comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dici latẽte homicidã ultro detulerit.
et ille nõ erit. qui uidici ĩ iusto ubi la¬
teat ĩnocẽs quẽ querit occid̾e̾ in t̾rogã¬
ti iudicaui̾t eũ qui se fidei eius̃ cõmi¬
serat. nnit crimẽ falsi testĩonii et
ꝓdicoĩs dubus inc̾tusq remanebis.
an tatedo uł ꝓficẽdo tenõ eẽ dcũrũ
certus utrũq uitabis. Cur gͦ nõ facias¬
ħ. et prius ꝙͣ adiudice uẽias. ut caue¬
as ecu mẽdaciũ. Euitato eñ mẽdacõ
onĩe testiõmũ fal sũ effugies. siue om̃e
mẽdaciũ sit falsũ testĩonul. siue nõ õe.
Euitato aũt falso testĩonio qd tu esse
intlłigis nõ effugies om̃e mendaciu.
Quãto gͦ fercius quãto excellencuis
dices nec ꝓdam. nec mẽciar. Fecit ħ¬
nomĩe. firmior uoluncate. Na cũ ab
co quere̾tur homo uissu imꝑatoris̃ ꝑ
apparicores ab eo missos que ad se cõ¬
fugiente diligẽcia quãta pota̾t occłꝰ¬

Expanded text:
dici latentem homicidam ultro detulerit, dici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit, qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat? an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturum certus utrumque uitabis? cur ergo non hoc facias, priusquam ad iudicem uenias, ut caueas etiam mendacium? euitato enim mendacio omne testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium siue non omne; euitato autem falso testimonio, quod tu esse intellegis, non effugies omne mendacium. quanto ergo fortius, quanto excellentius dices: nec prodam nec mentiar! Fecit nomine, firmior voluntate: nam cum ab eo quaereretur homo jussu imperatoris per apparitores ab eo missos quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occul
Abbreviated transcription (Latin):
udisti. Dicturus gͦ es falsũ testiõniũ
et occisurus aim tuã ne occidat᷑ homi¬
cida. n usꝙ ad cõspectũ iudicis men¬
cieris. iuidice aũt querente.iãueꝵ oi¬
ces ne sis falsus testis. Ipẽ ig̾ hoiem̃
ꝓdicõe occisutus es. eciã ꝓditore quip¬
pe diuina scriptura detestat᷑. an forte
ꝓditor nõ est qui uidici in t̾roganci ue¬
rũ iudicat. Esset aũc ꝓditor si quẽꝙͣ
ultro ad exiciũ deferret. Quid si deiu¬
sto atq ĩnocente nͥ laceat sciẽs a uidice
ii t̾rogeris. qui taniẽ ad mortẽ a ma¬
iore pocate nissus est rapi. ut ille qui
in t̾rogat executor sit legis nõ cõdicor.
an ideo nõ erit falsũ testioniũ qd̾ ꝓĩ
nocente mencieris. quia nec ille uidex
s execucor i t̾rogat. Quid si ip̃e cõdi¬
tor legis int̾roget. aut quilz uidex m¬
i quus ad suppliciũ querẽs ĩnocente
quid facies. Falsus testis aue ꝓdicoi
eris. An ille erit ꝓditor qui uisto iu¬

Expanded text:
uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur. an forte proditor non est, qui iudici interroganti uerum indicat, esset autem proditor, si quemquam ultro ad exitium deferret? quid? si de iusto atque innocente ubi lateat sciens a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod pro innocente mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor interrogat? quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex iniquus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies? falsus testis an proditor eris? an ille erit proditor, qui iusto iu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ pccm̃. aut cõfingat aut tegat nec
a uidice querat᷑. et nulli obsit et ꝓsit
alicui. nec falsũ testiõniũ ẽẽ. nec rep¬
hensibile mendaciũ. quid gͦ si ad xpĩa¬
nũ homicida cõfugiat. aut uideat. qͦ
cũ fugit. nec de hac re nit̾roget᷑ ab eo
qui ad suppliciũ querit homĩe hoĩs¬
in t̾fcorem mẽciendũ est. Quoniõ emi
nõ tegit pccm̃ mẽciendo. cũ ille ꝓ quo¬
mentit᷑ pccm̃ scela̾tũ admisit. anqr nõ
de pcc̃o euis int̾rogatur. S de loco ubi
lateat. Ergo mentiri at tegendũ cuiꝰ
quispiã. Nõ enĩ tũt pccãt quisꝙͣ cũ eui¬
tat suppliciũ. S cũ facit aliqd dignũ
supplicio. ꝑtmnet aũt ad disciplinani
xpĩana ut neq de cuiꝰ ꝙͣ correxionet
despetur. neq cuiꝙͣ peicendi aditus ĩ¬
terclaudat̃. Quid si ad iudic̾ẽ ductus
deipõ loco ubi se occultat int̾rogeris.
dicturus es. aut nõ ibi est ubi eũ scis
ẽe aut nõ noui et nõ uidi qd̾ nosti et

Expanded text:
 peccatum aut confingat aut tegat nec a iudice quaeratur et nulli obsit et prosit alicui, nec falsum testimonium esse nec reprehensibile mendacium? Quid ergo? si ad christianum homicida confugiat aut uideat, quo confugit, et de hac re interrogetur ab eo, qui ad supplicium quaerit hominem hofectorem, mentiendum est? quomodo enim nomentitur, peccatum sceleratum admiserit? an quia non de peccato eius interrogatur, sed de loco, ubi lateat? ergo mentiri ad cuiusquam tegequispiam; non enim tunc peccat quisquam, cum euitat supplicium, sed cum facit aliquid dignum supplicio. pertinet autem ad disciplinam Christianam, ut neque de cuiusquam correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. quid? si ad iudicem ductus de ipso loco, ubi se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est, ubi eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et
Abbreviated transcription (Latin):
daciũ. S noli uelle menciri om̃e mẽ¬
daciũ.ut nõ solũ nõ mentiri. S nec
uesle mẽtiri quisq audeat ullo mẽ¬
dac̃o. dicit alius.smo ad̾ait noli uel¬
le mẽtiri om̃e mẽdaciũ de ore cordis
ext̾minãdũ atq allenandũ ẽẽ mẽda¬
ciũ uoluit. uta quibdã mẽdaciis ore
corpis abstinẽdũ sit. sicut illa sunc q̃
bdã uõ sit ore corpis abstmnẽdũ. si ma¬
ioris mali euicãdi causa exigit. ore a
cordis ab onĩ mẽdacõ penitus absti¬
n̾e̾ debeamꝰ. Ibi oportet intlłigi qd̾
dcm̃ est noli uelle. uoluntas quippe
ip̃a qͣi os cordis accipit̾. ut nõ ꝑtine¬
at ad os cordis. cũ mag̾malũ cauẽ¬
tes mencit̃ muiti. Est et t̾cius
inclłtus quo sic accipias noli om̃e.
ut exceptis aliquib mendaciis me¬
tiri ce sinat. tamꝙͣ si dice̾t. noli uelle
cred̾e̾ onuĩ honũ. nõ utiq ut nussi cre¬
de̾tur mone̾t. S ut nõ om̃ib. aliqui¬

Expanded text:
ndacium, sed: noli uelle mentiri omne menndacium, sed: noli uelle mentiri omne mendacium, ut non solum mentiri, sed nec uelle mentiri quisque audeat ullo mendacio, dicit alius: immo quod ait: noli uelle mentiri omne mendacium, de ore cordis exterminandum atque alienandum esse mendacium uoluit, ut a quibusdam mendaciis ore corporis abstinendum sit, sicut illa sunt maxbusdam uero non sit ore corporis abstinendum, si maioris mali euitandi causa exigit, ore autem cordis ab omni mendacio penitus abstinere debeamus. ubi oportet intellegi quod dictum est: noli uelle; uoluntas quippe ipsa quasi os cordis accipitur, ut non pertineat ad os cordis, cum maius malum cauentes mentimur inuiti. est et tertius intellectus, quo sic accipias: noli omne, ut exceptis aliquibus mendaciis mentiri te sinat. tamquam si diceret: noli uelle credere omni homini, non utique ut nulli crederetur, moneret, sed ut non omnibus, aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
occidit aiam̃.ata põt queri eciã de quo
mẽdacõ. Uidet᷑ enĩ deillo ꝓprie dic̾e
quo cuiꝙͣ detrahit᷑. ait enĩ. abstinete
gͦ uos a miurmuracõe que nichil ꝓdẽ
et a detractõe ꝑtite lingue. Fit aũt
ista detracc̃o ꝑ maliuosenciã cũ quisq
nõ solũ ore ac uoce corpis ꝓfert quod
cõfingit in aliquẽ. s eciã tacitus ta¬
le uult credi. qd̾ est utiq ore cordis
detrah̾e qd̾ dicit. obscurũ et occultu
deo eẽ nõ posse. Mar qd̾ alio loco scp¬
tũ est noli uelle mẽtiri om̃e mẽdaci¬
ũ. nõ ad ħ uoluit ualere. ut nullo m̃¬
dacõ quisq mẽciat. Itaꝙ cũ alius dix¬
erit ex isto scripture testĩomo usq
adeo gnaliter om̃e mẽdaciũ ẽẽ dete¬
standũ. Et eciã siquis mentiri uelit.
eciã si nõ mẽciat᷑. iam uoluntas ip̃a
dap̃nand̾a sit. atq ad hoc intͥ̾piete t̃
qdͣ nõ dcm̃ est. noli metiri ome me¬

Expanded text:
occidit animam; ita quaeri potest, de quo occidit animam; ita quaeri potest, de quo mendacio. Videtur enim de illo proprie dice. ait enim: abstinete ergo uos a murmuratione, quae nihil prodest, et a detractione parcite linguae. fit autem ista detractatio per maliuolentiam, cum quisque non solum ore ac uoce corporis profert, quod confingit in aliquem, sed etiam tacitus talem uult credi — quod est utique ore cordis detrahere — quod dicit obscurum et occultum deo esse non posse. Nam quod alio loco scriptum est: noli uelle mentiri omne mendacium, non ad hoc uolunt ualere, ut nullo mendacio quisque mentiatur. itaque cum alius dixerit ex isto scripturae testimonio usque adeo generaliter omne mendacium esse detestandum, ut etiam, si quis mentiri uelit, etiamsi non mentiatur, iam uoluntas ipsa damnanda sit, atque ad hoc interpretetur, quod non dictum est: noli mentiri omne me
Abbreviated transcription (Latin):
cacoe̾s furta falsa testĩoma blaspheĩe.
ħ sũt que comquinãt honnem. Incsi
unũ os qd̾ est corpis intellexis quomõ
intellecturus es. Que aũt ꝓcedunt
de ore. de corde ex eũt. cũ et sputus et
uomitus de ore ꝓcedat. Nisi forte tũt
quisq nõ comquinat᷑ cũ edit aliquid
ĩmũdũ. comquinat᷑ aũt cũ id euomiit.
Qd̾ si absurdissimũ est. restat ut os cor¬
dis melligamꝰ a dño expositũ cũ ait.
que ꝓcedũt de oie. de corde exeunt.
Na et furtũ cũ possit. et sepe ita fiat s
silencio corꝑalis uocis atq oris ꝑpet᷑¬
ri. cdemẽtissimũ est sic inclłige. ut tũt
putemꝰ queꝙ pct̃o furti cõtamumari.
cũ io facetur aut indicat. cũ aũt id ta¬
cite cõmictit. in comquinatũ arbit᷑¬
ri. at uo si ad os cordis qd̾ dcm̃ est re¬
feramꝰ.inchil omĩo pcã tacite põt ꝯ
iũci. Nõ enĩ cõmittit᷑ insi ex ore illo
exteriore ꝓcedat.Sicut aũt̃ querit̃
de quo ore dixerit. os auc̃ qd̾ mẽtit᷑

Expanded text:
 blasphemiae. haec sunt quae coinquinant hominem. hic si unum os quod est corporis intellexeris, quomodo intellecturus es: quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, cum et sputus et uomitus de ore procedat? nisi forte tunc quisque non coinquinatur, cum edit aliquid inmundum, coinquinatur autem, cum id euomit. quod si absurdissimum est, restat, ut os cordis intellegamus a domino expositum, cum ait: quae procedunt de ore, de corde exeunt. nam et furtum, cum possit, et saepe ita fiat, in silentio corporalis uocis atque oris perpetrari, dementissimum est sic intellegere, ut tunc putemus quemquam peccato furti contaminari, cum id fatetur aut indicat; cum autem id tacite committit, incoinquinatum arbitrari. At vero si ad os cordis quod dictum est referamus, nihil omnino peccati tacite committi potest: non enim committitur, nisi ex ore illo interiore procedat. 33. Sicut autem quaeritur de quo ore dixerit, Os autem quod mentitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tur miquitate. isieciã uistus uideri
uolens medicine cõfessionis nõ suc¬
cũbat. ut et ip̃a u̾boꝵ distinct̾o non
aliud intimare uideatur. Odist õ o
qui opantur miquitate. S nõ ꝑdeᷤ
si penitendo ĩ cõfessione uitate soqr¬
tur ut faciendo istã ui̾tatẽ ueniant

Expanded text:
tur iniquitatem, nisi etiam iustus uideri tur iniquitatem, nisi etiam iustus uideri uolens medicinae confessionis non succumbat, ut et ipsa uerborum distinctio non aliud intimare uideatur: odisti omnes, qui operantur iniquitatem — sed non perdes, si paenitendo in confessione ueritatem loquantur, ut faciendo
Abbreviated transcription (Latin):
duciũ malis et ꝑfcĩs acq spiritalib
animus onũ mõ fugiendũ. ut nec
ipĩs ꝓficientib assiduitas euis ꝑiͥ¬
tenda sit. Dictũ est em̃ iã de obste¬
tricib egypcis. ꝙ de indole admeli
ꝓficiendi mẽcientes aꝓpbate sunt.
qr nõ nullus gradus est ad diligẽta
uerã et sempit̾na salute. cũ quisq
misericordit̾ eciã ꝓ alicui ꝙͣuis mor¬
tali salute mentit. Ite qd scriptũ est.
ꝑdes omẽs qui loquũt mẽdatiũ. ellis
dicit nullũ hic exceptũ ẽe mendacũ.
S omĩe dap̃natũ. alius dicit. ita uero
S qui loquũtur ex corde mendacun
scom̃ suꝑiore disputatõe. Na ueri¬
tate loquit̃ i corde qui odit mẽciẽ¬
oi ncͣcicate quã penã huiꝰ uite mor¬
talis intelligit. Alius dicit. Sĩs qui¬
dez ꝑdes deus qui lo quũtur mecaa¬
ũ. S nõ om̃e mendaciũ. Est enĩ asi¬
qt̾ mẽdaciũ qd̾ cũt insinuabat ꝓpha
et nolit ag̾e pnĩãm. ut paꝵ sit. qr opa¬

Expanded text:
et perfectis atque spiritalibus animis omni modo fugiendum,. ut nec ipsis proficientibus assiduitas eius permittenda sit. dictum est enim iam de obstetricibus Aegyptiis, quod de indole ad melius proficiendi mentientes adprobatae sunt, quia nonnullus gradus est ad diligendam ueram ac sempiternam salutem, cum quisque misericorditer etiam pro alicuius quamuis mortali salute mentitur. Item quod scriptum est: perdes omnes, qui loquuntur mendacium, alius dicit nullum hic exceptum esse mendacium, sed omne damnatum. alius dicit: ita uero, sed qui loquuntur ex corde mendacium secundum superiorem disputationem; nam ueritatem loquitur in corde, qui odit mentiendi necessitatem, quam poenam huius uitae mortalis intellegit. alius dicit: omnes quidem perdet deus, qui loquuntur mendacium, sed non omne mendacium; est enim aliquod mendacium, quod tunc insinuabat propheta, et nolit agere paenitentiam, ut parum sit quia opera
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ amittat unũ modiũ. qui tame mo¬
dius possit ad ncͣcium uictũ ꝓdeẽ fu¬
ranti. cõsequẽs erit ut et furtũ sinere¬
phensione fieri possit. et falsũ testioni¬
uin sine pcc̃o dici. Quo quid dici põt
puersus. an uõ si alius furatus eẽt il¬
lu modiũ et cu uide̾s. in t̾rogatusq eẽs
metireris honeste ꝓ paupe. Et sud ꝓtu
a pauptate facias. culpaberis q̃i. aniple
aliũ ꝙͣ te dilige̾ debeas. Utrũq gͦ turpe
atq uitand̾ est. S fortassis excepcõe
iodenda quis putet. ut sint quid ho¬
nesta mẽtacia que nõ solũ milli obsĩt.
Si eciã nõ nulli ꝓsũt. exceptis hiis qui

Expanded text:
torum amittat unum modium, qui tamen motorum amittat unum modium, qui tamen modius possit ad necessarium uictum prodesse furanti, consequens erit, ut et furtum sine reprehensione fieri possit et falsum testimonium sine peccato dici. quo quid dici potest peruersius? an uero, si alius furatus esset illum modium et tu uideres interrogatusque esses, mentireris honeste pro paupere et, si id pro tua paupertate facias, culpaberis? quasi amplius alium quam te diligere debeas. utrumque ergo turpe atque uitandum est. Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut sint quaedam honesta mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed etiam nonnullis prosunt, exceptis his, qui
Abbreviated transcription (Latin):
natis sequit᷑ genus mẽtacii tamꝙͣ grada¬
tim ad inchora surgentib. qd̾ beniuolis
et bonis uulgo tribui solet. cũ ille qui
mentit᷑ nõ solũ alteri nõ nocet. s eciã ꝑ¬
dest alicui. De isto gene̾ est tota cõte¬
cõ. utrũ nec sibi obsit. qui sic ꝓdest altĩ
ut faciat contͣ ui̾tate. Aut si uitas illa
sola dicenda est que ip̃as mẽtes ĩtimo
atq ĩ cõmutabłi luẽ illustrat. facit cͤ¬
quid ita eẽ uł nõ ita. qd̾ ei nec mẽs nec
sensus nec opinacõ sua fides uereniin¬
tiat. Ueꝵ gͦ nõ nõ sibi obsit qui ħ modo
altĩ ꝓdest. an illa cõpensacõe nõ obsit
sibi qua ꝓdest alteri. magna questio ẽ.
Siita est cõsequẽt̾ eciã sibi ꝓdẽe debet.¬
S ea cõnexa sũt et istis cõce̾ssis nccͣio t
trahunt᷑ que multũ conturbẽt. Si enĩ
querat᷑ quid obsit homĩ copiis suꝑ filiꝰ
redũdanti. si de nuiu̾s milib frumẽ¬

Expanded text:
natis sequitur genus mendacii tamquam gradanatis sequitur genus mendacii tamquam gradatim ad meliora surgentibus, quod beniuolis et bonis uulgo tribui solet, cum ille, qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam prodest alicui. de isto genere est tota contentio, utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra ueritatem. aut si ueritas illa sola dicenda est, quae ipsas mentes intimo atque incommutabili lumine inlustrat, facit cequid ita esse uel non ita, quod ei nec mens nec sensus nec opinatio sua fidesue renuntiat. utrum ergo non sibi obsit, qui hoc modo alteri prodest, an illa conpensatione non obsit sibi, qua prodest alteri, magna quaestio est. si ita est, consequenter etiam sibi prodesse debet ea conexa sunt, et istis concessis necessario trahuntur quae multum conturbant. si enim quaeratur, quid obsit homini copiis superfluis redundanti, si de innumeris milibus frumen
Abbreviated transcription (Latin):
S qñ nõ facile ĩueniũt ua̾ que grata sĩt
audientib. mẽtiri eligũt pocius ꝙͣ tace̾
Difficile est tanẽ ut isti to tã uarracõe
falsam aliqñ suscipiãt. S plerũq ueris
falsa cõcexũt ubi suauitas eos deserit.
hec aũt duo gn̾a mendacõꝵ nõ obsũt
credentib quia nichil de doctrina religi¬
onis mitatisq fallunt᷑. aut de uno con¬
modo uł st̾tilitate sua. Sufficit enĩ eiꝰ
ut indicent ficri pocuisse qd̾ dicit᷑. et
fide heant honũ quẽ debent tem̾e̾ exis¬
timare mencientẽ. Qaud enĩ michi obẽ
si credo prem aut auũ alicuiꝰ iurũ bonii
fuisse eciã si nõ fuit. aut usq ad psas mi¬
litando pueĩsse. eciã si a roma nũcꝙͣ rece¬
ssit. Ipĩs aut mẽcientib ualde obsunt.
Illis quid̃ quia sic deserũt ui̾tatẽ ut fal¬
lacia letent̃. istis quia semalũt place ꝙͣ
ueꝵ. Istis genibus sineulla dubitacõe cũp¬

Expanded text:
sed quando non facile inueniunt uera, quae grata sint sed quando non facile inueniunt uera, quae grata sint audientibus, mentiri eligunt potius quam tacere. difficile est tamen, ut isti totam narrationem falsam aliquando suscipiant; sed plerumque ueris falsa contexunt, ubi suauitas eos deserit. haec autem duo genera mendaciorum non obsunt credentibus, quia nihil de doctrina religionis ueritatisque falluntur aut de ullo commodo uel utilitate sua. sufficit enim eis, ut iudicent fieri potuisse quod dicitur et fidem habeant homini, quem non debent temere existimare mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut auum alicuius uirum bonum fuisse, etiamsi non fuit, aut usque ad Persas militando peruenisse, etiamsi a Roma numquam recessit? ipsis autem mentientibus ualde obsunt: illis quidem, quia sic deserunt ueritatem, ut fallacia laetentur, istis, quia se malunt placere quam uerum. Istis generibus sine ulla dubitatione dam
Abbreviated transcription (Latin):
ficandã religione atq pietate ꝑtus̃e¬
ciũ occultare in tempe quitꝗd octultã¬
dũ uidet᷑. mẽtiri aũt nũqͣm licet. Ergo
nec occultare mẽciendo. Hoc pͥmitus et
uior infen̾da ut ab alio grauior repella¬
tur. nec illa sũt admittenda mẽdacia q̃
ꝙͣuis nõ obsint altĩ. nulli tamẽ ꝓsunt.
et obsũc eis ipĩs qui gratis men cura¬
t᷑. Ip̃i eĩ ꝓpue mẽdaces dicẽdi sũt. In tͥ
est int̾ mẽciente atq mẽdacẽ. Nam m̃e¬
ciẽs est eciã qui mentit᷑ ĩuicus. mendax
uo amat mentiri atq hĩtat aĩo in delec¬
tacoẽ menciendi. Iuxta ponẽdi sũt et q
de mẽdacõ uolũt plac̾e̾ honũb. nõ ut
suaues sinc in sermoĩb suis. Isti abillo
gene̾ in quo mẽdaces posuimꝰ h differt̃
qd̾ illos mẽtiri deleccat gaudentes det
ipã fallacia. istos aũt plac̾e̾ lib desuau¬
eloquio qui tamẽnetis mallent place̾.

Expanded text:
ficandam religionem atque pietatem pertineficandam religionem atque pietatem pertinentium occultare in tempore quidquid occultandum uidetur, mentiri autem numquam licet, ergo nec occultare mentiendo. Hoc primitus et uior inferenda, ut ab alio grauior repellatur. nec illa sunt admittenda mendacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie mendaces dicendi sunt. interest enim inter mentientem atque mendacem. nam mentiens est etiam qui mentitur inuitus; mendax uero amat mentiri atque habitat animo in delectatione mentiendi. iuxta ponendi sunt et qui de mendacio uolunt placere hominibus, non ut suaues sint in sermonibus suis. isti ab illo genere, in quo mendaces posuimus, hoc differunt, quod illos mentiri delectat gaudentes de ipsa fallacia, istis autem placere libet de suauiloquio, qui tamen ueris mallent placere,
Abbreviated transcription (Latin):
ui olaret. nisamssimꝰ eẽt si facẽt. Plus ea¬
a dico qr insanus eẽt si aliene libidĩs
euitande cã ne id in eo fieret qd̾ nulla
sua libidĩe pat̾etur xp̃i euͣnglium falsis
xpi laudib infalsaret. magis euitans
alienã corrupcoem̃ sua in corpe suo
ꝙͣ in doctrina scĩficacoi̾s aĩaꝵ atq cor¬
por corrupcoẽm suam. Qũaobre a doc
trina religionis enũciant᷑. cũ illa docet᷑
et discit᷑. oinia penitus uiendacia remo¬
uenda sũt. Nec ullo omĩo sibi mõ causa
ĩueniti posse credatur.cur ĩ reb talibus
mẽciend̾ sit. qñ nec idõ mea doctrina mẽ¬
ciend̾ est ut ad cam ipam̃ quisq facilius
ꝑducatur. Fracta enĩ uł leuit̾ diminuta
aucͣce ui̾tatis omĩa dubia remanebũt
que inisi uera credant᷑ ceneri certe nõ po¬
ssũt. Licet ig̾ uł dissertori aut disputa¬
tori.atq p̃dicatori reꝵ et̾naꝵ uł narra¬
tori aut p̾nũciatori reꝵ tẽꝑaliũ ad edi¬

Expanded text:
uiolaret, insanissimus esset, si faceret. plus etiam dico, quia insanus esset, si alienae libidinis euitandae causa, ne id in eo fieret, quod nulla sua libidine pateretur, Christi euangelium falsis Christi laudibus infalsaret, magis euitans alienam corruptionem in corpore suo quam in doctrina sanctificationis animarum atque corporum corruptionem sutrinam religionis enuntiantur, cum illa docetur et discitur, omnia penitus mendacia remouenda sunt; nec ulla omnino causa inueniri posse credatur, cur in rebus talibus mentiendum sit, quando nec ideo in ea doctrina mentiendum est, ut ad eam ipsam quisque facilius perducatur. fracta enim uel leuiter diminuta auctoritate ueritatis omnia dubia remanebunt: quae nisi uera credantur, teneri certa non possunt. licet igitur uel dissertori ac disputatori atque praedicatori rerum aeternarum uel narratori aut pronuntiatori rerum temporalium ad aedi
Abbreviated transcription (Latin):
cdarũ ostend̾e uoluit. ħ ẽẽ aurib dei.
ut eciã cumłtũ eũ applłauit. Mamfeste
eciã in euͣn gli̾o ĩuenimꝰ os cordis ut
uno loco. et cordis et corpis os dñs
ꝯmemorasse ĩuemit᷑ ubi ait. Adhuc et
uos sine incellectu estis. Nõ melłigi¬

Expanded text:
e voluit hoc esse auribus Dei, ut etiam tumultum eum appellaverit. 32. Manifeste etiam in Evangelio invenimus os cordis; ut uno loco et corporis et cordis os Dominus commemorasse inveniatur, ubi ait: Adhuc et vos sine intellectu estis? Non intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
ti nõ nccͣia post adue̾tũ tanti sacramẽ¬
ti qd̾ta ꝑ longa tẽꝑa tota uetus illa t¬
scriptura ꝓphitis figuratõib ꝑturiũ.
Nam et ticũ circũcide̾t cũ hurgent ui¬
dei. nͥ sb̾itroducti falsi frs̃ ideo fieri
uellent ut hre̾nt qd̾ ab ip̃o paulo dis¬
seminarẽt tamꝙͣ eoꝵ uĩtaci cesserit.

Expanded text:
ti non necessaria post aduentum tanti sacramenti non necessaria post aduentum tanti sacramenti, quod per tam longa tempora tota uetus illa scriptura propheticis figurationibus parturiuit. nam et Titum circumcideret, cum hoc urgerent iudaei, nisi subintroducti falsi fratres ideo fieri uellent, ut haberent, quod de ipso Paulo disseminarent, tamquam eorum ueritati cesserit,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ncͣcitate. Neq enĩ si nolłet uideus
uͥ nullũ ꝑ turbaret recede̾ auidaicis
dit. ne suꝑflius ꝑturbati u dei. ad ea
que saluti eeñt nccͣia nõ uẽirent. Neq
ab illa ꝓhibe̾tur si uellet quisꝙͣ gentili¬
ũ ideo circũ cidi. ut hoc ip̃m ostende̾t
nõ se decestari qͣiͣ noxiũ. S indiffe̾nt̾
hr̃e tamꝙͣ signacłm. cuiꝰ utilitas iam
tẽꝑalr̃ p̃terisset. Nõ enĩ si sał ex eo iam
nulla eẽt. eciã exiciũ inde metuendum
fuit. Ideoq et thimotheus cũ ĩp̃pucio
uocatus eẽt. tanĩe qr de uidea macre
ortus erat. et ostend̾e̾ cognatis suist
debebat ad eos lucrifaciendos nõ hoc
se didicisse in discipłia xpĩana. ut illa
sacramẽta que legis uetĩs eeñt abho¬
mĩarent̾. circũcisus est ab apło ut ħ
mõ demõstrarẽt uideis nõ ideo gen¬
tes nõ ea suscipe quia mala sũt et ꝑni¬
cõse a patrib obseruata. S cũ iã salu¬

Expanded text:
non necessitatem. Neque enim si vellet Judaeus, non necessitatem. Neque enim si vellet Judaeus, ubi nullum perturbaret, recedere a Judaicis dit, ne superfluis perturbati Judaei, ad ea quae saluti essent necessaria, non uenirent, neque ab illo prohiberetur, si uellet quisquam gentilium ideo circumcidi, ut hoc ipsum ostenderet, non se detestari quasi noxium, sed indifferenter habere tamquam signaculum, cuius utilitas iam tempore praeterisset; non enim, si salus ex eo iam nulla esset, etiam exitium inde metuendum fuit. ideoque et Timotheus, cum in praeputio uocatus esset, tamen, quia de iudaea matre ortus erat et ostendere cognatis suis debebat ad eos lucrifaciendos non hoc se didicisse in disciplina christiana, ut illa sacramenta, quae legis ueteris essent, abominaretur, circumcisus est ab apostolo: ut hoc modo demonstrarent iudaeis non ideo gentes non ea suscipere, quia mala sunt et perniciose a patribus obseruata, sed quia iam salu
Abbreviated transcription (Latin):
recta est. Nõ enĩ ut nõnulli putãt ex e¬
adẽ silacõne eciã paulus apłs aut timo¬
theũ circũcidit. aut ip̃e quodã ritu uida¬
ico sacrameta celebrauit. S ex illa liber¬
tate siñe sue qua p̃dicauit. nec gentibus
ꝓdẽẽ tircũsicõnẽ nec uideis obeẽ. Unde
nec illos astringẽdos ad cõsuetudinem
uideoꝵ. nec illos a pat̾na det̾rendos t¬
tensuit. Unde illa uerba eius sũt. Cir¬
cũcisus quis uocatus est. nõ adducat
p̃puciũ. In ppuco quis uocatus est. non
circũcidat᷑. Circũcisio nichil est. et p̃pu¬
ciũ nichil est. S obseruacõ mandacoꝵ
dei. Unusquisq ĩ qua uocacõe uocatus¬
est. ĩ ea ꝑnianeat. Quõ enĩ põt addua
p̃puciũ qd̾ p̃cisũ est. Si nõ adducat.
apłs. aut illos man̾e in p̾pucõ aut iude¬
os in cõsuetudiẽ patrũ suoꝵ.S ut t
neutri in alterã cogerent᷑. Põtat᷑e aũc
hr̃et quisq mãnendi in sua cõsuetudĩe

Expanded text:
recta est. non enim, ut nonnulli putant, ex erecta est. non enim, ut nonnulli putant, ex eadem simulatione etiam Paulus \'apostolus aut Timotheum circumcidit aut ipse quaedam ritu iudaeico sacramenta celebrauit, sed ex illa libertate sententiae suae, qua praedicauit nec gentibus prodesse circumcisionem nec iudaeis obesse. unde nec illos astringendos ad consuetudinem iudaeorum nec illos a paterna deterrendos censuit. unde illa uerba eius sunt: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur. circumcisio nihil est, et praeputium nihil est sed obseruatio mandatorum dei. unusquisqest, in ea permaneat . Quomodo enim potest adduci praeputium quod praecisum est? Sed non adducat dApostolus, aut illos manere in praeputio, aut Judaeos in consuetudine patrum suorum: sed ut neutri in alteram cogerentur; potestatem autem haberet quisque manendi in sua consuetudine,
Abbreviated transcription (Latin):
di cã mẽtiri solet.si iam cõsulendi causa
menciatur multũ ꝓfecit. S aliud est
qd̾ ꝑ se ipm̃ laudabile ꝓponomt̃. aliud
qd̾ in dexteriorib cõꝑacõe p̃ponit᷑. alit̾
enĩ gratulam᷑ cũ sanus est homo. alit̾ cũ
melius h egrotus. Nam sꝙpͥturis ipĩs
iustificata eciã sodoma dicit᷑ in cõꝑacoẽ
sceleꝵ ppłi isrł. Et ad hanc regłam diri¬
gũt omĩa mẽdacia que ꝓferunt᷑ deuetiᷤ¬
bus libris. nec rep̃hensa iuẽiunt᷑. uł rep̃¬
hendi nõ possũt. ut aut nidole ꝓficienciũ
et spe aꝓpbent̃. ut signicacoĩs alicuiꝰ cã
nõ sint onũo mendatia. Et ideo delibris
noui testamẽti exceptis figuratis signi¬
ficatoib dnĩ. si uitã moresq scoꝵ et fcã
ac dcã cõside̾s nchil tale ꝓferri põt qd̾
ad mutacoẽm ꝓuocet mẽciendi. Simu¬
lacõ namq petri et barnabe nõ solũ cõ¬
memorata.uerũ eciã rep̾hensa atq cor¬

Expanded text:
di causa mentiri solet, si iam consulendi causa di causa mentiri solet, si iam consulendi causa mentiatur, multum profecit. sed aliud est, quod per se ipsum laudabile proponitur, aliud, quod in deterioris conparatione praeponienim gratulamur cum sanus est homo, aliter cum melius habet aegrotus. Nam in Scripturis ipsis justificata etiam Sodoma dicitur in comparatione scelerum populi Israel . Et ad hanc regulam dirigunt omnia mendacia quae proferuntur de veteribus Libris, nec reprehensa inveniuntur, vel reprehendi non possunt, ut aut indole proficientium et spe approbentur, aut significationis alicujus causa non sint omnino mendacia. 8. Et ideo de libris Novi Testamenti, exceptis figuratis significationibus Domini, si vitam moresque sanctorum et facta ac dicta consideres, nihil tale proferri potest, quod ad imitationem prouocet mentiendi. simulatio enim Petri et Barnabae non solum commemorata, uerum etiam reprehensa atque cor
Abbreviated transcription (Latin):
lo est. huic et apłs cũ exuendũ uetem
homiem̃ p̾cipet quo nonñe omna pcc̾a
intllĩgunt᷑. cõsequẽ t̾ ait ĩ pͥmis ponẽs.
Quapp deponẽtes mendaciũ loquinũ iu̾¬
tate. Nec illis que de uetĩb libris men¬
dacõꝵ exempla ꝓlata sũt terreri se dict̃
ubi quicꝗd gestũ est figurate accipi
põt quãuis reuã cõtigerit. Quicquid
aut̃ figurate fit. at dicit᷑ nd est mendaci¬
ũ. Omĩs enĩ enũciacõ ad id qd̾ enũciat i
refe̾nda est. Omẽ aũt figurate aut fictũ
aut dem̃. ħ enũciat qd̾ significat eis. ꝗ¬
b intlłigendũ ꝓbatũ est. Uñ credendũ
est illos homiẽs qui ꝓphi̾tis tẽporibus
q dixisse. nec nunꝰ ꝓphice eis accidisse
aluid ꝓ alio renũciasse. pharahoni eciam¬
si aliquid ipĩs nescientib qd̾ ꝑ eas actũ
est. significauit ꝓ gradu suo dicũt aꝓp¬
batas et remuatas a deo. Qui enĩ nõcẽ¬

Expanded text:
lo est . Hinc et Apostolus cum exuendum veterem lo est . Hinc et Apostolus cum exuendum veterem hominem praeciperet, quo nomine omnia peccata intelliguntur, consequenter ait, in primis ponens, Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . 7. Nec illis quae de veteribus Libris mendaciorum exempla prolata sunt, terreri se dicunt; ubi quidquid gestum est, figurate accipi potest, quamvis revera contigerit: quidquid autem figurate fit aut dicitur, non est mendacium. omnis enim enuntatio ad id, quod enuntiat, referenda est. omne autem figurate aut factum aut dictum hoc enuntiat, quod significat eis, quibus intellegendum prolatum est. unde credendum est illos homines, qui propheticis temporibus que dixisse; nec minus prophetice eis accidisse,aliud pro alio renuntiasse Pharaoni, etiamsi aliquid ipsis nescientibus quod per eas actum est significauit, pro gradu suo dicunt adprobatas et remuneratas a deo. qui enim nocen
Abbreviated transcription (Latin):
respõdente grauiꝰ affugi. audebis ne
aut uerr dice ĩ ꝑuiciẽ homĩs. aut sile
pocius quã honesto et misericordi mẽ¬
tacõ ualitudini eius opitulari. hiis at¬
q talib copiosissiẽ se arbitrant̃ urge̾.
ut si cõsulendi cã exigit aliquãdo men¬
ciam᷑. Conͣ illi quib placet nũqͣmͣ sic t¬
mẽciendũ. multo forcius agunt uten
logo scriptũ est testiõniũ ne dicas quo
gen̾e cõplectit̃ om̃e mendaciũ. Quisꝗs
enĩ aliquid enũciat testĩoniũ ꝓhibet
aiõ suo. S ne quis cõcendat nõ om̃e
mendacul falsũ testĩoniũ ẽẽ applłand̾.
quid dicturus est ad id qd̾ scriptũ est.
or at̾ mencit᷑ occidit aiam̃. Quod ne
quis arbitret᷑ exceptis aliquib men¬
cientib posse intlligi. alio loco legat.
ꝑdes omẽs qui loquũt̃ mendaciũ. Uñ
ore suo ipẽ dñs. sic inquit in ore ur̃o ẽ
est. nõ nõ. Quod aũt amplius est. a ma¬

Expanded text:
respondente grauius adfligi, audebisne respondente grauius adfligi, audebisne aut uerum dicere in perniciem hominis aut silere potius quam honesto et misericordi mendacio ualitudini eius opitulari? his atque talibus copiosissime se arbitrantur urgere, ut, si consulendi causa exigit, aliquando mentiamur. Contra illi, quibus placet numquam mentiendum, multo fortius agunt, utenlogo scriptum est: falsum testimonium ne dicas, quo genere complectitur omne mendacium; quisquis enim aliquid enuntiat, testimonium perhibet animo suo. sed ne quismendacium falsum testimonium esse appellandum; quid dicturus est ad id quod scriptum est, Os quod mentitur occidit animam ? quod ne quis arbitretur exceptis aliquibus mentientibus posse intelligi, alio loco legat, Perdes omnes qui loquuntur mendacium . Unde ore suo ipse Dominus: Sit, inquit, in ore vestro, Est, est; Non, non: quod autem amplius est, a ma
Abbreviated transcription (Latin):
in quod omẽs cõsencuĩt. inquiramꝰ.
utrũ aliqñ sit utile falsũ aliꝗd enũci¬
are cũ uoluntate fallendi. Nam qui
hoc sencuit adhibent testioma sĩe sue
cõmemorantes sarã cũ risisset angelis ne¬
gasse qd̾ riserit. Iacob a pr̾e int̾rogatum
rraidisse qd̾ ip̃e eẽt esau maior filius esꝰ.
Egypcias quoq obstetrices ne infances
hebrei nascentes int̾fice̾nt̾. eciã deo ap¬
ꝓbante et renuinerante mẽtitas. et mł¬
ta hiꝰ exempla eligentes. eoꝵ hom̃i mẽ¬
tacia cõmemorãt quos culpare nõ aude¬
as atq ita fatȩaris aliquãto ẽẽ posse ñ
solũ rep̃hensione nõ dignũ. S eciã dig¬
nũ laude mẽtaciũ. Addũt eciã quo nõ
solos p̃mant oiuinis libros deditos. S
eciã omẽs homiẽs sensũq cõmunẽ dicẽ¬
tes.si quis ad te cõfugiat qui mẽdacio
turus. Si aliquid egrotus int̾roget qd̾
ei scire nõ expedit qui eciã possit te nõ

Expanded text:
in quod omnes consentiunt, inquiramus: in quod omnes consentiunt, inquiramus: utrum aliquando sit utile falsum aliquid enuntiare cum uoluntate fallendi. nam qui hoc sentiunt, adhibent testimonia sententiae suae, commemorantes Sarram, cum risisset, angelis negasse quod riserit; Iacob a patre interrogatum respondisse, quod ipse esset Esau maior filius eius; Aegyptias, quoque obstetrices, ne infantes Hebraei nascentes interficerentur, etiam deo adprobante et remunerante mentitas et multa eius modi exempla eligentes eorum hominum mendacia commemorant, quos culpare non audeas atque ita fatearis aliquando esse posse non solum reprehensione non dignum, sed etiam dignum laude mendacium. addunt etiam, quo non solos premant diuinis libris deditos, sed etiam omnes homines sensumque communem dicentes: si quis ad te confugiat, qui mendacio turus? si aliquid aegrotus interroget, quod ei scire non expedit, qui etiam possit te non
Abbreviated transcription (Latin):
quid̾ temeritas et error. S tamiẽ ab
est om̃e mendaciũ. Nussa enĩ diffini¬
cõnũ tllaꝵ tiẽda est. cũ bñ sibi cõsciꝰ
est aĩmꝰ. l se enũciare qd̾ ueꝵ ẽẽ. aut
nouit. aut opmat᷑. aut credit. neq t
uelłe aliquid nisi qd̾ enũciat ꝑsuad̾e̾.
S utrũ sit utile aliqũ mẽdatiũ. mul¬
comaior magisq necessaria questio ẽ.
Utrũ gͦ mẽciat᷑ quisas fallendi nõ hab
uoluntate. uł eciã id agit ne falla tur
cui aliquid enũciat. ꝙͣuis enũcõnem
ipam̃ falsam hr̃e uolui̾t. qr i deo uoluit
ut ueꝵ ꝑsuade̾t. et utrũ niẽciat᷑ quisꝗs
eciã uolens ueꝵ enũciat cã fallendi du¬
bitari põt. Nemo aut̃ dubitat mẽciri eũ
qui uolẽs falsũ enũciat causa fallendi.
Quaꝓpt̾ enũciacõne falsam cũ uolun¬
tate ad fallendũ ꝓlacã manifestũ est
ẽẽ mẽtatiũ. s utrũ ħ solũ sit medaciũ
alia questio est. Interĩ de hoc genere

Expanded text:
quidem temeritatis errorquidem temeritatis errora enim definitionum illarum timenda est, cum bene sibi conscius est animus hoc se enuntiare, quod uerum esse aut nouit aut opinatur aut credit, neque uelle aliquid nisi quod enuntiat persuadere. Sed utrum sit utile aliquando mendacium, multo maior magisque necessaria quaestio est. utrum ergo mentiatur quisquis fallendi non habet uoluntatem uel etiam id agit, ne fallatur, cui aliquid enuntiat, quamuis enuntiationem ipsam falsam habere uoluerit, quia ideo uoluit, ut uerum persuaderet; et utrum mentiatur quisquis etiam uerum uolens enuntiat causa fallendi, dubitari potest. nemo autem dubitat mentiri eum, qui uolens falsum enuntiat causa fallendi. quapropter enuntiationem falsam cum uoluntate ad fallendum prolatam manifestum est esse mendacium. sed utrum hoc solum sit mendacium, alia quaestio est. Interim de hoc genere,
Abbreviated transcription (Latin):
it. quãus ne fallẽt dixi̾t. Si aũt men¬
daciũ quelib enũciacio cũ uolũ tate
fallendi. ud ille. s iste mentitus est. ꝗ
eciã uerũ dicẽdo falłe̾ noluit. Quod¬
si mendaciũ est enũciacõ cũ uolũtate
alicuiꝰ falsitatis. ambomentiti sũt. qr
et ille suam enũciacõne falsam esse
uoluit. et ille de ui̾tate sua falsũ cre¬
tinoluit. Porro si mendaciũ est enũ¬
ciacõ falsũ enũciare uolentis ut fallat.
uent̾ mencitus est. qr et ille huĩt uolũ¬
tate falsũ dicendo ueꝵ ꝑsuade̾. et iste
ut falsũ ꝑsuade̾t̾ uerũ dice̾.Aberit gͥ
omĩis temeritas. atq om̃e mẽdacium.
cũ et id qt̾ uerũ credent̾ ue cognoui¬
mꝰ cũ opus est enũciamꝰ. et id uolu¬
qd̾ falsũ est ueꝵ putantes. uł qd̾ in cog¬
nicũ est nob̾ ꝓ cognito habentes. uł
qd̾ credend̾ nõ est. credẽtes. uł cũ id ñ
opus est enũciantes. tamẽ nõ aluid ꝙͣ
id qd̾ enũciamꝰ ꝑsuade̾ conam᷑. nõ abẽ

Expanded text:
uamuis, ne falleret, dixerit; si autem mendacium est quaelibet enuntiatio cum uoluntate fallendi. non ille, sed iste mentitus est, qui etiam uerum dicendo fallere uoluit. quodsi mendacium est enuntiatio cum uoluntate alicuius falsitatis, ambo mentiti sunt, quia et ille suam enuntiationem falsam esse uoluit et ille de uera sua falsum credi uoluit. porro si mendacium est enuntiatio falsum enuntiare uolentis, ut fallat, neuter mentitus est, quia et ille habuit uoluntatem falsum dicendo uerum persuadere et iste, ut falsum persuaderet, uerum dicere. aberit igitur omnis temeritas atque omne mendacium, cum et id, quod uerum credendumque cognouimus, cum opus est, enuntiamus et id uoluquod falsum est verum putantes, vel quod incognitum est nobis pro cognito habentes, vel quod credendum non est credentes, vel cum id non opus est enuntiantes, tamen non aliud quam id quod enuntiamus persuadere conamur: non abest
Abbreviated transcription (Latin):
ta. uł eciã morte ob eunda in ue pec¬
cẽ. Cũ aut̃ pccm̃ nõ sit ita mẽtiri. ut ⁊¬
neq cuiꝙͣ obsis neq falsũ testiõnium
dicas. et ꝓsis alicui. stultũ est et gͣue
pccm̃ uolũtaria frustra sustine̾ cormẽ¬
ta. et fortassis utilem salute. ac uitã
in cassũ senientib ꝓde̾. a quo quero cur
timeat qd̾ scriptũ est. falsũ testiõniũ

Expanded text:
obeundam, ne peccem: cum autem peccatum non sit ita mentiri, ut neque cuiquam obsis, neque falsum testimonium dicas, et prosis alicui; stultum est et grave peccatum, voluntaria frustra sustinere tormenta, et fortassis utilem salutem ac vitam incassum saevientibus projicere. A quo quaero cur timeat quod scriptum est, Falsum testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
An falsũ cestiomũ nõ est nisi cũ quisq
ita mẽtit᷑. ut aut crimẽ cõfingat in ali¬
que. aut alicuiꝰ crimẽ occultet. aut
testis indici ncͣcius ad cause cogincõ¬
ne. S si hactenꝰ cestẽ soiptura noĩa¬
ret. nõ dice̾t apłs paulus. niuemim᷑

Expanded text:
an falsum testimonium non est, nisi cum quisque an falsum testimonium non est, nisi cum quisque ita mentitur, ut aut crimen confingat in aliquem aut alicuius crimen occultet aut qtestis iudici necessarius ad causae cognitionem. sed si hactenus testem scriptura nominaret, non dice
Abbreviated transcription (Latin):
milli obsit. et ꝓsit paupi. furtũ occultat.
ut ecid nullũ pccm̃ occultaret atq defẽ¬
det. turpe nõ eẽt uelut si quispiã pecuĩa
sua te udence absconde̾t. ne ꝑ furcũ
aut ium amuittẽt. atq uide in t̾rogatus
mentireris neq obeẽs cuiꝙͣ et ei ꝓdeẽt
cui opus erat illud ocultũ et millũ p̾¬
catũ mẽciendo texisses. Nõ enĩ quisqm̃
pecãt abscõdendo rẽ suã ꝙͣ tinet amit
te. Si ꝓptea nõ pccamꝰ mẽciendo quia
nulliꝰ pccm̃ tegentes et nulli obsumꝰ
et alicui ꝓsiuꝰ. quid agmꝰ deip̃o pct̃o
mendacii. ubi positũ est nefurtũ fecis.
ibi positũ est ne falsũ testioniũ dixeris.
Cũ gͦ singła ꝓhabeant᷑. cur falsũ testiõni¬
ũ tũt est culpabile si furcũ tegat. uł ali¬
qd̾ aliud pcc̃m. ẜi aũt nulli defensione
pcci ꝑ se ipm̃ fiãt nõ est culpabłe. cum
ipm̃ furtũ ꝑse culpabłe sit et cetã pcc̃a.
licet. Quod si absurdũ est. quid dicemꝰ.

Expanded text:
t et prosit pauperi, furtum tamen occultat; ut etiam nullum peccatum occultaret atque defenderet, turpe non esset. uelut si quispiam pecuniam suam te uidente absconderet, ne per furtum aut uim amitteret, atque inde interrogatus mentireris, neque obesses cuiquam et ei prodesses, cui opus erat illud occultum, et nullum peccatum mentiendo texisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amited si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes, et nulli obsumus, et alicui prosumus, quid agimus de ipso peccato mendacii? Ubi enim positum est, Ne furtum feceris; ibi positum est, Ne falsum testimonum dixeris . Cum ergo singula prohibeantur, cur falsum testimonium tunc est culpabile, si furtum tegat, vel aliquod aliud peccatum; si autem nulla defensione peccati per se ipsum fiat, non est culpabile cum ipsum furtum per se culpabile sit et cetera peccata?  facere licet? Quod si absurdum est, quid dicemus?
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ si cõdicõ ꝓ̃ponit̾ si facultas dat.
redimẽda sũt et cũt ia illa desmnũt eẽ
pccã. queqpt᷑ grauiora uitãda suscipi¬
unt᷑. Sicut eni nreb utilib uelut in
pecuia alio ue aliquo cõmodo corpali
nõ notat᷑ dãpnũ qt̾ ꝓpt̾ maiꝰ lucrum
admittit᷑. Aut si et illut tapnũ diot᷑¬
qd̾ aliquis ꝑdit ne ampliꝰ ꝑdatur. uo¬
cetur et ħ pccm̃. dũ tame suscipiens
ẽẽ ut amplius eintetur.itanemo du¬
bites. sicut nemo oubitat cauendi
maioris capͥni causa paciendũ eẽ qd̾
nimꝰ est. Ita sũt auce que sc̃tatis cã

Expanded text:
 si condicio proponitur et facultas datur, redimenda sunt. et tunc iam illa desinunt esse peccata, quae propter grauiora uitanda suscipiuntur. sicut enim in rebus utilibus, uelut in pecunia alioue aliquo commodo corporali, non uocatur damnum, quod propter maius lucrum amittitquod aliquis perdit, ne amplius perdat, uocetur et hoc peccatum, dum tamen suscipiendum esse, ut amplius euitetur, ita nemo dubitet, sicut nemo dubitat cauendi maioris damni causa patiendum esse quod minus est. Ista sunt autem, quae sanctitatis causa
Abbreviated transcription (Latin):
le reꝑiatur quomõ iustũ sic uolentis
famiã falso stupri crimĩe maculari. qͣm
ipo stupro corpus ĩuici. S tamẽ si ta¬
lis opco ꝓponetur ei qui churificire u¬
dolis ꝙͣ muliebria ꝑpeti maluit ut illd̾

Expanded text:
le reperiatur, quomodo iustum sit uolentis le reperiatur, quomodo iustum sit uolentis famam falso stupri crimine maculari quam ipso stupro corpus inuiti. Sed tamen si talis optio proponeretur ei, qui turificare idolis quam mulie
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ mẽciend̾. at si tali mẽdacio possit la¬
te̾. quo altu̾s famã ledat eius ĩmũdi¬
cia falso crimĩe ad quã paciẽdã ille que¬
rit᷑ tamꝙͣ si dicat̃ querẽti nonnãto ali¬
quo casto uiro atq ab huiꝰ moĩ flagiçi¬
is alieno. Uade ad illũ et ip̃e ꝓcurabit
quo libenciꝰ uitaris. nouit enĩ tales
et diligit. atq ita iste ab eo quẽ quere¬
bat possit au̾ci. nescio utrũ alterus
fama mẽdacio iuolanda sit. ne alteruis
alterũ ledat. et si leuiꝰ ledit᷑. ꝙͣ ille. nͥ
ita mẽtireris lede̾tur. qr nec panis ali¬
enus ĩuito ꝙͣuis ualencõri aufen̾dus
effen̾dus ut alatur infirmior. nec ĩno¬
cẽs ĩuitus uirgis cedendus est. ne aliꝰ
occidatur. Pplane si uelint fiat. qr nec le¬
dunt̾ cũ ita uolunt. Sr utrũ eciã uo¬
lentis fama falso stupri crimuẽ leden¬
da sit ut ab alteriꝰ corꝑe stuprũ au̾tat̃.
magna questio est. Et nescio utrũ faci¬

Expanded text:
esse mentiendum? At si tali mendacio possit laesse mentiendum? At si tali mendacio possit latere, quod alterius famam laedat, ejus immunditiae falso crimine, ad quam patiendam ille quaeritur — tamquam si dicatur quaerenti nominato aliquo casto uiro atque ab huius modi flagitiis alieno: uade ad illum, et ipse tibi procurabit, quo libentius utaris, nouit enim tales et diligit, atque ita iste ab eo, quem quaerebat, posset auerti — nescio utrum alterius fama mendacio uiolanda sit, ne alterius alterum laedat, etsi leuius laeditur, quam ille, nisi ita mentireris, laederetur, quia nec panis alienus inuito, quamuis ualentiori, auferendus est, ut alatur infirmior, nec innocens inuitus uirgis caedendus est, ne alius occidatur. plane, si uelint, fiat, quia nec laeduntur, cum ita uolunt. Sed utrum etiam uolentis fama falso stupri crimine laedenda sit, ut ab alterius corpore stuprum auertatur, magna quaestio est. et nescio, utrum faci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝓptea fuit ut illa ĩmũdicia deuitet᷑.
Quicꝗd enĩ fit ita ut nͥ fie̾t uste rep̃¬
hende̾tur. nõ est pccm̃. Ex quo cõfia¬
tur ut nec illa ĩmũdicia uocanda sit
patit᷑ ut paciẽt̾ ferat quicqd nõ põt
euicare. Nullus aut̃ agẽs rtẽ iniũdᷤ
fieri põt. quol cõtagio corpali. Inmũ
dus est enĩ ante dum omĩs miquuo.
Mũdus gͦ est omĩs iustus. et sinon
ante honuẽs. tamẽ ance deũ qui sine
errore uidicat. ꝓinde nec cũ ea patit᷑
duca eiutandi potate. cõtactu ipo imũ¬
illa euitanda factũ eẽt ꝓpt higitur
euitanda quisꝗs mentitus fuit no pec¬
cat. an aliqua eciã mẽdacia excipienda
sũt ut saciꝰ sic hanc pati ꝙͣ illa cõmit¬
te̾. Quod si ita est. nõ quitꝙͥ fcm̃ fuit
ut illa ĩmũdicia deuitet᷑ nõ est pcc̃m.
quando quid̃ sũt quedã mentaçia que
grauiꝰ admitt̾e ꝙͣ illa pati. Nam si ali¬
quis ad stuprũ queratur qui possit oc¬
cultari mẽdacõ. quis audet dice̾ nec tũc

Expanded text:
unditia deuitetur. quidquid enim ita fit, ut, nisi fieret, iuste reprehenderetur, non est peccatum. ex quo conficitur, ut nec illa inmunditia uocanda sit,patitur, ut patienter ferat, quidquid non potest euitare. nullus autem recte agens inmundus fieri potest qudus est enim ante Deum omnis iniquus. Mundus ergo est omnis justus; etsi non ante homines, tamen ante Deum, qui sine errore judicat. Proinde nec cum ea patitur, data evitandi potestate, contactu ipso immunilla euitanda factum esset. propter euitanda quiscat. 16. An aliqua etiam mendacia excipienda sunt, ut satius sit hanc pati, quam illa committere? Quod si ita est, non quidquid factum fuerit ut illa immunditia evitetur, non est peccatum: quandoquidem sunt quaedam mendacia quae gravius sit admittere, quam illa pati. Nam si aliquis ad stuprum quaeratur, qui possit occultari mendacio, quis audet dicere nec tunc
Abbreviated transcription (Latin):
liquis. ideo ne furand̾ est. aut mechant̃
nescuĩt enĩ ad hoc se coge̾ ut si laqueu
ferat hõ et stuprũ petat. cõfirmãs qd̾ si¬
bi collũ ligabit isi ei cõcitat᷑ qd̾ petit.
ꝯsenciat᷑ ꝓpt̾ aiam sicut ip̃i dicũt libandã.
Quod si absurdũ et nephariũ. cur aiam̃

Expanded text:
morte? ideone furandum est, aut moechandum? morte? ideone furandum est, aut moechandum? Nesciunt enim ad hoc se cogere, ut si laqueum ferat homo et stuprum petat, confirmans quod sibi collum ligabit, nisi ei concedatur quod petit, consentiatur propter animam, sicut ipsi dicunt, liberandam. Quod si ab
Abbreviated transcription (Latin):
suac dilc̾ione t̾minũ accepit. diliges
inquit ꝓxĩm tuũ tamꝙͣ te ipm̃. Quomõ
ipm̃. sed plus quã seipm̃. qd sane doctri¬
ne regłam excedit. Multo minꝰ igit᷑ etͥ¬
nã sua ꝓ alteriꝰ tẽpali menciẽdo ams¬
surus est. Tempalez plane uitaz suam ꝓ
et̾na uita ꝓenni nõ dubitabit xp̃ianus
amitt̾e. hoc enĩ p̃cessit exemplũ. ut ꝓt
nob̾ dñs ip̃e moreretur. Ad hoc enĩ et a¬
it. hoc est mandatũ meũ ut diligatis in¬
uitẽ. sicut et ego dilexi uos. Maiorem
dilexionẽ nemo h quã ut aiam suã po¬
nat quis ꝓ amicis sius. Nõ enĩ quisꝙͣ
est ita desiprens. ut dicat aliud ꝙͣ salu¬
ti sempit̾ne hoĩm cõsuluisse dinũ. uł fa¬
ciendo qd̾ p̃cepit. uł p̃cipiendo qd fecit.
Cũ igit᷑ mẽciendo uita et̾na amittatur.
imnuo isti qui stomacant᷑ et indignant᷑.
senescat in carne. quid si eciã furto nro.
quid si adultio libari possit a morte a

Expanded text:
sua cuiusque terminum accepit. diliges, sua cuiusque terminum accepit. diliges, inquit, proximum tuum tamquam te ipsum. quomodo ipsum, sed plus quam se ipsum: quod sanae doctrinae regulam excedit. multo minus igitur aeternam suam pro alterius temporali mentiendo amissurus est. temporalem plane uitam suam pro aeterna uita proximi non dubitabit Christianus amittere; hoc enim praecessit exemplum, ut pro nobis dominus ipse moreretur. ad hoc enim et ait: hoc est mandatum meum, ut diligatis inuicem, sicut et ego dilexi uos. maiorem dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. non enim quisquam est ita desipiens, ut dicat aliud quam saluti sempiternae hominum consuluisse dominum uel faciendo, quod praecepit, uel praecipiendo, quod fecit. cum igitur mentiendoum est. Enimvero isti qui stomachantur et indignantur,  suam, ut alius senescat in carne; quid, si etiam furto nostro, quid, si adulterio liberari possit aliquis de