comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
domo tu audes de alteruis oculo festucã de trahere. in tuo trabem
non uides: Non itaq ustus polluitur exuitis filioꝵ: sed libertas
ab apło ȩccłȩ principi reseruatur : ut talis fiat qui non timeat ꝓpt̃
uitia liberorũ extraneos reprehendere. Deinde etiã illud est infe-¬
rendum aduersus eos qui de episcaopatu intumescunt. et
putant se non dispensationẽ xp̃i sed imꝑiũ consecutos. quia non
statĩ om̃ib his meliores sint quicũq. epi non fuerint qr dinato &ex eo
qđ ipsi electi sunt se magis existiment cõꝓbatos. sed intelligant ꝓp¬
teret quosclã a sacerdotio remotos. quia eos liberoꝵ uitia impedierint
Siaũ petcata filioꝵ ab episcopatu iustũ ꝓhibent. quanto magis se unus¬
quisq considerans & sciens quia potentes potent̃ tormenta patientur:
retrahet se ab hoc non tantũ honore quã onere. & alioꝵ locũ qͥ magis

Expanded text:
domo, tu audes ab alterius oculo festucam detrahere, in tuo trabem domo, tu audes ab alterius oculo festucam detrahere, in tuo trabem non videns ? Non itaque justus polluitur ex filiorum vitiis: sed libertas ab Apostolo Ecclesiae principi reservatur: quod  Al. ut talis fiat qui non timeat propter vitia liberorum extraneos reprehendere. Deinde etiam illud est inferendum adversum eos qui de episcopatu intumescunt, et putant se non dispensationem Christi, sed imperium consecutos: quia non statim omnibus his meliores sint, quicumque episcopi non fuerint ordinati: et ex eo quod electi sunt, ipsi se magis existiment comprobatos: sed intelligant proptera quosdam a sacerdotio remotos, quia eos vitia liberorum impedierint. Si autem peccata filiorum justum ab episcopatu prohibent: quanto magis unusquisque se considerans, et sciens, quia potentes potenter tormenta patientur , retrahet  Al. retrahit se ab hoc non tam honore quam onere: et aliorum locum, qui magis
Abbreviated transcription (Latin):
munera: Et tã iudices exciterunt. ut popłs nequaquã ferens Pegẽ
sibi in similitudinẽ cȩcerarũ gentiũ postularet. Ergo si electio
digni sacerdotio putarent᷑. & cũ peccata parentũ filiis non impui¬
tentur & nequa quã iã illa uigente sententia. parentes uua acer¬
bã manducauer & dentes filioꝵ obstupuer̃ : filioꝵ uitia parentib
preuidicabunt. primũ itaq dicendũ ẽ. quod tã sc̃õ nom̃ sit
sacerdotii ut nob̾ etiã et quȩ extra nos sunt posita reputentur.
tinentiã ab hoc gradu arguendi simus. Qua enĩ libertate possu¬
mus  alienos filios corripere & docere quȩ rectas. cũ nobͥ
statim possit qui fuerit correptꝰ ingerere. ante doce filios tuos:
Aut qua fronte extraneũ corripio fornicantẽ. cũ mͥ conscientia
mea ipsa respondeat. exhȩreda gͦ filiũ fornicantẽ. abice filios
tuos uitis seruientes: cum aut nequã filius in una tecũ conuiuat

Expanded text:
munera, et tam iniqui judices exstiterunt, ut populus nequaquam ferens, regem munera, et tam iniqui judices exstiterunt, ut populus nequaquam ferens, regem sibi in similitudinem caeterarum gentium postularet . Ergo si electio os, indigni sacerdotio putarentur. Et cum peccata parentum filiis non imputentur, nequaquam jam illa vigente sententia, parentes uvam acerbam comederunt, et dentes filiorum obstupuerunt , filiorum vitia parentibus praejudicabunt? Primum itaque dicendum est, quod tam sanctum nomen sit sacerdotii, ut nobis etiam ea quae extra nos sunt posita, reputentur, tinentiam ab hoc gradu arcendi simus. Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt: cum nobis statim possit qui fuerit correptus ingerere: Ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat: Exhaereda ergo fornicantem filium: abjice filios tuos vitiis servientes? Cum autem nequam filius in una tecum conveniat
Abbreviated transcription (Latin):
quo hortet᷑ ad secunda matrimonia : sed quo necessitati: carnis in¬
dulgecit Scripsit & tertullianꝰ de monogamia librũ hereticũ. quẽ
aplo contraire nemo qui apłm legit ignorabit Et quidẽ. ẽẽ. sine
luxurie ac non subditos: extra nram ẽ. uoluntatẽ Esto quippe
parentes bene instituisse liberos suos & a parua ȩtate seꝑ dm̃cis
erudisse p̃ceptis. hii si postea se luxurie dederint. & suꝑati uitiis
ubidini frena ꝑmiserint. nunquid culpa ad parentes redundabit.
& scĩtatẽ patris filii peccata maculabunt: Si quis bene erudiuit
filios suos in his puto fuisse & isaac: qui utiq esau filiũ suũ bene
instituisse credendus est. Uerũ esau fornicarius & ꝓfanus: ꝓ una
esca uendidit pͥmo genita sua. Samuhel qͦq quitalis fiuit ut inuo-¬
caret dnm̃ &̾ dñs exaudiret eũ. & in tẽpore messis pluuiã hiemis¬
imparet. habuit filios qui declinauer̃ post auariciã. & accipiebañ

Expanded text:
quod hortetur ad secunda matrimonia; sed quod necessitati carnis inquod hortetur ad secunda matrimonia; sed quod necessitati carnis indulgeat. Scripsit et Tertullianus de Monogamia librum haereticum: quem Apostolo contraire, nemo qui Apostolum legerit, ignorabit. Et quidem esse sine luxuriae, ac non subditos, extra nostram est voluntatem. Esto quippe, parentes bene instituisse liberos suos, et a parva aetate semper Dominicis erudisse praeceptis: hi si postea se luxuriae dederint, et superati vitiis, libidini frena permiserint, numquid culpa ad parentes redundabit, et sanctitatem patris filii peccata maculabunt? Si quis bene erudivit filios suos, in his puto fuisse et Isaac, qui utique Esau filium suum bene instituisse credendus est. Verum Esau fornicarius, et profanus, pro una esca vendidit primogenita sua . Samuel quoque qui talis fuit, ut invocaret Domimpetraret, habuit filios qui declinaverunt 698 post avaritiam, et accipiebant
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc loco ite sentiunt. Iuclaicȩ inquiunt consuetudinis fuit
łbinas uxores habere ł plures. Quod eciã inueteri lege de abra¬
ham & iacob legimus & hoc nc̃ uolunt esse p̃ceptũ. ne isqͥ eps
esirendus et uno tẽpore duas parit̃ habeat uxores. Multi suꝑstĩ¬
tiosius magis quã uerius etiã eos qui cum gentiles fuerint et unã
udorẽ habuerint. qua amissa post baptisimnũ xp̃i al terã dure¬
poti putant insacer dotium non legendos: cũ utiq si hoc obiere¬
uandũ sit illi magis ab episcopatu arceri debeant qui uas a ꝑ mere¬
taiues ante ex ertentes libidinẽ unã regenera ti uxort̃ aeceperis
& multo de tescabilius sit fornicatũ eẽ. cũ plurib quã digamũ reperi¬
ri. quia in alio infilicitas matrimonir ẽ. in alio ad peccandũ pna las¬
ciuia: Montanus & qui nouati scisma sec tantes nom̃ sibi mundicie prȩ¬

Expanded text:
de hoc loco ita sentiunt: Judaicae, inquiunt, consuetudinis fuit, de hoc loco ita sentiunt: Judaicae, inquiunt, consuetudinis fuit, vel binas uxores habere, vel plures: quod etiam in veteri Lege de Abraham et Jacob legimus: et hoc nunc volunt esse praeceptum, ne is qui episcopus eligendus est, uno tempore duas pariter habeat uxores. Multi superstitiosius magis quam verius, etiam eos qui cum Gentiles fuerint, et unam uxorem habuerint, qua amissa, post baptismum Christi, alteram duxerint, putant in sacerdotio non legendos: cum utique, si hoc observandum sit, illi magis ab episcopatu arceri debeant, qui vagam per meretrices ante exercentes libidinem, unam regenerati uxorem acceperint: et multo detestabilius sit fornicatum esse cum pluribus, quam digamum reperiri; quia in alio infelicitas matrimonii est, in alio ad peccandum prona lascivia. Montanus et qui Novati schisma sectantur, nomen sibi munditiae prae
Abbreviated transcription (Latin):
xoris uir sic intelligere debemus ut non omnẽ monogamũ diga¬
mo putemus eẽ meliorem : sed quo is possit admonogamiã Et
continentiam cohortari qui sui exemplum p̃ferat in docendo
Esto quippe aliquẽ adolescentulũ coniugẽ ꝑdidisse. & carnis neces¬
sitate superatũ accepisse uxorẽ scdam quã & ipiam statĩ amuse¬
rit & demcepsuixerit continenter: aliũ uͦ usq ad senectã habu¬
isse matrimonium & uxoris usũ. ut pleriq estimant felicitate
numquã e carnis oꝑe cessasse. Quis nobis uidetur eduob esse
meliq: pudicitior. continentior: Utiq illȩ qui infelix eciã in
sedo matrimonio fuit. & postea pudice & scȩ̃ conuersatus est¬
& non is qui ab uxoris amplexu nec senili ẽ. separatꝰ erate libon
sibig applaudat quicũq quasi monogamꝰ eligit᷑ quod om̃ĩ digamo
sit melioi : cũ ineo magis sit electa felicitas quã uoluntas. Quidã

Expanded text:
xoris vir, sic intelligere debemus: ut non omnem monogamum digaxoris vir, sic intelligere debemus: ut non omnem monogamum digamo putemus esse meliorem; sed quo is possit ad monogamiam et continentiam cohortari, qui sui exemplum praeferat in docendo. Esto quippe aliquem adolescentulum conjugem perdidisse, et carnis necessitate superatum, accepisse uxorem secundam, quam et ipsam statim amiserit, et deinceps vixerit continenter; alium vero usque ad senectam habuisse matrimonium, et uxoris usum, ut plerique existimant felicitatem, numquam a carnis opere cessasse: quis vobis e duobus videtur esse melior, pudicitior, continentior? Utique ille qui infelix etiam in secundo matrimonio fuit, et postea pudice, et sancte conversatus est, et non is qui ab uxoris amplexu nec senili est separatus aetate. Non sibi ergo applaudat, quicumque quasi monogamus eligitur, quod omni digamo sit melior, cum in eo magis sit electa felicitas, quam voluntas. Quidam 697
Abbreviated transcription (Latin):
sine crimine. eẽ : tan quã dĩ dispensatorẽ. Non ꝓteriũ. non
iracundũ. non uinolentũ. non ꝑcussorẽ. Non turpis lucri ap¬
petitor ẽ. Primũ itaq sine crimine sit quod puto alio uerbo ad
timotheum irrep̃hensibilẽ nominatũ. non quo eo tanto tẽpore quod
ordinandũ est sine crimine ullo sit. & p̃teritas maculas noua con¬
uersatione deleuerit. sed ex eo tẽpore quo in xp̃m renatus est nulla
peccati conscientia mordeatur. Quomꝰ enĩ potest p̃eẽ. ȩccł& : au¬
ferre malũ de medio eius. qui indelictũ simile corruerit: Aut
qualibertate corripere peccantem cum tacitus sibiapse respondent
eadẽ ad misisse quȩ corripit: Itaq qui episcopatũ desiderat bonum
opus desicderat. Opus inquit non honorẽ. non głlam. Oportet aũ
illum & testimonium habere bonum abhis qui foris suntũ ut ĩ
in osꝓbrium incidat & inlaqueũ diaboli. Quocl aut̃ ait unius u¬

Expanded text:
anquam Dei dispensatorem. Non protervum, non anquam Dei dispensatorem. Non protervum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri appetitorem . Primum itaque sine crimine sit, quod puto alio verbo ad Timotheum, irreprehensibilem nominatum. Non qui eo tantum tempore, quo ordinandus est, sine ullo sit versatione diluerit: sed ex eo tempore quo in Christo renatus est, nulla peccati conscientia remordeatur. Quomodo enim potest praeses Ecclesiae auferre malum de medio ejus, qui in delicto simili corruerit? Aut qua libertate corripere peccantem, cum tacitus sibi ipse respondeat, eadem admisisse quae corripit? Itaque qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Opus, inquit, non honorem, non gloriam. Oportet autem illum et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt, ut non in opprobrium incidat, et in laqueum diaboli. Quod autem ait, unius u
Abbreviated transcription (Latin):
suspirantes hoc faciant. Si quidẽ hoc utile uobis est. Et petrus qui
quȩ infuturũ reuelanda est socius sum. pascite eũ qui in uobis est
gregẽ dñ. non quasi cũ necessitate sed uoluntarie. Hȩc ꝓpt̾ea: ut os¬
tenderemus apđ ueteres eosdẽ fuisse prb̃os quos ep̃os. Paulatim uͦ
ut dissengionum plantaria euellerentur. ad unũ omẽm sollicitudi¬
nẽ. eẽ. delatam. Sicut gͦ prb̃i sciunt se ex ȩccłȩ consuetudine eiqͥ
sibi p̃positus fuerit eẽ. subiectos: ita epĩ nouerint se magis consue-¬
tudine quã dispositionis domineͥcȩ ueritate prb̃is. eẽ. maiores. & in
cõmune debere aeccłam regere imitantes moysen. qui cũ haberet
iudicaret. Uideamus igit̾ qualis prb̃ter siue ep̃s trdinandus sit
Siquis ẽ. sine crimine unius uxoris uir. filios habens fideles non
in ac u satione luxuriȩ aut non subditos. Oportet enĩ ep̃m

Expanded text:
suspirantes hoc faciant: siquidem hoc utile vobis est . Et Petrus qui suspirantes hoc faciant: siquidem hoc utile vobis est . Et Petrus qui loriae, quae in futurum revelanda est, socius sum: pascite eum qui in vobis est gregem Domini, non quasi cum necessitate, sed voluntarie . Haec propterea, ut ostenderemus apud veteres eosdem fuisse presbyteros quos episcopos; paulatim vero ut dissensionum plantaria evellerentur, ad unum omnem sollicitudinem esse delatam. Sicut ergo presbyteri sciunt se ex Ecclesiae consuetudine ei qui sibi praepositus fuerit esse subjectos; ita episcopi noverint se magis consuetudine quam dispositionis Dominicae veritate presbyteris esse majores, et in commune debere Ecclesiam regere, imitantes Moysen, qui cum haberet judicaret. Videamus igitur qualis presbyter sive episcopus ordinandus sit. Si quis est sine crimine, unius uxoris vir, filios habens fideles; non in accusatione luxuriae, aut non s
Abbreviated transcription (Latin):
intẽpore quos prbos appellabant : ꝓpterea in different̃ decepis
quasi prbis ie. locutus. Adhuc alicui hoc uideat ambiguum
nisi altero testimonio cõꝓbet᷑. In actib apłoꝵ scriptũ .ẽ. quod
cũ uenisset apłs paulus miletũ. miserit ephesũ & uocauerit
prbos eiusdẽ ȩccłȩ. quib postet int̾ cetera sit locutꝰ attendi¬
te uobis & omi gregi in quo uos sps̃ sc̃s posuit epõs pascens odser¬
ctam drũ. quã ad quisiuit ꝑ sangunẽ suũ. Et hic diligentiuis obseo¬
uate. quomꝰ uniꝰ cuutatis ephesi prbos uocans postea eo sclẽ epõs
dixerit. Siquis uult recipere eã epłam quȩ sub nomine pauli ad he¬
breos scripta est: & ibi equalit̾ int̾ plures ȩccłȩ cura diuiditur. Si¬
quidẽ ad plebem scribit. parete pͥncipib urĩs & subiecti estote
Ipsi enĩ sunt qui uigilant ꝓanimab uris quasi rationẽ reddentes. ne

Expanded text:
in tempore quos presbyteros appellabant, propterea indifferenter de episcopis in tempore quos presbyteros appellabant, propterea indifferenter de episcopis quasi presbyteris est locutus. Adhuc alicui hoc videatur ambiguum, nisi altero testimonio comprobetur. In Actibus apostolorum scriptum est , quod cum venisset apostolus Paulus Miletum, miserit Ephesum, et vocaverit presbyteros ejusdem Ecclesiae, quibus postea inter caetera sit locutus: Attendite vobis, et omni gregi, in quo vos Spiritus sanctus posuit episcopos pascere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo . Et hic diligentius observate, quomodo unius civitatis Ephesi presbyteros vocans, postea eosdem episcopos dixerit. Si quis vult recipere epistolam, quae sub nomine Pauli ad Hebraeos scripta est, et ibi aequaliter inter plures Ecclesiae cura dividitur. Siquidem ad plebem scribit: Parete principibus vestris et subjecti estote: ipsi enim sunt qui vigilant pro animabus vestris, quasi rationem reddentes, et ne
Abbreviated transcription (Latin):
sine crimine unius uxoris uir. Et cȩcera poscea intulit. Oportet eni ep̃m
sine crimine eẽ. tanquã dĩ dispensatorẽ. Idẽ .ẽ. ergo prbt. qui ep̃s
Et antequa cdiaboli instinctir studia in religione fierent & dicet inpo-¬
płis ego sum pauli. ego apollo. ego aut̃ cephȩ: cõmuni pres biterois
consilio excłae gubernabant᷑ Postquã uero unusquisq eos quos bap¬
titauerat putabat suos non xp̃i: in toto orbe decretũ est ut unus
depres biteris electus suꝑ poneret᷑ cȩteris. adquẽ omĩs cura eccłe
ptineret. & scismatũ semina tollerent᷑. Putet aliquis non scriptura¬
paulus & timotheus serui xp̃i ihũ. om̃ib scĩs in xp̃o ihũ qui sunt
philippis cũ ep̃s & diaconib grã uobis & pax & reliqua. philip¬
pisuna est urbs macedoniȩ : Et certe in una ciuitate plures ut
nune putantur ep̃i eẽ. non poterant Sed quia eo sdẽ epõs illo

Expanded text:
sine crimine, unius uxoris vir, etc. Postea intulit: Oportet enim episcopum sine crimine, unius uxoris vir, etc. Postea intulit: Oportet enim episcopum sine crimine esse, tanquam Dei dispensatorem . Idem est ergo presbyter qui episequam enim diaboli instinctu studia in religione fierent et dicerent in populis: Ego sum Pauli, ego Apollô, ego autem Cephe, communi presbiterorum consilio ecclesię gubernabantur. Postquam vero unusquisque eos, quos baptizaverat, putabat suos, non Christi, in toto orbe decretum de presbyteris electus superponeretur caeteris, ad quem omnis cura Ecclesiae pertineret, et schismatum semina tollerentur. Putat aliquis non ScripturaPaulus et Timothaeus servi Christi Jesu, omnibus sanctis in Christo Jesu qui sunt Philippis cum episcopis et diaconis, gratia vobis et pax, et reliqua . Philippi una est urbs Macedoniae, et certe in una civitate plures, ut nuncupantur episcopi esse non poterant. Sed quia eosdem episcopos illo
Abbreviated transcription (Latin):
aeccła p̃s bit̃ constituendus sit. ꝑ apłm suũ insequentib executꝰ
est. Morses amicus dĩ cui facie ad faciẽ ds̃ locutus est potuit
utiq successores pͥncipatus filios suos facere. & posteris ꝓpͥam
relinquere dignitatẽ Sed extͣneus de alia tribu eligitur hie¬¬
sus ut sciremꝰ principatũ inpopłos non sanguini de ferendum
eẽ. sed uitȩ. At nunc cernimus plurimos honorẽ beneficiũ
facere: ut non quȩrant eos qui possunt aeccłȩ plus ꝓdesse. in
aeccła erigere columnas. sed quos uel ipsi amant uel quoꝵ st̃ obsequus
deliniti. uł ꝓquib maloꝵ quis piã rogauerit. & ut deteriora taceui qui
ut clerici fierent munerib impetrarunt. Diligent̃ apłi attendamus uer¬
ba dicentis: ut consticuas ꝑciuitates prb̃os sicut ego tibi disposui. Qui
qualis prb̃t debeat ordinari in consequentib disserens. hoc est siquis est

Expanded text:
Ecclesia presbyter constituendus sit per apostolum suum in sequentibus exsecutus Ecclesia presbyter constituendus sit per apostolum suum in sequentibus exsecutus est. Moyses amicus Dei, cui facie ad faciem Deus locutus est, potuit utique successores principatus filios suos facere, et posteris propriam relinquere dignitatem; sed extraneus de alia tribu eligitur Jesus, ut sciremus principatum in populos non sanguini deferendum esse, sed vitae. At nunc cernimus plurimos honorem beneficium facere, ut non quaerant eos qui possunt Ecclesiae plus prodesse et Ecclesiae erigere columnas; sed quos vel ipsi amant, vel quorum sunt obsequiis deliniti, vel pro quibus majorum quispiam rogaverit, et ut deteriora taceam, qui ut clerici fierent, muneribus impetrarunt. Diligenter Apostoli attendamus verba dicentis: Ut constituas per civitates presbyteros, sicut ego tibi disposui . Qui qualis presbyter debeat ordinari, in consequentibus disserens, hoc est: Si quis est
Abbreviated transcription (Latin):
Omẽ aut̃ qđ corrigitur. imꝑfectũ est. Nã & ingreco p̃positionis
adiectio qua scribitur eni MIoBS UCI. Non id ipsum sonat qđ
AIΟEUCN idẽ. corrigeres sed ut ita dicã suꝑ corrigeres: ut sci¬
licet ea quȩ ame correcta sunt. & necdũ ad plenã ueri lineam
sunt retracta a te corrigantur: & normã ȩqualitatis accipiant.
ep̃i qui habent constituendi prbos ꝑ urbes singulas potestatem:
sub quali lege ȩccłaticȩ constitutionis ordo teneatur: nec puteN
apłi uerba. eẽ. sed xp̃i qui ad discpłos ait. Qui uos sꝑnit me sꝑ¬
nit. Quiaũ me sꝑnit. sꝑnit eũ qui me misit. Sic & qui uos audit
me audit. Qui aũ me audit audit eũ qui me misit. Ex quomanĩ-¬
festum. ẽ: eos qui apłi lege contẽpta aeccłasticũ gradũ ñ merito
uoluerint alicui deferre sed grã contra xp̃m facere. Qui qualis in

Expanded text:
Omne autem quod corrigitur, imperfectum est. Nam et in Graeco praepositionis Omne autem quod corrigitur, imperfectum est. Nam et in Graeco praepositionis adjectio, qua scribitur ἐπιδιορθώσῃ, non idipsum sonat quod διορθώσῃ, id est, corrigeres: sed ut ita dicam, supercorrigeres: ut scilicet ea quae a me correcta sunt, 694 et necdum ad plenam veri lineam sunt retracta  Al. retractata, a te corrigantur, et normam aequalitatis accipiant. episcopi qui habent constituendi presbyteros per urbes singulas potestatem, sub quali lege ecclesiasticae constitutionis ordo teneatur, nec putent Apostoli verba esse, sed Christi qui ad discipulos ait: Qui vos spernit, me spernit. Qui autem me spernit, spernit eum qui me misit. Sic et qui vos audit, me audit. Qui autem me audit, audit eum qui me misit . Ex quo manifestum est eos qui Apostoli lege contempta, ecclesiasticum gradum non merito voluerint alicui deferre, sed gratia contra Christum facere, qui qualis in
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. & ipsã sapientiã suã & uitã eorũ qui credituri erant mundo eẽ.
uenturã. DiligeTattendite textũ & ordinẽ lectionis. qm̃ uita ȩt̃na
quã non mendax ds̃ ante scła ȩt̃na ꝓmisit non alia sit absq uerbo
dĩ. Manifestauit enĩ inquit tẽporib suis uerbũ suum. Ergo quã ꝓ-¬
miserat uitã ȩt̃nã. ipsa. ẽ. uerbũ suũ qđ in pͥncipio erat apd patrẽ.
& ds erat uerbũ : Et uerbũ caro factũ est & habitabit in nobis Qđ

Expanded text:
suum, et ipsam sapientiam suam, et vitam eorum qui credituri erant, mundo esse suum, et ipsam sapientiam suam, et vitam eorum qui credituri erant, mundo esse venturam. Diligenter attendite textum et ordinem lectionis: quoniam vita aeterna quam non mendax Deus ante saecula aeterna promisit, non alia sit absque verbo Dei. Manifestavit enim, inquit, temporibus suis verbum suum: Ergo quam promiserat vitam aeternam, ipsa est Verbum suum, quod in principio 692 erat apud Patrem: et Deus erat Verbu
Abbreviated transcription (Latin):
cogitamꝰ. aut dum fit p̃t̃it aut si ñ dũ factũ .ẽ. expectatur. Ante
hȩc igitur mundi tẽpora ȩt̃nitatẽ quandã scłoꝵ fuisse credendũ est
quib seꝑ̃ cũ filio & spũ scõ fuerit pat̾ & ut ita dicã unũ tẽpus dei
est omĩs ȩt̃nitas. immo innumerabilia tẽpora sunt cũ infinitus sit
ipse qui ante tẽpora om̃e tempus excedit. Sex milia nec dũ nr̃i or¬
bis implentur anni. Et quantas prius ȩt̃nitates. quanta tẽpara.
quantas scłoꝵ origines fuisse arbitrandũ est in quib angeli.
throni. dominationes. cȩtereq uirtutis seruieri nt deo. & absq tem¬
porũ uicibus atq mensuris deo iubente substiterint : Ante hȩc itaq
omia tempora quȩ nec sermo eloqui nec mens cõprehendere nec co-¬
gitatio tacita audet attingere: ꝓmisit dĩ pat̃ sapientiȩ suȩ uerbum.

Expanded text:
cogitamus, aut dum fit, praeterit, aut si nondum factum est, exspectamus. Ante cogitamus, aut dum fit, praeterit, aut si nondum factum est, exspectamus. Ante haec igitur mundi tempora, aeternitatem quamdam saeculorum fuisse credendum est, quibus semper cum Filio et Spiritu sancto fuerit Pater: et ut ita dicam, unum tempus Dei, est omnis aeternitas: immo innumerabilia tempora sunt, cum infinitus sit ipse qui ante tempora omne tempus excedit. Sed mille necdum nostri orbis implentur anni: et quantas prius aeternitates, quanta tempora, quantas saeculorum origines fuisse arbitrandum est, in quibus angeli, throni, dominationes, caeteraeque virtutes servierint Deo: et absque temporum vicibus atque mensuris, Deo jubente, substiterint! Ante haec itaque omnia tempora, quae nec sermo eloqui, nec mens comprehendere, nec cogitatio tacita audet attingere, promisit Deus Pater sapientiae suae verbum
Abbreviated transcription (Latin):
fallor quomꝰ solus habere dicitur immortalitatẽ. cũ & angłos
& multas rationabiles fecerit creaturas quib dederit immor¬
talitatẽ : ita & solus dicitur. eẽ. uerax. non quo &cȩteri non im¬
mortales & ueritatis sint amatores. sed quo ille solus naturalit̃
sit & immortalis & uerus. Ceteri uͦ immortalitatẽ et ueritatem
ex largitione illius consequantur. & aliud sit uerũ ẽẽ. & qͥd habe
ꝑsemet. aliud in potestate donantis. eẽ. quod habeas. Sed nec hoc
uitã. Ex qͦ iuxta historiã geneseos factus . ẽ. mundus. & ꝑuices noc¬
tium acdierũ. mensiũ parit̾ & annoꝵ tempora constituta sint in hoc
curriculo et rotamundi tẽpora labuntur & ueniunt & aut futura
sunt aut fuerunt. Unde quidã philosãpha̾rũ non putant. eẽ. tẽpus
p̃sens. sed aut p̃teritũ aut futurũ : quia omẽ quod loquimur agimꝰ

Expanded text:
fallor, quomodo solus habere dicitur immortalitatem, cum et angelos fallor, quomodo solus habere dicitur immortalitatem, cum et angelos et multas rationabiles fecerit creaturas, quibus dederit immortalitatem: ita et solus dicitur esse 691 verax: non quod et caeteri, non immortales, et veritatis sint amatores, sed quod ille solus naturaliter sit, et immortalis, et verus. Caeteri vero immortalitatem et veritatem ex largitione illius consequantur, et aliud sit verum esse, quid habere per semet: aliud in potestate donantis esse quod habeas. Sed nec hocvitam: ex quo juxta historiam Geneseos factus est mundus, et per vices noctium ac dierum, mensium pariter et annorum, tempora constituta sunt. In hoc curriculo et rota mundi, tempora labuntur et veniunt, et aut futura sunt, aut fuerunt. Unde quidam philosophorum non putant esse tempus praesens: sed aut praeteritum, aut futurum; quia omne quod loquimur, agimus,
Abbreviated transcription (Latin):
temporib suis in xp̃o iħũ. Cui aũ ante ꝓmisit & postea ferit
eẽ. ꝑspicuã. nisi sapientiȩ suȩ quȩ erat seꝑ cũ patre . cum
lȩtaretur orbe ꝑfecto et gauderet suꝑ filus hominũ . & re¬
pͥmisit eos quicũq in illa credituri essent habituros. eẽ. uitã
eternã : antequã orbis iaceret fundamenta. antequã maria
diffunderet. montes statuerat cȩlũ suspenderet. terrã de¬
iecta mole solidaret. & reꝑmisit ds̃ in quo mendaciũ non est
non quia possit mentiri & nolit in falsitatis uerba prũpere
sed quia qui pater sit ueritatis nullũ in se habeat mendatiũ scđm
illud. łiat aut̃ dr̃ uerax. omĩs aũ homo mendax. Propt̾ea aut
cetur : ut nos securiores effecti magis speremus futura. eẽ. quȩ
dicta sunt. & tota mente credentes ad consequenda et quȩ uentu¬
ra sunt p̃paremur. Non absq re uidecur breuit̃ ꝑstringere cur
ds̃ solus uerax & omĩs homo mendax. apłi uoce dicatur : Et nisi

Expanded text:
it ante, et postea fecit esse perspicuam, nisi sapientiae suae, quae erat semper cum Patre, cum laetaretur orbe perfecto, et gauderet super filiis hominum, et repromisit eos quicumque in illa credituri essent, habituros esse vitam aeternam? Antequam orbis jaceret fundamenta, antequam maria diffunderet, montes statueret, coelum suspenderet, terram dejecta mole solidaret, haec repromisit Deus, in quo mendacium non est. Non quia possit mentiri, et nolit in falsitatis verba prorumpere: sed quia qui pater sit veritatis, nullum in se habet mendacium, secundum illud: Fiat autem Deus verax: omnis autem homo mendax . Propterea aucetur, ut nos securiores effecti, magis speremus futura esse quae praedicta sunt, et tota mente credentes, ad consequenda ea quae ventura sunt, praeparemur. Non ab re videtur breviter perstringere, cur Deus solus verax, et omnis homo mendax, Apostoli voce dicatur. Et nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tib quidẽ dixerit. sed nescientib ueritatem. Quã consequi possent
si insermone ipsius ꝑmanerent. et liberi effecti serui esse desine¬
rent. Querit᷑ quare adid qđ ait scđm fidẽ electoꝵ dĩ & cognitio¬
nẽ ueritatis iunxerit quȩ uxxta pietatem est utrũ nã sit aliqua
ueritas quȩ non i npietate sit posita. & nunc ad distinctionem
illius inferatur cognitioueritatis: quȩ uxta pietatẽ est. Est
plane ueritas : quȩ non habet pietatẽ. Si quis grãmaticam
artẽ nouerit uel dialecticã ut racionẽ recte loquendi
habeat. & int̾ falsa & uera diudicet : ged metrica quoq &
arithmnetica & musica habent in sua scientia ueritatem sed
non est sc̃ientia p̾ietatis. Scientia piecatis . ẽ. nossẽ legẽ. in¬
telligere ꝓpħas. euangło credere. a postolos non ignorare. ut
econtrario multi sunt qui habent pietatis uerã cognitionẽ. sedñ

Expanded text:
tibus quidem dixerit, sed nescientibus veritatem, quam consequi possent, tibus quidem dixerit, sed nescientibus veritatem, quam consequi possent, si in sermone ipsius permanerent, et liberi effecti, servi esse desinerent. Quaeritur quare ad id quod ait: secundum fidem electorum Dei et cognitionem veritatis, junxerit, quae juxta pietatem est: utrumnam sit aliqua veritas quae non in pietate sit posita, et nunc ad distinctioneillius inferatur agnitio veritatis, « quae secundum pietatem est. » Est plane veritas, quae non habet pietatem. Si quis grammaticam artem noverit, vel dialecticam, ut rationem recte loquendi habeat, et inter falsa et vera dijudicet. Geometria quoque, et arithmetica, et musica habent in sua scientia veritatem, sed non est illa scientia pietatis. Scientia pietatis est nosse legem, intelligere prophetas, Evangelio credere, apostolos non ignorare. Et e contrario multi sunt, qui habent pietatis veram cognitionem, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑiũ saluatoris nr̃i dĩ. Tito lem̃o filio iuxta cõmunẽ fidẽ
grã et pax adeo patre et xp̃o ihũ saluatore nr̃o. Qui non
iuxta humilitatẽ ut pleriq aestimant. seduere dixerat
&si imperitus sermone ñ scientia : hȩ brȩus ex hebreis. iuxta
legem phariseus : ꝓfundos sensus greco sermone non ex¬
plicat. et qđ cogitat inuerba uix ꝓmit. luxta ordinẽ igitur
sensuũ et textũ rerum potius quã uerboꝵ desingulis ut scrt¬
pta sunt disseramus. Scđm fidẽ inquit electorũ dei. Refert
ti flectoꝵ quoq ipsoꝵ magna diuersitas. ẽ. ꝓuarietate o-¬
petrum sensuũ atq sermonũ. Nec staitĩ qui electꝰ dĩ est: uł
iuxta electionẽ possidet fidẽ. uel iuxta fidẽ habet scientiã
ueritatis. Unde & saluator ad iudȩos qui in eũ crediderant
est locutus. Si ꝑmanseritis in uerbo meo cognoscetis ueritatẽ.
et ueritas liberabit uos : Et euangelista testat᷑. qđ hȩc creden-¬

Expanded text:
imo filio juxta communem fidem: Gratia et pax a Deo Patre, et Jesu Christo Salvatore nostro. Qui non juxta humilitatem, ut plerique aestimant, sed vere dixerat: Et si imperitus sermone, non tamen scientia, Hebraeus ex Hebraeis juxta legem Pharisaeus, profundos sensus Graeco sermone non explicat, et quod cogitat, in verba vix promit. Juxta ordinem igitur sensuum, et textum rerum potius, quam verborum, de singulis ut scripta sunt, disseramus. Secundum fidem, inquit, electorum Dei, refer ti. Electorum quoque ipsorum magna diversitas est pro varietate operum, sensuum atque sermonum. Nec statim qui electus Dei est, vel juxta electionem possidet fidem, vel juxta fidem habet scientiam veritatis. Unde et Salvator ad Judaeos qui in eum crediderant, est locutus: Si permanseritis in verbo meo, cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Et evangelista testatur, quod haec creden
Abbreviated transcription (Latin):
pater & filius unũ sunt. & qui crediderit infiliũ credit in
patrẽ: seruitus quoq indifferent̃ apłi pauli. uel ad patrem
est referenda uel ad filiũ. Nec aũ seruitus. non est illa de qua
ise apłs ait. Nec enĩ accepistis sp̃m seruitutis iterũ intimo
Serũ nobilis seruitus de qua & dauid ad dm̃ loquit᷑: Sgo ser¬
uiis tuus & filius ancillȩ tuȩ Et beata maria ad angłm
tem habuit & morses. de quo dñs ad ihesũ filiũ naue Mor¬
ses inquit famulus meus mortuus est. Et in alio loco: Mor¬
tuus est moyses famulus dñi in terra moab ꝑuerbũ dñi
Ab sit quippe ut spm̃ seruitutis moysen & mariã in timore
& non indilectione dĩ habuisse credamꝰ. Nec mirũ quã uisscos
homines tam̃ dei seruos nobilit̾ appellari: cũ ꝑisaiam ꝓphãm
pater loquatur ad filiũ. Magnũ tibi est hoc uocari te pue¬

Expanded text:
Pater et Filius unum sunt, et qui crediderit in Filium, credit et in Patrem: servitus quoque indifferenter apostoli Pauli, vel ad Patrem est referenda, vel ad Filium. Haec autem servitus non est illa de qua ipse Apostolus ait: Nec enim accepistis spiritum servitutis iterum in timo, verum nobilis servitus, de qua et David ad Deum loquitur: Ego servus tuus, filius ancillae tuae . Et beata Maria ad Angelutem habuit et Moyses, de quo Dominus ad Jesum filium Nave: Moyses, inquit, famulus meus mortuus est . Et in alio loco: Mortuus est Moyses famulus Domini in terra Moab per verbum Domini . Absit quippe ut spiritum servitutis Moysen et Mariam in timore, et non in dilectione Dei habuisse credamus. Nec mirum quamvis sanctos homines, tamen Dei servos nobiliter appellari, cum per Isaiam prophetam Pater loquatur ad Filium: Magnum tibi est vocari te pue
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ impellere. Qđ aũ ait in incorruptione sic accipien-¬
dũ qđ incorruptio ꝓpͥe uirginitatẽ sonat. Deniq & uulgo
qui uirgines sunt in corrapti a ppelan coant. illi qu urt tiues

Expanded text:
tudinem impellere. Quod autem ait, in incorruptione, sic accipientudinem impellere. Quod autem ait, in incorruptione, sic accipiendum, quod incorruptio proprie virginitatem sonet. Denique qui virgines sunt, vulgo incorrupti a
Abbreviated transcription (Latin):
re ut pudici sint & postea inferant in om̃ib te ipsũ formã
p̃bens bonoꝵ oꝑum. tam̃ sciamus in om̃ib ad suꝑiora. eẽ. re-¬
ferendũ id est hortare ut pudci sint in om̃ib. Sciendũ quoq
hoc qđ continentia non solũ in carnis oꝑe. et in animi c̃cupis¬
centia. sed in om̃ĩb reb necessaria sit. ne honores indebitos
appetamus. ne accendamur auaricia ne ulla passione suꝑe-¬
mur. Te inquit ipsũ formã p̃bens bonoꝵ oꝑum. Nihil ꝓdest
aliquẽ exercitatũ. eẽ. indicendo et adloquendũ triuisse lin¬
guã. nisi plus exemplo docuerit quã uerbo Deniq qui impu¬
dicus est quã uis dissertus sit. si ad castitatẽ audientes cohorte¬
tur sermo eius infirmus est & auctoritatẽ non habet cohor¬¬
tandi. Vt ec ontrario quãuis sit rusticanus & tardus ad loquen¬
dũ si castus fuerit exẽplo suo homines potest ad uitȩ simili-¬

Expanded text:
re ut pudici sint, et postea inferant, in omnibus teipsum formam re ut pudici sint, et postea inferant, in omnibus teipsum formam praebens bonorum operum: tamen sciamus, in omnibus, ad superiora esse referendum, id est, hortare ut pudici sint in omnibus. Sciendum quoque est quod continentia non solum in carnis opere et animi concupiscentia; sed in omnibus rebus necessaria sit: ne honores indebitos appetamus: ne accendamur avaritia: ne ulla passione superemur. Teipsum, inquit, formam praebens bonorum operum. Nihil prodest aliquem exercitatum esse in dicendo, et ad loquendum trivisse linguam, nisi plus exemplo docuerit, quam verbo. Denique qui impudicus est, 720 quamvis disertus sit, si ad castitatem audientes cohortetur, sermo ejus infirmus est, et auctoritatem non habet cohortandi. Et econtrario quamvis sit rusticanus et tardus ad loquendum, si castus fuerit, exemplo suo homines potest ad vitae simili
Abbreviated transcription (Latin):
denderat e etiua ceoe senlit drehion anetoact pudiei sint inom̃is
e custicate sius gr mnont sano e nrephensbili. ut qui ex a duer¬
so est reuereatur . nihil habens de nobis dicere mali. Sicut in eo
quod supra p̃ceperat dicens. Anussimilit̃ in habitu scõ. simili¬
tudinẽ anuum dixeramus ad senes eẽ. referendã : ita nunc
in eo quod intulit iuuenes similit̃ hortare ut pudici sint. si¬
militudinẽ iuuenũ ad anus et ꝑ anus ad senes arbitramur ap¬
tandã. ut senũ habeant sobrietatẽ & honesti sint & pudici. et
sani infide. & caritate . & patientia. Anuũ aũ in habitu scĩtatẽ
ut non sint accusatrices. non uino multo seruientes. benedo¬
centes & cȩta: ꝓpͥũ aut̃ ad olescentuloꝵ hoc posuit ut pudici
sint in om̃ib tam scilicet mente quã corpore. tã oꝑe quã cogi-¬
tatione : ut nulla sit in adolescente suspitio turpitudinis. Et licet
quidã delatinis ita estim Ent legendũ iuuenes similit̃ horta¬

Expanded text:
s et castitate, in sermone sano et irreprehensibili: ut qui ex adverso est, revereatur, nihil habens de nobis dicere mali. Sicut in eo quod supra praeceperat, dicens: Anus similiter in habitu sancto, similitudinem anuum dixeramus, ad senes esse referendam: ita nunc in eo quod intulit: Juvenes similiter hortare, ut pudici sint, similitudinem juvenum ad anus, et per anus ad senes arbitramur aptandam: ut senum habeant sobrietatem, et honesti sint et pudici, et sani in fide, et charitate, et patientia. Anuum autem in habitus sanctitate ut non sint accusatores, non vino multo servientes, bene docentes, et caetera. Proprium adolescentiorum hoc posuit, ut pudici sint in omnibus, tam scilicet mente quam corpore, tam opere quam cogitatione, ut nulla sit in adolequidam de Latinis ita existiment legendum: Juvenes similiter horta
Abbreviated transcription (Latin):
seruientes. bene docentes ut ad casatatẽ erudiant. ad olescen¬
tulas ut ament uiros suos. ut ament filios. pudicas. castas.
habentes domos diligentiã. benignas. subditas uiris suis
ut uerbũ non blas phetur Ta & siapłs petrus poper tr

Expanded text:
servientes; bene docentes, ut ad castitatem erudiant adolescenservientes; bene docentes, ut ad castitatem erudiant adolescentulas, ut ament viros suos, ut ament filios: pudicas, castas, habentes domus diligentiam, benignas, subditas viris suis, ut verbum Dei non blasphemetur. Tametsi apostolus P
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ castitas. in carne & spũ & anima. ẽ. nescandalizałtur oculus.
ne inpulchritudinẽ uultus feminei pendeamus. neblanda nos
audire uerba delectet. nead singulos sermones mens prius
adolescentulȩ quã uetulȩ. & omĩ diligentia custodiant corsuũ.
ne ꝑsanitatẽ dilectionis morb caritatis introeat. & ꝑ amorẽ
scm̃ fiat ñ scã dilectio quȩ illos ꝑtrabat ad gehennã. Qui sanꝰ
est infide. qui sanus est incaritate. sanus quoq sit inpatientia :
& patientia quȩ maxime intẽptationib cõ ꝓbatur : quia nihil
ꝓdest habuisse quȩ supra enumerauimꝰ. nisi om̃s diuitiȩ & mer-¬
cimoniȩ quibus onusta nauis est intẽpestate seruentur. & ꝑ¬
flantib hinc inde uentis absq naufragio ea quȩ bene parata
s̃ liberent᷑. Qui enĩ ꝑseuerauerit usq infinẽ. hic saluus erit
Anus similit̃ in habitu scõ. non incentrices: non uino multo

Expanded text:
enim castitas in carne et spiritu et anima est, ne scandalizetur oculus, enim castitas in carne et spiritu et anima est, ne scandalizetur oculus, ne in pulchritudine vultus feminei pendeamus, ne blanda nos audire verba delectet, ne ad singulos sermones mens prius adolescentulae quam vetulae, et omni diligentia custodiant cor suum: ne per sanitatem dilectionis, morbus charitatis introeat, et per amorem sanctum, fiat non sancta dilectio, quae illos pertrahat ad gehennam. Qui sanus est in fide, qui sanus in charitate, sanus quoque sit in patientia: et patientia, quae maxime in tentationibus comprobatur: quia nihil prodest habuisse quae supra enumeravimus, nisi omnes divitiae et mercimonia, quibus onusta navis est, in tempestate serventur, et perflantibus hinc inde ventis, absque naufragio ea, quae bene parta sunt, liberentur. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Anus similiter in habitu sancto, non incentrices, non vino multo
Abbreviated transcription (Latin):
t ẽ. anobis sanitas caritatis. de scripturis aliꝗđ sumanꝰ
exẽplũ eoꝵ qui in in firmitate sunt caritatis. Nit saluator
de extremis tẽparib quia cũ multiplicata fuerte anistus
refrigescet caritas multoꝵ. Calida quipꝑe.ẽ. inhisqui
feruent spũ: frigens aut̃ & glacialis & gelida iihis
qui flatus a quilonis durissimos suscepere. Ab aquilone
enĩ exardescent mala suꝑ om̃s in habitantes terrã. Dehoc
frigore caritatis & ãgnon in sorore sua thamar obrigue¬
rat. Timendũ gͦ ne forte & nos haᷤ infirmitate caritatis
aliquando suꝑemur. Non nunquã enĩ euenit ut primũ a
nobis in uirginẽ siue in quã libet fȩminã sit scã dilectio. &
cũ mollita mens fuerit in affectus: paulatĩ sanitas carita¬
tis langore pallescat & infirmari incipiat: & ad extremam
mortẽ diligentẽ ferat. Unde & apłs caute & prudent̃ timothe:
o p̃cipit. ut ex hortetur ad olescentulas in omi castitate. Omĩs

Expanded text:
itas charitatis, de Scripturis aliquod sumamus exemplum, eorum qui in infirmitate sunt charitatis. Ait Salvator de extremis temporibus: Quia cum multiplicata fuerit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Calida quippe est charitas in his qui fervent in spiritu: frigens autem et glacialis et gelida in his qui flatus Aquilonis durissimos suscepere. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes inhabitantes terram . De hoc frigore charitatis et Ammon in sorore sua Thamar obriguerat . Timendum ergo ne forte et nos hac infirmitate charitatis aliquando superemur. Nonnumquam enim evenit, ut primum a nobis in virginem, sive in quamlibet feminam sit sancta dilectio: et cum mollita mens fuerit in affectus, paulatim sanitas charitatis languore pallescat, et infirmari incipiat, et ad extremam mortem diligentem ferat. Unde et Apostolus caute et prudenter Timotheo praecipit, ut exhortetur adoles
Abbreviated transcription (Latin):
omia credit omia prescolatur. Et quia caritas nunqua ex¬
crdit. qui in caritatis. ẽ. sanitate nunquã & ipse corruit eSu¬
quidẽ nec tribulatio eũ nec angustia nec fames ne. ꝑsecuti¬
o nec nudĩ as nec ꝑiculũ nec gladius separane poe ota dic
sanctatu caritatis quã habuerit in xp̃o ibũ. Quidcle gladio

Expanded text:
omnia sperat, omnia praestolatur . Et quia charitas numquam excidit, qui in charitatis est sanitate, numquam et ipse corruit. Siquidem nec tribulatio eum, nec angustia, nec fames, nec persecutio, nec nuditas, nec periculum, nec gladius separare poterit a sanitate charitatis, quam habuerit in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
uu sequetur dim sũi. Quomꝰ aut̃ si quis se ab neget. corteplan¬
qu est peudicus fcenicatorẽ qđ pruis fuerat nẽg ut in ciens
in erudenieis iust: in iustũ. fortis infirmũens cut in eomune
de omib loquar : totiens nos negamꝰ quotiens d dnprio fa
eal elo qs eret̃ que dect ana docorinã Alurd eoseorã loe trinã
loqui a lind ecu quȩ sanȩ conueniunt docere oẽ coinẽ quiet
inaltesisimplertantũ instatutio est in altem ento q nunnis¬
ualorupcipiente discipłis ñ solũ in meditaionẽ set coturearũ
oslub õ a monebere ut quȩ seriptis repliceonrer s condant

Expanded text:
um sequatur Dominum suum. Quomodo autem quis se abneget contemplandum est. Pudicus fornicatorem, quod prius fuerat negat, sapiens imprudentem, justus injustum, fortis infirmum. Et ut in commune de omnibus loquar, toties nos negamus, quoties, vitia priora ero loquere quae decet sanam doctrinam. Aliud est sanam doctrinam loqui, aliud ea quae sanae conveniunt docere doctrinae: qui in altero simplex tantum institutio est: in altero cuin meditatione Scripturarum eos laborare debere, ut quae scripta sunt, replicent, et condant
Abbreviated transcription (Latin):
eueuis eens anaqua nouis nec epistolacessat
ȩc ittrare docens patres baptis mate nr̃i¬
nrubro fulsere freto sub nomine moysi
er legẽ cũ petra simul sequeret᷑ euntes
am paera xp̃s erat : qd adhue gens dura regris

Expanded text:
ermiscens antiqua novis! nec Epistola cessat Haec iterare docens: Patres baptismate non Rubro fulsere freto sub nomine Mosi Per legem, cum petra simul sequeretur euntes; Nam petra Christus erat. Quid adhuc, gens dura, requi
Abbreviated transcription (Latin):
uȩris adultechos quid uehac in partequiescis¬
uaruitus eris res ÷ inimica saluti ahaluc̃¬
sendula celsa sequi. furtiua que somnia prono

Expanded text:
eris, adulte, chaos? quidve hac in parte quiescisuiturus eris? res est inimica saluti Pendula celsa sequi, furtivaque somnia prono
Abbreviated transcription (Latin):
nlucis ꝓferre uias opȩrumq locarẽ
hes auros insede poli: n il ꝓderit auro¬
efossis quȩsisse locis sic laudat auarus hoino¬
Quodcelabat humus : ꝗd nonin paupere surgit

Expanded text:
lucis proferre vias, operumque locare Thesauros in sede poli; nil proefossis quaesisse locis, si claudat avarQuod celabat humus, quod non in paupere surgit
Abbreviated transcription (Latin):
N ouerat indeleuat : lateri subnexint arcȩ
ostia scã noe clausis animalib hinc est¬
Diluuio uastante salus. ꝓducit᷑ eua¬
dormitante uiro: lateris generata ꝓpago¬
N om̃ habens uitȩ sinũ quã culpa fuiss&¬

Expanded text:
Noverat, inde levat. Lateri subnexuit arcae Ostia sancta Noe clausis animalibus, hinc esDiluvio vastante, salus. ProducituDormitante viro, lateris generata pron habens vitae, si nunquam culpa fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
Xametris constare sonis inorgittȩ linguȩ
antiea beremiȩ iob quoq: dicta ferunt
oc tibi magnȩ pater cũdefeoomunus amoris
Respice quo o meritis debita soluo tuuis

Expanded text:
xametris constare sonis in origine linguae Hieremiae, Job quoque dicta ferunt. 29 Hoc tibi, magne Pater, cum defero munus amoris, Respice, quod meritis debita solvo tuis
Abbreviated transcription (Latin):
sunditur &e solidamn terminat umbra figurã
Sed tam ipsa sibi precodere corpora signat:
edesiam terris colimus quã ꝓderenullis
& heriam dubitasse lic&e: seduerior illa est

Expanded text:
Funditur, et solidam non terminat umbra figuram; Sed tamen ipsa sibi praecedere corpora signat. Ecclesiam terris colimus quam prodere nulli theream dubitasse licet, sed verior illa est
Abbreviated transcription (Latin):
uȩdederis: tuuocis iter: tũsemita linguȩ¬
udicture ueni: quiꝑtua munera semper
uod reddamagis doniq resuscipis usum:
omine uenturi p̃cursor in orbe iobannes
dcibuit baptismasuũ dnõ que parauit
pseuiã memorans cupetis baptisma futurum

Expanded text:
e dederis! tu vocis iter, tu semita vidicture veni! qui per tua munera semper, Quod reddamus, agis, donique resuscipis usum. Nomine venturi praecursor in orbe Joannes Exhibuit baptisma suum, Dominoque paravit Ipse viam, memorans cunctis baptisma futurum
Abbreviated transcription (Latin):
ncipit atq onimam populans mancisert unamia¬
uis dubltare queat mysterianil dogmatis unum
ersinas tres eẽ dm̃. cũmlia uubai
onuemant submente parinumeriq frequentu
int animi uelut unus homo. quȩ turba phẽnnem
ortatura crucẽ dñmq secuta fidelem:

Expanded text:
ncipit, atque animam populus nanciscituis dubitare queat mysteria dogmatis, unum Personas tres esse Deum? cum millia vulgi onveniant sub mente pari, numerique frequentis Sint animi velut unus homo; quae turba perennem 100 Portatura crucem, Dominumque secuta fidelem
Abbreviated transcription (Latin):
editione fremunt romanis obuia sacrii¬
acradari ritusq: nouos exire ꝑorbem¬
t ueteres cecidisse deos tunc agmina raptim̃

Expanded text:
editione fremunt, Romanis obvia sacriacra dari, ritusque novos exire pet veteres cecidisse deos. Tunc agmina raptim
Abbreviated transcription (Latin):
eas uiduata cibis: sinemunere quorum
rida ficus eris nullo qͥa tempore fructum
dep̃iuis ferre manum: neq. cernere quantũ

Expanded text:
eas viduata cibis, sine munere quorum Arida ficus eris, nullo quia tempore fructum Ad Christi vis ferre manum, neque cernere quantu
Abbreviated transcription (Latin):
Prescia uerbamonent : qđ apłs ipse reuelat:¬
Corde salus credentiserit. c̃fessi uoce :
Sacrilego pesuna fuit : de metrius ȩdes

Expanded text:
Praescia verba monent, quod Apostolus ipse revelatCorde salus credentis erit, confessio voce. Sacrilego res una fuit; Demetrius aedes
Abbreviated transcription (Latin):
omnsule signa maris quȩ mystica don asu sursit
emporib uentura crucis cũ sanguine ihũ
inxit aquas : laterisq: uno. deuulnerae fluxit¬
uodute tria dona dar&: rubor equoris ille¬
ausa futura fuit sic condito łabsuit omnes¬
ic emit: hic̃ prȩtii color est ingurgite ponti
pparent ꝙ uado miracula debita liguo:¬

Expanded text:
onsule signa maris, quae mystica dona susurrant 175 Temporibus ventura crucis, cum sanguine Jesus Tinxit aquas, laterisque uno de vulnere fluxitvitae tria dona daret: rubor aequoris illeausa futura fuit; sic Conditor abluit omnes; Sic emit; hic pretii color est in gurgite ponti, Apparentque vado miracula debita ligno
Abbreviated transcription (Latin):
erdicarestreuens tumulisq iacentiatollens¬
espice quã ꝓprio maneas obnoxia regi¬
epereas uult ibse mori post risti safnotat¬
uin &iã custode datõ signare sepulchrum

Expanded text:
erdita restituens, tumulisque jacentia tollensespice, quam proprio maneas obnoxia regpereas, vult ipse mori; post tristia fam, custode dato, signare sepulcrum
Abbreviated transcription (Latin):
as primum graditure uias poas &hȩrã sensu.
uinecdum mouearis humo pedib: q negatis.¬
ongius ire uales paulus speculatus in im̃o
ectire quid caper& : daudiq fidelis a morẽ

Expanded text:
as primum graditure vias; petis aethera sensu, Cum necdum movearis humo, pedibusque negatisongius ire vales. Paulus speculatus, in imo Pectore quid cuperet, claudique fidelis amore
Abbreviated transcription (Latin):
omine podit homo uis flexit &ipulit arua
Vocis apostolicȩ quȩ detellure creatos¬
Fecit habere fidemꝰ:: sed quod magis exilit unus
Concutit᷑q locus cecinit scriptura decoros
Pacem ferrẽ pedes: horum sub gressib ergo
&amou&᷑ humus qluib: ÷ sermone magistri
Pax cõmissa puq depͥo tata pallos

Expanded text:
omine prodit homo: vis flexit et impulit arva Vocis apostolicae, quae de tellure creatosFecit habere fidem: sed quid magis exsilit unus Concutiturque locus? cecinit Scriptura decoros Pacem ferre pedes; horum sub gressibus ergo Laeta movetur humus, quibus est sermone Magistri Pax commissa pii, quae, deportata per illos
Abbreviated transcription (Latin):
ipperas iam nemoiac& tumotib umbre
orpora cuncta leuas: atq hoc simul in scia uoti tiamt
umit turbatacens quod cum rogat acciputunus

Expanded text:
peras, jam nemo jacet; tu motibus umbrae Corpora cuncta levas; atque hoc simul, inscia voti, umit turba tacens, quod, cum rogat, accipit unus