comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolente & ꝑmittente dõ multis tri¬
bulationib ꝓistis peccatis affligimͣ. & si
dõ gr̃as agimꝰ. liberam᷑. Qđ ita sit. quoties
maritꝰ aut uxor aut filius morit᷑. uelsi
substantia nob̃ quã plusquã oport& amnq¬
mus auferat᷑. lice plus xp̃m quã ipsans
substantiã diligamus. Ergo si necessitas
fuerit. malumꝰ ipsã substantiã ꝑdere
quã xp̃m negare. Tam̃ quia sicut supͣ
dixi plus eam quã debemꝰ diligimꝰ.: anit¬
tere eã dũ uiuimꝰ aut dũ morim̾ siue
grandi dolore ñ possumꝰ. qͥ & tam̃ si dõ
qui illã auferri uelut pius pat̾ ꝑmittit
tanquã boni filii gr̃as agamꝰ. & minus
nos pati quã merem̾ uera humilitate
ꝓferamꝰ: ita peccata ipsa in hoc sȩculo
purgant᷑ ut in futuro ignis ille purgi¬
torus aut ñ inueniat. aut certe pari
inueniat qđ exurat. Si aut̃ nec in tri¬
bulationib gr̃as agimꝰ nec bonis oꝑibus
peccata ipsa redimimꝰ. tã diu in illo¬
igne purgatorio moras habebimꝰ. qua¬

Expanded text:
e Deo, multis tribulationibus pro istis peccatis affligimur; et si Deo gratias agimus, liberamur. Quod ita fit, si quoties maritus, aut uxor, aut filius moritur; vel si substantia nobis, quam plus quam oportet amamus, aufertur. Licet plus Christum quam ipsam substantiam diligamus, et si necessitas fuerit, malimus ipsam substantiam perdere, quam Christum negare: tamen quia, sicut jam dixi, si plus eam quam oportet diligimus, amittere eam aut dum vivimus, aut dum morimur, sine grandi dolore non possumus: et tamen si Deo, qui illam a nobis auferri velut pius pater permittit, tanquam boni filii gratias agamus, et minus nos pati quam meremur, cum vera humilitate proferamus; ita peccata ipsa in hoc saeculo purgantur, ut in futuro ille ignis purgatorius aut non inveniat, aut certe parum inveniat quod exurat. Si autem nec in tribulatione Deo gratias agimus, nec bonis operibus peccata redimimus, ipsi tamdiu in illo purgatorio igne moras habebimus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
talib uero criminib ñ hoc solũ sufficit.
sed addendȩ sunt lacrimȩ. rugitꝰ & ge
nosipsos a cõmunione eccłię remouentes.
in luctu &e in tristitia multo tẽpore
ꝑmanentes. & penitentiã etiã multo¬
tẽpore agentes: quia iustũ ẽ ut quicũq
ꝑmultoꝵ destructionẽ se ꝑdidit. cum

Expanded text:
talibus vero criminibus non hoc solum sufficit; sed addendae sunt lacrymae, rugitus et gnos ipsos a communione Ecclesiae removentes, in luctu et in tristitia multo tempore permanentes, et poenitentiam etiam publice agentes: quia justum est ut qui cum multorum de
Abbreviated transcription (Latin):
sed magis illã durã & in reuocabilẽ
sententiã audituri sunt. Discedite
a me maledicti in ignẽ eternũ. &
gatorio igne desiderant liberari. ca¬
pitalia crimina ñ admittant. aut si cõ
misert fructuosã penitentiã agant.¬

Expanded text:
illam duram et irrevocabilem sententiam audituri sunt, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum . Et gatorio igne desiderant liberari, crimina capitalia non admittant: aut si jam commiserunt, fructuosam agant
Abbreviated transcription (Latin):
tiens exccepto desiderio filioꝵ uxorẽ
suã agnouerit. quotiens in carcere
tardius uisitauerit. si discordes ad
concordiã reuocare neglexerit. si
plus aut uoxcorẽ aut ꝓcrimũ aut filium
aut seruũ excasperauerit quã oportoe.
si amplius fuerit blanditꝰ quã oport&e.
si cuiquã marori ꝑsonȩ aut ex uolun¬
tate aut ex necessitate adulari uolu
fabulis otiosis de qͥb in die iudicii ratio
reddenda ẽ occupauerit. sidũ in caute

Expanded text:
oties, excepto desiderio filiorum, uxorem oties, excepto desiderio filiorum, uxorem suam cognoverit; quoties in carcere tardius visitaverit; si discordes ad concordiam revocare neglexerit; si plus aut proximum, aut uxorem, aut filium, aut servum exasperaverit, quam oportet; si amplius fuerit blanditus, quam expedit; si cuicunque majori personae aut ex voluntate, aut ex necessitate adulari voluefabulis otiosis de quibus in die judicii ratio reddenda est occupaverit; si dum incaute
Abbreviated transcription (Latin):
sed maliuolentiȩ malũ solatiũ.
An forte attendunt multos etiã in
ip̃sis honorib eccłasticis p̃positoꝵ & mi¬
nistroꝵ ñ congruent̃ uiuere sermonib
& sacramentis. quȩ ꝑ eos popłis ininistran
tur : Omiseros homines. qͥ hos intuen¬
prȩdixit ut legiͣ potius obtẽperaret᷑.¬

Expanded text:
sed malevolentiae vanum solatium. sed malevolentiae vanum solatium. An forte attendunt multos etiam in ipsis honoribus ecclesiasticis praepositorum et ministrorum non congruenter vivere sermonibus et Sacramentis, quae per eos tur. O miseros homines, qui hos intuenpraedixit, ut legi Dei potius obtemperet
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad ultimũ uentilabrũ. uel infra illa
retia pisces boni cũ malis usq ad segre¬
gationẽ quȩ futura ẽ in littore hoc ẽ in
fine sȩcłi equo animo tolerent᷑. Non enĩ
iudicari ab homine ex arbitrio suspiti¬
onis uł etiã extra ordinario iudicio
usurpato. sed potius ex lege dĩ scđm or¬
dinẽ eccłȩ. siue ultro confessũ siue accu¬
satũ atq conuictũ. Alloquin illud cur
dix̃ siqͥs fr̃ nominet᷑ aut fornicator
aut idolis seruiens & cȩt̾a. nͥ qͥa nomina¬
tionẽ intelligi uoluit quȩ fit in quoquã.
cũ sententia ordine iudiciario atq inte
gritate ꝓfert᷑ : Nã si nominatio suffi¬
cit. multi dãpnandi st̃ innocentes: qͥa
sepe falso in qͦquã crimina nominant᷑. N
ongͦ illi qͦs monemꝰ agere penitentiã
querant sibi comites ad suppliciũ: nec
gaudeant qͥa plures inuenerint. Non enĩ
ꝓpterea minꝰ ardebunt qͥa cũ multis ar¬
debt̃. Non ẽ enĩ sanitatis certũ consiliũ

Expanded text:
usque ad ultimum ventilabrum, vel intra illa retia, ubi pisces boni cum malis usque ad segregationem, quae futura est in littore, id est in fine saeculi, aequo animo tolerentur. § 2. Non enim judicari ex arbitrio suspicionis, vel etiam extraordinario usurpato judicio, sed potius ex lege Dei secundum ordinem Ecclesiae, sive ultro confessum sive accusatum, atque convictum; alioquin illud cur dixit: Si quis frater nominatur, aut fornicator, aut idolis serviens, etc., nisi quia eam nominationem intelligi voluit quae fit in quemquam, cum sententia ordingritate profertur? Nam si nominatio sola sufficit, multi damnandi sunt innocentes, quia saepe falso in quoquam crimina nominantur. § 3. Non ergo illi, quos monemus agere poenitentiam, quaerant sibi comites ad supplicium, nec gaudeant, quia plures invenerint. Non enim propterea minus ardebunt, quia cum multis ardebunt. Non est enim hoc sanitatis certum consilium,
Abbreviated transcription (Latin):
sint: de ipsis tam̃ maiorib siue mino¬
rib peccatis & si ñ omĩa uel qualia cõ¬
memoranda sunt ne aliqͥs in anit̾ se
excusare conet᷑. & dicat nescire se quȩ
sunt minuta peccata. quȩ aut̃ crimina

Expanded text:
nt: de ipsis majoribus sive minoribus peccatis, etsi non omnia, vel aliqua commemoranda sunt, ne aliquis se inaniter excusare conetur, et dicat, nescire se quae sint minuta peccata, vel quae crimina
Abbreviated transcription (Latin):
putas mente dm̃ intuere. qͥ homo factꝰ
ẽ ut hominẽ uiuere docer&. Si habitat
xp̃c ꝑ fidẽ in interiore homine in corde
dicit in xp̃o manere deb& quẽ ad modũ
ille ambulauit &e ipse ambulare. ĩta nec
tͥ deerit quẽ sequaris. & cũ te alius
uiderit de bonoꝵ mopia conqueri desi¬
n&. Si enĩ ñ nosti qͥd sit recte uiuere.
diuna p̃cepta cognosce. fortassis enim
Si enĩ nosti. age qđ nosti. & tu qd̃ queris
habeas. & aliis qd̃ imitent᷑ ostendas. Xp̃m
animo attende. attende apłos: quoꝵ est
nouissimꝰ ille qͥ dicit. Imitatores mei es¬
tote sicut & ego xp̃i. Attende animo
delectat : Ibi uidebis ñ solũ uiros sed
etiã feminas. postremo pueros & puel¬
las: nec imprudentia decipi. nec iniqui¬
tate ꝑuerti. nec pericli timore fran¬
gi. nec secłi amore corrũpi. Ita ñ inue¬

Expanded text:
putas, mente Dominum intuere, qui homo factus putas, mente Dominum intuere, qui homo factus est, ut hominem vivere doceret. Si habitat Christus in interiore hominein Christo manere, debet quemadmodum ille ambulavit, et ipse ambulare : ita nec tibi deerit quem sequaris, et cum te alius viderit, de bonorum inopia conqueri desinet. Si enim non nosti quid sit recte vivere, divina praecepta cognosce. Fortassis enim Si autem nosti, age quod nosti; ut et tu quod quaeris habeas, et aliis quod imitentur ostendas. Christum animo attende, attende Apostolos, quorum novissimus est ille qui dicit, Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Attende animo oribus non delectat? Ibi videbis non solum viros, sed etiam feminas, postremo pueros et puellas, nec imprudentia decipi, nec iniquitate perverti, nec periculi timore frangi, nec saeculi amore corrumpi. Ita te non inve
Abbreviated transcription (Latin):
quã imitandi uideant᷑ illi qͥ ea quȩ dicunt
ñ faciunt. & traditorẽ suũ tolerans
usq ad finẽ etiã ad euangelizandũ cũ
ceteris misit. Tã aut̃ st̃ isti absurdi &
p̃posteri & miseriqͥ p̃positoꝵ suoꝵ malos
mores imitari eligunt qua ꝑ eos p̃dicta
dñi p̾̃cepta seruare: quã siqͥs uiator re¬
manendũ sibi excistim& in itinere cum
uiderit miliaria lapidealit teris plenã
uiã docere & ñ ãbulare. Cur enĩ ñ potius
si puenire desiderat tales comites intu
& in ea pseuerant atq alacrit̾ ambulant :
Qđ si isti desint uł potius minꝰ appareant.
nã deesse ñ posst̃ ñ enĩ sic quert̃ homi¬
nes caritate studiosa qd p̃dicent ad
imitationẽ qͦmͦ quert̃ iniqͥtate suspi¬
tiosa qđ murbnurent ad deceptionẽ
partĩ ñ inueniendo bonos dũ ipsi mali
sint partĩ timendo inuenire dũ mali
eẽ sẽꝑ uolunt. sed tam̃ concedamꝰ ñc̃: ñ apparere
homines dignos imitatione. siqͥs hoc

Expanded text:
quam imitandi videantur illi, qui ea quae dicunt non faciunt : et traditorem suum tolerans usque in finem, etiam ad evangelizandum cum caeteris misit. Tam sunt autem isti absurdi et praeposteri et miseri, qui praepositorum suorum malos mores imitari eligunt, quam per eos praedicata Domini praecepta servare; quam si quisquam viator remanendum sibi esse existimet in itinere, cum viderit milliaria lapidea litteris plena viam docere, et non ambulare. Cur enim non potius, si pervenire desiderat, tales comites intueet in ea perseveranter atque alacriter ambulant? Quod si isti desint, vel potius minus appareant, nam deesse non possunt: non enim sic quaerunt homines charitate studiosa quod praedicent ad imitationem, quomodo quaerunt iniquitate suspiciosa quod murmurent ad deceptionem, partim non inveniendo bonos, dum ipsi mali sunt; partim timendo invenire, dum mali esse semper volunt. Sed tamen concedamus non apparere nunc homines dignos imitatione. Quisquis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc aut̃ scripsi uob̾ ñ cõmisceri. si qu̾is
fr̃ nominat᷑ int̾ uos fornicator. aut ẏdo¬
lis seruiens aut auarꝰ aut maleclicus ait
ebriosus aut rapax: cũ eius mocli nec qͥdẽ
simul sumere cibũ. Quo enĩ mͥ de his qui
foris st̃ iudicare : Nonne de his qͥiitꝰ st̃
eos qͦs fugere uidet᷑ umc at ad gehenii
Quia & ad hoc nob̾ st̃ exẽpla in scripti¬

Expanded text:
nunc autem scripsi uobis non commisceri, si quis frater nominatur aut fornicator aut idolis seruiens aut auarus aut maledicus aut ebriosus aut rapax, cum eius modi ne quidem simul sumere. Quid enim mihi de his, qui foris sunt, judicare? Nonne de his, qui intus sunt, eos, quos fugere videtur, vincat ad gehennam, quia ad hoc nobis sunt in script
Abbreviated transcription (Latin):
bere ñ possumꝰ. quãuis hȩc ꝓhibitio nondũ
sit mortalis sed medicinalis: nͥ aut spon¬
te confessu aut in aliqͦ siue secłari siue
eccłastico iudicio nominatũ atq conuic¬
tũ. Quis enĩ utͥrũq aud& assumere. ut
cuiquã ipse sit accusator & iudex: Cuius
eccłastici iudicii formã ad omĩa similia
ex qͥb cdã darce. Ait enĩ. Scripsi uobis
seruientib. Alioquin: debueratis de ha
mundo exire. Non enĩ possunt homines
in hoc mundo uiuentes nͥ cũ talib uiuera
nec eos possunt lucrifacere xp̃o. si eoꝵ¬
coꝵ colloqͥũ conuictũq uitauerint. Un¬
de & dñs cũ publicanis & peccatorib co

Expanded text:
bere non possumus, quamvis haec prohibitio nondum sit mortalis, sed medicinalis, nisi aut sponte confessum, aut in aliquo sive saeculari, sive ecclesiastico judicio nominatum atque convictum. Quis enim sibi utrumque audeat assumere, ut cuiquam ipse sit accusator et judex? Cujusastici judicii formam ad omnia similia ex quibusdam daret. Ait enim: Scripsi vobis servientibus; alioquin debueratis de hoc mundo exire. Non enim possunt homines in hoc mundo viventes, nisi cum talibus vivere: nec eos possunt lucrifacere Christo, si eorum colloquium convictumque vitaverint. Unde et Dominus cum publicanis et peccatoribus c
Abbreviated transcription (Latin):
men quasi ꝑignẽ. Multi sunt qͥ lectionem
istã male intelligentes falsa securitate
decipiunt᷑. dũ credunt qđ si supra funda
peccata ipsa ꝑignẽ transitoriũ possint
purgari. & sic postea ad uitã ꝑpetuã
ꝑuenire. Intellectꝰ iste fr̃s kiñi corri

Expanded text:
m, etc., ait: Multi sunt, qui lectionem istam male intelligentes falsa securitate decipiuntur, dum credunt; quod si supra fundampeccata ipsa per ignem transitorium possint purgari, et ipsi postea ad vitam perpetuam pervenire. Intellectus is
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ apłs diox̃ quia in igne reuelabit᷑ absq
ulla uiolatione transibunt. Illi uͦ qui
quãuis capitalia crimina ñ admittunt
& ad ꝑpetranda minuta peccata sunt
faciles. & ad redimenla st̃ negligen¬

Expanded text:
 Apostolus, Quia in igne revelabitur, absque ulla violatione transibunt. Illi vero, qui quamvis capitalia crimina non admittant, et ad perpetranda minuta peccata sunt faciles, et ad redimenda sunt negligen
Abbreviated transcription (Latin):
ad minuta peccata ꝑtinere ñ dubiũ ẽ.
Quȩ sicut iã dioxi uix enumerari pos¬
sed etiã nullus scõꝵ immunis ẽẽ potuit
aliquando aut poterit. Quib peccatis
lic& occidi animã ñ credamꝰ. tam̃ eam
uelut quibdã pustulis & quasi horren¬
da scabie replentes deformẽ faciunt
ut eã ad amplexũ illius celestis spon¬
si aut uix aut cũ grandi confusione
uenire ꝑmittant de qͦ scriptũ ẽ. Ap¬
tauit sibi ecclesiã ñ habentẽ maculã
neforte simul collecta cumulũ fa¬
quid enĩ de istis peccatis a nobis redẽp¬
tũ ñ fuerit. igne purgandũ ẽ. de qͦ
dix̃ apłs quia in igne reuelabit᷑. &
cuiꝰ opus arserit detrimentũ pati¬
et̾. Aut enĩ dũ in hoc sȩcło uiuimꝰ si¬

Expanded text:
ad minuta peccata pertinere non dubium est, quae, sicut jam dixi, enumerari vix possed etiam nullus sanctorum immunis esse potuit aliquando, aut poterit. Quibus peccatis licet occidi animam non credamus; ita tamen eam velut quibusdam pustulis, et quasi horrenda scabie replentia deformem faciunt, ut eam ad amplexus illius sponsi coelestis aut vix, aut cum grandi confusione venire permittant: de quo scriptum est, Aptavit sibi Ecclesiam non habentem maculam ne forte simul collecta cumulum faidquid enim de istis peccatis a nobis redemptum non fuerit, illo igne purgandum est, de quo dixit Apostolus, Quia in igne revelabitur: et si cujus opus arserit, detrimentum patietur. Aut eni
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde hoc monstrũ : & quare istuc: Imꝑat
inquã ut uelit. qͥ non imperar& nͥ uell&. & ñ
imꝑat exx toto. Hã in tantũ imꝑat in quantũ
uult : & in tantũ ñ fit qđ imꝑat in quantũ
non uult : qm̃ uoluntas imperat ut sit uo¬
luntas. nec alia sed ipsa. Non utiq plena
imperat. ideo ñ ẽ qđ imperat. Nã si plena
ess&. nec imꝑar& ut ess&e. qͥa iã ess&e. Nongͥ
monstrũ partĩ uelle partĩ nolle. sed egritu¬
do animnẽ : quia non totꝰ assurgit ueritate
subleuatꝰ. consuetudine pregrauatꝰ. &
ideo sunt duȩ uoluntates. quia una earum
tota non ẽ: & hoc ẽ alteri. qđ deest alteri.
Pereant a facie tua ds̃. sicuti pereunt ua¬
niloqui & mentis seductores. qͥ cũ duas uo¬
luntates in deliberando animaduerterint.
duas naturas duarũ mentiũ esse asseue¬
rant. unã bonã alterã malã. Ipsi uere
mali sunt cũ ista mala sentiunt. & idem
ipsi boni erunt si uera senserint. uerisq

Expanded text:
Unde hoc monstrum et quare istuc? Imperat, Unde hoc monstrum et quare istuc? Imperat, inquam, ut velit, quod non imperaret nisi vellet, et non t. nam in tantum imperat, in quan- - tum uult, et in tantum non fit quod imperat, in quantum non uult, quoniam uoluntas imperat, ut sit uoluntas, nec alia, sed ipsa. non itaque plena imperat; ideo non est quod imperat. nam si plena esset, nec imperaret ut esset, quia iam esset. non igitur monstrum partim uelle, partim nolle, sed aegritudo animi est, quia non totus assurgit ueritate subleuatus, consuetudine praegrauatus. et ideo sunt duae uoluntates, quia una earum tota non est et hoc adest alteri, quod deest alteri. Pereant a facie tua, deus, sicuti pereunt, uaniloqui et mentis seductores, qui cum duas uoluntates in deliberando animaduerterint, duas naturas duarum mentium esse asseuerant, unam bonam, alteram malam. ipsi uere mali sunt, cum ista mala sentiunt, et idem ipsi boni erunt, si uera senserint uerisque
Abbreviated transcription (Latin):
pallescunt. Tranquillat᷑ cęlũ & mare. &
exultant nimis: qm̃ tunuerunt nimis. Eger
ẽ carus. & uena eiꝰ malũ renuntiat. Om̃s qui
eũ saluũ cupiunt. egrotant simul animo.
fit ei recte. & nondũ ãbulat pristinis uirib
& fit iã tale gaudiũ quale ñ fuit cũ antea sal¬
uus & fortis abular&. Casq ipsas uoluptates
humanȩ uitȩ etiã ñ inopinatis & p̃ter uolun¬
tatẽ irruentib sed institutis & uoluntariis
molestiis homines adquirunt. Edendi & bi¬
bendi uoluptas nulla ẽ: nisi p̾cedat esuriendi
& si tiendi molestia. Et ebriosi quedã salsius¬
cula comedunt quo fiat molestus ardor. quẽ
dũ extinguit potatio: sit delectatio. & insti.¬
tutũ ẽ: ut iã pactȩ sponsȩ non tradant᷑ statĩ.
ne uilẽ habeat maritꝰ datã. quã ñ suspiraue.¬
rit sponsus dilatã. Hoc in turpi & execran.¬
da lȩtitia. hoc in ea quȩ concessa & licita est.:
stia maiore preceditur. Quid ẽ. hoc dñe ds̃

Expanded text:
pallescunt: tranquillatur caelum et mare, et pallescunt: tranquillatur caelum et mare, et exultant nimis, quoniam timuerunt nimis. aeger est carus et uena eius malum renuntiat; omnes, qui eum saluum cupiunt, aegrotant simul animo: fit ei recte et nondum ambulat pristinis uiribus, et fit iam tale gaudium, quale non fuit, cum antea saluus et fortis ambularet. easque ipsas uoluptates humanae uitae etiam non inopinatis et praeter uoluntatem inruentibus, sed institutis et uoluntariis molestiis homines adquirunt. edendi et bibendi uoluptas nulla est, nisi praecedat esuriendi et sitiendi molestia. et ebriosi quaedam salsiuscula comedunt, quo fiat molestus ardor, quem dum exstinguit potatio, fit delectatio. et institutum est, ut iam pactae sponsae non tradantur statim, ne uile habeat maritus datam, quam non suspirauerit sponsus dilatam. Hoc in turpi et exsecranda laetitia, hoc in ea quae concessa et licita est, stia maiore praeceditur. quid est hoc, domine deus
Abbreviated transcription (Latin):
audimꝰ quã excultant᷑ib pastoris humeris
reportet᷑ ouis quȩ errauerat. & dragma
referat᷑ in thesauros tuos colletantib uicinis
mulieri quȩ inuenit. & lacrimas excutit
gaudiũ sollẽpnitatis domꝰ tuȩ. cũ legitur
in domo tua de minore filio tuo. qm̃ mor¬
tuus erat & reuixit. perierat & inuentꝰ ẽ.
Gaudes quippe in nobis &e in angelis tuis sc̃ã
caritate sc̃is. Nã tu sẽꝑ idem. qͥ ea quȩ ñ sẽper
nec eodẽ mͦ sunt: eodẽ mͦ sẽꝑ nosti omĩa. Quid
gͦ agit᷑ anima. cũ amplius delectat᷑ inuen¬
tis aut reclditis reb quas diligit. quã si eas
semꝑ habuiss& : Contestant᷑ enĩ & cetera.
& plena sunt omĩa testimoniis clamantib.
ita ẽ. Triumphat uictor imperator & non
uiciss& nisi pugnauiss&. & quanto maius
periculũ fuit in p̃lio. tanto ẽ gaudiũ maius
in triumpho. Iactat tẽpestas nauigantes.
minaturq naufragiũ: om̃s futura morte

Expanded text:
audimus quam exsultantibus pastoris umeris audimus quam exsultantibus pastoris umeris reportetur ouis, quae errauerat, et drachma referatur in thesauros tuos conlaetantibus uicinis mulieri, quae inuenit, et lacrimas excutit gaudium sollemnitatis domus tuae, cum legitur in domo tua de minore filio tuo, quoniam mortuus fuerat et reuixit, perierat et inuentus est. gaudes quippe in nobis et in angelis tuis sancta caritate sanctis. nam tu semper idem, quia ea quae non semper nec eodem modo sunt eodem modo semper nosti omnia. Quid ergo agitur in anima, cum amplius delectatur inuentis aut redditis rebus, quas diligit, quam si eas semper habuisset? contestantur enim et cetera et plena sunt omnia testimoniis clamantibus: "ita est". triumphat uictor imperator et non uicisset, nisi pugnauisset, et quanto maius periculum fuit in proelio, tanto est gaudium maius in triumpho. iactat tempestas nauigantes minaturque naufragium; omnes futura morte
Abbreviated transcription (Latin):
tominꝰ ergo uereri debuit mansuetũ gregẽ
tuũ. ꝓnuntians uerbũ tuũ. qͥ non uerebatur
in uerbis suis turbas insanoꝵ : Itaq ubi ascen.¬
dit ut redder&. om̃s sibun& inuicẽ quisq
ut eũ nouerat instrepuerunt nom̃ eiꝰ stre¬
pitu gratulationis. Quis autẽ ibi non eũ no¬
uerat : & sonuit presso sonitu ꝑora cunc¬
toꝵ colletantiũ. uictorinꝰ uictorinꝰ. Cito
sonuerunt exultatione. qui uidebant
eũ. & cito siluerunt intentione. ut audi¬
rent eũ. Pronuntiauit ille fidẽ ueracem
preclara fiducia. & uolebant eũ om̃s rapere
intro in cor suũ. & rapiebant amando &
gaudendo. Hȩ rapientiũ manus erant.
Ds̃ bone. quid agit᷑ in homine ut plus gaudeat᷑
ratȩ. quã si spes ei sẽꝑ affuiss&e. aut periculũ
minꝰ fuiss& : & enĩ tu quoq misericors pat
plus gaudes de uno penitente. quã de nona¬
gita nouẽ iustis qͥb ñ opus ẽ penitentia:
&e nos cũ magna iocunditate audimꝰ. cum

Expanded text:
to minus ergo uereri debuit mansuetum gregem to minus ergo uereri debuit mansuetum gregem tuum pronuntians uerbum tuum, qui non uerebatur in uerbis suis turbas insanorum? itaque ubi ascendit, ut redderet, omnes sibimet inuicem, quisque ut eum nouerat, instrepuerunt nomen strepitu gratulationis. quis autem ibi non eum nouerat? et sonuit presso sonitu per ora cunctorum conlaetantium: "Victorinus, Victorinus". cito sonuerunt exultatione, quia uidebant eum, et cito siluerunt intentione, ut audirent eum. pronuntiauit ille fidem ueracem praeclara fiducia, et uolebant eum omnes rapere intro in cor suum. et rapiebant amando et gaudendo: hae rapientium manus erant. Deus bone, quid agitur in homine, ut plus gaudeat dratae, quam si spes ei semper affuisset aut periculum minus fuisset? etenim tu quoque, misericors pater, plus gaudes de uno paenitente quam de nonaginta nouem iustis, quibus non opus est paenitentia. et nos cum magna iucunditate audimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tati. Subitoq & inopinatꝰ ait simpliciano.
ut ipse narrabat. Eamꝰ in ecclesiã. xp̃ianꝰ
uolo fieri. At ille non se capiens letitia.
prexit cũ eo. Ubi autẽ imbutꝰ ẽ primis
instructionũ sacramentis. non multopost
etiã nomen dedit ut ꝑ baptismũ regene.¬
raret᷑. Mirante roma. gaudente ecclesia.
suꝑbi uidebant & irascebant᷑. dentib suis
stridebant & tabescebant. Seruo autẽ
tuo dñe ds̃ erat spes eiꝰ: & non respiciebat
in uanitates & in insanias mendaces. Deniq
ut uentũ ẽ ad horã ꝓfitendȩ fidei. quȩ uer¬
bis certis conceptisꝰ retentisq memoriter
de loco eminentiore in conspectu populi
fidelis romȩ recddi sol& ab eis qui accessuri st̃
ad grãm tuã. oblatũ ẽẽ dicebat uictorino
a presbiteris ut secretius redder&. sicut
non nullis qͥ uerecundia trepidaturi uide¬
bant᷑ offerri mos erat. illũ autẽ maluisse sa¬
lutẽ suã in conspectu sc̃ę multitudinis ꝓfi¬

Expanded text:
tati, subitoque et inopinatus ait Simpliciano, tati, subitoque et inopinatus ait Simpliciano, ut ipse narrabat: Eamus in ecclesiam; christianus volo fieri. At ille non se capiens laetitia, perrexit cum eo. Ubi autem imbutus est primis instructionum sacramentis, non multo post etiam nomen dedit, ut per Baptismum regeneraretur, mirante Roma, gaudente Ecclesia. Superbi videbant, et irascebantur; dentibus suis stridebant, et tabescebant : servo autem tuo Dominus Deus erat spes ejus, et non respiciebat in vanitates et in insanias mendaces . 5. Denique, ut ventum est ad horam profitendae fidei, quae verbis certis conceptis, retentisque memoriter, de loco eminentiore in conspefidelis Romae reddi solet ab eis, qui accessuri sunt ad gratiam tuam, oblatum esse dicebat Victorino a presbyteris, ut secretius redderet, sicut nonnullis, qui uerecundia trepidaturi uidebantur, offerri mos erat; illum autem maluisse salutem suam in conspectu sanctae multitudinis profi
Abbreviated transcription (Latin):
omsq xp̃ianas scripturas inuestigabat stu-¬
diosisime & ꝑscrutabat᷑. & diceb̾at simpli¬
aano non palã sed secretius & familiarius.
noueris me ẽe iã xp̃ianũ. & respondebat ille.
Non credã. nec deputabo te int̾ xp̃ianos. nͥ
ilũ dicens. Ergo parietes faciunt &xp̃ianos:
Q hoc sepe dicebat. iã se ẽe xp̃ianũ. & simpli¬
cianus illud sepe respondebat : & sepe ab illo
pirietũ irrisio repetebat᷑. Amicos enĩ suos
uerebat᷑ offendere suꝑbos demonicolas.
quoꝵ ex culmine babilonicȩ dignitatis qͣsi
ex cedris libani quas nondũ contriuerat dñs.
grauit̾ ruituras in se inimicias arbitrabat᷑.
Sed postea quã legenclo & inhiando hausit
fiteri. reusq sibi magni criminis apparuit
erubescendo de sacramentis humilitatis uer¬
bi tui. & ñ erubescendo de sacris sacrilegis
sꝑboꝵ demonioꝵ quȩ imitator suꝑb accepe.¬
rat. depuduit uanitati. & erubuit uani¬

Expanded text:
omnesque christianas litteras investigabat stuomnesque christianas litteras investigabat studiosissime et perserutabatur; et dicebat Simpliciano non palam, sed secretius et familiarius: Noveris me jam esse christianum. Et respondebat ille: Non credam, nec deputabo te inter Christianos, dicens: Ergo parietes faciunt Christianos? Et hoc saepe dicebat, jam se esse christianum; et Simplicianus illud saepe respondebat, et saepe ab illo parietum irrisio repetebatur. Amicos enim suos reverebatur offendere superbos daemonicolas, quorum ex culmine Babylonicae dignitatis, quasi ex cedris Libani quas nondum contriverat Dominus , graviter ruituras in se inimicitias arbitrabatur. Sed posteaquam legendo et inhiando hausit fiteri ; reusque sibi magni criminis apparuit erubescendo de sacramentis humilitatis Verbi tui, et non erubescendo de sacris sacrilegis superborum daemoniorum, quae imitator superbus acceperat; depuduit vanitati, et erubuit veri
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ illȩ doctissimꝰ senex & om̃iũ libe.¬
raliũ doctrinarũ peritissimꝰ. qͥq philoso¬
phoꝵ tãmulta legerat & diudicauerat
& dilucicdauerat. doctor tot nobiliũ sena¬
toꝵ: qui etiã ob insigne preclari magiste¬
rii qđ ciues huius mundi eocimiũ putant
statuã romano foro meruerat & accepe¬
rat. usq ad illã etatẽ uenerator idoloꝵ
sacroꝵq sacrilegoꝵ particeps. qͥb tt̃ tota
fere romana nobilitas inflata spirabat.
anubẽ latratorẽ. quȩ aliquando contra
neptunũ & uenerẽ contraq mineruam
tela tenuerant. & a se uictis iã roma sup.¬
plicabat. quȩ iste senex uictorinꝰ tot annos
ore terricrepo defensitauerat. ñ erubuer
ẽẽ puer xp̃i tui & infans fontis tui. subiecto
collo ad humilitatis iugũ. & edomita fronte
celos &e descendisti. tegisti montes & fum¬
gluer aat qͥb m̃oddis te insinuasti illi pecta
egebat sicut ait simplicianꝰ scãm scripturã.

Expanded text:
admodum ille doctissimus senex et omnium libeadmodum ille doctissimus senex et omnium liberalium doctrinarum peritissimus, quippe philosophorum tam multa legerat, et dijudicaverat, et dilucidaverat; doctor tot nobilium senatorum, qui etiam ob insigne praeclari magisterii, quod cives hujus mundi eximium putant, statuam in Romano foro meruerat et acceperat; usque ad illam aetatem venerator idolorum, sacrorumque sacrilegorum particeps, quibus tunc tota fere Romana nobilitas inflata inspirabat Anubem latratorem, quae aliquando contra Neptunum et Venerem, contraque Minervam tela tenuerant , et a se victis jam Roma supplicabat; quae iste senex Victorinus tot annos ore terricrepo defensitaverat: non erubuerit esse puer Christi tui, et infans fontis tui, subjecto collo ad humilitatis jugum, et edomita fronte coelos, et descendisti; tetigisti montes, et fumigaverunt : quibus modis te insinuasti illi pectori? Legebat, sicut ait Simplicianus, sanctam Scripturam,
Abbreviated transcription (Latin):
ri sapiens. qm̃ dicentes se e̾e̾ sapientes stulti
facti sunt. & inuenerã iã bonã margaritã. &
uenditis om̃ib quȩ haberẽ emenda erat. &
dubitabã. Perrexi gͦ ad simplicianũ patrẽ
in accipienda gr̃a tunc ep̃i ambrosi. quẽ uere
ut patrẽ diligebat. Harraui ei circuitꝰ erro¬
ris mei. Ubi autẽ cõmemoraui legisse me
quosdã libros platonicoꝵ quos uictor inꝰ qͦnde
rethor urbis romȩ quẽ ocpianũ defunctũ ẽ
audierã in latinã linguã transtuliss&:
scripta incidissẽ plena fallaciarũ & decep¬
tionũ scđm̃ elementa hunis mundi. in stis
autẽ om̃ib modis insinuari dm̃ & eiꝰ uer¬
bũ. Deinde ut me exortaret᷑ ad humili¬
tatẽ ocp̃i sapientib absconditã & reuela¬
tã paruulis. uictorinũ ipsũ recordatus ẽ
quẽ romȩ cũ ess& familiarissime nouerat.
deq illo mͥ narrauit qđ ñ silebo. Hab& eniꝰ
magnã laudẽ gr̃ȩ tuȩ confitendã tͥ. quẽ¬

Expanded text:
ri sapiens, quoniam dicentes se esse sapientes stulti ri sapiens, quoniam dicentes se esse sapientes stulti facti sunt. et inueneram iam bonam margaritam, et uenditis omnibus, quae haberem, emenda erat, et dubitabam. Perrexi ergo ad Simplicianum, patrem in accipienda gratia tunc episcopi Ambrosii et quem uere ut patrem diligebat. narraui ei circuitus erroris mei. ubi autem conmemoraui legisse me quosdam libros Platonicorum, quos Victorinus quondam rhetor urbis Romae, quem christianum defunctum esse audieram, in latinam linguam scripta incidissem, plena fallaciarum et deceptionum secundum elementa hujus mundi : in istis autem, omnibus modis insinuari Deum et ejus Verbum. Deinde, ut me exhortaretur ad humilitatem Christi, sapientibus absconditam et revelatam paruulis, Victorinum ipsum recordatus est, quem, Romae cum esset, familiarissime nouerat, deque illo mihi narrauit quod non silebo. habet enim magnam laudem gratiae tuae confitendam tibi, quem
Abbreviated transcription (Latin):
rificauit dñs sc̃m suũ. Clamat. quousq.
clamat: scitote. & ego tandiu nesciens
uanitatẽ dilexi. & mendaciũ quesiui. &
quas ꝓ ueritate tenuerã. uantas erat &&
mendaciũ. Ꝙ insonui multa grauit᷑ ac
fortit᷑ in dolore recordationis meȩ. quȩ ut inã
audissent qui adhucusq diligunt uanitatẽ.
& querunt mendaciũ. Forte conturba¬
rentur & euomuissent illud. & exaudires
eos cũ clamarent ad te. qm̃ uera morte
carnis mortuus ẽ ꝓ nobis. qui te int̾pellat
ꝓ nobis. Legebã. irascimini & nolite peccare.
& quomꝰ mouebar ds m̃s. qͥiã didicerã irasci
mͥ de p̃teritis ut de cetero ñ peccarẽ: E¬
merito irasci. quia ñ alia natura gentis te.¬
nebrarũ de me peccabat sicut dicunt qui
sibi ñ irascunt᷑. & thesaurizant sibi irã in
die irȩ & reuelationis iusti iudicii tui.
Nec iã bona mea foris erant. nec oculis
carneis in isto sole querebant᷑. Uolentes
enĩ gaudere forinsecus facile euanescunt.

Expanded text:
ificauit sanctum suum. clamat quousque, clamat scitote, et ego tamdiu nesciens uanitatem dilexi et mendacium quaesiui et quae pro ueritate tenueram, uanitas erat et mendacium. et insonui multa grauiter et fortiter in dolore recordationis meae. quae utinam audissent qui adhuc usque diligunt uanitatem et quaerunt mendacium: forte conturbarentur et euomuissent illud, et exaudires eos, cum clamarent ad te, quoniam uera morte carnis mortuus est pro nobis, qui te interpellat pro nobis. Legebam: irascimini et nolite peccare, et quomodo mouebar, deus meus, qui iam didiceram irasci mihi de pmerito irasci, quia non alia natura gentis tenebrarum de me peccabat, sicut dicunt qui sibi non irascuntur, et thesaurizant sibi iram in die irae et revelationis justi judicii tui . Nec jam bona mea foris erant, nec oculis carneis in isto sole quaerebantur. Volentes enim gaudere forinsecus, facile evanescunt;
Abbreviated transcription (Latin):
inhorrui timendo. ibidẽq inferbui speran¬
do & excultando in tua misccłia pat̃. & hec
onia eribant ꝑ oculos meos & uocẽ meã. cũ
cauer sus ad nos sp̃s tuus bonꝰ ait nob̾. filu
hominũ quousq graues corde : Ut quid dili¬
gitis uanitatẽ & queritis mendaciũ: Dile.¬
xerã enĩ uanitatẽ. & quesierã mendaciũ.
& tu dñe iã magnificaueras sc̃m tuũ susci¬
tans eũ amortuis. & collocans ad deacte¬
rã tuã unde mitter& ex alto ꝓmissionẽ
suã paraclitũ sp̃m ueritatis. & miserat
eũ iã: sed ego nesciebã. Miserat enuĩ. quia
iã magiificatus erat resurgens a mortuis.
& ascendens in celũ. Ante autẽ sp̃s non¬
dũ erat datꝰ. quia ihc̃ nondũ erat clarifi

Expanded text:
Inhorrui timendo ibidemque inferbui speranInhorrui timendo ibidemque inferbui sperando et exultando in tua misericordia, pater. et haec omnia exibant per oculos et uocem meam, cum conuersus ad nos spiritus tuus bonus ait nobis: filii hominum, quousque graues corde? ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? dilexeram enim uanitatem et quaesieram mendacium. et tu, domine, iam magnificaueras sanctum tuum, suscitans eum a mortuis et collocans ad dexteram tuam, unde mitteret ex alto promissionem suam, paracletum, spiritum ueritatis. et miserat eum iam, sed ego nesciebam. miserat eum, quia iam magnificatus erat resurgens a mortuis et ascendens in caelum. ante autem spiritus nondum erat datus, quia Iesus nondum erat cl
Abbreviated transcription (Latin):
icendebar eos recitare si possẽ toto orbe
terrarũ aduersus tiphũ generis humani:
& tam̃ toto orbe cantant᷑. & ñ ẽ qͥ se abs¬
condat a calore tuo. Quã uehem̃ti & acri
dolore indignabar manicheis & miserabar
cos rursus. qđ illa sacramenta illa medica¬
menta nescirent. & in sani essent aduer¬
sis antidotũ quo sani eẽ potuissent. Uellẽ
essent intuerent᷑ faciẽ meã. & audirent
uoces meas quando legi quartũ psalmũ in¬
m illo tunc otio. quidꝰ de me fecerit ille psal¬
mus. Cũ inuocarẽ exaudunt me ds iustitiȩ
meȩ. in tribulatione dilatasti mͥ. Miserere
mei dñe. & exaudi orationẽ meã. Audirent
ignorante me utrũ audirent. ne me ꝓpt̃
seilla dicere putarent quȩ int̾ hec uerba di¬
xerĩ. quia & reuera nec ea dicerẽ nec sic ea
dicerẽ sime ab eis audiri uideriq sentirẽ.
nec si dicerẽ sic acciperent. quomͦ metũ &
i corã te de familiari affectu animi mei.

Expanded text:
accendebar eos recitare, si possem, toto orbi accendebar eos recitare, si possem, toto orbi terrarum aduersum tyfum generis humani! et tamen toto orbe cantantur, et non est qui se abscondat a calore tuo. quam uehementi et acri dolore indignabar manichaeis et miserabar eos rursus, quod illa sacramenta, illa medicamenta nescirent et insani essent aduersus antidotum, quo sani esse potuissent! uellem, essent, intuerentur faciem meam et audirent uoces meas, quando legi quartum psalmum in illo tunc otio, quid de me fecerit ille psalmus: cum inuocarem te, exaudisti me, deus iustitiae meae; in tribulatione dilatasti mihi. miserere mei, domine, et exaudi orationem meam: audirent ignorante me, utrum audirent, ne me propter se illa dicere putarent, quae inter haec uerba dixerim, quia et re uera nec ea dicerem nec sic ea dicerem, si me ab eis audiri uiderique sentirem, nec, si dicerem, sic acciperent, quomodo mecum et mihi coram te de familiari affectu animi mei.
Abbreviated transcription (Latin):
erga nos beneficia tua in illo tẽpore. pre.¬
sertĩ ad alia maiora ꝓperanti : Reuocat
enĩ me recordatio mea. & dulce mͥ fit dñe
confiteri tibi. quib internis me stimulis
ꝑdomueris. & quẽ admodũ me conplana¬
ueris humiliatis montib & collib cogi¬
tationũ mearũ. & tortuosa mea direat¬
ris. & aspera lenieris. quoq mͦ ipsũ etiam
alypiũ fr̃em cordis mei subegeris nomini
nr̃is. Magis enĩ eas uolebat redolere
ꝙ mnasiorũ cedros quas ĩa contriuerat dns.
qua salubres herbas ecclesiasticas aduersas
epentib. Quas tͥ ds̃ m̃s uoces dedi cũ lege¬
rẽ psalmos dauid cantica fidelia. & sonos
netatis excludentes turgidũ sp̃m. rudis
ingermano amore tuo catecuminꝰ in uilla
ii catecumino alỹpio feriatꝰ. matre adhe¬
rente nobis muliebri habitu uirili fide.
anili securitate. materna caritate. xp̃i¬
ana pietate: Quas tͥ uoces dabã in psalmis
illis. & quomͦ inte inflãmabar ex eis. &

Expanded text:
erga nos beneficia tua in illo tempore praeerga nos beneficia tua in illo tempore praesertim ad alia maiora properanti? reuocat enim me recordatio mea, et dulce mihi fit, domine, confiteri tibi, quibus internis me stimulis perdomueris et quemadmodum me conplanaueris humilitatis montibus et collibus cogitationum mearum et tortuosa mea direxeris et aspera lenieris quoque modo ipsum etiam Alypium, fratrem cordis mei, subegeris nomini nostris. magis enim eas uolebat redolere gymnasiorum cedros, quas iam contriuit dominus, quam salubres herbas ecclesiasticas aduersas serpentibus. Quas tibi, deus meus, uoces dedi, cum legerem psalmos Dauid, cantica fidelia, sonos pietatis excludentes turgidum spiritum, rudis in germano amore tuo, catechumenus in uilla cum catechumeno Alypio feriatus, matre adhaerente nobis muliebri habitu, uirili fide, anili securitate, materna caritate, christiana pietate! quas tibi uoces dabam in psalmis illis et quomodo in te inflammabar ex eis et
Abbreviated transcription (Latin):
de tali conuersatione nr̃a. & exchortan¬
tes ad fidẽ gradus sui uitȩ scilic& coniuga¬
lis. nebridiũ autẽ opperientes quando se¬
queret᷑ qđ de tã ꝓximo poterat. & erat
iãiãq facturꝰ: cũ ecce euoluti st̃ dies illi
tandẽ. Nã longi & multi uidebant᷑ p̃ amor
libertatis otiosȩ ad cantandũ de medullis
om̃ib. tibi dixit cor meũ. quesiui uultum
in quo etiã actu soluerer a ꝓfessione retho¬
rica. unde iã cogitatu solutus erã. & fadĩs
ẽ: & erusti linꝰguã meã unde iã erueras
cor meũ. & benedicebã tibi gaudens ꝓfects
in uillã cũ meis om̃ib. Ibi quid egerĩ in lit¬
teris iã quidẽ seruientib tibi. sed adhuc
in suꝑbiȩ scolã tanquã in pausationẽ an¬
helantib: testant᷑ libri disputati cũ pri¬
sentib & cũ ipso me solo corã te. Quȩ autẽ
cũ absente nebridio. testant᷑ epłȩ. & quan¬
do mͥ sufficiat tempus cõmemorandi omia

Expanded text:
de tali conversione nostra, et exhortande tali conversione nostra, et exhortantes ad fidem gradus sui, vitae se licet conjugalis; Nebridium autem opperientes quando sequeretur, quod de tam proximo poterat, et erat jam jamque facturus: cum ecce evoluti sunt dies illi tandem; nam longi et multi videbantur prae amore libertatis otiosae, ad cantandum de medullis omnibus, Tibi dixit cor meum, Quaesivi vultum in quo etiam actu solverer a professione rhetorica, unde jam cogitatu solutus eram. Et factum est, et eruisti linguam meam, unde jam erueras cor meum; et benedicebam tibi gaudens, profectus in villam cum meis omnibus. Ibi quid egerim in litteris iam quidem sentientibus tibi, sed adhuc superbiae scholam tamquam in pausatione anhelantibus testantur libri disputati cum praesentibus et cum ipso me solo coram te; quae autem cum absente Nebridio, testantur epistulae. et quando mihi sufficiat tempus conmemorandi omnia magna
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentis. sed inqͥsitor ardentissimus
ueritatis. Quẽ non multopost conuersionẽ
nr̃am & regenerationẽ ꝑ baptismũ tuum.
ipsũ etiã fidelẽ catholicũ castitate ꝑfecta
atq continentia tͥ seruientẽ. in affrica
apuo suos cũ tota domꝰo eius ꝑ eũ xp̃iana
facta ẽẽt carne soluisti. & nunc ille uiuit
in sinu abrahã. qͥcqͥd illud ẽ qđ illo significat᷑
sinu. Ibi nebridius m̃s uiuit. dulcis amicus
nĩs : tuus autẽ dñe adoptiuus ex liberto
filius. ibi uiuit. Nã qͥs alius tali animȩ locꝰ:
Ibi uiuit. unde me multa in t̾rogabat ho¬
muntionẽ in exꝑtũ. Iã non ponit aurẽ ad
os meũ. sed spũale os ad fontẽ tuũ. & bibit¬
quantũ potest sapientiã ꝓ auiditate sua
sine fine felia. Nec eũ sic arbitror in ebriar
ex ea ut obliuiscatur mei. cũ tu dñe quẽ
potat ille nr̃i sis memor. Sic eramꝰ. uere¬
cuncdũ consolantes tristẽ salua amicitia

Expanded text:
sacramentis, sed inquisitor ardentissimus sacramentis, sed inquisitor ardentissimus ueritatis. quem non multo post conuersionem nostram et regenerationem per baptismum tuum ipsum etiam fidelem catholicum castitate perfecta atapud suos, cum tota domus ejus per eum christiana facta esset, carne solvisti; et nunc ille vivit in sinu Abraham. Quidquid illud est quod illo significatur sinu, ibi Nebridius meus vivit, dulcis amicus meus, tuus autem, Domine, adoptivus ex liberto filius; ibi vivit. Nam quis alius tali animae locus! Ibi vivit, unde me multa interrogabat homuncionem inexpertum. Jam non ponit aurem ad os meum, sed spirituale os ad fontem tuum; et bibitquantum potest, sapientiam pro aviditate sua, sine fine felix. Nec sic eum arbitror inebriari ex ea, ut obliviscatur mei, cum tu, Domine, quem potat ille, nostri sis memor. Sic ergo eramus Verecundum consolantes tristem, salva amicitia,
Abbreviated transcription (Latin):
sentib nobis cũ romȩ iã essemꝰ. corporali
egritudine correptꝰ & in ea xp̃ianus &
fidelis factꝰ ex hac uita migrauit. Ita mi¬
sertꝰ es non solũ eiꝰ. sed etiã nr̃i: ne cogi¬
tantes egregiã erga nos amici humanita¬
tẽ. nec in eũ in grege tuo numerantes. do¬
lore intolerabili cruciarem᷑. Gr̃as tibi ds̃
nr̃. tui sumus. indicant hortationes & con¬
solationes tuȩ. fidelis ꝓmissor. reddis ue¬
recundo ꝓrure illo eius cassitiaco ubi ab
estu seculi requieuimus. in te amenitatem
sẽpiternȩ uirentis paradisi tui. qm̃ dimisi¬
sti ei peccata suꝑ terrã in monte cͥaseato. mon¬
te tuo. monte uberi. Angebat᷑ gͦ tunc ipse.
nebridius autẽ colletabat᷑. Quãuis enĩ &
ipse nondũ xxp̃ianꝰ in illã foueã ꝑniciosissimi
erroris inciderat. ut ueritatis filui tui car¬
nẽ fantasma creder& : tam̃ inde emergenᷤ
sic sibi erat. nondũ imbutꝰ ullis eccłiȩ tuȩ

Expanded text:
sentibus nobis, cum Romae iam essemus, corporali sentibus nobis, cum Romae iam essemus, corporali aegritudine correptus et in ea Christianus et fidelis factus ex hac uita emigrauit. ita misertus es non solum eius sed etiam nostri, ne cogitantes egregiam erga nos amici humanitatem nec eum in grege tuo numerantes dolore intolerabili cruciaremur. gratias tibi, deus noster, tui sumus. indicant hortationes et consolationes tuae: fidelis promissor reddis Yerecundo pro rure illo eius Cassiciaco, ubi ab aestu saeculi requieuimus in te, amoenitatem sempiternae uirtutis paradisi tui, quoniam dimisisti ei peccata super terram in monte incaseato, monte tuo, monte uberi. Angebatur ergo tunc ipse, Nebridius autem conlaetabatur. quamuis enim et ipse nondum Christianus in illam foueam perniciosissimi erroris inciderat, ut ueritatis filii tui carnem phantasma crederet, tamen inde emergens sic sibi erat, nondum imbutus ullis ecclesiae tuae
Abbreviated transcription (Latin):
rabant᷑: quia recesserat cupiditas quȩ me.¬
cũ solebat ferre graue negotiũ. & ego pre.¬
mendus remanserã nͥ patientia succeder &.
Peccasse me in hoc quisquã seruoꝵ tuoꝵ fr̃m
passus me fuerĩ uł una hora sedere in cathe.¬
dra mendacui. At ego non contendo. Sed tu
dñe misericordissune. nonne &e hoc peccatũ
cũ ceteris horrendis & funereis in aqua sc̃a
ignouisti & remisisti mͥ: Macerabat᷑ anxie¬
tudine ueretundus de isto nr̃o bono. qđ ꝓpt̃
uincula sua qͥb tenacissime tenebat᷑ deseri
senr̃o consortio uidebat. nondũ xp̃ianꝰ con¬
iuge fideli. Ea ipsa tam̃ artiore preceteris
cõpede ab itinere quoᷤ aggressi eramꝰ retar¬
dabat᷑ nec xp̃ianũ ẽẽ alio mͦ se uelle dicebat
quã illo quo non poterat. Benigne sane obtu¬
lit. ut quandiu ibi essemꝰ. in re eiꝰ e̾e̾mꝰ. Retri¬
buesille dñe in resurrectione iustoꝵ. qͥa iam
ipsa morte retribuisti ei. Quãuis enĩ ab¬

Expanded text:
rabantur, quia recesserat cupiditas, quae merabantur, quia recesserat cupiditas, quae mecum solebat ferre graue negotium, et ego premendus remanseram, nisi patientia succederet. peccasse me in hoc quisquam seruorum tuorum, passus me fuerim uel una hora sedere in cathedra mendacii. at ego non contendo. sed tu, domine misericordissime, nonne et hoc peccatum cum ceteris horrendis et funereis in aqua sancta ignouisti et remisisti mihi? Macerabatur anxitudine Verecundus de isto nostro bono, quod propter uincula sua, quibus tenacissime tenebatur, deseri se nostro consortio uidebat. nondum Christianus coniuge fideli ea tamen ipsa artiore prae ceteris conpede ab itinere, quod aggressi eramus, retardabatur nec christianum esse alio modo se uelle dicebat quam illo, quo non poterat. benigne tamen obtulit, ut, quamdiu ibi essemus, in re eius essemus. retribues illi, domine, in retributione iustorum, quia iam ipsam sortem retribuisti ei. quamuis enim ab
Abbreviated transcription (Latin):
ora cunctoꝵ. intuentiũ. q̃m uicinũ uindemi¬
aliũ diẽ p̃uenire uolueri. multa dicerent.
qđ quasi appetissẽ magnꝰ uideri. & qͦ mͥ
erat istuc. ut putaretur & disputar et᷑
de animo meo. & blasphemaret᷑ bonũ nr̃m:
Quin etiã qđ ipsa estate litterario labori
nimio. pulmo m̃s cedere cȩperat. & diffi¬
culter trahere suspiria. doloribq pectoris
testari se sauciũ. uocẽq clariorẽ ꝓductiorẽue
recusare : primo ꝑturbauerat me qͥa magi¬
steru illius sarcinã pene iã necessitate depo¬
nere cogebat. aut si curari aut conualescere
potuissẽ certe intermittere. Sed ubi plena
gaudere cepi qđ hȩc quoq suberat ñ mendax
excusatio. quȩ offensionẽ hominũ tẽperar&e.
qui ꝓpt̃ liberos suos meliberũ e̾ẽ nũquã uo¬
lebant. Plenus gͥ tali gaudio tolerabã illud
interuallũ tẽporis donec decurrer&. Nescio
utrũ uel. &x dies erant. sed tam̃ fortit̃ tole¬

Expanded text:
a cunctorum intuentium, quam uicinum uindemia cunctorum intuentium, quam uicinum uindemialium diem praeuenire noluerim, multa dicerent, quod quasi appetissem magnus uideri. et quo mihi erat istuc, ut putaretur et disputaretur de animo meo et blasphemaretur bonum nostrum? Quin etiam quod ipsa aestate litterario labori nimio pulmo meus cedere coeperat et difficulter trahere suspiria doloribusque pectoris testari se saucium uocemque clariorem productioremue recusare, primo perturbauerat me, quia magisterii illius sarcinam paene iam necessitate ponere cogebat aut, si curari et conualescere potuissem, certe intermittere. sed ubi plena gaudere coepi, quod haec quoque suberat non mendax excusatio, quae offensionem hominum temperaret, qui propter liberos suos me liberum esse numquam uolebant. plenus igitur tali gaudio tolerabam illud interuallum temporis, donec decurreret — nescio utrum uel uiginti dies erant — sed tamen fortiter tole
Abbreviated transcription (Latin):
tib & cantantib canticũ graduũ dederas
sagittas acutas & carbones uastatores aduer
sus linguã subdolã uelut consulendo contra¬
dicentẽ. & sicut cibũ assol& amando consu¬
mentẽ. Sagittaueras tu cor nr̃m caritate
tua. & gestabamꝰ uerba tua transfixa uisce¬
rib. & eocẽpla seruoꝵ tuoꝵ qͦs de nigris lu¬
cidos. & de mortuis uiuos feceras. Congesta
in sinũ cogitationis nr̃ȩ urebant & assume.¬
bant grauẽ torporẽ ne in una uergerem᷑. &
accendebant nos ualide: ut om̃is e& lingua
subdola contradictionis flatꝰ inflãmare
nos acrius poss&e. ñ extinguere. Herutam̃
qͥa ꝓpt̾ nom̃ tuũ qd sc̃ificasti ꝑ terras. etiã
lauclatores utiq haber& uotũ & ꝓpositum
nr̃m. iactantiȩ simile uidebat᷑. non oppe¬
riri tã ꝓxximũ feriarũ tẽpus. sed de pulica
ꝓfessione atq ante omniũ oculos sita ante
adscederẽ. ut non conuersa in factũ meum¬

Expanded text:
tibus , et cantantibus canticum graduum, dederas tibus , et cantantibus canticum graduum, dederas sagittas acutas, et carbones vasus linguam subdolam uelut consulendo contradicentem et, sicut cibum assolet, amando consumentem. Sagittaueras tu cor nostrum caritate tua, et gestabamus uerba tua transfixa uisceribus et exempla seruorum tuorum, quos de nigris lucidos et de mortuis uiuos feceras, congesta in sinum cogitationis nostrae urebant et absumebant grauem torporem, ne in ima uergeremus, et accendebant nos ualide, ut omnis ex lingua subdola contradictionis flatus inflammare nos acrius posset, non extinguere. uerum tamen quia propter nomen tuum, quod sanctificasti per terras, etiam laudatores utique haberet uotum et propositum nostrum, iactantiae simile uidebatur non opperiri tam proximum feriarum tempus, sed de publica professione atque ante oculos omnium sita ante discedere, ut conuersa in factum meum