comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoi ꝑꝑ quẽ factꝰ ÷. & quͣasi id̾e erat ⁊ idem nonerat ꝙ ide ũ er̃t
ꝓpt quoserat. Dc̃ ꝑfectꝰ erat ⁊ plenꝰ bono ꝯsũmato. neq opꝰ hũt
aliuuũ iuari. qm̃ nec in inui potuit et̾nꝰ. nec inmensus augenr
hõ uͦ nat᷑a egens erat aliem auxilii. q̃ ł ꝯseruaret qͦd mutabiie
aecepit ł augeret qͦd ũ consuimatũ habebat. Ita positꝰ ⁊ in me¬
sequiũ⁊ qͦd impendit. Uoluit enĩ ds̃ ut ab hominȩ s seruiretur
sic tũ ut ea seruitute᷑ ds̃ s hõ ipse sermens iuuaret᷑. ⁊ uoluit n¬

Expanded text:
 erat propter quos erat. Deus perfectus erat et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in mesequium et quod impendit. Voluit enim Deus ut ab homine sibi serviretur; sic tamen ut ea servitute non
Abbreviated transcription (Latin):
npͥncipio opis qd ura instantia mag̾ qͣm alacͥtate ꝓͥa aggressusdialis
sũ nundi hꝰ sensił originem ⁊ dispõnem qͣm breuissimo potui ser¬
mone ⁊ qͥ maxime ũ ꝓpositũ uob̾ fuerat ĩtroducendis conueniat.
expliciũ. Nõ uͦ ꝯsequens ÷ ut creationẽ hõĩs ꝑꝑ quẽ mundꝰ ipse
factus ẽ sermone ꝓsequam᷑. eo sane ordine loquendo iucedentes
quẽ creator ipse rerũ demonstrauit oꝑando. Priꝰ siquid̾e opiferds̃
nundũ fecit. ac deiũ hominẽ possessorem ⁊ dim̃ mundi. uit cet̾is
oĩb uire conditionis dnãret᷑ hõ. ipsi a qͦ factus fuerat soli uolun

Expanded text:
a instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mundi, ut caeteris omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo f
Abbreviated transcription (Latin):
effieuint gd̾atit sine tductione. qm̃ et̾uitas nec in suo statũ de¬
serar dempora entianis neq ex suo subam nunistrauit corruptibilia
creansis mnanens qͥs erat e cͥc qͦd uoni erat. inse continens potestate facien¬
di biduens ex se uintiam facte. N eq eni degeõauit in frcora aeoiberie
ii uata unipsa detendet qͥb dedit inicium. qm̃ hcxipuoruoculeus
Reotu pleua eonstuit. ⁊ pꝰ faota sine motui uideficiens ꝑ manit duc
nonu asstamens. iucb aitiquũ amittens. totũ dans ⁊ nichi abiciens

Expanded text:
et generant sine traductione; quoniam aeternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens, ut natura in ipsa fectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et nihil abjiciens.
Abbreviated transcription (Latin):
sugo nemo dicat qͥm̃ ante factũ solem dies ceͥ pociut iłacude auit¬
fueret  illiminaretꝰ mindũ. S q̃s sig̾at qͥd ñ statim factus: sol
ex q̃ lueem fieri oportuit. s ut quasi lux e̾e̾t pͥus qm clara lux  & fortassis
confusio plena luce digna ñ erat. aligͣni tñ luoe̾ accepit ut uderet ex¬
ne ad ordinẽ ⁊ dispõnẽ. Sacram̃tũ diuinoi o peruor¬

Expanded text:
go nemo dicat quomodo ante factum solem dies esse potuit; quia antefieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod non statim factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; aliquam tamen lucem accepit, ut videret exire ad ordinem et dispositionem. CAP. XI
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑsa pꝰqͣm dituna urtute ⁊ iussione ĩ unã ut ita di xenĩmassã
ꝯ pungi q̃dãmꝰ atq deusari cep̃ ipso suo pond̾e deoisũ uergens
inuna collapsa at̾ra excepta ẽ. spaciũq illud qͦd d suꝑusq ac
ipsũ firmamentũ occupauerat seremũ purũq dereliquit. Ipsa qͥ
terre suꝑficies aquis om̃ib int̾ alueos suos conclusis apparere
cepit. p̃mo qͥdem lictulenta ⁊ lubnca nudaq uelut q̃ gerigna
ec dum ulla ꝓculiss quib uestiri ⁊ suꝑduci potiuss. Q

Expanded text:
am divina virtute et jussione in unam, ut ita dixerim, massam compingi quodammodo atque densari coepit, ipso suo pondere deorsum vergens in ima collapsa a terra excepta est, spatiumque illud quod desuper usque ad ipsum firmamentum occupaverat, serenum purumque dereliquit. Ipsa quoque terrae superficies aquis omnibus inter alveos suos conclusis apparere coepit. Primo quidem lutulenta et lubrica nudaque, velut quae germina necdum ulla protulisset, quibus vestiri
Abbreviated transcription (Latin):
yipse in ꝑadiso collocatꝰ ÷ pͥmo mausurꝰ ibi ⁊ oꝑaturꝰ. ut pꝰ opꝰ
ducere institiumꝰ. iustũ ÷ ut in ipso exordio libri pͥmũ causã ꝯ¬
dicionis humane inuestigemꝰ. ut simul demonstret᷑ ⁊ pͥmũ rõna¬
bilit̾ adeo conditꝰ ⁊ pꝰmodũ misericordit᷑ reꝑatꝰ. Ibi qͦ dũ conderet᷑
ꝗͣtuito factũ opꝰ rõnabile. ⁊ hic dũ redimeret᷑ rationabilit̾ un

Expanded text:
ipse in paradiso collocatus est: primo mansurus ibi et operaturus ut post opus ducere instituimus, justum est ut in ipsius exordio libri, primum causam conditionis humanae investigemus, ut simul demonstretur et primum rationabiliter a Deo conditus, et postmodum misericorditer reparatus. Ibi quoque dum conderetur gratuito
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis ea queq elementis eẽ condita ad quoriĩ decorem aopulcͥtudinẽ facta
ꝓbant᷑ ut u̾bi grã que ad ornatũ terre facta st̃ ñ uͥ deterra sumi potuer̾t
ħ ⁊si in aliis uerũ concedinꝰ ñ tam̃ in elem̃to aeris ullom᷑ ꝓ bare ualen
cũ mani sede uolatilia legamꝰ accepisse ⁊ ab aqͥs originẽ ⁊ in aere mai¬
sionem. Qd quare factũ sit ut non ad similitudinẽ aliorsĩ q̃ ad or¬
natum elementoꝵ iundi creata sunt exipso elemento mat̾iã
sumȩrent in qͦͥ locũ sortiri debuert̾ forte q̃uis ad ipsiꝰ elementa
mat̾iam refeiat. qd quasi tantã aer corpulentiam ñ hũerit. ut
aiimantiũ corꝑa que solidani mat̾iam requirunt ex eoconderent᷑.
Aquarũ aũ natuii mag̾ tene affinẽ plusq corpulentie habentẽ
ao ꝑ hoo formandis corꝑib aptiorem. S altior in his reb sac̃menti

Expanded text:
a ad quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elementi materiam referat: quod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis terrae affinem plusque corpulentiae habentem, ac per hoc formandis corporibus aptiorem. Sed altior in his rebus sacramenti
Abbreviated transcription (Latin):
ornatꝰ eorũ. ⁊ ħ crib sequentib itemdieb factũ ÷ Quarto qͥ fuit
pͥmꝰ intrib ornatũ ẽ firmamentũ. sole. ⁊ luna ⁊ stelt. Quinto die
qͥ fiuit scd̃s intͥb aer ĩ uolatilib ⁊ aque ĩ piscib ornam̃ta acceꝑtnt.
Sexto die qͥ fuit terciꝰ intͥb. accep̃ t̾ra bestias ⁊ uim̃ta ⁊ reptilia cet̾aq
anmantia que mouent᷑ int̾ta. Homo aũ nouissimo die factus ẽ.¬
fec̃ celũ ⁊ t̾ram. Gͣ factus ẽ homo non quasi oniatꝰ terte s dñs ⁊
possessor. ut ñ ad terrã referat᷑ conditio esꝰ ꝑꝑ quẽ facta ÷ terra.

Expanded text:
entibus item diebus factum est. Quarto qui fuit primus in tribus ornatum est firmamentum sole et luna et stellis. Quinto die qui fuit secundus in tribus aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexto die qui fuit tertius in tribus accepit terra bestias et jumenta et reptilia caeteraque animantia quae moventur in tet coelum . Ergo factus est homo non quasi ornatus terrae, sed dominus et possessor, ut non ad terram referatur conditio ejus propter quem facta est terra.
Abbreviated transcription (Latin):
custodiat corda ur̃a ⁊ ĩcelligentias uras. Iã quodam᷑ uidemꝰ ꝗͣre aq̃ ille
q̃ supͣ celũ sc̃ ñ debuenint colligi ⁊ ĩ unũ coaitari. qmͣ caritas amplifi¬
canda semꝑ ÷ n dilatanda. ⁊ qͣnto latiꝰ pandit᷑. tanto celsiꝰ sublimat᷑.
In his pͥmis tͥb dieb disposita ẽ uniu̾sitatis hꝰ machina ⁊ partib sius
distributa. firmam̃to de suꝑ expanso. deuid̾ t̾ra reuelata atq imo re¬
sidente ⁊ suo pond̾e librata. collectisq aquarũ molib intͣ receptacła
sua. aere serenato iiii. mundi elem̃ta locis suis distincte ⁊ ordinata sc̃¬

Expanded text:
am quodammodo videmus quare aquae illae quae supra coelum sunt non debuerunt colligi et in unum coarctari, quoniam charitas amplificanda semper est et dilatanda; et quanto latius panditur tanto celsius sublimatur. In his primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta et ordinata s
Abbreviated transcription (Latin):
Dicet gͥ dm̃ lex dieb oꝑatũ ⁊ septrma deuĩ die requietusse ab
oꝑe qr nullus de sex inuenit᷑ dieb ĩ qͦ opꝰ ñ feci̾t ds̃. donec sep¬
tuna dies ueniret. qñ deinde ab oĩ oꝑe requieuit. Et ħ quidẽ

Expanded text:
Dicet igitur Deum sex diebus operatum et septima deinde die requievisse ab Dicet igitur Deum sex diebus operatum et septima deinde die requievisse ab opere; quia nullus de sex invenitur diebus in quo opus non fecerit Deus, donec septima dies veniret, quando deinde ab omni opere requievi
Abbreviated transcription (Latin):
lumꝰ qͦd ꝯtinua fuerit eiꝰ oꝑatio. dicere pot̾imꝰ qͦd pͥmaꝰ die lucẽ
ĩ exorcu ipsiꝰ diei fecit. deiñ ut cursu suo diem noctẽq distingueret
pͥinũ de oriente ad occasũ ⁊ rursũ deoccidente ad ortũ direyit. nec
solũmͦ opꝰ eiꝰ fuisse qͦd lux facta ÷ͥ s qͦd directa ipso gub̃nante ⁊
dirigente cursũ expleuit. ł od̾e mͦ de soda die dicet᷑ qñ firmam̃tũ
factũ ÷ ⁊ cͥcumactionis ꝑ petue p̾ceptũ sunul ⁊ legem accepit.
ħ etiã de t̾cia quarta qͥnta uł sexta die ꝓ ut rõ dictauerit ex qui
ret. quisquis hꝰ partis assertionẽ elegent᷑. Si cui aut̃ ista int̾p̃tatio
niniis obscura uidebit᷑. maxime qͦd de motu firmam̃ti nec dum
rata sit assertio. ad illã alt̾am quã ꝓposumꝰ recurrat expositi¬
onẽ que facilior ÷ n se ꝓnitiꝰ ad intesligendũ ꝯmodat rationi

Expanded text:
lumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem lumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die dicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem accedit. Hoc etiam de tertiaquis hujus partis assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intelligendum commodat rationi.
Abbreviated transcription (Latin):
aliud fieret qͦd potiꝰ exhibitũ ÷. s de eo ipso qͦd ante uiliꝰ habebat᷑
lta de reb dubiis nemo ÷ qͥ possit certũ aliqͥd diffinre. Si d̾s ꝑ sex
dies sine int̾uallo oꝑat ẽ siue alio qͦlibet modo.
otũ adhuc illud de oꝑatione pͥme diei in quirendũ restat. si dͣs
lucẽ ĩ pͥmo exortu eiꝰdem diei .i. p̾me creauit. cũ nicħ ea dẽ die aliud
fecisse legat᷑ qͣm lucem. utrũne usq ad exortũ sequentis diei qnͣ fum¬
mencũ fecit ab oꝑe cessasse credendꝰ sit. cũ scͥptura septuna eũ die
demũ reqͥcuisse testet᷑. Cui questioĩ gemina responsione obuiamꝰ.
Aut enuĩdicemꝰ dm̃ iniłł sex dieb oꝑationẽ suã ita contimia ꝑseus¬
rantia ꝓduxisse. ut nullo tp̃ris int̾uallo ab oꝑando desierit. autita
seydieb oꝑatũ ut nullũ qͥdeni diẽ ĩ oꝑando int̾miserit. ñ qͦd nul¬
ło tp̃is spacio oꝑari cessau̾it. & si quid̾e illã assextionẽ ꝓbare uo¬

Expanded text:
aliud fieret quod potius exhibitum est; sed de eo ipso quod ante vilius habebatur. Ita de rebus dubiis nemo est qui possit certum aliquid definire. CAP. Xdies sine intervallo operatus est, sive alio quolibet modo. Solum adhuc illud de operatione primae diei inquirendum restat: si Deus lucem in primo exortu ejusdem diei, id est primae creavit. Cum nihil eadem die aliud fecisse legatur quam lucem, utrumne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desierit. Aut ita sex diebus operatum, ut nullum quidem diem in operando intermiserit; non quod nullo temporis spatio operari cessaverit. Quia, siquidem illam assertionem probare vo
Abbreviated transcription (Latin):
faciendarũ. quasi creator ee̾ ñ posset. nͥ creatura ee̾t. Deiñ ex ipsa ⁊ͥ cade¬
sciã ⁊ ꝓuidentia dĩ alia necessitas. ĩ reb factis ⁊ faciendis ꝓuentre. qͣsi u¬
fier non possit. ut ñ eueniat qͦd ꝓuisũ ÷ ł p̃scitũ adõ qͦd utiũq pan
sid̾andum ÷ qͣratione rerũ faciendarũ necessicas ĩ dm̃ cad̾e iideat᷑
ex p̾scientia ⁊ ꝓuidentia. ex dispõne ł p̃destinatioẽ eoꝵ que facienda

Expanded text:
faciendarum, quasi Creator esse non posset nisi creatura esset. Deinde ex ipsa praescientia et providentia Dei alia necessitas in rebus factis vel faciendis provenire, quasi fieri non possit ut non eveniat quod psiderandum est qua ratione rerum faciendarum necessitas in Deum cadere videatur ex praescientia et providentia, ex dispositione et praedestinatione eorum quae facienda
Abbreviated transcription (Latin):
qitur dt̃ pͥꝰ lucem facere uoluit ad isluminandũ substantialit̾ sol fac¬
mundũ anqͣm solẽ crearet. ope uicana pͥcurrentẽ donec ueniret qͦdt᷑¬
ꝑfectun ÷. & st̃ qui querant qͥd de ilia uice factũ st ꝓpt̾ea q̃diã nulla eiꝰ
uestigia repperir posst̃. exqͦ soł claritas illuxit. Alii dicunt disꝑsam
ꝑ ampla aeris spocia um lucendi ⁊ illuminaudi amusisse. suꝑ ee̾ tñ
ad huo quasdam tenues reliquias que. ĩ ambitu fumam̃ti incrusexᷤ
huo illucq sparsĩ diligentiꝰ intuentib nocte demonstrent᷑. die uͦ
maiori eas ne uid̾i ualeant sot claritate ab scondi. Sic qͥq suas opi¬
niones ꝓ ũ possibile ÷ confingunt. S quisscit si ipsa ead̾e̾ lux pꝰe

Expanded text:
itur Deus prius lucem facere voluit ad illuminandum mundum antequam solem crearet ope vicaria praecurrentem, donec veniret quod perfectum est. Et sunt qui quaerant quid de illa luce factum sit, propterea quod jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla aeris spatia vim lucendi et illuminandi amisisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Sic quique suas opiniones prout possibile est confingunt. Sed quis scit utrum ipsa eadem lux postea
Abbreviated transcription (Latin):
parũ ÷ tenebras ⁊ lucẽ diuid̾e. ħ ẽ iurtutes a uiciis sequestiare. insi
sciamꝰ ⁊ int̾ diem ⁊ diẽ iudicare. ⁊ sciamꝰ omẽm diem iudicare. ut sapi¬
amꝰ qͥ suit illi motꝰ qͥ sub uͥtutũ spe quasi luce aliena adnos ueniunt
qͥ rursũ illi sint qui uerã iurtutis daritatẽ p̾tendũt. ⁊ĩ ipsis quoq
ututib ñ solũ que bona sint. s q̃ sint ⁊ potiora ꝓbemꝰ. Spãlisenĩ

Expanded text:
virtutes a vitiis sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint, qui veram virtutis claritatem praetendunt; et in ipsis quoque virtutib
Abbreviated transcription (Latin):
duusa t̃ iupatenebis. ĩ uisibilit̾ q̃ boni angłi discreti st̃ amalis. islis
ĩ tenebris peocĩ cadentib ⁊ istis ad lucẽ it̾icie comisis illimuuatis q
aluce ut lux ee̾nt : ñ tenebre. Sic enĩ consonare debuerant exempla¬
ria oꝑum dĩ. ut q̃ uisibilia erãt oꝑa sapiẽ. ĩ uisibiliũ ꝓuentꝰ seque¬
rentur. scdm qͥd ipsa q̃ udrobiq oꝑabat᷑ sapĩa ibi iudicũ exerouit.¬
hio formaũ exemplũ diuisa ẽ gͥ lux atenebris. Merat lix iuisib lis
Muisibiles denebie erant. similitꝰ ⁊ lux inusibit erat ⁊ tenebre ĩ uisi¬
biles erant. n ut̾inq dursio facta ÷ ꝯ sinil facta ẽ duusio tenebrarũ
ulucis:⁊ uocata ÷ suꝓdies ⁊ tenebre noy. Utrũq qͥd̾e deus duisit

Expanded text:
tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria operum Dei, ut quae visibilia erant opera sapientiae, invisibilium proventus sequerentur, secundum quod ipsa qutenebris; et erat lux visibilis et visibiles tenebrae erant; similiter et lux invisibilis erat, et tenebrae invisibiles erant; et utrorumque divisio facta est; et simul facta est divisio tenebrarum et lucis. Et vocata est lux dies et tenebrae nox. Utrumque quidem Deus divisit,
Abbreviated transcription (Latin):
nala ⁊ borra niea uident᷑. s mala ⁊̃ ẽẽ mala. ⁊ bona ee̾ bona inea tudẽtur
ꝑꝑea qͦd ipsa uerẽ ⁊ sũme ÷ bona. Qd enĩ ab ipsa discordare uidet᷑ malũ
ipsã uidet᷑. ꝑ lucẽ ergo ꝓbauit lucem. q in luce ĩ ꝯmutabili uidit qͦd lux
suie eꝓ his q̃ ipse bona fec̃. siue ex his quȩ nos fecimꝰ mala. que omia ipse
ñ male s bene udit. ⁊ ibi iudit uͥ uullũ malũ fuit. ħ ipsa lux ÷ͥ qͣ ⁊ nos

Expanded text:
mala et bona in ea videntur, sed mala etiam esse mala, bona esse bona in ea videntur: propterea quod ipsa vere et summe est bona. Quod enim ab ipsa discordare videtur, malum ipsam videtur. Per lucem ergo probavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod lux sive ex iis quae ipse bona fecit, sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum mal
Abbreviated transcription (Latin):
qssignaiit. ut assereret qͦd scd̾m ꝯmunionẽ uature erant.
Noniinandꝰ erat intͥinitate pat̾ ⁊ filiꝰ. ⁊ sũpta st̃ uocabula
ipsa ab usu humauo cui pͥma data sunt. ⁊ qͦd scđłm aliqͥd tm̃ sumile erat
in toto sumilit̾ dicendũ erat. & eauit prudentia e loquii saeri ne pleua
similitudo cred̾etur unt̾ disparia si ĩ deitate pat̾ pͥor aut filiꝰ posteror
dice̾tur. Sic it se ĩ hoĩb natura ht̃ ut pat̾ eẽ ñ possit qͥ non fuerit fu

Expanded text:
assereret quod secundum communionem naturae erant. Nominandus erat in Trinitate Pater et Filius; et sumpta sunt vocabula ipsa ab usu humano, cui primo data sunt. Et quod secundum aliquid tantum simile erat, in toto similiter dicendum erat. Et cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominibus natura habet ut Pater esse non po
Abbreviated transcription (Latin):
Nem̃ iõ fec̃ lucẽ ut ipse uide̾t ꝑ lucen. s uͥ oꝑa sua manifestaret ꝑlucem:
qr ĩ deo facta st̃.⁊ io tudit decis cuncta que fecerat ⁊ erant ualde bona. hoc
diligentiꝰ ꝑsequam᷑. P nncipiũ gͥ diuinoꝵ oꝑum fuit c̾atio lucis. qñ ipsa
pante lucẽ nec ner fuit nec dies ⁊̃ si tp̃s fuit. Si aũ querit᷑ quał hec
lux fuit corporea anĩ copea.⁊ si corꝑea cuiꝰ moĩ acepꝰ habuit. ⁊ ucrũ iuo loco
ccum septa auũq diffusa uctũ in mocu ł ĩ mobił qͣncũ ago arbicio recti¬

Expanded text:
 ut opera sua manifestaret per lucem, quia in Deo facta sunt. Et ideo vidit Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona . Hocdiligentius prosequamur. Principium ergo divinorum operum fuit creatio lucis, quando ipsa quia ante lucem nec nox fuit nec dies, etiamsi tempus fuit. Si autem quaeritur qualis haec lux fuit, corporea an incorporea, et si corporea cujusmodi corpus habuit, et utrum uno loco circumscripta an ubique diffusa, utrum in mo
Abbreviated transcription (Latin):
hontine naturas magna quedani desid̾ioꝵ moles linc m̃ fluctuantiu
⁊ ĩ contraria sepe motii alt̾no deudentiũ ob errat. q ⁊ aliud ẽ qͦd fubtꝰ
caro exinfirmitate pressa appetit. ⁊ aliud qͦd sp̃s sursũ ꝑ ꝯtempla¬
⁊onẽ u̾itatis eleuatꝰ uitendit. S fit aliquotieus ut contratii mot᷑
ꝯsusionem gignant. nͥratio me dia int̾ueniens dundat ab iniuoẽ
n disc̾nat uoluntates : appetitꝰ desid̾iaq diidioet. qͥd sit uidelic
qͦd ex carne de orsũ trahit. qͥdͥ ꝗͦd ex sp̃u in suꝑna in hiat sũmũ illũd
ĩ mortale bonũ ãbiens. Nã cũ ipsaro forcit̾ iudicii censura quasi
firmam̃tũ qͦddam inmedio sese collocat. atq hinic suꝑ celestes aqͥ
alritas ad ea que subt̾ sunt abiecta ⁊ ulia sinit᷑ sese in elinarẽ.

Expanded text:
es hinc inde fluctuantium, et in contraria saepe motu alterno tendentium oberrat; quia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa appetit, et aliud quod spiritus sursum per contemplationem veritatis elevatus intendit. Sed fit aliquoties ut contrarii motus confusionem gignant; nisi ratio media interveniens dividat ab invicem, et discernat voluntates et appetitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judicii censura quasi firmamentum quoddam in medio sese collocat, atque hinc supercoelestes aqa quae sursum est sinceritas, ad ea quae subter sunt abjecta et vilia sinitur sese inclinare.
Abbreviated transcription (Latin):
sua ⁊ ad ordinẽ iꝰticie formãq disponi nͥ illuminet᷑ pͥmũ uide mala sua
n disc̾uere lucẽ a tenebris. ħ ÷ uirtutes auiciis. ut se disponat ad ordinẽ
⁊ ꝯformet u̾itati. Hoc gͥ aĩa uiconfusione iacens sñ luce facere ñ p᷑
agnoscat horrorẽ ⁊ tͣpitudinẽ confusiõis sue ⁊ explicet se acq coaptet
aduia iũnabilẽ disꝑõnem ⁊ ordinẽ ueritatis. Postqm aũ ordinata fiu̾int
et ei lucere soli̾ticie. ꝙ sic ĩ ieꝓmissioe dictũ ÷. beati mundo corde
qm̃ iꝑsi dm̃ uidebt̃. Exiꝰ eugo in racionali ilio mundo cordis humoni
creat᷑ lux ⁊ illuminat᷑ confusio ut in ordinẽ redigat᷑. P hec c̃a fuint
purificata int̾iora eiꝰ. uenit litñ solis clarũ ⁊ illustrat eã. Nou em̃
digna ÷ contẽplori lum̃ et̾incatis donec nninda ⁊ purificata fuerit.¬

Expanded text:
e formamque disponi, nisi illuminetur primum videre mala sua, et discernere lucem a tenebris, hoc est virtutes a vitiis, ut se disponat ad ordinem et conformet veritati. Hoc igitur anima in confusione jacens sine luce facere non poagnoscat horrorem et turpitudinem confusionis suae, et explicet se atque coaptet ad illam rationabilem dispositionem et ordinem veritatis. Postquam autem ordinata fuerint  sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃s humanitacẽ suã pꝰ demonsteauit. u pꝰ mani festaret diuinitar
uu̾q lux luce̾ p̃cedit. lux ꝗͦ peecores ad istioiã uluminat. iliã
lucẽ qrie iuistificatos ad beatitudinẽ illustiat. oͦ facta ẽ lux pͥus¬
m sot elautas manifestaret᷑. ⁊ dies eiat ⁊ cres dies erant᷑ qn lux
eret ⁊ sol n̾̃erat. Quarta die illux̃ sol ⁊ illa dies clara erat. qrsum
uerum huũt ⁊ tenebre ñ erant ulle. Sic nulla aiã meret᷑ lum̃

Expanded text:
ret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lum
Abbreviated transcription (Latin):
leuitioꝰ a leuitis. lib̾ numũ qr in eonumãnt᷑ fiłii isrł. Deutrouonnũ soda lei
hebrai&e auit bresith. heliesioth. uaiecra. uaiedab̾. adabarim. In ordine

Expanded text:
Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra, vegedaber, adabarim: In ordine
Abbreviated transcription (Latin):
anthinetica. imisica. geometͥca. astrononua ⁊ phifica. Suꝑ hec aũ
oĩa diinũ illd̾ ÷ ad qd ducit scͥptura dutina. siue in allegoria siue
incropologia. quoꝵ alt̾m qͦ in allegoria ẽ rectã fide̾. alt̾um qͦdin
tropologia ÷ informat bonam oꝑationẽ. inquib constat cognitio
uentatis. ⁊ amor iitutis. ⁊ ħ ẽ uera reꝑatio hõis.. De num̾o libr
Postqm demonstrauimꝰ que sit mat̾ia sacri eloquis¬
diuunat scpturarũ. ⁊ qualit̾ de subiecta s mat̾ia tractent ĩ tͥplici
seusu historie allegorie tropologie. nõ ostendere conuenit ĩ quib
libris ea q̃ uire diuinitatis noĩe censetur scͥptura consistat.duo
sunt testam̃ta q̃ omẽ duunarũ scͥpturatũ corpꝰ ocludunt. uetus
scił  nout̃. Ugumq trib ordinib distinguit᷑. Ietꝰ testam̃tũ conti¬
net legem. ꝓpħas. agio graphos qͦd int̾p̾catũ sonat scõs scriptores ut sea
lberitumen. deutrononitum. ẜenesis aito̾ agnatione dñ. Exodꝰ abieritu.

Expanded text:
 physica. Super haec ante omnia divinum illud est ad quod ducit divina Scriptura sive in allegoria, sive in tropologia: quorum alterum quod in allegoria est rectam fidem, alterum quod in tropologia est informat bonam operationem: in quibus constat cognitio veritatis et amor virtutis: et haec est vera reparatio hominis. Postquam demonstravimus quae sit materia divinarum Scripturarum et qualiter de subjecta sibi materia tractent in triplici sensu, historiae, allegoriae, tropologiae, nunc ostendere convenit in quibus libris ea quae jure divinitatis nomine censetur, scriptura consistat. Duo sunt Testamenta quae omne divinarum Scripturarum corpus concludunt: Vetus scilicet et Novum. Utrumque tribus ordinibus distinguitur. Vetus Testamentum continet legem, prophetas, hagiographos, quod interpretatum sonat sanctos scriptores vel sancta tu;
Abbreviated transcription (Latin):
dei arrana excellent̾ scrutati sunt qͣsi adu̾sa quedam suꝑ hac ĩ quisitione
scͥpta reliquisse. aliis quidem asserentib omĩa simul ĩ mat̾ia ⁊ forma fuisse

Expanded text:
Dei arcana excellenter scrutati sunt, quasi adversa quaedam super hac inquisitione Dei arcana excellenter scrutati sunt, quasi adversa quaedam super hac inquisitione scripta re
Abbreviated transcription (Latin):
n pͥncipio .e. d.c. ⁊ terrã. Qͦd ereatum ẽ de nichilo factũ ẽ. Nam qͦd de aliquo
nec solũ fecit s creauit. hoc ẽ de nichilo fec̃. ꝑ hilosophi gentiliũ tͥa quedã
rerũ pͥncipia sine pͥncipio posuert̾. opificen. in at̾iam. ⁊ formã. ꝓfitentes
ea q̃ facta st̃ omiã ex mat̾ia quide informa ꝑ opi ficem ee̾ ꝑ ducta. S isti fac¬
torem solũ uon creatorẽ dm̃ ꝓfessi sunt. fides aut̃ uera unu solũmͦ pͥmum
pͥncipium ꝯficet᷑. qͦd semꝑ erat. ⁊ ꝑ ipsum solũ factũ ÷ ut eẽt qͦd aliquando
ñ erat. Cuiꝰ inesfabilis oĩpotentie untus sic̾ non potuit aliud p̾ter se hre̾ co¬
eternũ qͦ in faciendo iuuaret᷑. ita s cũ uoluit suberat rit qͦd uoluit ⁊ qnͣ⁊
quantũ uoluit de nichilo crearetur. Omĩa gͦ que facta st̃ ds ñ solũ ex ma¬
t̾ia fec̃. s mat̾iam omĩum ipse de nichilo creauit. Si pͥus mat̾ia facł¬
ed non parua questio ÷ utrũ ea q̃ facta sunt est quã forma¬

Expanded text:
 coelum et terram . Quod creatum est de nihilo factum est. Nam quod de aliquo nec solum fecit sed creavit, hoc est de nihilo fecit. Philosophi gentilium tria quaedam rerum principia sine principio posuerunt: opificem, materiam et formam; profitentes ea quae facta sunt omnia ex materia quidem in formam per opificem esse producta. Sed isti factorem solum non creatorem Deum professi sunt. Fides autem vera unum solummodum primum principium confitetur quod semper erat; et per ipsum solum factum est ut esset quod aliquando non erat. Cujus ineffabilis omnipotentiae virtus, sicut non potuit aliud praeter se habere coaeternum, quo in faciendo juvaretur; ita ipsi cum voluit suberat, ut quod voluit et quando et quantum voluit de nihilo crearetur. Omnia ergo quae facta sunt, Deus non solum ex materia fecit, sed materiam omnium ipse de nihilo creavit. CAPed non parva quaestio est utrum ea quae facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dubiis atq a sensu nr̃o remotis nec temere asseruisse qͦd uescierut. neq
ĩ his q̃ asseruert̃ p̾sertu tanta diligentia ꝓlatis enare potuisse. Iitud
incident. nec uera repͥhendendo elationẽ. Nos gͦ innuliã partẽ p̾cipiti
assertione declinantes. id eui nr̃ sensꝰ interim mag̾ accedit quantũ caꝑ
possumꝰ aꝑimꝰ. Qͥ dm̃ oĩa simul inmat̾ia ⁊ forma fecisse contendunt
pꝑea fortassis suã assertionẽ uistam ee̾ arbitrant᷑. qͦd õipotentie
creatoris indignũ uideat᷑ ad humane tmbecillitatis similitudinẽ suũop̃
ꝑ int̾ualla temꝑoꝵ ad ꝑ fectionẽ ꝓmouere. qͦd q ⁊ quedam scͥpturarũ
loca quodamͦ idem asserentia inueniunt᷑. ut ÷ illud qui uiuit ĩ et̾inĩ
creauit omĩa simul. Ipsa qͦ gene seos scͥpt᷑a unpͥma ad nos huiꝰ rei manaũ
agnicio sic ambigue de oꝑatione sex diertĩ loquit᷑ ut sepenu̾o omiã
rei u̾tate añ omẽm creat᷑am ab ipso cemporis exordio qͦ ee̾ cep̃. talẽ cepis

Expanded text:
d nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus aperimus. Qui Deum omnia simul in materia et forma fecisse contendunt, propterea fortassis suam assertionem justam esse arbitrantur, quod omnipotentiae Creatoris indignuper intervalla temporum ad perfectionem promovere, quodque etiam quaedam Scripturarum loca, quodammodo idem asserentia inveniuntur. Ut est illud: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Ipsa quoque Geneseos scriptura unde prima ad nos hujus rei manavit agnitio sic ambigue de operatione sex dierum loquitur, ut saepenumero omnia rei autem veritate omnem creaturam ab ipso temporis exordio quo esse coepit, talem coepisse
Abbreviated transcription (Latin):
Prima pars erameron in opera conditionis
rouum ꝓfecto : laboriosum¬
opꝰ crebia urã p̾catione flexiis aggredior. unu̾sam diuinarum
scrip̃turarum seriem ñ solum restringendo ad compendiũ redigere. s ex¬
ponendo qͦ ꝓ funditatis eiꝰ archana in lucom euocare. Cuiꝰ quide oꝑis
inchoationẽ ꝓmpta deuotione offero. spe ꝯsũmationẽ ꝓmitto:

Expanded text:
PRIMA. HEXAMERON IN OPERA CONDITIONIS. Arduum profecto opus et laboriosum crebra vestra praecatione flexus aggredior; universam divinarum Scripturarum seriem non solum restringendo ad compendium redigere, sed exponendo quoque profunditatis ejus arcana in lucem evocare. Cujus quidem operis inchoat
Abbreviated transcription (Latin):
Adsolã ꝓuuntiationẽ ꝑtinet gramatioa. ad solã signi ficationẽ ꝑtinet dia¬
lotida. ad ꝓninitiationẽ sunui ⁊ sigͥcationẽ ꝑtinet irthorica. Cognitt
reñ qͣ duo u̾sat᷑ .i. formã ⁊ natura. Forma ẽ in exc̾ori dispõne. uata
ĩ intiori qualitate. Forma rerũ in numero considerat᷑. ad quẽ ꝑtinet
aritlinetica aut in ꝓpoitione ad quã ꝑcinet musice. aut in dimensio ẽ
ad quam ꝑtinet geometͥoa. aut intonii ad quẽ ꝑtiuet astronomia
Ad int̾iorem uͦ retũ naturã. phisica speclat. Q mͦ õs artes sub¬
naturases diuine scientie famulantur. ⁊ inferior sapientia recte ordina¬
ta ad sitiriorem conducit. Sub eo gͥ sensi qui est in significatione uocũ
ad ies. conauiet᷑ instoria. cui famulant᷑ tres seiendie sic̾ dictum ÷ .i. gi

Expanded text:
ica, ad solam significationem pertinet dialectica. Ad pronuntiationem simul et cognitionem pertinet rhetorica. Cognitio rerum est in forma et natura. Forma est in exteriori dispositione; natura, in interiori qualitaarithmetica; aut in proportione ad quam pertinet musica; aut in dimensione ad quam pertinet geometria; aut in motu ad quem pertinet astronomia. Ad interiorem vero rerum naturam physica spectat. CAP. VIae famulantur; et inferior sapientia recte ordinata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia; cui famulantur tres scientiae sicut dictum est, i
Abbreviated transcription (Latin):
simui faciunt xxii. quot lictas ⁊ alphabetũ continet hebitucũ.
ut totidẽ libris erudiat᷑ uita iustoꝵ ad salutem. qͦt lict̾is lingua
discentium ad eloquentiã instruit᷑. Stͣ p̾terea inuet̾i testamentõ alii
qͥdã libri qͥ legunt᷑ quidem s in corꝑe textꝰ ł in canone auctoritatis
lomonis ⁊ eccłasticꝰ. Nouum testam̃tũ continet eu̾głia. apłos. patres.
fuigła .iiii. sunt. Mathei marci. luce. iołis. Aplica uolumina simi
in quib corpꝰ diuine pagine ꝯsuinat᷑. Scripta patrum i corpore
ertꝰ ñ coputant᷑ ꝑ non aliud ad̾iciunt. s id ipsum qͦd in supradictis
continet᷑ explanando. n latiꝰ manifestiꝰq tractando extendunt.Pxpł ꝓt¬

Expanded text:
iunt viginti duos quot litteras etiam alphabetum continet Hebraicum, ut totidem libris erudiatur vita justorum ad salutem, quot litteris lingua discentium ad eloquentiam instruitur. Sunt praeterea in Veteri Testamento alii quidam libri qui leguntur quidem, sed in corpore textus vel in canone auctoritatis Testamentum continet Evangelia, apostolos, Patres. Evangelia quatuor sunt: Matthaei, Marci, Lucae, Joannis. Apostolica volumina similin quibus corpus divinae paginae consummatur. Scriptura Patrum in corpore textus non computantur; quia non aliud adjiciunt, sed idipsum quod in supradictis continetur explanando et latius manifestiusque tractando extendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
piri ẜ ¶ Ratetus ÷ stius ininecdio arche e¬
re x usq adsup̃mũ cubitũ. Bassis: linẽa
iacens abangulo archȩ usq ad kacetũ por¬
recta. Diagonalis linea uocat᷑ q̃ ꝑtenditur
ab angulo mangulũ illi oppositũm:
tres mansiones. ⁊ ex his unã se mel came¬
tatam: mediã bicameratã. sup̃mã tͥtameratã:
ꝯauit has distinctiones mansionũ apellasse
scͥpturam cenacula: ipsas autẽ mansiones

Expanded text:
porrecta. Ratenus est stylus in medio arcae erectus usque ad supremum cubitum. Basis est linea jacens ab angulo arcae usque ad ratetum porrecta. Diagonalis linea vocatur, quae protenditur ab angulo in angulum illi oppositum. tres mansiones, et ex his unam semel cameratam, mediam bicameratam, supremam tricameratam; et aiunt has distinctiones mansionum Scripturarum appellasse caenacula; ipsas autem mansiones
Abbreviated transcription (Latin):
suo euomere nos incipiat as. Hanc uͦ
luctam carnis ac sp̃s & fructũ enis
apło manifestat. ubi dicit. Dico autẽ.
Spu ambulate. & deuderia cariis
ñ ꝑficietis. Caro enĩ concupiscit adũsus
sp̃m. & sp̃s adu̾sus carnẽ. Hec aut̃e si¬
tis illa faciatis. Moralit̾ aut̃ẽ quisqͥs
se ab huiꝰ mundi delectatione separa¬
re. & uirtutib oꝑam dare contendit
cooꝑante gr̃a dĩ. edificare debet in¬
tus edificiũ uirtutũ. cuiꝰ longitudo
in fide trinitatis trecentos cubitos ha¬
beat. in latitudine caritatis quinqua¬
ginta. in altitudine spei quȩ in xpo
est tͥginta: ut sit in bona oꝑatione
longus. in dilectione amplus. in desi¬
derio altus: ut cor suũ habeat ubi
xꝑc est in dextera dĩ sedens. Unde
& ipsiꝰ crucifixi caput in altitudinẽ
crucis positum ẽ. manus autẽ in la¬
titudine expansȩ sunt. ut affectꝰ
cordis nr̃i usq ad inimieos diligendos
extendat᷑. In longitudine corpus xꝑi
crucis crucifixi positum ÷. ut ñ sit

Expanded text:
s emovere incipiat Deus. Hanc vero luctam carnis et spiritus, et fructus ejus Apostolus manifestat ubi dicit: Dico autem spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis. Caro enim concupiscit adversusspiritus adversus carnem. Haec autem sitis, illa faciatis . Moraliter autem. Quisque se ab hujus mundi delectatione separare, et virtutibus operam dare contendit, cooperante Dei gratia, aedificare debet intus aedificium virtutum, cujus longitudo in fide Trinitatis trecentos cubitos habeat, in latitudine charitatis quinquaginta, in altitudine spei quae in Christo est triginta, ut sit in bona operatione longus, in dilectione amplus, in desiderio altus, ut cor suum habeat ubi Christus est in dextera Dei sedens. Unde et ipsius crucifixi caput in altitudine crucis positum est, manus autem in latitudine expansae sunt, ut affectus cordis nostri usque ad inimicos diligendos extendatur. In longitudine crucis corpus crucifixi positum est, ut non sit
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ etiam oꝑũ uirtutes habeã. Si gͦ ad
hoc cogitationẽ cordis mei instituo. ut
quicqͥd boni in me foris humanis aꝑ¬
paret aspectib. diuinis ureꝰ satagtđ
psentare obtutib. tunc ascendi mĩ
ciam mansionẽ. ubi uirtutes. sẽ. que
sunt necessariȩ. S int̾ has om̃s p̾cipie

Expanded text:
nisi etiam virtutes operum habeam. Si ergo ad nisi etiam virtutes operum habeam. Si ergo ad hoc cogitationem cordis mei instituo, ut quidquid boni in me foris humanis apparet aspectibus, divinis, intus satagam praesentare obtutibus, tunc ascendi in tertiam mansionem, ubi virtutes sunt, quae sunt necessariae. Sed inter has omnes praecip
Abbreviated transcription (Latin):
recta sit cogitatio mea & inutuis: qqaͥ
bonũ qͥdẽ est quod de alis cogito. qͦd
in aliis agnosco. s inutile ẽ michi. si
illud ad exemplũ uiuendi ñ traho.
possum imitari neglexero. Thesaurus
absconditus ⁊ scientia abscondita quȩ
utilitas in utͥsq: Scientiã abscondo. si
bonũ qͦd noui oꝑe ñ ostendo: & ido
mͥ ñ potest ꝓdesse. qͦd cũ sciã habe
dissimulo. Si aũ oꝑam dedero ñ tantũ
ut sciam. s etiã ut agam ea q̃ bona
sunt & utilia. & in hoc sedulo fuerit
cogitatio cordis mei. qͣtinꝰ uirtutes quaᷤᷤ
in aliis iã amare & ammirari didici
meas faciam ꝑ exerciuum disciplinȩ. &
formã recte uiuendi: te̾ possũ dice qͦd
utilis sit cogitatio cordis mei: & tc̃ ascen¬
di in sccđam mansionẽ. & cor meũ iã
ea q̃ uana st̃. & ad utilitatẽ ñ ꝑtinent.
habere. hoc ẽ ut qͦd̾ foris de monstro.
in oꝑe. intꝰ possideam in uixtute. Ali¬
oquin ñ multũ mͥ ꝓdest hab̾e oꝑa.

Expanded text:
recta sit cogitatio mea et inutilis, quia bonum quidem est, quod de aliis cogito, et quod in aliis cognosco, sed inutile mihi, si illud ad exemplum vivendi non traho.possum imitari neglexero. Thesaurus absconditus, et scientia abscondita, quae utilitas in utrisque? Scientiam abscondo, si bonum quod novi opere non ostendo, et ideo mihi non potest prodesse, quod cum sciam habere dissimulo. Si autem operam dedero non tantum ut sciam, sed etiam ut agam quae bona sunt et utilia, et in hoc sedula fuerit cogitatio cordis mei, quatenus virtutes, quas in aliis jam amare, et admirari didici, meas faciam per exercitium disciplinae, et formam recte vivendi, tunc possum dicere, quod utilis sit cogitatio cordis mei, et tunc ascendi in secundam mansionem, et cor meum in ea quae vana sunt, et ad utilitatem non pertinent. habere, hoc est, ut quod foris demonstro in opere intus possideam in virtute. Alioquin non multum mihi prodest habere opere,
Abbreviated transcription (Latin):
nor insingulis: & ideo non totũ magis.
non singula miniis quam totũ totam. &
singula cotam lociuuntur sapiam. Cerbũ
gͥ locͥtur uerbum: ẜ. uerbũ quod factũ ẽ
uerbum qiuod fecit. Herbum ciuod ñtͣnsit:

Expanded text:
nor in singulis, et ideo non totum majus, nor in singulis, et ideo non totum majus, non singula minus, quia totum totam, et singula totam loquuntur sapientiam. Verbum igitur loquitur verbum, sed verbum quod factum est verbum quod fecit, verbum quod transit,
Abbreviated transcription (Latin):
incomꝑatione suꝑaetur. Sitñ alcius
ascendens. opꝰ factori suo comꝑaueris.
minꝰ ad huc uiuenis esse om̃e spatiũ
temporis. comꝑatum et̾nitati deitatis.
opꝰ dei non deus: atq aliud
herbum dei deus. S opus anqͥa ui
sibile ẽ extrinsecũ uerbum cuieitur
aiuasi oris prolatio: sapientia uero deiqi
inuisibilis ẽ intrisecum uerbum appenat᷑
auan uentis conoeptio. Et sicut uor platostati
perit intellectus autẽ ꝑmanet: sic quod
feeit ds uariatur: quod est ds non iutat.
Et sicut ꝑplationẽ uocis cognoseit᷑ cogita¬
tio cordis sic iuioꝑe suo inauifestat᷑ sapĩas
ereatoris. Upus enũ hoc opꝰ ẽ pulerum. op̾
deo opifice dignum opus quod sapientẽ
deceat opus quod nemo nisi omp̃s facere
queat: & ideospecie sua tancimͣ uoce qdã
uirtutẽ sui conditoris ꝓtestat᷑. & sapĩam
loqͥtur. Que sapĩa sic fecunda uit uiuersa
ut habitet iueis que fecit. insingulis cota
& in toto tota: nec uuor in toto nec mi¬

Expanded text:
in comparatione superetur. Si tamen altius ascendens opus factori suo comparaveris, minus adhuc invenis esse omne spatium temporis comparatum aeternitati deitatis. opus Dei non Deus, atque aliud verbum Dei Deus. Sed opus Dei, quia visibile est, extrinsecum verbum dicitur, quasi oris prolatio. Sapientia vero Dei, quia invisibilis est, intrinsecum verbum appellatur, quasi mentis conceptio. Et sicut vox prolata statim perit, intellectus autem permanet, sic quod Deus fecit variatur, quod est Deus non mutatur. Et sicut per prolationem vocis cognoscitur cogitatio cordis, sic in opere suo manifestatur sapientia Creatoris. Opus enim hoc, opus pulchrum. Opus Deo opifice dignum, opus quod sapientem deceat, opus quod nemo nisi omnipotens, facere queat, et ideo specie sua tanquam voce quadam virtutem sui conditoris protestatur, et sapientiam loquitur. Quae sapientia sic fecundavit universa, ut habitet in eis quae fecit, in singulis tota, et in toto tota, nec minor in toto, nec mi
Abbreviated transcription (Latin):
ce tam̃ idem ipse expͥmere uolens qn¬
tum distaret sac̾mentũ auirtute. ait.
Corpus ichil ꝓdest: sp̃s ẽ qui uiuificat
Quasi diceret᷑. Sime corpor aliter insaera¬
mento sumitis: non hoc uobis sufficere
credatis: nͥ etiam me quem adm̾dũ uer¬
bũ uitȩ sum illuminans animas. iꝰtifi¬
cans peccatores. & mortuos uiuificans.
sp̃aliter edere didiceritis. de arbo.e

Expanded text:
et tamen idem ipse exprimere volens quanet tamen idem ipse exprimere volens quantum distaret sacramentum a virtute, ait: Corpus nihil prodest, spiritus est qui vivificat . Quasi diceretur: Si me corporaliter in sacramento sumitis, non hoc vobis sufficere credatis, nisi etiam me quemadmodum verbum vitae sum illuminans animas, justificans peccatores, et mortuos vivificans, spiritualiter edere dediceretis. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
mondo corde uidet᷑. Nenbũ pulcium . u.
puleherrimũ: uerbũ quod oculos cordis¬
delectat: quod oculos cordis illuminat.
Herbum creatum. uerbum non creatũ
s natum. non ore ꝓlatum s de corde er¬
uctatum. non qͦd desinit emissũ. s qͦd
ꝑmanet genitũ. Propterea si sap̃ie opꝰ
suum comꝑans minus ẽ omne quod tͣn¬
sit ad id qͦd mutabilitatẽ nescit: quam
uel uniꝰ momiti instans qnͣtumuis diu
turno comparatũ qͦd temꝑis angustias
disi. Unus terrestris: cuiꝰ incola
radyso lignum uite ẽ: arbor materi¬
alis. In sedo lignum uitȩ ẽ: humani¬
tas saluatoris Intercio lignum uite ẽ:
sapiã dĩ. uerbum patris. fons uite &
origo boni: et hec ẽ uere uita ȩderna.
Nunc ueniamis ad compationem. Certe
lignum uite quod erat inparady so
terrestri corporalem tantũmͦ uitã sine
de fectu uegetare potiit. Lignũ autẽ
uite fidelis parady si idẽ rp̃c ihe man¬
ducantib carnẽ suam & bibentib
sanguiẽ suũ uitã ȩternã repiieit:

Expanded text:
ndo corde videtur; verbum pulchrum, verbum pulcherrimum; verbum quod oculos corpordelectat, verbum quod oculos cordis illuminat, erbum creatum, verbum non creatum, sed natum, non ore prolatum, sed de corde eructatum, non quod desinit emissum, sed quod permanet genitum. Propterea si sapientiae opus suum comparas, minus est omne quod transit ad id quod mutabilitatem nescit, quam vel unius momentiturno comparatum, quod temporis angustias disi. Unus terrestris, cujus incola radiso lignum vitae est arbor materialis. In secundum lignum vitae est humanitas Salvatoris. In tertio lignum vitae est sapientia Dei, verbum Patris, fons vitae, et origo boni, et haec est vere vita aeterna. Nunc veniamus ad comparationem. Certe lignum vitae, quod erat in paradiso terrestri, corporalem solummodo vitam sine defectu vegetare potuit. Lignum autem vitae fidelis paradisi, id est Jeducantibus carnem suam, et bibentibus sanguinem suum vitam aeternam repromittit,
Abbreviated transcription (Latin):
nec folia defluere possunt. s ꝑ manet
uirens imꝑpetuum. habes gͥ tres librõ
tria uerba & trialigna ⁊ quȩ sumsin¬
gulis sibi inucẽ comꝑare uolueris. ui¬
debis quam sit nichil imũ comꝑatumeũ
medio: nec tñ idẽẽ potest mediũ. com¬

Expanded text:
nec folia defluere possunt, sed permanet nec folia defluere possunt, sed permanet virens in perpetuum. Habes igitur tres libros, tria verba, et tria ligna, quae si in singulis sibi invicem comparare volueris, videbis quam sit nihil imum comparatum cum medio, nec tamen id esse potest medium com
Abbreviated transcription (Latin):
tem tria funt ligna uitȩ. Primũ est
de humo inpͥncipio cũ plantaret para¬
dysum inmedio eiꝰ: cuiꝰ fructũ ne post
peccatum tangeret homo eiectus ẽ de
formã assumpte humanitatis in medio
eccłiȩ suȩ quasi lignũ uitȩ in medio pa¬
radẏsi plantatꝰ ẽ : de cuiꝰ fructu qͥsqͥs in
digne manducare meruerit. uiuet in
ȩt̾mim. Gercium ẽ lignũ uite qͦd plan¬
tatũ ẽ in illo uisibili paradyso id est sapi¬
entia dei : cuiꝰ fructꝰ ẽ cibus beatoꝵ ange¬
lor. Scdm̃ & tercium: unũ ẽ lignũ uitȩ
S ad tercium creatus fuit homo: apͥmo
eiectus ẽ homo: ad scdm̃ reuocatur homo
Igit᷑ lignũ uite ñ ẽ nͥ in paradyso. extra in¬
ueniri ñ potest. ibi ẽ locꝰ eiꝰ ubi figit radi¬
ces: ibi expandit ramos &e ꝓfert fructũ
intempore suo. Et credo ꝓpter decursus
aquarũ uiuentiũ. qͥa plantatũ ẽ ꝓpteu
fontẽ qͥ oritur in medio paradisi. & irri¬
gat untuersũ paradysum: &
nec siccari radix eiꝰ. nec rami arescere

Expanded text:
t tria ligna vitae. Primum est de humo in principio, cum plantaret paradisum in medio ejus. Cujus fructum ne post peccatum tangeret homo, ejectus est a o Ecclesiae suae, quasi lignum vitae in medio paradisi plantatus est, de cujus fructu quisquis digne manducare meruerit, vivet in aeternum. Tertium est lignum vitae, quod plantatum est in illo invisibili paradiso, id est sapientia Dei, cujus fructus cibus est beatorum angelorum. Secundum et tertium unum est lignum vitae. Sed ad tertium creatus fuit homo, a primo ejectus est homo, per secundum revocatur homo. Igitur lignum vitae non est nisi in paradiso, extra inveniri non potest, ibi est locus ejus, ibi figit radices, ibi ramos expandit, et profert fructum in tempore suo. Et credo, propter decursus aquarum viventium, quia plantatum est propter fontem, qui oritur in medio paradisi, et irrigat universum paradisum, et ideo nec siccari radix ejus, nec rami arescere,
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ uiuens inuenit᷑. Hii gͦ qͥa & ex mor¬
mortuor uel morientiũ appellari digni
sunt. Quod si ego talem librũ iuuem¬
re possu cuiꝰ origo ȩterna. cuiꝰ in cor¬
ruptibilis e̾e̾ntia.cuiꝰ cognitiosit uita.
cuiꝰ script᷑a in delebilis. cuiꝰ inspectus
desiderabilis. cuiꝰ doctruna facilis. cuiꝰ
scientia dulcis. cuiꝰ ꝓfiditas in ꝑscru¬
tabilis. cuiꝰ uerba innumerabilia. &
unũ tñ uerbũ omnia: hic ẽ liber uite
Hoc sic distinguentes ciciꝰ uidebimus:¬

Expanded text:
semper vivens invenitur. Ii ergo, quia ex morsemper vivens invenitur. Ii ergo, quia ex mormortuorum, vel morientium appellari digni sunt. Quod si ego talem librum invenire possim, cujus origo aeterna, cujus incorruptibilis essentia, cujus cognitio sit vita, cujus scriptura indelebilis, cujus inspectus desiderabilis, cujus doctrina facilis, cujus scientia dulcis, cujus profunditas imperscrutabilis, cujus verba innumerabilia, et unum tamen verbum omnia, hic sit liber vitae. Hos sic distinguentes altius videbimus