comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mo in aliquo delicto. uos qui spũales
estis instruite huiusmodi i sp̃u man¬
suetudinis. considerans te ipsum. ne ꝙ
tu tempteris.¬
ciens paulus cius di se esse cultorem
qui nollet mortem peccatoris sed pę¬
nitentiam: & excepta trinitate omnẽ
creaturam licet non peccet tamen
posse peccare: eum quoq qui sp̃ualis
est cohortat᷑ sui timore ne peccet. ma¬
num porrigere corruenti. Et pulchre
p̃occupatum in delicto hominẽ uo¬
cat qui mori
possit. ex ipso no¬
mine fragilita tem conditioniˢᷤ¬
ostendens: ut dignꝰ sit uenia qui ue¬
lut homo errore deceptꝰ: & mersus
in uoraginẽ seipsum sine auxilio & ad¬
uitore erigere non possit. Sp̃uali autẽ
non additur homo: sed quasi a dõ p̃cipit᷑
ut hominem p̃occupatum in delicto
instruat. siue ut meliꝰ habetur in gre¬
co ꝑficiat in sp̃u lenitatis. Qui autẽ ꝑfi¬
citur. non ei desunt uniuersa. sed aliqͣ.
Deniq si non peccatis pluribꝰ sed uitio
aliquo p̃occupatus errauit. lenitatis

Expanded text:
qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu mansuetudinis: considerans teipsum, ne et tu tenteris. Sciens Paulus ejus Dei se esse cultorem, qui nollet mortem peccatoris, sed poenitentiam : et excepta Trinitate, omnem creaturam, licet non peccet, tamen posse peccare: eum quoque qui spirituales est, cohortatur sui timore ne peccet, manum porrigere corruenti. Et pulchre praeoccupatum in delicto, hominem vocat, qui mori possit: ex ipso nomine fragilitatem conditioostendens; ut dignus sit venia, qui velut homo errore deceptus, et mersus in voraginem, seipsum sine auxilio, et adjutore erigere non possit. Spirituali autem non additur homo: sed quasi Deo praecipitur, ut hominem praeoccupatum in delicto instruat: sive ut melius habetur in Graeco perficiat in spiritu lenitatis. Qui autem perficitur, non ei desunt universa, sed aliqua. Denique si non peccatis pluribus, sed vitio aliquo praeoccupatus erravit: lenitatis
Abbreviated transcription (Latin):
cerat in creatura humana oꝑat᷑. sicut filiꝰ¬
dĩ patris descendisse narrat᷑. quando ue¬
ram carnem ex maria uirgine ꝓpter nrãm
redemptionẽ suscepit. & uerus homo fie¬
ri dignatus est. non amittendo quod
erat. s assumendo quod non erat. De cuiꝰ
descensione hoc est incarnatione in psal¬
mo scriptum est. Et inclinauit cęlos &
descendit. & caligo sub pedib eius.
Cȩlos inclinauit. qui ante aduentum
suum p̾nuntios angłos. siue ꝓpħaf mi¬
sit. qui eius aduentum hominib annun¬
tarent. Caligo sub pedib eius fuit. qr
impii homines ob suam maliciam &¬
peccatis incarnationẽ eius agnoscere
non potuerunt. s neq nunc possunt.
Stare dr ds̃. cum nos infirmos idẽ crea-¬
turam suã ad penitentiam & conuersio¬
nem patient̃ sustinet. ut ẽ illud in aba¬

Expanded text:
uerat in creatura humana operatur, sicut Filiuerat in creatura humana operatur, sicut Filius Dei descendisse narratur, quando veram carnem ex Maria virgine propter redemptionem nostram suscepit, et verus homo fieri dignatus est, non amittendo quod erat, sed assumendo quod non erat. De cujus descensione, id est, incarnatione in psalmo scriptum est: Et inclinavit coelos et descendit, et caligo sub pedibus ejus . Coelos inclinavit, qui ante adventum suum praenuntios angelos sive prophetas misit, quod ejus adventum hominibus annuntiarent. Caligo sub pedibus ejus fuit, quia impii homines ob suam malitiam incarnationem ejus agnoscere non potuerunt, sed neque adhuc possunt. Stare dicitur Deus cum nos infirmos, id est, suam creaturam ad poenitentiam et conversionem patienter sustinet, ut est illud in Ha
Abbreviated transcription (Latin):
antea fuerat tanꝗͣ captiuam deporta¬
tur. cum quibusdam eoꝵ exigentib cul¬
pis cognitionem suam abscondit. sicut
in popło uidȩoꝵ nunc impletum ui¬
demus. qui negantes filium scientiam
ueri dĩ. ita ꝑdiderunt. ut similes fierent
gentib quȩ dm̃ non nouerunt. Osten¬
dere dicitur ds̃ faciem suam. cum re¬
suis seipsum in corda ipsoꝵ occulta in¬
spiratione insinuat. & ad diligendum
se amorem suum infundit. Sedere dicit᷑
ut est illud in psalmo. Regnauit dñs
suꝑ om̃s gentes. d̾s sedet suꝑ sedem scãm
suam. Sedere etiam dicitur ds suꝑ che¬
rubin. qui interpretat᷑ multitudo scien¬
quib ds iusibiliter p̃sidet & regnat. In
illis enim sedet. qui de scientia & dile¬
ctione pleni sunt. In ꝓuerbiis quippe
salomonis scriptum est. Anima iusti se¬
des sapientiȩ. Sapientia uero di patris
Descendere d̾s̃ in mundo legitur. quan¬
do aliquid nouum quod antea non fe¬

Expanded text:
antea fuerat, tamquam captivam deportaantea fuerat, tamquam captivam deportatur , cum quibusdam eorum ex gentibus culpis, cognitionem suam abscondit, sicut in populo Judaeorum nunc impletum esdemus, quia negantes Filium Dei, scientiam veri Dei ita perdiderunt, ut similes forent gentibus, quae Dominum non noverunt. Ostendere dicitur Deus faciem suam , cum resuis seipsum in corda eorum occulta inspiratione insinuat, et ad diligendum se amorem suum infundit. Sedere diciturut est illud in psalmo: Regnavit Dominus super omnes gentes, Deus sedet super sedem sanctam suam . Sedere etiam Deus dicitur super Cherubin . qui interpretatur multitudoquibus Deus invisibiliter praesidet et regnat. In illis enim sedet qui scientia ejus et dilectione pleni sunt. In Proverbiis quippe Salomonis scriptum est, Anima ejus sedes sapientiae; sapientia vero Dei PatrisDescendere Deus in mundum dicitur quando aliquid novum quod antea non f
Abbreviated transcription (Latin):
aduentus filii dĩ in mundum & regressio
cius ad patrem. de quib gressib psalmi¬
sta canit. Uisi sunt gressus tui ds̃. gressꝰ
dĩ mei regis mei qui est in sc̃o. De cȩlo
uenit in uterum uirginis. de udero ue¬
ro nascendo positus est in p̃sepio. Postꝗͣ
om̃ia impleuit ꝓ quib a patre missus ue¬
nerat. appensus est in ligno cruris. De
cruce autem depositus. scd̾m corpus sepul¬
tus est. sc̃dm anunam uero ad inferna
descendit. Tercia autẽ die ꝑ potentiã
diuinitatis suȩ carnem suam de sepul¬
chro suscitauit. & post diem resurrectio
xteram patris. id est in głam suam.¬
Hii sunt enim gressus filii dĩ. iste descen¬
sus atq ascensus eius. qui frequenter
in sacris scripturis legitur. Ascendere ds¬
dicitur. cum filiꝰ nobis carnem assum¬
ptam in cęlum ueluti captiuam euexit.
quia naturam humani generis quȩ a¬
diabolo in mundo captiua retinebat᷑.
assumens secum in cęlum ubi nũqũa

Expanded text:
adventus Filii Dei in mundum, et regressio adventus Filii Dei in mundum, et regressio ejus ad Patrem: de quibus psalmus ait: Visi sunt gressus tui, Deus, gressus Dei mei, Regis mei qui est in sancto . De coelo venit in uterum Virginis, de utero vero nascendo positus in praesepio . Postquam omnia implevit, pro quibus a Patre missus venerat, appensus est in ligno crucis; de cruce autem depositus , secundum corpus sepultus est, secundum vero animam ad inferna descendit; tertia autem die per potentiam suae divinitatis carnem suam de sepulcro suscitavit, et post diem resurrectiondexteram Patris , id est, in gloria sua: sunt enim gressus Filii Dei, iste est descensus et ascensus ejus, qui frequenter in Scripturis sacris legitur. Ascendere dicitur Deus, cum Filius carnem ex nobis assumptam in coelum veluti captivam duxit quia naturam humani generis, quae diabolo in mundo captivo retinebatur, assumens secum in coelum, ubi numquam
Abbreviated transcription (Latin):
bris figuraliter accipitur. De quo indu¬
mento carnis ysaias ꝓpħa uaticinans ait.
Quis est qui uenit de edom tinctis ue¬
stib de bosra: Rursum uestimentum eius¬
dem dñi sca accipitur ȩccłia. quȩ ꝑ fidẽ
& dilectionem ei coniuncta est. de quo
in psalmo scriptum ẽ. Dñs regnauit.¬
decorem induit. Et in alio psalmo ad¬
ipsum dñm. Confessionem & decorem
indiusti. amictus lumine sicut uesti¬
mento. Pallium xp̃i iam dicta ȩccłia¬
eius intelligitur. de qua in libro gene¬
sis scriptum est. Lauabiit uino stolam
suam. hoc est in sanguine passionis car¬
nem suam. & in sanguinem uuȩ palliũ
suum .i. ęccłiam suam. Calciamenta dñi
it̃u xp̃i mystice significant in carnatio¬
nem eius quam ex mortalitate huma¬
ni generis assumere dignatꝰ est. de qua
incarnatione sua ipse ꝓpħa in psalmo
ait. In idumeam extendam calciamentũ
meum. id est in plebem gentilium ma¬
nifestabo incarnationem meam. Gressus

Expanded text:
bris figuraliter accipitur, de quo indubris figuraliter accipitur, de quo indumento carnis Isaias vaticinans ait: Quis est iste, qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? Rursus vestimentum ejusdem Domini sancta accipitur Ecclesia, quae per fidem et dilectionem ei conjuncta est: de quo in psalmo scriptum est: Dominus regnavit,decorem induit . Et in alio psalmo adipsum Dominum: Confessionem et decorem induisti, amictus lumine sicut vestimento . Pallium Christi jam dicta Ecclesia intelligitur, de quo in libro Genesi scriptum est: Lavit in vino stolam suam , hoc est, in sanguine passionis carnem suam, et in sanguine uvae pallium suum, id est, Ecclesiam suam. Calciamenta Domini Jesu Christi mystice signant incarnationem ejus, quam ex mortalitate humani generis assumere dignatus est. De qua incarnatione sua ipse per prophetam ait: In Idumaeam extendam calceum meum , id est, in plebem gentilium manifestabo incarnationem meam. Gressus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam. celum michi sedes est. terra autẽ¬
scabellum pedum meoꝵ. Aliter pedes.
filii dĩ incarnatio intelligitur. quȩ di¬
uinitati subiecta est tanquam pedes¬
capiti. Sicut ꝑ caput diuinitas. ita ꝑ pe¬
des humanitas eius exprimitur. De qͣ¬
humanitate in exodo scriptum est. Ui¬
derunt dñm iũm hoc est moyses & aa-¬
ron & nadaph. & abiud. & septuaginta¬
Exod ⁊c de seniorib ppłi. Sub pedib eius qͣsi la¬
pidis saphirini. & quasi cȩlum cum se¬
renum est. Sicut autẽ ꝑ lapidem saphi¬
rinum cęlestes creaturas. uł scõs angłos.
homo assumptus filius di imꝑpetuum
regnat. de quo in psalmo. Om̃ĩa inquit
subiecisti sub pedib eius. Aliter autem
scĩ p̾dicatores. de quib in deuteronomio
scriptum ẽ. qui appropinquant pedib¬
eius accipient de docꝰtrina illius. Uesti¬
mentum filii dĩ aliquando caro enus quȩ
A diuinitate assumpta est. in diuinis li¬

Expanded text:
am: Coelum mihi sedes est, terra auteam: Coelum mihi sedes est, terra autescabellum pedum meorum . Aliter pedes Filii Dei incarnatio intelligitur, quae divinitati subjecta est tamquam capiti pedes. Sicut per caput divinitas, ita per pedes humanitas ejus exprimitur: de qhumanitate in Exodo scriptum est: Videre Dominum Jesum: hic est Moses et Aaron, Nadab et Abiu, et septuaginta de senioribus sub pedibus quasi lapides sapphiri, et quasi coelum cum serenum est . Sicut autem per lapidem sapphirum coelestes creaturas, vel sanctos angelos, homo assumptus Filius Dei in perpetuum regnat: de quo in psalmo, omnia, inquit, subjecisti sub pedibus eorum . Aliter autem in Deuteronomio scriptum est: Qui appropinquant pedibejus, accipient de doctrina ejus . Vestimentum Filii Dei aliquando caro ejus quae a divinitate assumpta est a divinis li
Abbreviated transcription (Latin):
se colligit fouet & ab insidiis diaboli
& maloꝵ hominum ꝓtegit. Unde ꝓpb̃a
ait. sub umbra alarum tuarum ꝓtege
me. Scapulas habere dicitur ds. quia
infirma membra ȩccłiȩ quasi in scapu¬
lis suis portat. de quo in psalmo. In¬
scapulis suis obumbrabit tͥ. & sub¬
origo substantiȩ eius accipitur. unde
in psalmo. ex utero ante luciferum ge-¬
nuite. Aliter uent̃ dĩ in comp̾hensibilia
iudicia eius quȩ rimari nequeunt my¬
stice insinuantur. de quo occulto iudi¬
cio eius. in libro beati ios scriptum ẽ
De cuiꝰ utero egressa est glaties. & gelu
de cȩlo quis genuit: Posteriora filii di
incarnatio eius accipitur. De poste¬
riori parte filius in monte sẏnai ad
moysen ꝑ angłm loquens ait. Posterio¬
Exuli. ra mea uidebis. faciẽ autẽ meã uidere¬
Pedes Dci non poteris. Pedes. stabilimentum uirtu¬
tis eius eoquod ubiq pręsens & unuier¬
sa illi sunt subiecta. ipso dicente ꝑ ysaiam¬

Expanded text:
se colligit et fovet, et ab insidiis diaboli se colligit et fovet, et ab insidiis diaboli et malorum hominum protegit. Unde propheta ait, Sub umbra alarum protege me . Scapulas habere dicitur Deus, quia infirma membra Ecclesiae, quasi in scapulis suis portat. De quo in psalmoScapulis suis obumbrabit torigo substantiae ejus accipitur. Unde in psalmo: Ex utero ante lucem genui te . Aliter: Uterus ejus incomprehensibilia judicia ejus, quae rimari nequeunt, mystice insinuantur; de quo occulto judicio ejus in libro beati Job scriptum est: De cujus utero egressa est glacies, et gelu de coelo quis genuit ? Posteriora Filii Dei incarnatio accipitur; de qua posteriori parte Filius in monte Sinai ad Mosen, per angelum loquens ait: Posteriora mea videbis, faciem autem meam videre non potes . Pedes Dei stabilimentum virtutis ejus, eo quod ubique praesens, et universa illi sunt subjecta; ipso dicente per Isai
Abbreviated transcription (Latin):
libros legis ac ꝓpħarum. ꝑ digitos uͦ
scõs ut dictum est ꝓpħas. mystice insi
genitus filius eius. de quo apł̃s quidẽ¬
inquit. umago dĩ inuisibilis. Aliter nãq
est imago di patris in filio suo quem ñ
aliunde s ex semet ipso hoc ẽ de substan¬
tia sua ꝑ om̃ia similem sibi genuit &
equalem. aliter uero animam hominis
quam non ex se de substantia sua sicut¬
heretici pleriq opinati sunt. genuit: s ex
nichilo creauit. Sicut aliter ẽ imago cu¬
iuslibet regis in filio eius. quȩ exsemet-¬
ipso similem sibi genuit. id est homo ho¬
minem. aliter uero in anulo eius. siue
in cera. unago illiꝰ imp̃ssa quȩ non est¬
hoc quod ipse sicut filius qui natura¬
liter hoc est quod & pater. Cor dĩ patris
archanum sapientiȩ eius mystice innuit.
ex quo uerbum .i. filium suum impassi¬
biliter sine initio genuit. ipso dicente
ꝑ ꝓpħam. eructauit cor meum uerbum.
Alas habere legitur ds̃ ꝓ eo quod more
auis electos suos tanquam pullos sub

Expanded text:
libros legis ac prophetarum, per digitos vero sanctos, ut dictum est, prophetas, mystice insingenitus Filius ejus est: de quo Apostolus: Imago Dei invisibilis . Aliter namque est imago Dei Patris in Filio suo, quem non aliunde, sed ex semetipso, hoc est, ex substantia sua per omnia sibi similem genuit et aequalem. Aliter vero anima hominis, quam non ex se, id est, de sua suhaeretici opinati sunt, genuit, sed ex nihilo creavit. Sicut etiam aliter imago cujuslibet regis in filio suo quem ex semetipso sibi similem genuit, id est homo hominem; aliter vero in annulo ejus sive in cera imago ejus est impressa, quae non quod ipse sicut filius qui naturaliter hoc est quod et pater. Cor Dei Patris arcanum sapientiae ejus mystice innuit, ex quo Verbum, id est, Filium suum impassibiliter genuit sine initio; ipso dicente per prophetam: Eructavit cor meum verbum bonum . Alas habere dicitur Deus, pro eo quod more avis electos suos tamquam pullos sub
Abbreviated transcription (Latin):
crederet. & sibi prȩdicatione gentium credi¬
ta ęquum esse id ꝓ ueritate defendere.
quod alius ꝓ dispensatione simularet.
Quod nequaquam intelligens biotaneo¬
tes & sceleratꝰ ille porphiriꝰ. in primo
operis sui aduersum nos libro petrum
a paulo obicit esse reprehensum. quod ñ
recto pede incederet ad euangłirandũ.
uolens et illi maculam erroris inurere.
& huic ꝓcacitatis & in commune fi¬
cti doginatis accusare mendacium. dũ
inter se ȩccłiarum principes discrepent.
uiter quo sensu sint dicta tangimus. et
in suis locis plenius exequemur. Sed
iam tempus ẽ ut ipsius apłi uerba po¬
nentes: singula quȩque pandamue..¬

Expanded text:
crederet, et sibi praedicatione gentium credicrederet, et sibi praedicatione gentium credita, aequum esse id pro veritate defendere, quod alius pro dispensatione simularet. Quod nequaquam intelligens Bataneotes et sceleratus ille Porphyrius, in primo operis sui adversum nos libro, Petrum a Paulo objecit esse reprehensum, quod non recto pede incederet ad evangelizandum: volens et illi maculam erroris inurere, et huic procacitatis, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes discrepent viter quo sensu sint dicta, contingimus, et in suis locis plenius exsequemur. Sed jam tempus est, ut ipsius Apostoli verba ponentes, singula quaeque pandamus.
Abbreviated transcription (Latin):
habet. quod non scribit ad eos qui ex
iudeis in xp̃m crediderant. & paternas
putabant cerimonias obseruandas. sed
ad eos qui ex gentibꝰ fidem ȩuangłii rece¬
perant & rursum retro lapsi quorũdam
fuerant auctoritate deterriti. asserentium
petrum quoq & iacobum & totas iudeȩ
ȩcclias ȩuangłium xp̃i cũ lege ueteri mi¬
scuisse. ipsum etiam paulum aliud in ui¬
dea facere. aliid in nationibꝰ p̃dicare. et
frustra eos in crucifixum credere. si id ne¬
gligendum putarent. quod apłoꝵ pͥn¬
cipes obseruarent. Quam obrem ita cau¬
te inter utrumq & medius incedit. ut
nec ȩuangłii ꝓdat gratiã pressus ponde¬
re & auctoritate maiorum. nec precesso¬
ribus faciat in uiriam dum assertor est
gr̃ȩ. oblique uero & quasi ꝑcuniculos
latenter incedens. & petrum doceat ꝓ
cõmissa sibi circumcisionis plebe face¬
re. ne ab antiquo repente uiuendi mo¬
re desciscens in crucem scandalirata non

Expanded text:
habet, quod non scribit ad eos qui ex habet, quod non scribit ad eos qui ex Judaeis in Christum crediderant, et paternas putabant caeremonias observandas: sed ad eos qui ex gentibus fidem Evangelii receperant, et rursum retro lapsi, quorumdam fuerant auctoritate deterriti, asserentium Petrum quoque et Jacobum, et totas Judaeae Ecclesias, Evangelium Christi cum lege veteri miscuisse. Ipsum etiam Paulum aliud in Judaea facere, aliud nationibus praedicare: et frustra eos in Crucifixum credere, si id negligendum putarent quod Apostolorum principes observarent. Quamobrem ita caute inter utrumque et medius incedit, ut nec Evangelii prodat gratiam, pressus pondere et auctoritate majorum, nec praecessoribus faciat injuriam, dum assertor est gratiae: oblique vero et quasi per cuniculos latenter incedens: ut  Al. et Petrum doceat pro commissa sibi circumcisionis plebe facere, ne ab antiquo repente vivendi more desciscens, in crucem scandalizata non
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ait. o insensati galathȩ & sic insipi¬
entes estis: tali se sermone moderatꝰ est
quo increparet potius quam doceret. et
quem possent stulti intelligere ut cõmu¬
nes sententias communi oratione uestiret.¬
& quos ratio suadere non poterat: reuoca¬
ret auctoritas. Nullus quidem aplĩ ser¬
mo est uel ꝑ epłam uel pręsentis. in quo
non laboret docere antiquȩ legis onera
desita. & om̃ia illa quȩ in cipis ꝙ ima¬
ginibꝰ precesserunt. Id est otium sabbati.
circũcisionis iniuriam. Kalendarum ꝙ
trium ꝑ annum sollemnitatum recursꝰ.
scrupulositatem eyboꝵ. & ꝑ dies singulos
subrepente cessasse. quam non sanguis ui¬
ctimarum sed fides animȩ credentis im¬
pleret. Uerum alibi pro parte & ut sibi
aliud agenti hȩc questio optulerat & late
disputatum est: & pene ꝑstrictum. In his
autem duabus ut dixi epłis specialiter
antiquȩ legis cessatio. & nouȩ introductio
continetur. Sed ad galathas hoc ꝓprium

Expanded text:
tibus ait: O insensati Galatae: Et: Sic insipitibus ait: O insensati Galatae: Et: Sic insipientes estis, tali se sermone moderatus est, quod increparet potius, quam doceret: et quem possent stulti intelligere, ut communes sententias, communi oratione vestiret, et quos ratio suadere non poterat, revocaret auctoritas. Nullus quidem Apostoli sermo est, vel per Epistolam, vel praesentis, in quo non laboret docere antiquae Legis onera deposita, et omnia illa quae in typis et imaginibus praecesserunt, id est, otium sabbati, circumcisionis injuriam, Kalendarum et trium per annum solemnitatum recursus, scrupulositatem ciborum, et per dies singulos subrepente cessasse, quam non sanguis victimarum, sed fides animae credentis impleret. Verum alibi pro parte, et ut se aliud agenti haec quaestio obtulerat, ex latere disputatum est, et pene perstrictum. In his autem duabus, ut dixi, Epistolis, specialiter antiquae legis cessatio, et novae introductio continetur. Sed ad Galatas hoc proprium
Abbreviated transcription (Latin):
prie uolumina. & decimum stromatũ
suoꝵ librum cõmatico suꝑ explanatio¬
ne eius sermone compleuit. Tractatus qͦq
uarios & excerpta quȩ uel sola possent
sufficere composuit. Pretermitto didimũ
uidentem meum. & laodicenum de
num. & theodoꝵ heracleoten. qui & ipsi
perem. fieret aliquid quod non penitꝰ
contemneretur. Itaq ut simplicit̃ fatear
legi hȩc om̃ia. & in mentem meam plu¬
rima coaceruans. accito notario uel mea
uel aliena dictaui. nec ordinis nec uer¬
boꝵ interdum nec sensuum memor. Iam
aliis benedicta dispereant. & non place-¬
ant inter extraneos quȩ placebant int̾
suos. Argumentum itaq epłȩ huiꝰ bre¬
uiter comprehendens. hoc prefatione
cõmoneo. ut sciatis eandem esse materiã
epłȩ pauli ad galathas. & quę ad ro¬
manos scripta est: sed hoc referre inter
utramq quod in illa latiori sensu ꝙ ꝓ¬
fundioribꝰ usus ẽ argumentis. hic qua¬
si ad eos scribens de quibus inconseqͣn¬

Expanded text:
prie volumina, et decimum Stromatum prie volumina, et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione ejus sermone complevit: Tractatus quoque varios, et Excerpta, quae vel sola possint  Al. possent sufficere, composuit. Praetermitto Didymum, videntem meum, et Laodicenum Apnum, et Theodorum Heracleoten, qui et ipsi perem, fieret aliquid quod non penitus contemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum interdum, nec sensuum memoriam realiis bene dicta dispereant, et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. Argumentum itaque Epistolae hujus breviter comprehendens, hac praefatione commoneo, ut sciatis eamdem esse materiam et Epistolae Pauli ad Galatas, et quae ad Romanos scripta est. Sed hoc differre inter utramque, quod in illa altiori sensu et profundioribus usus est argumentis, hic quasi ad eos scribens, de quibus in consequen
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia & sagaci mente uniuersa pensabat.
ut me sentirem non tam discipuła habere
qũa udicem. Itaq quod & illi absenti ꝑ¬
grataim fore. & uobis quȩ in presentia¬
rum estis utile existimo: aggrediar opus
intemptatum ante me linguȩ nr̃ȩ scripto¬
ribꝰ .&̃. a grecis quoq ipsis uix paucis
ut rei poscebat dignitas usurpatum. non
quod ignorem gaium marium uictori-¬
num qui romȩ me puero rethoricam do¬
cuit edidisse cõmentarios in apłm. sed
quod occupatus ille eruditione secula¬
rium litterarum scripturas om̃ino igno¬
rauerit. & nemo possit qũauis eloquess
de eo bene disputare quod nescit. Quid
igitur: Ego stultus aut temerarius qui
id pollicear: quod ille non potuit: Min¬
me. Quin potius in eo michi uideor cau¬
tior atq timidior. quod imbecillitatẽ ui¬
rium mearum sentiens. origenis cõmen-¬
tarios sum secutꝰ. Scripsit enim ille iuR
in epłam pauli ad galathas quinq pro¬

Expanded text:
omnia, et sagaci mente universa pensabat, omnia, et sagaci mente universa pensabat, ut me sentirem non tam discipulam habere, quam judicem. Itaque quod et illi absenti pergratum fore, et vobis quae in praesentiarum estis, utile existimo, aggrediar opus intentatum ante me linguae nostrae scriptoribus, et a Graecis quoque ipsis vix paucis, ut rei poscebat dignitas, usurpatum. Non quod ignorem Caium Marium 369-370 Victorinum, qui Romae, me puero, rhetoricam docuit, edidisse Commentarios in Apostolum; sed quod occupatus ille eruditione saecularium litterarum, Scripturas omnino sanctas ignoraverit: et nemo possit, quamvis eloquens, de eo bene disputare, quod nesciat. Quid igitur, ego stultus aut temerarius, qui id pollicear quod ille non potuit? Minime. Quin potius in eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis Commentarios sum secutus. Scripsit enim ille vir in epistolam Pauli ad Galatas quinque pro
Abbreviated transcription (Latin):
auci admodum dies sunt
quod epłam pauli ad phi-¬
lemonem interpretatꝰ. ad
galathas transcenderam mul¬
tis retrorsum in medio pre¬
termissis. & ecce subito litirȩ michi de
urbe allatȩ sunt: nuntiantes & albinã
uenerabilem anum presentiȩ dñi redditã. &
scãm marcellam matris contubernio de¬
stitutam. magis nunc nr̃m o paula &
eustochium flagitare solatium. Et quia
hoc interim fieri non potest ꝓpter gran¬
dia maris in medio spatia atq terrarum.
repente uulnus impressum saltem scriptu¬
rarum uellem curare medicamine. Scio
equidem ardorem eius. scio fidem. quam
flammam semꝑ habeat in pectore. supera¬
re sexum. obliuisci hominis. & diuinoꝵ
uoluminum tẏmpano concrepante ru¬
brum huius scłi pelagus transfretare.
Certe cum romȩ essem. nũquã tam festina
me uidit ut non de scripturis aliquid
interrogaret. Neq uero more phitago¬
rico quicquid responderam rectum pu¬
tabat. nec sine ratione prȩiudicata apud
eam ualebat auctoritas: sed examinabat

Expanded text:
auci admodum dies sunt, ex quo epistolam Pauli ad Philemonem interpretatus, ad Galatas transcenderam, multis retrorsum in medio praetermissis; et ecce subito litterae mihi de Urbe allatae sunt, nuntiantes et Albinam venerabilem anum praesentiae Domini redditam, et sanctam Marcellam matris contubernio destitutam, magis nunc vestrum, o Paula et Eustochium, flagitare solatium. Et quia hoc interim fieri non potest, propter grandia maris in medio spatia atque terrarum, repente vulnus impressum saltem Scripturarum vellem curare medicamine. Scio equidem ardorem ejus, scio fidem, quam flammam semper habeat in pectore, superare sexum, oblivisci hominis, et divinorum voluminum tympano concrepante, rubrum hujus saeculi pelagus transfretare. Certe cum Romae essem, numquam tam festina me vidit, ut non de Scripturis aliquid interrogaret. Neque vero more Pythagorico quidquid responderam, rectum putabat: nec sine ratione praejudicata apud eam valebat auctoritas; sed examinabat
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est reddere illis quod merentur. &
hȩc ultio diuina furor dicitur eius. Pemi¬
tere dicitur ds̃. non quod more homi¬
enim om̃ia nouit anteꝗ̃ fiant ꝓpreteritis
factis penitere non potest. s pęnitentia
dĩ est statuta mutare. & quod prius alit̃¬
inchoatum fuerat in aliud mutare. idẽ
de bono exigentib culpis in malo. sicut
de saul legitur penituisse dm̃ quod con¬
stituisset eum regem. uł sicut nunc ui-¬
demus in popło iudeoꝵ facti qui cum
essent popłĩ dĩ ob impietatem suam facti
sunt synagoga sathanȩ. De malo uero in
bonum sicut accidit in popło gentilium.
modo occulto di iudicio iudas ꝓditor
de apłatus gradũ lapsus. in inferni bara¬
tro dimersus est. latro uero post crim̃
rapacitatis. de cruce ad paradysum tͣn-¬
siatus. Hanc quoq mutationem de bo¬
no ad malum ut dictum est. siue de

Expanded text:
hoc est, reddere illis quod merentur: et hoc est, reddere illis quod merentur: et haec ultio divina, furor ejus dicitur . Poenitere dicitur Deus, non quod more homienim novit antequam fiant, pro perpetratis actibus poenitere non potest, sed poenitentia Dei, statuta mutare, et quod prius aliter fuerat, in aliud mutare, id est, aut de bonis exigentibus culpis in malum, sicut de Saul legitur poenituisse Dominum, quod constituisset eum regem ; vel sicut nunc videmus in populo Judaeorum actum, qui cum esset populus Dei, ob impietatem suam facti sunt synagoga Satanae . De malo vero in bonum, sicut accidit in populo gentium, modo occulto Dei judicio, Judas proditor de apostolatus gradu lapsus , inferni baratro demersus est. Latro vero prius crimen rapacitatis operans, de cruce ad paradisum translatus est . Hanc quoque mutationem de bono ad melius, ut dictum est; sive de
Abbreviated transcription (Latin):
scentes facere. sicut ait ad abraham.
Nunc cognoui quod tueas dñm. Neq
enim ille ex tempore nouit qui scit
omĩa antequam fiant. s cognoscere
dicitur ds cognoscentes facere. ut qui
prius de se quales ee̾nt incogniti erant.
ꝑ eius interrogationem .i. ꝓbationem
sibunetipsis manifesti fierent. Tale est¬
& illud in lege moysi de popło isrłitico.
ut temptem inquit utrum custodiant
oꝑamini iniquitatẽ. Telare dicitur ds̃.
cum creaturam suam quam non uult
pire. sepe castigat. corripit atq flagel¬
lat. & flagellando ad se reducit. Uel¬
certe zelare dicitur ds̃. cum nullum
peccatum impunitum uult relinque¬
re Iustus enim est. & ideo om̃is iniusti¬
tia execrabilis est illi. quam ut dictum
patitur. Irasci dicitur ds̃. non animȩ
motu uł qualibet ꝑturbatione. quȩ illi
om̃ino accidere non potest.S creaturȩ
delinquenti .i. hominib impiis & pec¬
catorib iustam dicitur inferre ultionẽ.

Expanded text:
scentes facere, sicut ait ad Abraham, scentes facere, sicut ait ad Abraham, Nunc cognovi quod timeas Dominum . Neque enim in tempore novit, qui omnia scit antequam fiant. Sed cognoscere dicitur Deus cognoscentes facere; ut quod prius de se quales essent incogniti erant, per ejus interrogationem probatione sibimetipsi manifesti fierent. Tale est illud in lege Moysi de populo Israelitico, Ut tentem, inquit, eos, utrum custodiant operaris iniquitatem . Zelare dicitur Deus, cum creaturam suam quam non vult perire, saepe castigat, corripit, atque flagellat, et flagellando ad se reducit. Vel zelare dicitur Deus, cum nullum peccatum impunitum vult relinquere. Justus est enim, et ideo omnis injustitia exsecrabilis est illi, quam, ut dictum patitur. Irasci dicitur Deus, non animi motu, vel qualibet perturbatione, quae illi omnino accidere non potest: sed creaturae delinquenti, id est, hominibus impiis, et peccatoribus, justam dicitur inferre ultionem,
Abbreviated transcription (Latin):
uł sicut ad abraham. atq iacob. siue¬
uoluit. in angłis apparere dignatus ẽ.
sponsum mariȩ & aliis scĩs quib re¬
uelare secretum suum uoluit. Tertio
autẽ modo neq ꝑ creaturam uisibiłẽ.
neq ꝑ hominem. s occulta inspiratione
inuisibiliter corda scõꝵ tangendo lo¬
quentes effecit. qũ eadmodum in libris
centes. hȩc dicit dñs. Uidęre dĩ est
apta bona approbare. sicut est illud¬
in genesi. Uidit ds̃ cuncta quȩ fece¬
rat. & erant ualde bona. id est intel¬
ligentib bona esse demonstrauit. Ali¬
ter uidere dĩ est. mala hominum scien¬
do repbare sicut illud in ysaia ꝓph̃a.
& uidit ds̃ malum id est apparuit in
oculis eius. Item uidere aliter di est.
est illud in psalmo. Proba me dñe & scito
mitas meas. & uide si uia iniquitatis in
militer repꝑitur. ubi de sapientia dĩ pa-¬
p̃dicantes & inuestrgantes. adq aliis
nuntiantes. Cognoscere dĩ est cogno¬

Expanded text:
Vel sicut ad Abraham atque Jacob , eVel sicut ad Abraham atque Jacob , eus in angelis apparere dignatus est. sponso Mariae , et sanctis aliis, quibus secretum suum revelare voluit. Tertio autem modo neque per creaturam visibilem neque hominem, sed occulta tantum inspiratione invisibiliter corda suorum tangendo loquentes efficit, quemadmodum in libris bant, haec dicit Dominus . Videre Dei est acta bona approbare, sicut est illudin Genesi: Vidit Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona , id est, intelligentibus bona demonstravit. Aliter, Videre Dei est mala hominum sciendo reprobare, sicut est illud in Isaia propheta, Et vidit Deus, et malum apparuit in oculis ejus . Item aliter videre Dei est, est illud in psalmo, Proba me, Deus, et scito ra: et vide si via iniquitatis in militer reperitur, ubi de sapientia Dei Papraedicantes, et investigantes, atque aliis annuntiantes. Cognoscere Dei, est cogno
Abbreviated transcription (Latin):
cum cordib quoꝵdam hominum in
quib antea ꝑ fidem habitare credebat᷑.
postea subripiente ꝑfidia. uł quolibet
delicto. ab eis recedit. & ad alios transit.
quemadmodum de uidȩis ad gentes.
de hereticis ad catholicos. seu de qͥbꝰ¬
libet irreligiosis & negligentib pro¬
uicio suo recedere dicitur ds. & ad ali¬
os transire. quod non localiter aut
transeundo. quia impium est ita cre-¬
dere. s deambulatio eius ẽ in cordib
scõꝵ delectatio. sicut scriptum ẽ. &
inhabitabo in eis. & inambulabo. &
ero illoꝵ ds̃. Uel certe ambulare dĩ
est. in scĩs p̃dicatorib suis de loco¬
oquitur dencad locum transire. Loqui dei est ppari¬
sibiliter sine sono uocis uel quoliber
strepitu occulte in mentib scõꝵ uolun¬
tatem suam atq rectum intellectum
inspirare. seu futura sicut in scĩs ꝓpħis
reuelare. Quȩ loquutio di ut quidam
uolunt trib accipitur modis. Primo
namq modo ꝑ subiectam creaturam
sicut ad moysen rubo in igne apparuit.

Expanded text:
 cordibus quorumdam hominum, in quibus ante per fidem credebatur, postea subrepente perfidia, vel quolibet delicto ab eis recedit, et ad alios transit, quemadmodum de Judaeis ad gentes, de haereticis ad catholicos, seu de quibuslibet irreligiosis ad religiosos. Recedere dicitur Deus et ad alios transire, quod non localiter aut transeundo, quia impium est ita credere, sed ambulatio ejus in cordibus sanctorum delectatio, sicut scriptum est: Et inhabitabo in eis, et ambulabo, et ero illorum Deus . Vel certe ambulare Dei est in sanctis praedicatoribus suis de loco ad locum transire. Loqui Dei invisibiliter sine sono vocis vel quolibet strepitu occulte mentibus sanctorum voluntatem suam atque rectum intellectum inspirare, seu futura, sicut in sanctis prophetis revelare. Quae locutio Dei, ut quidam volunt, tribus modis accipitur. Primo namque modo per subjectam creaturam, sicut ad Mosen in rubo apparuit .
Abbreviated transcription (Latin):
& fp̃s sc̃s intelliguntur. sicut est illud
in ysaia ꝓpħa. Et brachia mea popłos
iudicabunt. Brachium dĩ patris sin¬
głariter. filius eius accipitur. De quo
ieremias ꝓpħa ad ipsum ait. Et nunc
dñe d̾s qui eduxisti popłm tuum de
terra egypti in manu forti & brachio
extento. Idcirco autem filius dĩ patriᷤᷤ
brachium dicitur. quia creatura ele¬
cta ab ipso continetur. dextera dĩ pa¬
tris id est unigenitus filius accipitur.
de quo in psalmo ex ꝑsona hominis
assumpti. dextera inquit dñi fecit uir¬
& ȩternam beatitudinem. de quo in
psalmo ex ꝑsona patris ad filium. sede
a dextris meis. Dicitur autẽ & dextera
dĩ omĩs electa creatura. in cȩlo & in ter¬
ra. sicut & ꝑ sinistram illiꝰ itelligitur
repba creatura .i. demones & om̃s impii
qui ad leuam positi ȩterna supplicia

Expanded text:
guntur; sicut est illud in Isaia: Et brachia mea populos judicabunt . Brachium Dei singulariter Filius accipitur: de quo Jeremias ad ipsum ait: Et nunc Dominus Deus qui eduxisti populum tuum de terra Aegypti in manu forti, in brachio extento . Idcirco autem Filius Dei Patris brachium dicitur, quia creatura electa ab ipso continetur. Dextera Dei Patris unigenitus Filius accipitur; de quo in psalmo ex persona hominis assumpti: Dextera, inquit, Domini fecit viret aeternam beatitudinem; de quo in psalmo ex persona Patris ad Filium. Sede a dextDei omnis electa creatura in coelo et in terra, sicut et per sinistram ejus intelligitur omnis reproba creatura, id est daemones et omnes impii, qui ad laevam ponendi, et aeterna supplicia
Abbreviated transcription (Latin):
scõs angłos seu uniuersos electos ty¬
pice accipi oportet. De quo in sacram̃¬
toꝵ libro danihelis ꝓpħȩ scriptum est.
Aspiciebam donec throni positi sunt
& antiquus dierum sedit. uestimentũ
eius quasi nix candidum. & capilli ca-¬
pitis eius quasi lana munda. Hoc enim
significat ꝑ uestimentum dĩ candidum
quod & ꝑ capillos capitis eius. scõs ui¬
delicet angłos. & multitudinem scõꝵ

Expanded text:
sanctos angelos, seu virtuosos electos tysanctos angelos, seu virtuosos electos typice accipi oportet; de quo in sacramento libri Danielis scriptum est: Aspiciebam donec throni positi sunt, et Antiquus dierum sedit. Vestimentum ejus quasi nix candidum, et capilli capitis ejus quasi lana munda : hoc enim significat per vestimenta candida Dei, quod et per capillos capitis ejus, sanctos videlicet angelos et m
Abbreviated transcription (Latin):
Immortalis ẽ qm̃ mori nullom᷑ potest.
apło hoc astipulante ac dicente. Qui solus
habet immortalitatem. lucem habitans
in accessibilem. quem uidit nullus homi-¬
num s nec uidere potest. Ubicumq autẽ
sacra scriptura sparsim ꝑ diuinos libros
in dm̃ motus animȩ. seu humana meni¬
bra describit. id est caput. capillos. oculos
palpebras. aures. nares. os. labia. linguã
brachium. alas. scapulas. posteriora. pe¬
des. Item motus animȩ. iram. furorem.
riam a recte intelligentib scienda sunt.
sicut a nideis & plerisq hereticis car¬
nalit̾ sapientib qͥ dm̃ corꝑeũ atq localẽ
opinantur. s spiritaliter om̃ia de eo intel¬
in dõ humana membra seu motus ani-¬
mȩ more humano inesse credit. ꝓcul
Igitur ut dictum est figuraliter in dm̃
caput cum legimus. ipsam essentiam¬
diuinitatis eius quȩ om̃ia p̾cedit &
cui sunt uniuersa subiecta. intellige¬
re debemus. Capilli uero capitis eius

Expanded text:
Immortalis, quia mori nullo modo potest, Immortalis, quia mori nullo modo potest, Apostolo testante ac dicente: Qui solus habet immortalitatem, lucem habitans inaccessibilem, quem nullus hominum vidit, nec videri potest . Ubicumque autem sacra Scriptura sparsim per divinos libros in Deo motus animae seu humana membra describit, id est, caput, capillos, oculos, pbrachium, alas, scapulas, posteriora, pedes, item motus animae, iriam a recte intelligentibus scienda sunt, sicut a Judaeis et plerisque haereticis carnaliter sapientibus, qui Deum corporeum atque localem opinantur, sed spiritualia omnia de eo intelis Deo humana membra seu motus animae more humano inesse credit, procuitur, ut dictum est, figuraliter in Deo caput esse legimus, ipsam essentiamdivinitatis ejus, quae praecedit, et cui omnia sunt subjecta intelligere debemus . Capillos vero capitis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mensitatem ꝓpħa in psalmo confitens.¬
ait ad ipsum dm̃. Si ascendero in cęlum
tu ibi es. & si descendero ad infernum
ad es. De cuius adhuc immensitate in
libro beati ios scriptum est. Excelsior
cȩlo est. & quid facies: Profundior infer¬
no. & unde cognosces: Longior terra
mensura eius. & latior mari. Qui enĩ
cȩlum & terram implet. ꝓculdubio nul¬
lus locus est ab eius p̾sentia absens.
regendo atq imꝑando. Subtus om̃ia ẽ
sustinendo atq portando. non pondere
laboris. s infatigabili uirtute. qm̃ nul¬
la creatura ab eo condita ꝑ se subsistere
ualet. nisi ab ipso sustentet᷑ qui illam crea¬
uit. Extra om̃ia ẽ. s non exclusus. Immu
potest quod est. ipso dicente ꝑ malachiã
nitentia. obliuio. recordatio. & alia his si¬
milia nullomodo accidunt. Simplex enĩ
natura est. & immutabilis est atq imꝑtur¬
bata. Neq aliud ẽ ip̃se & aliud quod ha¬
bet: s ipsum est quod habet & quod est.

Expanded text:
mensitatem propheta in psalmo confitensmensitatem propheta in psalmo confitens ad ipsum Dominum ait: Si ascendero in coelum tu illic es, si descendero ad infernum ades . De ejus immensitate in libro Job scriptum est: Excelsior coelo est, et quid facies? profundior abysso, et unde cognoscis? longior est terra mensura ejus, et latior mari : qui enim coelum et terram implet, proculdubio nullus est locus ab ejus essentia absens. regendo atque imperando; subtus omnia est sustinendo atque portando, non pondere laboris, sed infatigabili virtute: quoniam nulla creatura ab eo condita per se subsistere valet, nisi ab eo sustentetur, qui eam creavit. Extra omnia, sed non exclusus. Immutpotest, ipso dicente per Malachiam a, furor, poenitentia, oblivio, recordatio, et alia his similia non accidunt. Simplex enim natura est, et immutabilis et imperturbata. Neque aliud est ipse et aliud quod habet, sed ipsum est quod habet et quod est.
Abbreviated transcription (Latin):
natura. trinus uͦ.
in ꝑsonis. Solus.
immensus atq
in comprehensi¬
bilis. Solus in circunscriptus. Solus im¬
mutabilis. incorporeus & immortalis.
Ubiq prȩsens s latens. ubiq totus. sed
unmensus. in uisibilis est quia essentia
te qui ait. Quem uidit nullus homo.
s nec uidere potest. Et in euangłio. dm̃
nemo uidit uiquam. Incorporeus est
quia nullis membroꝵ liniamentis com¬
positus. siue compactus existit. sicut ue
oportet adorare. Immensus est. quia quan¬
titas ei uel qualitas a nullis ex creaturiˢ
metiri potest. Cui salomon in oratione¬
sua supplicans ait. Si cęli & cęlum cȩloꝵ
non te capiunt: quantomagis domus ista
quam edificaui: In circunscriptus ẽ. quia
circũscribi non potest. In localis est.
qm de loco ad locum nequaquam tͣn-¬
sit. s neq in loco quolibet retinetur.
monium ꝑhibente ac dicente. Cȩlum
sedes mea est. terra scabellum pedum
meoꝵ. Et ꝑ ieremiam. Nonne cęlum &
terram ego impleo dicit dñs: Ciuius i-¬

Expanded text:
natura, trinus in personis. Solus immensus atque incomprehensibilis. Solus incircumscriptus, immutabilis, incorporeus et immortalis; ubique praesens et latens; ubique totus et immensus. Invisibilis est, quia in essentia te, qui ait: Quem nullus hominum sed nec videri potest . Et in Evangelio: Deum nemo vidit umquam . Incorporeus est, quia nullis membrorum lineamentis compositus sive compactus existit. Sic veritt veritate oportet adorare . Immensus est, quia quantitas ejus, vel qualitas a nullo ex creaturis metiri potest. Cui Salomon in suis orationibus supplicans ait: Si coelum et coeli coelorum non te capiunt, quanto magis domus ista, quam aedificavi . Incircumscriptus est, quia circumscribi non potest. Inlocalis est, quia de loco ad locum nequaquam transit, sed neque in loco quolibet retinetur, monium perhibente ac dicente: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum . Et per Jeremiam: Nonne coelum et terram ego impleo ? Cujus im
Abbreviated transcription (Latin):
dona nobis cognitionem tuam. quȩ
ipso dicente in euangłio. nemo nouit
patrem nisi filius. & cui uoluerit filius
reuelare. Aliter uero facies di significat
inuisibilem essentiam diuinitatis filii
dĩ. de qua ipse dñs ad moysen ꝑ angłm
respondens ait. Posteriora mea uide¬
bis. faciem meam uidere non poteris.
meam uidere non poteris. Os di filius

Expanded text:
dona nobis cognitionem tuam, quam dona nobis cognitionem tuam, quam ipso dicente in Evangelio, Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Aliter vero facies Dei significat invisibilem essentiam divinitatis Filii Dei; de qua ipse Dominus ad Mosen per angelum respondens ait: Posteriora mea videbis, faciem autem meam videre non poteris ; meam videre non poteris. Os Dei Filius
Abbreviated transcription (Latin):
respectus gr̃e intelligitur. ut est illud
men scientiȩ subministratur. mysticȩ¬
accipiuntur. ut est illud in psalmo. Prȩ¬
ceptum dñi lucidum. illuminans ocu¬
los. Palpebrȩ dñi. occulta atq in comp̃¬
hensibilia iudicia eius. siue spiritalis in
diuinis libris locutio eius innuitur.
De quib occultis & in comp̃hensibilib
sacramentis atq iudiciis. in psalmo. pal¬
pebrȩ interrogant filios hominum idẽ
ꝓbant. Aures habere dicitur ds ꝓpter
quod omnia audit & nichil illi sub silen¬
tio latet. De quo in libro sapientiȩ scri¬
ptum est. Auris cęli audit omĩa. & tu¬
multus murmurationum non abscon¬
detur. Mares dĩ inspiratio eius in cor¬
de fidelium. ut est illud dĩ in libro re¬
gum. Ascendit fumus de narib eius.
id est lacrimosa compunctio penitenti¬
um inspiratione illius. Facies dĩ cogni¬
tio diuinitatis euis ad homines. de qua
cognitione in psalmo scriptum ẽ. Osten
de faciem tuam & salui erimus. hoc ẽ

Expanded text:
e ejus intelliguntur: ut est illud men scientiae subministratur, accipiuntur: ut est illud in psalmo, Praeceptum Domini lucidum illuminans oculos . Palpebrae Domini occulta et incomprehensibilia judicia ejus, sive spiritualis in divinis libris ejus locutio innuitur. De quibus occultis et incomprehensibilibus sacramentis atque judiciis in psalmo: Palpebrae ejus interrogant filios hominum , id est, probant. Aures habere dicitur Deus, propterea quod omnia audit, et nihil eum in silentio latet: de quo in libro Sapientiae scrptum, Auris coeli audit omnia, et tumultus murmurationum non abscondetur . Nares Dei est inspiratio ejus in corda fidelium: ut illud in libro Regum: Ascendit fumus de naribus ejus , id est, lacrymosa compunctio poenitentium inspiratio ejus. Facies Dei cognitio est divinitatis ejus ad omnes: de qua cognitione in psalmis scriptum est: Ostende nobis faciem tuam, et salvi erimus , hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
Lero smanu figuli. ita uos in manu mea do¬
mꝰ isrł. Iterum manus dñi flagellum
accipitur. de cuiꝰ ꝑcussione in sophonia
Sops̃i.i. a ꝓpħa scriptum est. Extendam manũ meã
suꝑ iudam & suꝑ habitatores isrł. & disꝑ¬
dam de loco hoc reliquias baal. & cȩt̾a.
ꝓ qua dñi ꝑcussione beatus ios de se-¬
metipso ait. Manus dñi tetigit me.
Digitus dĩ singłariter sp̃s sc̃s accipitur.
a quo sp̃u scõ lex in duab tabulis lapi¬
deis in monte sẏnai scripta narratur.
Ipse enĩ scripsit qui scribenda dictauit. id . ẽ.
chium cum corꝑe unum sunt in natu¬
nitatis. Digiti dĩ pluralit̾ scĩ intelligun-¬

Expanded text:
 manu figuli, sic vos in manu mea, domus Israel . Item manus Domini flagellum accipitur; de cujus percussione in Sophonia propheta scriptum est: Extendam manum meam super Judam et super habitantes Israel, et disperdam de loco hoc reliquias Baal , etc., pro qua Domini percussione beatus Job de semetipso ait: Manus Domini tetigit me . Digitus Dei singulariter Spiritus sanctus accipitur, a quo Spiritu sancto, lex duabus in tabulis lapideis in monte Sinai scripta narratur . Ipse scripsit qui scribenda dictavit, id est Spchium cum corpore unum sunt in natunitatis. Digiti Dei pluraliter sancti intelligun
Abbreviated transcription (Latin):
Auter dormire d̾s dicitur. cum fides eius
inter ꝓsꝑitates huius mundi. & inter
quoꝵdam fidelium corda non uigilat.
s dormit. Hanc dormitionem saluator nr̃¬
ipse significauit. cum in naui inter flu¬
ctus maris dormiuit. Uel certe dormi¬
re dĩ est. anxiis tardius subuenire. sicut
illud in psalmo. Exurge quare obdormis¬
lare dĩ est. in defensionem electoꝵ suoꝵ.¬
stum demonstrar.¬

Expanded text:
Aliter dormire dicitur Deus, cum fides ejus Aliter dormire dicitur Deus, cum fides ejus inter prosperitates hujus mundi et inter quorumdam corda fidelium non vigilat, sed dormit. Hanc dormitionem ipse Jesus significavit, cum in mari inter fluctus maris dormivit . Vel certe, dormire Dei, est anxiis tardius subvenire, sicut est illud in psalmo: Exsurge, quare obdormislare Dei, est in defensione electostum demonstrar
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem melchisedech. Sacerdos dĩ patͥs
dictus filius dĩ non scđm diuinitatẽ.
s scdm humanitatẽ. in qua se ꝓ nobis
ꝑ passionem & mortem suam. acceptabile
sacrificium dõ patri obtulit. ut ipse
& peccatorib non miseretur. quod utiq
non facit ꝑ crudelitatem quȩ in dõ non
est. s ꝑ occultum iustumq iudicium su-¬
um. Indurare dicitur ds̃ quorumdam
maloꝵ corda sicut de pharaone rege
scriptum est. non quod om̃p̃s ds̃ ꝑ poten¬
tiam suam eoꝵ corda induret. quod im¬
pium est ita credere. s exigentib eoꝵ cul¬
pis cum duricia cordis qua ipsi sibi om¬
nia mala ꝑpetrando nutriunt. non aufe-¬
rat. quasi ipse illos induret. qui iusto
iudicio dĩ indurare sinit. Dormire dĩ est.
cum unigenitus filius patris in assum¬
ptam carnem ꝓ nobis mori dignatus
est. cuius mors recte dulcissimus somnꝰ
ẽ prȩdictus. ipso dicente ꝑ ieremiam ꝓphe¬
tam. Idõ quasi de somno excitatus sum
& uidi .&. somnus meus dulcis michi.

Expanded text:
atris dictus est Filius Dei, non secundum divinitatem, sed secundum humanitatem, in qua se pro nobis per passionem et mortem suam, acceptabile sacrificium Deo Patri obtulit, ut ipse et peccatoribus non miseretur. Quod utique non facit per crudelitatem quae in Deo non est, sed per occultum justumque judicium suum. Indurare Deus dicitur quorumdam malorum corda, sicut de Pharaone rege Aegypti scriptum est ; non quod omnipotens Deus per potentiam suam eorum corda induret, quod impium est ita credere, sed exigentibus eorum culpis, cum duritiam cordis qua ipsi omnia mala perpetrando invertunt, non aufert: quasi illos induret, quos justo judicio indurari sinit. Dormire Dei est, cum unigenitus Filius Patris in assumpta carne mori pro nobis dignatus est: cui mors recte dulcis praedictus est somnus, ipso dicente per Jeremiam prophetam, Ideo quasi de somno excitatus sum, et vidi, et somnus meus dulcis est mihi .
Abbreviated transcription (Latin):
pater secretum suum manifestauit ho-¬
minib. Et in psalmo. Lingua mea ca¬
bia dĩ utriusq testamenti consonantia
intelligenda sunt. De quib duob testa¬
mentis inprouerbiis scriptum ẽ. Diui. Prou. is.¬

Expanded text:
Pater secretum suum manifestavit hominibus; unde in psalmo: Lingua mea cabia Dei mystice utriusque testamenti consonantia intelliguntur: de quibus duobus testamentis in Proverbiis scriptum est: In judi
Abbreviated transcription (Latin):
psalmista dicit euangłistȩ tacent: iero¬
orientis partib collocata. Unde dñs
apłis uidentib ascendit ad cęlos. Cerra
multis plena miraculis: ubi fidelium
credulitas plus actib quam lectionib
eruditur. Qui crediderit saluabitur:¬
cus signa credentium cum matheo &
luca concordans enarrat. Explicit am̃.¬

Expanded text:
psalmista dicit: Evangelistae tacent: Jeropsalmista dicit: Evangelistae tacent: JeroOrientis partibus collocata. Unde Dominus, apostolis videntibus, ascendit ad coelos. Terra multis plena miraculis, ubi fidelium credulitas plus actibus, quam lectionibus eruditur. Qui crediderit, et baptizacus signa credentium, cum Matthaeo et Luca concordans, enarrat.