comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nostris sacris litteris legitur Deus deorum dñs locutus ẽ. Et alibi
confitemini deo deorum Et alibi. Rex magnus suꝑ omnes deos.
Illud autem uhi scriptum est. terribił est sũꝑ omnes deos. cipidcm
sit deinceps ostenditur Sequitur enim. Q m̃ om̃s du gentium
demonia dominus aũt celos fecit. Suꝑ om̃s ergo deos dixit. sed
gentur .i. quos gentes produs hñt que sunt demonia. Ideo t̾ribil
sub quo t̾rore dño dicebant. Wenisti perdere nos. Ilud uõ ubi dicit᷑.
⁊rer magnus suꝑ om̃s dõs absit ut dicatur rexm̃ agnus suꝑ oĩa
demoniã S homines quoq in ppło dei eadem scriptura deos appel¬
lat Ego dixi inquit dii estis et filii excelsi om̃s Nõt it.iq in telligi
borum̃ deoꝵ d̾s quidictus ẽ deus deoꝵ ⁊ sup hos deos rex magnusi
qui dictus ẽ rex magnus suꝑ om̃s dõs. Uerumtñ cur a nob̾ q̃ritur

Expanded text:
nostris sacris Litteris legitur, Deus deorum Dominus locutus est : et alibi, nostris sacris Litteris legitur, Deus deorum Dominus locutus est : et alibi, Confitemini Deo deorum . Et alibi, Rex magnus super omnes deos . Illud autem ubi scriptum est, Terribilis est super omnes deos; cur dictum sit, deinceps ostenditur. Sequitur enim, Quoniam omnes dii gentium aemonia, Dominus autem coelos fecit . Super omnes ergo deos dixit, sed gentium, id est, quos gentes pro diis habent, quae sunt daemonia: ideo terribilis, sub quo terrore Domino dicebant, Venisti perdere nos ? Illud vero ubi dicitur, Rex magnus super omnes deos, absit ut dicatur Rex magnus super omnia daemonia. Sed homines quoque in populo Dei, eadem Scriptura deos appellat. Ego, inquit, dhorum deorum deus, qui dictus est deus deorum, et super hos deos rex magnus, qui dictus est rex magnus super omnes deos. Verum tamen cum a nobis quaeritur:
Abbreviated transcription (Latin):
donitum ẽ Itaq nõ solum eterni uerum ẽtiam beati sunt. Bonũ
aũt ꝙ bt̃ĩ sunt deus illis ẽ. a quo creati sunt Illius quippe indecli¬
nabiliter participatione et contẽplatione perfruunt Capłm.xxiii
Os siplatonici malunt deos q̃: demones dicere eisq adnumera¬
re quos a summo deo conditos deos describit eor auctor ⁊ magr
plato dicant quod uolunt. nõ eim eis de nerborũ controu̾sia labor¬
dumẽ. Si eni sic ĩmortales uitã asũmo deo fcõs ⁊ si nõ ꝑ se ip̃os.s
ei ⁊ quo facti sunt ad herendo beatos ẽẽ dicunt. hoc dicunt qd̾ diciꝰ
quolibet eos nomine appellent. Hanc autem platonicoꝵ eẽ sen¬
tentĩ siue õĩum. siue meloꝵ in eorum litteris inuenrpõt. Nam
de ir̃o nomine. ꝙ huiusmodi ĩmortalem btamq creaturim deos¬
appellant ideo inter nos ⁊ ip̃os pene nulla dissentio est. quia ⁊ in

Expanded text:
donatum est. Itaque non solum aeterni, verum etiam beati sunt. Bonum donatum est. Itaque non solum aeterni, verum etiam beati sunt. Bonum autem quo beati sunt, Deus illis est, a quo creati sunt. Illius quippe indeclinabiliter participatione et contemplatione perfruuntur. CAPUT XXIIIos si Platonici malunt deos quam daemones dicere eisque adnumerare, quos a summo Deo conditos deos scribit eorum auctor et magister Plato: dicant quod uolunt; non enim cum eis de uerborum controuersia laborandum est. Si enim sic inmortales, ut tamen a summo Deo factos, et si non per se ipsos, sed ei, a quo facti sunt, adhaerendo beatos esse dicunt: hoc dicunt quod dicimus, quolibet eos nomine appellent. Hanc autem Platonicorum esse sententiam, siue omnium siue meliorum, in eorum litteris inueniri potest. Nam et de ipso nomine, quod huius modi inmortalem beatamque creaturappellant; ideo inter nos et ipsos pene nulla dissensio est, quia et in
Abbreviated transcription (Latin):
principales causas in u̾bo dei cõspiciunt ꝑ quod fcũs ẽ mundus
Quib eñs quedam probantur quedam reprobantur cũcta ordi¬
nantur Demones ante nõ et̾nas tp̃oꝵ cãs ⁊ quodamͦ cidinale
maiore experientia multo plura qͣ homines futura ꝓspiciũt Dis¬
positiones quoq suas aliqñ pnũctiant. Deniq sepe isti. nũqͣ illi
om̃ino falluntur aliud est enim tp̃oralib tpͣalia. ⁊ mutabilib mu¬
tabilia comectare eisq temporalem ⁊ mutabile modum sue nolũ¬
tatis et facultatis inserere qd̾ demonib certa ratione pmissũ est
Alud autem meternis atq incõmut.abilib dei legib que ĩ eiꝰ
sapientia uiuunt mutationes tempoꝵ preuidere deiq uolũtatẽ
que tam certissima tam q̃ potentissima est omniu sp̃s eis
participatione cognoscere. quod sanctis angeł recta discretione

Expanded text:
principales causas in Verbo Dei conspiciunt, per quod factus est mundus; principales causas in Verbo Dei conspiciunt, per quod factus est mundus; quibus causis quaedam probantur, quaedam reprobantur, cuncta ordinantur. Daemones autem non aeternas temporum causas et quodam modo majore experientia multo plura quam homines futura prospiciunt. Dispositiones quoque suas aliquando praenuntiant. Denique saepe isti, nunquam illi omnino falluntur. Aliud est enim temporalibus temporalia et mutabilibus mutabilia conjectare, eisque temporalem et mutabilem modum suae voluntatis et facultatis inserere, quod daemonibus certa ratione permissum est: aliud autem in aeternis atque incommutabilibus Dei legibus, quae in ejus Sapientia vivunt, mutationes temporum praevidere, Deique voluntatem, quae tam certissima quam potentissima est omnium, Spiritus ejus participatione cognoscere; quod sanctis Angelis recta discretione
Abbreviated transcription (Latin):
plum. Post illam uero tẽptationem. cum angłi sicut scriptum ẽ
ministrarent ei. Boni utiq ⁊ sancti. ac phoc spiritib ĩmundis.
metuendi ⁊ tremendi magis mag̾q innotescebat demonib
quantus eẽt ut ei iubentĩ ꝙͣius in illo cõtemptibilis uideret.⁊
carnis infirmitas. resistere. nullus autẽt. Capitulum .xxii.
Is igitur angłis bonis om̃is corporalium temporaliuq rerũ scĩa
quã inflantur demones uilis ẽ nõ quod earum ignan sint .s. qd̾ il
dei qua scificantur caritas cara ẽ p̃cuius nõ tantum ĩ corporali. ueꝵ
ctiam ĩ cõmutali ⁊ meffabili pulcritudine cuius sc̃o amore in arde¬
scunt om̃ia que infra sunt. ⁊ qd̾ illud ẽ nõ sunt. seq ip̃os inter illa cõ¬
tẽpnunt ut extoto ꝙ boni sunt eobono exquo boni sunt pfruãt
⁊ideo certius etiam tpͣalia ⁊ mutabilia ista nouerunt. qr eoru

Expanded text:
plum. Post illam uero tentationem, cum angeli, sicut scriptum est, plum. Post illam uero tentationem, cum angeli, sicut scriptum est, ministrarent ei, boni utique et sancti ac per hoc spiritibus inmundis metuendi et tremendi, magis magisque innotescebat daemonibus quantus esset, ut ei iubenti, quamuis in illo contemtibilis uideretur carnis infirmitas, resistere nullus auderet. CAPUT XXII.is igitur angelis bonis omnis corporalium temporaliumque rerum scientia, qua inflantur daemones, uilis est: non quod earum ignari sint, sed quod illis Dei, qua sanctificantur, caritas cara est, prae cuius non tantum incorporali, uerum etiam incommutabili et ineffabili pulchritudine. cuius sancto amore inardescunt, omnia, quae infra sunt et, quod illud est, non sunt seque ipsos inter illa contemnunt, ut ex toto, quod boni sunt, eo bono, ex quo boni sunt, perfruantur. Et ideo certius etiam temporalia et mutabilia ista nouerunt, quia eorum
Abbreviated transcription (Latin):
qued dci u̾bum ẽ ꝑarticipata et̾nitate ꝑfruũtur. S sicut eis t̾rendis
innotescendum fuit ex quoru tirannica quodãmͦ potestate fuẽat
liberaturus p̃destinatos in suum regnum ⁊ głam semꝑ uerace
⁊ ueracit̾ sempit̾na Innotuit ergo dẽmonib nõ ꝑid quod est uita
etna. ⁊ lum̾ incõmutabile quod̃ illuminat pios cui uidendo pe
fidem que in illo ẽ corda mundantur. s per quedam temporalia
sue uirtutis effecta ⁊ occultissime signa signa presentie q̃.ingeliciꝰ
sensib malignorum sp̃uum potiĩs qͣ infirmitati hoĩum possĩt
cẽ conspicua. Deniq qñ ea paululum supprimenda iudicauit. ⁊
aliqnͣ altius latuit Dubitauit de illo demonu princeps eumq
temptauit an xp̃s ẽẽt explorans quãtum se temptari ip̃e ꝑmisit
ut homine quem gerebat ad nr̃e imitationis temperaret exem¬

Expanded text:
quod Dei Verbum est, participata aeternitate perfruuntur, sed sicut eis terrendis quod Dei Verbum est, participata aeternitate perfruuntur, sed sicut eis terrendis innotescendum fuit, ex quorum tyrannica quodam modo potestate fuerat liberaturus praedestinatos in suum regnum et gloriam semper ueracem et ueraciter sempiternam. Innotuit ergo daemonibus non per id. quod est uita aeterna et lumen incommutabile, quod inluminat pios, cui uidendo per fidem, quae in illo est, corda mundantur, sed per quaedam temporalia suae uirtutis effecta et occultissimsensibus etiam malignorum spirituum potius quam infirmitati hominum possint esse conspicua. Denique quando ea paululum subprimenda iudicauit et aliquanto altius latuit, dubitauit de illo daemonum princeps eumque tentauit, an Christus esset explorans, quantum se tentari ipse permisit, ut hominem, quem gerebat, ad nostrae imitationis temperaret exem
Abbreviated transcription (Latin):
meit. Sine hac autem ĩ flare. idest insupbiam manissime quasi uento¬
sitatis extollere Est ergo indemonib scĩa sine caritate. ⁊ideo tam in fla¬
ti idest tam suꝑbi sunt᷑. ut honores diuinos ⁊ religionis ẜuitutẽ quã
uero deo deberi sciunt sibi satis egerint exhiberi ⁊ quãtum possunt et
Ontra superbiam porro demõnumo sidebatur genus humanumt.
nesciunt. ĩmũlitia elationis inflate. demonib similes supbia nõ sci¬
entia. Ip̃i aũt demones etiam hoc ita sciunt ut eidem dño infirmitate
carnis induto dixerint Quid nob̾ ⁊ tibi iħu naçarene. Wenisti per¬
dere nos Glarum eĩm in his uerbis ꝙ meis et tan̾ta scĩa erat ⁊ caritas
non erat Penam suã quippe formidabant abillo nõ mn illo iustitiam
diligebant. Tantu uero eis ĩnotuit quantu uoluit. tantu aute
uolu̾it quãtu oportuit Sed ĩnotuit nõ sic̃ scĩs angłis qui eius ẜm id¬

Expanded text:
inest; sine hac autem inflare, id est in superbiam inanissimae quasi ventoinest; sine hac autem inflare, id est in superbiam inanissimae quasi ventositatis extollere. Est ergo in daemonibus scientia sine charitate, et ideo tam inflati, id est tam superbi, sunt, ut honores divinos et religionis servitutem, quam vero Deo deberi sciunt, sibi sategerint exhiberi, et quantum possunt, et ontra superbiam porro daemonum, qua pro meritis possidebatur genus humanum, Danimae hominum nesciunt immunditia elationis inflatae, daemonibus similes superbia, non sciere. Ipsi autem daemones etiam hoc ita sciunt, ut eidem Domino infirmitate carnis induto dixerint: Quid nobis et tibi, Iesu Nazarene? Venisti perdere nos? Clarum est in his uerbis, quod in eis et tanta scientia erat, et caritas non erat. Poenam suam quippe formidabant ab illo, non in illo iustitiam diligebant. Tantum uero eis innotuit, quantum uoluit; tantum autem uoluit, quantum oportuit. Sed innotuit non sic
Abbreviated transcription (Latin):
noũ tur spqua ep̃iani sumus angłos quidem partim honoenpãtr
mium srnõmen positu repitur siuȩ demones siue demonusa
tarino hsiaegni significantur sp̃s et hanc lequendi cosuetudi¬
pemntisntu popriliusq qͣuaq secuti sunt ut eocumeticomgnipa¬
nemi uroollsmrturetdeos multos ac demones colendos ẽẽ ꝯtẽpnn̾t
Suuus fere sit tam litteritus et dectus qui indeat in lande nel ser¬
uo suo dicere demonem habes s cuilibet hoc dicere uoluert nonse
uotr leciprq maledicere noluisse dubitare nõ possit. Quergitur
nos causa cõpellit post offensionem auriu tam multute ut iam
pene sir cmnium qui hae ñbum nõ nisi in malam partem audir¬
consueuerunt. Quod diximus cogamur exponere. cum possimus an¬
gloru nomine adhibito candem̃ offensione que noĩe de monũ fleri
Demones eĩm clicuntur. qm̃ uocabulũ grecum est. ab scĩa nominati.
Quod recte aliter nõ intelligitur nisi scĩam tunc prodesse cum caritas

Expanded text:
ndum quam Christiani sumus, angelos quidem partim bonos, partium litterarum hoc nomen positum reperitur, siue daemones, siue daemoniaanc loquendi consuetudinem in tantum populi usquequaque secuti sunt, ut eorum etiam, qui pagani appellantur et deos multos ac daemones colendos esse contendunt, nullus fere sit tam litteratus et doctus, qui audeat in laude uel seruo suo dicere: \'Daemonem habes\'; sed quilibet hoc dicere uoluerit, non se aliter accipi, quam maledicere uoluisse, dubitare non possit. Quae igitur nos causa conpellit, ut post offensionem aurium tam multarum, ut iam paene sint omnium, quae hoc uerbum non nisi in malam partem audirconsuerunt, quod diximus cogamur exponere, cum possimus angelorum nomine adhibito eandem offensionem, quae nomine daemonum fieri Δαίμονες enim dicuntur, quoniam vocabulum graecum est, ob scientiam nominati. Quod recte aliter non intelligitur, nisi scientiam tunc prodesse, cum charitas
Abbreviated transcription (Latin):
nib celestib ponit. ⁊hi demones pro eis quos amabant. contra
eos quos oderant interse decertauerĩt. Hoc non procul a ueritate
poetas dixisse confessus ẽ. Ohis quippe ista dixert. quos hõĩnib
simili motu cordis ⁊ salo mentis per om̃s cogitaitionu estus flu¬
ctuare testantur. ut possent amores et oclia nõ pro istitia. s sicut ppłe
simił eorum in uenatorib ⁊ aurigis.ẜ̃m suaꝵ studia partium pro aliis
adusus alios exercere. Ideĩm uidetur philosophus curasse platoĩcꝰ
nec cum hec a poctis canerentur nõ a demonib medus s ab ip̃is
diis quoru nomina pocte fingendo ponunt. fieri crederent᷑ Capli¬

Expanded text:
nibus caelestibus ponit, et hi daemones pro eis, quos amabant, contra nibus caelestibus ponit, et hi daemones pro eis, quos amabant, contra eos, quos oderant, inter se decertauerint, hoc non procul a ueritate poetas dixisse confessus est. De his quippe ista dixerunt, quos hominibus simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare testatur, ut possint amores et odia non pro iustitia, sed sicut populus similis eorum in uenatoribus et aurigis secundum suarum studia partium pro aliis aduersus alios exercere. Id enim uidetur philosophus curasse Platonicus, ne, cum haec a poetis canerentur, non a daemonibus mediis, sed ab ipsis dis, quorum nomina poetae fingendo ponunt, fieri crederentur. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
at. Hec est ergo fictio poetaru deos dicere qui dii nõ sunt eosq sb̃ de¬
orum nominib interse decertare ꝑꝑ homines quos prostuclio pã¬
tium diligunt uel od̾runt. Non pretul aũt a ueritate dic̃. hanc eẽ fic¬
tionem. qm̃ deoꝵ appellati nocabuł. qui dii non st̃ tales tam̃ descͥbũ¬
tur demones quales sunt Deniq hinc ẽẽ dic̾ homericam illamt
minerua que medus cetib graui cohibendo achilli interuenit. Q
ergo minerua illa fi̾it. pocticum uult ẽẽ figm̃tu eoꝙ mineruã dea
putat.eamq inter deos quos om̃s bonos beatosq credit in alta¬
etheria sede collocat. procul a cõu̾satione mortaliu Qañt aliquis
demon fui̾t grecis fauens. troyanisq cõtrarius. sicut alius adu̾s
grecos troyanoꝵ opitulator quem ueneris seu martis nomine
ĩdem pocta cõmemorit ꝙ deos ista talia nõ agentes in habitatio¬

Expanded text:
at. Haec est ergo fictio poetarum deos dicere, qui di non sunt, eosque sub deat. Haec est ergo fictio poetarum deos dicere, qui di non sunt, eosque sub deorum nominibus inter se decertare propter homines, quos pro studio partium diligunt uel oderunt. Non procul autem a ueritate dicit hanc esse fictionem, quoniam deorum appellati uocabulis, qui di non sunt, tales tamen describuntur daemones, quales sunt. Denique hinc esse dicit Homericam illam Mineruam, quae mediis coetibus Graium cohibendo Achilli interuenit.\' Quod ergo Minerua illa fuerit, poeticum uult esse figmentum. eo quod Mineruam deam putat eamque inter deos, quos omnes bonos beatosque credit, in alta aetheria sede conlocat, procul a conuersatione mortalium; quod autem aliquis daemon fuerit Graecis fauens Troianisque contrarius, sicut alius aduersus Graecos Troianorum opitulator, quem Veneris seu Martis nomine idem poeta commemorat, quos deos iste talia non agentes in habitatio
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ hominib cõsulant cum eorum mens passionu uitiis
subiugata ⁊ oppressa quicquid rationis naturalit̾ het ad fallendum
⁊ decipiendu tanto acrius intendat quãto eam magis possidet nocẽ¬
demonu eẽt. quos poete quordam hõĩum osores ⁊ amatores deos ñ
procul a ueritate cõfingunt. Hos eĩm dixit apuleius. salomentis põs
cogitationu estus fluctuare Quomodo istud intelligere poterimꝰ
qnͣcum hoc diceret nõ quoꝵdam idẽ maloꝵ s oĩum demonũ medi¬
etatem ꝑꝑ aeria corpora int̾dõs ⁊ homines describebant. Hoc eĩm at
fingere poetas. ꝙ ex istoru demonu nũo deos faciunt ⁊ eis doꝵ no¬
mina imponunt ⁊ quib uolu̾it hominib exhis amicos ⁊ inimicosq
distribuunt. ficti carminis ĩpinita licentia cum deos ab his demon
morib. ⁊ celesti loco et beatitudinis opulentia remotos ẽẽ perhibe¬

Expanded text:
similitudinem hominibus consulant, cum eorum mens passionum uitiis similitudinem hominibus consulant, cum eorum mens passionum uitiis subiugata et obpressa, quidquid rationis naturaliter habet, ad fallendum et decipiendum tanto acrius intendat, quanto eam magis possidet nocenumero esse, quos poetae quorundam hominum os ores et amatores deos non procul a ueritate confingunt hos enim dixit Apuleius salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare: quo modo istud intellegere poterimus, quando, cum hoc diceret, non quorundam, id est malorum, sed omnium daemonum medietatem propter aeria corpora inter deos et homines describebat? Hoc enim ait fingere poetas, quod ex istorum daemonum numero deos faciunt et eis deorum nomina inponunt et quibus uoluerint hominibus ex his amicos inimicosque distribuunt ficti carminis inpunita licentia, cum deos ab his daemonum moribus et caelesti loco et beatitudinis opulentia remotos esse perhibe
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ulla paxione turbatur. hoc enim u̾bum iundicte usurpauit e ffe¬
ctus. non illius turbulentus adfectus: udeamus quẽ Capłm. ui
ci medios demones inter deos ⁊ homines ꝯstitutos. istis passiou¬
nibus estibus fluctuare. Si eĩm mente ab hus libera eisq dominate
motus huiscemodi paterentur. non eos diceret. apuleius.simili motu cõ¬
dis ⁊ salo mentis pom̃s cogitationu estus fluctuare Ipa igitur mens
eorum i. pars animi supior qua rationales sunt. in qua uirtus ⁊ sapĩa
si ulla eis eẽt passionib turbulentis. inferiorum animi partiu regẽdis
maderãdisq dñaretur. ip̃a in quit mens eoꝵ sic̃ iste platonicus ꝯfitet
salo pturbationu fluctuat. Subiecta ẽ ergo mens demonũ passioĩb
libidinu formidinu maru atq hunsmedi cet̾is Que igitur pars
in eis libera ẽ cõposq sapientie qua placeant diis ad bonoꝵ morum

Expanded text:
tamen ulla passione turbatur. Hoc enim uerbum uindictae usurpauit effetamen ulla passione turbatur. Hoc enim uerbum uindictae usurpauit effectus. non illius turbulentus affectus. CAPUT VI. Quici medios daemones inter deos et homines constitutos istis passionum aestibus fluctuare. Si enim mente ab his libera eisque dominante motus huiusce modi paterentur, non eos diceret Apuleius simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare. Ipsa igitur mens eorum, id est pars animi superior, qua rationales sunt, in qua uirtus et sapientia, si ulla eis esset, passionibus turbulentis inferiorum animi partium regendis moderandisque dominaretur, — ipsa, inquam, mens eorum, sicut iste Platonicus confitetur, salo perturbationum fluctuat. Subiecta est ergo mens daemonum passionibus libidinum formidinum irarum adque huiusce modi ceteris. Quae igitur pars in eis libera est composque sapientiae, qua placeant dis et ad bonorum morum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmictunt. quem uitus omĩb lib̾um uolunt. Uñ fit consequens ut hec ip̃a
nõ putent uitia. qñ sapienti sic accidunt ut contra uirtutem mentis. ra¬
tionemq nihil possint. ut una sit eademq sentẽtia peripateticoꝵ.uł q̃
at homines greculos cõtentionis cupidiores.qͣ ueritas. Sed adhuc
merito queri põt. utrum ad uite presentis ꝑtineat infirmitatem.etiam ĩqui¬
busq bonis officiis Inuiscemodi ppeti affectus. Sancti uero angeli ⁊ sin
ira pimiant. quos accipiunt et̾na dei lege puniendos. ⁊ miseris sine mi¬
serie compassione subueniant.⁊ pericłitantib eis quosdiligũt.sine tiõ:
opitulentur. ⁊ tam̃ istaꝵ nomina paxionũ cõsuectuctine socutionis hu
mane etiam meos i surpentur. ꝓꝑ quandam opum similitudinẽ. non
ꝑꝑ affectionu infiremitate. Sicut ip̃e ds̃ ẜm scripturas irascit᷑ nec

Expanded text:
admittunt, quem uitiis omnibus liberum uolunt. Unde fit consequens, ut haec ipsa admittunt, quem uitiis omnibus liberum uolunt. Unde fit consequens, ut haec ipsa non putent uitia, quando sapienti sic accidunt, ut contra uirtutem mentis rationemque nihil possint, et una sit eademque sententia Peripateticorum uel at homines Graeculos contentionis cupidiores quam ueritatis. Sed adhuc merito quaeri potest, utrum ad uitae praesentis pertineat infirmitatem etiam in quibusque bonis officiis huiusce modi perpeti affectus, sancti uero angeli et sine ira puniant, quos accipiunt aeterna Dei lege puniendos, et miseris sine miseriae conpassione subueniant, et periclitantibus eis, quos diligunt, sine timore opitulentur; et tamen istarum nomina passionum consus usurpentur propter quandam operum similitudinem, non propter affectionum infirmitatem, sicut ipse Deus secundum scripturas irascitur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
trum sit tristis s unde sit tristis nec utrũ timeat s quid timeat.Irasci eͥ
peccanti ut corrigatur contristari ꝓ afflicto ut liberetur. timer̾ ꝑiclitãti
ne pereat. Nescĩo utrũ quisqͣ sana consideratiõe rep̃hendat Nam ⁊ mĩa
stoicorum ẽ solere culpare. S quanto honestius ille stoicus mĩa ꝑtur
nisi aliene miẜie. q̃dam in nr̃o corde compassio. qua utiq si possumus
subuenir̃ cõpellimur. Serit aũt motus iste rationi qñ ita p̃betur
mĩa. ut iustitia conẜuet᷑ sine cum indigenti tribuatur. siue cum igno¬
scitur penitenti. Hanc cicero licutor egre̾gius nõ dubitauit. appellare
uirtute. quam stoicos inter uitia nũmerare nõ pudet.Qui tam̃ ut
docuit liber epicteti. nobilissimi stoici exdecretis çenonis ⁊ crisippi q
huius secte primatu habuerunt. huiꝰ cemoli passiones ĩ aĩo sapiẽti

Expanded text:
trum sit tristis, sed unde sit tristis; nec utrum timeat, sed quid timeat. Irasci enim trum sit tristis, sed unde sit tristis; nec utrum timeat, sed quid timeat. Irasci enim peccanti ut corrigatur, contristari pro adflicto ut liberetur, timere periclitanti ne pereat, nescio utrum quisquam sana consideratione reprehendat. Nam et misericordiam Stoicorum est solere culpare; sed quanto honestius ille Stoicus misericordnisi alienae miseriae quaedam in nostro corde conpassio, qua utique si possumus subuenire conpellimur? Seruit autem motus iste rationi, quando ita praebetur misericordia, ut iustitia conseruetur, siue cum indigenti tribuitur, siue cum ignoscitur paenitenti. Hanc Cicero locutor egregius non dubitauit appellare uirtutem, quam Stoicos inter uitia numerare non pudet, qui tamen, ut docuit liber Epicteti, nobilissimi Stoici, ex decretis Zenonis et Chrysippi, qui huius sectae primas habuerunt, huiusce modi passiones in animum sapientis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ahter ea retmere non possint. Malle sedicunt hec amictere. quibꝰ
na corporis salua ⁊ in columis hetur. qͣ illa ꝯmictere quib iustitia ui¬
olatur. Ita mens ubi fixa est ista snĩa nullas pturbationes etiam si
accidunt inferiorib animi partib inse contra rationem p̃ualere p
mictit. quinymo ip̃a cis dñatur. eisq nõ cõsentiendo. ⁊ potius resistẽ¬
do regnum uirtutis exercet Tilem describit etiam urgilius enean¬
ubi ait. Mens inmota manet. lacrime uoluuntur manes Capłm .u.
n ẽ nunc necẽe copiose ac diligent ostende quid de istis passionibus
doceat scriptura diuma. qua xp̃iana ertiditio continet deo quippe illa
ip̃am mente subicit regendam ⁊ iuuandam metiq passiones ita mo¬
derandas atq frenandas. ut inusum istitie conu̾tant. Deniq in discipli¬
na nr̃a nõ tam q̃ritur. utru pius animus irascatur. s q̃r irascatur. nec ri¬

Expanded text:
ut aliter ea retinere non possint, malle se dicunt haec amittere, quibus ut aliter ea retinere non possint, malle se dicunt haec amittere, quibus natura corporis salua et incolumis habetur, quam illa committere, quibus iustitia uiolatur. Ita mens, ubi fixa est ista sententia, nullas perturbationes, etiamsi accidunt inferioribus animi partibus, inermittit; quin ymo eis ipsa dominatur eisque non consenciendo, sed pocius resistendo, regnum virtutis exercet. Talem eciam describit Virgilius Eneaubi ait: “Mens immota manet, lacrime volvuntur inanes”». n est nunc necesse copiose ac diligenter ostendere, quid de istis passionibus doceat scriptura diuina, qua Christiana eruditio continetur. Deo quippe illam ipsam mentem subicit regendam et iuuandam mentique passiones ita moderandas adque frenandas, ut in usum iustitiae conuertantur. Denique in disciplina nostra non tam quaeritur utrum pius animus irascatur, sed quare irascatur; nec u
Abbreviated transcription (Latin):
nolint bona uel mala. Nam profecto si nibil penderet eas res ille phi¬
losophus. quas ãmissurũ nanfragio sentiebat. sicuti ẽ uita ista. salusq
corporis nonita illud periculum poresceret ut palloris etiam testimonio pdẽtur
Derumtam̃ ⁊ illã poterat ꝑmotionem pati. ⁊ fixam tener m̃te sententia uita
illam. silutemq corporis. quoꝵ amissionem minabatur tẽpestatis ĩmaĩtas
non ẽẽ bona. que illos quib mẽent faceret bonos. sicut facit iustitia. Qnod
aute auunt. ea nec bona appelland.a ẽẽ s cõmola u̾bor certamini. non rerũ
examini deputandu ẽ. Quid cĩm int̾est utru actius bona uocentur. an
cõmeda. dum tam̃ ne his pͥuetur nõ minus stoicus q̃ pipatetitꝰ paues¬
eat ⁊ paneat. ea nõ equaliter appellando. s equaliter exitimãdo. Ambo
sane si bonor isto. seu cõmodoꝵ picuł. ad flagitium uł facinus urgeant.

Expanded text:
dicere bona uel mala. Nam profecto si nihili penderet eas res ille phidicere bona uel mala. Nam profecto si nihili penderet eas res ille philosophus, quas amissurum se naufragio sentiebat, sicuti est uita ista salusque corporis, non ita illud periculum perhorresceret, ut palloris etiam testimonio proderetur. Verum tamen et illam poterat permotionem pati, et fixam tenere mente sententiam, uitam illam salutemque corporis, quorum amissionem minabatur tempestatis inmanitas, non esse bona, quae illos quibus inessent facerent bonos, sicut facit iustitia. Quod autem aiunt ea nec bona appellanda esse, sed commoda: uerborum certamini, non rerum examini deputandum est. Quid enim interest, utrum aptius bona uocentur an commoda, dum tamen ne his priuetur non minus Stoicus quam Peripateticus pauescat et palleat, ea non aequaliter appellando, sed aequaliter aestimando? Ambo sane, si bonorum istorum seu commodorum periculis ad flagitium uel facinus urgeantur,
Abbreviated transcription (Latin):
fieri oppinione mali. nec approbari ista eisq cõsentiri. Hoc ẽim ẽe nolut
in potestate. idq int̾eẽ censent int̾ aĩum sapientis et stulti.ꝙ stulti. ni̾us
eisdem passionib cedit. atq accomedat mentis adsensum. Sapientes
aũt qͣrius eas necessitate patiantur retinent tam̃ de his que appetere uł
fugere rationabilit debent. ueram et stabilem incõcussa m̃te sententiam
Idee ut potui. nõ quidem comodius agellio s certe brenius. ⁊ ut puto pla¬
nius exposui. que ille se inepicteti libro legisse cõmemorat. cum ex decre¬
tis stoicor dixisse atq sensisse Que si ita sunt. aut nihil aut pene nihil
stoici quia nequaqͣ eius sap̃iam qua utiq sapiens ẽ ullo errore ob nu¬
bilant aut labe subu̾tũt. Accidunt eĩm animo sapientis salua sereni¬
tate sapientie ꝑꝑ illa que cõmoda uł incomola appellant. qͣrius ea dicͣc

Expanded text:
f<ieri opinionem mali, nec adprobari ista> eisque consen<tiri. Hoc enim esse volunt f<ieri opinionem mali, nec adprobari ista> eisque consen<tiri. Hoc enim esse volunt in potestate idque interesse censent> inter animum sapient<is et stulti, quod stulti animus eisdem passionibus cedit> atque accomodat <mentis adsensum; sapientis autem, quamvis eas necessifugere rationabiliter debent, ueram et stabilem inconcussa mente sententiam. Haec ut potui non quidem commodius A. Gellio, sed certe breuius et, ut puto, planius exposui, quae ille se in Epicteti libro legisse commemorat eum ex decretis Stoicorum dixisse adque sensisse. Quae si ita sunt, aut nihil aut paene nihil Stoici, quia nequaquam eius sapientiam, qua utique sapiens est, ullo errore obnubilant aut labe subuertunt. Accidunt autem animo sapientis salua serenitate sapientiae propter illa, quae commoda uel incommoda appellant, quamuis ea nolint
Abbreviated transcription (Latin):
trrbaret᷑. Deinde tempestate transacta. moxut securtas prebuit collo¬
quendi ueletiam garciendi lccum. quidam exhis quos nauis illa po¬
ereadem uba ab homine similiaudiss. Rndit ubum paniya nequi¬
nina nebulonis merito nõ fuisse sollicitu. se antere pro arystipe a¬
nimateme debiusse Mac illo dinte responsione depulso. posteq
censipepeent que congrierent decretis çenonis ⁊ crsippi. quos fu¬
fuisse storcorum principes nouimus: In eo libro se legisse dicit agelliusi
hoc stoicis placuisse. ꝙ animi uusa quos appellant phantasias. nec ĩpo¬
testate ẽ.utrum ⁊ quando inciclant animo. cum neniũt ex terribilibus
⁊ formidabilib reb. necẽe ẽ etiam sapientis. animu moneant. ita ut
paulisper uł pauescat motu. uł tristitia contrahatur. tãquã his passioni¬
uus preuenientib mentis et rationis officiu Rec ideo tam̃ inmente

Expanded text:
turbaretur. Deinde tempestate transacta mox ut securitas praebuit conloturbaretur. Deinde tempestate transacta mox ut securitas praebuit conloquendi uel etiam garriendi locum, quidam ex his, quos nauis illa porli eadem verba ab homine simili audisset, respondit illum pro anima nequissimi nebulonis merito non fuisse sollicitum, se autem pro Aristippi anima timere debuisse. Hac illo divite responsione depulso preterea quo scripta <ea essent, que congruerent decretis Zenonis et Chrisippi, quos fuisse Stoicorum principes novimus. In eo libro se legisse dicit Agellius hoc Stoicis placuisse, quod animi visa, quas appellant phantasias nec in potestate est utrum et quando incidant animo, cum veniunt ex terribilibus et formidabilibus rebus, necesse est eciam sapientis animum moveant ita ut paulisper vel pavescat metu, vel tristicia contrahatur, tamquam his passionibus prevenientibus mentis et racionis officium; nec ideo tamen> in mente
Abbreviated transcription (Latin):
Sideturergo mͥ etiam in hoc ubi qͥritur. utrũ accidant sapienti passi¬
onee animi. anabeis sit prorsus alienus. de u̾bis eorum potiusqͣ de
reb facere controu̾siam. Nam et ip̃os nihil hinc aliquid ꝙͣ plato¬
nicos ⁊ peripateticos sentire existimo. quantu aduim reru attin.
nõ aducribulor sonum. Ot enim alia obmictam quib id ostenda
ne longum faciam aliquid. unu quod sit euidentissimu dicam. In lib
quib ticulus ẽ ncciũ atticaru scribit agelliꝰ uir elegantissimi eloqui
⁊ multe ac facunde scĩe. se naiugasse aliqñ cum quodam pħo nobili sto¬
ico Nis philosophus sic latius ⁊ liberius quod ego breuit᷑ attingam
narrat agellius. cum illud nauigium orribili celo ⁊ mari periculosissi¬
meractretur. in timoris expallunt. Id aĩadn̾sum ẽ abeis qui adexant
qrius ĩmortis incinia curiosissime attentis. utrũ nec ne pħs anĩo

Expanded text:
Videtur ergo mihi etiam in hoc, ubi quaeritur utrum accidant sapienti passiVidetur ergo mihi etiam in hoc, ubi quaeritur utrum accidant sapienti passiones animi, an ab eis sit prorsus alienus, de uerbis eos potius quam de rebus facere controuersiam. Nam et ipsos nihil hinc aliud quam Platonicos et Peripateticos sentire existimo, quantum ad uim rerum adtinet, non ad uocabulorum sonum. Ut enim alia omittam, quibus id ostendam, ne longum faciam, aliquid unum quod sit euidentissimum dicam. In libris, quibus titulus est Noctium Atticarum, scribit A. Gellius, uir elegantissimi eloquii et multae undecumque scientiae, se nauigasse aliquando cum quodam philosopho nobili Stoico. Is philosophus, sicut latius et uberius, quod ego breuiter adtingam, narrat A. Gellius, cum illud nauigium horribili caelo et mari periculosissime iactaretur, ui timoris expalluit. Id animaduersum est ab eis, qui aderant, quamuis in mortis uicinia curiosissime adtentis, utrumne philosophus animo
Abbreviated transcription (Latin):
sed moderatas rationiq subiectas. ut cis leges quod imͦ. quib ad necessa¬
rium redigantur modum dñatio mentis imponat. Hoc qui sentiunt
platonici sunt. sie aristotilici cum aristotiles discipulus platonis fui̾t
qui septam peripateticim condidit. Alus aũt sicuti stoucis cadere ullas
om̃ino hiius scemodi passiones insapientẽ nõ placet. Hos aũt .i. stoico
cicers inlibas de finib bonor ⁊ malor u̾bis mag̾qͣ reb adu̾sus plato¬
nicos senpipatetiços certare cõuincit. qñ quidẽm stoici nolunt bona
Appeliare. s cõngda corporis ⁊ extna. eoꝙ nullu bonum uolunt ẽẽ hoĩs
ratione uirtutis qua recte niuitur. pãna et exigna. Exquo fit ut ab
ritriusq. quodlibet uocẽtur seu bona sen cõmodã. pari tam̃ extimatiõ
pensentur. nec in hac questione stoici delectentur nisi nouitate u̾boꝵ

Expanded text:
sed moderatas rationique subiectas, ut eis leges quodam modo, quibus ad necessased moderatas rationique subiectas, ut eis leges quodam modo, quibus ad necessarium redigantur modum, dominatio mentis inponat. Hoc qui sentiunt, Platonici sunt siue Aristotelici, cum Aristoteles discipulus Platonis fuerit, qui sectam Peripateticam condidit. Aliis autem, sicut Stoicis, cadere ullas omnino huiusce modi passiones in sapientem non placet. Hos autem, id est Stoicos, Cicero in libris de finibus bonorum et malorum uerbis magis quam rebus aduersus Platonicos seu Peripateticos certare conuincit; quando quidem Stoici nolunt bona appellare, sed commoda corporis et externa, eo quod nullum bonum uolunt esse hominis ratione uirtutis, qua recte uiuitur, parua et exigua. Ex quo fit, ut ab utrisque quodlibet uocentur, seu bona seu commoda, pari tamen aestimatione pensentur, nec in hac quaestione Stoici delectentur nisi nouitate uerborum.
Abbreviated transcription (Latin):
minib quidem saprentib cõperandi sint. qui huiusmodi ꝓturbatiõib̾
animoꝵ a quib humana nõ ẽ immunis infirmitas etiam cuiꝰ eas
huius iute cõchitione patiunt᷑ m̃te ĩptubata resistũt. Non eis cedẽte
ad aliquid approbandu uel perpetrandũ. qd̾ ex orbitet ab itinere sa¬
pientie. ⁊ lege institie. S stultis mortalib ⁊ ĩiustis. nõ corporib s mo¬
rib similes. ut nõ dicam deteriores eo quo uetustiores ⁊ debita pena
insanabiles ip̃nis quoq m̃tis ut iste appellanit. salo fluctuant nec
inueritate atq uirtute qua turbulentis ⁊ prauis affectionib repu¬
De sunt sentẽ Capłm. uii gnat᷑. ex ulla animi parte consistunt
iste de greco expressins passiones uocant. Has ergo ꝑturbationes. siue
affectiones. siue passiones quidam pħi dicunt ẽtiam ĩ sapiẽtẽ cadere¬

Expanded text:
minibus quidem sapientibus conparandi sint. qui huius modi perturbationibus minibus quidem sapientibus conparandi sint. qui huius modi perturbationibus animorum, a quibus humana non est inmunis infirmitas, etiam cum eas huius uitae condicione patiuntur, mente inperturbata, resistunt, non eis cedentes ad aliquid adprobandum uel perpetrandum, quod exorbitet ab itinere sapientiae et lege iustitiae; sed stultis mortalibus et iniustis non corporibus, sed moribus similes ut non dicam deteriores, eo quo uetustiores et debita poena insanabiles ipsius quoque mentis, ut iste appellauit, salo fluctuant, nec in ueritate adque uirtute, qua turbulentis et prauis affectionibus repugnatur, ex ulla animi parte consistuntiste de Graeco expressius, passiones uocant. Has ergo perturbationes siue affectiones siue passiones quidam philosophi dicunt etiam in sapientem cadere
Abbreviated transcription (Latin):
cedere. s ip̃am quoq sic̃ stultaru mentiũ mos ẽ ꝓcellosis quoclãmͦ ꝑtur¬
bationib agitari. Uerba namq enis de hac re ista sunt. Ee hoc ferme de¬
monu numero inquit. pocte solent haut quaqͣ ꝓcul auentate osores
iamatores quordam hõi̾um. deos fingere. hos prosperare ⁊ euehere i
illos contra auersari ⁊ affligere.Igitur ⁊ misereri ⁊ indignari ⁊ angi
⁊ letari om̃eq humani añimi. faciem pati. Simili motu cordis ẽt
salo m̃tis. ꝑ om̃s cogitationu estus fluctuare. que omnes turbule
tempestatesq ꝓcul. ad eorum celestium tranquillitate exulant. Nu
ẽ inhis u̾bis ulla dubitatio. ꝙ nõ ad animor animas aliquas inferi¬
ores partes.s ip̃as demonu m̃tes quib rationala sunt. mimalia
uelut procellosu salum dixit passionu tempestate turbari. nt ne ho¬

Expanded text:
cedere, sed ipsam quoque, sicut stultarum mentium mos est, procellosis quodam modo perturcedere, sed ipsam quoque, sicut stultarum mentium mos est, procellosis quodam modo perturbationibus agitari. Verba namque eius de hac re ista sunt: Ex hoc ferme daemonum numero, inquit, poetae solent haudquaquam procul a ueritate osores et amatores quorundam hominum deos fingere; hos prosperare et euehere, illos contra aduersari et adfligere; igitur et misereri et indignari, et angi et laetari omnemque humani animi faciem pati, simili msalo mentis ad omnes cogitationum aestus fluctuare, quae omnes turbelae tempestatesque procul a deorum caelestium tranquiest in his uerbis ulla dubitatio, quod non animorum aliquas inferiores partes, sed ipsas daemonum mentes, quibus rationalia sunt animalia, uelut procellosum salum dixit passionum tempestate turbari? ut ne ho
Abbreviated transcription (Latin):
IDud plerosq eĩm usitatu ẽ dici alios bonos alios malos demones q̃
Isine sit etiam platonicoꝵ sine quorlibet sententia nequaqͣ eius ẽ ne¬
gligenda discussio ne quisq uelut demones bonos sequẽdos sibi ẽẽ arbi¬
tretur. ꝑquos tanq̃ mehos diis quos om̃s bonos crecht dum cc̃ciliãi
affectat ⁊ studet. ut quasi cum eis possit ẽẽ post morte irretitus maligͦꝵ
sp̃nu. deceptusq fallacia. longe aberret a no deo cum quo solo ⁊ in quo
solo. ⁊ dequo solo aia humana .i. rationabił et intellectuał beata ẽ Capł¬
nicus apuleius de his uiu̾saliter disserens ⁊tam multa loquẽs de
aeriis eorum corporib de uirtutib tacuit animoꝵ quib si ẽent p̃diti es¬
sent boni. Tacuit ergo beatitudinis cãm. inditui u̾o miserie tacere nõ
potuit. Confitens ẽorum m̃te qua rationales ẽent phibuit. nõ salte
imbuta mumitãq uirtute. passionib animi inrationabilib nequaqͣ

Expanded text:
Apud plerosque enim usitatum est dici alios bonos, alios malos daemones: quae sive sit etiam Platonicorum, sive quorumlibet sententia, nequaquam ejus est negligenda discussio, ne quisquam velut daemones bonos sequendos sibi esse arbitretur, per quos tanquam medios, diis quos omnes bonos credit, dum conciliari affectat et studet, ut quasi cum eis possit esse post mortem, irretitus malignorum spirituum deceptusque fallacia, longe aberret a vero Deo, cum quo solo, et in quo solo, et de quo solo, anima humana, id est rationalis et intellectualis, beata est. CAPUs Apuleius de his uniuersaliter disserens et tam multa loquens de aeriis eorum corporibus de uirtutibus tacuit animorum, quibus essent praediti, si essent boni. Tacuit ergo beatitudinis causam, indicium uero miseriae tacere non potuit, confitens eorum mentem, qua rationales esse perhibuit, non saltem inbutam munitamque uirtute passionibus animi inrationabilibus nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
nante intelligibiliter lucet. Dat etiam similitudiñe ad illa cꝯ̃poea.
de his celestib conspicius amplisq corporib tanqͣ ip̃esit sol. ⁊ ip̃a sit
luna Luam quippe soł obiectu illuminari putant Dicit ergo ille ma¬
gnus platonicus animam rationale siue potius intellẽctuał diẽ¬
da sit ex quo gñe etiam ĩmortaliũ. bt̃orumq aĩas eẽ intelligit quo
incelestib sedibus habitare nõ dubitat nõ habere sup̃ se nam nͥ dei
qui fabricatus est mundu a quo et ip̃a fc̃a ẽ nec aliunde ilł suꝑni
preberi uitã btãm. ⁊ lum̃ intelligentie ueritatis quã unde p̃betur ⁊
nobis consonans enãgłio ubi legitur Fuit homo missus adeo cuino¬
men erat iohannes hic uenit intestimoniũ ut testimoniu phibẽt¬

Expanded text:
nante intellegibiliter lucet. Dat etiam similitudinem ad illa incorporea nante intellegibiliter lucet. Dat etiam similitudinem ad illa incorporea de his caelestibus conspicuis araplisque corporibus, tamquam ille sit sol luna. Lunam quippe solis objectu illuminari putant. Dicit ergo ille magnus Platonicus, animam rationalem sive potius intellectualis dicenda sit, ex quo genere etiam immortalium beatorumque animas esse intelligit, quos in coelestibus sedibus habitare non dubitat non habere supra se naturam nisi Dei, qui fabricatus est mundum, a quo et ipsa facta est; nec aliunde illis supernis praeberi uitam beatam et lumen intellegentiae ueritatis, quam unde praebetur et nobis, consonans euangelio, ubi legitur: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Iohannes; hic uenit in testimonium, ut testimonium pe
Abbreviated transcription (Latin):
hanc ei tantu deo deberi dicimus qui uerus ẽ d̾s. facitq suos culto
res deos. Quicumq igitur sunt incclestib habitationib. ĩmorta¬
les et beati si nos non amant nec btos nos ẽẽ uolunt. colendi utͥa
nõ sunt Siaut amant ⁊ btos uolunt. profecto in de uolunt. ide
⁊⁊ ip̃i sunt. An aliunde ip̃i bt̃ sunt. aliunde nos. Capitulum. ẜm.
ne cõflictus Wid̾runt ẽĩm suisq litteris multis modis copiosissime
mandauert. Winc illos unde nos fieri beatos abiecto queclam lumi¬
ne intelligibili quod deus ẽ illis. ⁊ aliud ẽ qͣ illi a quo illustrantur ut
clareant᷑ atq eius participatione perfecti bt̃iq subsistant sepe młtũq
plotinus asserit sensum platonis explanans. ne illa quidem quam
credunt ẽẽ uniuersitatis aĩam aliunde bt̃am ẽe qͣ nr̃am. idq ẽẽ lu¬
men qued ip̃a nõ ẽ s a quo creata est ⁊ a quo intelligibiliter illumi¬

Expanded text:
hanc ei tantum hanc ei tantum res deos. Quicumque igitur sunt in caelestibus habitationibus inmortales et beati, si nos non amant nec beatos esse nos uolunt, colendi utique non sunt. Si autem amant et beatos uolunt, profecto inde uolunt, unde et ipsi sunt; an aliunde ipsi beati, aliunde nos? CAPUT II De supne conflictus. Viderunt enim suisque litteris multis modis copiosissime mandauerunt hinc illos, unde et nos, fieri beatos, obiecto quodam lumine intellegibili. quod Deus est illis et aliud est quam illi, a quo inlustrantur, ut clareant adque eius participatione perfecti beatique subsistant. Saepe multumque Plotinus adserit sensum Platonis explanans, ne illam quidem, quam credunt esse uniuersitatis animam, aliunde beatam esse quam nostram, idque esse lumen quod ipsa non est, sed a quo creata est et quo intellegibiliter inlumi
Abbreviated transcription (Latin):
Non eo uecabulo uitatur ambigun cum de cultu deitatis uertitur
questio ut fident̾ dicere ualeamus religionẽ nõ ẽẽ nisi cultum dei.
Qm̃ uidetur hoc uͥbum. a significanda obẜuantia propĩquitatis
humane in solent᷑ auferri. Pietas quoq proprie dei cultus intelligii
solet. quam greci eusebiam uocant Hectamen et erga parentes offi¬
ciose haberi dicitur more aũt uulgi hoc nom etiam in opib mĩe fre
nsurpet Unde inquibusda scripturaꝵ locs ut distinctio certior app¬
situ resonat dicere maluert. Ptrũlibet añt hor nos uno uerbo e¬
nũctiare nõ possumus. Que itaq latria grece nũcupatur ⁊ latine
int̾pretatur ẜuitus s ea que colimus dẽum uł que trescia grece
latine aut religio dr s ea que nob ẽ erga deum nł quam illi ense¬
bim nos uerõ uno u̾bo exprimere s dei cultu possumus appellar̃

Expanded text:
non eo uocabulo uitatur ambiguum, cum de cultu deitatis uertitur non eo uocabulo uitatur ambiguum, cum de cultu deitatis uertitur quaestio, ut fidenter dicere ualeamus religionem non esse nisi cultum Dei, quoniam uidetur hoc uerbum a significanda obseruantia propinquitatis humanae insolenter auferri. Pietas quoque proprie Dei cultus intellegi solet, quam Graeci εὐσέβειαν uocant. Haec tamen et erga parentes officiose haberi dicitur. More autem uulgi hoc nomen etiam in operibus miseia illorum etiam uulgus usurpet. Unde in quibusdam scripturarum locis, ut distinctio certior appsitum resonat, dicere maluerunt. Utrumlibet autem horum nos uno uerbo enuntiare non possumus. Quae itaque λατρεία Graece nuncupatur et Latine interpretatur seruitus, sed ea qua cLatine autem religio dicitur; sed ea quae nobis est erga Deum vel quam illi εὐσεβείαν, nos vero non uno verbo exprimere, sed Dei cultum possumus appellare:
Abbreviated transcription (Latin):
siint celicolas nͥ ꝙ celu colant nõ utiq uenerando. s ĩ ħitando
ait quidam̃ latim eloqu̾i magnus auctor. Urbs antiqua fuit tyri
tenuere coloni. Ab incolendo eñim colonos uocauit non ab agricul¬
tura.Ioinc ⁊ ciuitates.a maiorib quitatib uelut ppłorum examinib
condite colome nũcupantur. Ac ꝑhoc cultum quidẽ non deberi nͥ deo
propria quedam notione uerbi huiꝰ om̃ino uerissimũ ẽ. S quia et
aliaru reru dicitur cultus. ideo latine uno u̾bo signari cultus deo debi¬
tus nõ põt. Nam ⁊ ip̃a religio qͣus distinctius nõ quẽlibet. s dei cul¬
tum significire uideatur Unde isto nomine interpretati sunt nr̃i
eam q grece trescia dicitur. tam̃ quia latina loquendi consuetudĩe
nõ imperitoꝵ. uerum etiam doctissimoꝵ. ⁊ cognationib humanis
atq a ffinitatib et quibq necessituciinib dicitur exhibenda religio

Expanded text:
llant coelicolas, nisi quod coelum colant, non utique venerando, sed inhabitando llant coelicolas, nisi quod coelum colant, non utique venerando, sed inhabitando ait quidam Latini eloquii magnus auctor: Urbs antiqua fuit, Tyrtenuere coloni. Ab incolendo enim colonos uocauit, non ab agricultura. Hinc et ciuitates a maioribus ciuitatibus uelut populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur. Ac per hoc cultum quidem non deberi nisi Deo propria quadam notione uerbi huius omnino uerissimum est; sed quia et aliarum rerum dicitur cultus, ideo Latine uno uerbo significari cultus Deo debitus non potest. Nam et ipsa religio quamuis distinctius non quemlibet, sed Dei cultum significare uideatur unde isto nomine interpretati sunt nostri eam, quae Graece θρησκεία dicitur: tamen quia Latina loquendi consuetudine, non inperitorum, uerum etiam doctissimorum, et cognationibus humanis adque adfinitatibus et quibusque necessitudinibus dicitur exhibenda religio,
Abbreviated transcription (Latin):
pie̾tateq ẜ̃nari hoc est ut aptus dicam utru sibi an tantũ deo
aliqua nr̃a sen nos ip̃os religionis ritib cõsecremus. Hicẽ eĩ
diuinitati uł si expressius dĩcendu ẽ. deitati debitus cultus pp̃
quem imno u̾bo significandu qm̃ m satis ydoneũ nõ occurrit
latinũ. greco ubĩ necesse ẽ insinuo quid uelim dicere. Lat̾m qp¬
pe nr̃i ubic̃q sc̃arum scripturaru positum ẽ intpretati sunt ẜ.¬
queptinet ad colendum deu Proinde si tm̃mͦ cultus ip̃e dica¬
tur nõloli deo deberi idetur dicimur eĩm colere etiam homĩes
quos honorifica uł recordatione uł presentia frequẽtamꝰ.
nec solum ea quib nos religiosa humilitate subicmꝰ s q̃da
etiam que subiecta sunt nob̾ phibentur coli. Nam ex hoc uerbo ⁊
agricole ⁊ coloni ⁊ incole nocantur. ⁊ ip̃os deos nõ ob aliud appe¬

Expanded text:
pietatemque seruari; hoc est, ut apertius dicam, utrum etiam sibi an tantum Deo pietatemque seruari; hoc est, ut apertius dicam, utrum etiam sibi an tantum Deo aliqua nostra seu nos ipsos religionis ritibus consecremus. Hic est enim diuinitati uel, si expressius dicendum est, deitati debitus cultus, propter quem uno uerbo significandum, quoniam mihi satis idoneum non occurrit Latinum, Graeco ubi necesse est insinuo quid uelim dicere. Aatpe nostri ubicunque sanctarum Scripturarum positum est, interpretati sunt seur servitus, quae pertinet ad colendum Deum. Proinde si tantummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi videtur; dicimur enim colere etiam homines, quos honorifica vel recordatione, vel praesentia frequentamus, nec solum ea quibus nos religiosa humilitate subjicimus, sed quaedam etiam quae subjecta sunt nobis perhibentur coli. Nam ex hoc verbo, et agricolae, et coloni, et incolae vocantur, et ipsos deos non ob aliud appe