comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃am ad memoriam mei excitare pol
pͥmum occurrit. ut de ipsa uobis dilae¬
tione scriberem: qui nil aliud p̃ter iis
dilectionis munus auobis postularem
Quod gͦ potin feci: caritatẽ quib ualu
uerbis cõmendaui: quatinꝰ dum eus
laudem legitis. qmͣ ardent̃ ego eama
inuobis diligo. & a uobis expeto scire
ualeatis. Nec irasci ipsa ur̃a caritas mͥ
debet. si eius igni iamfortit̃ ardenti.
exiguum ũboꝵ meoꝵ flatum. tepidus
ipse ad ioueo: non tam ut illa magis
ardeat. quã ut mei eͥga se desiderii cona¬
inen agnoscat. Legite gͦ atq diligite:
& quod ꝓpt̃ dilectionẽ legitis. ad hoc
legite. ut diligatis. Tocum ex dilectio¬
ne sit: dilectio mittit. dilectio suscipit:
dilectio ẽ quod tribuitur: dilectio quod
iam laudatores caritas
habuisse cognoscitur:
ut siquid ego in laudem
eius dicere ceꝑo: p̃sũptio
fortassis. magis quam deuotio uideat᷑.
Quis enim scõrum aprincipio mundi
extitit: qui ñ caritatẽ nobis. aut u̾bo.

Expanded text:
vestram ad memoriam mei excitare possem, primum occurrit, ut de ipsa vobis dilectione scriberem, qui nihil aliud praeter ipsius dilectionis munus a vobis postularem. Quod ergo potui feci, charitatem quibus valui verbis commendavi, quatenus dum ejus laudem legitis, quam ardenter ego eam et in vobis diligo, et a vobis expeto, scire valeatis. Nec irasci ipsa vestra charitas mihi debet, si ejus igni jam fortiter ardenti exiguum verborum meorum flatum tepidus ipse admoveo, non tam ut illa magis ardeat, quam ut mei erga se desiderii conamen agnoscat. Legite ergo atque diligite, et quod propter dilectionem legitis, ad hoc legite ut diligatis: totum ex dilectione fit, dilectio mittit, dilectio suscipit, dilectio est quod tribuitur, dilectio quod jam laudatores charitas habuisse cognoscitur, ut si quid ego in laudem ejus dicere coepero, praesumptio fortassis magis quam devotio videatur. Quis enim sanctorum a principio mundi exstitit, qui non charitatem nobis aut verbo,
Abbreviated transcription (Latin):
fiori negotu ad miscere debemus. nec ea ꝙ̃ st̃
ꝓpalare¶ Quarta loquendi discretio ẽ qnͣ¬
do quid dicendum sit attendere. Est tẽpꝰ
quando mehil. & ẽ tempꝰ qͣnͣdo aliqͥd dicen¬
dum ẽ. Nullum uͦ tempuis ẽ: quando dicen-¬
da sunt om̃ia. Tempiis ẽ quando mchildi-¬
cendum ẽ. quia tempiis tacendi & tempus
quando aliquid quia tempiis loquendi.
tempus uͦ quando om̃ia nunquã. qͥa sicur
idem salomonait mala aurea inlectis ar-¬
genteis quiloquitur n̾bum in tempore sue.
Habet gͥ om̃e u̾bũ tempiis suũ quando ꝓfer-¬

Expanded text:
riora negotia admiscere debemus, nec ea quae suriora negotia admiscere debemus, nec ea quae suoquendum. Quarta loquendi discretio est quando quid dicendum sit attendere. Est tempus quando nihil, et est tempus quando aliquid dicendum est, nullum vero tempus est quando dicenda sunt omnia. Tempus est quando nihil dicendum est, quia tempus tacendi; et tempus quando aliquid, quia tempus loquendi, tempus vero quando omnia, nunquam, quia sicut idem Salomon ait: Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo . Habet igitur omne verbum tempus suum quando
Abbreviated transcription (Latin):
manifeste uel occulte ꝓlatis dõ famulatur.
Unde &e beatus augustinus moratorio ni¬
chil agendum eẽ dicit. pret̃ id ad quod fac¬
tum ẽ. Sunt itemalia loca inquib ꝓdisci¬
plina & instructione morũ uerba habenda
sunt. quedam iterũ inquibus de intelligen¬
tia &e expositione scripturarũ collationes
cum disciplina tam̃ & reu̾entia. hocẽ sine
contentione & clamore &e qualibet turpitu¬
dine uerboꝵ haberi possunt. Nostremost̃
alia locainquib magis loquendilicentia
laxatur. ita ut ñ solum de sp̃ualib rebus.
s etiam de exterioꝵ dispositione & ꝓuisione
sermones admittantur. Locainquib uana
& suꝑflua dicidebeant inuenire ñ posfum.
Neq qͥ indiuinis &e sacratis locis confabula¬
tiones inducere. neq in illis locis ubi discipli¬
na agendum ẽ questiones aut contentiones
uerboꝵ uentilare. neq in illis uͥ de intelligen¬
iudiuinarũ scriptuirarũ tractandum ẽ. exte.¬

Expanded text:
manifeste vel occulte prolatis Deo famulatur. manifeste vel occulte prolatis Deo famulatur. Unde et beatus Augustinus in oratorio nihil agendum esse dicit, praeter id ad quod factum est. Sunt item alia loca in quibus pro disciplina et instructione morum verba habenda sunt; quaedam iterum in quibus de intelligentia et expositione Scripturarum collationes cum disciplina tamen et reverentia, hoc est sine contentione et clamore et qualibet turpitudine verborum haberi possunt. Postremo sunt alia loca in quibus magis loquendi licentia laxatur, ita ut non solum de spiritualibus rebus, sed etiam de exteriorum dispositione et provisione sermones admittantur. Loca in quibus vana et superflua dici debeant, invenire non possum. Neque igitur in divinis et sacratis locis confabulationes inducere, neque in illis locis ubi de disciplina agendum est, quaestiones aut contentiones verborum ventilare, neque in illis ubi de intelligentia divinarum Scripturarum tractandum est, exte
Abbreviated transcription (Latin):
confirmainus. Ex hortemur gͦ adun¬
stantiam timidos. ad timorẽ suꝑb&s
ao fruigalitatẽ ꝓdigos. ad lib̾alitaten
auaros. adhumanitatẽ parxos. adiue¬
citatẽ gulosos. ad consilium temerars
ad feruorẽ ⁊eli tepidos. ad silentium at.¬
bosos. ad uerbum exhortationis mres
tacitos. ad alacͥtatẽ segnes. ad mansita¬
dinẽ impatientes. ad iusticiam seg̃iõ¬
tes. ad indulgentiã crudeles. ad uere¬
condiam ꝓcaces. ad quietẽ p̃cipites
prudentiã incautos. ad sollicitudi nẽ
obliuiosos. & ad modestiã in uere und
&e om̃ino quicquid dicere uo lumus e
lumus. pͥus uͥ illud diciconueniar consi¬
deremꝰ. Nam quedam fit loca: inqͥb
ꝑpetuũ silentium seruandum ẽ. Quȩdã
uͦ inquibus humanos sermones idẽ con¬
fabulationes ad alteriitrũ edere ñlicet.
exceptis his uerbis quib homo cũ dõ &
addm̃ loquitur. quando uel inorationib
uel in lectionib siue inhẏmnis & canticis

Expanded text:
confirmamus. Exhortemur ergo ad conconfirmamus. Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos, ad frugalitatem prodigos, ad liberalitatem avaros, ad humanitatem parcos, ad parcitatem gulosos, ad consilium temerarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum exhortationis nimis tacitos, ad alacritatem segnes, ad mansuetudinem impatientes, ad justitiam negligentes, ad indulgentiam crudeles, ad verecundiam procaces, ad quietem praecipites, ad prudentiam incautos, ad sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam inverecundos, et omnino quidquid dicere volumus cui lumus, prius ubi illud dici conveniat consideremus. Nam quaedam sunt loca, in quibus perpetuum silentium servandum est. Quaedam vero in quibus humanos sermones, id est confabulationes ad alterutrum edere non licet, exceptis iis verbis quibus homo cum Deo et ad Deum loquitur, quando vel in orationibus vel in lectionibus sive in hymnis et canticis
Abbreviated transcription (Latin):
tiuntur̃. studeaimus erudire. Q sicut inter¬
ragando de illo potissimũ quod nos magis
uiget uerba facimus. sic docendo illud quod
magis ꝑsone auditoris congruit ꝓferre de¬
bemꝰ. ut contra uiciuni quod inedunre
cupimus. competens nr̃i sermonisp
mectium opponamus. quein admodin
supradictumẽ. cũ irreligioso de soĩtat
cũ iniusto de rusticia. eũ pigrode mis
oꝑatione loquendum eẽ. facile gͦ cuisit
oquendum agnoscimius. sud quod diẽ
quale sit diligenter considereinus. in
id ꝓfecto uniciuq magis dici contienit.
quod ad illud in quo ipse plus laboratin
lum sanandum. confilio cõmodiori ecei¬
rit. uerbi gr̃a quando c̃stantiam laudine
uolumus ad pusillanimes. ñ ad suꝑbos
sermonẽ nr̃m dirigere debeintis. quu
cum uicium suꝑbiȩ sub ꝓtextu c̃stant
ñ numquã se contegat. si ceꝑimus suꝑb
laudare constantiã. diun eos ad uirtut
hortari credimus. amplius in suo uicu

Expanded text:
tiantur studeamus erudire. Et sicut intertiantur studeamus erudire. Et sicut interrogando, de illo potissimum quod nos magis urget verba facimus, sic docendo, illud quod magis personae auditoris congruit proferre debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cupimus, competens nostri sermonis remedium opponamus, quemadmodum supradictum est: Cum irreligioso de sanctitate, cum injusto de justitia, cum pigro de multa operatione loquendum esse. Facile ergo cui sit loquendum agnoscimus, si id quod dicitur quale sit diligenter consideremus, quia id profecto unicuique magis dici convenit, quod ad illud, in quo ipse plus laborat, malum sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi gratia, quando constantiam laudare volumus, ad pusillanimes non ad superbos sermonem nostrum dirigere debemus, quia cum vitium superbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se contegat, si coeperimus superbis laudare constantiam, dum eos ad virtutem hortari credimus, amplius in suo vitio
Abbreviated transcription (Latin):
cirmillis loquamur. quos sꝑamus ꝑ nra
exhortationẽ a prauicate sua posse emen¬
dari. Alioquin & sapientes uelle docere.
suꝑbia ẽ. & obstmatos corriꝑe insipientia.
Quia & iniuriosus ꝓximo ẽ qui meliori
ñ exhibet reu̾entiã. & iniuriosus sibiẽ
qui ñ emendat s ꝓuocat ergase insipien¬
tis uesaniam. Ergo qui cum alio loquit᷑.
primũ consideret utrũ ꝓpt̾ se. auꝓpter
illũ loquatur. Si ꝓpt̾ suam utilitatẽ loqͥt᷑.
uideat ut ille talis sit de cuiꝰ colloquio utili¬
tas ei ꝓuenire possit. Si ꝓpt̃ illum loquit᷑.
caueat ne talis sit ille qui uel sua exhorta¬
tione ñ indigeat. uel itaimalo obstinat᷑
ut exhortatione alteriꝰ corrigise ñ ꝑmiitat.
Sigͦ sic ẽ. nunquã nͥ uel ad nrãm uł ad alioꝵ
eruditionẽ loqui debemus. & impsa nr̃a
locutione taleindiscretionem seruare. ut
semꝑstudeainus & asapientioribis discere.
& minus doctositadum taxat si se doceri pa¬

Expanded text:
cum illis loquamur quos speramus per nostram cum illis loquamur quos speramus per nostram exhortationem a pravitate sua posse emendari. Alioquin et sapientes velle docere, superbia est, et obstinatos corripere, insipientia. Quia et injuriosus proximo est, qui meliori non exhibet reverentiam, et injuriosus sibi est, qui non emendat sed provocat erga se insipientis vesaniam. Ergo qui cum alio loquitur primum consideret utrum propter se an propter illum loquatur. Si propter suam utilitatem loquitur, videat ut ille talis sit, de cujus colloquio utilitas sibi provenire possit. Si propter illum loquitur, caveat ne talis sit ille, qui vel sua exhortatione non indigeat, vel ita in malo obstinatus, ut exhortatione alterius corrigi se non permittat. Si ergo sic est, nunquam nisi vel ad nostri vel ad aliorum eruditionem loqui debemus, et in ipsa nostra locutione talem discretionem servare, ut semper studeamus et a sapientioribus discere, et minus doctos ita duntaxat si se doceri pa
Abbreviated transcription (Latin):
didictum ẽ. Cum uiro trreligioso.
tracta de scĩtate. & cum in usto de iusti¬
cia. & cũ muliere de his quȩ emulat᷑.
cũ timido. de bello. Cum negotiatore.
de traiectione. cum emptore deuendi¬
tione. Cum uiro liuido: degratiis a¬
gendis. Cum impio. de pietate. Cum
inhonesto. de honestate. cũ oꝑario agra¬
rio. de om̃i oꝑe. cum oꝑario annuali de
consũmatione anni. cum seruo pigro.
de multa oꝑatione. Ubi intelligi dat᷑
quod boni prauorum colloquia aliqͣnͣ¬
do appetere. aliquando uitare debent.
Appetere debent boni prauoꝵ colloqͥa.
quando & sua ex hortatione. illos sꝑant
posse corrigi. & tantum desua stabilitate
confidunt ut ñ timeant ex illorũ praua
suggestione corrumpi. Quando uero
& illoꝵ duriciã. & suã infirinitatẽ conside¬
rant. expedit eis ut fugiant. nedũ illos
ñ ualent ammonitionib suis corrigere.
panlatim incipiant ipsi ad prauitatem
doctrina possimus adiurtutem ĩstrui.
Cum aut̃ ꝓpt̃ edificationẽ ꝓximi loqͥmͣ.

Expanded text:
so tracta de sanctitate et cum injusto de justitia, et cum muliere de iis quae aemulatur, cum timido de bello, cum negotiatore de trajectione, cum emptore de venditione, cum viro livido de gratiis agendis, cum impio de pietate, cum inhonesto de honestate, cum operario agrario de omni opere, cum operario annuali de consummatione anni, cum servo pigro de multa operatione . Ubi intelligi datur quod boni pravorum colloquia aliquando appetere, aliquando vitare debent. Appetere debent boni pravorum colloquia, quando et sua exhortatione illos sperant posse corrigi, et tantum de sua stabilitate confidunt, ut non timeant ex illorum prava suggestione corrumpi. Quando vero et illorum duritiam et suam infirmitatem considerant, expedit eis ut fugiant, ne dum illos non valent admonitionibus suis corrigere, paulatim incipiant ipsi ad pravitatem ur quorum doctrina possimus ad virtutem instrui. Cum autem propter aedificationem proximi loquimur,
Abbreviated transcription (Latin):
miste quod suꝑiꝰ cõmemoraui testimoniũ
quodicit̃. Uiam mandatorũ tuoꝵ cucur¬
ri: cum dilatasticormeũ. Quio ẽ enim
cordilatatum: insi cor amore feruens.
cor caritate impletum: ꝑcaritatem
gͥ cor dilatatur. corde dilatato uia iiisti¬
eiȩ eurritur. Pcaritatemitaq eaguo
ꝑ caritaten curris: ꝑ caritatẽ app̃hen¬
dis & frueris. Ds̃ inquit ioħs apłs caritas

Expanded text:
 commemoravi testimonium, quo dicit: Viam mandatorum tuorum cucurri cum dilatasti cor meum . Quid est enim cor dilatatum, nisi cor amore fervens, cor a charitate impletum? Per charitatem igitur cor dilatatur, corde dilatato via justitiae curritur. Per charitatem itaque eligis, per charitatem curris, per charitatem apprehendis
Abbreviated transcription (Latin):
ad consilium meũ. Uerbis meis mehil
ad dereaudebant: & suꝑillosstillabat
eloquium meum. Item sepe ꝓpt̃ infir¬
mitatem auditoꝵ tacendũ eẽ dñs suo exẽ¬
plo docet qui cum apłos ad huc inberilles
& ad sub lunioris docꝰtrinȩ eruditionem
impares aspiceretait. ad huc multahi¬
beo uobis dicere. s non potestis portr.
ti loquio peccatũ ñdeerit. qui aut̃ mo¬
deratur labia sua prudentissimus est
Item labia iusti considerant placita: a
os impioꝵ ꝑuersa. Item qͥ pͥus respone
quam audiat. stultum se ẽẽ demonst̾
& confuisione dignissimũ. Iteminlit
eccłastico. Ne uentiles te inoinnẽ ue¬

Expanded text:
ad consilium meum, verbis meis addere ad consilium meum, verbis meis addere nihil audebant, et super illos stillabat eloquium meum . Item saepe propter infirmitatem auditorum tacendum esse, Dominus suo exemplo docet; qui, cum apostolos adhuc imbecilles et ad sublimioris doctrinae eruditionem impares aspiceret, ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare tiloquio peccatum non deerit, qui autem moderatur labia sua prudentissimus est . Item: Labia justi considerant placita, et os impiorum perversa . Item: Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignissimum . Item in libro Ecclesiastico: Ne ventites te in omnem
Abbreviated transcription (Latin):
si sermo qui edi ficare debet confusus
& mnordinatus ꝓferatur. Aliquando ca¬
cendũ ẽ ꝓpt̃ea quod hii qui p̃sentes ha¬
bentur. nequaqͣm tales sunt ad quos
uerbũ debeamꝰ facere. quod duob mo¬
dis fieri potest. scilicet cdum uel reu̾en¬
tia dignitati ꝑsone impenditur. uel
malicia incorrigibilis. atq ideo indig.¬
na aminonitione existimatur. Singu¬
la hȩc exemplis scͥpturarũ ꝓbare pos¬
sumus. quia ñ uno s multis singula
queq confirmari scͥpturarũ testimo¬
niis inuenimꝰ. Quod sermonẽ eorũqui
pͥores nobis loqui ceꝑant ñ debeamus
int̾rumꝑe. s semꝑ loquentes alios oe
p̃cipue eos qui utilia de recta loquunt᷑
ꝓpt̾ custodiam discipline ret̾ient̃ susti¬
nere. atq expectare sc̃s iob nobis osten¬
dit. quicũ de sua disciplina & de alioꝵ
erga se reu̾entia loqueret᷑. int̾ cetera sic
ait. Qui me audiebant exspectabant
sententiam meã. ce intentitacebant

Expanded text:
si sermo qui aedificare debet, confusus si sermo qui aedificare debet, confusus et inordinatus proferatur. Aliquando tacendum est propterea quod ii, qui praesentes habentur, nequaquam tales sunt, ad quos verbum debeamus facere, quod duobus modis fieri potest, scilicet dum vel reverentia dignitati personae impenditur, vel malitia incorrigibilis atque ideo indigna admonitione existimatur. Singula haec exemplis Scripturarum probare possumus, quia non uno sed multis singula quaeque confirmari Scripturarum testimoniis invenimus. Quod sermonem eorum qui priores nobis loqui coeperant, non debeamus interrumpere, sed semper loquentes alios et praecipue eos qui utilia et recta loquuntur, propter custodiam disciplinae reverenter sustinere atque exspectare, sanctus Job nobis ostendit, qui cum de sua disciplina et de aliorum erga se reverentia loqueretur, inter caetera sic ait: Qui me audiebant, exspectabant sententiam meam; et intenti tacebant
Abbreviated transcription (Latin):
do aut̃ loquendũ sit meliꝰ ostendimꝰ: si priꝰ
quando tacendũ sit demonstremꝰ. Tempus
enĩ tacendi. tempꝰ loquendi debet p̃cedere.
quia priꝰ ꝑsilentium tempore tacendi disci¬
tur. qͦd postei ꝑu̾bum tempore loquendi
ꝓferatur. ꝓptea ñ ait saloinon tempus
loquendi & tempꝰ tacendi. s tempꝰ tacendi
& tempꝰ loquendi. quia pͥus sicut dictumẽ.
insilentio forma loquendi sumitur. quȩ pꝰ¬
modũ tẽpore loquendi in uoce teneatur.
Aliquando tacere debemus. ꝓpt̾ea quod
alter prior loquicepit. ne forte si sermo
pimus. & eum qui loquitur & eosqui au-¬
diunt pariter offendamꝰ. Aliquando ta¬
cendum ẽ. ꝓpt̃ea quia ad id quod dicere
uolumꝰ. animnos auditorum paratos ad huc
noneẽ consideiamus. Aliquando tacen¬
dum ẽ ꝓpt̃ multiloquiũ uitandũ. uł etiã
ꝓpterea quod ipsi qui locuturi sumus. ñ¬
dum apud nosmet ip̃sos congruam lo¬
quendi formam inuenimus. qͥ a ꝓfecto
animus auditorum magis offenditur.

Expanded text:
loquendum sit, melius ostendemus, si prius quando tacendum sit demonstremus. Tempus enim tacendi tempus loquendi debet praecedere, quia prius per silentium tempore tacendi discitur, quod postea per verbum tempore loquendi proferatur. Propterea non ait Salomon: Tempus loquendi et tempus tacendi, sed tempus tacendi et tempus loquendi , quia prius, sicut dictum est, in silentio forma loquendi sumitur, quae postmodum tempore loquendi in voce teneatur. Aliquando tacere debemus propterea quod alter prior loqui coepit, ne forte si sermonpimus, et eum qui loquitur, et eos qui audiunt pariter offendamus. Aliquando tacendum est propterea, quia ad id quod dicere volumus, animos auditorum paratos adhuc non esse consideramus. Aliquando tacendum est propter multiloquium vitandum, vel etiam propterea quod ipsi qui locuturi sumus, nondum apud nosmetipsos congruam loquendi formam invenimus, quia profecto animus auditorum magis offenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
ponsum uerum. Si ẽ tibi intellecha
responde ꝓximo. sin aut̃ sit manas
tua suꝑ os tuum. ne capiaris inuerb
ꝑsone tacendum eẽ. in eodem demoni¬
tratur cum dicitui: Priusquã int̾rgo
corripe iuste. Prius qmͣ aridias ners¬
pondeas uerbũ: & in medio seniorĩ
ne adicias loqui. Itemsore ꝓpt̃ malie¬
am auditoꝵ tacendum ẽẽ: salomon
docet dicens. In aurib insipientium
ne loquaris: quia despicient doctii¬
nam eloquii tui. Item ne contendis
cũ pessimis: & neemuleris impios
Itemuir sapiens. sicũ stulto contenderit.
siue irascat᷑. siuerideat. ñ inueniet reqͥ¬
em. Quisqͥs hec impedim̃ta loquendi¬

Expanded text:
Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem, sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo erentiam personae tacendum esse, in eodem demonstratur cum dicitur: Priusquam interroges corripe juste. Priusquam audias ne respondeas verbum, et in medio seniorum ne adjicias loqui . Item saepe, propter malitiam auditorum tacendum esse, Salomon docet, dicens: In auribus insipientium ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui . Item: Ne contendas cum pessimis, et ne aemuleris impios . Item. Vir sapiens si cum stulto contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet requiem . Quisquis h
Abbreviated transcription (Latin):
nuit ocłis. terit pede. digito loquitur.
tam furoris quã inquietudinis signũ sit.¬
S tam̃ hic solet ẽẽ ordo ꝑditionis. ut pri¬
mũ homo ꝑ inquietudinẽ constantiam
grauitatis deserat. ac sic tandem usq ad
impatientiam furoris erumpat. Habet
etiam hic gestus id ÷ citatus siue inquietꝰ
eũ molli &e ꝓcaci affinitatẽ. quia leuitas
aliquando lasciuiam. aliquando in pa¬
cientiam designat. Inquietus gesttis.
lasciuo & ꝓcaci concordat. sicut ꝑsalo¬
monẽ dicitur. De fenestra domꝰ meȩ
ꝑcancellos ꝓspexi: & iudeo pariuilos.
considero uecordem. iuuenẽ qui tran¬
sit ꝑ plateas iuxta augulum &e ꝓpt̃

Expanded text:
nuit oculis, terit pede, digito loquitur, nuit oculis, terit pede, digito loquitur, tam furoris quam inquietudinis signum sit, tamen hic esse solet ordo perditionis, ut primum homo per inquietudinem, constantiam gravitatis deserat, ac sic tandem usque ad impatientiam furoris erumpat. Habet etiam hic gestus, id est citatus sive inquietus, cum molli ac procaci affinitatem, quia levitas aliquando lasciviam, aliquando impatientiam designat. Inquietus gestus lascivo et procaci concordat, sicut per Salomonem dicitur: De fenestra domus meae per cancellos prospexi, et video parvulos, considero vecordem juvenem, qui transit per plat
Abbreviated transcription (Latin):
uerso. annuit oculis. terit pede. digito
loquitur. prauo corde machinatur ma¬
lumm. & om̃i tempore iurgia seminat.
Huic extimplo ueniet ꝑditio sua: nec ha¬
bebit ultra medicinã. Qsuã sit enĩ ꝑditio¬
ni ꝓximus. ipsa sua actione satis demons¬
trat. qui ꝑ inquietudinis uiciũ insemet¬
ipso pacem ꝑdit etiam pͥusquã foris obsis¬
tentem inueniat. & quo precipitandꝰ
sit patet si occasionem furoris inuene¬
rit. quẽ nullo turbante exteriꝰ. sua intꝰ
leuitas & impatientia ad furorẽ p̃cipitẽ
rapit. Unde bene pꝰqm̃ inconstantiȩ & le¬
uitatis signa enumerat. dicens annuit
ocłis. digitoloquitur. terit pede. nouissi¬
me indicium furoris expressit. dicens õi
tempore uirgia seminat. quia sicut dictũ
ẽ pͥmũ ꝑ leuitatis uicium & inquietu¬
dinem. pax internȩ tranquillitatis dis¬
soluitur. ac sic deinde agitata mens in
foueã furoris p̾cipitat᷑. Quamuis idem
ipsũ quod dixit graditur ore ꝑuerso. an¬

Expanded text:
gito loquitur, pravo corde machinatur malum et omni tempore jurgia seminat . Huic extemplo veniet perditio sua, nec habebit ultra medicinam. Quam sit enim perditioni proximus, ipse sua actione satis demonstrat, qui per inquietudinis vitium in semetipso pacem perdit etiam priusquam foris obsistentem inveniat. Et quo praecipitandus sit patet, si occasionem furoris invenerit, quem nullo turbante exterius sua intus levitas et impatientia ad furorem praecipitem rapit. Unde bene postquam inconstantiae et levitatis signa enumeravit, dicens: Annuit oculis, digito loquitur, terit pede, novissime indicium furoris expressit, dicens: Omni tempore jurgia seminat. Quia, sicut dictum est, primum per levitatis vitium et inquietudinem pax internae tranquillitatis dissolvitur, ac sic deinde agitata mens in foveam furoris praecipitatur. Quamvis enim id ipsum quod dixit, graditur ore perverso, an
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonarum quatuor modis considat᷑.
id ẽ scd̃m etatem. scđm scientiã. scđm
officium. scđm conditionẽ. Scdin eta¬
tem quia aliud conuenit locutionib
senũ: aliud locutionib iuuenũ. Scd̃m
scientiam. quia aliud conuenit locuti¬
onib sapientiũ. aliud locutionib sum¬
plicium. Scđm officium. quia aliud
conuenit locutionib eorũ qui negotia
exteriora tractant. aliud locutionibus
nibus eorũ quist̃ subditi. Senes loqui
debent de discretione bene consulen¬
di. iuuenes de instantia bene faciendi.
Sapientes de mẏsteriis scripturarum:
simplices de exemplis bonorũ oꝑum.
hi qui exteriora tractant negotia de sol¬
lertia acquirendi. hi qui quietã uitã
ducunt. dedisciplina uiuendi. Prelati
de ꝓuisione rerum: subiecti de obedi¬
entia p̃ceptorum. Q̾ unus quisq qui
loquitur scđm qualitatẽ ꝑsonȩ suȩ. qua¬
litatẽ materie inquirat congruam de
dicat diligent᷑ actendat. qͥasiẽ ait
quidã sapiens. qui narrat u̾bum ñ

Expanded text:
r modis consideratur, id est secundum aetatem, secundum scientiam, secundum officium, secundum conditionem. Secundum aetatem, quia aliud convenit locutionibus senum, aliud locutionibus juvenum. Secundum scientiam, quia aliud convenit locutionibus sapientium, aliud locutionibus simplicium. Secundum officium, quia aliud convenit locutionibus eorum qui negotia exteriora tractant, aliud locutionibus nibus eorum qui sunt subditi. Senes loqui debent de discretione bene consulendi. Juvenes de instantia benefaciendi. Sapientes de mysteriis Scripturarum. Simplices de exemplis bonorum operum. Ii qui exteriora tractant negotia, de solertia acquirendi, ii qui quietam vitam ducunt, de disciplina vivendi. Praelati de provisione rerum, subjecti de obedientia praeceptorum. Et unusquisque qui loquitur secundum qualitatem personae suae, qualitatem materiae inquirat congruam de dicat diligenter attendat. Quia sicut ait quidam sapiens: Qui narrat verbum non
Abbreviated transcription (Latin):
anima aut̃ oꝑantium iti pinguabitm.
Rursum dedissoluto: Qui mollis abs.¬
solutus ẽ inoꝑe suo: frater ẽ sua oꝑa dis.¬
pantis. Item de piG̃RO. Abscondit
piger manũsuam subascella: & lalox
si ados suum applicauerit eam. Item
Desideria occidunt pigrum. nolueriur
enĩ quicqͣm manꝰ eiꝰ oꝑari. & iterũ hẽpgs¬
Leo ẽ inina: inmedio platearũ occidend s̃
Item. Sicut ostium in cardine fuo. sici¬
ger uertit᷑ inlecto. & inlibro eccłastico ie
pigro &e tardo &e dissoluto dicitur. In li¬
de luteo lapidabitur piger. & om̃s loqua¬
tur suꝑ asꝑnationẽ illius. De stercorebe¬
um lapidabitur piger. & om̃is quicesis¬
rit eum excutiet manus suas. Multaf
alia sienumerare uelim que ad merepl¬
tionem uelad irrisionẽ horum inscͥsb
dicuntur. de quib hȩc ad exhortacpoil
p̃sentem uobis sufficere dicta possunt.
Citatus uelinquietus. sinul&e curbidis
gestus. ꝑsalomonẽ iterum rephendus
ubi sieut um insuꝑiori eremplo de nbl¬

Expanded text:
anima autem operantium impinguabitur . Rursum de dissoluto: Qui mollis et dissolutus est in opere suo, frater est sua opera dissipantis . Item de pigro: Abscondit piger manum suam sub ascella, et laborat si ad os suum applicuerit eam . Item: Desideria occidunt pigrum, noluerunt enim quidquam manus ejus operari . Et iteruLeo est in via, in medio platearum occidendus sum . Item: Sicut ostiam in cardine suo, sic piger vertitur in lecto . Et in libro Ecclesiastico de pigro, tardo et dissoluto dicitur: In lapide luteo lapidabitur piger, et omnes loquentur super aspernationem illius. De stercore boum lapidabitur piger, et omnis qui tetigerit eum, excutiet manus suas . Multa sunt alia si enumerare velim, quae ad increpationem, vel ad irrisionem horum in Scripturis dicuntur, de quibus haec ad exhortationem praesentem vobis dicta sufficere possunt. Citatus vel inquietus simul et turbidus gestus per Salomonem iterum reprehenduntur, ubi, sicut jam in superiori exemplo demon
Abbreviated transcription (Latin):
hibeantur. Ociosa aut̃ sunt om̃ia que
sunt aut nociua. aut inhonesta. aut in¬
utilia. Inutilia aut̃ sunt. quȩ nec loquẽ¬
tibus nec audientib ꝓsunt. In honesta
sunt. quȩ uel illius qui loquitur. uł illiꝰ
cui loquitur. uł illiꝰ de quo loquit᷑. dign¬
tati ñ conueniunt. H ociua sunt. ꝗ̃ suis
suasionib animos auditorũ siue ad etro¬
rem. siue ad prauitatem inducunt. Hȩc
aut̃ tria. id ẽ nociua. in honesta. inutilia.
duob modis discerni possunt. id ẽ scđi
qualitatem rerũ dequib locutio fit. &
scđm qualitatẽ ꝑsonarum ꝑquas uł ad

Expanded text:
hibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae hibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae sunt aut nociva, aut inhonesta, aut inutilia. Inutilia autem sunt, quae nec loquentibus, nec audientibus prosunt. Inhonesta sunt, quae vel illius qui loquitur, vel illius cui loquitur, vel illius de quo loquitur dignitati non conveniunt. Nociva sunt quae suis suasionibus animos auditorum sive ad errorem sive ad pravitatem inducunt. Haec autem tria, id est nociva, inhonesta, inutilia, duobus modis discerni possunt, id est secundum qualitatem rerum de quibus locutio sit, et secundum qualitatem personarum per quas, vel ad
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i actu ẽẽ debet. Gratiosus sine molli¬
cie. Q uietus. sine dissolutione. Graiis.
sine tarditate. Alacer. sine inqͥetutine.
Maturus. sine ꝓteriua. & siue turhi.¬
lentia seuerus. Mollem gestuntem.¬
perat curbidus: & turbidum molis
dissolutũ ꝓcax. ꝓcacem dissolutus
citatus tardum. & tardus citatũ. qu
uit̃ uicia contraria. medius limes uitͥ
ẽ. Hȩc de gestu ad p̃sentẽ doctrinã dĩd
sufficiant. Si qui uͦ tam duri cordisfu¬
rint. ut his aminonitionib in forma
nequeant. illos quidem acrioribussti¬
mulis urgeri oportet: ut quod sponte
facere nolunt. faciant uł in uiti. Scio eñ
quam difficile sit cormalicia indurati
ad formã disciplinȩ. & speciẽ honesti¬
tis incuruare: s necesse ẽ ut durami.¬
teria cum facile ad formã ñ flectitur e
& acrioris flamine incendium. & male
grauioris tonsio adhibeatur.
distinctione discernitur. ut uidelicet m̃¬
quã insermonib disciplinatis ociosa ad¬

Expanded text:
omni actu esse debet gratiosus sine molliomni actu esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine dissolutione, gravis sine tarditate, alacer sine inquietudine, maturus sine protervia, et sine turbulentia severus. Mollem gestum temperat turbidus, et turbidum mollis, dissolutum procax, procacem dissolutus, citatus tardum, et tardus citatum, quia inter vitia contraria medius limes virtus est. Haec de gestu ad praesentem doctrinam dicta sufficiant. Si qui vero tam duri cordis fuerint, ut his admonitionibus informari nequeant, illos quidem acrioribus stimulis urgeri oportet, ut quod sponte facere nolunt, faciant vel inviti. Scio enim quam difficile sit, cor malitia induratum ad formam disciplinae et speciem honestatis incurvare, sed necesse est ut dura materia cum facile ad formam non flectitur, ei et acrioris flammae incendium et mallei gravioris tunsio adhibeatur. distinctione discernitur, ut videlicet nunquam in sermonibus disciplinatis otiosa ad
Abbreviated transcription (Latin):
neq inordinate ꝑ misceantur. Scd̃a ẽ
custodia discipline ingestu. ut unum¬
quodq mñbrum id quod facit. eomodo atq
mensura faciat quod faciendũ ẽ. id ẽ nec
plus nec minus. nec aliter quã oportet
faciat. quatinus inactu suo sic & dirigat᷑
& moueatur. ut innulla unquã parte
teinꝑantie limitem aut formã hones¬
tatis excedat. hoc ẽ ut in paucis exempli
ficemus ridere sine aꝑtione dentrum ui¬
dere sine defixione oculoꝵ. loquisine
extensione manuũ et intentatione di¬
gitorum. sine contortione labiorũ. sine
iictatione capitis. sine eleuatione suꝑ¬
ciliorum. Incedere sine modulatione
sine gesticulatione scapularũ. Sedere
sine diuaricatione crurũ. si ne alterutra
suꝑiectione pedum. sine extensione iet
agitatione tibiarũ. sine alterna accubi.¬
tatione laterum. lacere sine disiectione
m̃brorũ. Q ut tandẽ de bac parte finẽ
loquendi faciamiis gestus hominis in

Expanded text:
neque inordinate permisceantur. Secunda est neque inordinate permisceantur. Secunda est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum id quod facit, eo modo atque mensura faciat quo faciendum est, id est nec plus nec minus, nec aliter quam oportet, faciat. Quatenus in actu suo sic et dirigatur et moveatur, ut in nulla unquam parte temperantiae limitem aut formam honestatis excedat, hoc est ut id paucis exemplis probemus ridere sine apertione dentium. videre sine defixione oculorum, loqui sine extensione manuum et intentatione digitorum, sine contorsione labiorum, sine jactatione capitis, sine elevatione superciliorum; incedere sine modulatione ulatione scapularum; sedere sine divaricatione crurum, sine alterutra superjectione pedum, sine extensione vel agitatione tibiarum, sine alterna accubitatione laterum, jacere sine disjectione membrorum. Et ut tandem de hac parte finem loquendi faciamus, gestus hominis in
Abbreviated transcription (Latin):
scitur. suo motu ad cooꝑantũ illidecenter
& ordinate moueattir: ita ut nichil con¬
fuse nichil p̃posterum inm̃bris corporis
agatur. s ut sciat unum quodq inquo alt̾i
debeat succurrere. & inquo dum aliud mo¬
uetur sedebeat quietũ eustodire. Est enĩ
quasi quedam respublica corpiis humanũ:
in quosingulis m̃bris fua officia distribuca
sunt᷑. Dum gͦ unum m̃brum alterius mẽbn
officiũ mordinate sibi uendicat. quis aliud
quã concordiam umu̾sitatis ꝑturbat: Pũ¬
q aliud suo motti alterius motum impedit.
certe illi quã natura moderatur. dispositi¬
oni contradicit. Primag̾ẽ custodia discipli¬
nȩ ingestir ut unĩ quosq inbium ines ad¬
quod creatum ẽ officio se contineat. neq
alterius m̃briministeriũ. sua ad mixti¬
one confundat. idẽ ut oculi uideant. au¬
res audiant. nares olfaciant. os loquat᷑.
manus oꝑent᷑. pedes ambulent: quatinꝰ
neq transinutentur officia m̃brorum.

Expanded text:
scitur, suo motu ad cooperandum illi decenter scitur, suo motu ad cooperandum illi decenter et ordinate moveatur. Ita ut nihil confuse, nihil praeposterum in membris corporis agatur, sed ut sciat utrumquodque in quo alteri debeat succurrere, et in quo dum aliud movetur, se debeat quietum custodire. Est enim quasi quaedam respublica corpus humanum, in quo singulis membris sua officia distributa sunt. Dum ergo unum membrum alterius membri officium inordinate sibi vindicat, quid aliud quam concordiam universitatis perturbat? Cumque aliud suo motu alterius motum impedit, certe illi quam natura moderatur, dispositioni contradicit. Prima igitur est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum in eo adquod creatum est officia se contineat, neque alterius membri ministerium sui admistione confundat. Id est, ut oculi videant, aures audiant, nares olfaciant, os loquatur, manus operentur, pedes ambulent, quatenus neque transmutentur officia membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
xio p̾cessisse dicitur. ac pꝰmodum confusio
atq ꝑturbatio actionis subsecuta memo-¬
ratur. In eo enim quod dicitur. homo apos¬
tata uir inutilis notatur defluxio mentis.
in eo aut̃ quod dicitur. graditur ore
ꝑuerso. terit pede. annuit oculis. digr¬
to loquitur. demonstratur confusio ac-¬
tionis. Hin etiã ẽ illud quod dicitur inli-¬
bro eccłastico. ex uisu cognoscitur uir. &
ab occursii faciei cognoscitur sensatus.
amictus corporis & risus dentium & in-¬
gressus hominis enuntiant de illo. quia
uidelicet ꝑid quod foris siue bene siue
male agitur. interior animi qualitas in¬
tuentientiũ ocłis patenter indicatirꝵ.
&iccirco oportet ut adhanc ꝑtur bationẽ
sedãdam custodia disciplinȩ opponatur:
quȩ unumquodq m̃brũ ad suum officiũ
restringat. quatinus dumalterum m̃brũ
oꝑatur. alterũ autom̃ino qui etum maneat.
aut si forte eius oꝑa illi necessaria ẽẽ cogno¬

Expanded text:
xio praecessisse dicitur, ac postmodum confusio xio praecessisse dicitur, ac postmodum confusio atque perturbatio actionis subsecuta memoratur. In eo enim quod dicitur: Homo apostata vir inutilis , notatur defluxio mentis, in eo autem quod dicitur, graditur ore perverso, terit pede, annuit oculus, digito loquitur , demonstratur confusio actionis. Hinc etiam est illud quod dicitur in libro Ecclesiastici Ex visu cognoscitur vir, et ab occursu faciei cognoscitur sensatus. Amictus corporis et risus dentium et ingressus hominis enuntiant de illo . Quia videlicet per illud, quod foris sive bene sive male agitur, interior animi qualitas intuentium oculis patenter indicatur. Et idcirco oportet ut ad hanc perturbationem sedandam custodia disciplinae opponatur, quae unumquodque membrum ad suum officium restringat, quatenus dum alterum membrum operatur, alterum aut omnino quietum maneat, aut si forte ejus opera illi necessaria esse cogno
Abbreviated transcription (Latin):
poetice illius subsannationis elogio ꝓcla¬
mare. Humano capiti ceruicẽ pictor e¬
quinam. Iungere si uelit: & uarias indu¬
cere plumas. Undiq collatis membris.
ut turpit atrum: desinat inpiscem mu¬
lier formosa suꝑne. Certe tale mͥ uidetur.
hoc portentuose figurationis scema. cuiꝰ
cies. ut nec pes nec caput uni reddatur
firme. S ne forte satrram potiꝰquã doctri-¬
nam edere uideainur. cum plurima ad¬
huc enumeranda suꝑsint. modestie hic
quoq obliuisci ñdebemus. etiam si fortas¬
sis negligentib & indisciplinatis quan¬
tum ipsi in his erubesceredebeant. melius
silendo ostendimus. Scire tam̃debent unũ
ẽẽ uicium quod prius intrinsecus statum
ientis dissipat. ac post modum extrinse¬
cus in membris ordinem actionis ꝑturbat.
sicut iam sepius memorato salomonis testi¬
monio cõꝓbatum ẽ. uibi in apostata homi-¬
ne. priusquidem mentis auersio atq deflu-¬

Expanded text:
poeticae illius subsannationis elogio proclapoeticae illius subsannationis elogio proclamare: Humano capiti cervicem pictor equinam Jungere si velit, et varias inducere plumas Undique collatis membris, ut turpiter atrum Desinat in piscem mulier formosa superne. . Certe tale mihi videtur hoc portentosae figurationis schema: . . cies, ut nec pes nec caput uni Reddatur formae. . Sed ne forte satiram potius quam doctrinam edere videamur cum plurima adhuc enumeranda supersint modestiae hic quoque oblivisci non debemus. Etiam sic fortassis negligentibus et indisciplinatis quantum ipsi in his erubescere debeant, melius silendo ostendemus. Scire tamen debent unum esse vitium quod prius intrinsecus statum mentis dissipat, ac postmodum extrinsecus in membris ordinem actionis perturbat, sicut jam saepius memorato Salomonis testimonio comprobatum est, ubi in apostata homine prius quidem mentis aversio atque deflu
Abbreviated transcription (Latin):
uenienti opponunt. Alii typũneses
quẽ figurantes oculum inter uiden
alium claudunt alium aꝑiunt: ali
maiori ridiculo cũ medietate oris loqm̃¬
tur. Sunt p̃terea mille larue. mille siũ¬
sannationes & corrugationes narium
mille ualgia. & contortiones labiorum
quę pulcritudinẽ faciei & decorẽ disci¬
plinȩ deformant. Est enim facies dis¬
plinę speculum em tanto iaior eusto¬
dia adhibenda ẽ: quanto ininius siqͥd
en ea peccatum fuerit celari potest. Cer¬
ꝑanda ẽ gͥ facies & modificanda inges¬
tu suo. itaut nec ꝓterue exasꝑetur. nec
molliter dissoluatur: sed semꝑ habert
&e rigidam dulcedinẽ. & dulcem rigorm
Alii nauigant brachiis incedentes. ⁊
diuplici quodã monstro. uno & eodem
tempore pedibus deorsum interraã¬
bulant. & lacertis sursum maere uolart.
Quod ẽ queso monstrũ hoc quod fimul
inse fingit & hominis incessum. & nauis
remigium. & anis uolatum: Libet inħ

Expanded text:
venienti opponunt. Alii typum nescio venienti opponunt. Alii typum nescio quem figurantes, oculorum inter videndum alterum claudunt, alterum aperiunt. Alii majori ridiculo dimidiato ore loquuntur. Sunt praeterea mille larvae, mille subsannationes et corrugationes narium, mille valgia et contortiones labiorum, quae pulchritudinem faciei et decorem disciplinae deformant. Est enim facies, disciplinae, speculum, cui tanto major custodia adhibenda est, quanto minus si quid in ea peccatum fuerit, celari potest. Temperanda est igitur facies et mortificanda in gestu suo, ita ut nec proterve exasperetur, nec molliter dissolvatur, sed semper habeat et rigidam dulcedinem, et dulcem rigorem. Alii navigant brachiis incedentes, et duplici quodam monstro, uno et eodem tempore pedibus deorsum in terra ambulant, et lacertis sursum in aere volant. Quod est quaeso monstrum hoc, quod simul in se fingit et hominis incessum, et navis remigium, et avis volatum? Libet in hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
conseruanda ẽ. ut scilicet id agat unũ¬
quodq m̃b: um adquod factum: ut neq
loquatur manus. neq os audiat. nec ocłs
lingue officium issumat. Sunt enim
quidam qui nͥ buccis patentibus auscul¬
tare uesciunt. & quasi ꝑ os sensiis ad cor
influere debeat. palatum aduerba lo qͦn¬
tis aꝑiunt. Alii qued adhuc pei ẽ. ina¬
gendo uel audiendo. quasi caues siui¬
eutes linguam ꝓtendunt: & ad sin¬
gulas actiones uelut molã labiator¬
quencio circũ cuicunt. Alii loguentes
digitum extendunt. suꝑcilia erigiut¬
& oculos in orbem rotantes aut ꝓfun¬
da quadam consideratione defigentes
cuiꝰdam intrinsecus magnificentiȩ
conatus ostendunt. Alii caput lact̃:
comã excutiunt. uestim̃ta ad aptan¬
do cõponunt. & latera cubicando. p¬
desq extendendo. ridicula :n satis es¬
tentationis formã fingunt. Alii quis
ambe aures ad audiendum facte ñ
sint. alterã tantum collo de torto uor

Expanded text:
conservanda est, ut scilicet id agat unumconservanda est, ut scilicet id agat unumquodque membrum ad quod factum est, ut neque loquatur manus, neque os audiat, nec oculus linguae officium assumat. Sunt enim quidam qui nisi buccis patentibus auscultare nesciunt, et quasi per os sensus ad cor influere debeat, palatum ad verba loquentis aperiunt. Alii quod adhuc pejus est! in agendo vel audiendo quasi canes sitientes linguam protendunt, et ad singulas actiones velut molam labia torquendo circumducunt. Alii loquentes digitum extendunt, supercilia erigunt, et oculos in orbem rotantes, aut profunda quadam consideratione defigentes, cujusdam intrinsecus magnificentiae conatus ostendunt. Alii caput jactant, comam excutiunt, vestimenta adaptando componunt, et latera cubitando, pedesque extendendo ridiculam satis ostentationis formam fingunt. Alii quasi ambae aures ad audiendum factae non sint, alteram tantum collo detorto voci
Abbreviated transcription (Latin):
mentis corruptic ne manaret. ꝓptea
inultum ualet discipliua ad coher¬
cendos prauos motus auini. quatinꝰ
inala desideria dum ꝑcusto diam
discipline striuiguntur ne foras efflu¬
ant. tandemaliquando etiã interius
surgere ac moueriom̃ino desuescant.
Quia gͥ uicia gesticulationũ descͥpsimꝰ.
relo exigit. ut nẽ quissit in om̃i gestu
modus discipline diffiniamꝰ. qd̾ & si
forcasse ꝑsingula facere ñ possumus
magis tam̃ expedit aliquidinde ad
eruditionẽ dicere. quã om̃ino silere.
Primũ gͦ diligent̃ obseruandum ẽ.
ut singula m̃bra suũ teneant offici¬
um. neq usurpent alienum: deinde
ut unũ quodq suũ opus tam decenter
ac modeste impleat. quatinꝰ ꝑ indisci¬
plinam aspicientiũ oculos ñ offendat.
Nam inquolibet horũ peccetur. dig̃¬
num rep̃hensione ẽ. siue scilicet m̃nbra
ad inuicem actus suos confundant. si¬
ue iã quod iuste agere debent. recte ñ
expleant. Discretio aclionum inm̃bris

Expanded text:
mentis corruptione manaret. Propterea mentis corruptione manaret. Propterea multum valet disciplina ad coercendos pravos motus animi, quatenus mala desideria dum per custodiam disciplinae stringuntur ne foras effluant, tandem aliquando etiam interius surgere ac moveri omnino desuescant. Quia igitur vitia gesticulationum descripsimus, ordo exigit, ut nunc quis sit in omni gestu modus disciplinae, definiamus, quod etsi fortasse per singula facere non possumus, magis tamen expedit aliquid inde ad eruditionem dicere, quam omnino silere. Primum ergo diligenter observandum est, ut singula membra suum teneant officium, neque usurpent alienum, deinde ut unumquodque suum opus tam decenter ac modeste impleat, quatenus per indisciplinam aspicientium oculos non offendat. Nam in quolibet horum peccetur, dignum reprehensione est, sive scilicet membra inter se actus suos confundant, sive id quod juste agere debent, recte non expleant. Discretio actionum in membris
Abbreviated transcription (Latin):
ad uesꝑascente die in noctis tenebris
& caligine: & ecce mulier occurrit illi
ornatu meretricio p̾parata ad capien¬
das animas garrula &e uaga quietis
impaciens. nec ualens indomo consis¬
tere pedibus suis. nunc foris. nc̃ in pla-¬
teis. nc̃ ruxta angulos insidians. app̃¬
hensumq deosculatur iuuenẽ & ꝓca¬
ci uultu blanditur. Statim eã sequit᷑.
quasibos ad uictimã ductus. & quasi ag¬
nus lascnuens & ignorans. & nescit qͦd¬
ad uincula stultus trabatur. donec tͣns¬
figat saguta iecur euis. Uelut si auis
festinet ad laqueum: & nescit quia de
ꝑiculo anime illiꝰ agitur. Uie inferido¬
mus eius: penetrantes inferioramortis.
Nemogͥ deinceps putet parum delin¬
quere eos qui contra disciplinam ad
turpes motus &e inordinatas gesticu¬
lationes membra sua inflectunt. qͥ a
nũ quã scͥptura tam seuere istos exteri¬
ores corꝑis motus in nob̾reprehendet.
nͥom̃is exterioris hominis in honesta
figuratio &e metio indecens ab interiori

Expanded text:
in noctis tenebris et caligine et ecce mulier occurrit illi ornatu meretricio praeparata ad capiendas animas garrula et vaga quietis inpatiens nec valens in domo consistere pedibus suis nunc foris nunc in plateis nunc iuxta angulos insidians adprehensumque deosculatur iuvenem et procaci vultu bquasi bos ad victimam, ductus, et quasi agnus lasciviens et ignorans, et nescit qad uincula stultus trahitur donec transfigat sagitta cor eius, uelut si auis festinet ad laqueum et nescit quia de periculo animae illius agitur; viae inferi domus ejus, penetrantes interiora mortis . Nemo ergo deinceps putet parum relinquere eos qui contra disciplinam ad turpes motus, et inordina as gesticulationes membra sua inflectunt, quia nunquam Scriptura tam severe istos exteriores corporis motus in nobis reprehenderet, nisi omnis exterioris hominis inhonesta figuratio et motio indecens, ab interiori
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ filios adam lib̾tatẽ sibiuendicat a
peccato. qͥ peccatũ ñ fecit. nec inuentus
ẽ. dolus inore enis. Porro & amiseria q̃
ẽ pena peccati habuit inchilominus
lib̾tatem. s potentia ñ actu. Nemo qͥp¬
pe tollebat amiiã eiꝰ. ab eõ. s ipse pone
senȩ s fuit qͥ ã nolint ut liber int̃ mise¬
ꝗros &r peccatores. utrũq igñ fr̃nis acer¬
nicibus excuteret. Quod saluator ipsas

Expanded text:
dicat a peccato, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Porro et a miseria, quae est poena peccati, habuit nihilominus libertatem, sed potentia, non actu. Nemo quippe tollebat animam ejus ab eo, sed ipse ponebseriae: sed fuit quia voluit, ut liber inter miseros et peccatores utrumque jugum fraternis a cervicibus excuteret. Habuit ita
Abbreviated transcription (Latin):
orũ ti. Qua lib̾tate xp̃e nos liberabit. cũ
nosutiq tradet regno dõ ce patri. De hac
eni et itẽ de illa qͣm dixim̾ a peccato pu¬
to qđ uideis aiebat. Si uos filius lib̾au̾it.
nere lib̾i eritis. Lib̾um arbitͥum lib̾a¬
tore indig̾e. significabat. s plane qͥ illud
liburet ñ a necessitate qͣm uoluntas eium

Expanded text:
orum Dei: qua libertate Christus nos liberabit, cum orum Dei: qua libertate Christus nos liberabit, cum nos utique tradet regnum Deo et Patri. De hac enim, et item de illa quam diximus a peccato, puto quod Judaeis aiebat: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis . Liberum arbitrium liberatore indigere significabat: sed plane qui illud liberaret non a necessitate, quam, vol
Abbreviated transcription (Latin):
st uͦ quã mag̃ ei congruere arbitio
lib̾tatem. qͣm dicere possumꝰ a ne.¬
cessitate. eo qđ necessariũ uoluntario
contrariũ eẽ iideatur. Siquidẽ qđ ex
necessitate sit. iã non ẽ. ex uoluntate:
Accurrere nob. triplex sit ꝓposita
lib̾tas. a peccato. amiseria. a necessitate
Hanc ultimo loco positam contulit nob
inconditione natura. in pͥmã restaura¬
mur a gr̃a. media nob̃ reseruat᷑ in patͥa.
Primonempe in lib̾am uoluntatẽ ac
uoluntariã lib̾tatẽ conditi sumus nobi
plurimũ & uirtutis. nouissima cumu¬
lum iocunditatis. Ex prima quippe p̾s¬
tamus cet̾is animantib. in scd̃a carnem.
ꝑt̃ciam mortẽ subicimus. Uelcerte sicut
in pͥma subiecit ds̃ sub pedib nr̃is oues
ne tradas bestiis ammas confitentes tͥ.
ꝓsteruit ȩque & conterit sub pedib uris.
multima tandem nos ipsos nob̾ plemius
submnissuriis ꝑuictoriã corruptionis
& mortis. qñ scił nonissima destruetur
mors & nos transibimꝰ in lib̾tatẽ glẽ fili¬

Expanded text:
 quam magis ei congruere arbitror libertatem, quam dicere possumus a necessitate, eo quod necessarium voluntario contrarium esse videatur: siquidem quod ex necessitate fit, jam non est ex voluntate, occurrere nobis, triplex sit nobis proposita libertas, a peccato, a miseria, a necessitate; hanc ultimo loco positam contulit nobis in conditione natura, in primam restauramur a gratia, media nobis reservatur in patria. Primo nempe in liberam voluntatem ac voluntariam libertatem conditi sumus, nobiplurimum etiam virtutis; novissima, cumulum jucunditatis. Ex prima quippe praestamus caeteris animantibus; in secunda carnem, per tertiam mortem subjicimus. Vel certe sicut in prima subjecit Deus sub pedibus nostris oves Ne tradas bestiis animas confitentes tibi , prosternit aeque et conterit sub pedibus nostris: in ultima tandem nos ipsos nobis plenius submissurus per victoriam corruptionis et mortis, quando scilicet novissima destruetur mors, et nos transibimus in libertatem gloriae fili