comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
le. ut minor cedat causa maiori. & potior p̃n¬
gatiua naturȩ: usũ inferioris excludat ȩtat
Huc accedit. quod abrahã & sara filiũ insenecd¬
te susceꝑant: & ioseph filiꝰ senectutis ẽ. Qđ si
quia risit sara rep̃hendit᷑: iustius condẽnat᷑.
nec oracło credidit nec exẽplo. Maria aut̃ cũ d
quomͦ fiet istud. qm̃ uirũ ñ cognoui: ñ uidet
dubitasse de facco. s de facti qualitate que sisse. L¬
quet enĩ quia faciendũ ẽẽ. credid̾at: quȩ quont
fieret in t̾rogauit. unde & meruit audire. Bea
quȩ credidisti. & uere beata: quȩ sacerdote p̃st¬
tior. Cũ sacerdos negasset: uirgo correxͣ errore
Nec mirũsi dñs redẽpturꝰ mundũ. oꝑationent
suã inchoauit a maria: ut ꝑ quã salus om̃ib p¬
rabat᷑. eadẽ pͥm a fructũ salutis haurtret ei
gnore. & bene quesiut. quomͦ fieret. Legera
enim. quia uirgo gen̾aret: ñ legerat queas¬

Expanded text:
le ut minor cedat causa maiori et potior praerole ut minor cedat causa maiori et potior praerogatiua naturae usum inferioris excludat aetatis. huc accedit quod Abraham et Sarra filium in senectute susceperant et Ioseph filius senectutis est. quodsi quia risit Sarra reprehenditur, iustius condemnatur qui nec oraculo credidit nec exemplo; Maria autem cum dicit: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? non uidetur dubitasse de facto, sed de facti qualitate quaesisse. liquet enim quia faciendum esse crediderat, quae quomodo fieret interrogauit. unde et meruit audire: beata quae credidisti. et uere beata, quae sacerdote praestantior. cum sacerdos negasset, uirgo correxit errorem. nec mirum si dominus redemturus mundum operationem suam inchoauit a Maria, ut per quam salus omnibus parabatur eadem prima fructum salutis hauriret ex pignere. et bene quaesiuit quomodo fieret; legerat enim quia uirgo generaret, non legerat quemad
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝓpħȩ tanto fuerat reuelatũ. Tantũ enĩ man¬
dati mysteriũ ñ hominis fuit. s angłi ore ꝓm̃dũ.
auditur &e credit᷑. Beniq ecce inqͥt ancilla dm̃:
contingat mͥ scd̾m u̾bũ tuũ. Uide humilt&
git᷑: nec repentino exaltata ꝓmisso est. simã.
dñi: apparatꝰ officũ est. Contingat mͥ scdns
bum tuũ: conceptꝰ ẽ. uoti. Quã cito gͦ etiã des
pari conceptione credidit maria. Quidenĩtes
impar. quã sp̃s sc̃s & corpus: Quid tã inaudi
quã uirgo pregnans contralegẽ. contͣ consuetu¬
dinẽ. contͣ pudorem. cuiꝰ carior cura est uͥgni
Tacharias aut̃ ñ de impari conceptione. sedo
seniliȩtate ñcredidit: nã conditio c̃gruebat
Ex uiro & femina solennis est partus: necins¬
dibile debet uideri. ubinat᷑a c̃cordat. Cũ enis
ȩtas naturȩ sit. ñ natura ȩtatis: fit plerũq ue
ȩtas impediat nat᷑am. Non est tam̃ irrationas¬

Expanded text:
uel prophetae tanto fuerat reuelatum. tantum enim manuel prophetae tanto fuerat reuelatum. tantum enim mandati mysterium non hominis fuit sed angeli ore promendum. auditur et creditur. Denique ecce inquit ancilla domini; contingat mihi secundum uerbum tuum. uide humilitatem, mater eligitur, nec repentino exaltata promissu est. simul ficii est, contingat mihi secundum uerbum tuum conceptus est uoti. quam cito ergo etiam de inpari condicione credidit Maria! quid enim tam inpar quam spiritus sanctus et corpus? quid tam inauditum quam uirgo praegnas contra legem, contra consuetudinem, contra pudorem, cuius carior cura est uirgini? Zaccharias autem non de inpari condicione, sed de senili aetate non credidit; nam condicio congruebat. ex uiro et femina sollemnis est partus nec incredibile debet uideri, ubi natura concordat. cum enim aetas naturae sit, non natura aetatis, fit plerumque ut aetas inpediat naturam; non est tamen inrationabi
Abbreviated transcription (Latin):
spopondit obseqͥum. Et enĩ cũ dicit. quomͦ fiet illud:
ñ de effectu dubitauit. s qualitatẽ ipsiꝰ quesiuut ef.¬
fectus. Quanto tẽꝑantior ista responsio: quãt̾ba
st̃ sacerdotis. Hȩc ait. quomͦ fiet istud. ille respon¬
dit. unde hoc sciam: Hȩc iã de negotio tractat:
ille adhuc de nuntio dubitat. Negat ille se cre¬
dere. qui negat scire: & quasi fi dei adhuc alium
querit auctorẽ. Ista se facere ꝓficet᷑. nec dubitat
ẽẽ. faciendũ: quȩ quom fieripossit inqͥrit. Sic
enĩ habes. Quomͦ fiet istud. qm uirũ ñ cognoui:
Incredibilis & inaudita gn̾atio: ante audiri de¬
buit ut crederet᷑. Uirginẽ parere. diumni est si¬
gnũ mysterii: ñ humani. Deniq accipe in qͥt tibi
signũ. Ecce uirgo in ut̾o accipiet: & pariet filiũ.
Legerat hoc maria. idõ credidit futurũ: s quomͦ
fieret ante ñ legerat. Non enĩ quẽ admodũ fieret.

Expanded text:
spopondit obsequium. etenim cum dicit: quomodo fiet istud? spopondit obsequium. etenim cum dicit: quomodo fiet istud? non de effectu dubitauit, sed qualitatem ipsius quaesiuit effectus. quanto temperatior ista responsio quam uerba sunt sacerdotis! haec ait: quomodo fiet istud? ille respondit: unde hoc sciam? haec iam de negotio tractat, ille adhuc de nuntio dubitat. negat ille se credere, qui negat scire, et quasi fidei adhuc alium quaerit auctorem, ista se facere profitetur nec dubitat esse faciendum quod quomodo fieri possit inquirit; sic enim habes: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? incredibilis et inaudita generatio ante audiri debuit, ut crederetur. uirginem parere diuini est signum mysterii, non humani. denique accipe inquit tibi signum; ecce uirgo in utero accipiet et pariet filium. legerat hoc Maria, ideo credidit futurum; sed quomodo fieret ante non legerat; non enim quemadmodum fieret
Abbreviated transcription (Latin):
Dixit aut̃ maria ad angłm. Quomͦ fiet istud q̃m ui¬
rum ñ cognoui: Uidit᷑ hic ñ credidisse maria: nisi
ailigent̃ aduertas. Neq enĩ fas est. ut electa ad ge-¬
nerandũ unigenitũ dĩ filiũ. fuisse uideat᷑ incre¬
dula. Quo aut̃ mͦ fieri potest. licet salua p̃rogati.¬
ua sit matris. cui ꝓfecto fuit ampliꝰ de ferendũ:
S ut p̃rogatiua maior: melior etiã fides ei debuit
reseruari. Quo gͦ fieri mͦ possit. ut ⁊acharias qui
non crediderat silentio condẽnaret᷑. maria aut̃ si
ñ credidisset. sp̃s scĩ infusione exaltaret᷑: S neq
non crede maria. neq tam temere debuit usurpa-¬
re. Non credere angło. usurpare diuina. Neq enĩfa¬
cile erat scire misteriũ absconditũ a scłis in dõ. qđ
nec suꝑiores potestates scire potuert̃. Ꝙ tam̃ ñ fidẽ
renuit. ñ officiũ refutauit : s accõmodauit affectũ.

Expanded text:
Dixit autem Maria ad angelum: quomodo fiet istud, quoniam uiDixit autem Maria ad angelum: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? uidetur hic non credidisse Maria, nisi diligenter aduertas; neque enim fas est ut electa ad generandum unigenitum dei filium fuisse uideatur incredula. quo autem modo fieri posset — licet salua praerogatiua sit matris, cui profecto fuit amplius deferendum, sed ut praerogatiua maior, maior etiam fides ei debuit reseruari - quo ergo fieri modo posset, ut Zaccharias, qui non crediderat, silentii condemnaretur, Maria autem, si non credidisset, spiritus sancti infusione exaltaretur? sed neque non credere Maria neque tam temere debuit usurpare, non credere angelo, usurpare diuina. neque enim facile erat scire mysterium absconditum a saeculis in deo, quod nec superiores potestates scire potuerunt. et tamen non fidem rennuit, non officium refutauit. sed adcommodauit adfectum,
Abbreviated transcription (Latin):
non ultra cȩlos. At uͦ in dño iħu omĩa condita st̃
in cęlis & in t̾ra. uisibilia & inuisibilia: & ipse est
ante om̃s & omia in ipso constant. Cȩlũ aspice:
iħc illic ẽ. Terrã intuere: tħc adest. Ascende ũboin
cȩlũ. descende u̾bo ininfernũ: iħc adest. Ꝙ enĩ
si ascendis in cęlũ. ib̾c illic ẽ: & si descendis in in¬
fernũ adest. Hodie cũ loquor mecũ ẽ: incra hẽ
punctũ. intra hoc mom̃tũ. & si in armenia nẽ loqͥtur
xp̃ianus: iħc adest. Nemo enĩ dicit dñm iħm: nisi in
sp̃u scõ. Abissos opinione si penetres: illic qͦq iħm ui¬
debis oꝑari. Scriptũ ẽ. enĩ. Ne dixeris incorde tuo. qͥs
ascendit in cęlũ : Idest xp̃m deducere. Aut qͥs des¬
cendit in abissũ: Hoc est xp̃m ex mortius deducere.
Ubi gͦ ñ est. qui cȩlestia. inferna. & t̾rena cõpleuit:
Bene gͦ magnꝰ : cuiꝰ uirtꝰ mundũ repleuit. qͥ ubiq
ẽ. & erit sẽꝑ: quia regni eiꝰ ñ erit finis. Num eadem¬

Expanded text:
u omnia condita sunt in caelis et in terra, uisibilia et inuisibilia, et ipse est ante omnis et omnia in ipso constant. caelum aspice, Iesus illic est; terram intuere, Iesus adest; ascende uerbo in caelum, descende uerbo in infernum, Iesus adest. etenim si ascenderis in caelum, Iesus illic est; si descenderis in infernum. adest. hodie cum loquor, mecum est, intra hoc punctum, intra hoc momentum et, si in Armenia nunc loquitur Christianus, Iesus adest; nemo enim dicit dominum legum nisi in spiritu sancto. abyssos opinione si penetres, illic quoque Iesum uidebis operari; scriptum est enim: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit in caelum? id est Christum deducere, aut: quis descendit in abyssum? hoc est Christum ex mortuis reducere. ubi ergo non est qui caelestia, inferna et terrena conpleuit? bene ergo magnus cuius uirtus mundum repleuit, qui ubique est et erit semper, quia regni eius non erit finis. D
Abbreviated transcription (Latin):
patre. Bene gͦ magnꝰ. Late enĩ fundit᷑ dĩuurtꝰ: La¬
te cȩlestis substantiȩ magnitudo porrigit᷑. Nichil
p̃scriptũ. nichil circũscriptũ. nichil em̃sũ. nichil
dim̃sũ trinitas ht̃. Non loco claudit᷑. ñ opinone
cõp̃hendit᷑. ñ estimatione c̃cludit᷑. ñ etate uariat᷑.
Dedit qͥdẽ dñs iħc hominib magnitudinẽ: in
om̃ẽm enĩ t̾rã exiuit sonꝰ eoꝵ. & in fines orb t̾rȩ

Expanded text:
patre. bene ergo magnus; late enim funditur dei uirtus, lapatre. bene ergo magnus; late enim funditur dei uirtus, late caelestis substantiae magnitudo porrigitur. nihil praescriptum, nihil circumscriptum, nihil emensum, nihil dimensum trinitas habet. non loco clauditur, non opinione conprehenditur, non aestimatione concluditur, non aetate uariatur. dedit quidem dominus Iesus hominibus magnitudinem; in omnem enim terram exiuit sonus eorum et in fines or
Abbreviated transcription (Latin):
Solus pat̃: quia unꝰ ẽ. ds. Solus pat̾: qͥa sola diui
sp̃s sc̃s & filiꝰ. Aliꝰ filiꝰ: aliꝰ sp̃s sc̃s. Legimꝰ enĩ. Roga¬
bo patrẽ: & aliũ paraclitũ dabit uob̾. Solꝰ pat᷑:
trem testificat᷑ & filiũ: ut nusquã filiꝰ sine patre.
aut pat̾ uideat᷑ ẽẽ sine filio. Ergo nec solus: qͥa
non solus immortalis. Nec sobus lucẽ habitat
in accessibilẽ : qͥa dm̃ nemo uidit un quã. nisi
umgenitꝰ filsꝰ qui ẽ. insinu patris. qͥ sedet ad dex¬
terã patris. & huic quidã audent dicere in ac¬
cessibilẽ lucẽ ẽẽ. quã habitat pat̃: Nunqͥd lux
melior patre: Quȩ autẽ lux in accessibilis ei.
cii ñ est in accessibilis pat̾: Q ipse lux uera.
& genicor lucis ȩt̾nȩ : de qua dictũ ẽ. Trat lux
uera. quȩ illuminat om̃em hoĩem uenientẽ in hĩ
mundũ. Uide ne illa sit lux in accessibilis. quã ha¬
bitat pat̾. habitat filiꝰ: quia pat̾ infilio. & filiꝰ in

Expanded text:
solus pater, quia unus deus, solus pater, quia sola diuinsolus pater, quia unus deus, solus pater, quia sola diuins; legimus enim: Rogabo Patrem, et alium Paraclitum dabit vobis . Solus Pater, trem testificatur et Filium; ut nusquam Filius sine Patre, aut Pater esse videatur sine Filio. Ergo nec solus, quia non solus immortalis: nec solus lucem habitat inaccessibilem, quia deum nemo uidit umquam nisi unigenitus filius, qui est in sinu patris, qui sedet ad dexteram patris. et huic quidam audent dicere inaccessibilem lucem esse, quam habitat pater. numquid lux melior patre? quae autem lux inaccessibilis ei cui non est inaccessibilis pater, et ipse lux uera et genitor lucis aeternae, de qua dictum est: erat lux uera, quae inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum? uide ne illa sit lux inaccessibilis, quam habitat pater, habitat et filius, quia pater in filio et filius in
Abbreviated transcription (Latin):
s: s huiꝰ magnitudo ht̃ pͥncipiũ. babet
em. Dñs aut̃ iħc. idem est finis atq pͥnci¬
um.idẽ pͥmꝰ & nouissimꝰ. Nichil ante pͥmũ:
chil ultra nouissimũ ẽ. Neq tegn̾atio
humanȩ consuetudo in uiciũ trahat:
putes ñ primũ ẽẽ quia filiꝰ ẽ. Sequere
ipturas: ut errare ñ possis. Primꝰ filius
pegas: alterũ ñ astruis. Utrũq seqͣre:
& utrũq confirma. Non dix̃ ego pͥor & ego post̾ior:
s ego pͥmꝰ & ego nouissimꝰ. Primꝰ ẽ. filiꝰ. & idõ coȩ
ternꝰ : ht̃ enĩ patrẽ. cũ qͦ sit ȩt̃nꝰ. Audeo dicere. pͥ¬
mus ẽ. filiꝰ: s solus ñ ẽ. Ꝙ bene dico: & religiose
dico. Quid erigitis ad impietatẽ heretici aurese
Laqueos quos tenditis: inciditis in ipsis. Primꝰ ẽ.
filius: & solus ñ est. Primꝰ : qͥa cũ patre sẽꝑ. Solus
non est: quia sine patre nunquã est. Non ego hoc
dico: s ipse dix̃. Ꝙ nonsũ solus: qͥa pat̾ mecũ ẽ.

Expanded text:
sed huius magnitudo habet principium, habet finem, dominus autem Iesus idem est finis atque principium, idem primus et nouissimus. nihil ante primum, nihil ultra nouissimum. neque te generationis humanae consuetudo in uitium trahat, ut putes non primum esse, quia filius est. sequere scripturas, ut errare non possis. primus filiusnegas, alterum adstruis: utrumque sequere et utrumque confirmas. non dixit: \'ego prior et ego posterior\', sed: ego primus et ego nouissimus. pri enim Patrem, cum quo sit aeternus. Audeo dicere. Primus est Filius, sed solus non est; et bene dico, et religiose dico. Quid erigitis ad impietatem, haeretici, aures? In laqueos quos tenditis, incidistis. Primus est Filius, et solus non est: primus, quia cum Patre semper: solus non est; quia sine Patre numquam est. Non ego hoc dico, sed ipse dixit: Et non sum solus, quia Pater mecum est .
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tiũ animoꝵq censent᷑. Nec describunt᷑ limi¬
tes: s ꝓferunt᷑. Nec ȩtas ulla distinguit᷑: sed
om̃is ascribit᷑. Nullus enĩ ab hoc immunis ÷ cen¬
su. quia omĩs ȩtas munifica xp̃o est. quẽ uagi¬
entes pueri martyi io confitent᷑. quẽ intͣ ute¬
rum positi exultatione testant᷑. Nichil in hoc
censu uereare t̾ribile: nichil immite. nichil
triste: sola unũquẽq fides signat. Uis xp̃i au¬
dire consortes: Iubent᷑ censere sine uirgis: nec
t̾rore s gr̃a plebẽ querere. Condere gladiũ: ñ
possidere aurũ. Talib censoribꝰ: adquisitꝰ ẽ. or¬
bis. Deniq ut scias censũ ñ augusti ẽẽ. s xp̃i : totꝰ

Expanded text:
mentium animorumque censentur nec describuntur limimentium animorumque censentur nec describuntur limites, sed proferuntur, nec aetas ulla distinguitur, sed omnis adscribitur; nullus enim ab hoc inmunis est censu, quia omnis aetas munifica Christo est, quem uagientes pueri martyrio confitentur, quem intra uterum positi exsultatione testantur. nihil in hoc censu uerearis terribile, nihil inmite, nihil triste; sola unumquemque fides signat. uis Christi audire censores? iubentur censere sine uirgis nec terrore, sed gratia plebem quaerere, recondere gladium, non possidere aurum. talibus censoribus adquisitus est orbis. denique, ut scias censum non Augusti e
Abbreviated transcription (Latin):
diuina st̃ studeat quã docere. Nec facile ullã
ꝓphetasse ubersꝰ: quã matrẽ dñi repperimꝰ.
Propbetissa ipsa maria soror aaron. quã cito can¬
tici uerba conclusit: Fadẽq ubi ꝓlixiꝰ ẽ. locu¬
ta cum fr̃e: neqͣquã sui pȩnã sermonis euasit.
actũ est autẽ. in dieb illis. exiit edictũ
acesare augusto: ut censũ ꝓfiteret᷑ uni¬
uersus orbis t̾rȩ. De ortu saluatoris dicturi:
non putamꝰ alienũ. ut quo natꝰ sit tẽpore reqͥ¬
ramꝰ. Quid enĩ ꝓfessio scłariũ ad gn̾ationem
num ẽẽ. myst̾i̾um: Quia dũ ꝓfessio scłaris os¬
tendit᷑ sp̃ualis implet᷑: ñ terrarũ regi dicen¬
da s cęli. Professio ista: fidei census animoꝵ ẽ.
Abolito enĩ sy nagogȩ censu uetusto. nouus cen
sus eccłiȩ parabat᷑ : qui torm̃ta non exigeret
s auferret. & sp̃ualit̃ intypo plebs sua iã xp̃o
nomina c̃ferebat. Non hic spacia t̾rarũ: sed

Expanded text:
diuina sunt studeat quam docere. nec facile ullam diuina sunt studeat quam docere. nec facile ullam prophetasse uberius quam matrem domini repperimus. prophetissa ipsa Maria soror Aaron quam cito cantici uerba conclusit eademque, ubi prolixius est locuta cum fratre, nequaquam sui poenam sermonis euasit. Factum est autem in diebus illis exiuit edictum a Caesare Augusto, ut censum profiteretur uniuersus orbis terrae. de ortu saluatoris dicturi non putamus alienum ut quo natus sit tempore requiramus. quid enim professio saecularium ad generationem num esse mysterium; quia dum professio saecularis obtenditur, spiritalis impletur, non terrarum regi dicenda, sed coeli? Professio ista fidei, census est animorum; abolito enim Synagogsus ecclesiae parabatur, qui tormenta non exigeret, sed auferret, et spiritaliter in typo plebis sua iam Christo nomina conferebat. non hic spatia terrarum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ide. quã bonꝰ ds̃ : & facilis indulgere pecca-¬
s. Non solũ ablata restituit: s etiã insꝑata
oncedit. Ille dudũ mut᷑ ꝓpħat. Hȩc enĩ gradĩ
st maxima : qd eũ quẽ negauerat c̃fitet᷑.
emo gͦ difficdat. nemo ueterũ consciꝰ deli¬
toꝵ premia diuina desꝑet. Nouit ds̃ muta
sententiã: si cu noueris em̃dare de lictum.
ide dño ꝓphetaret. ad ꝓpħam sua uerba
nuertit: ut hoc qͦq beneficiũ ẽẽ. dñi desi¬
naret. necũ publice narraret sua quȩ acce.¬
rationabilẽ mentis excessũ putent. quod
todierũ allo qͥt᷑ infantẽ. Uerũ si teneamꝰ¬
piora: intelligimꝰ ꝓfecto qđ potuit uocẽ
atrisnatꝰ audire. qui mariȩ salutationẽ
ntequã nasceret᷑ audiuit. Sciebat ꝓpħa
fate reserant᷑. Habebat intelligendi sensũ:¬
qui exultandi habebat affectũ. Simul illud ad¬
uerte: quã paucis elisabeth. quã multis ⁊ acharias
ciplina seruat᷑. ut mulier discere magis quȩ

Expanded text:
ide quam bonus Deus, et facilis indulgere peccatis: non solum ablata restituit, sed etiam insperata concedit. Ille dudum mutus prophetat; haec enim gratia dei maxima, quod eum qui negauerant confitentur. nemo ergo diffidat, nemo ueterum conscius delictorum praemia diuina desperet. nouit deus mutare sententiam. si tu noueris emendare delictum. de domino prophetaret, ad prophetam sua uerba conuertit, ut hoc quoque beneficium esse domini designaret, ne cum publice numeraret suinrationabilem mentis excessum putent, quod octo dierum adloquitur infantem. uerum si teneamus. intellegimus profecto quod potuit uocem patris natus audire, qui Mariae salutationem, antequam nasceretur, audiuit. sciebat prophon corporis aetate reserantur, habebat intellegendi sensuqui exsultandi habebat adfectum. simul illud aduerte quam paucis Elisabet, quam multis Zaccharias ciplina seruatur, ut mulier discere magis quae
Abbreviated transcription (Latin):
displicuisse degeneris. s id scõ infusũ sp̃u.
qd̃ ab angło ante ⁊achariȩ fuerat p̃nunta¬
tum. Q quidẽ ille mutꝰ intimare uocabu¬
lum filiĩ neqͥuit uxori: s ꝑ ꝓphetiã elisib
didicit. qđ ñ didicerat ãmarito. Ioħs ẽ. u¬
nom̃ eiꝰ. Hoc ⁊ ñ nos ei imponimꝰ: qͥ iã a de
nom̃ accepit. Ht̃ uocabulũ suũ qd̃ agnous¬
mus: ñ quod elegimꝰ. Habent hoc meritasc̃
ut a deo nom̃ accipiant. Sic iacob isrł dici
his qui cũ eo iocundabunt᷑: qui relictisti
annis quadringentis. Q erit post annosh
are. Nec mireris si nom̃ mulier qđ non audiuit:
seruit qͣndo sp̃s ei sc̃s qui angło mandauerat
ino in cognatione eiꝰ uocabat᷑ hoc nõe : ut intel¬
sas nomen. ñ generis ẽẽ s uatis. Tacharias
q nutu int̾rogabat᷑: s quia incredulitas ei

Expanded text:
id sancto infusum spiritu, quod ab angelo ante Zacchariae fuerat praenuntiatum. et quidem ille mutus intimare uocabulum fili nequiuit uxori, sed per prophetiam Elisabet didicit quod non didicerat a marito. Iohannes non ei nos nomen inponimus, qui iam a deo nomen accepit. habet uocabulum suum quod agnouimus, non quod elegimus. habent hoc menta sanctorum, ut a deo nomen accipiant. sic Iacob Israhel dicitur, his qui cum eo iocundabuntur, qui relicti sunt in annis quadringentis. et erit post annos hare. nec mireris si nomen mulier quod non audiuit adseruit, quando spiritus ei sanctus, qui angelo mandauerat, r quia nemo in cognatione eius uocabatur hoc nomine, ut intellegas nomen non generis esse, sed uatis. Zaccharias quoque nutu interrog
Abbreviated transcription (Latin):
nunquã uirũ ꝓpͥũ reliquisset. nec eã uir iustꝰ
ase discedere passus eẽt. Quomꝰ aut̃ dñs diuor¬
tiũ precepisset. cũ ipsiꝰ sententia sit qͥa nemo
dimitt̾e debet uxorem. excepta causa forni¬
cationis: Pulchre aut̃ docuit sc̃s maths. quid
facere debeat iustus. qui ꝓbrũ c̃uigis dep̃hen¬
derit: ut incruentũ ab homicidio. castũ ab
adulterio prestare se debeat. Qui enĩ conuin¬
git᷑ meretrici: unũ corpꝰ ẽ. Ergo ubiq in io¬
sepħ iusti gr̃a & ꝑsona seruat᷑: ut testis ornet᷑.
Os em̃ iisti m̃daciũ nesit: &e lingua eiꝰ loquet᷑
iudiciũ. Iudiciũ eiꝰ loquit᷑ ueritatẽ. Nec tea

Expanded text:
numquam uirum proprium reliquisset, nec uir eam iustus numquam uirum proprium reliquisset, nec uir eam iustus a se discedere passus esset. quomodo autem dominus diuortium praecepisset, cum ipsius sit sententia quia nemo dimittere debet uxorem excepta causa fornicationis ? pulchre autem docuit sanctus Matthaeus quid facere debeat iustus, qui probrum coniugis deprehenderit, ut incruentum ab homicidio, castum ab adulterio praestare se debeat; qui enim coniungitur meretrici unum corpus est. ergo ubique in Ioseph iusti gratia et persona seruatur, ut testis ornetur; os enim iusti mendacium nescit et lingua eius loquitur iudicium, iudicium eius loquitur ueritatem. nec
Abbreviated transcription (Latin):
tentiȩ ꝓbare docum̃to: Si enĩ cognouissent.
nunquã cdñm maiestatis crucifixissent. Demo¬
num enĩ malicia: facile etiã occulta de p̃hen¬
dit. At uͥ qui scłarib uanitatib occupantur.
scire diuina non possit̃. Bene aut̃ sibi diuisert̃
euangłistȩ. ut sc̃s matheus ioseph ab angelo
moneri induceret. mariã lucas illic euangłi
sta testironiũ ferret quod ñ cognouissent. hoc
ipsa maria fateret᷑. cũ dicit angło. Quomͦ fiet
istud. qm uirũ ñ cognoui : S & ipse sc̃s lucas uir¬
ginẽ declarauit dicens. Et nom̃ uirginis maria.
& ꝓpħa manifestauit: qui ait. Ecce uirgo in
ut̾o accipiet. Et ioseph de signauit. qui qͣm pre¬
gnantẽ uidebat quã ñ cognouerat: dimitt̾e
gestiebat. Ꝙ dñs ipse incrũce positꝰ manifesta¬
uit. cũ dicit matri. Mulier ecce filius tuus.
Deinde discipło dic̃. Ecce mat̾ tua. Etiã ut̃q
testatꝰ ẽ. discipłs & mat̾: quia ex illa hora sus¬
cepit eã discipłs infua. Utiq si conuenisset:

Expanded text:
tentiae probare documento: Si enim cognovissent, nunquam Dominum majestatis crucifixissent? Daemonum enim malitia facile etiam occulta deprehendit: at vero qui saecularibus vanitatibus occupantur, scire divina non possunt. . 4. Bene autem sibi diviserunt Evangelistae, ut sanctus Matthaeus Joseph ab angelo moneri induceret Mariam conjugem accista testimonium ferret quod non conuenissent, hic ipsa Maria fateretur, cum dicit angelo: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? sed et ipse sanctus Lucas uirginem declarauit dicens: et nomen uirginis Maria, et propheta edocuit, qui ait: ecce uirgo in utero accipiet, et Ioseph designauit, qui quoniam praegnatem uidebat quam non cognouerat dimittere gestiebat, et dominus ipse in cruce positus manifestauit, cum dicit matri: mulier, ecce filius tuus, deinde discipulo: ecce mater tua. etiam uterque testatus est, discipulus et mater, quia ex illa hora suscepit eam discipulus in sua. utique si conuenissent,
Abbreviated transcription (Latin):
uł dm̃uerere.  qͥd de pecurlib loquar:
ipsa: agen̾andi oꝑe sepe reqͥescit. & si in¬
enti hoĩum studio iactis frequent᷑ semus
cupet᷑: impudentia multa agricolȩ fecundi¬
tim sterilitate cõmutat. Ita quidã in ipsis elem̃¬
sac pecudib ab usu ñ cessare gn̾andi: nat᷑e pu¬
r est. Merito gͦ etiã sc̃a helis abeth erubescebat
sm: & si ñ recognosceret culpam. Nam & si con-¬
pntde uiro: neq enĩ alit̾ de hominis ortu fas
eredere: tam̃ partꝰ sui erubescebat ȩtatẽ. & rur¬
scaruisse se gaudebat obꝓbrio. Pudor est fe
mis nuptiarũ p̃mia ñ habere: quib hȩc sola
causa nubendi. Hoc gͥ obꝓbriũ consolat᷑ sui
q enĩ eaquȩ anilis eẽt ñ erubesceret cõitũ:
erubesceret partũ. Ꝙ tam̃ erubescitonus
rentis: quã diu nescit mysteriũ religionis.
a quȩ occultabat se quia conceꝑat filium:
itare se cȩpit. qͥa gerebat ꝓpħam. Et quȩ eru-¬

Expanded text:
uel deum uerere. et quid de pecudibus loquar? terra uel deum uerere. et quid de pecudibus loquar? terra ipsa a generandi opere saepe requiescit et, si inpatienti hominum studio iactis frequenter seminibus occupetur, inpudentiam multat agricolae, fecunditatem sterilitate conmutat. ita quidam in ipsis elementis ac pecudibus ab usu non cessare generandi naturae pudor est. merito ergo sancta Elisabet erubescebat gratiam, etsi non recognosceret culpam. nam etsi concepit de uiro — neque enim aliter de hominis ortu fas est credere — tamen partus sui erubescebat aetatem. et rursus caruisse se gaudebat obprobrio; pudor est enim feminis nuptiarum praemia non habere, quibus haec sola est causa nubendi. hoc igitur obprobrium consolatur sui neque enim ea quae senilem non erubesceret coitum erubesceret partum; et tamen erubescit onus parentis, quamdiu nescit mysterium religionis. illa quae occultabat se, quia conceperat filium, iactare se coepit, quia generabat prophetam, et quae erube
Abbreviated transcription (Latin):
pretendunt: & excusandũ arbitrant᷑ ta
calorẽ generationis affectu. Quanto magi
senib agere urpe ẽ. qđ adolescentib
dor est confiteri: Quin etiã ipsi iuueness
bria timore diuino corda qui tẽꝑant: su¬
pta plerunq sobole renuntiant oꝑib n¬
uentutis. & quid mirũ de hominibꝰ. si peta
qͦq muto quodã oꝑe locunt᷑ generan
sibi studiũ. non desideriũ coeundiꝰ Siqͥ
ubi semel grauẽ aluũ sibi senserint. & gen¬
tali aluo semen receptũ: iã nec concubit
indulgent. nec lasciuiã amantis. s cure
parentis assumunt. At uͦ homines: naa
ceptis. nec dõ parcunt. Illas contaminais
hunc exasꝑant. Priusquã de inqͥt formo
in utero nouite: & in uulua matris scih¬
uite. Ad cohibendã petulantiã tuã: ma
quasdã tui auctoris. in utero hoĩem fon¬
tis aduertis. Ille oꝑat᷑: & tu sacriutenl
tũ incestas libidines Uel pecudẽ imitar

Expanded text:
praetendunt et excusandum arbitrantur aetatis praetendunt et excusandum arbitrantur aetatis calorem generationis adfectu. quanto magis senibus agere turpe est quod adulescentibus pudor est confiteri! quin etiam ipsi iuuenes, sobria timore diuino corda qui temperant, suscepta plerumque subole renuntiant operibus iuuentutis. et quid mirum de hominibus, si pecudes quoque muto quodam opere loquuntur generansibi studium, non desiderium esse coeundi? Siquidem ubi semel gravem alvum sibi senserint et genitali arvo semen receptum, jam nec concubitu indulgent, nec lasciviam amantis, sed curam parentis assumunt. At vero homines nec conceptis, nec Deo parcunt: illos contaminant, hunc exasperant. priusquam te inquit formarem in utero, noui te et in uulua matris sanctificaui te. ad cohibendam petulantiam tuam manus quasdam tui auctoris in utero hominem formantis aduertis. ille operatur, et tu sacri uteri secretum incestas libidine? uel pecudem imitare
Abbreviated transcription (Latin):
Sfecit dñs in dieb quib respexit auferre ohs¬
Sum meũ int̾ homines: Magna scĩs cura et u¬
recundiȩ: ut plerunq in ipsis pudor uotis
sit. sic̃ hoc loco aduertimꝰ sc̃am helisabehio
utiq filios hab̾e cupiebat occultantẽ sem¬
sib quinq. Quȩ causa occultationis. nisip¬
doris: Est enĩ unicuiq officio p̾scripta ȩcas
& qd tẽpore decet. tẽpore ñ decet. euiqit
tatio: facti uniꝰcuiꝰq mutat sepe natur̃ u
do dare oꝑam liberis sit decorũ dũ annim
dũ suscipiendoꝵ liberoꝵ spes est. Dũ genertꝰ¬
di est usus in exemplo: copulȩ qͦq usus u¬
dio est. At uͦ ubi matura eui senectꝰ suscesi¬
rit. & etas regendis liberis habilior quid
andis: pudor est legitumi licet coitꝰ indic
gestare. & grauari alienȩ ȩtatis oner.
tumescere aluũ ñ sui tẽporis fructu. Sen
enĩ ab ipsa concludunt᷑ ȩtate : & iusto int¬
ꝑantiȩ pudore reuocant᷑ facere oꝑa nupt¬
rum. Adolescentes ipsi plerunq filioꝵn

Expanded text:
fecit dominus in diebus, quibus respexit auferre obprobrium meum inter homines? magna sanctis cura est uerecundiae, ut plerumque in ipsis pudor uotis sit, sicut hoc loco aduertimus sanctam Elisabet, quae utique filios habere cupiebat, occultantem se mensibus quinque. quae causa occultationis nisi pudoris? est enim unicuique officio praescripta aetas et quod tempore decet tempore non decet aeuique mutatio facti uniuscuiusque mutat saepe naturam. sunt quando dare operam liberis sit decorum, dum anni uigent, dum suscipiendorum liberorum spes est, dum generandi usus est in exemplo, copulae quoque usus in studio est. at uero ubi matura aeui senectus successerit et aetas regendis liberis habilior quam creandis, pudor est legitimi licet coitus indicia gestare et grauari alienae aetatis onere et tumescere aluum non sui temporis fructu. senes enim ab ipsa concluduntur aetate et iusto intemperantiae pudore reuocantur facere opera nuptiarum. adulescentes ipsi plerumque filiorum uota
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitatis ereptio. s coniugii testificatie
ptiarũ celebratione declarat᷑. Deniq quan
cepit: nemo dimittit. Q idõ qͥ uolebat dig¬
tere: fatebat᷑ acceptã. Simul etiã mouere
debet. qđ ait euangłista: ñ cognouit eãde
peꝑͣit filiũ. Illud enĩ uł idioma scriptuã

Expanded text:
irginitatis ereptio, sed conjugii testificatio, nuptiarum celebratio declaratur. Denique quam non accepit, nemo dimittit; et ideo qui volebat dimittere, fatebatur acceptam. 6. Simul etiam movere non debet quod ait Evangelista: Non cognovit eam, donec peperit filium ; illud e
Abbreviated transcription (Latin):
suinũ & sicerã ñ bibet. Hic cũ publicanis
peccatorib manducat & bibit: ille absti-¬
ntia meritũ colligit. cui potentia nulla
licta donare. cur eos declinaret qͦs absti¬
ntib poterat p̾stare meliores : Simul
ystice ñ dedignat᷑ eoꝵ conuiuiũ: qͥb daturꝰ
sacram̃tũ. Hic gͦ manducat: ille ieunat.
riꝰq popłi typus in illo ieiunat: in hoc

Expanded text:
uinum et siceram non bibit, hic cum publicanis et peccatoribus manducat et bibit. ille abstinentia meritum colligat, cui potentia nulla ppetebat delicta donare, cur eos declinaret, quos abstinentibus poterat praestare meliores? simul mystice non dedignatur eorum conuiuium, quibus daturus est sacramentum. hic ergo manducat, ille ieiunat, utriusque populi typus: in illo ieiunat, in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
produnt. Opus astruunt. ꝑsonã negant. Itaq ab
ipsis & oꝑis sui filiꝰ dei accipit cestimoniũ. & uo¬
tis suffragium non requirit. ꝑfidia enĩ conficeri
potest: credere non pocest. Itaq testimoniũ ñ
deest diuinitati: si fides deest saluti. Nã & ualidtꝰ
est ad fidẽ qđ c̃ficent᷑ iniusti: & ꝑniciosiꝰ ad culpã
qđ negant qui sius assertionib reuincunt᷑. Magna

Expanded text:
opus adstruant, personam negent. itaque ab ipsis et operis sui dei filius accepit testimonium et uocis suffragium non requirit; perfidia enim confiteri potest, credere non potest. itaque testimonium non deest diuinitati, fides deest saluti. nam et ualidius est ad fidem quod confitentur inuiti et perniciosius ad culpam quod negant qui suis adsertionibus reuincantur. magna
Abbreviated transcription (Latin):
pter fotinũ. imꝑat ꝓpt̃ arrium: tas
propt̃ manicheũ. Nec uniꝰ tantũ les
curat᷑ sed omĩum quib dicit᷑. Iã uost
Ins. propter sermonẽ quẽ locutus sumuob̾. Si
ͥ lepre medicina uerbũ est: contẽptus utiq
berbi lepra mentis est.Sed ne lepra tͣnsire pos¬
it in medicũ: unusqͥsq dnicȩ utilitatis exemplo
lctantiã uitet. Cur enĩ precipit᷑ nemini dice
nisi ut doceret ñuulganda nr̃a beneficia sed
hremenda. ut ñsolũ amercede abstineamꝰ pecu¬
ne. s etiam gr̃ȩ: Aut fortasse etiã illa silentũ
ausa est imꝑati. qđ meliores putabant. qͥ fide
nagis spontanea. quã sꝑatis beneficũs credi¬
issent: Offerre aut̃ iuxta legem se precipit᷑
uerdoti. ñ ut aliũ deferat. sedut seipsũ deo
fferat sp̃uale sacrificiũ. ut actus preteriti
illuuione detersa. ꝑ cognitionẽ fidei &e sapi

Expanded text:
propter Fotinum, imperat propter Arrium, tangit propter Fotinum, imperat propter Arrium, tangit propter Manichaeum. nec unius tantum lepra curatur, sed omnium quibus dicitur: iam uos mundi estis propter sermonem, quem locutus sum uobis. si igitur leprae medicina uerbum est, contemtus utique uerbi lepra mentis est. sed ne lepra transire possit in medicum, unusquisque dominicae humilitatis exemplo iactantiam uitet. cur enim praecipitur nemini dicere nisi ut doceret non uulganda nostra beneficia, sed premenda, ut non solum a mercede abstineamus pecuniae, sed etiam gratiae? aut fortasse etiam illa silentii causa est imperati, quod meliores putabat qui fide magis spontanea quam speratis beneficiis credidissent. , Offerre autem iuxta legem se praecipitur sacerdoti non ut alium deferat, sed ut se ipsum deo offerat spiritale sacrificium, ut actus praeteriti conluuione deters a per cognitionem fidei et sapi
Abbreviated transcription (Latin):
tem. De uoluntate aut̃ dñi non quasi put
incredulus dubitauit. sed quasi colluuus
suȩ conscius non presũpsit. Cui moraliqͥd
tinuo lepra eiꝰ discessit ab eo:. Nichil enin
um est. int̾ opus dei atq preceptũ: qͥa in
igitur quod dubitari non potest. qͥa uolut
dei potestas est.Si gͦ uoluntas eiꝰ potestasi
qui uniꝰ uoluntatis trinitatẽ asserunt: i
utiq asserunt potestatis. Itaq statun lep
discessit: ut intelligas medentis affectũ.
ritatem oꝑis. Addidit deniq scđm marĩ
Misertus ẽ. dñs eiꝰ. quod est pulcbre pa
Et pleraq talia posuert̃ euangelistȩ.qͥ
utroq fundare uoluert̃. describentes li
uirtutis ad fidẽ: exprimentes oꝑa uira
ad imitationẽ. Unde& tangit non dedi¬
tus: & imꝑat non diffisus. Hoc enĩ estu
cium potestatis. quia quasi habens port¬
tem sanandi. & iubendi auctoritatẽ
di testimoniũ non refugit. Uolo gͦ dic

Expanded text:
tem, de uoluntate autem domini non quasi pietatis tem, de uoluntate autem domini non quasi pietatis incredulus addubitauit, sed quasi conluuionis suae conscius non praesumsit. cui morali quacontinuo lepra eius discessit ab eo. nihil enim medium est inter opus dei atque praeceptum, quia in . uidetis igitur quod dubitari non potest quia uoluntas dei potestas est. si ergo uoluntas eius potestas est, qui unius uoluntatis trinitatem adserunt unius utique adserunt potestatis. itaque statim lepra discessit: ut intellegas medentis adfectum, ueritatem operi addidit. denique secundum Marcum miseratus est dominus eum, quod est pulchre positum. et pleraque talia posuerunt euangelistae, qui nos utroque fundare uoluerunt, describentes signa uirtutis ad fidem, exprimentes opera uirtutis ad imitationem. unde et tangit non dedignatus et imperat non diffisus; hoc enim est indicium potestatis, quia quasi habens potestatem sanandi et iubendi auctoritatem operandi testimonium non refugit. uolo ergo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ciem rogauit eum dicens.
Dñe si uis : potes me mun¬
dare. Et extendens manũ:
tetigit illũ dicens. Uolo.
Mundare.Bene ubi lepsꝰ
mundat᷑ certus ñ exprimit᷑ locus: ut ostendat᷑
non unũ popłmspecialis alicuiꝰ ciuitatis. sedon
populos fuisse sanatos. Bene aut̃ & scđ̾mluci
N am siquartũ diem sole illuminauit. &da¬
rem ceteris dieb fecit cũ illucescerent elem
natus inducat᷑. ut quia dixerat dñs noni
legem soluere sed implere: ille qui exelua
alege. purgari sedñi potestate presumens.
leprosi maculam posset abluere.Ueruiti
dño potestatis auctoritas: ita in illo fidei
stantia declarat᷑. Ille in faciem procidit. qu
militatis est & pudoris: ut unusquisq desi
uitȩ maculis erubescat. sed confessionẽ ue¬
cundia nin rep̃ssit. Ostendit uulnus. rei¬
dium postulauit. Et ipsa religionis & fe
plena confessio est. Siuis in quit potesi
mundare. In uoluntate dñi tribuit pote¬

Expanded text:
em rogauit eum dicens: domine, si uis. potes me mundare. et extendens den manum teti git illum dicens : uolo, mundare. bene ubi leprosus mundatur, certus non exprimitur locus, ut ostendatur non unum populum specialis alicuius ciuitatis, sed omnium populos fuisse sanatos. bene autem et secundumnam si quartum diem sole inluminauit et clariorem ceteris fecit diebus, cum inlucescerent elemensanatus inducitur, ut quia dixerat dominus: non ueni legem soluere, sed inplere, ille qui excludebatur a lege purgari se domini potestate praesumens non ret, quae leprosi maculam posset abluere. uerum ut in domino potestatis auctoritas ita in illo fidei constantia declaratur. ille in faciem procidit, quod humilitatis est et pudoris, ut unusquisque de suae uitae maculis erubescat, sed confessionem uerecundia non repressit. ostendit uulnus, remedium postulauit, et ipsa religionis et fidei plena confessio est: si u i s, inquit potes me mundare. in uoluntate domini tribuit potesta
Abbreviated transcription (Latin):
aspeciui. Humilitatẽ enĩ respicit dñs: quia respe¬
xit humilitatẽ ancillȩ su. Quoꝵ fidẽ inqͥt ut
uidit. Magnus dñi. qui alioꝵ merica ignascit
aliis. & dũ alios ꝓbat: alus relaxat errata. Cur
apri. ⁊ ue homo collega nonualeat. cũ apud dñm
seruus & int̾ueniendi meritũ. & ius habeat
impetrandi: Disceq u udicas ignoscere: disce
qui eger es impetrare. Si grauium peccatoꝵ dif¬
fidis ueniam: adbibe precatores. adhibe ꝑcele¬
siam quȩ ꝓce precet᷑. cuiꝰ contẽplatione qđ tibi
fidem non debeamꝰ omutere. & uere paralyti¬
ci corpus istiꝰ credamꝰ ẽẽ sanatũ: cognosce tam̃
interioris hominis sanitatẽ cui peccata donant᷑.

Expanded text:
aspectu; humilitatem enim respicit dominus, quia respeaspectu; humilitatem enim respicit dominus, quia respexit humilitatem ancillae suae. Quorum fidem inquit ut uidit. magnus dominus, qui aliorum merito ignoscit aliis et dum alios probat aliis relaxat errata. cur aput te, homo, collega non ualeat, cum aput dominum seruus et interueniendi meritum et ius habeat inpetrandi ? disce qui iudicas ignoscere, disce qui aeger es inpetrare. si grauium peccatorum diffidis ueniam, adsiam quae pro te precetur, cujus contemplatione quod tibi fidem non debeamus omittere; ut vere paralytici istius corpus credamus esse sanatum: cognosce tamen interioris hominis sanitatem, cui peccata donan
Abbreviated transcription (Latin):
ferre ae ponere ante eum. & ñ inuenientes qua
parte illum inferrent pre turba: ascenderunt
supra tectũ. & ꝑ tegulas submisert̃ illũ in lecto.
in mediũ ante iħm. Nonociosa huiꝰ paralitici.
nec angusta medicina ẽ. quando dñs orasse p̃¬
mittit᷑: non utiq ꝓpt̾ susfragium. s ꝓpt̃ exem¬
plum. Imitandi enĩ specimen dedit. non impe¬
trandi ambitũ requisiuit. Et conuenientib ex
omnigalilea & iudea & ierłm legis doctoribꝰ:
inerceteroꝵ remedia debiliũ. paralitici istus
medicina de scribit᷑. Primũ omĩum qđ ante di¬
xrimus. unusquisq eger petende precatores sa¬
lutis debet adhibere: ꝑ quos ñrȩ uitȩ cõpago re¬
soluta. actuũq nr̃oꝵ clauda uestigia uerbi cȩle¬
stis remedio reforment᷑. Sinc gͥ aliqui monicores
mentis. qui animũ hominis quãuis exterioris
corporis debilitate corpentẽ ad suꝑiora erigant.
quoꝵ rursus adminiculis & attollere & humili¬
are se facilis ante iħm locet᷑. dñico uideri dignꝰ

Expanded text:
ientes qua parte illum inferrent prae turba ascenderunt super tectum et per tegulas summiserunt illum in lecto in medium ante Iesum. non otiosa huius paralytici nec angusta medicina est, quando dominus et orasse praemittitur, non utique propter suffragium, sed propter exemplum; imitandi enim specimen dedit, non inpetrandi ambitum requisiuit. et conuenientibus ex omni Galilaea et Iudaea et Hierusalem legis doctoribus inter ceterorum remedia debilium paralytici istius medicina describitur. primum omnium quod ante diximus unusquisque aeger petendae precatores salutis debet adhibere, per quos nostrae uitae conpago resoluta actuumque nostrorum clauda uestigia uerbi caelestis remedio reformentur. sint igitur aliqui monitores mentis, qui animum hominis quamuis exterioris corporis debilitate torpentem ad superiora erigant. quorum rursus adminiculis et adtollere et humiliare se facilis ante Iesum locetur dominico uideri dignus
Abbreviated transcription (Latin):
set: ꝑcussit pͥncipis seruum. S dñs uulnera cru¬
enta detersit. mysteria diuina subiecit: ut ser¬
uus pͥncipis mundi. hoc est nonnaturȩ conditio¬
ne sed culpȩ. seculariũ famulus potestatũ. au¬
ris sue uulnus exciꝑet: quia non audisset uerba
sapientiȩ. Om̃is deniq qui facit peccatũ: seruus
est peccati. Peccatis in quit ur̃is: uenditiestis. Uen¬
ditio ꝓpt̃ peccata nr̃a: ꝓpt̃ bonitatẽ aut̃ dĩ. redẽ¬
ptio peccatoꝵ. Aut si petrꝰ uolens ꝑcussit aurem:¬
dociit quod aurẽ habere in specie non deberent.
r sc̃. :ione uulnerati se eo qđ omne pecca¬
tiua fillei mysterus abslat̃. lollatgͦ petriis aurẽ¬
.Li aie petrus: Quia ipse est qui accepit a ⁊ ies
regn. cȩloꝵ. Ille aut̃ condẽnat qui & absoluit: q̃m
Iili idem & soluendi adeptus est porestatem.
Toluis curẽ. aurem male audientẽ: tollat aurem
gla hͥio sp̃i ili. aurẽ interiorẽ : male intelligentẽ.

Expanded text:
set, percussit principis seruum. sed dominus uulnera cruset, percussit principis seruum. sed dominus uulnera cruenta detorsit, mysteria diuina subiecit, ut seruus principis mundi, hoc est non naturae conditione sed culpae saecularium famulus potestatum, auris suae uulnus exciperet, quia non audisset uerba sapientiae. omnis deinde qui facit peccatum seruus est peccati. peccatis inquit uestris uenditi estis. uenditio propter peccata nostra, propter bonitatem autem dei redemtio peccatorum. aut si Petrus uolens docuit, quod aurem habere in specie non deberent, ini uulnerati sunt, eo quod omne peccatum fidei mysteriis abluatur. tollit ergo Petrus aurem. quare Petrus? quia ipse est qui accepit claues regni caelorum; ille enim condemnat qui et absoluit, quoniam ligandi idem et soluendi adeptus est potestatem. tollit autem aurem male audientis, tollit autem gladio spiritali aurem interiorem male intellegentis.
Abbreviated transcription (Latin):
Multis hoc iniquũ uidet᷑. s non unquus dñs: qͥ
cum se posset ulcisci. maluit immolari. Est etiã
gladiꝰ sp̃ualis: ut uendas patrimoniũ. emas uerbũ.
quo mentis penetralia uestiunt᷑. Est etiã gladius
passionis. ut exuas corpus: & immolatȩ carnis
exuuus emat᷑ tib sacri corona martyru. Quod ex
benedictionib dominicis colligere potes qͥ sũmã
om̃ium coronam siquis ꝑsecutionẽ patiat ꝓ iusti.¬
cia predicauit. Deniq ut scias qiuia de passicne loui¬
tus est: ne turbaret discipłqꝵ animos. de se ext̃plũ
protulit dicens. Qm̃ hoc qđ scriptũ ẽ. oportet un¬
pleri in me: & cum iniustis deputatꝰ ẽ. Mouet
tam̃ adhuc quod duos gladios discipuli ꝓtulert̃:
ne forte unũ noui. aliũ ueteris testamenti. quib
aduersũ diaboli armam᷑ insidias intelligamꝰ. Deniq
dicit dñs. satis est: quasi nichil desitei quẽ utriq
testam̃ti doctrina munierit.

Expanded text:
multis hoc iniquum uidetur, sed non iniquus dominus, qui multis hoc iniquum uidetur, sed non iniquus dominus, qui cum se posset ulcisci, maluit inmolari. est etiam gladius spiritalis, ut uendas patrimonium, emas uerbum, quo mentis penetralia uestiuntur. est etiam gladius passionis, ut exuas corpus et inmolatae carnis exuuiis ematur tibi sacri corona martyrii, quod ex benedictionibus dominicis colligere potes, qui summam omnium coronam, si quia persecutionem patiatur pro iustitia, praedicauit. denique ut scias quia de passione locutus est, ne turbaret discipulorum animos, de se exemplum protulit, dicens: quoniam hoc quod scriptum est oportet impleri in me, quod et cum iniustis deputatus est. mouet tamen adhuc quod duos gladios discipuli protulerne forte unum novi, alterum veteris Testamenti, quibus adversus diaboli armamur insidias? Denique dicit Dominus: Satis est, quasi nihil desit ei, quem utriusque Testamenti doctrina munierit.
Abbreviated transcription (Latin):
s exercitatione uirtutis. Petrus aut̃ & si sp̃u prom¬
ptus. corporis tam̃ adhuc infirmꝰ affectu: denun¬
tiatur dñm negaturꝰ. Neq enĩ poterat se diuinȩ
constantiȩ intentionis ȩquare. Passio dñi emulos
habet: pares ñ habet. Ita non rep̃hendo qđ nega¬
uit: laudo qđ fleuit. Aliud cõmime conditionis
est: aliud speciale uirtutis. & idõ instruit᷑ ad ca¬
uendum: non cogit᷑ ad negandum.
ui habet inquit sacculum: tollat similit᷑
& peram. Et qui non habet: uendat tuni¬
cam suam. & emat sibi gladium. Curemere iubes.
qui ferire me ꝓhibes: Cur habere p̃cipis quem ue¬
tas promi. nisi forte ut sit parata defensio. non
ultio necessaria: & uindicari potuisse uidear. sed
noluisser Lex enĩtam̃ referire me ñ uetat. Et idõ
fortasse petro duos gladios offerenti sat est dicis:
quasi licuerit usq ad euangłium. ut sit in lege
ȩquitatis eruditio: in euangłio bonitatis ꝑfectio.

Expanded text:
sed exercitatione uirtutis. Petrus autem etsi spiritu promsed exercitatione uirtutis. Petrus autem etsi spiritu promtus, corporis tamen adhuc infirmus adfectu denuntiatur dominum negaturus; neque enim poterat diuinae constantiam intentionis aequare. passio domini aemulos habet, pares non habet. ita non reprehendo quod negauit, laudo quod fleuit. aliud commune condicionis est, aliud speciale uirtutis. et ideo instruitur ad cauendum, non cogitur ad negandum. Qui non habet inquit sacculum tollat, similiter et peram et qui non habet uendat tunicam suam et emat sibi gladium. cur emere iubes, qui ferire me -a---.....prohibes? cur haberi praecipis quem uetas promi? nisi forte ut sit parata defensio, non ultio necessaria, ut uideare potuisse uindicari, sed noluisse. lex tamen referire me non uetat et ideo fortasse Petro duos gladios offerenti sat est dicis, quasi licuerit usque ad euangelium, ut sit in lege aequitatis eruditio, in euangelio bonitatis perfectio.
Abbreviated transcription (Latin):
er :orẽ redarguentes. sacrilegos odio ꝑsequentes.
Conuertam᷑ gͥ & caueamꝰ: ne in ꝑditionẽ aliquam
int̃ nos de prelatione possit ee̾ contentio. Si enim
contendebant apłi: non excusatione contenditur.
s cautioni opponit᷑. Si petrus aliqͣndo conuertit᷑.
qui ad pͥmã dm̃ secutꝰ ẽ. uocem: quis potest edicere
citosẽẽ conuersũ: Caue gͦ iactantiã: caue scłm. Ile
enum confirmare iubet᷑ fr̃s suos: qui dixit. Omnia
reliquimꝰ: & secuti sumꝰ ce. Deinde c̃tuendum est:
quia non omĩs honorificentiȩ studio humilitas de¬
ritur: non alteriꝰ honor. & idõ una dat᷑ omĩb for¬
ma sententiȩ: ut nonde prelatione iactantia sit.
s de humilitate contentio: eoq se dñs ꝓponit imi¬
tandum. Egebamꝰ om̃ium. ipse nulloꝵ: & tamen
prebuit se humilitatis auctorẽ. cũ discipłis mini¬
straret. Quod utiq faciebat non studio utilitatis:

Expanded text:
errorem redarguentes, sacrilegos odio persequentes. errorem redarguentes, sacrilegos odio persequentes. conuertamur igitur et caueamus ne in perditione aliqua inter nos de praelatione possit esse contentio; si enim contendebant apostoli, non excusationi obtenditur, sed cautioni proponitur. si Petrus aliquando conuertitur, quia primam domini secutus est uocem, quis potest dicere cito se esse conuersum? caue ergo iactantiam, caue saeculum; ille enim confirmare iubetur fratres suos qui dixit: omnia reliquimus et secuti sumus te. deinde contuendum est quia non omnis honorificentiae studio humilitas deo quaeritur, non alterius honor, et ideo una datur omnibus forma sententiae, ut non de praelatione iactantia sit, sed de humilitate contentio, eoque se dominus proponit imitandum. egebamus omnium, ipse nullo, et tamen praebuit se humilitatis auctorem, cum discipulis ministraret. quod utique faciebat non studio utilitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
mini ad dm̃: s similitudinis emulatio est. Solus
enim xp̃c est plena imago dei: propt̃ exp̃ssã in se
paternȩ claritudinis unitatẽ. Iustus aut̃ homo ad
imaginẽ dei est. si propt̃ imitandã diuine conũ¬
sationis similitudinẽ mundũ hunc dei cognitio¬
ne contemnat. uoluptatesq t̾renas uerbi dĩ per¬
ceptione despiciat: quod alimͣ in uita. Unde & cor-¬
pus xp̃i edimꝰ: ut uitȩ et̾nȩ possimꝰ e̾ẽ. participes.
Nonenĩ uictus & potus nobis premũ loco spondet᷑
& honoris: s cõmunicatio grẽ cȩlestis & uitȩ. Neq
duodecim throni. tanquã aliqua corporalis sunt
receptacula sessionis: s quia scd̃m diuinã similitu
dinẽ iud icat. xp̃c cognitione cordiũ. ñ in t̾rogatio¬
ne factoꝵ: uirtutẽ remunerans. impietatẽq con¬
demnans. Ita & apłi in udiciũ sp̃uale sormant᷑. re¬
muneratione fidei & execratione ꝑfidiȩ. uirtute

Expanded text:
mini ad Deum, sed similitudinis aemulatio est; solus mini ad Deum, sed similitudinis aemulatio est; solus enim Christus est plena imago Dei, propter expressam in se paternae claritudinis unitatem: justus autem homo ad imaginem Dei est, si propter imitandam divinae conversationis similitudinem mundum hunc Dei cognitione contemnat, voluptatesque terrenas verbi Dei perceptione despiciat, quo alimur in vitam; unde et corpus Christi edimus , ut vitae aeternae possimus esse participes. Non enim victus et potus nobis praemii loco spondetur et honoris, sed communicatio gratiae coelestis et vitae: neque duodecim throni tamquam aliqua corporalis sunt receptacula sessionis ; sed quia sicut secundum divinam dinem iudicat Christus cognitione cordium, non interrogatione factorum uirtutem remunerans inpietatemque condemnans, ita et apostoli in iudicium spiritale formantur remuneratione fidei, et exsecratione perfidiae, uirtute