comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sentia nõ est ipsius ueritttis essentiua
sicuti est trinitas ds. unus. Solus.
magnus. Uerus. ueritas. Uerax. Quẽ
si cogittire conamur quantũ sinit &¬
donat nullus cogitetur ꝑ locorum
spatia contractus aud cõplexus qͣsi
trium corporum. nulla compago
iuncture. sic̃ tricorporem gerionẽ
fabule fer̃. S quicquid ammottle
occuiserit ut maius sit uitribꝰ quã
insingulis. minusq inuno quã in
duobus. sine ulla dubittitione res¬
puatur. Iiti enĩ respuetur om̃e
corporcum. Inspirittilibꝰ autẽ om̃i
muttibile quod occuiserit nõputet᷑
deus. Nõ enĩ parue noticie pars est
cũ deprofundo isto uuillã sũmitatẽ
respiramus. si ante quã seire possimꝰ
quid sit deus. possimus iam scire
quid nõ sit. Hõ est enĩ certe. nec
terra nec celũ. nec quasi terra a
celum. Nec tale aliquid. quale
uidemus incelo. Hec quiequid tale
nõ uidemus & est fortussis incelo.
Nec si augeas imagiatione cogreatu¬
nis lucem solis quantes potest siue

Expanded text:
itatis essentia, sicut est Trinitas Deus unus, solus, magnus, verus, verax, veritas. Quem si cogitare conamur, quantum sinit et donat, nullus cogitetur per locorum spatia contactus aut complexus, quasi trium corporum; nulla compago juncturae, sicut tricorporem Geryonem fabulae ferunt: sed quidquid animo tale occurrerit, ut majus sit in tribus quam in singulis, minusque in uno quam in duobus, sine ulla dubitatione respuatur: ita enim respuitur omne corporeum. In spiritualibus autem omne mutabile quod occurrerit, non putetur Deus. Non enim parvae notitiae pars est, cum de profundo isto in illam summitatem respiramus, si antequam scire possimus quid sit Deus, possumus jam scire quid non sit. Non est enim certe, nec terra, nec coelum, nec quasi terra et coelum, nec tale aliquid quale videmus in coelo, nec quidquid tale non videmus et est fortassis in coelo. Nec si augeas imaginatione cogitationis lucem solis, quantum potes, sive
Abbreviated transcription (Latin):
uimus : Quasi multe sint tailes tri¬
nitites. quasi aliquas exꝑti sionus.
ut ꝑregulã similitudinis inpressam
uł spetialem uł generalem noticiam
illã quoq talem eẽ credamus. Atq
ita rem quã credimus ⁊ nõdũ nouimꝰ
exparilitate rei quã nouimus diliga
minẽ um quã ressurexisse uiderimꝰ.
iti trinitatẽ quã nõuidemus. & qua¬
lem numquã uidimus. possumus cre¬
tes. aliquando uidimus atq exꝑti
sumus. Quid est autẽ aliud resurge¬
re nisi reuunscere id est morte mui¬
tam redire. Cum ergo dicimus &
credimus eẽ trinitatẽ. nouimus qͥd
sit trinittis. quia nouimus quid
sint tria. S& nõ hoc diligonus. Nã
facile habemus. Ut alia omittã.
uł micando digitis tribꝰ. An uero
diligonus. nõ quod omĩs trinitas.
s quod trinitts ds̃. Hoc ergo dili¬
ginus intrinitute. quod ds̃ est.
S dm̃ nullũ aliũ uidimus auo noui¬
mus. quia unus est dsille solus.

Expanded text:
vimus, quasi multae sint tales trivimus, quasi multae sint tales trinitates, quarum aliquas experti sumus, ut per regulam similitudinis impressam vel specialem vel generalem notitiam, illam quoque talem esse credamus; atque ita rem quam credimus et nondum novimus, ex parilitate rei quam novimus diligamminem unquam resurrexisse viderimus, ita Trinitatem quam non videmus, et qualem nullam unquam vidimus, possumus cretes aliquando vidimus et experti sumus. Quid est autem aliud resurgere, nisi reviviscere, id est, ex morte ad vitam redire? Cum ergo dicimus et credimus esse Trinitatem, novimus quid sit Trinitas, quia novimus quid sint tria; sed non hoc diligimus. Nam facile habemus, ut alia omittam, vel micando digitis tribus. An vero diligimus, non quod omnis trinitas, sed quod Trinitas, Deus? Hoc ergo diligimus in Trinitate, quod Deus est: sed Deum nullum alium vidimus, aut novimus, quia unus est Deus, ille so
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis eternitutẽ & cqualitutẽ
& imitutẽ. quantũ datur intellige¬
re cupimus. prius autẽ quã indel¬
legamus credere debemus uigilan¬
dumq nobis est nefictt sit fides nr̃a.
Q adem quippe trinitate fruendũ est
ut beate uiuanus. Si autẽ falsum
de illa crediderimus manis erit spes
& non castii lxariitis. Q uo modo igt᷑
eandem er trinitatẽ quã nõ norumis
ereclendo diligimus. Qn sccłm spetia¬
lem generalemue noticiã. scdm̃ qͦd
diligimus apłm paulum : Quiciã
si nõ ea facie fuit. que nobis occuirit
de illo cogritartibꝰ. & hoc penitus ig¬
norantibus. nouimus ttanen quidsit
homo. It enĩ longe moneamus. hoc
suus. & illum hoc fuisse ⁊ animam
eius corpori copulatti morttiliter
uixisse manifestum est. Hoc ergo
de illo credimus quod inuenimꝰ in nob.
uxtt spetiem ułgenus quohumana
omis natura pariter continetur. Quid
igitur de illa excellentia trinitatis si¬
ue spetialiter. siue generaliter no¬

Expanded text:
Trinitatis aeternitatem, et aequalitatem, Trinitatis aeternitatem, et aequalitatem, et unitatem, quantum datur, intelligere cupimus, prius autem quam intelligamus credere debemus, vigilandumque nobis est, ne ficta sit fides nostra: eadem quippe Trinitate fruendum est, ut beate vivamus; si autem falsum de illa crediderimus, inanis erit spes, et non casta charitas: quomodo igitur eam Trinitatem quam non novimus, credendo diligimus? An secundum specialem generalemve notitiam, secundum quam diligimus apostolum Paulum. Qui etiam si non ea facie fuit quae nobis occurrit de illo cogitantibus, et hac penitus ignoramus, novimus tamen quid sit homo. Ut enim longe non eamus, hoc sumus: et illum hoc fuisse, et animam ejus corpori copulatam mortaliter vixisse manifestum est. Hoc ergo de illo credimus, quod invenimus in nobis, juxta speciem vel genus, quo humana omnis natura pariter continetur. Quid igitur de illa excellentia Trinitatis sive specialiter sive generaliter no
Abbreviated transcription (Latin):
in para. unde ipse ressurrexit. Nec
montem holiueti. unde ascendit in
celũ. Heq omĩno scimus quicũq
istti nõ uidimus an ita sut ut ea co¬
gitimus. Immo uero ꝓbabilius ex¬
alicuius facies ułloci uł homuus.
uł cuius lib& corporis aadem occur¬
rerit occulis nr̃is. que occuirebat
animo cũ eam priusquã uideremꝰ
cogittibamus. nõ parua miraculaᷤ
mouenur. Ita raro ipene nũquã
accidit & titmen ea firmissime cre¬
dimus. quia scdđm speciem genera¬
lemq noticiã que certe nobis est
cogittanus. Credimus enĩ dnm iħm
& quid sit nasci. ⁊ quid sit nom̃ ꝓpriũ
nõ eredimus. s prorsus nouimus. Utrũ
autẽ illa facies marie fuerit que
occurit animo cũ ista loquimur aud
recordamur. nec noiumus omĩno nec
credimus. Ittq hic salua fide lic&.
dicere. Forte talem habebat faciẽ.
forte nõtalem. Porte autẽ de uirgi¬
ne natus est xp̃c. nemo salua fide
xp̃iana dixerit. Quã obrem qm̃

Expanded text:
in petra unde ipse resurrexit, nec in petra unde ipse resurrexit, nec montem Oliveti unde ascendit in coelum: neque omnino scimus, quicumque ista non vidimus, an ita sint ut ea cogitamus, imo vero probabilius exalicujus facies vel loci vel hominis vel cujuslibet corporis eadem occurrerit oculis nostris, quae occurrebat animo, cum eam priusquam videremus cogitabamus, non parvo miraculo movemur; ita raro et pene nunquam accidit: et tamen ea firmissime credimus, quia secundum specialem generalemque notitiam quae certa nobis est, cogitamus. Credimus enim Dominum et quid sit nasci, et quid sit nomen proprium non credimus, sed prorsus novimus. Utrum autem illa facies Mariae fuerit quae occurrerit animo cum ista loquimur aut recordamur, nec novimus omnino, nec credimus. Itaque hic salva fide licet dicere, Forte talem habebat faciem, forte non talem: Forte autem de virgine natus est Christus, nemo salva fide christiana dixerit. 8. Quamobrem quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
nis formam. Secundũ hanc noticiã
cogitutio nr̃a informatur cum ere¬
dimus pronobis dm̃ hominẽ factũ
adhumilittitis exemplũ & ad demõs¬
trandam erganos dileccionem dĩ.
Hoc enĩ ꝓdest nob̾ credere ⁊ firmum
atq inconuulsũ corde retinere. Nu¬
milittẽ qua natus est dĩ exfemina
⁊ amorttilibus ꝑtantits cõtumelias per¬
ductus ad mortẽ. sũmũ eẽ medi camẽ¬
tum quo suꝑbie nr̃e sanaretur tumor.
& altum sacramentum quo peccati uin¬
culum solueretur. Sic uurtutem
om̃ipotenti dõ credimus. & scłm speci¬
es i genera rerũ uł natura insitti
uł experientia collecta de factis huiꝰ¬
cemodi cogittonus. ut nõsit ficta si
des nr̃a. Neque nouumus faciem uir¬
ginis marie. ex qua ille auiro inttictti
neq inipso partu corrupta mirabilit̃
natus. Nec quibꝰ membrorũ liniamen¬
tis fuerit lacarus. Nec bettoriam
nec sepulerũ. lapidemq illũ quẽ
remoueri uissit cum eo ressucitar& ui¬
dimus. Nec monum̃tũ nouũ exeisũ

Expanded text:
nita. Secundum hanc notitiam cogitatio nostra informatur, cum credimus pro nobis Deum hominem factum, ad humilitatis exemplum, et ad demonstrandam erga nos dilectionem Dei. Hoc enim nobis prodest credere, et firmum atque inconcussum corde retinere, humilitatem qua natus est Deus ex femina et a mortalibus per tantas contumelias perductus ad mortem, summum esse medicamentum quo superbiae nostrae sanaretur tumor, et altum sacramentum quo peccati vinculum solveretur. Sic et virtutem omnipotente Deo credimus, et secundum species et genera rerum vel natura insita vel experientia collecta, de factis hujuscemodi cogitamus, ut non ficta sit fides nostra. Neque enim novimus faciem virginis Mariae, ex qua ille a viro intacta neque in ipso partu corrupta mirabiliter natus est. Nec quibus membrorum lineamentis fuerit Lazarus, nec Bethaniam, nec sepulcrum lapidemque illum quem removeri jussit cum eum resuscitaret, vidimus, nec monumentum novum excisum
Abbreviated transcription (Latin):
ille lidere note sunt. alius aliter li¬
niam̃tii figuramq illorũ corporũ
cogita. quĩs ꝓpinquus .⁊ similius co¬
git& utiq in certum est. Neq ibi oc¬
cupatur fides nr̃a qua facie corporis
fuerint illi homines. S tantũ quia ꝑ
dei grãm itti upxer̃. ⁊ ea gesser uis
que seriptura illa testatur. hoc utile ẽ
cre tdere. & nõdesperandũ⁊ apetendũ.
Ham & ipsius dni facies carnis mnume¬
rabiliũ cogitationũ diuersitaite ua¬
riatur ⁊ fingintur. Que tamen
illud salubre est quod sibi animus sin¬
git. longe fortasse aliter qua res haba.
s illud quod sc dłm specrem de om̃e co¬
gittmus. Habemus enĩ quasi reggula¬
riter. infixã nature humane noticiã.

Expanded text:
illae Litterae notae sunt, alius aliter liillae Litterae notae sunt, alius aliter lincamenta figuramque illorum corporum cogitet, quis propinquius et similius cogitet, utique incertum est. Neque ibi occupatur fides nostra, qua facie corporis fuerint illi homines; sed tantum quia per Dei gratiam ita vixerunt, et ea gesserunt quae Scriptura illa testatur: hoc et utile est credere, et non desperandum, et appetendum. Nam et ipsius Dominicae facies carnis, innumerabilium cogitationum diversitate variatur et fingitur, quae tamen illud salubre est quod sibi animus fingit, longe fortasse aliter quam res se habet, sed illud quod secundum speciem de homine cogitamus: habemus enim quasi regulariter inf
Abbreviated transcription (Latin):
sides. spes. lxaritus. nisi in animo ere¬
dente quod nõdũ uid&. ⁊ sperante
atq amante quod credit : Amatur
ergo ⁊ quod ignoratur. s tamen cre¬
ditur. Nmurũ autẽ cauendũ est.
necredens animus id quod nõ uid&. fin¬
gat sibi aliquio quod nõ est. ⁊ sper&
dilignt q quod falsum est. Q uod
si fit haritas nõerit. decor de puro
& cõscientie bona & fide nõficta que
finis p̃ceptiest. sic̃ idem apłs dicit.
N ecesse est autẽ cũ alia corporali a
lectti uł auontti que nõuidimus cre¬
dimus fingat sibi animus aliquid in
liniamentis. formisq corporũ. sicut
occuirerit cogitiditi. Quod aud ue¬
rũ nõsit. aud ȩiaon siuerũ est qͦd
rarissie potest accidere. nõ hoc ttoñ
fide ut teneamus quicquã prod est.
S aliud aliquid utile. quod ꝑhoc insi¬
nuatur. Quis enĩ legentium uł au
mo & ipsuis apłi faciem. ⁊ omnium
quorũ ibi nomina cõmemorantur:
& cũ ittortti omniũ multitudine qͥbꝰ

Expanded text:
fides, spes, charitas ; nisi in animo crefides, spes, charitas ; nisi in animo credente quod nondum videt, et sperante atque amante quod credit? Amatur ergo et qui ignoratur; sed tamen creditur. Nimirum autem cavendum est, ne credens animus id quod non videt, fingat sibi aliquid quod non est, et speret diligatque quod falsum est. Quod si fit, non erit charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae finis praecepti est, sicut idem apostolus dicit . 7. Necesse est autem, cum aliqua corporalia lecta vel audita quae non vidimus, credimus, fingat sibi aliquid animus in lineamentis formisque corporum, sicut occurrerit cogitanti, quod aut verum non sit, aut etiam si verum est, quod rarissime potest accidere: non hoc tamen fide ut teneamus quidquam prodest, sed ad aliud aliquid utile, quod per hoc insinuatur. Quis enim legentium vel aumo et ipsius Apostoli faciem, et omnium quorum ibi nomina commemorantur? Et cum in tanta hominum multitudine quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ED DILECCIONE Instandumest
ad illud & merendum illi. Ut presen¬
te ꝑfruamur a quo sumus. quo absen¬
te nec eẽ possimus. Cum enĩ ꝑsidem
adhuc ambulamus. nõ ꝑspecioem. nõ¬
dum utiq uidemus dm̃ sic̃ idem ait
facie ad faciem. Quem ttomen nisi
iam nũc diligamus. nu quã uide¬
bimus. S quidiligit quod ignorat :
Sciri enĩ aliquid. ⁊ nõ diligi potest.
Diligi autẽ quod nescitur. quero utrũ
possit. Quia si nõ potest. nemo di¬
ugit dm̃ antequã sciat. & quid est
dm̃ senre nisi eum mente cõspicere
firmeq ꝑcipere : Nõ enĩ corpus est.
ut carneis oculis inquratur. So
prius quã ualeamus cõspicere atq
ꝑcipere clm̃. sic̃ conspici ⁊ ꝑcipi potest
quod mundis cordibus lic&. Beati
enĩ mundi cordes. qm̃ ipsi dm̃ uide¬
bunt. Hisi ꝑfidem diligatur nõ po¬
terit cor mundari quo ad eum uiden¬
dum sit aptũ &idoneum. Ubi suni
enim illa tria ꝓpter que in animo.
ed̃ficando omniron diuinorũ libro¬
rum machinamentat cõsurgunt.

Expanded text:
ed dilectione standum est ad illud et inhaerendum illi, ut praesente perfruamur a quo sumus, quo absente nec esse possemus. Cum enim per fidem adhuc ambulamus, non per speciem , nondum utique videmus Deum, sicut idem ait, facie ad faciem : quem tamen nisi nunc jam diligamus, nunquam videbimus. Sed quis diligit quod ignorat? Sciri enim aliquid et non diligi potest: diligi autem quod nescitur, quaero utrum possit; quia si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Et quid est Deum scire, nisi eum mente conspicere, firmeque percipere? Non enim corpus est, ut carneis oculis inquiratur. Sed et priusquam valeamus conspicere atque percipere Deum, sicut conspici et percipi potest, quod mundicordibus licet; Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum videbunt : nisi per fidem diligatur, non poterit cor mundari, quo ad eum videndum sit aptum et idoneum. Ubi sunt enim illa tria, propter quae in animo aedificanda omnium divinorum Librorum machinamenta consurgunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sit. a quo bab& ut sit animus: Tu̾e
ergo uoluntis nature cõgruit ut
ꝑficiatur in bono animus cũ illud bo¬
nũ diligitur cõuersione uoliorta¬
tis. unde est & illud quod nõ amititur
nec auersione uoluntatis. Auerten¬
do enĩ se asumo bono amittit animus
ut sit b boniis bonus animus. Nõ aut̃
amittit ut sit conmus. Cum & hoc
iam bonũ sit. corpore melius. Hoc
ergo amittit uolunttis. quod uolun¬
ttis adipiscitur. Lam enĩ erat animuᷤ
qui cõuerti adid uell&. a quo erat.
debuerit. aud debeat. quicquid eẽ
debuisse aud debere cõprehendimuᷤ.
isse nisi eẽ debuiss&. quic quid & iam
quomodo eẽ debuerit nõ cõpreh en¬
dimus. Hoc ergo bonũ nõ longe po¬
situm est. ab uno quoq nr̃m. In illo
enĩ iuuimus. ⁊ mouemur & sumus¬

Expanded text:
sit, a quo habet ut animus sit. Tunc ergo voluntas naturae congruit ut perficiatur in bono animus, cum illud bonum diligitur conversione voluntatis, unde est et illud quod non amittitur nec aversione voluntatis. Avertendo enim se a summo bono, amittit animus ut sit bonus animus; non autem amittit ut sit animus, cum et hoc jam bonum sit corpore melius: hoc ergo amittit voluntas, quod voluntas adipiscitur. Jam enim erat animus, qui converti ad id vellet a quo erat: debuerit aut debeat, quidquid esse debuisse aut debere comprehendimus; isse nisi esse debuisset, quidquid etiam quomodo esse debuerit non comprehendimus. Hoc ergo bonum non longe positum est ab unoquoque nostrum: in illo enim vivimus, et movemur, et sumus
Abbreviated transcription (Latin):
ad iuuat ereator mire misericors.
attendamus hec quemodo oiterio¬
re quasi superiora tracdauimus.
cum sint eadem. Seruata illa re¬
gula. ut quod intellectui nr̃o. nõ¬
dum elu xerit. ad firmitatẽ fidei

Expanded text:
adjuvat Creator mire misericors, attendamus haec, quae modo interiore quam superiora tractabimus, cum sint eadem: servata illa regula, ut quod intellectui nostro nondum eluxerit, a firmitate fidei
Abbreviated transcription (Latin):
rant filiũ. nõ enĩ uerius sunt nec
magnitudine superant. Atq itu
tam uere sunt. Sic & ipsa trini¬
ttis tton magnũ est. quã una¬
queq ibi ꝑsonã. Nõ enĩ maior est
que uerior nõ est. ubi est ipsa ue¬
ritas magnitudo. quia inessentia
uertattis hoc est uerũ ex̃ quodẽ
eẽ. & hoc est eẽ quod est magnũ
eẽ. Hoc est ergo magnũ eẽ. quod
uerũ ex̃. Q uod ieitur ibi eque ue¬
rũ est. &iam eque magnũ sit ne¬
cesse est. Incorporibꝰ aut̃ fieri potest¬
ut eque ueru sit hoc aurũ atq il¬
lud. S& mauis hoc sit. quã illud.
uia nõ eadem ibiest magnitudo que
ueritas. Aliudq ibi est aurum
eẽ. aliud magnum eẽ. sic & mani¬

Expanded text:
rant Filium; non enim verius sunt; nec magnitudine superant. Atque itatam vere sunt. Sic et ipsa Trinitas tam magnum est, quam unaquaeque ibi persona. Non enim ibi major est, quae verior non est, ubi est ipsa veritas magnitudo. Quia in essentia veritatis, hoc est verum esse quod est esse; et hoc est esse quod est magnum esse: hoc est ergo magnum esse, quod verum esse. Quod igitur ibi aeque verum est, etiam aeque magnum sit necesse est. ut aeque verum sit hoc aurum atque illud, sed majus hoc sit quam illud, quia non eadem ibi est magnitudo quae veritas; aliudque illi est aurum esse, aliud magnum esse. Sic et in ani
Abbreviated transcription (Latin):
relous enioi Nõ eẽ inhae
truutute mauis aliguid duas
auo tres ꝑsonas quã unã earum.
Q uod nõ capit cõsuetudo carnalis. Nõ
obaluiꝰ . nisi uera que creatas. sentit
ut potest. Ueritatẽ autẽ ipsã ꝑquã
cunctti ereatti sunt. nõpotest intue¬
ri. Ham si poss&e nullo modo eẽt lux
ista corporea manifestior quihoc
quod diximus. In substantia qupppe
ueritatis qm̃ sola uere est. nõ est
maior aliqua. nisi quod uerius est.
Iuic qͥd autẽ mintelligibile atq in¬
comuttbile est. nõ aliud alio uerius
est quia eque in comutabiliter ȩcer¬
nũ est. Hec quod ibi magnũ dicit᷑.
aliunde magnũ est. quã eo quod ue¬
re est. Q ua ꝓpter ubi magnitudo
ipsa uerittis est. quicquid plus hab&
magnitudinis. necesse est plus habeat
ueritatis. Q uicquid ergo plus ue¬
magnitudinis. Porro quicquid plus
hab& ueritutis ꝓfecto uertus est.
sicut maius est quod plus hab& mag¬
nitudinis. Hoc ergo ibi est mauis
quod uerius. Nõ autem uerius est

Expanded text:
us enim non esse in hac Trinitate majus aliquid duas aut tres personas quam unam earum: quod non capit consuetudo carnalis, non ob aliud, nisi quia vera quae creata sunt sentit ut potest; veritatem autem ipsam qua creata sunt non potest intueri: nam si posset, nullo modo esset lux ista corporea manifestior quam hoc quod diximus. In substantia quippe veritatis, quoniam sola vere est, non est major aliqua, nisi quae verius est. Quidquid autem intelligibile atque incommutabile est, non aliud alio verius est, quia aeque incommutabiliter aeternum est: nec quod ibi magnum dicitur, aliunde magnum est, quam eo quo vere est. Quapropter ubi magnitudo ipsa veritas est, quidquid plus habet magnitudinis, necesse est ut plus habeat veritatis: quidquid ergo plus vemagnitudinis. Porro, quidquid plus habet veritatis, profecto verius est, sicut majus est quod plus habet magnitudinis: hoc ergo ibi est majus quod verius. Non autem verius est
Abbreviated transcription (Latin):
aliud nõ ad puucem relatiue. s& ad
se singuli dicuntur. Hoc enĩ scđm
essentiã dicuntur. Quia hoc est
ibi eẽ quod magnũ eẽ. quod bonũ
eẽ. qd̵ sapientã eẽ. ⁊ qui equid aliud
adse una queq ibi ꝑsona uł ipsa
trinitus dicitur. Ideoq dici tres ꝑ¬
sonas. uł tres substantias. Non ut
aliqua intellegatur diuersitas es¬
sentie. soe ut uelut uno aliquo uo¬
cabulo responderi possit. cũ dicit᷑
quid tres. uł quid tria. Tanttonq
esse equalitatẽ mea trmitate. ut
nõ solum pater nõ sit maior quam
filius. quod attin& addiumitittem
s nec pater ⁊ filius simul mauisali¬
quid sint quã sp̃e sẽs. Aud singula
queque ꝑsona que lib& trium minꝰ
aliquid sit quã ipsa trinittis. Dic¬
tu sunt hec. & si sepius uersando
repetantur. familiarius qui dem
innotescunt. S& ⁊ modus aliquis.
adhibendus est. Deoq supplicandu᷑
deuotissima pietade ut intellectũ
aperiat. & studium cõtentionis¬
absumat absumat. Quo possit men¬

Expanded text:
aliud non ad invicem relative, sed ad se singuli dicuntur. Hoc enim secundum essentiam dicuntur, quia hoc est ibi esse, quod magnum esse, quod bonum esse, quod sapientem esse, et quidquid aliud ad se unaquaeque ibi persona, vel ipsa Trinitas dicitur. Ideoque dici tres personas, vel tres substantias, non ut aliqua intelligatur diversitas essentiae, sed ut vel uno aliquo vocabulo responderi possit, cum dicitur quid tres, vel quid tria; tantamque esse aequalitatem in ea Trinitate, ut non solum Pater non sit major quam Filius, quod attinet ad divinitatem, sed nec Pater et Filius simul majus aliquid sint quam Spiritus squaeque persona quaelibet trium minus aliquid sit quam ipsa Trinitas. Dicta sunt haec, et si saepius versando repetantur, familiarius quidem innotescunt: sed et modus aliquis adhibendus est, Deoque supplicandum devotissima pietate, ut intellectum aperiat, et studium contentionis absumat, quo possit men
Abbreviated transcription (Latin):
interim uoluntatẽ copulatri¬
cem rei uisibilis. atq uisionis
quasi parentis. ⁊ prolis. siue m
sentiendo. siue in cogittaido.
nec parentẽ nec ꝓlem dici posse
quomodo ualui & quibꝰ ualui. de¬
nonstraui. Unde tempus admo¬
n& hanc eandẽ trimitatẽ. inin¬
terior e homine requirere atq
abisto dequo ttm diu locutus sũ
anumali atq carnali qui exte¬
rior dr̃ introrsus tendere ubi
speramus inuenire nosposse scdm
smitatẽ imaginẽ dei. Conatus
nr̃os ĩpso illo adiuuante quẽ omĩa
sicut res ipsa indicat itu & iam
scã scriptura inmensura & nume

Expanded text:
ulatricem rei visibilis atque visionis quasi parentis et prolis, sive in sentiendo, sive in cogitando, nec parentem nec prolem dici posse, quomodo valui et quibus valui demonstravi. Unde tempus admonet, hanc eamdem trinitatem in interiore homine requirere, atque ab isto de quo tamdiu locutus sum animali atque carnali, qui exterior dicitur, introrsus tendere. Ubi speramus invenire nos posse secundum trinitatem imaginem Dei, conatus nostros illo ipso adjuvante, quem omnia, sicut res ipsae indicant, ita etiam sancta Scriptura in mensura et nume
Abbreviated transcription (Latin):
Edayla Numerose cogi¬
tari possunt que singilla¬
tun sunt in pressa memorie.
adiusionẽ uero numerus ꝑtinere
Quia lic& innumerabilis sit mul¬
moria. mnuisionibus numerus
appardo Sicut in ipsis corporibꝰ.
ui sibilibus appar& mensura que¬
dã est cum numerossisime co ab¬
tatur sensus uidentium. & exuno
uisibili multorum cernentium
formatur aspectus. Itt ut &. iã
cie iudeat sicut supra diximꝰ.
nhis ergo rebus unde exprimu¬
tur quedã mensura est. In p¬
sis autẽ uisi oribus numerus.
Uolunttis uero que ista conun¬
git & hordinat ⁊⁊ quelã unita¬
te copulat nec sentiendi audco¬
gitandi. appetitũ nisi in hisre¬
bus unde uisiones formantur
ad quiescens collocat ponderis
similis est. Qua ꝓpter hectrua
mensura. numerus pondã s. giã
in terceteris om̃ĩbus rebus ain¬

Expanded text:
ed quia numerose cogitari possunt quae singillatim sunt impressa memoriae, ad visionem vero numerus pertinere. Quia licet innumerabilis sit mulmoria, in visionibus numerus apparet: sicut in ipsis corporibus visibilibus mensura quaedam est, cui numerosissime coaptatur sensus videntium, et ex uno visibili multorum cernentium formatur aspectus: ita ut etiam ucie videat, sicut supra docuimus. In his ergo rebus unde visiones exprimuntur, quaedam mensura est: in ipsis autem visionibus, numerus. Voluntas vero quae ista conjungit et ordinat, et quadam unitate copulat, nec sentiendi aut cogitandi appetitum nisi in his rebus unde visiones formantur, acquiescens collocat, ponderi similis est. Quapropter haec tria, mensuram, numerum, pondus, etiam in caeteris omnibus rebus a
Abbreviated transcription (Latin):
tamen facillime in tueor dum
alicui forme uolatili qualem
uidi ad iungo alios duos pedes
quales itidem uidi. Qua ꝓpter
dum coniucta cogiatinus que
singillatim sensa meminimus.
uidemur nõ id quod meminimus
cogittre. Cum id agiamus mode¬
rante memoria . iunde sumimus
omĩa que multipliciter hac ua¬
rie pro nr̃a uoluntate cõponimꝰ.
Nam neq ipsas magnitudines cor¬
porũ quas num quã uidimus. si¬
ne  miscłie cogittonus. Quantũ
enĩ spacii sol& occupare ꝑmag¬
nitudinẽ mundi nr optutus in
tantũ hostendimus quas lib& cor¬
porum moles. cum eas maximas
cogittimus. & ratio quidem ꝑ¬
git in ampliora. s& fantasia non
sequitur. Quippe cum infinitutẽ
quoq numeri ratio renunti&
quam nulla iusio corpor alia cogi¬
tantis adp̾hendit. Eadem ratio
doc& ⁊ minutissanna &iã corpus¬
cula. infinite diuidi. Cum tam̃
ad eas tenuitates. uł minutias ꝑ¬
uentum fuerit. quas iuisas memi¬
nimus. exiliores minutior esq

Expanded text:
talem facillime intueor, dum talem facillime intueor, dum alicui formae volatili qualem vidi, adjungo alios duos pedes quales itidem vidi . Quapropter, dum conjuncta cogitamus, quae singillatim sensa meminimus, videmur non id quod meminimus cogitare; cum id agamus moderante memoria, unde sumimus omnia quae multipliciter ac varie pro nostra voluntate componimus. Nam neque ipsas magnitudines corporum, quas nunquam vidimus, sine ope memoriae cogitamus. Quantum enim spatii solet occupare per magnitudinem mundi noster obtutus, in tantum extendimus quaslibet corporum moles, cum eas maximas cogitamus. Et ratio quidem pergit in ampliora, sed phantasia non sequitur. Quippe cum infinitatem quoque numeri ratio renuntiet, quam nulla visio corporalia cogitantis apprehendit. Eadem ratio docet minutissima etiam corpuscula infinite dividi; cum tamen ad eas tenuitates vel minutias perventum fuerit, quas visas meminimus, exiliores minutioresque
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi quod meminimus eur
plerumq falsa cogittimus cum
ea que sensimus nõ utiq falso
meminerimus. nisi quia uolun¬
tas illa quã coniunetricem hac
separatricem. huius cemodi re¬
rum iam quantũ potui demonstra¬
re curaui. Formandã cogitcotis
aciem ꝑrecondiati memorie ducit
ut libitun est. & ad cogittonda
ea que nõ meminimus. ex eis que
meminimus. aliud hinc aliud inde
ut sumat apellat. que inunã ui¬
sionẽ coeunt. Ita faciunt aliqͥd
quod ideo fal sum dicatur. quia
uł non est foris inrerũ corporea¬
rum natura. uł nõ dememoria
iudetur expressum. cum tale
nichil non sensisse meminimus.
Quis enĩ uidit signũ ingrũ ⁊ ꝓpte¬
rea nemo meminit. Cogitti¬
re taen qui ius nõpotest.
Bacile est enim illã figuram.
quã uidendo cognoiuimus ni¬
gro colore ꝑfundere. quẽ nichil¬
l ominus maliis corporibus ui¬
dimus. & quia utrumq sensi¬
mus utrumq meminimus.
Nec auem quadrupedem memi¬
ni. quã nõ uidi. S& fanttisiam

Expanded text:
nisi quod meminimus; cur plerumque falsa cogitamus, cum ea quae sensimus non utique falso meminerimus: nisi quia voluntas illa quam conjunctricem ac separatricem hujuscemodi rerum jam quantum potui demonstrare curavi, formandam cogitantis aciem per abscondita memoriae ducit ut libitum est, et ad cogitanda ea quae non meminimus, ex eis quae meminimus, aliud hinc, aliud inde, ut sumat impellit; quae in unam visionem coeuntia faciunt aliquid quod ideo falsum dicatur, quia vel non est foris in rerum corporearum natura, vel non de memoria videtur expressum, cum tale nihil nos sensisse meminimus? Quis enim vidit cycnum nigrum? et propterea nemo meminit: cogitare tamen quis non potest? Facile est enim illam figuram, quam videndo cognovimus, nigro colore perfundere, quem nihilominus in aliis corporibus vidimus: et quia utrumque sensimus, utrumque meminimus. Nec avem quadrupedem memini, quia non vidi: sed phantasiam
Abbreviated transcription (Latin):
passus ulix es. oblitusue sui est
hitticus discrimine tanto. Uir¬
gilius enĩ cũ sui nõ oblitũ dice¬
r& ulixem. quod aliud intelligi
uoluit. nisi quod meminerat sua :
modo sii meminiss&. nisi & ad
res presentes. memoriã ꝑtine¬
r&. Qua ꝓpter sic̃ inrebus pre¬
teritis ea memoria dicitur. qͣ
fit ut ualeant recoli ⁊ recorda¬
ri. sic inre presenti. quod sibi ẽ
mens. memoria sine ab surditto¬
te dicenda est. qua sibi prestoẽ.
ut sua cogitatione possit intelli¬
gi: utrũq sui amore cõiungi:¬

Expanded text:
passus Ulysses, Oblitusve sui est passus Ulysses, Oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto. Virgilius enim cum sui non oblitum diceret Ulyssem, quid aliud intelligi voluit, nisi quod meminerit sui? modo sui meminisset, nisi ad res praesentes memoria pertineret. Quapropter sicut in rebus praeteritis ea memoria dicitur, qua fit ut valeant recoli et recordari: sic in re praesenti quod sibi est mens, memoria sine absurditate dicenda est, qua sibi praesto est ut sua cogitatione possit intelligi, et utrumque sui amore conjungi
Abbreviated transcription (Latin):
& DICIT̃ ALIaMIS: Nõ est̃
isti memoria qua mens sui
meminisse peribetur. que sibi
semꝑ est presens. Memoria enĩ
preteritorũ est. nõ presentiũ.
Nam quidã cũ de uircutibus age¬
rent. in quibus est &iã tullius.
intria  prudentiã diuserunt
Memoriam. intellegentiã. ꝓui¬
dentiã. Memoriam scilic&
preteritis. intellegentiã pre¬
sentibus. pro uidentiã rebus
tribuentes futuris. Quã non
habent certt̃.nisi p̃scu futuro¬
rũ. Quod nõ est mius hominũ
nisi detur de suꝑ ut ꝓbhetis.
Unde seriptura sapientie de homi¬
nibꝰ agens. cogitationes in quid
mortaliũ tunide & incerte ꝓui¬
dentie nr̃e. Memoria uero dep̃¬
teritis. & intellegentia depie¬
sentibꝰ certa est. S& inpiesenti¬
bus utiq in corpor alibꝰ rebus.
Nam corporales corporaliũ pre¬
sentes sunt aspectibus ocłorum.
S & qui dicit memoriã nõ eẽ p̃¬
sentiũ adtendat quẽ ad modũ sit
in ipsis scłaribus literis. ubi mar¬
oris cure fuit uerborũ integri¬

Expanded text:
 dicet aliquis: Non est ista memoria, qua mens sui meminisse perhibetur, quae sibi semper est praesens. Memoria enim praeteritorum est, non praesentium: nam quidam cum de virtutibus agerent, in quibus est etiam Tullius, in tria ista prudentiam diviserunt, memoriam, intelligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligentiam praesentibus, providentiam rebus tribuentes futuris, quam non habent certam nisi praescii futurorum; quod non est munus hominum, nisi detur desuper, ut Prophetis. Unde Scriptura sapientiae de hominibus aiens: Cogitationes, inquit, mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae . Memoria vero de praeteritis, et intelligentia de praesentibus certa est, sed praesentibus utique incorporalibus rebus: nam corporales corporalium praesentes sunt aspectibus oculorum. Sed qui dicit memoriam non esse praesentium, attendat quemadmodum dictum sit in ipsis saecularibus litteris, ubi majoris fuit curae verborum integri
Abbreviated transcription (Latin):
Frum̃tũ scilic& uinũ & oleũ. uestẽ.
numũ. codicẽ. & siqua huiꝰ modi.
mhis certe om̃ibꝰ. in illo oꝑe uersanti¬
bus corporibꝰ. siue animatis siue ina¬
nimis quecũq mouerentur. a tere¬
rentur. repararentur. extermina¬
rentur. reformarentur. alio atq
alio mͦ. locis & temporibus ad fectir
muttarentur. Nũ alia eẽt istorũ¬
causa. Hisi illa oiuisibilis & incomu¬
tabilis. uolunttis dĩ ꝑ animã uistã.
sic̃ sedem saprencie cunctis utens
&malis. & iiracionabilibꝰ animi :
& postremo corporibꝰ siue que illis ins¬
pirarentur. & animarentur. siue
onuĩ sensu carentibus. Cũ primitꝰ
uterertur. ipsa bona animaisc̃ã.
quã sibi ad piũ & religiosũ. obse¬
mortale gestante. quã uis expar¬
texudente. posuimus exempli
gr̃a. hoc de aliꝗͣ domo. ubi alicoꝵ
taliũ sociertis ẽ. Hoc decuutate.
uł atiã de orbe t̾rarũ. lic& cogi¬
ture. Si penes sapientes scẽq. hac

Expanded text:
frumentum scilicet, et vinum, et oleum, vestem, frumentum scilicet, et vinum, et oleum, vestem, nummum, codicem, et si qua hujusmodi; in his certe omnibus in illo opere versantibus corporibus, sive animatis sive inanimatis, quaecumque moverentur, attererentur, repararentur, exterminarentur, reformarentur, alio atque alio modo locis et temporibus affecta mutarentur: num alia esset istorucausa, nisi illa invisibilis et incommutabilis voluntas Dei per animam justam, sicut sedem Sapientiae, cunctis utens, et malis et irrationalibus animis, et postremo corporibus, sive quae illis inspirarentur et animarentur, sive omni sensu carentibus, cum primitus uteretur ipsa bona anima et sancta, quam sibi ad pium et religiosum obsecorpus gestante, quamvis ex parte vidente, posuimus exempli gratia; hoc de aliqua domo, ubi aliquorum talium societas est, hoc de civitate vel etiam de orbe terrarum licet cogitare, si penes sapientes sancteque ac
Abbreviated transcription (Latin):
ra᷑. ad efficiendũ corpꝰ qđ regit. Doe nec
ipsa pͥma essoe. Illa enĩ ꝓcul dubiosuꝑior
erat. in ipsa in comutabili sapiencia: cuiho¬
minis sapientis. anima in caritate seruiens.
& mefabilit̾ uibenti obedions. uolunt̾ariũ
laborẽ susceꝑat. Ita ñ nisidĩ uoluntas cauła
pͥma illiꝰ egritudinis. uer̾assimẽ itperiat᷑:
amuͦ in illo laboro officroso ⁊pio adibuiss&
ille sapiens ministros cõ laborant es secum
moꝑe. bono. nectam̃ eadẽ uoluntate dõ
seruients: s& ad carnaliũ cupiditatum
suarũ. mercedẽ ꝑuenir cupientes. uł in¬
comoda carnalia deuitantes. ad ibuissoe
&iã ium̃ta si hoc exigerte. illiꝰ oꝑis ĩplen
diꝓcuratio: que utiq um̃ta ĩrationabilu
isent am̃ancia nec idõ mouerent mẽbra
subsarcinis : qđ aliquid de illo beno opere
cogitarent .s& naturale apetitu sue uolun¬
tatis ⁊ deuitatione molestre: postemo ad¬
buisae. ipsa & iã corpora om̃i sensu caren¬
cia. que illi operi eẽnt. necessaria.

Expanded text:
r ad afficiendum corpus quod regit: sed nec ipsa prima esset; illa enim procul dubio superior erat in ipsa incommutabili Sapientia, cui hominis sapientis anima in charitate serviens, et ineffabiliter jubenti obediens, voluntarium laborem suscprima illius aegritudinis veracissime reperiretur. Jam vero si in labore officioso et pio adhibuisset ille sapiens ministros collaborantes secum in opere bono, nec tamen eadem voluntate Deo servientes, sed ad carnalium cupiditatum suarum mercedem pervenire cupientes, vel incommoda carnalia devitantes; adhibuisset etiam jumenta, si hoc exigeret illius operis implendi procuratio, quae utique jumenta irrationalia essent animantia, nec ideo moverent membra sub sarcinis, quod aliquid de illo bono opere cogitarent, sed naturali appetitu suae voluptatis et devitatione molestiae; postremo adhibuisset etiam ipsa corpora omni sensu carentia, quae illi operi essent necessaria,
Abbreviated transcription (Latin):
neq nũc necessarus. Uerum
ꝓpterea factũ iacob. depeco¬
ribꝰ comemorandũ arbitra¬
tus sũ. ut intellegeret᷑ si homo
qui uirgas illas sic posuit. cici
nõ potest creator colorũ mag¬
nis & aedis. nec ipsa matrũ ani¬
me. que cõceptã ꝑ ocłos corpori
fantusiã uarietatis. semmnibũ
carne cõceptis. quantũ natu¬
ra passa ẽ. asꝑser̾. multo mui
dici posse. ranarũ serpencuĩs
creatores. angło ᷤᷤ malos ꝑquõ
magi pharaoniᷤᷤ. tune illa fees¬
run capł. yii. decausi sorigu
creaturarũ corpoldaliũ qͥsmundo

Expanded text:
neque nunc necessarius, verum neque nunc necessarius, verum propterea factum Jacob de pecoribus commemorandum arbitratus sum, ut intelligeretur, si homo qui virgas illas sic posuit, dici non potest creator colorum in agnis et in haedis, nec ipsae matrum animae, quae conceptam per oculos corporis phantasiam varietatis seminibus carne conceptis quantum natura passa est asperserunt, multo minus dici posse ranarum serpentiumque creatores angelos malos, per quos magi Pharaonis tunc illa fecerunt. CAPUT X. De causis originalibus creaturarum naturalium, quas mundo
Abbreviated transcription (Latin):
spacia locũ capiunt. Ꝙcũ sit
ipsa in comutabilis. nichil eoꝵ
que uł comutabilit̾ sunt deserit
quia nichil eoꝵ. nisi ꝑ illã crea¬
tũ est. Ut enĩ depecoribꝰ nõ uirge
s poeccora nascerentur. fec̃ hoc
in comuttibilis. & inuisibilis ratio
sapiencie dĩ ꝑ qu̾a creata sunt
omĩa. Ut aut̃ deuarietate uir¬
aliquid ducer& fec̃ hoc anima graui¬
de pecudis ꝑ odos affecta formsecus
& interius secũ ꝓsuo modulo forman¬
di regulã trahens. quã de intima po¬
tencia si creatoris accepit. Sed
quanta sit uis anipie. adeficiendã
atq muttandã. matheriã corpo¬
ralem. cũ tam̃ creatrix corpo¬
ris dici nõpossit. quia om̃is cau¬
sa mutabilis. sensibilisq substã¬
cie. om̃isq medus & numeruᷤᷤ
& pondus eiꝰ. unde efficiatur ut
&sit. ⁊ natura ita uł it fit. Ab
pitelligibili & in comuttibili iu¬
ti. que suꝑ omĩa est ex sistit.
& peruenit usq ad exrreria
atq t̾rena. Multus sermo est.

Expanded text:
spatia locorum capiunt; et cum sit spatia locorum capiunt; et cum sit ipsa incommutabilis, nihil eorum quae uel mutabiliter sunt deserit, quia nihil eorum nisi per ipsam creatum est. ut enim de pecoribus non uirgae, sed pecora nascerentur fecit hoc incommutabilis et inuisibilis ratio sapientiae dei, per quam creata sunt omnia. ut autem de uarietate uiraliquid duceret, fecit hoc anima grauidae pecudis per oculos affecta forinsecus et interius secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui creatoris accepit. sed quanta sit uis animae ad afficiendam atque mutandam materiam corporalem—cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae omnisque modus et numerus et pondus eius, unde efficitur ut et sit et natura ita uel ita sit, ab intellegibili et incommutabili uita quae super omnia est exet pervenit usque ad extrema atque terrena. Multus sermo est
Abbreviated transcription (Latin):
ture. adib& inqua ereat omia.
que ad modũ t̾re agri culturã¬
sumus dicere. angłos malos ma¬
gicis artibꝰ euocatos. ercatores
fuisse ranarũ. atq serpencium.
sic̃ nõ possumꝰ dicere homineᷤᷤ ma¬
los. segetis eẽ creatores. quã ꝑ
eorũ oꝑam uidemꝰ ex ortã. Si c̃
nec iob creator coloꝵ. inpecoribuᷤᷤ
fuit. quia bibentibꝰ in consp̾ectu
maribus. uͦriatts uirgas. quaᷤ
intuerent᷑ apposuit. Sed nec ipse
pecudes. creatrices fuerant. ua¬
rietutis ꝓlis sue. quia meserat
anime illarũ discolor fantasia.
ex contuitu uariarũ uirgarũ.
ꝑ ocłos inp̾ssa. Que nõpotuit
nisi corpus. qͦd sic afectu sp̃u ani¬
mabatur. ex compassione comix¬
tionis afficere. unde teneris fe¬
tuũ primordiis. coloretenꝰ asꝑ¬
geretur. Ut enĩ sic exsemełip¬
sis afficiantur. uł anima ercor¬
pore. uł corpus ex anima. cõgru¬
encie racionis id faciunt quę
uicomuttbilit̾ uiuunt. in ipsa
sũmi dĩ sapiencia. qua nulla

Expanded text:
a creat omnia, quemadmodum terrae agricultursum dicere angelos malos magicis artibus euocatos creatores fuisse ranarum atque serpentium, sicut non possum dicere homines malos segetis esse creatores, quam per eorum operam uidero exortam. sicut nec Iacob creator colorum in pecoribus fuit, quia bibentibus in conceptu matribus uariatas uirgas quas intuerentur apposuit. sed nec ipsae pecudes creatrices fuerunt uarietatis prolis suae, quia inhaeserat animae illarum discolor phantasia ex contuitu uariarum uirgarum per oculos impressa, quae non potuit nisi corpus quod sic affecto spiritu animabatur ex compassione commixtionis afficere, unde teneris fetuum primordiis discolore tenus aspergeretur. ut enim sic ex semet ipsis afficiantur uel anima ex corpore uel corpus ex anima, congruentes rationes id faciunt, quae incommutabiliter uiuunt in ipsa summa dei sapientia, quam nulla
Abbreviated transcription (Latin):
b&. nec mali hec in iuste faciunt.
nisi quantũ iuste ipse ꝑmitit. Nã
miqui malicie. uoluntatẽ habent
in uistã suã. Potestatẽ aut̃ non
nisi uste accipint. siue ad suã
penã. siue ad alioꝵ uł penã ma¬
lorũ. uł laudem bonorũ. Itaq
apłs paulus discernens.c interiꝰ
dm̃ creantẽ atq formantẽ. ab oꝑibꝰ
creature. que admouent᷑ extrĩ¬
secus. & de agri cultura simili¬
tudinẽ. ad sũmens att. Ego plan¬
taui. apollo rigauit. s deus in¬
crem̃tũ dedit. Sic̃ gͦ in ipsa uita
nr̃a. m̃tẽ iustificando formare
nõ potest nisi ds̃. p̃dicare aut̃
extrinsetus auãgeliũ. homineᷤᷤ
possunt. nõ soli boni ꝑueritatẽ.

Expanded text:
bet, nec mali haec injuste faciunt, bet, nec mali haec injuste faciunt, nisi quantum juste ipse permittit. Nam iniqui malitia uoluntatem suam habent iniustam, potestatem autem non nisi iuste accipiunt siue ad suam poenam siue ad aliorum uel poenam malorum uel laudem bonorum. itaque apostolus discernens interius deum creantem atque formantem ab operibus creaturae, quae admouentur extrinsecus, et de agricultura similitudinem adsumens ait: ego plantaui, Apollo rigauit; sed deus incrementum dedit. sicut ergo in ipsa uita nostra mentem iustificando formare non potest nisi deus, praedicare autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritate
Abbreviated transcription (Latin):
Que tam̃ crescunt. & co eundo alia
pariunt. illa nullis coeuntibꝰ
parentibꝰ ortusint. Et certe ape ᷤᷤ
semina filiorũ nõcoeundo cõpͣr¬
unt. s tronquã sparsa ꝑ t̾ras ore
colligunt. In uisibiliũ enĩ semi¬
nũ creator. ipse creator ẽ om̃iũ
minibꝰ accipiunt progrediendi
primordia. Q increm̃ta debite
magnitudinis. disticcionesq for¬
marũ. ab originalibꝰ ttĩquã regu¬
lis sumunt. Sic̃ gͦ nec parente ᷤᷤ
dicimꝰ creatores hominũ. nec a¬
gricolas creatores frugũ. quauiᷤ
eorũ extrinsecus adibitis motibꝰ
istt creanda. dĩ uirtus interuiᷤᷤ
operetur. ita nõsolũ malos. seo
nec bonos angłos fas ẽ putiri crea¬
tores. si pro subtilitate sensus sui
& corporis. semina rerũ istarum
gruas tẽperaciones ȩlem̃torum.
latent̾ spargunt. atq ita & gig¬
nendarrerũ. & accelerandorũ
in crem̃toꝵ. p̃bent occasioneᷤᷤ.
S ed nec boni hec nisi quantũ ds̃ ui¬

Expanded text:
quae tamen crescunt et coeundo alia quae tamen crescunt et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint. et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt, sed tanquam sparsa per terras ore colligunt. Invisibilium enim seminum creator, ipse creator est rerum minibus accipiunt progrediendi primordia, et incrementa debitae magnitudinis, distinctionesque formarum ab originalibus tanquam regulis sumunt. Sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum, nec agricolas creatores frugum quamvis illorum extrinsecus adhibitis motibus, ista creanda Dei virtus interius operetur: ita non solum malos, sed nec bonos angelos fas est putari creatores, sed pro subtilitate sui sensus et corporis, semina nobis istarum gruas temperationes elementorum latenter spargunt, atque ita gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. Sed nec boni haec, nisi quantum Deus ju
Abbreviated transcription (Latin):
Alia sunt enĩ haec iam conspicua occłis nr̃is.
ex fructibus et animantibꝰ. Alia uero oc¬
culta istorum seminum semina. unde
iubente creatore ꝓduorit. aqua prima
natatilia & uolatilia. Terra aut̃ sui gene¬
ris: prima germina. & prima sui generis
ammalia. Neq enĩ tunc huiiis cemodi
co̾etus itu ꝓductisunt. ut in eis que ꝓduc¬
ta sunt. uis illa con sumpta sit¬
sunt congrue. temperature oca¬
siones quibꝰ erũpant. & species suaᷤᷤ
ꝑagant. Ecce enĩ breuissimꝰ. sar:¬
culus sem̃ ẽ. Nam cõuenient᷑ mã¬
datus t̾re. arborem fac̃. Huius
aut̃ sarculi subtilius sem̃ . A. ali¬
qͦs eiusdem generis granũ est.
ocłis uidere neque amꝰ. racione
tim̃ conicere possumꝰ. Quia
nisi tidis aliqua uis eẽt inistis
elemtis. nõ plerũq nascerentur
ex t̾ra. que ibi seminata nõ eent.
Hec animalia trom multa. nulla
mariũ femmarũqi conurtione
p̃cetlente. siue in t̾ra.siue iaqͣ.

Expanded text:
alia sunt enim haec iam et conspicua oculis nostris alia sunt enim haec iam et conspicua oculis nostris ex fructibus et animantibus.. alia uero illa occulta istorum seminum semina, unde iubente creatore produxit aqua prima natatilia et uolatilia, terra autem prima germina et prima sui generis animalia. neque enim tunc in huiusce modi fetus ita producta sunt, ut in eis quae producta sunt uis illa consumta sitsunt congruae temperamentorum occasiones, quibus erumpaperagant. Ecce enim brevissimus surculus semen est: nam convenienter mandatus terrae, arborem facit. Hujus autem surculi subtilius semen, aliquod ejusdem generis granum est, et oculis uidere nequeamus, ratione tamen conicere possumus, quia nisi talis aliqua uis esset in istis elementis, non plerumque nascerentur et ex terra quae ibi seminata non essent, nec animalia tam multa nulla marium feminarumque commixtione praecedente siue in terra siue in aqua;
Abbreviated transcription (Latin):
netale aliquid facere. ꝓmagno deside¬
rent. ꝓpt̃ quod &iam nobis scripturȩ
auctoritate sunt ꝓdita. Uel ad exercen¬
dam ꝓbandam. manifestandamq uis¬
torum patientiã. Neq eñi parua uisi¬
bilium miraculorum potencia iob eunc¬
taq habebat amisit et filios & ipsam cor¬
poris sanitatẽ. Nec ideo puttndum est
istis trans gressoribꝰ angłis ad nutum
seruire. hanc usibilium rerum mathe¬
riam: sed deo potius a quo haec potestas
datur. quantum in sublimi et spiritali
sede in comimutabilis iudicat. Nam &
damnatis iniquis ętiã inmetallo t¬
seruiunt: aqua & ignis et tr̃a. ut faciant
inde quod uolunt. sed quantum sinit᷑.
N ec sane creatores illi mali angłi dicendi
sunt. quia ꝑ illos magi resistentes fa¬
mulo dei. ranas & serpentes fecerunt.
Nonenĩ ea ipsi creauerunt. Omnium qͥppe
rerum. que corporaliter uisibiliterq nas¬
cuntur occultti quedam semina mistis cor¬
poreis mundi huius aelementis latent.

Expanded text:
ne tale aliquid facere pro magno desidene tale aliquid facere pro magno desiderent, propter quod etiam nobis Scripturae auctoritate sunt prodita; vel ad exercendam, probandam manifestandamque justorum patientiam. Neque enim parva visibilium miraculorum potentia. Job cuncta quae habuit amisit, et filios, et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum servire hanc visibilium rerum materiam, sed Deo potius, a quo haec potestas datur, quantum in sublimi et spiritali sede incommutabilis judicat. Nam et damnatis iniquis etiam in metallo servit aqua, et ignis, et terra, ut faciant inde quod volunt, sed quantum sinitur; nec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi resistentes famulo Dei ranas et serpentes fecerunt, non enim eas ipsi creauerunt. omnium quippe rerum, quae corporaliter uisibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in istis corporeis mundi huius elementis latent.
Abbreviated transcription (Latin):
gitacioni possit occurere. cur
scilicet ista miracula etiam
magix̾is artibus fiant. Nam & magi
faraonis similit̃ serpentes fecerunt :¬
& alia similici. Sed illud amplius est
ad mirandum. quomodo magorum illa
potentia quȩ serpentes facere potuit.
ubi ad muscas mmutissimas uentum est.
omnino de fecit. Scinifes enĩ musce st̃
breuissime. qua tercia plaga suꝑbꝰ aegyp¬
tiorum ppłs cedebatur. Ubi certe defici¬
entes magi: diocerunt digitus dei est hoc.
Unde intelligi datur neipsos quidem trans¬
gressores anglos. & aerias potestates inimã
istam caligmẽ tamquã insui generis car¬
cerem. ab illus sublimis etherie. puritatis
habitacione detrusas. ꝑquas magice artes
possunt quicquid possunt ualere aliquid.
nisi data desuꝑ potestate. Datur autẽ
uel ad fallendos fallaces. sic̃ megyptios
& imipsos &iam magos data est: ut in
eorum spirituũ. seductione uiderent᷑
ad mirandi aquibꝰ frebant ad ei uerita¬
te damnandi. uel ad monendos fideł

Expanded text:
gitationi possit occurrere, cur gitationi possit occurrere, cur scilicet ista miramagicis artibus fiant. nam et magi Pharaonis similiter serpentes fecerunt et alia similia. sed illud amplius est admirandum, quomodo magorum illa potentia, quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas uentum est omnino defecit. scinifes enim musculae sunt breuissimae, qua tertia plaga superbus Aegyptius populus caedebatur. ibi certe deficientes magi dixerunt: digitus dei est hoc. unde et intellegi datur ne ipsos quidem transgressores angelos, aetherias potestates in imam istam caliginem tamquam in sui generis carcerem ab illius sublimis aetheriae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt quidquid possunt, ualere aliquid nisi data desuper potestate. datur autem uel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios et in ipsos etiam magos data est, ut in eorum spirituum seductione uiderentur admirandi a quibus fiebant a dei ueritate damnandi; uel a