comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lũt id destruere qd̾ freꝙ̃ti scͥptumu
lectõe ĩ olitũ nr̃is et ĩp̾ssũ est mentibꝰ
quia aque suꝑ celos eẽ nõ possũt di¬
centes rotũdum ẽẽ mũdñ orbẽ illũ
celi cuiꝰ ĩmedio t̾ra sit et in illo c̾cuitu
aquam stare non posse qd̾ nc̃ce ẽ ut de¬
fluat et labat᷑ cũ desupioribꝰ ad ĩfi̾ora
decursus ẽ Quomͦ eĩ aqua suꝑ orbem
stare ut aiuint pͭ. cumorbis ip̃e uoluat᷑.
hec ẽ illa uersucia dialetice. Da mͥ uñtͥ
respondeam. Qd̾ si non det᷑ nlłm u̾bum
refertur. Pecut sibi cõcedi axem celi tor¬
queri motu cõcito. orbem a̾ t̾re ee mo
xis effunderet. Quasi uo ut ꝯcedamus
ilł quod postulant et scd̾m coꝵ opinio¬
nes illis respondennus negare possu̾t
in illa altitudine et ꝑfundo uł longitu¬
dinem ee̾. et latitudauem qua nemo po¬
test comp̃hende̾ nͥ his qui ĩplet᷑ in d̾

Expanded text:
enti scripturarum lectione inolitum nostris et inpressum est mentibus, quia aquae super caelos esse non possunt, dicentes rotundum esse orbem illum caeli, cuius in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. quomodo enim aqua super orbem stare ut aiunt potest, cum orbis ipse uoluatur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde tibi respondeam. quod si non detur, nullum uerbum refertur. petunt sibi concedi axem caeli torqueri motu concito, orbem autem terrae exis effunderet, quasi uero, ut concedamus illis quod postulant et secundum eorum opiniones illis respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo uel longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest conprebendere nisi is qui inple
Abbreviated transcription (Latin):
eius atq dulcedinem que celerramus
ille celoꝵ efficit motus ab orientalib
ꝑtib usq in occasum ꝓpͥa negocia atq
opa de̾linq̃rent et om̃ia ħ ociosa remane¬
rent quodam hũane ad celestes sonos mẽ¬
tes excessu. S ea q̃ sunt aliena abstudio
nr̃o et a diuine lectõnis serie. his qui
foris sũt relinquamus nos ĩertamus
sc̾ptur celestiũ magisti̾o. propositum
igit᷑ nob̾ est qr dix̾ deus siat firmam̃tũ
in medio aque ot sit discernens inter
aqua et aqu̾a.et hic tractat᷑ utrũ hoc
firmamentũ appellet quod ante iã fec̃.
eo ꝙ supͣ creatũ auetore deo et cõditum
celum scͥptum expͥsserit. Hĩc expõitio¬
nem opis creatiomisq diffude̾ ⁊ ut ibi
aiͣ sũma opis breuit̾ cop̾hensa sit. Hic
opationis qualitas ꝑ ipas ꝯcrennũ
rerũ digesta sit species. S mouet nos
qr et nomen aliud significat᷑ ⁊ sp̃es
solidior et cã disteritͬ et ꝑsona coo¬

Expanded text:
eius atque dulcedinem, quam celerrimus eius atque dulcedinem, quam celerrimus ille caelorum efficit motus, ab orientalibus partibus usque in occasum propria negotia atque opera derelinquerent et omnia hic otiosa remanerent quodam humanae ad caelestes sonos mentis excessu. sed ea quae sunt aliena ab studio nostro et a diuinae lectionis serie his qui foris sunt relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestium magisterio. Propositum igitur nobis est quia dixit deus: fiat firmamentum in medio aquae et sit discernens inter aquam et aquam. et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet, quod ante iam fecit,eo quod supra creatum auctore deo et conditum caelum scriptura expresserit, hic expositionem operis creationisque diffuderit, ut ibi quasi summa operis breuiter conprehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum digesta sit species. sed mouet nos quia et nomen aliud significatur et species solidior et causa discernitur et persona coo
Abbreviated transcription (Latin):
cõuersionem atqacutũ sonũ excitet
hic aũt luuaris grauissimũ nõ audi¬
ret᷑ a uob̾cum leuiora audire solea¬
mus. fide ergo eius disputatõis si testi¬
monio nr̃o et auditus iun̾e exigamꝰ
ꝓbari. referũt obsorduisse aures nr̃as
et ebetiorẽ nob̾ sensũ audiendi fcm̃ ppͥ
illã apͥncipio nr̃e gn̾a̾tionis cõcepti
sonitus cõsuetudinẽ. Et exemplũ asfe¬
runt eo ꝙ nylus flumoꝵ maximꝰ eo
uide licet loci uͥ se exltissino montibꝰin
Catliaclita illa p̾cipitat magnitud̾i̾em fin¬
goris sui ita aures accolarũ obstruat ut
andiendi mun̾e carere dicant᷑. Si facile
his respondet mͣtas. Nani qui conurua
audimus nubiũ cõlisione qn̾atu. tãcoꝵ
orbium cõlisiones qui maiorẽ utiq
sic̃ motu ferri ea estimant᷑. ita uehem̃¬
tiores sonitus excitarent nõ audiremꝰ.
Qddũt p̾t̾ea ideo sonũ hũc nõ ꝑuenire
ad t̾ruo. ne cupti liõies per suauitatem

Expanded text:
conversionem atque acutum sonum excitet, conversionem atque acutum sonum excitet, hic autem lunaris gravissimum, non audiretur a nobis, cum leviora audire soleamus? Fidem ergo ejus disputationis si testimonio nostro et auditus munere exigamus probari, referunt obsurduisse aures nostras, et hebetiorem nobis sensum audiendi factum propter illam a principio nostrae generationis concepti sonitus consuetudinem et exemplum adferunt eo quod Nilus, fluuiorum maximus, eo uidelicet loci, ubi se ex altissimis montibus in catadupa illa praecipitat, magnitudine fragoris sui aures accolarum obstruat, ut audiendi munere carere dicantur. sed facile his ipsa respondet ueritas. nam qui tonitrua audimus nubium conlisione generata tantorum orbium conuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimantur, ita uehementiores sonitus excitarent, non audiremus? addunt praeterea ideo sonum hunc non peruenire ad terras, ne capti homines per suauitatem
Abbreviated transcription (Latin):
cum apłs raptũ se ad t̾cium celũ scͥptoꝵ
suoꝵ testificatõe cõsirmet. Nauid etram
celos celoꝵ. in illo laudanciũ dum asti¬
tuat choro. Quem imitantes pluloso¬
phi quq stellar et solis et lune globorũ
cõsonũ motũ introdurxm̾nt. Nuoꝵ orbi¬
bus uł pocius globis conexi memomĩt
om̃ia quos sibi m̃epos et uelud inẜtos
uersari retro econtinrio ceni̾s motu
ferri arbitimit᷑ eoq ĩ pulsu e motu ip¬
sorũ orbiũ dulcem quedam et plenũ
suauitatis atq artis et gratissum
modulanũs sonũ reddi. qm̃ scissus
aer tam artifici motu et acutu cũ gni¬
iubꝰ tempante ita uarios equabli cõ¬
centus efficiat. ut om̃em suꝑgrediat᷑
musici carnũs sua uitatẽ. huiꝰ rei fi¬
dem si requiras atq expͤtes. sensu
nob̾ et auditu pbari besitant. Nansi
uera foret quomͦ tanto motu orbumi
cõcrepante cum ille celestis orbis cui
adfixos ferũt stellaꝵ cursus. qui sine
int̾missione uoluu̾t᷑ cõcitatoem hõãt

Expanded text:
cum Apostolus raptum se ad tertium coelum scriptorum suorum testificatione confirmet . David etiam coelos coelorum in illo laudantium Dominum constituit choro . Quem imitantes philosophi quinque stellarum et solis et lunae, globorum consonum motum introduxerunt, quorum orbibus vel potius globis connexa memorant 25 omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro et contrario caeteris motu ferri arbitrantur, eoque impulsu et motu ipsorum orbium dulcem quemdam et plenum suavitatis atque artis et gratissimi modulaminis sonum reddi, quoniam scissus aer tam artifici motu, et acuta cum gravibus temperante, ita varios aequabiliter concentus efficiat, ut omnem supergrediatur musici carminis suavitatem. 7. Hujus rei fidem si requiras atque exspectes sensu nobis et auditu probari, haesitant. Nam si vera forent, quomodo tanto motu orbium concrepante, cum ille coelestis orbis, cui affixos ferunt stellarum cursus, qui sine intermissione volvuntur, concitatiorem habeat
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ facile pͥ diuini opis estimator :
Et ergo latitudo ni ip̃a celi altitudine
Sunt etiã ut de hus dicamus que sci¬
re possumus. plernq edifiçia foris ro¬
tũda. ratus quadiata. et foris quadͣ¬
ta. intus rotu̾da quib suꝑiom ple¬
na sunt in quib aqua herere solet
Qd̾ tamen ideo dicimꝰ ut adu̾tant opi¬
niones suos opinionib uerisiłioribe
reuĩci posse et destuant tũi opus dei

Expanded text:
erit esse diuini operis aestimator? est ergo latitudo in ipsa caeli altitudine. sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora plana sunt, in quibus aqua haerere soleat. quae tamen ideo dicimus, ut aduertant opiniones suas opinionibus ueri similioribus reuinci posse et desinant tantum opus dei
Abbreviated transcription (Latin):
et quis dix̾i̾t et cui dix̾it. fiat inquit
firmam̃tum in medio aque et sit di¬
scernens int̾ aquas. audio firmam̃
inferiore supior discerne̾t᷑. Qiud hoc
manifestius: qui iussit disdermagͣs
int̾iecto et medio firmento ꝓuidit ꝙͥ¬
admodum diuisa atq discreta mane
possit. Sermo dei uirtus nate ẽ. et
diut̾nitotis substancia quo aduelit
ea man̾e qui statuit sic̾ scͥptũ ẽ. Sta¬
tuit ea in scłm et inscłm scłi p̾ceptũ¬
po. inͥ p̃t̾. Et ut scias qr de istis aquis
hͣ oixit quastu uegas posse insupiori¬
bus celi eẽ. laudi supiora. Laudate eũ
et fcã sũt. ip̃e mãd. ⁊ c̾a. sũt. statuit

Expanded text:
et quis dixerit, et cui dixerit: Fiat, inquit, firmamentum in medio aquae, et sit discernens inter aquas. Audio firmameninferiore supmanifestius? qui iussit discerni aquam interiecto et medio firmamento prouidit quemadmodum diuisa atque discreta manere possit. sermo dei uirtus naturae est et diuturnitas substantiae, quoad uelit eam manere qui statuit, sicut scriptum est: statuit ea in saeculum et in saecueribit . Et ut scias, quia de istis aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus coeli esse, audi superiora: Laudate eum,et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt: statuit
Abbreviated transcription (Latin):
deres firmamĩtũ ex p̾cepto dei sim̃
qua de aquar ꝓflua qualitate du¬
bitares. Si natiuum elementoꝵ cõ¬
Nderes. quomͦi int̾ aquas solidatũ
est firmamentũ. Ille ꝓflũt. illud
cõstringit᷑. Ille currit. hoc manet.
et sic inquit discernẽs int̾ aquam.
S aqua cõfunde̾ non disceru̾e sol.
quomͦ iub qd̾ scit scd̾m elem̾torũ
rationi ẽẽ cõtrariũ. S cũ sermo eiꝰ
ortus nate᷑ sit iureusurpat dare
legem nature. qui originem dedit.
S pͥus cõsid̾emus quid sit firmam̃¬
tum. utrum ip̃m sic qd̾m supioribꝰ
celum applłauit. an aliud. et si duo
celi an plẽs. Naisũt qui unũ ce¬
lum ẽẽ dicant. uec alt̾i̾us celi fuciẽ¬

Expanded text:
deres firmamentum ex praecepto dei factum deres firmamentum ex praecepto dei factum quam de aquarum proflua qualitate dubitares. si naturam elementorum consideres, quomodo inter aquas solidatum est firmamentum? illae profluunt, illud constringitur: illae currunt, hoc manet. et sit inquit discernens inter aquam. sed aqua confundere, non discernere solet. quomodo iubet quod scit secundum elementorum rationem esse contrarium? sed cum sermo eius ortus naturae sit, iure usurpat dare legem naturae qui originem dedit. sed prius consideremus quid sit firmamentum, utrum ipsum sit quod in superioribus caelum appellauit an aliud et si duo caeli an plures. nam sunt qui unum caelum esse dicant nec alterius caeli facien
Abbreviated transcription (Latin):
ut diuide̾t᷑ mare rubrum: seo diẽ ĩpio
potestatis obtempans. Unde ⁊ ip̃e ait.
Dect̾a manus tua dũe głificata ẽ ĩuir¬
tute. dext̾a manus tua dũe cõfibgit
ĩinicum. Illo igit᷑ sca plebs eleua men¬
tem tuã. et tocũ aĩm tuũ eo cõfer. Non
sic d̾s uidet. queadmodũ hõ. D̾o ĩcor¬
de. Hõ infacie. Nec sic ig̾ h̾o uidet: que¬
admodu̾ deus. Qudis qr d̾s uidit. ⁊ lau¬
dauit. Nolug̾ tius oclis estimare que
non putes. Et dix̾ d̾s. fiat firmaurẽ¬
cum uit̾ mediũ aque. et sic discernõs
unt̾ a qua. Et frm̃ ẽ sic. Audi u̾ba dei. fi
at. Iubentis ẽ. nõ estimanis. Nonĩpat
nature nõ possibłitati obtẽꝑat nõ me¬
suras colligit nõ pondꝰ examiuat. do¬
liuitas eiꝰ mensum rerũ ẽ. seimo eiꝰ
fuus ẽ opis. Fiat inquit firmam̃tum
int̾ mediam aquam firmũ ẽ om̃e
quod statuit deus. Et satis pulchre
ceret int̾ mediã aqu̾a ut tu pͥuscre¬

Expanded text:
ut diuideretur mare rubrum, sed diuinae imperio ut diuideretur mare rubrum, sed diuinae imperio potestatis obtemperans. unde et ipse ait: dextera manus tua, domine, glorificata est in uirtute, dextera manus tua, domine, confregit inimicos. illo igitur, sancta plebs, eleua mentem tuam et totum animum tuum eo confer. non sic deus uidet quemadmodum homo. deus in corde, homo in facie. nec sic igitur homo uidet quemadmodum deus. audis quia deus uidit et laudauit. noli igitur tuis oculis aestimare quae  retractanda non putes. Et dixit deus: fiat firmamentum inter medium aquae et sit discernens inter aquam. et factum est sic. audi uerba dei: fiat dicit. iubentis est, non aestimantis, imperat naturae, non possibilitati obtemperat, non mensuras colligit, non pondus examinat. uoluntas eius mensura rerum est, sermo eius finis est operis. \'fiat\' inquit \'fauorum inter mediam aquam\'. firmum est omne quod statuit deus. et satis pulchre ceret \'inter mediam aquam>, ut tu prius cre
Abbreviated transcription (Latin):
uencia nõ ẜm tractus nri possibi¬
litarem ses scd̾m scͥptuam ad lan¬
dem referenda ẽ creatoris. uos igͥ
queso: ut naͣlirer estimare q̃ diciniꝰ
ꝓbabilit̾ ac simplici mente et se¬
dulo nigenio pensare dignemim ñ
scd̾m philosophie tindudem et ĩanẽ
seductoẽm suasuri uerisiħ̾a colligd̾¬
tes sed scd̾m rogłam ueritatis que¬
oucłis diuinis sermonis expͥmit᷑
et cõtemplatõne tante maiestatis
fidelium pectoribꝰ infundit᷑. qr scͥp¬
tum est confirma me in u̾bis tuis.
Narram̾nt michi ĩiusti ex̾ctatõnos.
sed non sic̾ ler tua d̾. Sim̾ia p̾cepta
diuinitatis sue. Consid̾o̾mꝰ q̃ fcã
sũt. et nate possibłitatem int̾rogemꝰ.
Neqi eĩ cum in euangłio lepsũ cura¬
ret. cecis uisum refunde̾t. ppłs qui
adherat expectabat illa. medicine
ordinem recognouit sed potestatẽ
dñi miratus. dedit n᷑ scͥptũ ẽ laudẽ
deo. Neq scd̾m numierã egaptioriim
et cõcursus syderum et mensuuis

Expanded text:
ecundum tractatus nostri possibilitatem, sed secundum scripturam ad laudem refe- renda est creatoris. uos igitur quaeso ut naturaliter aestimare quae dicimus probabiliter ac simplici mente et sedulo ingenio pensare dignemini, non secundum philosophiae traditiones et inanem seductionem suasoriae ueri similia colligentes, sed secundum regoraculis divini sermonis exprimitur, et contemplatione tantae majestatis fidelium pectoribus infunditur, quia scriptum est: Confirma me in verbis tuis. Narraverunt mihi injusti exercitationes, sed non sicut lex tua, Domine: omnia praecepta divinitatis suae, consideremus quae facta sunt et naturae possibilitatem interrogemus. neque enim cum in euangelio leprosum curaret, caecis uisum refunderet, populus qui aderat et spectabat illa medicinae ordinem recognouit, sed potestatem domini miratus dedit, ut scriptum est, deo laudem. neque secundum numeros Aegyptiorum et concursus siderum et mensuras
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit inqua oẽt generatõis sb̾ stancia In
hus eñiquatuor illic elementacrratasũt
ex quibꝰ geneuint᷑ om̃ia ista que mundi
sunt. Elementa aũt quatuor. celũ. aer¬
ignis aqua t̾ra que in om̃ib sibi mixta
sunt. Siquidem et in t̾ra ignen repias
qui ex lopidibꝰ et ferro freꝙ̃ter excunt᷑
et in celo cumi sit ignitus et micans ail¬
gentibꝰ stellis. polus aqua ee̾ possit ĩtelli¬
gi que uł supͣ celum est uł de illo supi¬
ori loco in t̾ram largo freꝙ̃tꝰ imbre di¬
mutit᷑. Que pluribꝰ collig̾e polsumus
siquid ad edificatõem ecc isti ꝓfice̾mus

Expanded text:
fecerit, in qua esset generationis substantia. in fecerit, in qua esset generationis substantia. in his enim quattuor illa elementa creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae mundi sunt. elementa autem quattuor, caelum ignis aqua et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt, siquidem et in terra ignem repperias, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur, et in caelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit intellegi, quae uel supra caelum est uel de illo superiore loco in terram largo frequenter imbre demittitur. quae pluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem ecclesiae is
Abbreviated transcription (Latin):
nia. Ex ip̃o pͥncipiũ et origo sustancie uni¬
uersorũ idẽ ex nolũtate eius et potestate.¬
Am̃ia eĩ ex uoluntate eius cepunt qr uius
deus pater ex quo om̃ia/. Et eĩ tanꝙ ex suo
fecit. qui unde uoluit fecit ꝑ ip̃m. Per ip̃m
continuatio finis in ip̃m. Ex ip̃o ergo mate
uersa in p̃m quia et ꝙͣdiu iuilt om̃ia eiꝰ
uirtute manent atqr consrstunt et finis e¬
orum in dei uolmitate recurrit et eius ar¬
bitrio resolũt᷑ ¶ In pͥncipio itaq temporis
celum et t̾rã deus focit. Tempus ei ab hoc
muudo non aute mundũ. Dios aut tp̃ris
portio ẽ non pͥncipiũ et ꝙͣꝙͣ lectõnis serie
possimius astruere quod pͥmo diem fecent
dñs et noctem que sũt uices tempori. Et
scdo̾ d̾ie firmam̃tũ fedt quo discreuit a¬
quam que sub celo est ⁊ aquã que super
celum. tañ satis sufficit ad p̾sentemasser¬
tionem ꝙ in pͥncipio celũ fecerit. unde p̾¬
rogatiua generationis et cause terram

Expanded text:
nia. ex ipso principium et origo substantiae uninia. ex ipso principium et origo substantiae uniuersorum, id eomnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde uoluit fecit, — per ipsum continuatio, finis in ipsum. ex ipso ergo materiuersa, in ipsum, quia et quamdiu uult omnia eius uirtute manent atque consistunt et finis eorum in dei uoluntatem recurrit et eius arbitrio resoluuntur. I In principio itaque temporis caelum et terram deus fecit. tempus enim ab hoc mundo, uonlion ante mundum, dies autem temporis portio est, non principium. et quamquam lectionis serie possimus astruere quod primo diem fecerit dominus et noctem, quae sunt uices temporum, et secundo die firmamentum fecerit, quo discreuit aquam quae sub caelo est et aquam quae super caelum, tamen satis sufficit ad praesentem adsertiouem quod in principio caelum fecerit, unde praerogatiua generationis et causa, et terram
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ne atqieius ymago sẜ stãcie ¶ In p̃nci¬
pioinquit fecit deus celũ et r̾rum ⁊ ftus
est ergo mu̾dꝰ et cepit ẽẽ qui nõ euat. uer¬
bum au̾t deim pͥncipio erat et enit semp.
ded etiã augłi dn̾ationes et potestates et¬
si aliquando ceperũt eiunt ram̃ iam qu̾ hic
nuidꝰ est sc̃ns. om̾na nãqi creota et cõdita
sunt isibilia et ĩusibilia siue sedes siue
dnationes siue pͥncipatus siue potestas ȯ¬
nia inquit per ip̃m ot imp̾o croata sũt. Qͥd
est in ip̃m creata: Qna ip̃e est heres patris
eo quod a patre in ip̃ra tunsierit hereditas
sicut pater dicit poste ame et dabotibigen¬
tes heredicate tuam. Que tamͣ hereditos
a patre transiuit in filium et in patrem re¬
uertit᷑ a filio. Egregie itaq apostolus et hoc
loco filium dixit auctorem oi̾um ⁊ maiesta¬
te sua cõtmentẽ oñia/. Etad Romanos de
patre ait. Qm ex ip̃o et per ip̃m ⁊ in ip̾mõ¬

Expanded text:
paternae, atque ejus imago substantiae. In principaternae, atque ejus imago substantiae. In principio, inquit, fecit Deus coelum et terram. Factus est ergo mundus, et coepit esse, qui non erat: Verbum autem Dei in principio erat, et erat semper. Sed etiam Angeli, Dominationes et Potestates, etsi aliquando coeperunt; erant tamen jam quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium dixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de patre ait: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipsum om
Abbreviated transcription (Latin):
ad inuisibilia oculos mentis actollens ait.
Q magnificata siĩt oꝑa tua dñe om̃ia in
sapiencia fecisti. sec ociose ubiq fcm̃ legi¬
nius. quia gentiles pleriq qui coet̾im̃ deo
mundum uolunt esse qͣi adumbiutõem uͥ¬
tutis diuine asserũt etiã sua sponte subsi¬
st̾e. Et ꝙͣris cam̃ eius deun ẽẽ fateant̾
causam tam̃ fcm̃ uolunt. Non ex uolunta¬
te et dispositione sua sedita ut cõ umbre
corpus est. Aderet eñi umbra corꝑi ⁊ ful
gor lumini naturali. magis societate ꝙͣ
uoluntate arbitra. pulchre eigoait moy¬
ses. qr fecit deus celũ et t̾ram. Non dixit
qr subesse fecit. non qr dixit cam̃ mũdo
ut eẽt p̾buit sed fecit quasi bonus quod
foret utile qͣi sapiens quos optimũ iudi¬
cabat qͣi om̃ip̃c qd̾ amplissimũ p̃uidebat.
Quomͦ aut quasi umbra ẽs̃ potãt ichi tor¬
incorporei luumis splendor possit ẽe cor
etiom ymago ĩuisibilis est eñi splendorgłe

Expanded text:
ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait: ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. Nec otiose utique factum legimus quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse quasi adumbrationem uirtutis diuinae, adserunt etiam sua sponte subsistere. et quamuis causam eius deum esse fateantur, causam tamen factum uolunt non ex uoluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae cgor lumini naturali magis societate, quam voluntate arbitra. Pulchre ergo ait Moyses, quia fecit Deus coelum et terram. Non dixit quia subesse fecit; non dixit quia causam mundo ut esset, praebuit: sed fecit quasi bonus quod foret utile: quasi sapiens quod optimum judicabat: quasi omnipotens quod amplissimum praevidebat. Quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corincorporei luminis splendor possit esse coretiam imago invisibilis. Est enim splendor gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
manuũ eiꝰ ãm̃itiat firmamontũ. Quod se¬
cutus apls aliis uerbis in eandem ꝯclusit
sententiam. dicens. Quia ĩusibilia eius
per ea que fc̃a sũt intelligunt᷑. Auctorẽ
enĩ angłor et dn̾ationũ et potestatũ fuci¬
le intelligimꝰ eum qui momito Impii sui
chilo fecit ee que non erat. et non exstan¬
hic mũd̾ diuine spocimen oꝑationis. qr dumi
opus uidetͥ p̾fertur oꝑator. Namq ut istat
artium alie sũt actuose que sunt in corpis
motu aut sono nocis. Cessauit motus aue
sonus nichil suꝑfuit nec remansit spͨtanti¬
rem mentis ex̾ceant. Alie lnuꝰmõi ut cessã¬
te quoq opatõnis offitio opis numus ap¬
pareat ut edificatio atq textum que eciã
tacente artifice periciam eius ostendant
ut operator operis sui testimoniũ suffra.¬
getur. Similit̾ etiam hic mũdus diumne ma¬
iestatis in signo est ut per ip̃m dei sapie̾çia
manifestet᷑. Que uidens ꝓpheta simul et

Expanded text:
manuum eius adnuntiat firmamentum. quod semanuum eius adnuntiat firmamentum. quod secutus apostolus aliis uerbis in eandem conclusit sententiam dicens: quia inuisibilia eius per ea quae facta sunt intelleguntur. auctorem enim angelorum et dominationum et potestatum facile intellegimus eum qui momento imperii sui  mundi ex nihilo fecit esse, quae non erat, et non extanionis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectantirem mentis exerceant, aliae huiusmodi, ut cessante quoque operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragetur: similiter etiam hic mundus diuinae maiestatis insigne est, ut per ipsum dei sapientia manifestetur. quem uidens propheta simul et
Abbreviated transcription (Latin):
añt om̃em creaturimi siue quia sc̃s quia
dͥmogeniti scĩ sũt ut pͥmogenitus isrł nõ
quia ant̃ om̃s sed qr sanctior ceteris. Sc̃s
au̾t dñs sup̾ ome̾m creaturã et sed̾m cor¬
poris suscepto̾em quia solus sine pcͣco sine
uanitate. Om̾is autem croatura subiecta
uanitati est. possumꝰ etiã intellig̾e̾ in pͥn¬
cipio fecit deus celum et t̾ram ide̾ aute
tempus sicut iniciũ uie nondũ uie et mi
cium domus nondu̾ domus. Deniq alii
dixu̾nt in cephaleo quasi in capite quod
significat᷑ iubroui et in exiguo moniento
sũma opationis mipleta sũt. Ergo et qui
pͥncipiũ nõ pro tempe accipiũt sed aute
tempus et cephaleon uł caput ut dicamꝰ
latine quasi sũmam operis quia rerũ uisi¬
bilium sũma celum et t̾ra est que nõ solũ
ad mundi expectare uident᷑ ornatũ sed enã
ad iudiciũ rerum ĩuisibiliũ et quoddam
argum̃tum eoꝵ que nõ uident᷑ ut ẽ illud
ꝓphentũ. Celi enarrant głiam dei et openai

Expanded text:
m creaturam, siue quia sanctus, quia primogeniti sancti sunt, ut primogenitus Istrahel, non quia ante omnes, sed quia sanctior ceteris. sanctus autem dominus super omnem creaturam et secundum corporis susceptionem, quia solus sine peccato, solus sine uanitate, omnis autem creatura subiecta uanitati est. possumus etiam intellegere: in principio fecit deus caelum et terram, id est ante tempus, sicut initium uiae nondum uia est et initium domus nondum domus. denique alii dixerunt h κεφαλαίψ quasi in capite. quo significatur in breui et in exiguo momento summa operationis inpleta. sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tempus et κεφάλαιον uel caput, ut dicamus adtribuit, quasi summam operis, quia rerum uisibilium summa caelum et terra est, quae non solum ad mundi huius spectare uidentur aduertere, sed etiam aduidentur, ut est illud propheticum: caeli enarrant gloriam dei et opera
Abbreviated transcription (Latin):
sum sb̃cer fugit. ui̾tatem non sb̾ruit
bus funs clatur mitium dacum constat
finem aũt mũdi futurum. Ipẽ saluator
docet in ewangeli suo dicens pͥterit
enim figura huus m̃di ⁊ celũ ⁊ terra
p̃teribu̾t. Et infra foce ego nobiscũ

Expanded text:
sum subterfugit, ueritatem non subruit. sum subterfugit, ueritatem non subruit. ibus finis datur initium datum constat. finem autem mundi futurum ipse saluator docet in euangelio suo dicens: praeterit enim figura huius mundi et caelum et terra praeteribunt etinfra: ecce eg
Abbreviated transcription (Latin):
ture cõp̃bende̾ m̾cacem quomodo non in¬
facuatur u̾sute disposicionis astucia.
Cum ergo tot oracula audias quib tes¬
tificatur deus quod feceras mundum
noli eum sine principio ẽẽ credere qui¬
a quasi spera mundus eẽ dicatur ut
p̾ncipiũ eius nullũ iudeatur extare.
Et cum intonat quasi incͥcuitu omĩa
cõmouentur. ut unde incipiat ubi de¬
sinat nõ facile cõp̃bendas. quia cͥcuit
pͥncipiũ sensu colligere. possibile ħetur
¶Leq enuim spere potest mnicium reꝑire
uł unde ceꝑit globus lune uł ubi desi¬
nat mẽstria lime defecto Neqr uo si ip̃ẽ
non conphendas idcirco non cepit aut ne¬
quaquama desinet si ip̃e cͥcutũ uł atram̃¬
to uł graphio ducas uł centr. exprimas
unde ceꝑis ant ubi desieris int̾ualło int¬
posico non facile us oculis colligis. uł
m̃ce repetis ⁊ tamen ⁊ ibi cepisse ⁊ desi¬
uisse te ip̃e cibi testis es. Nam ⁊ si sen¬

Expanded text:
turae conprehendere ueritatem quomodo non inturae conprehendere ueritatem quomodo non infatuatur uersutae disputationis astutia? Cura ergo tot oracula audias, quibus testificatur deus quod fecerit mundum, noli eum sine principio esse credere, quia quasi sphaera mundus esse dicatur, ut principium eius nullum uideatur extare. et cum intonat, quasi in circuitu omnia commouentur, ut unde incipiat, ubi desinat non facile conprehendas, quia circuitus principium sensu colligere inpossibile habetur. neque enim sphaerae potes initium repperire uel unde coeperit globus lunae uel ubi desinat menstrua lunae defectione. neque uero si ipse non conprehendas, idcirco non coepit aut nequaquam desinet. si ipse circuitum uel atramento uel graphio ducas uel centro exprimas, unde coeperis aut ibi desieris interuallo interposito non facile uel oculis colliges uel mente repetes: et tamen et coepisse et desiuisse te ipse tibi testis es. nam etsi sen
Abbreviated transcription (Latin):
esse inciꝑent. Non mirũ si deus qui
omnia nirtute sua continet. ⁊ incon¬
phensibłi maiestate nuu̾sa cõplectit᷑
fecit hec que uidentur cũ eciam illa fi¬
cit que non uidentur. Inuisibłia aũt
que non uidentur potiora eẽ hiis quis
neget.cã ea que nidentur temporalia
sunt. eterna aũt que nõ uidentur. Qs
dubiret quod deus hec feci̾t. qui ꝑ ꝓphani
locutus ait. Quis m̃sus manu aqm et
celũ paliuo. ⁊ uniuersar terram clausa
manu. Quis statuit montes in libra
nis cognouit sensum domimi. aut qͥs
consiliarius eius fuit. uel quis instru¬
xit eum de quo ⁊ alibi legimꝰ Qui te¬
net cͥcuitum terre. ⁊ terram uelud nichi¬
lum fecit. Et ycrennas ait. Dii qui nõ¬
fecerunt celum et gerrami ꝑibũt a terra
tia sua ⁊ in sua pindentia extendit celũ
et multituclinera aque incelo. Et addi¬
dit Infatuatus est homo a sciencia sua
Qui enim corruptibłia mundi sequitur.
et ex hiis putat quod diuine possit ona¬

Expanded text:
esse inciperent. Non mirum si Deus qui esse inciperent. Non mirum si Deus qui omnia virtute sua continet, et incomprehensibili maiestate uniuersa conplectitur, fecit haec quae uidentur, cum etiam illa fecerit quae non uidentur. inuisibilia autem his quae uidentur potiora esse quis neget, cum ea quae uidentur temporalia sint, aeterna autem quae non uidentur? quis dubitet quod deus haec fecerit, qui per prophetam locutus ait: quis mensus est manu aquam et caelum palmo et uniuersam manu? Quis statuit montes in libra, uis cognouit sensum domini aut quis consiliarius ei fuit uel quis instruxit eum? de quo etiam alibi legimus quia tenet circuitum terrae et terram uelut nihilum fecit. et Hiefecerunt coelum et terram, pereant a terra,tia sua et in sua prudentia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. et addidit: infatuatus est homo ab scientia sua. qui enim corruptibilia mundi sequitur et ex his putat quod diuinae possit na
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ueniret Nemo operantẽ iudit. sed
agnouit operatum Ubi igit᷑ mora cũ
legas quia ip̃e dixit ⁊ fcã sunt. ip̃e mã¬
dauit et creata sunt. nec artis igitur
usum. nec uirtutes expecit. qui mom̃¬
to sue uoluntatis maiestatem tante
tperationis impleuit. ut ea que non
erant ẽẽ facet. tam uelocit᷑. ut neq uo¬
lintas oꝑatõi p̃curreret. nac opetatõ
uoluntati. Miraris opus. queris o¬
peratorẽ Quis pͥncipiũ tanto oꝑi
delit. quis tam cito fecit subiescit sta¬
tun dicens quia deus fecit clum et ter¬
ram. Audisti auctorem. dubitari non
debes. Hic est in quo bñdixit melchise¬
dech abraham patrem mulcarũ genti¬
um dicens. Genedictus abraham a d̾o
sumio qui facit celum et terram̃ Ior
des quia hoc non homo muenit si d̾s
annutiauit Deus est enun melchi¬
sedech qui est rex pacis et iusticie nec
initium dierũ nec finem habens. A
nurum ergo si d̾s qui est sine mit̾o in¬
itium oĩbus dedit. ut que nõ eranc

Expanded text:
praeueniret. nemo operantem uidit, sed praeueniret. nemo operantem uidit, sed agnouit operatum. ubi igitur mora, cum legas: quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit et creata sunt? nec artis igitur usum nec uirtutis expedit qui momento suae uoluntatis maiestatem tantae operationis inpleuit, ut ea quae non erant esse faceret tam uelociter, ut neque uoluntas operationi praecurreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo summo, qui fecit caelum et terram. et des quia hoc non homo invenit, sed Deus annuntiavit. Deus est enim Melchisedech, qui est rex pacis et justitiae, nec initium dierum neque finem habens. Non mirum ergo si Deus qui est sine initio, initium omnibus dedit; ut quae non erant,
Abbreviated transcription (Latin):
iũgerentur ita forcoitu ac temcre
dissolue̾nt᷑ nisi insui gub̾natea: ci¬
uina uirtute cõstarent. Sẜ ec in nũ¬
to gubnatorem nescint qui neri
nouerũt deum ꝑ quẽ oĩa ieguntur
et gubernant᷑ Scquamui ergo c¬
ũ q̃ui et auctorem nonit ⁊ gũbna¬
torem Nec uains abducamur opinionib¬
¶ Inpncipio inquit Quam bonus or¬
do ut illud p̾mum asscreret quod nega
um ẽẽ mundi ne sine p̾ncipio mũdum
ẽẽ homines arbicrarentur Unde ⁊ dau̾
cum de celo ⁊ terra ⁊ mari loqueretur
ait. dinĩa insapientia fecisti. Ddedic
ergo p̾ncipiũ m̃do dedit eciam creature
infurmicatem ne auerlion. ne increa¬
tum ⁊ diuine ꝯsorcem substancie crede¬
mus. Et pulchie addidit fecit ne mo¬
ra in faciendo fiusse estimaretur. Ut uł
sic intelligent hõines. quam incõpablis
operator eẽt qui cantũ opus biem exi¬
guoq mom̃to sue oꝑatoi̾s absolue̾t.
ut uoluntatis effectus sensũ temporis

Expanded text:
iungerentur ita fortuito ac temere iungerentur ita fortuito ac temere dissoluerentur, nisi in sui gubernatoris diuina uirtute con- \'starent. nec inmerito gubernatorem nesciunt qui non nouerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negarmprincipium esse mundi, ne sine principio mundum esse homines arbitrentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mari loqueretur, ait: o\'mnia in sapientia fecisti. dedit ergo principium mundo, dedit etiam creaturae infirmitatem, ne ἂναρχον, ne increatum et diuinae consortem substantiae crederemus. et pulchre addidit fecit, ne mora in faciendo fuisse aestimaretur, ut uel sic intellegerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis
Abbreviated transcription (Latin):
enm si quod de populo dimitiendo di¬
ceret a deo acceperat. quantomagis
quod de celo loqueretur. Priqi non
in ꝑsuasione humane sapientie nec
in philosophie simulatoriis clisputato¬
nib. sed in ostensione sp̃t ⁊ uirtutis tã¬
quam testis diuini oꝑis ausus est dis¬
cer ¶ In p̾ncipio fecit deus celũ ⁊ ter¬
ram. Non ut ille ut athomoꝵ cõcur¬
siorie mũdus coiret serum ator oci¬
osumi expectauit negociũ. neq ebsci¬
pulũ quendam materie. quam con¬
tomplando nundum posset effinge̾.
sed auctorem d̾m expͥmenclũ pucauͭ
Adũcit enim uir plenus p̾tentie.
quod iusibiliũ acq inuisibilĩ sõ¬
stantiara ⁊ causas rerum mens so¬
la diuina contineat tiõ ut philoso¬
phi disputant ualidiorem attomoꝵ
complexionem ꝑseuerantie ugis
p̾stare causam iudicauit quod te¬
lam aranee texerent. qui sic minu¬
ta ⁊ insubstantua pnçipia celo ac
terris cdarent. que ut fortuitu cõ¬

Expanded text:
enim si quod de populo dimittendo dienim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non in persuasione humanae sapientiae nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis ausus est dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere, sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium atque inuisibilium substantiam et causas rerum mens sola diuina contineat, non ut philosophi disputant ualidiorem atomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac terris darent, quae ut fortuito con
Abbreviated transcription (Latin):
in tyrannidis fastigio. pcã ꝑfunctio¬
nera delicos adquirere Demq p̾us¬
quan ad ppłi liberandi mim̃ uocare¬
tur naturalis equicatis studio ꝓuoca¬
tus accipientem inuriam de pepula¬
rib suis ultus inuidie se se decdit
aoluptatiq eripuit atq om̃s regie
domus declinans tumultus in secre¬
tur ethiopie se contulit Ibiq a cete¬
ris negotiis se motus totum diuine
cognicioni animum intendit ut glo¬
riau dĩ uideret facie ad faciem sui
tectificatur scptura que dicit Non sur¬
rerit amplius ꝓfeca in istł. sicut mey¬
ses qui scuut deũ facie ad faciem nõ
in uisione. neq in sonmno sed os ad oe
cũ deo sumtno locutus. neq specis. ne¬
qr ꝑ enigmata. sed clara atq ꝑspicua
p̃sencie diuine dignatõe donatus Itaqi
moyses aꝑuit os suum ⁊ effudit q̃
in eo deminus loquebatur scõm quod
ei dixat cũ eum ad pharaonem regem
diriget. Uade et ego aperiam os tuum.
et instruam te quid debras loqui. Et¬

Expanded text:
in tyrannidis fastigio peccati perfunctioin tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis adquirere. denique priusquam ad populi liberandi munus uocaretur, naturali aequitatis studio prouocatus accipientem iniuriam de popularibus suis ultus inuidiae sese dedit uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus totum diuinae cognitioni animum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui testificatur scriptura quia nemo surrexit amplius propheta in Istrahel sicut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo locutus, neque in specie neque per aenigmata, sed clara atque perspicua praesentiae diuinae dignatione donatus. is itaque Moyses aperuit os suum et effudit quae in eo dominus loquebatur secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. et
Abbreviated transcription (Latin):
uł ipm ẽẽ mitiũ uim̾soriũ sicut
in erangelio d̾i filius clicentib
tu quis es. responlit Inicium qd̾
et loquor uobis. Et ip̃m dedisse gig¬
nendum rebus inicium ⁊ ip̃m esse
creatorem muncli Non ut eo quodã
duce inuicatorẽ materie. ex qua non
ad arbit̾um suũ sed ad speciem ꝓpositã
sua oꝑa cõfer maret. Pulchre quoq ait¬
¶ In pͥncipio fecit. ut incõp̃hensibilẽ
celeritatem oꝑis expͥmẽt cum effc̃ta
pͥus operatoi̾s implete qͣm iudiciũ cep¬
te explicuisset. Quis hoc dicat adu̾te¬
re debemꝰ. Moyses uciq ille cruditus õi
sapientia egrptioꝵ qũe te flumine collet¬
tum filia pharao ut filium dilexit et
subsidiis regalib fultum omnib secu¬
lario pudencie disciplinis informari
atq instrui desid̾auit Qui cũ de aqͣ
nonien acceꝑit uõ putauit tamen ddi¬
cendũ quod ex squa costarent om̃ĩa
ut tales daiyit. Et cum esset in aula e¬
ducatus regia. maliut tñ pro amore
iusticie subire exiliũ uoluntariũ quã

Expanded text:
itium uniuersorum, sicut in euangelio dei filius dicentibus: tu quis es? respondit: initium quod et loquor uobis, et ipsum dedisse gignendi rebus initium et ipsum esse creatorem mundi, non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera conformaret. pulchre quoque ait: in principio fecit, ut inconprehensibilem celeritatem operis exprimeret, cum effectum prius operationis inpletae quam indicium coeptae explicauisset. quis hoc dicat aduertere debemus. Moyses utique ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum, quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit et subsidiis regalibus tultumfultum omnibus saecularis prudentiae disciplinis informari atque instrui desiderauit. qui cum de aqua nomen acceperit, non putauit tamen dicendum quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dicit, et cum esset in aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exilium uoluntarium quam
Abbreviated transcription (Latin):
nit opator oĩum ꝙ contulit Inuenit
matĩem in qua possit opari cõtulit
a̾ siguram q̃ decorem iuentis rebꝰ
afferret. Unde excipiendus a ceteris
tamꝙͣ dies unius. non cõferendus
cum cet̾is tamꝙͣ dios pͥmus ẽ quo
fimdamto reꝵ oĩum pd̃ita et can¬
sa ce̾ ceperũt. Quibꝰ mũdi lius
atqruniu̾se iusibł̾s creaturo fłta

Expanded text:
nit operator omnium quam contulit: inuenit nit operator omnium quam contulit: inuenit materiem, in qua posset operari, contulit autem figuram, quae decorem inuentis rebus adferret. unde excipiendus a ceteris tamquam dies unus, non conferendus cum ceteris tamquam dies primus est, quo fundamenta rerum omnium posita et causae esse coeperunt, quibus mundi huius atq
Abbreviated transcription (Latin):
monis ut potuimus obsoluimus in qua
conditum celum t̾ram creatau aquaꝵ
exundanciam circu̾fusum aerem. di¬
scretionem fcm̃ lucis atq tenebraꝵ. dei
dum in corpus unũ assurg̾e̾ et ĩsolu¬
bili concordie caritatisq lege ĩ socie¬
tatem et ꝯuĩctionẽ sui tami distancia
couenire ntq discreta natura sunt
ingenio rimet᷑: D om̃ia uis diuma
ĩ comp̃hensibłis humanis mentibꝰ et
in effabłis ẜmonibꝰ nr̃is. uoluntatis sue¬
terram et ea qͣi auctor ẽẽ p̃cepit non dis¬
tamꝙͣ figure ĩuentor sed tamꝙͣ opator
nature. Nam quomͦ sibi cõueniunt
opatoriã impassibłis dei uirtus et
passibilis mat̾ie natura tamꝙͣ alt̾
ab oltem quo indiguerit mutuanteas
Nam si in creatum mat̾ĩa uidet᷑ ergo
deus creande potestas matherie defu¬
isset et ob ea opation subiacencia nn¬
dum coet̾nam deo mat̾iem. decorem
sibi non potuisse cõferre que substã¬
cia non acreatore occeꝑit. sed sine
tempe ip̃a possederit. plus ergo ĩne¬

Expanded text:
monis — ut potuimus absoluimus. in quo conditum caelum, terram creatam, aquarum exundantiam, circumfusum aerem, discretionem factam lucis atque tenebrarum dei dum in corpus unum adsurgere et insolubili concordiae caritatisque lege in societatem et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae discreta natura sunt ingenio rimetur? quae omnia uis diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabilis sermonibus nostris uoluntatis suterram, et ea quasi auctor esse praecepit, non tamquam figurae inventor, sed tamquam operator naturae. Nam quomodo sibi conveniunt operatoria impassibilis Dei virtus et passibilis materiae natura, tamquam altera ab altera, quo indiguerint, mutuantes? Nam si increata materia, videtur ergo Deo creandae potestas materiae defuisse, et ab ea operationi subjacentia dum coaeternam deo materiem decorem sibi B non potuisse conferre, quae substantiam non a creatore acceperit, . sed sine tempore ipsa possederit. plus ergo inue
Abbreviated transcription (Latin):
et cõsideremus quid sit qd̾ ait dñs
Congreget᷑ aqua nn unam cõgregati¬
onem. ⁊ appeat erida et nõ dixerit
t̾ra. quod p̾clare positum quis nõ ad¬
uertat. Terra eñi potest et luto ẽe
ꝑmixta. aquis madida. cuiꝰ specios su¬
ꝑfusis aquis nõ appeat.arida aũt uõ
solum ad genus sed etiã ad speciem
t̾int̃ refertur ut sic utilis. sicta. habił
et aptu culturis. Simul ꝓspeotũ ne in
doatur sole magis ꝙͣ dei p̃cepto eẽ sicca¬
ta quia arida fcñ ẽ anteꝙͣ solcrearet᷑.
Unde et dauid discernens mare et t̾rã
uerũt. Arida eni exp̾ssio natura ẽ t̾ra
applłatio. quedam nogotii que in so ha¬
beat ꝓpͥetatem. Sic̾ eñi amimal gn̾is¬

Expanded text:
it quod ait dominus: congregetur aqua in unam congregationem et appareat arida et non dixit terra. quod praeclare positum quis non aduertat? terra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospectum est, ne uideatur sole magis quam dei praecepto esse siccata, quia arida facta est, antequam sol crearetur. unde et Dauid discernens mare et terramuerunt. arida enim expressio naturae est, terra appellatio quaedam simplex negotii, quae in se habeat p
Abbreviated transcription (Latin):
lige qm̃ scͥptu est. Qui aspicit t̾ram ⁊
facit eam tremere. Et alibi. ad huc e¬
go semel cõcutio t̾ram. non ergo libra¬
mentis suis ĩmobłis manet sed frop̃t̾
dei nutu et arbitrio comonet᷑. Sicut
et iob dicit᷑. Quia dñs cõmonet eam
a fundam̃tis. Colũpne aũt eius exagi¬
tant᷑. Et alibi. i luda inferna incõspectu
eius et nõ est morti ĩuolucrũ ⁊ tendẽs
boream pronichilo suspendens t̾ram
in nichilum. alligans aqu̾a in nubibͦ
sius. Colũpne celi euolauerũt et ex¬
pauerũt ab increpatõne eius. uirtu¬
te nitigauit mare. Disciplina ĩstruit
cetum. elaustin aũt celi timent eum
uolinntate dei igit᷑ ĩmobłis mauet ⁊ stat
in scłm t̾ra: Scd̾m eccłiastes sentetiã: et
in uoluntate dei mouet᷑ et mitat. Non

Expanded text:
lige, quoniam scriptum est: qui aspicit terram et lige, quoniam scriptum est: qui aspicit terram et facit eam tremere et alibi: adhuc ego semel concutio terram. non ergo libramentis suis inmobilis manet, sed frequenter dei nutu et arbitrio commouetur, sicut et Iob dicit quia dominus commouet eam a fundamentis, columnae autem eius exagitantur et alibi: nuda inferna in conspectu eius, et non est morti inuolucrum. extendens boream pro nihilo, suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli euolauerunt et expauerunt ab increpatione eius. uirtute mitigauit mare, disciplina strauit cetum, claustra autem caeli timent eum. uoluntate igitur dei inmobilis manet et stat in saeculum terra secundum Ecclesiastae sententiam et in uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
cea suspendit̾ ded quia maiestas dei no¬
liuitatis sue eam lege const̾ngit ut supr¬
mestabile atq mane stabilis ꝑseneret
sicut dauid quoq ꝓpheta cestat᷑ dicens.
fundauit t̾ram suꝑ fimitatem eius nõ
inclinabit᷑ in scłmi scłi. Non utiq hic quasi
tantũmͦ artifer deus. S quasi omips p̃di¬
cat᷑ qui non centro quodam t̾ra sed p̾cepta
sui suspenderit firmaniento ne eam ĩeli¬
uari paciat᷑. nonergo mensumm̃ ceutri
sed iudicii accipe debenius: quia nõ artis
mensura est sed potestatis. Mensua
iusticie mensura cognitõis qr om̃̃a
non tonꝙͣ ĩ mensa p̾t̾e̾ant eius scĩam.
seo cognitõmi eius tamꝙͣ dim̾sa subia¬
touit. Neq eĩ cum legimus. Ego cõfir¬
inaui colũpnas eius uere colũpnus
eam subiuxam possumus estimiare s
eam uͥtutem que susfulciat substãciã
t̾re atq sustineat.Deniq qr inpotesta¬
te dei sic t̾re constitutõ etiam huic col¬

Expanded text:
ce suspenditur: sed quia majestas Dei voce suspenditur: sed quia majestas Dei voluntatis suae eam lege constinstabile atque inane stabilis perseueret, sicut Dauid quoque propheta testatur dicens: fu-ndauit terram super firmitatem eius: non inclinabitur in saeculum saeculi. non utique hic quasi tantummodo artifex deus, sed quasi omnipotens praedicatur, qui non centro quodam terram, sed praecepti sui suspenderit firmamento nec eam inclinari patiatur. non ergo mensuram centri, sed iudicii diuini accipere debemus, quia non artis mensura est, sed potestatis, mensura iustitiae, mensura cognitionis, quia omnia non tanquam inmensa praetereant eius scientiam, sed cognitioni eius tanquam dimensa subiaceant. neque enim cum legimus: ego confirmaui columnas eius, uere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea uirtute, quae subfulciat substantiam terrae atque sustineat. denique quam in potestate dei sit terrae constitutio etiam hinc col
Abbreviated transcription (Latin):
temus et mollior molem possit susteta¬
re tenerã: Aut quomͦ suꝑ aquas non de¬
mergat᷑ in aquan grauis chaꝵ ruina:
Aut quomͦ ei maris unda nõ cedat et
in latera eius sese loco suo moto diffim¬
datur: Multi etiam in medio aeris t̾rã
esse dixu̾nt et mole sua ĩmobilẽ maul
quod equabili iotu hinc atq inde exõi
parte ꝓpendat. De quo satis putamꝰ dcm
a dño ad Iob ẜuũ suũ qñ locut᷑ ꝑ nubem
ait. ubieras cum fundarem tͥmi. Indica
michi si habes scientiam. Quis posuit ñ¬
suram eius si nosti. Aut quis est qui suꝑ¬
induxit mensuits suꝑ eam: Aut suꝑ quid
circuli eius confixi sunt et infra: Conlu¬
si mare portis et dixi. Usqi huc nemes
et non transibis sed nre comume̾nt᷑ fluctꝰ
tui. Nõ ne ostendit eudent̾ deus om̃ia ma¬
iestate sua consiste̾ nõ niimero pond̾e
acq mensum: Neqi eni creatura legentri¬
buit sed accepit aut seruat acceptam.
Nõne ergo qd̾ i modio sit t̾n qͣiͣ equa lan¬

Expanded text:
tenuis et mollior molem possit sustentatenuis et mollior molem possit sustentare terrenam aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis et dixi: usque huc uenies et non ttui . Nonne evidenter ostendit Deus omnia majestate sua consistere in numero, pondere, atque mensura? Neque enim creatura legem tribuit, sed accepit, et servat acceptam. Non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lan