitus obdormit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus vel ipso nostrarum cogitationum impetu, fidei splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit. Verum inter hujuscemodi procellas ad illum necesse est gubernatorem curramus, ilium sedulo excitemus, qui non serviat sed imperet ventis, mox tempestates compescet, refundet tranquillitatem, portum salutis indulgebit.
Abbreviated transcription (Latin):
placionis sublimitate suspendit᷑. quicqͥd
ꝑfecte conspicere p̃ualet ds non ẽ. Cum
uͦ subtile aliqͥd conspicit. hoc est qͦd dein¬
comp̃hensibili substantia et̾nitatis audit.
Quasi enimsibilum tenuis aurȩ ꝑcipit:
cum saporem incircum scͥptȩ ueritatis. cõ¬
templatione subita subtilit̾ degustamꝰ.
Tranqͥllitas autem pelagi quam altanũ
uocant. pacem ȩccłiȩ sig̾cat in mundo:
tempestatem in mundo fact̾am. ad opta¬
tum et̾nȩ qͥetis portum. studet secura ꝑ¬
uenire. Sic̃ in illa nauigatione dñi cũ
discipłis in naui.cum nauicła oꝑiretur
fluctib. surgens dñs imꝑauit uentis ⁊
mari: ⁊ facta ẽ tnquillitas magna. Tro¬
poloice autem ce nos singłi catholica
fide instructi:⁊ signo dñicȩ crucis im¬
buti. dum scłm relinquere disponimꝰ.
nauem ꝓfect̾o cum iħu conscendimꝰ.: ui¬
mare transire possimus. S qͥñ dor¬
mitauit neq obdormiet. isrł custodiẽs
semꝑ: nob̃ tam̃ sepe nauigantibꝰ. qͣsi

Expanded text:
onis sublimitate suspenditur, quidquid perfecte conspicere praevalet, Deus non est: cum vero subtile aliquid conspicit, hoc est, quod de incomprehensibili substantia aeternitatis audit. Quasi enim sibilum tenuis aurae percipimus, cum saporem incircumscriptae veritatis contemplatione subita degustamus. Tranquillitas autem pelagi, quam altanum vocant, pacem Ecclesiae significat in mundo: tempestatem in mundo factam ad optatum aeternae quietis portum studet secura pervenire: sicut in illa navigatione Domini cum discipulis in nave, cum navicula operiretur fluctibus, surgens Dominus imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna . Tropologice autem et nos singuli catholica fide instructi, et signo Dominicae crucis imbuti dum saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, mare transire conamur. Sed qui non dormitabit neque obdormiet Israel custodiens semper, nobis tamen saepe navigantibus quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ura ab aere dicta quasi aeria. qͦd lenis
sit motꝰ aeris: agitatꝰ enim aer: aurã fa¬
cit. Unde ⁊ lucretius aerias auras dicit.
Altanꝰ qui inpelago est: ꝑ diriuationem
ab alto id ẽ mariuocat᷑. Nam alt̾ ẽ flatꝰ
in ripis: quem diximꝰ auram. Nam aura
in t̾ra est. Aura sig̾cat tͣnhuillitatem bonȩ
m̃tis: contemplantis dm̃. Unde helyas stãs
inmonte corã dño. cum uidet uentum
gnͣdem subu̾tentem in ontes ait: non in
spudñs. ⁊ post commotionem ignis dixit.
ñ inigne dñs. ⁊ post ignem sibilus aurȩ te¬
nuis. Qd cum uidisset helyas. oꝑuit uul¬
tum suũ pallio: i eg̾ssꝰ stetit in ostio spelũ

Expanded text:
ura ab aere dicta, quasi aeria, quod levis sit motus aeris. Agitatus autem aer auram facit. Unde et Lucretius dicit aerias auras. Altanus qui in pelago est, per derivationem ab alto, id est mari, vocatur. Nam alter est flatus in ripis, quem diximus auram: nam aura in terra est. Aura significat tranquillitatem bonae mentis contemplantis Deum. Unde Elias stans in monte coram Domino, cum videret ventum grandem subvertentem montes, ait: Non in spiritu Dominus ; et post commotionem ignis dixit: Non in igne Dominus: et post ignem sibilus aurae tenuis. Quod cum vidisset Elias, operuit vultum suum pal
Abbreviated transcription (Latin):
antiȩ celi duȩ st̃. oriens ⁊ oceasꝰ: nã una
porta sol ꝓcedit. alia se recipit. Sig̾cãt
autemianuȩ cȩlitestam̃ta diuina: unde
psalmista ait. Mandauit nubib desuꝑ
& ianuascȩli aꝑuit. Alandatum ẽ enim
nubib. id ẽ p̾dicatorib. ut ꝑianuas cȩli ħ
ẽ scͥpturas sca̾s. p̾dicatione głosa aduentũ
saluatoris dñi nunciarent: qui uere man¬
na sumit᷑. qͣndo adorabili communica¬
tione gustatur.

Expanded text:
anuae coeli duae sunt: Oriens et Occasus. Nam una porta sol procedit, alia se recipit. Significant autem januae coeli testamenta divina. Unde Psalmista ait: Mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit . Mandatum est enim nubibus, id est, praedicatoribus, ut per januas coeli, hoc est Scripturas sanctas, praedicatione gloriosa adventum Salvatoris Domini nuntiarent: qui vere manna sumitur, quando adorabili communicatione gustatur.
Abbreviated transcription (Latin):
futurȩ uͦ patriȩ pace: irłm uocatur
Nam irłm: pacis uisio int̾ptatur. Ibi
enim absorta omĩ aduersitate: pacẽ
quamuis eccłia dicta sit. Nrãm uero
apłi nunquam synagogam dixeruñ.
s semꝑ ȩccłiam: siue dis cernendi cay¬
sa. siue qͦd int̃ ꝯg̃gationẽ. unde synago¬
gã. ⁊ ꝯuocationẽ. uñ eccl̃ia nom̃ accepit.¬

Expanded text:
futurae vero patriae pace Hierusalem vocatur. futurae vero patriae pace Hierusalem vocatur. Nam Hierusalem, pacis visio, interpretatur. Ibi enim abolita omni adversitate pacem, quamvis et Ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli nunquam synagogam dixerunt, sed semper ecclesiam: sive discernendi causa: sive quod inter congregationem, unde synagoga, et convocationem, unde Ecclesia nomen accepit
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ scđm totum. Non enim sic̃ con¬
uenticula hereticorum aliquibus
regionum partib coartatur: sed ꝑ
totum t̾rarum orbem dilatata diffũ¬
ditur: quod etiam apłs approbat. ad
romanos dicens. Grãs ago deo meog
ꝓ omnib uob̾: qͦd fides ur̃a annun¬
ciatur in untu̾so mundo. Hinc &
uniu̾sitas ab uno cognominata est:
ꝓpt̾ quod inunitatẽ colligit᷑. Unde
dñs in euangłio ait. Qui mecum ñ
colligit: spargit. Cur autem ȩcclia
cum una sit. a ioħe.uͭnͭ. scribuntur:
nͥ ut una catholica septiformi ple¬
na sp̃u designet᷑: sicut & de dñono
uimus dixisse salomonem.Sapien¬
tia edificauit sͥdomum: excidit co-¬
lumnas uͭui. Que tamen septem una
ẽẽ non ambigit᷑: dicente apło. eccłia
deiuiui quȩ est columna &e firmam̃¬
tum ueritatis. Inchoauit aut̃ ȩccłia
quod ab huiꝰ ꝑegrinationis longitu¬
dine posita. ꝓmissionem rerum cȩ-¬
lestium specłetur. Et iccirco syon:
id est specłatio nomen accepit. Pro

Expanded text:
ndum totum. Non enim sicut conventicula haereticorum, aliquibus regionum partibus coarctatur: sed per totum terrarum orbem dilatata diffunditur. Quod etiam Apostolus approbat ad Romanos dicens : Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis: quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Hinc et universitas ab uno cognominata est, propter quod in unitate colligitur. Unde Dominus in Evangelio ait: Qui mecum non colligit, spargit . Cur autem, Ecclesia cum una sit, a Joanne septem scribuntur? nisi ut una Catholica septiformi plena Spiritu designetur: sicut et de Domino novimus dixisse Salomonem: Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem . Quae tamen septem una esse non ambigitur, dicente Apostolo: Ecclesia Dei vivi, quae est columna et firmamentum veritatis . Inchoavit autem Ecclesia quod ab hujus peregrinationis longitudine posita promissionem rerum coelestium speculetur: et idcirco Syon, id est, speculatio, nomen accepit: pro
Abbreviated transcription (Latin):
hibentur uocati gens antiquissima sem¬
per habita hiiparthos bactrianos q:
femine antem eorum amaronum regna
condiderunt. Massagete ex scitharum
origine sunt: & dicti massagete. quasi
graues. id est fortes gete. Nam sic liui¬
us argentum graue dicit: id est massas
hi sunt qui inter scithas atq albanos sep¬
temtrionalib ugis in habitant. Amaraᷤ¬
nes dicte sunt. seu quod simul uiuerẽt
sine uiris. quasi amairoin: siue quod
adustis dexteriorib maminis ẽẽnt. ne
sagittarum iactus impe diretur quasi

Expanded text:
rhibentur vocati, gens antiquissima semrhibentur vocati, gens antiquissima semper habita. Hi Parthos Bactrianosque, feminae etiam eorum Amazonum regna condiderunt. Massagetae ex Scytharum origine sunt, et dicti Massagetae, quasi graves, id est, forte Getae. Nam sic Livius argentum grave dicit, id est, massas. Hi sunt qui inter Scythas atque Albanos septentrionalibus locis inhabitant. Amazones dictae sunt, seu quod simul viverent sine viris, quasi amazosai; sive quod adustis dexterioribus mammis essent, ne sagittarum jactus impediretur, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quia semper fuerunt ini¬
mici israel & longe abeorum genere acso¬
cietate separati philistei interpretant᷑
cadentes poculo. id est inimici eccłie. de
sua se extollentes scientia. Unde legit᷑
uelociter reddam uicissitudinem uob
super caput ur̃m. Item inbonam par¬
tem intelliguntur: unde legitur inps¬
almo: mͥ allophili subditi sunt. Cha¬
nanei appellati de chanaam filio ch¬
am. quorum terram uidei possiderũt:
excuius origine fuit emor pater sichẽ.
aquo amorrei sunt nuncupati. Chana¬
nei interpretantur instabiles siue mo¬
biles: & significant peccatores fundam̃¬
tum fidei non habentes. Unde legitur
b duris. Armentus exthessalia. unus
denumero ducum iasonis qui ad colcos
ꝓfecti sunt: recollecta multitudine q̃
amisso rege iasone passim uagabatur: ar¬
meniam condidit. gentiq ex suo uocabulo
nomen dedit. limes est persicus. qui sci¬
thas ab eis diuidit. scitha cognomina¬
tus: a quo limite scithe aquib dam ꝑ-¬

Expanded text:
hoc, quia semper fuerint inihoc, quia semper fuerint inimici Israel, et longe ab eorum genere ac societate separati. Philisthaei interpretantur cadentes poculo, id est, inimici Ecclesiae, de sua se extollentes scientia. Unde legiturvelociter reddam vicissitudinem vobis super caput vestrum . Item in bonam partem intelliguntur. Unde legitur in psalmo: Hi Allophyli subditi sunt . Chananaei appellati de Chanaan filio Cham, quorum terram Judaei possederunt. Cujus ex origine fuit Emor frater Sichem, a quo Amorrhaei sunt nuncupati. Chananaei interpretantur instabiles sive immobiles, et significant peccatores fundamentum fidei non habentes. Unde legitur bus duris . Armenius ex Thessalia unus de numero ducum Jasonis, qui ad Colchos profecti sunt, recollecta multitudine, quae amisso rege Jasone passim vagabatur: Armeniam condidit, gentique ex suo vocabulo nomen dedit. Limes est Persicus, qui Scythas ab eis dividit. Scytha cognominatus, a quo limite Scythae a quibusdam pe
Abbreviated transcription (Latin):
salem: qui dicunt. exinanite.usq
naberis idumeum. quia frater tuus
est: nec egiptium. quia aduena fuisti
interra euis: qui nati fuerint ex eis. ter¬
cia generatione intrabunt eccłiam do-¬
mini: idest ꝑ fidem trinitatis. & laua¬
chrum regenerationis. Seir qui hyspi¬
dus & hirsurtus interpretatur. popłm
uideorum significat. unde incantico de¬
uteronomii legitur: dũs de sina uemi
et: & de seir ortus est nobis. Amalehe in¬
terpretatur lambens: idem diabolus: le
gitur inexodo. inmanu abscondita ex¬
pugnat dominus amalech agenerati¬
one ingenerationem. Amalechite inter¬
pretãtur populus lambens. id est. peccoreᷤᷤ
tram ambientes: unde scriptum est
inpsalmo. gebal & amon & amalech:
alienigene cum habitantib tyrum.
philistei ipsi sunt palestini: qͥa .p. lit¬
teram sermo hebreus non habet᷑. s pro
co. ꝙ greco utitur: in de philistei pro
palestiniᷤ dicuntur. aciuitate utiq sua
Idem & allophili idest alienigene: ob

Expanded text:
salem, qui dicunt: Exinanite, exinsalem, qui dicunt: Exinanite, exinnaberis Idumeum quia frater tuus est nec Aegyptium quia advena fuisti in terra eius qui nati fuerint ex eis tertia generatione intrabunt eccmini , id est, per fidem Trinitatis et lavacrum regenerationis. Seir, qui hispidus vel hirsutus interpretatur, populum Judaeorum significat. Unde in cantico Deuteronomii legitur: Dominus de Sina veniet, et de Seir ortus est nobis . Amalech interpretatur, lambens, id est, diabolus. Unde legitur in Exodo: In manu abscondita vel valida expugnat Dominus Amalech a generatione in generationem . Amalecitae interpretantur populus lambens, id est, peccatores terrena ambientes. Unde scriptum est in psalmo: Gebal et Ammon et Amalech et alienigenae cum habitantibus Tyrum . Philisthaei ipsi sunt Palaestini, quia p litteram sermo Hebraeus non habet; sed pro eo ph Graece utitur, inde Philisthaei pro Palaestinis dicuntur, a civitate utique sua; iidem et Allophyli, iidem et alienigenae ob