comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓ mundo rogo. s ꝓhis quos dedisti michi. Mun¬
dum uultꝰ modo intelligi. qui uiuunt scđm concupiscenti¬
am mundi. & non sunt in easorte gr̃e. ut ab illo eligantur
ex mundo. Nonitaq ꝓmundo. s ꝓ his quos eipat̃ dedit. roga¬
re se dicit. Perhoc enim qdeos illi pater iam dedit. fac̾tum
est ut ñꝑtineant ad eum mundum. ꝓ quo non rogat. De¬
inde subiungit. quia tui sunt Neq enm quia pat̾ eos filio
dedit amisit ipse quos dedit. cum adhuc filius sequat᷑&
dicat. & mea om̃ia tua sunt & tua mea. Ubisatis apparet
quomodo unigeniti filii sunt omia. que sunt patris. Per
hoc utiq qđ etiam ipse deus est: & de patre patri ẽ natus
equalis. ñ quomodo dictum ẽ uni ex duob filiis maiori
scilicet. tu mecum essemꝑ. & om̃ia meatua sunt. Illud enĩ
dictum ẽ de his om̃ib creaturis que infra creaturam scãm
rationalem sunt: que utiq subducuntur eccłiȩ. inqua
uniuersa eccłia & illi duo intelliguntur filii. maior &

Expanded text:
 eis quos dedisti mihi. Mundum vult modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae, ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro his quos ei Pater dedit rogare se dicit. Per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum, pro quo non rogat. Deinde subjungit: Quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse, quos dedit, cum adhuc Filius sequatur, et dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea. Ubi satis apparet quomodo unigeniti Filii sint omnia quae sunt Patris; per hoc utique, quod etiam ipse Deus est, et de Patre Patri est natus aequalis, non quomodo dictum est uni ex duobus filiis, majori scilicet: Tu mecum semper es, et omnia mea tua sunt ; Illud enim dictum est de his omnibus creaturis quae infra creaturam sanctam rationalem sunt, quae utique subduntur Ecclesiae. In qua universa Ecclesia et illi duo intelliguntur filii major et
Abbreviated transcription (Latin):
stea quam dixit accipite sp̃m scm̃ hoc continuo de pec¬
catorum remissione ac de retentione subiecit. Thomas
autem unus ex duodecim qui dicitur didimꝰ. ñ erat
cum eis quando uenit iħs. Dixerc̃ ergo ei alii discipłi.

Expanded text:
steaquam dixit, Accipite Spiritum sanctum; hoc continuo de pecsteaquam dixit, Accipite Spiritum sanctum; hoc continuo de peccatorum remissione ac detentione subjecit. 5. « Thomas autem unus ex duodecim, qui dicitur Didymus, non erat cum eis quando ven
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset: ostendit eis manꝰ&& latꝰ. Claui enim manus fi xe¬
rant. lancea latꝰ aꝑuerat. Ibi ad dubitantiũ corda sanã¬
da uulnerum sunt seruata uestigia: moli autẽ corporiᷤᷤ
ubi diuinitas erat: ostia clausa non obstiterunt. Ille qͥp¬
pe non eis aꝑtis intrare potuit. quo nascente uirgim¬
tas matris iniuiolata ꝑmansit. Gaiuisi sunt ergo dis¬
cipłi uiso dño. Dixit ergo eis iterum. Pax uobis. Iteratio
confirmatio est.Ipse quippe dat ꝑ propħam ꝓmissam
pacem. suꝑ pacem. Sieut misit me pater inquit: & e¬
go mitto uos. Equalem patri filium nouimus: s hic uer¬
ba mediatoris agnoscimus. Medium quippe se osten-¬
dit dicendo: ille me. & ego uos. hoc cum dixisset: insuf¬
flauit & dixit eis. Accipite sp̃m scm̃. Insuff lando: sig¬
miseritis inquit peccata remittunt᷑ eis: & quorũ tenu¬
tit. eoꝵ autem qui non sunt parcicipes tenet. Ideo po¬

Expanded text:
dixisset, ostendit eis manus et latus. » Clavi enim manus fixedixisset, ostendit eis manus et latus. » Clavi enim manus fixerant, lancea latus ejus aperuerat: ubi ad dubitantium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Moli autem corporis ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Gavisi sunt ergo discipuli, viso Domino. Dixit ergo eis iterum: Pax vobis. Iteratio confirmatio est; ipse quippe dat per prophetam promissam pacem super pacem . Sicut misit me Pater, inquit, et ego mitto vos. Aequalem Patri Filium novimus, sed hic verba Mediatoris agnoscimus. Medium quippe se ostendit dicendo, Ille me, et ego vos. Hoc cum dixisset, insufflavit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. Insufflando sigmiseritis, inquit, peccata, remittuntur eis; et quorum retinutit: eorum autem qui non sunt ejus participes, tenet. Ideo po
Abbreviated transcription (Latin):
Aliter non rec̾te tangitur: id est aliter in eum ñ recte cre¬
ditur. Poterat autem sic rec̾te crede maria. ut eũ puta
ret imparem patri: quod utiq ꝓhibetur cum dicitur ei
Noli me tangere. id est nolisic credere. quẽ ad modum
adhuc sapis. Nolituum sensum hucusq ꝓtendẽ. qđ ꝓ
te factus sum: nec transire adillud ꝑ quod facta es. Quo¬
modo enim ñ carnalit̃ adhuc in eum credebat. quensi¬
cut hominem flebat: Nondum enim ascendi inqͥt ad
patrem meum. Ibi me tanges. quando credideris me¬
patri ñ imparem dm̃. Uade autem ad frẽs meos: & dic
eis Ascendo ad patrem meum. & patrem uestrũ. Nonait.
nr̃m. Ergo & hic aliter meũ: aliter uestrum. Deum me¬
um sub quo & ego homo sum: deũ uestrũ. interquos &
ipsum mediator sum. Henit maria magdalene: adnũ¬
tiasis discipłis quia uidi dñm. & hec dixte michi. Cum¬
iħs & stecit in medio. & dicit eis. Pax uobis. Et hoc cum

Expanded text:
aliter non recte tangitur, id est, aliter non recte in eum crealiter non recte tangitur, id est, aliter non recte in eum creditur. Poterat autem sic credret imparem Patri. Quod utique prohibetur cum dicitur ei: Noli me tangere, id est, noli in me sic credere, quemadmodum adhuc sapis. Noli tuum sensum hucusque pertendere, quod pro te factus sum, nec transire ad illud per quod facta es. Quomodo enim non carnaliter adhuc in eum credebat, quem sicut hominem flebat? Nondum enim, inquit, ascendi ad Patrem meum. Ibi me tanges, quando me credideris Patri non imparem Deum. Vade autem ad fratres meos, et dic eis: Ascendo ad Patremnostrum: ergo et hic aliter meum, aliter vestrum; Deum meum sub quo et ego homo sum, Deum vestrum inter quos et ipsum mediator sum. 4. « Venit Maria Magdalene annuntians discipulis, Quia vidi Dominum, et haec dixit mihi. Cum stetit in medio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
te in latus meum. Quis autem tam sit absurdus.
ut dicat eum adiscipłis quidem. antequã ad patrẽ
ascendisset uoluisse se tangi: amulierib autem no¬
luisse nisi cum ascendisset ad patrẽ: S nec sic qui uel¬
let desip ere sineretur. Leguntur en im etiam femine
post resurrectionem antequã ad patrẽ ascenderet
tetigisse iħm. inquib erat etiam ipsa maria mag¬
d alene: narrante matheo qđ occurrerit illis iħs
ẽ: s amatheo uerũ dictum. Restat ergo ut aliquod
inhis uerbis lateat sacramentũ. qđ siue inueniamꝰ
siue inuenire minime ualeamꝰ. in esse tam̃ nullo modo
dubitare debemus. aut ergo sic dictum est noli me tange¬
re nondum enim ascendi ad patrem meum. ut illa femi¬
nisi cum ascendisset ad patrem: aut in se sic credi uoluit
iħs. hoc est sic se spĩtalit᷑ tangi quodipse & pat̾ unum
sint. Eius quippe intimissensib quodã modo ascendit ad
patrem qui sic in eo ꝓfecerit. ut patri agnoscat similẽ.

Expanded text:
te in latus meum. Quis autem tam sit absurdus, te in latus meum. Quis autem tam sit absurdus, ut dicat eum a discipulis quidem antequam ad Patrem ascendisset, voluisse se tangi; a mulieribus autem noluisse, nisi cum ascendisset ad Patrem? Sed nec sic, qui vellet, desipere sineretur. Leguntur enim etiam feminae post resurrectionem antequam ad Patrem ascenderet, tetigisse Jesum, in quibus erat etiam ipsa Maria Magdalene, narrante Matthaeo quod occurrerit illis Jesuest, sed a Matthaeo verum dictum. Restat ergo ut aliquod in his verbis lateat sacramentum; quod sive inveniamus, sive invenire minime valeamus, inesse tamen nullo modo dubitare debemus. Aut ergo sic dictum est, Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum, ut in illa feminisi cum ascendisset ad Patrem: aut sic in se credi voluit Jesus, hoc est, sic se spiritualiter tangi, quod ipse et Pater unum sint. Ejus quippe intimis sensibus quodammodo ascendit ad Patrem, qui sic in eo profecerit ut Patri agnoscat aequalem:
Abbreviated transcription (Latin):
uit: Dicit ei iħs. Noli me tangere: nondum enim as¬
cendi ad patrem meum. Uade autem ad fr̃s meos: &
m eum. & dm̃ uestrum. Est in hisuerbis qđ breuit᷑
quidem. s tam̃ actentius ꝑtractare debeamꝰ. Iħs qͥp¬
pe mulierem que illum magistrum agnouit & ap¬
pellauit cum hec ei responderet fidem docebat: &
hortolanus ille in eiuscorde tamquã in horto suo. gra¬
nũ sinapis seminabat. Quid est ergo nolime tangere.
Et tamquam huiꝰ ꝓhibitionis causa quereretur: adiũ¬
ait. Nondum enim ascendi ad patrem meum. Qͥa ẽ
hoc: Si stans in t̾ra non tangitur. sedens in celo quo¬
modo ab homine tangeretur Quicerce antequam
ascenderet discipłis se tangendũ obtulit dicens: sic̃
lucas euanglista testatur. Palpate & uidete: quia
sp̃s carnem & ossa ñ habet: sicut me uidetis habere.
Uel quando dix̃ discipło thome Infer digitum tuum huc.
& uide manus meas: & affer manũ tuam. & mit¬

Expanded text:
3. « Dicit ei Jesus: Noli me tangere, nondum enim as3. « Dicit ei Jesus: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum: vade meum, et Deum vestrum. Est in his verbis quod breviter quidem, sed tamen attentius pertractare debeamus. Jesus quippe mulierem quae illum magistrum agnovit et appellavit, cum haec ei responderet, fidem docebat; et hortulanus ille in ejus corde tanquam in horto suo granum sinapis seminabat. Quid est ergo: Noli me tangere? Et tanquam hujus prohibitionis causa quaereretur, adjunxit, nondum enim ascendi ad Patrem meum. Quid est hoc? Si stans in terra non tangitur, sedens in coelo quomodo ab hominibus tangeretur? Qui certe antequam ascenderet, discipulis se tangendum obtulit dicens, sicut Lucas evangelista testatur, Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere : vel quando dixit discipulo Thomae, Infer digitum tuum huc, et vide manus meas, et affer manum tuam, et mit
Abbreviated transcription (Latin):
sustulisti eum. dicito michi ubi posiuisti eum: &. ego¬
eum tollam. Dicit enħs. Maria conuers a illa: dicitei. Rab¬
boni: qđ̃ dicitur magister. Nemo calumpnietur mu¬
lieri qd hortolanum dixerit dñm: & iħm magistrũ.
bienim rogabat: hic agnoscebat. Ibi honorabat homi¬
nem a quo beneficium postulabat. hic recolebat docto¬
rem aquo discernere humana & diuina discebat. Ap¬
pellabat dñm cuiꝰ ancilla ñ erat: ut ꝑ eum ꝑueniret
acd dñm cuius erat. Alitergͦ dñm dixit. sustulerunt do¬
minum meum: aliter autem. dñe si tu sustulisti illum.
Nam & ꝓpħe appellauerunt dños eos qui homines erãt.
s aliter illum de quo scriptum ẽ. dñs nom̃ eius. S ista
mulier que iam fuerat conuersa retrorsum. ut uidẽt
iħm: quanto eum putauit ẽẽ hortolanum. & cum illo
utiq loqueb atur. quomodo rursus conuersa dicitur. ut
ei diceret rabboni. nisi quia tunc conuersa corpore qđ
non erat putauit. nunc corde conuersa qđ erat cogno

Expanded text:
isti eum, et egoeum tollam. Dicit ei Jesus: Maria. Conversa illa dicit ei, Rabboni; quod dicitur Magister. » Nemo calumnietur mulieri quod hortulanum dixerit dominum, et Jesum Magistrum. Ibi enim rogabat, hic agnoscebat: ibi honorabat hominem a quo beneficium postulabat; hic recolebat doctorem a quo discernere humana et divina discebat. Appellabat dominum cujus ancilla non erat, ut per eum perveniret ad Dominum cujus erat. Aliter ergo Dominum dixit, Sustulerunt Dominum meum; aliter autem, Domine, si tu sustulisti eum. Nam et Prophetae appellaverunt dominos eos qui homines erant; sed aliter illum de quo scriptum est, Dominus nomen ei . Sed ista mulier quae jam fuerat conversa retrorsum ut videret Jesum, quando eum putavit esse hortulanum, et cum illo utique loquebatur, quomodo rursus conversa dicitur, ut ei diceret, Rabboni; nisi quia tunc conversa corpore, quod non erat, putavit, nunc corde conversa, quod erat agnovit?
Abbreviated transcription (Latin):
At illa putans eos interrogasse nescientes. caiusas
ꝓdidit lacrimarum. Qua tulerunt in qͥt dnmn
meũ. Dñm suũ uocans dñi siu corpus examime. a
toto partem significans: sicut om̃s confitemur ihm
tum. cum sola eius sepulta sit caro. Et nescio inquit
ubi posuerunt eum. hec erat causa maior dolorisi
quia nesciebat quo iret ad consolandum dolorem. s
hora iam uenerat. qua id qđ nuntiatum quodãmo¬
do fuerat. ab angłis flere ꝓhibentib⁊ gaudiũ succe¬
deret fletib. Deniq cum hec dixisset᷑ conuersare
trorsum. uidit iħm stantem: & ñ sciebat quia ih̃s
ẽ. dicit ei iħs. Mulier qͥd ploras: Quẽ queris: Iuaex

Expanded text:
At illa eos putans interrogasse nescientes, causas At illa eos putans interrogasse nescientes, causas prodidit lacrymarum: Quia tulerunt, inquit, Dominum meum. Dominum suum vocans, Domini sui corpus exanime, a toto partem significans: sicut omnes confitentur Jetum, cum sola ejus sepulta sit caro. Et nescio, inquit, ubi posuerunt eum. Haec erat causa major doloris, quia nesciebat quo iret ad consolandum dolorem. Sed hora jam venerat qua id quod nuntiatum quodammodo fuerat ab angelis flere prohibentibus, gaudium succederet fletibus. Denique cum haec dixisset, conversa est retrorsum, et vidit Jesum stantem, et nesciebat quia Jesus est. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tum & discipłis ipsa nuntiauerat. & illi ad monum̃¬
tum uenerant. & ñ solum intuendo s etiam intran¬
do corpus dñi quesierant. nec inuenerant. Quid g sibi
uult qđ ista cum fleret. rursus in monumentum in¬
clinata ꝓspexit : Ntrum qđ̃ nimium dolebat. nec
sius nec illoꝵ oculis facile putabat esse credendum:
Anpotius diuino instinctu in animo eus effectum ẽ
ut ꝓspiceret.: Pspexit enim. & uidit duos angłos
in albis sedentes. unum ad caput. & unum ad pedes¬
put. ad pedes alter sedebant: Anqm̃ quigrede anglĩ
dicuntur. latine sunt nuncĩ. istomodo xp̃i euangli¬
um uelut a capite usq ad pedes. abinitio usq infi¬
nem significabant esse nuntiandum. Dicunt et
illi. Mulier quid ploras: Dicit eis. Quia tulerunt do¬
minum meum: & nescio ubi posuert̃ eum. angli
lacrimas ꝓhibebant. Ubi quid aliud quam futurũ
quodammodo gaudium nuntiabant: Ita enim
dixerunt. Quid ploras: Ac si dicerent. Porare noli

Expanded text:
tum et discipulis ipsa nuntiaverat, et illi ad monumetum et discipulis ipsa nuntiaverat, et illi ad monumetum venerant, et non solum intuendo, sed etiam intrando corpus Domini quaesierant, nec invenerant. Quid sibi ergo vult quod ista cum fleret, rursum in monumentum inclinata prospexit? Utrum quod nimium dolebat, nec suis nec illorum oculis facile putabat esse credendum? An potius divino instinctu in animo ejus effectum est ut prospiceret? Prospexit enim, Et vidit duos angelos in albis, sedentes, unum ad caput ad caput, ad pedes alter sedebat? An quoniam qui Graece angeli dicuntur, Latine sunt nuntii, isto modo Christi evangelium velut a capite usque ad pedes, ab initio usque ad finem significabant esse nuntiandum? Dicunt ei illi: Mulier, quid ploras? Dicit eis: Quia tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum. Angeli lacrymas prohibebant, ubi quid aliud quam futurum quodammodo gaudium nuntiabant? Ita enim dixerunt Quid ploras? ac si dicerent: Plorare noli.
Abbreviated transcription (Latin):
ublatum esse dñm de monumento. discipłis
eius petro & iohi nuntiauerat maria magda¬
lene quo illi uenientes inuenerunt sola linte¬
amina quib corpus fuerat inuolutum. &ẜ quid aliud
credere potuerunt. nisi qđ illa dixerat: quod etiamip¬
sa credidat: Abierunt gͦ iterum ad semetipsos discipli
idest ubi habitabant & unde ad monumentũ eucur¬
pexant. Mlaria autem stabat admonunentum foris
plorans iliris enum redeuntib. insirimore sexi faro
eo deuniloeo fortior figehat affectus: ce oculi quidn
quesierant ae ñ inuenerant lacrimis iamuacadant
amnplous dolentes q đ fuerat ablatus de moniantontia
ql tuerat occisus in ligno: qm̃ magisritanti cu uuieiõ
uita subtracta fuerat: nec memoria remane siauleis¬
nebat itaq ad monumentũ iam dolor ist mulierẽ
Dum ergo fleret inclinauit se: &. ꝓsperat it ia noulierẽ¬
tum. Curhoc fecerit nescio. Non enim nesciebat uuon
esse iam quem querebat. quando quidem incde subla¬

Expanded text:
ublatum esse Dominum de monumento discipulis ejus Petro et Joanni nuntiaverat Maria Magdalene; quo illi venientes invenerunt sola linteamina quibus corpus fuerat involutum. Et quid aliud credere potuerunt, nisi quod illa dixerat, quod etiam ipsa crediderat? Abierunt ergo iterum ad semetipsos discipuli id est, ubi habitabant, et unde ad monumentum cucurrerant; Maria autem stabat ad monumentum foris plorans. Viris enim redeuntibus, infirmiorem sexum in eodem loco fortior figebat affectus; et oculi qui Dominum quaesierant, et non invenerant, lacrymis jam vacabant, amplius dolentes quod fuerat sublatus de monumento, quam quod fuerat occisus in ligno, quoniam magistri tanti, cujus eis vita subtracta fuerat, nec memoria remanebat. Tenebat itaque ad monumentum jam dolor iste mulierem. Dum ergo fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum. Cur hoc fecerit, nescio; non enim nesciebat non ibi esse jam quem quaerebat, quando quidem inde subla
Abbreviated transcription (Latin):
tantum. siue etiam tangendo. uiderit & credidit. illud qd̾
sequitur magis gentu m fidem p̃dicat. atq cõmendat
Beati qui ñ uiderunt & crediderunt. Preteriti temporis
usus ẽ uerbis: tamquam ille qui qđ erat futurũ in suano¬
uerat p̃destinatione iam factum. S iam sermo iste a pli

Expanded text:
tantum, sive etiam tangendo viderit et crediderit, illud quod tantum, sive etiam tangendo viderit et crediderit, illud quod sequitur, magis gentium fidem praedicat atque commendat. Beati qui non viderunt, et crediderunt. Praeteriti temporis usus est verbis, tanquam ille qui quod erat futurum in sua noverat praedestinatione jam factum. Multa quidem et ali
Abbreviated transcription (Latin):
Uidebat tangebatq hominem. & conficebatur dm̃ quẽ
ñ uidebat neq tangebat: s ꝑ hoc qđ uidebat atq tange¬
bat. illud iam remota dubitatione credebat. Dicit ei iħs.
Quia uidisti me credidisti. Non ait tetigisti me s uidistime:
qm̃ generalis quod am modo sensus est uisus. Nam ꝙ ꝑ a
lios quatuor sensus nominari solet. uelut cum dicimus
audi & uide quam bene sonet. olfa & uide quã bene ole¬
at. gusta & uide quam bene sapiat: tange & uide quã
bene caleat. Ubiq sonuit uide: cum uisus ꝓprie ñ ne¬
getur ad oculos ꝑtinere. Unde & hic ipse dñs. Infer in¬
quit digitum tuum huc: & uide manꝰ meas. Quid aliud
ait. quam tange & uide: Nec tam̾ ille oculos habebat
in digito. Ergo siue intuendo. sue etiam tangendo. quia
iudisti me inquit credidisti: quamuis diei passit. ñ ausũ
fuisse discipłm tangere. cum se offerret ille tangendũ
Non enim scriptũ est.: & tecigit thonsitis S siue aspitiendo

Expanded text:
idebat tangebatque hominem, et confitebatur Deum quem non videbat, neque tangebat. Sed per hoc quod videbat, atque tangebat, illud jam remota dubitatione credebat; dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Non ait Tetigisti me, sed vidisti me, quoniam generalis quodammodo sensus est visus. Nam et per alios quatuor sensus nominari solet, velut cum dicimus: Audi et vide quam bene sonet, Olfac et vide quam bene oleat, Gusta et vide quam bene sapiat, Tange et vide quam bene caleat. Ubique sonuit vide, cum visus proprie non negetur ad oculos pertinere. Unde et hic ipse Dominus: Infer, inquit, digitum tuum, et vide manus meas. Et quid aliud ait quam tange et vide? nec tamen oculos ille habebat in digito. Ergo sive intuendo, sive etiam tangendo. Quia vidisti me, inquit, credidisti, quamvis dici posset, non ausum fuisse discipulum tangere cum se offerret ille tangendum. Non enim scriptum est: Et tetigit Thomas, sed sive aspiciendo
Abbreviated transcription (Latin):
paucissimis uerbis int̾positis. ait. Qui ergo soluerit
unum de mandatis istis minimis. & docuerit sic ho¬
mines minimꝰ uocabitur in regno celorum. Qui au
gno celoꝵ.Iste gͦ poterit ꝑtinere ad numerum pisciũ
magnorum. Alinimꝰ autem ille qui soluit factis qđ
docet uerbis. intalieccłia potest esse. qualem significat
piscium pͥma illa captura habens bonos & malos
quia & ipsadicitur regnum celorũ ꝓpter qđd ait. Si¬
mile ẽ regnũ celoꝵ sagene misse in mare. & ex om̃i
genere piscium congreganti. Ubi uult intelligi etiã
bonos& malos. qͣs dicit in littore. idest in fine scli se¬
parandos. Deniq ut ostenderet istosminimos reꝓbosẽe.
qui docent bona loquendo. que soluunt maleuiuendo.
nec quasi minimos inuita eterna futuros. s om̃ino ibi
ñ futuros: cum dixisset muimꝰ uocabitur in regno celo¬
rum. continuo subiecit. Dico enim uobis. quia nisi ha¬

Expanded text:
paucissimis verbis interpositis ait, Qui ergo solverit paucissimis verbis interpositis ait, Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorgno coelorum . Iste ergo poterit pertinere ad numerum piscium magnorum; minimus autem ille, qui solvit factis quod docet verbis, in tali Ecclesia potest esse, qualem significat piscium prima illa captura, habentem bonos et malos, quia et ipsa dicitur regnum coelorum, propter quod ait: Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare, et ex omni genere piscium congreganti , ubi vult intelligi etiam bonos et malos, quos dicit in littore vel in fine saeculi separandos. Denique ut ostenderet istos minimos reprobos esse, qui docent bona loquendo, quae solvunt male vivendo, nec quasi minimos in vita aeterna futuros, sed omnino ibi non futuros, cum dixisset: Minimus vocabitur in regno coelorum , continuo subjecit: Dico autem vobis quia nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
uersario concordatur: ut uiuficante sp̃u littera non
occidat. s qd ꝑ litteram iubetur sp̃u ad iuuante com¬
pleatur: & siquid minusfit remittatur. Om̃s ergo
ad istam grãm ꝑtinentes hoc numero figurantur.
idest figurate significantur: qui numerus ter habet
etiam quinquagenariũ numerũ. & insuꝑ ipsa tria.
ꝓpt̃ misterium trinitatis. Quinquagenariꝰ autem
multiplicatis septem ꝑ septem. & unius ad iectione
cõpletur. Nam septies septem: fiunt quadraginta no¬
uem. Unus autem additur. ut eo significetur unũ
tur. Et nouimꝰ sp̃m sc̃m post ascensionem dñi qͥnqͣ¬
gesimo die missũ. quem discipłĩ uissist̃. expectare ꝓ¬
missum. Nongͥ frustra dicti sunt hii pisces & tot &¬
tanti idest. & centum. qͥnquaginta tres & magni
Sic enim scriptum ẽ. & traxit rete in terram plenu̾
nilegem soluere s implere. daturus utiq spm̃ ꝑ quem
lex posset impleri. tamquã septem additurꝰ ad decẽ.

Expanded text:
versario concordatur; ut vivificante Spiritu littera non versario concordatur; ut vivificante Spiritu littera non occidat, sed quod per litteram jubetur, Spiritu adjuvante compleatur, et si quid minus fit, remittatur. Omnes ergo ad istam gratiam pertinentes, hoc numero figurantur, hoc est figurate significantur. Qui numerus ter habet etiam quinquagenarium numerum, et insuper ipsa tria propter mysterium Trinitatis: quinquagenarius autem multcompletur. Nam septies septem fiunt quadraginta novem. Unus autem additur, ut eo significetur unum tur. Et novimus Spiritum sanctum post ascensionem Domini quinquagesimo die missum, quem discipuli jussi sunt exspectare promissum . Non igitur frustra dicti sunt hi pisces et tot et tanti, id est, et centum quinquaginta tres, et magni. Sic enim scriptum est: Et traxerunt rete in terram, plenum Legem, sed implere, daturus utique Spiritum per quem Lex posset impleri, tanquam septem additurus ad decem;
Abbreviated transcription (Latin):
bit illum sp̃s timoris dñi. Quid in apocalipsuohis ñ¬
tenaria u̾niꝰ sp̃s̃ sicappellata ẽ. ab eodem spũ qui
seribenti affuit: ut septem sp̃s dicerentur. Cum ita¬
dit. fiunt decem & septem. qͥnumerꝰ ab uno usq
ad seipsum cõputatis om̃ib erescens. ad centũ
qͥnquaginta trespuenit. Ad unũ em̃ si adicias duo:
funt utiq tres. hissi adicias tres & quatuor. fiuint om̃s¬
decem. Deinde si addas om̃s numeros quisecuntur us¬
q ad decem & septem. ad supradictum numerũ sũma
ꝑducitur: idest si addecem quo ab uno usq ad quatu
orꝑueneras. addas quinq. & fiunt quindecim. his
ti octo. his addas octo & nouẽ. & decẽ. & fiant. qͥnqua¬
ginta quinq. his addas. undecim. & duodecim. & tre¬
mero adde illum quirestat de quo agitur. id est .x
tũ modo. centũ quinquaginta tres. sci. ad uitã resur¬
ꝑtinentium sp̃s. quagr̃a cum lege dei tamquã cũ ad¬

Expanded text:
bit illum spiritus timoris Dei . Quid in Apocalypsi? nonbit illum spiritus timoris Dei . Quid in Apocalypsi? nontenaria unius Spiritus sic appellata est ab eodem Spiritu, qui scribenti adfuit, ut septem spiritus dicerentur. Cum itadit, fiunt decem et septem: qui numerus ab uno usque ad seipsum computatis omnibus crescens, ad centum quinquaginta tres pervenit. Ad unum enim si adjicias duo, fiunt utique tres; his si adjicias tres et quatuor, fiunt omdecem. Deinde si addas omnes numeros qui sequuntur, usque ad decem et septem, ad supradictum numerum summa perducitur. Id est, si ad decem quo ab uno usque quatuor perveneras, addas quinque, et fiant quindecim; his ti octo, his si addas octo, et novem et decem, et fiant quinquaginta quinque; his si addas undecim et duodecim et tremero adde illum qui restat de quo agitur, id est, detummodo centum quinquaginta tres sancti ad vitam resurtinentium: qua gratia cum Lege Dei tanquam cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
rio numero additꝰ septenarius.Isto quippe numero
id est septenario significari sp̃m scm̃: aduercenda lute¬
rarum scãrum documenta testantur. Nempe enim
tio nisiin die septimo: Nonenim scificauit as pͥ
mum diem in quo fecit lucem. aut scđm inquo fir¬
mamentum. aut terciũ inquo discreuit mareat᷑¬
ra & t̾raherbam lignũq ꝓduxit. aut quartũ inqͥ
sidera sunt creata. aut quintum. inquo animalia
que inaquis uiuunt. & in aere uolitant aut sextũ.
inquo t̾restris anima uiuat. & ipsehomo: s sẽifica¬
uit diem septimum. inquo requieuit ab oꝑib sius.
Conuenient̃ gͥ septenario numero: significatur po¬
sẽo. Ysaias etiã ꝓpħa. Requiescet inquit in eo : sp̃o dei
Cumq deinceps cõmendans oꝑe uel munere septe¬
nario: sp̃s inquit sapientie & intellectus. sp̃s consi¬
lũ & fortitudinis. sp̃õ scientie & pietatis. & implo¬

Expanded text:
rio numero additur septenarius. Isto quippe numero, rio numero additur septenarius. Isto quippe numero, id est septenario, significari Spiritum sanctum, advertenda Litterarum sacrarum documenta testantur. Nempe enim tio, nisi in die septimo? Non enim sanctificavit Deus diem primum, in quo fecit lucem; aut secundum, in quo firmamentum; aut tertium, in quo discrevit mare a terra, et terra herbam lignumque produxit; aut quartum, in quo sidera sunt creata; aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt et in aere volitant; aut sextum, in quo terrestris anima viva et ipse homo: sed sanctificavit diem septimum, in quo requievit ab operibus suis . Convenienter igitur septenario numero significatur s. Isaias etiam propheta, Requiescet, inquit, in eo Spiritus Dei: eumque deinceps commendans opere vel munere septenario, Spiritus, inquit, sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et imple
Abbreviated transcription (Latin):
tii tamquam centum es centum qua in iũmi centena¬
rla oumerus adderteram transt Postremo iullapis¬
coatione numer onseiuen noner prunit᷑ tanq uulap¬
eior sunt multiplicati sunt suꝑ numerumm hielero
Nonsunt aliqui suꝑ numerũ s certus est num auo
dentum quinquaginta tres cuiꝰ numeri ratio dasas
nuiante reddenda est. Sienim numerũ conctitu ass
quilegem significet: qͥd erunt nisi decem: Pecalogu
o ꝓpe leg is ia est decem notissima ila p̾cepta. aigto
dei diuab lapideis tabulio fuisse conseripta. certusimũ¬
est nobis. Sy lexquando non adiuuat gra p̃uaricatret
faciti & tancum modo in litcera ẽ Propter hoc eni ma¬
& une ait a pło. Littera occidit sp̃s autem iuuificat. ac¬
cedat ergo adlateram sp̃õ: ne occidat latera. quem
ñ uuuficat sp̃s. S ut oꝑemꝰ p̃cepta legis. non uirib
nr̃is. s munere saluatoris. Cum autem accedit aci
legem gr̃a id est adlitteram sp̃s.: quodam modo dena¬

Expanded text:
tii, tanquam centum et centum; quia in summa centenatii, tanquam centum et centum; quia in summa centenarii numerus ad dexteram transit. Postremo in illa piscatione numerusutus sum; multiplicati sunt super numerum : hic vero non sunt aliqui super numerum, sed certus est numerus centum quinquaginta tres; cujus numeri ratio Domino adjuvante reddenda est. 8. Si enim numerum constituamus qui Legem significet, quid erunt nisi decem? Decalogum quippe Legis, id est, decem notissima illa praecepta digito Dei duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta certissimum nobis est . Sed Lex quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quem non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta Legis, non viribus nostris, sed munere Salvatoris. Cum autem accedit ad Legem gratia, id est, ad litteram spiritus, quodammodo dena
Abbreviated transcription (Latin):
ad sub mergendam ꝓpe modum disciplinam intrat eum
runt rete in dexteram partem: & iam non ualebant ilus
trahere a multitudine piscium. Quid est & iam ñ uale¬
bant illud trahere. nisi quia illi quiꝑtinent adresurreo¬
tionem uite. id est ad dexteram. & intra. xp̃iani nominiꝰ
retia tenentur ñ nisu inlittore. idest infine scłi cum resur¬
rexerint apparebunt: Ideo non ualuert᷑ sic trahere retia.
ut ui nauem refunderent quos ceꝑant pisces sieut de ulis
factum est. quib rece difruptum. & naucłẽ p̃sse sunt
Habet autem istos dextros eccłia post finem uite huiꝰ
in somno pacis. uelut in ꝑfundo latentes.: donec ad lutꝰ
rete ꝑueniat. quo trahebatur. quasi acubitis ducentiꝰ
Qđ autem illie duab nauicłis ꝓpter curcumcisonem ꝙ p̃¬
putium hoc isto loco ducentis cubitis existimo figuratũ
ꝓpter utriusꝙ generis electos & circumcifionis & p̃pu¬

Expanded text:
ad submergendam propemodum disciplinam intrat cum ad submergendam propemodum disciplinam intrat cum runt rete in dexteram partem, et jam non valebant illud trahere a multitudine piscium. Quid est, jam non valebant illud trahere, nisi quia illi qui pertinent ad resurrectionem vitae, id est ad dexteram, et intra christiani nominis retia defunguntur, nonnisi in littore, id est in fine saeculi cum resurrexerint, apparebunt? Ideo non valuerunt sic trahere retia, ut in navem refunderent quos ceperant pisces; sicut de illis omnibus factum est, quibus rete disruptum, et naviculae pressae sunt. Habet autem istos dextros Ecclesia post finem vitae hujus in somne pacis, velut in profundo latentes, donec ad littus rete perveniat quo trahebatur, quasi a cubitis ducentis. Quod autem illic duabus naviculis, propter circumcisionem et praeputium; hoc isto loco ducentis cubitis existimo figuratum, propter utriusque generis electos, et circumcisionis et praepu
Abbreviated transcription (Latin):
cauit uocatos. hic resuscitatos. Ibi retia non mittunt᷑
in dexteram. ne solos significent bonos. nec insinistrã
ne solos malos. s indifferent᷑. lax ate inquit retia ur̃a
in capturam. ut ꝑmixtos intellegamꝰ bonos& malos.
Hic autem mittite inquit in dexteram nauigii rete:ut
significaret eos quistabunt ad dexteram solos bonos.
Ibi rete ꝓpter significanda scismata rumpebatur. hicuͦ
qm̃ tunc iam in illa sumina pace scõrum nulla erunt
scismata ꝑtinuit ad euangłistam dicere. & cum tanti
essent. id est tam magni non est scissum rete: tamquam
illud respiceret. ubi scissum est. & in illius mali cõparatio¬
ne cõmendaret hocbonum. Ibi capta est piseium multitudo
tanta. ut impleta duo naiuigia mergerentur. idest in
sub mersionem p̃merentur. Non enim mersa sunt: s ta¬
m̃ ꝑiclitata. Unde enim existunt in eccłia tanta quege¬
mimꝰ nisi cum tante multitu dini obsisti ñ potest. que

Expanded text:
cavit vocatos, hic resuscitatos. Ibi retia non mittuntur cavit vocatos, hic resuscitatos. Ibi retia non mittuntur in dexteram, ne solos significent bonos, nec in sinistram, ne solos malos; sed indifferenter, Laxate, inquit, retia vestra in capturam, ut permixtos intelligamus bonos et malos: hic autem, inquit, Mittite in dexteram navigii rete, ut significaret eos qui stabant ad dexteram, solos bonos. Ibi rete propter significanda schismata rumpebatur: hic vero quoniam tunc jam in illa summa pace sanctorum nulla erunt schismata, pertinuit ad Evangelistam dicere, Et cum tanti essent, id est, tam magni, non est scissum rete; tanquam illud respiceret ubi scissum est, et in illius mali comparatione commendaret hoc bonum. Ibi capta est multitudo piscium tanta, ut impleta duo navigia mergerentur , id est, in submersionem premerentur: non enim mersa sunt, sed tamen periclitata. Unde enim existunt in Ecclesia, tanta quae gemimus; nisi cum tantae multitudini obsisti non potest, quae
Abbreviated transcription (Latin):
catione significauit eccłiam. qualiter nunc fit. Quod aut̃
illud fecit ininitio p̃dicationis sue. hoc uero post resur¬
rectionem suam. hinc ostendit illam capturã piscium
bonos & malos significare. quos nc̃habet eccłia: istã
uero tantum modo bonos quos habebit in eternum.
completa in fine huiꝰ scłi resurrectione mortuorum
Deniq ibi ihesus non sicut hic in littore stabat. quando
iussit pisces capi: s ascendens in unam nauem que
erat symonis rogauit eum a t̾ra reducere pusillum.
& in ea sedens docebat turbas. Ut cess auit autem loqͥ:
dixit ad symonem. Duc in altum: & laxate retia ur̃a
in capturã. Et illic qđ captum ẽ piscium in nauicłis fu¬
it.: ñ sicut hie rete extraxert᷑ in t̾ram. his signis ꝙ siqua
alia potuerint repꝑiri: ibi eccłia in hoc secło. hic uero
in fine scłi figurata ẽ. Ideo illud ante. hoc autem post
resurrectionem dñi factum ẽ: quia ibi nos xp̃s signifi¬

Expanded text:
catione significavit Ecclesiam qualiter nunc sit. Quod autem catione significavit Ecclesiam qualiter nunc sit. Quod autem illud fecit in initio praedicationis suae, hoc vero post resurrectionem suam, hinc ostendit illam capturam piscium, bonos et malos significare, quos nunc habet Ecclesia; istam vero tantummodo bonos, quos habebit in aeternum, completa in fine hujus saeculi resurrectione mortuorum. Denique ibi Jesus non sicut hic in littore stabat, quando jussit pisces capi; sed ascendens in unam navim quae erat Simonis, rogavit eum ut a terra reduceret pusillum; et in ea sedens docebat turbas. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Et illic quod captum est piscium in naviculis fuit, non sicut hic rete extraxerunt in terram. His signis et si qua alia potuerint reperiri, ibi Ecclesia in hoc saeculo, hic vero in fine saeculi figurata est: ideo illud ante, hoc autem post resurrectionem Domini factum est; quia ibi nos Christus signifi
Abbreviated transcription (Latin):
tum quinquaginta trib. Et cum tanti essent: non est
scissum rete. hoc ẽ magnum sacramentum in magno io¬
hannis euangłio: & ut uehementiꝰ cõmendaretur. loco
ultimo scriptum. Quod ergo septem discipłi fuerunt in
istapiscatione. petrus & chomas. & nathanael & duo filii
zebedei. & alii duo quorum nomina tacentur: isto suo sep¬
tenario numero. finem significant temporis. Uniuer
sum quippe: septem dieb uoluitur temp̃. Ad hoc ꝑtinet
qđ mane facto iħs stetit in littore. quia etiam litus finis
est maris: & ideo finem significat scłi. Eundem finem scłi
ostendit. & qđ pecrus rete extrayit int̾ram. hoc est inlitꝰ.
qđ ipse dñs aꝑuit. ubi alio quodam loco de sagena in mare
missa. similitudinem dedit: & eam trahunt inqͥt ad liitꝰ.
qđ littus qͥdesset exponens ait. qđ erit in consũmatione
scłi. S illa uerbi est: non rei geste parabola. Re autemges¬
ta sicut hoc loco. qualit̃ in scłi fine futura sit: ita dñs alia pis¬

Expanded text:
t, usque Et cum tanti essent, non est scissum rete. Hoc est magnum sacramentum in magno Joannis Evangelio, et ut vehementius commendaretur, loco ultimo scriptum. Quod ergo septem discipuli fuerint in ista piscatione, Petrus, et Thomas, et Nathanael, et duo filii Zebedaei, et alii duo quorum nomina tacentur, isto suo septenarisum quippe septem diebus volvitur tempus. Ad hoc pertinet quod mane facto Jesus stetit in littore; quia etiam littus finis est maris, et ideo finem significat saeculi. Eumdem finem saeculi ostendit et quod Petrus rete extraxit in terram, hoc est in littus. Quod ipse Dominus aperuit, ubi alio quodam loco de sagena in mare missa similitudinem dedit: Et eam trahunt, inquit, ad littus. Quod littus quid esset exponens, ait: Sic erit in consummatione saeculi . 7. Sed illa verbi est, non rei gestae parabola: re autem gesta, sicut hoc loco qualiter in saeculi fine futura sit, ita Dominus alia pis
Abbreviated transcription (Latin):
tempus aliud unde uiueret ñ uiuenit: S respondebit qͥ spĩa.
& cur ñ inuenit. cum dñs ꝓmiserit dicens. querite pͥmũ
regnum & iusticiam dei. & hec om̃ia apponent᷑ uobis: ꝓr¬
sus etiamsic dĩs qđ ꝓmisit impleuit. Nam quis aliuspis¬
ces qui caꝑentur opposuit. qui ñ ob aliud credendꝰ est eis
ingessisse penuriam. qua compellerentur ire piscatum.
nisi dispositum uolens exhibere miracłm. ut simul & p̃¬
dicatores e uangłii sui pasceret. & ipsum euangłium
tanto sacramento qđ erat de numero piscium cõmenda¬
turꝰ augeret. de quare etiam nos qđ ipse apposuerit: di¬
cere iam debemꝰ Dicit ergõ symon petrus. Uado piscari.
Dicunt ei qͥ cũ illo erant. Uenimꝰ & nos tecum. Et exierunt
& ascendert̃ in nauem: & illa nocte nichil prendidert᷑.
Mane autem facto. stetit iħs in littore: non tamꝰ cognoue¬
runt discipłi. quia iħs est. Dicit gͦ eis iħs. Pueri: num¬

Expanded text:
tempus aliud unde viveret, non invenit? Sed respondebit quispiam: tempus aliud unde viveret, non invenit? Sed respondebit quispiam: Et cur non invenit, cum Dominus promiserat dicens: Quaerite regnum et justitiam Dei, et haec omnia apponentur vobis ? Prorsus etiam sic Dominus quod promisit implevit. Nam quis alius pisces qui caperentur apposuit? qui non ob aliud credendus est eis ingessisse penuriam qua compellerentur ire piscatum, nisi dispositum volens exhibere miraculum: ut simul et praedicatores Evangelii sui pasceret, et ipsum Evangelium tanto sacramento quod erat de numero piscium commendaturus augeret. De qua re etiam nos quod ipse apposuerit, dicere jam debemus. 5. Dicit ergo Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei qui cum illo erant: Venimus et noet ascenderunt in navim; et illa nocte nihil prendiderunt. Mane autem facto stetit Jesus in littore: non tamen cognoverunt discipuli quia Jesus est. Dixit ergo eis Jesus: Pueri, num
Abbreviated transcription (Latin):
autem: nullius hoꝵ usus sum. Satis gͥ aꝑtum est
non imꝑatum. s inpotestate apłis positum. ut aliun¬
de ñ uiuerent nͥ ex euangłio: & ab eis quib euangłi¬
um p̃dicando seminabant sp̃ĩtalia. carnalia mete¬
rent. hoc est carnis huius sustentacłm sumerent:
ꝙ tamquam milites xp̃i stipendium debitũ accipe
gus. paulo suꝑus dehac re dixerat. Quis militat su¬
isstipendiis umquam: Quod tam̃ ipse faciebat: qͥa
plus illis om̃ib laborabat. Si ergo beatꝰ paulus ut ea
potestate quam ꝓfecto cum ceteris euangłii p̃dica¬
torib habebat ñ cum ceteris uteretur. s suo stipen¬
dio militaret. negentes a nomine .xp̃i penitꝰ alie¬
nas. doc̾trina eius quasi uenalis offenderet alit̾
educatꝰ artem quã ñ nouerat didicit. ut dum suis
manib transigitur doctor nullus grauaretur au¬
ditor: quantomagis beatus petrus. qui iampis¬
cator fuerat. qđ nouerat fecit. si ad presens illud

Expanded text:
autem nullo horum usus sum . Satis igitur apertum est, autem nullo horum usus sum . Satis igitur apertum est, non imperatum, sed in potestate apostolis positum, ut aliunde non viverent, nisi ex Evangelio, et ab eis quibus Evangelium praedicando, spiritalia seminabant, carnalia meterent, hoc est, carnis hujus sustentaculum sumerent, et tanquam milites Christi stipendium debitum accipergius paulo superius de hac re dixerat. Quis militat suis stipendiis unquam ? quod tamen ipse faciebat, quia plus illis omnibus laborabat. Si ergo beatus Paulus ut ea potestate, quam profecto cum caeteris Evangelii praedicatoribus habebat, non cum caeteris uteretur, sed suo stipendio militaret, ne gentes a nomine Christi penitus alienas, doctrina ejus quasi venalis offenderet, aliter educatus, artem quam non noverat didicit, ut dum suis manibus transigitur doctor, nullus gravaretur auditor; quanto magis beatus Petrus, qui jam piscator fuerat, quod noverat fecit, si ad praesens illud
Abbreviated transcription (Latin):
pletum est qđait plus om̃ib illis laboraui. & ad unx̃.¬
ñ ego autem. s grã dei mecum: ut hoc quoq appare¬
at deigr̃e deputandũ. qđ & animo & corpore poterat
usq ad eo plus illis om̃ib laborare. ut neq cessaret ab
euangłio p̃dicando. neq tam̾ ex euangłio sic̃ illi sus¬
tentaret hanc uitam. cum id ꝑ totgentes in quib xp̃i
nom̃ ñ fuerat ꝓpħatum. multolatius atq fertiliuꝰ
seminaret: ubi ostendit ex euangłio uiuendi hocẽ
uictum habendi ñ necessitatem apłis impositam.
s potestatem datam: quam potestatẽ cõmemorat
idem apls dicens. Si nos uobis sꝑitalia seminauimꝰ.:
magnum est si carnalia ur̃a metamꝰ : si alii pocesta
tis ur̃e participant. ñ magisnos .ͦS ñ sumus usi inqͥt.
hac potestate. Ꝙ paulopost. Qui altariseruiunt inꝗt:
altari compartiuntur. Sic & dñs ordinauit his qui
euangłium annuntiant. de euangłio uiuere. Ego

Expanded text:
pletum est quod ait, Plus omnibus illis laboravi; et adjunxipletum est quod ait, Plus omnibus illis laboravi; et adjunxit, Non autem ego, sed gratia Dei mecum : ut hoc quoque appareat Dei gratiae deputandum, quod et animo et corpore poterat usque adeo plus illis omnibus laborare, ut neque cessaret ab Evangelio praedicando, neque tamen ex Evangelio, sicut illi, sustentaret hanc vitam; cum id per tot gentes in quibus Christi nomen non fuerat prophetatum, multo latius atque fertilius seminaret. Ubi ostendit ex Evangelio vivendi, hoc est victum habendi, non necessitatem Apostolis impositam, sed potestatem datam. Quam potestatem commemorat idem apostolus dicens: « Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Si alii potestatis vestrae participant, non magis nos? Sed non sumus usi, inquit, hac potestate . Et paulo post: Qui altari serviunt, inquit, altari compartiuntur. Sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
atq palpandam rediuiue carnus eudentissimã
ueritarem: post inspec̾ta uulnerum loca usq
ad aplĩ thome confessionem. qui se aliter creditu¬
rum non esse p̃dixerat. post acceptum eius insuf-¬
flatione sp̃m scm. post uerba in suas aureseius
ore ꝓlata sicut misit me pater& ego mitto uos. quoꝵ
remiseritis peccata remutunt᷑ eis. & quoꝵ tenueritiꝰ
retenta sunt: subito fiuint sic̃ fuerunt. non hominum
s piscium piscatores. His ergo quos hoc mouet respon¬
dendum est. noneos fuisse ꝓhibitos arte sualicita sci¬
licet atq concessa. uictum necessariũ querere. sui a¬
płatus integritate seruata. siquando unde iuuerã.
aliud non haberent: nisi forte qͥspiam putare aude¬
bit aut dicere. apłm paulum ñ ꝑtinuisse ad eoꝵ ꝑ
fec̾tionem. qui relictis om̃ib xp̃m secuti sunt. qm̃ ne
quemquam grauaret eoꝵ quib euanglium p̾dicabat.
suum uictum suismanib transigebat. ubi magisim¬

Expanded text:
atque palpandam redivivae carnis evidentissimam atque palpandam redivivae carnis evidentissimam veritatem; post inspecta vulnerum loca, usque ad apostoli Thomae confessionem, qui se aliter crediturum non esse praedixerat; post acceptum ejus insufflatione Spiritum sanctum, post verba in suas aures ejus ore prolata, Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt : subito fiunt sicut fuerant, non hominum, sed piscium piscatores. 3. His ergo quos hoc movet respondendum est, non eos fuisse prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui Apostolatus integritate servata, si quando unde viverent aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare audebit aut dicere, apostolum Paulum non pertinuisse ad eorum perfectionem qui relictis omnibus Christum secuti sunt, quoniam ne quemquam eorum gravaret quibus Evangelium praedicabat, suum victum suis manibus transigebat : ubi magis im
Abbreviated transcription (Latin):
ueni sequere me: diceret ei petrus. ecce nos reliqͥmꝰ
om̃ia. & secuti sumꝰ te. Quid est ergo qđ nc̃ quasia¬
płatu relicto fiunt qđ fuerunt & qđ limiserunt re¬
petunt: tamquam obliti qđ audierant. nemo po¬
nens manum suam suꝑ aratrũ. & respiciensretro
aptus est regno celorum: Quod si fecissent defuncto
ihu priusquam resurrexiset amortius qđ quidẽ
non poterant qm̃ dies quo crucifixus est totos eos
tenebat atcentos usq ad eiussepulturam que an¬
te uesꝑm facta est. sequens autem dies erat sab¬
bati quando eis patrium morem seruantib oꝑa¬
riutiq ñ licebat. tercio uero die dñsresurrȩxit
eos q reuo cauit ad spem quam de illo ñ habere
iai ceperant: tamen si tunc fecissent putaremꝰ
eos illa que animos eorum occupauerat desꝑa¬
tione fecisse. Nunc uero post eum sibi desepulero
redditum uiuũ. post oblatam sius oculis & mani¬
b ñ solum uidendam. uerum etiam tangendam.

Expanded text:
veni, sequere me, diceret ei Petrus, Ecce nos dimisimus veni, sequere me, diceret ei Petrus, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te . Quid est ergo quod nunc quasi Apostolatu relicto fiunt quod fuerunt, et quod dimiserant repetunt, tanquam obliti quod audierant, Nemo ponens manum super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum ? Quod si fecissent defuncto Jesu, priusquam resurrexisset a mortuis: quod quidem non poterant, quoniam dies quo crucifixus est, totos eos tenebat attentos, usque ad ejus sepulturam, quae ante vesperam facta est; sequens autem dies erat sabbati, quando eis morem patrium servantibus, operari utique non licebat; tertio vero die Dominus resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illo non habere jam coeperant: tamen si tunc fecissent, putaremus eos illa quae animos eorum occupaverat, desperatione fecisse. Nunc vero post eum sibi de sepulcro redditum vivum, post oblatam suis oculis et manibus, non solum videndam, verum etiam tangendam
Abbreviated transcription (Latin):
tima resurrectione mortuorũ. Adhoc itaq cõmendan¬
dum ualere arbitror qđ tamquam finis ẽ int̾posit
libri. qđ esset etiam secuture narrationis. quasipeni¬
um: qđ ei quodam modo faceret eminentiorem soeu
Que narratio. incipitita. Postea manifestauit seite¬
rum iħs ad mare tiberiadis: manifestauit autem
sic. Erant simul symon petrus. & thomas quidicitꝰ
didimꝰ & nathanael qui erat achana gallee. ꝙ fili
Rebedei: & alii ex discipłis eius duo. Dicit eissimon
petrus. Uado piscari. Dicunt ei. Uenimꝰ & nos tecũ.
Queri solet de hac piscatione discipłorum: utrum re¬
dierint petr& filii ⁊ ebedei ad id qđ fuerant pͥusquã
adño uocarent᷑. Erant enĩpiscatores quando eis qux̃
Uenite post me: & faciam uos piscatores hominus
Tunc eum qͥppe illi secuti sunt. ut magisterio eiꝰ reli¬
ctis om̃ib adhererent: intantum ut cum ab eo diuẽ
ille tristis abscederet. eui dixerat. uade uendeque
habes & da pauꝑib. & habebis thesaurũ incelo. ꝙ

Expanded text:
ione mortuorum. Ad hoc itaque commendandum valere arbitror, quod tanquam finis interpositus est libri, quod esset etiam secuturae narrationis quasi prooemium, quod ei quodammodo faceret eminentiorem locum, quae narratio incipit ita: « Postea manifestavit se iterum Jesus ad mare Tiberiadis; manifestavit autem sic Erant simul Simon Petrus Didymus, et Nathanael qui erat a Cana Galilaeae, et filii Zebedaei, et alii ex discipulis ejus duo. Dicit eis Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei: Venimus et nos tecum. » 2. Quaeri solet de hac piscatione discipulorum, cur redierint Petrus et filii Zebedaei ad id quod fuerunt priusquam a Domino vocarentur: erant enim piscatores quando eis dixit, Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Tunc eum quippe illi secuti sunt, ut magisterio ejus relictis omnibus adhaererent: in tantum ut cum ab eo dives ille tristis abscederet, cui dixerat, Vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesauram in coelo; et