comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gitatione ꝑcurris eccłiam. & uita fidehũ
contemplatꝰ eam tͥ ad exemplũ ꝓponis: in
latitudinẽ qͥnquaginta cubitors cor ex¬
tendis. Si diuinȩ paginȩ quȩ tͥgin
ubris continet᷑ scientiam adeptꝰ fueris.
in altitudinẽ tͥginta cubitoꝵ cor tuũ eri¬
gis. Hec ẽ. archa quã edificare debes. Isti
sunt t̾mini patrũ tuoꝵ. qͦs tͥ transgredi
ñ licet: qͦs altissimꝰ constituit iuxta nume¬
rũ filioꝵ isrł. q̃n separabat filios adam.¬
&e gentes diuidebat. Hec est t̾ra quã in¬
habitare debes: & pasci in huitiis eius.
Requiesce gͥ infra hos parietes. subhoc
tecto mane: habita in domo hac. ꝓcel¬
naufraugiũ patieris. Si suꝑbe ꝑ sapi¬
catiã tuã aiuina secreta rimari conaris.
ce. nob as ꝑ script᷑am suã aꝑire noluit.
altitudinẽ tͥginta cubitoꝵ transcendis. Si
usq in finẽ scłi ñ credis ecłiam duraturã
& aliquando di destituendã auxilio. trecen¬
tors eubitoꝵ longitudinẽ transis. Si fre¬

Expanded text:
Ecclesiam, et vitam fidelium contemplatus eam tibi ad exemplum proponis, et in latitudinem quinquaginta cubitorum cor extendis. Si vero divinae paginae, quae triginta libris continetur, scientiam adeptus fueris, in altitudinem triginta cubitorum cor tuum erigis. Haec est arca, quam aedificare debes. Isti sunt termini patrum tuorum, quos tibi transgredi non licet, quos Altissimus constituit juxta numerum filioet gentes dividebat. Haec est terra, quam inhabitare debes, et pasci in divitiis ejus. Requiesce ergo intra hos parietes, sub hoc tecto mane, habita in domo hac, procelnaufragium patieris. Si superbe per sapientiam tuam divina secreta rimari conaris, quae nobis Deus per scripturam suam aperire noluit, altitudinem triginta cubitorum transcendis. Si usque in finem saeculi non credis Ecclesiam duraturam, sed aliquando Dei destituendam auxilio, tunc centum cubitorum longitudinem transis. Si fre
Abbreviated transcription (Latin):
terita reqͥramꝰ. nec expectemꝰ futura. ubi
ueamꝰ utiles  cogͣstationes. quia de tali ma¬
teria fabricamꝰ archã nrãm. Ista st̃ ligna q̃
missa in aqua natant. in igne posita ardent.
quia tales cogitationes fluxus carnalium
delectationũ deorsũ ñ p̾mit. s flamma
caritatis incendit. Nec timeas hunc ig¬
nẽ in tectis tuis. Ne tͥ si ñ arserit ex eo
tabnacłm tuũ. Postea bitumuiabis archã
tuã. uitꝰ & extra. Extra. ut mansuetudi¬
nẽ exibeas. intꝰ. ut caritatẽ ñ amittas.
Nullatenꝰ enĩ in secreto conscientiȩ tuȩ
suauit̃ pausare poterit. nͥ pͥ malos &e
extrasmansuetudinẽ tolerare. & intꝰ di¬
diceris ꝑ caritatẽ ñ odisse. Bitum̃ calide
nat᷑e est. & nascit᷑ de t̾ra fulminata. &
caritas ꝓcreat᷑ in anima timore diuini
iudicii ꝑcussa. Deinceps uideamꝰ de m̃su¬
ra archȩ: qualit̾ fieri possit in nob. Dixi¬
mꝰ supͣ trecentos cubitos p̾sens scłm desig¬

Expanded text:
aeterita relinquamus, nec exspectemus futuraeterita relinquamus, nec exspectemus futurcastas cogitationes, quia de tali materia fabricabimus arcam nostram. Ista sunt ligna, quae in aquam missa natant, in igne posita ardent, quia tales cogitationes fluxus carnalium delectationum deorsum non premit. sed flamma charitatis incendit. Nec timeas hunc ignem in tectis tuis. Vae tibi si non arserit ex eo tabernaculum tuum. Postea bituminabis arcam tuam intus et extra. Extra ut mansuetudinem exhibeas, intus ut charitatem non amittas. Nullatenus enim in secreto conscientiae tuae suaviter pausare poteris, nisi prius malos, et extra per mansuetudinem tolerare, et intus didiceris per charitatem non odisse. Bitumen calidae naturae est, et nascitur de terra fulminata, et charitas procreatur in anima timore divini judicii percussa. Deinceps videamus de mensura arcae, qualiter fieri possit in nobis diximus supra trecentos cabitos praesens saeculum desig
Abbreviated transcription (Latin):
uoddicere uolumus
de archa sapientiȩ
ita distinguendũ ÷
ab his que scđm
allegoriam suꝑius
assignata st̃ eccłiȩ.¬
M ut quod
bi demonstratum ẽ in re. hoc hic que¬
rat᷑ in cogitatione. Habent enĩ qͦddã ẽẽ
suũ res in m̃te hominis. ubi illa etiã q̃
in se ipsis uel iam p̃teriert̃ uł ad huc fu¬
tura sunt simul subsistere possunt. Et
in hoc quodãmͦ rationalis aĩa similitu¬
dinẽ habet creatoris sui. q̃m sicut in
mente diuina om̃iũ rerũ causȩ et̾nalit̾
sine mutabilitate & distinetione tempo¬
rali substitert̃. ita etiã in m̃te nr̃a p̃te¬
rita p̾sentia & futura ꝑ cogitationem
simul subsistiuit. Si gͦ ꝑ studiũ meditati¬
onis assidue cor nr̃m inhabitare cepimus.
iam quodãmͦ temporales ẽẽ destimꝰ. &e qͣsi
mor tur mundo facti. intꝰ cũ do uiuimus.
Tunc qequid fortuna extra molit᷑ facile
contẽpnimꝰ. si ibi fixum ẽ. desid̾ium nr̃m
isbi mutabilitati ñ subiacemꝰ. ubi nec p̃¬

Expanded text:
uod dicere volumus de arca sapientiae ita distinguendum est ab iis quae secundum allegoriam superius assignata sunt Ecclesiae, ut quod ibi demonstratum est in re, hoc hic quaeratur in cogitatione. Habent enim quoddam esse suum res in mente hominis, ubi illa etiam, quae in seipsis vel jam praeterierunt, vel adhuc futura sunt, simul subsistere possunt. Et in hoc quodammodo rationalis anima similitudinem sui Creatoris habet, quia sicut in mente divina omnium rerum causae aeternaliter sine mutabilitate, et distinctione temporali substiterunt, ita etiam in mente nostra praeterita, praesentia, et futura per cogitationem simul subsistunt. Si ergo per studium meditationis assidue cor nostrum inhabitare coeperimus, jam quodammodo temporales esse desistimus, et quasi mortui mundo facti intus cum Deo vivimus. Tunc quidquid fortuna extra molitur facile contemnimus, si ibi fixum est desiderium nostrum, ubi mutabilitati non subjacemus. Ubi nec pr
Abbreviated transcription (Latin):
litudinem. sui creatoris. Qm̃ ita con¬
ditum ẽ corhominis. ut in eo canquam
reluceret: & que inse uideri non pote¬
rat. in sua ymagnie. uisibilis apparerae.
Magna prorsus dignitas hominis por¬
tare ymaginem dei: & illius inse ui¬
giter uultum aspicere ⁊ atq ad eum sẽꝑ
ꝑ contemplationẽ p̾sentem habere. S
postquam pͥmus ille parens uetitum
assecutus & interdictum tangens de¬
lectationẽ suam interra sparsit.⁊ pec¬
cati puluis suꝑ iectus coiꝰ humano pre¬
ciosum istum thesaurum ab oculis
nr̃is abscondit: & caligo ignorantie
obpansa lumen sapientie intercepit¬
Et hoc est illud quod in tẽplo salomonis
figuratũ ẽ ubi legit᷑. quod postqͣ ꝑfecit
nebula impleuit domũ. ita ut sacerdoteᷤ
ministrare ñ possent: Salomon quippe
int᷑pretat᷑ pacificꝰ: & sigiificat illũ qui ẽ
pax nr̃a. qui reconciliauit ᷤ dõ in sanguinȩ

Expanded text:
litudinem Creatoris sui. Quoniam ita conlitudinem Creatoris sui. Quoniam ita conditum est cor hominis, ut in eo tanquam reluceret, et quae in se videri non potuit, in sua imagine visibilis appareret. Magna prorsus dignitas hominis portare imaginem Dei, et illius in se jugiter vultum aspicere, atque eum semper per contemplationem praesentem habere. Sed postquam primus ille parens, vetitum assecutus, et interdictum tangens delectationem suam in terram sparsit, peccati pulvis superjectus cordi humano pretiosum thesaurum istum ab oculis nostris abscondit, et caligo ignorantiae obtensa lumen sapientiae intercepitEt hoc est illud quod in templo Salomonis figuratum est, ubi legitur quod postquam perfecit nebula implevit domum, ita ut sacerdotes ministrare non possent . Salomon quippe interpretatur pacificus, et significat illum qui est pax nostra, qui reconciliavit nos Deo in sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
germunat. Deuotioẽ. feruor
bone uoliuitatis: quem mens cohibe¬
re non ualens certis manifestat inditus.
Hec diuiditur uitria. In zelum. & com¬
passionẽ & beniuolentiam. Telus ẽ
dum ꝑ amore iusticie defensorem ultͦ
se offert animꝰ: calumpniam uerita¬
tis pati non sustinens. Compassio ẽ : quͣ
miseriis alior condolemus. Beniuolen¬
tia ẽ: quando ꝓmpta uoluntate beni¬
ficia rgata annuimus. Et pulchra ẽ
similicudo. Germinare enĩ grana tc̃
dicimꝰ: qũ natura quadam occultã
ui integra rumpit.: ut germen pro¬
deat quod untus latuit. Se non secus
bona uoluntas celare se non ualens:
quadam ut ita dicam uolentia ad ex¬
ibitionẽ boni operis foras exit. Sortu.
micħi occurrit euangelica illa ꝑabola:
inqua regnum celorum thesauro abscon¬
dito in agro comparatur. Regnum qui¬
ppe cȩlorum ẽ uita ȩterna. Nita autẽ
Sapientia uͦ thesautus ẽ: & hic thesaurꝰ
absconditꝰ ẽ in agro cordis humani.
ubi factus ẽ homo ad ymaginẽ & simi¬

Expanded text:
germinant. Devotio est fervor bonae voluntatis, quem mens cohibere non valens certis manifestat indiciis. Haec dividitur in tria, in zelum et compassionem, et benevolentiam. Zelus est, dum pro amore justitiae defensorem ultro se offert animus calumniam veritatis pati non sustinens. Compassio est, quando miseriis aliorum condolemus. Benevolentia est, quando prompta voluntate beneficia rogati annuimus. Et pulchra est similitudo: Germinare enim grana tunc dicimus, quando natura quadam occulta vi integrum rumpit ut germen prodeat, quod intus latuit, et non secus bona voluntas celare se non valens quadam, ut ita dicam, violentia ad exhibitionem boni operis foras exit. CAP. VImihi occurrit evangelica illa parabola, in qua regnum coelorum thesauro abscondito in agro comparatur . Regnum quippe coelorum est vita aeterna. Vita autem sapientiasconditus in agro cordis humani, ubi factus est homo ad imaginem et simi
Abbreviated transcription (Latin):
uenturum: quod magis sibi euenire
desiderat. Ut gͥ nec timor remissus
nec affectus sit tepidus. necesse ẽ ut
firmã & inconcissam fidem habeamꝰ:
ꝑqmͣ firmit̾ radicati. ea quȩ intͥb p̾ ced̾ntib¬
P accepimꝰ bona c̾firmemꝰ:¬

Expanded text:
 existimet, quod magis sibi evenire  existimet, quod magis sibi evenire desiderat. Ut igitur nec timor remissus, nec affectus tepidus sit, necesse est ut firmam et inconcussam fidem habeamus, per quam firmiter radicati ea, quae in tribus praecedentibus accepimus bona confirmem
Abbreviated transcription (Latin):
Quodeumq reliquum fuerit de do¬
mo uide mittet radices deorsum : &
faciet fructum sursum. In reliquiis
enĩ domꝰ uide fideles significantur.
qͥ radicem deorsum mittunt.⁊ quia
omnẽ cogitationẽ cordis sui ad inter¬
na gaudia defigunt ⁊ fructum autẽ
sursum faciunt: qͥa insuꝑna patria
qmͣ in hac uita ꝑ amorẽ semꝑ inqͥrut᷑
uite dona postmodum in retributiõe
ꝑcipiunt. Quod gͦ infideles negant
&e de quo insirmi infide dubitant.
cuod infideles diligunt. infirmi aũ
infide telant  hoc fideles signint
qr ꝑfidem firmatur animus. & eone¬
stabilitur affectus. Qͥ autẽ infide he¬
sitat: hic neq intimore dĩ neq ina¬
more ꝑfectus ẽe̾ potest. Alter enĩ
timemus quod suspicamur. aliter
timemus quod credimus. Quod ere¬
dimus ꝑfecte timemiis quod autẽ
suspicamur. hoc plerumq iccireo
timere negligimus. q ex ipsa nr̃a du¬
bitatione inquandam ꝑnitiosam
securitatẽ cadimis: ut iam id solũ
non discordare cernimus ⁊ ita ut sepe

Expanded text:
Quodcunque reliquum fuerit de domo Judae mittet radices deorsum, et faciet fructum sursum . In reliquiis enim domus Judae fideles significantur, qui radicem deorsum mittunt, quia omnem cogitationem cordis sui ad interna gaudia defigunt. Fructum autem sursum faciunt, quia in superna patria, quam in hac vita per amorem semper requirunt, vitae dona postmodum in retributione percipiunt. Quod ergo infideles negant, et de quo infirmi in fide dubitant, quod infideles diligunt, infirmi autem in fide zelant, hoc fideles fugiunt.quia per fidem firmatur animus, et constabilitur affectus. Qui autem in fide haesitat, hic neque in timore Dei, neque in amore Dei perfectus esse potest. Aliter enim timemus quod suspicamur, aliter timemus quod credimus. Quod credimus, perfecte timemus; quod autem suspicamur, hoc plerumque idcirco timere negligimus, quia ex ipsa nostra dubitatione in quamdam perniciosam securitatem cadimus, ut jam id solum non discordare cernimus, ita ut saepe
Abbreviated transcription (Latin):
considerantes timere incipiunt qͦd
minatur deus: atq hoc cunore com¬
pussi quod iubet facere & quod ꝓbibet
ut cũ t̾empꝰ ad hoc timore execitati
fuerint. iam ũ solum tuneant quod
minatur ds̃: set etiam quodam m̃tis
affectii appetere incipiant quod pro¬
mittit. S cũ rursũ malos in hoc nrun¬
do florere conspitiunt & multa alia
in hac uita ita confuso ordine uolui
ut nequaqm̃ mundrs ꝑꝑuidentiam
dei gubernari s omniũ reruim ẽ¬
uentus fortuitis subiacere casibus
iurdeantur. continuo ⁊ elare incipĩt
peccatorẽ pacem ⁊ & in hoc mudo ipsi
qͦ florere concupiscunt. Isti gͦ tales

Expanded text:
considerantes timere incipiunt, quod minatur Deus, atque hoc timore percussi quod jubet facere, et quod prohibet ut cum ad tempus hoc timore exercitati fuerint, jam non solum timeant quod minatur Deus, sed etiam quodam mentis affectu appetere incipiant quod promittit. Sed cum rursum malos in hoc mundo florere conspiciunt, et multa alia in hac vita, ita confuso ordine volui, ut nequaquam mundus per providentiam Dei gubernari, sed omnium rerum eventus fortuitis subjacere casibus videantur continuo zelare incipiunt pacem peccatorum, et in hoc mundo ipsi quoque florere concupiscunt. Tacitis
Abbreviated transcription (Latin):
s sapiens eiꝰ pulcritudini statim ma¬
ledicct ⁊ qͥa post hȩc momentanea
bona adque sit mala rapiendus
quod̃ scdos numerauimus sisint
radicati: aut fixerunt uibi radices
suas. Non eniꝰ uidentur hii habere
radices. Infirmi enĩ sunt in fide. qͥb
iam aliquid ꝑsuasum ẽ de ueritate:
s ad huc in quadam ancipiti mentis
sententia fluctuantes. his que insacͦ
eloquo defuturis p̃miis bonor. uł
penis malors referuntur nec o moi¬
no contͣclicunt nec prorsus ad qͥesct᷑.
Uident enĩ quedam in hoc mund o sic
geri. ex qͥb et esse deũ & humana
curare possit intelligi. & qud̃ cuncta
homunĩ facta siue bona siue inala
reseruentur adiudicium. hoc ergo

Expanded text:
sed sapiens ejus pulchritudini statim mased sapiens ejus pulchritudini statim maledicit, quia post haec momentanea bona ad quae sit mala rapiendus quos secundos numeravimus, an sint radicati, aut ubi fixerint radices suas. Non videntur ii habere radices. Infirmi enim in fide sunt, quibus jam aliquid persuasum est de veritate, sed adhuc in quadam ancipiti mentis sententia fluctuantes, iis quae in sacro eloquio de futuris praemiis bonorum, vel poenis malorum referuntur, nec omnino contradicunt, nec prorsus acquiescunt. Vident enim quaedam in hoc mundo sic geri, ex quibus et Deum esse, et humana curare possit intelligi, et quod cuncta hominum facta, sive bona, sive mala, reserventur ad judicium. Hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
& in dẽ est quod post acceptũ donũ grq̃tiȩ. continuo mens
ad lam̃ta solune dolore pascit᷑ fletib deleargent cincino
amii anceritiusniasa p̃sentia tolerit. qͣnto ardentiꝰ euicino
ammonita ad bona futã suspirat.
ꝑfidem radicat. Tria sunt
genera hominũ. Infideles. ui¬
sirmi infide. fi deles. Infideles sunt gs̾
temporaliter uiuit᷑ hic: aliam uitam
nullam eẽ arbitrantur. Hii in terra
ra dices figant : quia eo magis p̾sentib
felices hic ẽẽ querunt : qua post hac̃
uitam se nichis futuros esse existimãt.
De numero istors fuit stultus ille qͥ in
libro iob ꝑeliphat subsannatur. llidi
inquid stultum firma radice : & ma¬
ledixi pulcͥtudini eiꝰ statim. Stultꝰ ÷
qͥ ignorat ad quod fattꝰ sit : qui p̃t̾
id quod uidet nichil esse credit ⁊ qͥ
que sibi mala restant p̃uidere nescit:
att hȩc ꝑitura & falsa quedam bona q̃si
semꝑ sint ꝑ mansura diligit. hic ali¬
quando firmiter radicatus esse ui¬
detur. dum temporaliter floret:

Expanded text:
 inde est, quod post acceptum donum gratiae continuo mens ad lamenta solvitur, dolore pascitur fletibus delectatur, et tanto jam impatientibus mala praesentia tolerat, quanto ardentius e vicino admonita ad bona futura suspirat. fidem radicatur. Tria sunt genera hominum: infideles, infirmi in fide, fideles. Infideles sunt gentes, temporaliter hic vivitur, aliam vitam nullam esse arbitrantur. Hi in terra radices figunt, quia eo magis praesentibus felices hic esse quaerunt, quia post hanc vitam se nihil futuros esse existimant. De numero istorum fuit stultus ille, qui in libro Job, per Eliphaz subsannatur. Vidi, inquit, stultum firma radice et maledixi pulchritudini ejus statim . Stultus est, qui ignorat ad quid factus sit, qui praeter id quod videt nihil esse credit, qui quae sibi mala restant praevidere nescit, atque haec peritura et falsa quaedam bona, quasi semper sint permansura, diligit. Hic aliquando firmiter radicatus esse videtur, dum temporaliter floret,
Abbreviated transcription (Latin):
moritur. Sicut semma ger¬
minare non possunt nͥ pͥus
in terra computrescant & qͦdanimͦꝰ mo¬
riantur: ita nos germen bonũ ꝓferre
non possumꝰ. nͥ pͥus ꝑ salubrẽ quendã
&e uiuficum dolorem huic mundo
moriamur. Holor hic ẽ de p̃sentis uite
exilio. Et bene post ꝑceptionẽ grͥe
dolor nascitur: qͥatc uere in qͥb mał
simus cognoscimus: quando ꝑ infu¬
sionẽ diuine gr̃e illuminati dulcedi¬
nẽ spũalrum bonor aliquatenꝰ oegꝰ¬
tare ualemus. Unde salomon dicit. Q
addit scientiam: addit &e dolorẽ. Qͥ cumꝙ
enĩ spũalium bonor duloedenẽ nonuo
nefẽtiam tẽ amant cũ affligunt.⁊ & ic¬
circo grã cor p̾uenit ut ercitet illud ut
cognoscat homo exilium suũ. & flere
discat mala que tolerat᷑. Iam non solũ
ponit s odit: & que pͥus timore coacta
ea que illicite possidebat derelinaud:
nc̃ salubri dolore compuncta etiam
his quȩ humane conditionis instr¬
mitas erigit necessitatib deseriure

Expanded text:
moritur. Sicut semina germinare non possunt, nisi prius in terra computrescant, et quodam modo moriantur, ita nos germen bonum proferre non possumus, nisi prius per salubrem quemdam, et vivificum dolorem huic mundo moriamur. Dolor hic est de praesentis vitae exsilio. Et bene post perceptionem gratiae, dolor nascitur, quia tunc vere in quibus malis simus agnoscimus, quando per infusionem divinae gratiae illuminati dulcedinem spiritualium bonorum aliquatenus degustare valemus. Unde Salomon dicit: Qui addit scientiam, addit et dolorem . Quincunque enim spiritualium bonorum dulcedinem non nes etiam tunc amant cum affligunt, et idcirco gratia cor praevenit ut excitet illud, ut agnoscat homo exsilium suum, et flere discat mala quae tolerat. Et inde est, ponit, sed odit, et quae prius timore coacta ea, quae illicite possidebat dereliquit, nunc salubri dolore compuncta etiam iis, quae humanae conditionis infirmitas exigit, necessitatibus inservire
Abbreviated transcription (Latin):
plius amarũ ẽẽ cognoscat qͦd deseruit:
quo magis dulce sentit ẽẽ ͦd inuenit.
hec ẽ grã quȩ iactum incorde hominiᷤᷤ
ꝑtimorẽ semen sapientiȩ de suꝑ infusa
rigat: qͥa illas mentes interne dulce¬
dinis desideriũ trabit. qͦs nullus con¬
cupiscentiȩ carnalis affectꝰ foris reli¬
gauit. Dicatur gͦ de sapientia. Per.
timorẽ seminat᷑. ꝑ gram̃ rigatur: qͥ a
timor pͥmũ carnalis delectationis affec¬

Expanded text:
plius amarum esse agnoscat quod deseruit, plius amarum esse agnoscat quod deseruit, quo magis dulcis sentit esse quod invenit. Haec est gratia, quae jactum in cor hominis per timorem semen sapientiae, desuper insula rigat, quia illas mentes internae dulcedinis desiderium trahit, quas nullus concupiscentiae carnalis affectus foris religavit. Dicatur ergo de sapientia, per timorem seminatur, per gratiam rigatur, quia timor primum carnalis delectationis affec
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia non nouerunt. Nan sicut beatꝰ
eragitant ñ comp̃hendunt eam. s qͥ mi¬
norat᷑ actu ipse uiueniet eam⁊ qͥa dñ ani¬
mꝰ ab exteriorib abstractus ad seipsũ colli¬
gitur: robustior ad contemplanda cȩlestia
subleuat᷑. Sic gͦ timor diĩ facit pauꝑem
litas cordis inchoatio est sapientie cȩ lestis:
timor similis ẽ semini: ita gratia
Cimilis ẽ humtiri qͥrigat semen iactũ
interra & germinare facit. Postqmͣ enĩ
mens hominis quadam ut ita dicam re¬
rum uiolentia ad electatione carnali ꝑ
timorẽ abstracta fuerit. necesse ẽ ut statii
iam aliqͥd spũalis gaudii p̾gꝰtare incipi¬
at: ne si omnino ad electatione aliena re¬
manserit. qͣsi semen aridũ absq humore
ad gerinen sapientiȩ conualescere neqͥat.
Fit qͥ diuina grã aspraute. ut cũ aniuiꝰ
ꝑfecte acorporeis passionib & desideriis
terrens exutus fuerit quadam statun
insolita leticia ꝑfundatur: ut eo am¬

Expanded text:
sapientia non noverunt. Nam sicut beatus sapientia non noverunt. Nam sicut beatus exagitant, non comprehendunt eam, sed qui minoratur actu ipse invenit eam, quia dum animus ab exterioribus abstractus ad seipsum colligitur, robustior ad contemplanda aeterna sublevatur. Sic ergo timor Domini facit pauperem litas cordis inchoatio est sapientiae coelestis. timor similis est semini, ita gratia similis est humori, qui rigat semen jactam in terram, et germinare facit. Postquam enim mens hominis quadam, ut ita dixerim, violentia a delectatione carnali per timorem abstracta fuerit, necesse est ut statim jam aliquid spiritualis gaudii praegustare incipiat, ne si omnino a delectatione aliena remanserit, quasi semen aridum absque humore ad germen sapientiae convalescere non queat. Fit igitur divina gratia aspirante, ut cum animus rfecte a corporeis passionibus, et desideriis terrenis exutus fuerit, quadam statim insolita laetitia perfundatur, ut eo am
Abbreviated transcription (Latin):
duplex ẽ. Nam sunt &e corporales aiuitie
in affluentia rerum temporalium : & sunt
sptĩales diuitiȩ impossessione uirtutũ. Ut̃q
gͦ apud deum diues ẽẽ conuincitur ⁊ ut̾q
a regno celor ꝓhibetur: & ille uidelicet
qui temporalib his & ꝑituris bonis suꝑ¬
fluo abundare concupiscit: & ille qͥ qͦsi
magnũ aliciuid de se existimans. sua se
mentẽ ueniens. dum pondꝰ futuri ex¬
aminis. & qm̃ districtꝰ uenturus sit
iudex nobis incogitatione anteponit:
omne̾ mox terrene concupiscentie de¬
lectationẽ extinguit : & nram infirmi¬
tatẽ ut ilirer ad memoriam reuocans
quam lumilia de nobis sentire de¬
beamus ostendit. Sopito deinde ter¬
renors desideriorum strepitii. conti¬
nuo mens adqͥetem interne pacis cõ¬
ponitur : & ut capar ẽe̾ possit cȩlestis
sapientie ex ipsa sua tranquillitate pꝰ¬
ꝑanir. Sapientia eniꝰ habitare uescit
nͥ incorde pacifico: & ⁊ deo illi inqͥbus ad¬

Expanded text:
duplex est. Nam sunt et corporales divitiae duplex est. Nam sunt et corporales divitiae in affluentia rerum temporalium, et sunt spiritales divitiae in possessione virtutum. Uterque ergo apud Deum dives esse convincitur. Uterque a regno coelorum prohibetur, et ille videlicet, qui temporalibus his, et perituris bonis superfluo abundare concupiscit, et ille qui quasi magnum aliquid de se aestimans sua se mentem veniens, dum pondus futuri examinis, et quam districtus venturus sit judex nobis in cogitatione anteponit, omnem mox terrenae concupiscentiae delectationem exstinguit, et nostram infirmitatem utiliter ad memoriam revocans, quam humilia de nobis sentire debeamus ostendit. Sopito deinde terrenorum desideriorum strepitu, continuo mens ad quietem internae pacis componitur, et ut capax esse possit coelestis sapientiae, ex ipsa sua tranquillitate praeparatur. Sapientia enim habitare nescit nisi in corde pacifico, et ideo illi, in quibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
Nfine precedentis libri pen
similitudinem cuiusdam ar¬
boris demonstrauimus: qua¬
liter sapientia oriatur &e cre¬
scat in nobis. Hic ipsius
incrementi gradus quos
Abi breuiter &e summatim
per strinximus: latius pen
singula ꝓseciuendo explanamꝰ:¬
quod pertimorem seminat᷑.
Et quidem pulchre. Per timorẽ seminat᷑
de seminib oriunt᷑ germina:. ita deti¬
more domini nascitur sapientia. Caritas
g̾tamius. gustando autẽ cognoscuus.
dum docet timere ꝑiculum. facit a¬
mare p̃sidium. Consideratis enĩ penis
inferm & torm̃tis quȩ dampnatos expec¬
tant. subito animus terrore coneutitar.
ac deinde ad se reuersus. ac uiã euadendi
querens statim illũ ex desiderio reqͥrit.
ꝑquem instans ꝑiculũ euadere se posse
agnoscit. Quem posttim᷑ inuenit ceer
affectu dilectionis amplectitur: tẽ ille
horror pͥmũ intolerabilis ex amore mui¬
Preterea timor dnĩ posttim᷑ uenit ad cor:
facit pauꝑem spũ. Pauꝑtas autẽ sp̃s

Expanded text:
fine praecedentis libri per similitudinem cujusdam arboris demonstravimus qualiter sapientia oriatur, et crescat in nobis. Hic ipsius incrementi gradus, quos ibi breviter et summatim perstrinximus, latius per singula prosequendo explanaquod per timorem seminatur. Et quidem pulchre per timorem seminatur de seminibus oriuntur germina, ita de timore Domini nascitur sapientia. Charitas gustamus, gustando autem cognoscimus dum docet timere periculum, facit amare praesidium. Consideratis enim poenis inferni et tormentis, quae damnatos exspectant, subito animus terrore concutitur, ac deinde ad se reversus, ac viam evadendi quaerens, statim illum ex desiderio requirit, per quem instans periculum evadere se posse agnoscit. Quem postquam invenit, ex affectu dilectionis amplectitur; tunc ille horror primum intolerabilis ex amore miPraeterea timor Domini postquam venit ad cor facit pauperem spiritu, paupertas autem spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
cias suas dic̃ ẽẽ cũ filiis hominũ. S hec do¬
mꝰ ut edificata ẽ: nebulis inplet᷑. quia hõ
conditꝰ. ac deinde peccando ab illa int̾ne cõ¬
tẽplatiõĩs specula corruens: in has miseras
p̃sentis uite tenebras labit᷑: ubi digne dõ
ministrare ñ ualet: quia caligine ignoran¬
tiȩ obuolutꝰ. quid agendũ uł uitandũ sibi
sit: ex magna partȩ iã non uidet. Abscon¬
ditꝰ ẽ gͦ thesaurꝰ iste in agro cordis nr̃i: qͥa
tc̃ inuenit᷑ qñ sap̃ia orit᷑. Sap̃ia aũ orit᷑.¬

Expanded text:
uas dicit esse cum filiis hominum . Sed haec domus, ut aedificata est, nebula impletur, quia homo conditus, ac deinde peccando ab illa internae contemplationis specula corruens, in has miseras praesentis vitae tenebras labitur, ubi digne Deo ministrare non valet, quia caligine ignorantiae obvolutus quid agendum vel vitandum sibi sit ex maxima parte jam non videt. Absconditus ergo est thesaurus iste in agro cordis nostri, qui tunc invenitur, quando sapientia oritur. Sapientia autem orit
Abbreviated transcription (Latin):
euentꝰ pensare nouerunt. non possũt
stabiles ẽẽ.⁊ qͥasiciit quadam m̃tis le¬
uitate facile uerbo ueritatis ad tẽpꝰ
credunt. ita etiam facile in tempore
temptationis afide ueritatis recedunt:
quia facile cum temptantur. falsũee
ꝓsuadetuir. unde &pͥus dubitabant
etiam cum stare uidebantur. Taliũ
hominrum typum inse ꝓpħa exp̃ssit

Expanded text:
erunt, non possunt esse stabiles, quia sicut quadam mentis levitate facile verbo veritatis ad tempus credunt, ita etiam facile in tempore tentationis a fide veritatis recedunt, quia facile cum tentantur falsum esse persuadetur, unde et prius dubitabant etiam cum stare videbantur. Talium hominum typum in se Propheta expressit
Abbreviated transcription (Latin):
rogant eni isti &e dubitant.⁊ & ab¬
dam cogitacionum suarum estibus
circumferuntur: nescientes ad qm̾
partem pociꝰ sententiam sue mentis
inclinent. Credere non possu̾t: & ne¬
gare non p̃sumunt. Assercio dubia ẽ:
& fides suspecta.
Bi autem fideles sunt hiira¬
dices habent ⁊ s non sicut
incrediili radices figunt
nem radicati & fu̾ndati indeo. Isti fũt
irnea dñĩ soreth. uinea fidelis. uinea
i̾ta ⁊ quam ipse bonus agricola plan¬
tauit. immo cransplantauit: quia
de egypto transtulit. & eiecit gentes &
plantait eam. De his alibi dñs ꝑ ꝓphãm
& patria nr̃ã deus est : in quo planta¬
mur. quando ei ꝑ deuotionẽ mentis
adheremus: dicentes cum psalmista.

Expanded text:
rrogant enim isti, et dubitant, et quibusdam cogitationum suarum aestibus circumferuntur nescientes ad quam partem potius sententiam suae mentis inclinent. Credere non possunt et negare non praesumunt. Assertio dubia est, et fides suspecta. utem fideles sunt, ii radices habent, sed non sicut increduli radices figunt nem radicati et fundati in Deo. Isti sunt vinea Domini Sorec, vinea fidelis, vinea justa, quam ipse bonus agricola plantavit, imo transplantavit, quia de Aegypto transtulit, et ejecit gentes, et plantavit eam . De his alibi Dominus per pret patria nostra Deus est, in quo plantamur, quando ei per devotionem mentis adhaeremus dicentes cum Psalmista:
Abbreviated transcription (Latin):
altatus : qui undiq ad se uenientibus
per purpuram sanguinis exemplum¬
sue passionis proponit: &e in uiridi
colore im marcessibile premium su¬
perne remunerationis. uel in purpu¬
ra sanguinem passionis qui sanctificat
& in uiridi colore aquam bcoptismatis
malorum quos uiste reprobabit. inuiti
colore liberationem bonory ou

Expanded text:
altatus. Qui undique ad se venientibus altatus. Qui undique ad se venientibus per purpuram sanguinis exemplum passionis suae proponit, et in viridi colore immarcescibile praemium supernae remunerationis. Vel in purpura, sanguinem passionis Christi sanctificat, et in viridi colore aquam, malorum, quos juste reprobavit, in viridi colore liberationem bonoru
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i: &e significat decalogum legis. quȩ
antiquo pͦpłõ primũ quasi electo & iꝰto
ad dexteram collocato data est. Ad sini
grẽ quȩ data ẽ. gentilitati: quȩ pͥmũ
propter infidelitatem abiecta & adsi¬
nistram collocanda uidebatur. Deinde
spatium lumbi circumquaq purpu¬
reo & uiridi colore induo. exterius p᷑¬
pureo & interius uiridi: & in medio
crucis aureȩ quam feceram. agnum an¬
niculum stantem pingo. Quo facto:
ꝑfectus est cubitus. Cuius rei rationẽ
si queris. quid aliud tibi hec script᷑a
dicere uidetur. nisi principium &
finis xpistus lator legis ueteris & no¬
ie: Et pictura quid tibi ostendit aliud
quam si dieeret iste cubitus eunoemi
populo ꝑignem diuine magestatis
terribilis fuit. puniendo peccataꝰ qui¬
ꝓpeccatis hominum incruce ẽ. immo¬
latus quasi agnus mitis &e non aperiẽs
os suum. & pro iusticia hominum re¬
surgendo ce ascendendo suꝑ celos est ex¬

Expanded text:
Christi, et significat Decalogum legis quae Christi, et significat Decalogum legis quae antiquo populo primum quasi electo et justo ad dexteram collocato data est. Ad sinisgratiae, quae data est gentilitati, quae primum propter infidelitatem abjecta, et ad sinistram collocanda videbatur. Deinde spatium limbi circumquaque purpureo, et viridi colore induo, exterius purpureo, et interius viridi, et in medio crucis aureae, quam feceram, agnum anniculum stantem pingo. Quo facto perfectus est cubitus. Cujus rei rationem si quaeris, quid aliud haec scriptura tibi dicere videtur, nisi quod principium et finis sit Christus lator Legis Veteris et Novae? Et pictura quid tibi ostendit aliud, quam si diceret, iste cubitus eumdem spopulo per ignem divinae majestatis terribilis fuit puniendo peccata, pro peccatis hominum in cruce est immolatus quasi agnus mitis et non aperiens os suum, et pro justitia hominum resurgendo, et ascendendo super coelos est ex
Abbreviated transcription (Latin):
pIAITIE
ubi archam depingẽ
uolo mediũ centrum
quero. & ibi fixo pu¬
neto paruam quadra¬
turam equilateram
adsimilitudinem illiꝰ cubiti in quo cõ¬
summata est archa ei circum duco
Itemq illi quadraturȩ aliam paul&
maiorem circumseribo: ita ut spatiu
quod est inter exteriorem & interior
quadraturam: quisi lumbus cubiti
ẽẽ udeat᷑. Hoc facto ininteriori qͣdra¬
tura crucem pingo. ita ut cornua ei
singula latera quadraturȩ attinigam
eamq auro suꝑduco. Peinde spatia
illa quȩ insuperficie quadraturȩ
inter quator angulos crucis & qͥ¬
draturȩ remanent colore uessio
duo superiora flamineo. & di
inferiora saphirino: ita ut n¬
dretas ina cubiti ui fianimeo colore iqnẽ. ⁊ altã medie
n saphirinobeloit nubem represeri¬
tare uideatur. Post hec in lumbo cubi¬
ti suꝑ crucẽ scribo.a. quod ẽ pͥncipiũ:
decontra subter cyucem scribo. &. quod
est finis. Ad dextrum cornu crucis scri¬
bo .x. quȩ litera pͥma ponitur in nomine

Expanded text:
planitie ubi arcam depingere volo, medium centrum quaero, et ibi fixo puncto parvam quadraturam aequilateram ad similitudinem illius cubiti, in quo consummata est arca, ei circumduco. Itemque illi quadraturae aliam paulo majorem circumscribo. Ita ut id spatium, quod est inter exteriorem et interiorem quadraturam, quasi limbus cubiti esse videatur. Hoc facto in interiori quadratura crucem pingo, ita ut cornua ejus singula latera quadraturae attingant, eamque auro superdueo. Deinde spatia illa, quae in superficie quadraturae inter quatuor angulos crucis et quadraturae remanent, colore vestio, duo superiora flammeo, et duo inferiora sapphirino. Ita ut medietas una cubiti in flammeo colore ignem, et altera medietas in sapphirino colore nubem repraesentare videatur. Post haec in limbo cubiti supra crucem scribo α, quod est principium. Econtrario subter crucem scribo ω, quod est finis. Ad dextrum cornu crucis scribo χ, quae littera prima ponitur in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ loquendo foris ⁊ intus aspirando pate¬
fecit: Isti homines gr̾e erant Erat rursꝰ
aliud genus hominũ. qui iustos istos fa¬
miliarius nouerunt. uł exaffinitate
generis uł exꝓpinquitate conuersa¬
tionis. qui cum exdictis eoꝵ ⁊ factis
multa exempla adiusticiam ⁊ discipli¬
nam moꝵ ꝑtinentia didicissent: non
uirtutem s adquandam uite huiꝰ
estatẽ eos imitati sunt Tales erant
s religiosoꝵ uiroꝵ mali filii uł affi

Expanded text:
et loquendo foris, et intus aspirando pateet loquendo foris, et intus aspirando patefecit. Isti homines gratiae erant. Erat rursus aliud genus hominum, qui justos istos familiarius noverunt, vel ex affinitate generis vel ex propinquitate conversationis, qui cum ex dictis eorum, et factis multa exempla ad justitiam et disciplinam morum pertinentia didicissent, non ad virtutem, sed ad quamdam vitae hujus honestatem eos imitati sunt. Tales erant omnes religiosorum virorum mali filii, vel affi
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enim gentes que non habene
legem naturalit quelegis sunt faci¬
unt: eiꝰmodi legem non habentes. ip¬
si sibi sunt lex: Igitur homines na¬
turalis legis sunt: qui aliam legem
non habentes ꝑ naturalem rationemi
mores ⁊ uitam suam instituunt: Uł
homines naturalis legis sunt: qui scđm
corruptionẽ peccati cum qua nati sitt
in concupiscentia ambulant pꝰ desi¬
deria carnis sue Homines uͦ scripte
legissunt in quib maior uiget cog¬
nicio: qui extradicionib scripturaru
⁊ expreceptis querecta ⁊ houesta sũt
formam uiuendi accipiunt: Homine
autem gr̾e dicunt᷑ in quoꝵ cordib a
eis. ꝑ quem illuminant᷑ ut quid agi¬
dum sit agnoscant: ⁊ ad iuuant᷑ ut
lere ualȩant bonum qđ intellige
eruerunt Ex his colligere pe
qualiter in tempore naturalis legis om̃s¬
ise tres manerias hominũ fuereit
Erant enim tunc homines iusti. pauci
cenderat. ⁊ quib etiam sepe uisibiliter
apparens. ⁊ mutuis se collocutionibus
familiarem prestans: uiam ueritatis

Expanded text:
m gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex . Igitur homines naturalis legis sunt qui, aliam legem non habentes, per naturalem rationem mores et vitam suam instituunt. Vel homines naturalis legis sunt, qui secundum corruptionem peccati, cum qua nati sunt, in concupiscentia ambulant post desideria carnis suae; homines vero scriptae legis sunt, in quibus major viget cognitio, qui ex traditionibus Scripturarum, et ex praeceptis, quae recta et honesta sunt, formam vivendi accipiunt. Homines autem greis , per quem illuminantur, ut quid agendum sit agnoscant et adjuvantur, ut adimplere valeant bonum, quod intelligere meruerunt. Ex his colligere possumus, qualiter in tempore legis naturalis omnes istae tres maneries hominum fuerint. Erant enim homines tunc justi pauci rem sui accenderat, quibus etiam saepe visibiliter apparens, et mutuis se collocutionibus familiarem praestans viam veritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
mus. insingulis his temporib om̃s istas
manerias hominũ inuenimus Uer̾bi
gra: In tempore naturalis legis erant
similiter scripte legis: ⁊ homines gr̃e
tunc erant: S homines naturalie ie¬
gil tunc erant in proprio. herauies¬
uero seripte legis. ⁊ homines gr̃e qͣsi
malieno Nempus enim naturalis le
gis quia illi tunc ⁊ numero plures a
conuersatione manifestiores. ⁊ stati
excellentiores erant: homines autes

Expanded text:
mus, in singulis his temporibus omnes istas mus, in singulis his temporibus omnes istas maneries hominum invenimus. Verbi gratia: In tempore naturalis legis, et homines scriptae legis, et homines gratiae tunc erant, sed homines naturalis legis tunc erant in proprio, homines scriptae legis, et homines gratiae, quasi in alieno. Tempus enim naturalis leguralis legis, quia illi tunc et numero plures, et conversatione manifestiores, et statu excellentiores erant. Homines autem
Abbreviated transcription (Latin):
trabes quedam in longũ porrecte late¬
raliter con iungantur. data singulis
congrua latitudine. Nam exterior
quasi foris apparens. Tatior cet̾is ẽe de¬
bet. Post hunc interior medius quasi
inter duos coartatus: minimuꝰ latitu¬
dinis habebit. Horum positio sic uari¬
atur. ut ille qui inprima parte exte¬
rior est. in scđ̃a sit medius. ⁊ qui inpri¬
ma parte medius est. in scd̃a sit interior.
qui in prima est interior. in scđa sit
exterior: Rursus qui in scd̃a parte ex
i mysteriũ hoc est: Ires colores isti
nificant tres manerias bominũ.
uist homines naturalis legis. homines
sorpit legis homines gr̾e: Nam
ita tres sunt maneri heminq ułte tl
homines naturalif legis homines seute
legis. homines gr̾e. ł łomines natirralso¬
ꝑtinent ad tempꝰ natirralis legis Simi¬
liter homines scripte legis ꝑtinent
adtempꝰ scripte legis: ⁊i homines gr̾e. ad
tempꝰ gr̾e Et tamen sidiligent̃ adͥtendi¬

Expanded text:
trabes quaedam in longum porrectae latetrabes quaedam in longum porrectae lateraliter conjungantur data singulis congrua latitudine. Nam exterior quasi foris apparens latior caeteris esse debet. Post hunc interior medius quasi inter duos coarctatus minimum latitudinis habebit. Horum positio sic variatur, ut ille, qui in prima parte exterior est, in secunda sit medius, et qui in prima parte medius est, in secunda sit interior, et qui in prima parte est interior, in secunda sit exterior. Rursus qui in secunda parte exterei mysterium hoc est: Tres colores isti significant tres maneries hominum, id est homines naturalis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Nam ita tres sunt maneries hominum, id est homines naturalis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Homines naturalis. Similiter homines scriptae legis pertinent ad tempus scriptae legis et homines gratiae ad tempus gratiae. Et tamen si diligenter attendi
Abbreviated transcription (Latin):
abraliam usq ad dauid: habens annos de
ad transiigrationem: continens anmnos¬
ccccᷤ lxxͣ te s. Quinta atrãmigratione usq
ad aduentum xp̃i: habens annos cecec brnt¬
UIII. Sexta etas quȩ nunc agitur nulla
annoꝵ serie certa: s ut etas decrepita ipsa
morte tociꝰ scłi consummanda. Has erump¬
nosas plenasq laborib mundi etates qͥcui
felici inorte uicerunt: septuna iam sabl
ꝑhenuuis etate suscepti. octauam beate to¬
surrectionis etatem in qua cum deo p¬
henniter regnabunt expectant. Post¬
hȩc archam intres partes diuido. & pͥm
partem quȩ est abinitio usq duodeci
patriarchas. tempus natubalis lec
acceptio: Secundam quȩ est aduodi¬
cim patriarchis usq ad columpnao
id est ad incarnationem uerbi temi
Scriptȩ legis. terciam quȩ est acolu¬
na deorsuo id est ab incarnat¬
ft scđm has aruisiones ipsa etiam latera
blrche utrinq distinguo Deinde in
utroq latere ꝑsingulas diuisiones
ternos coloꝵ tractus duco: ut uelut

Expanded text:
ab Abraham usque ad David habens annos 942. ad transmigrationem continens annos 473. Quinta a transmigratione usque ad adventum Christi habens annos 585. Sexta aetas, quae nunc agitur, nulla annorum serie certa, sed ut aetas decrepita ipsa morte totius saeculi consumenda. Has aerumnosas, plenasque laboribus mundi aetates quicunque felici morte vicerunt, septima jam Sabbati perennis aetate suscepti, octavam beatae resurrectionis aetatem, in qua cum Domino perenniter regnabunt, exspectant. haec arcam in tres partes divido, et primam partem, quae est ab initio usque ad duodecim patriarchas, tempus naturalis legis accipio. Secundam, quae est a duodecim patriarchis usque ad columnam, id est usque ad incarnationem Verbi, tempus scriptae legis. Tertiam, quae est a columna deorsundum has divisiones ipsa etiam latera arcae utrinque distinguo. Deinde in utroque latere per singulas divisiones ternos colorum tractus duco, ut velut
Abbreviated transcription (Latin):
homines gr̃e: ut qđ dehis dicimus. ex po¬
sita distinctione singuloꝵ: faciliꝰ colli¬
gamus
atura trib modis insacra scriptura
accipi solet. pro illo scilicet inte¬
Ogro ⁊ in corrupto bono inquo con¬
ditus fuit primꝰ homo: scđm quam ac¬
ceptionem dicimꝰ. om̃ia naturalit᷑ ẽẽ
bona: Deinde ꝓilla corruptione pecca¬
ti inqua nascimur. scđm quam dicit
apłs. natura filũ tre sumus: idest cor¬
ruptibili natiuitate. ⁊ peccato obnoxii:
Iccipitur etiam natura ꝓreliquiĩs
liꝰ naturalis boni: que in homine
st peccatum remanserunt: Natu¬
ile enim bonĩ ꝑpeccatum inho¬
ine corrumpi po̾tutt. s extingui
nino non potuit: quia uiuit ad
scintilla quedam naturalis r̃¬
inmente hominis ꝑ quam discernit¬

Expanded text:
homines gratiae, ut quod de his dicimus ex proposita distinctione singulorum facilius colligamus. Natura tribus modis in sacra Scriptura accipi solet, pro illo scilicet integro et incorrupto bono, in quo conditus fuit primus homo, secundum quam acceptionem dicimus omnia naturaliter esse bona. Deinde pro illa corruptione peccati, in qua nascimur, secundum quam, dicit Apostolus: Natura filii irae sumus , id est corruptibili nativitate et peccato obnoxia. Accipitur etiam natura pro reliquiis illis naturalis boni, quae in homine post peccatum remanserunt. Naturale enim bonum per peccatum in homine corrumpi potuit, exstingui omnino non potuit, quia vivit adhuc scintilla quaedam naturalis rain mente hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
baptisma. quod nunc in scã eccłia consecrat᷑:
Ipsum autem baptisma uisibile significat
emundacionem criminum: quaͦm sp̃s sc̃s
subsacramento quo corpora tinguntur.
in uisibiliter in animab oꝑatur. Mare
rubrum gumbra ⁊ figura ẽ. baptisma
autem aque insibilis qđ nunc habemꝰ.
corpꝰ ⁊ res: emundatio uͦ peccatoꝵ. sp̃s
⁊ ueritas . Est adhuc &e alius modꝰ dequo su¬
ꝑiꝰ loquuti sumꝰ. ꝑquem altitudinem ar¬
che distinguere possumꝰ: Oꝑa enim res¬
tauracionis. partim ꝑ homines. partim
ꝑ angelos: partim ꝑsemet ipsum: oꝑa¬
tus est ds: Inprima gͦ mansione collo

Expanded text:
baptisma, quod nunc in sancta Ecclesia consecratur. baptisma, quod nunc in sancta Ecclesia consecratur. Ipsum autem baptisma visibile significat emundationem criminum, quam Spiritus sanctus sub sacramento, quo corpora unguntur, invisibiliter in animabus operatur. Mare Rubrum igitur umbra et figura est; baptisma autem aquae visibilis, quod nunc habemus, corpus et res; emundatio vero peccatorum spiritus et veritas. Est adhuc, et alius modus, de quo superius locuti sumus, per quem altitudinem arcae distinguere possumus. Opera enim restaurationis partim per homines, partim per angelos, partim per semetipsum operatus est Deus. In prima ergo mansi
Abbreviated transcription (Latin):
ut nichil qđ ueritati contrarium sit.
aut sentiatur. aut dicat᷑: Sic̃ gͦ archa in
tres mansiones distinguitur: ita etiam
oꝑa restaurationis int̾res ordines distin¬
guntur :.
Nͦ primo ordine quasi in pͥma mansione
ẽ umbra. ⁊ in scđ̾o ordine quasi inscđ̃a
mansione ẽ corpus: int̾cio ordine qͣsi
int̾cia mansione ẽ sp̃s. Uł si magis
idem corpus & rem. idem spm̃ ⁊ uerita¬
tem. Umbra dicuntur illa que ante
iduentum xp̃i sublege naturali ⁊ subscripta
lege corporaliter ⁊ uisibiliter gesta sũt:
aã prefiguranda ea que nunc post aduen-¬
tum xp̃i intempore gre corporaliter ⁊
uisibiliter gerunt᷑: que idõ umbra dicunt᷑.
quia corporalia erant: ⁊ figura corporaliũ:
Corpꝰ uocant᷑ ipsa nr̃a sacram̃ta: que nu̾c
inȩccłia uisibiliter gerunt᷑ Sp̃s auͣ ẽ.¬
id quod gr̾a dĩ sub uisibilib sacramͣtis in¬
uisibiliter oꝑatur. Uerbi gr̾a. ut inum
exemplum ponamꝰ: mare rubrũ pͣfigurauit

Expanded text:
ut nihil quod veritati contrarium sit, ut nihil quod veritati contrarium sit, aut sentiatur aut dicatur. Sicut ergo arca in tres mansiones distinguitur, ita etiam opera restaurationis in tres ordines distinguuntur. In primo ordine quasi in prima mansione est umbra. In secundo ordine quasi in secunda mansione est corpus. In tertio ordine quasi inidem corpus et res; idem spirite umbra dicuntur illa, quae ante adventum Christi sub lege naturali, et sub scripta lege corporaliter et visibiliter gesta sunt ad praefiguranda ea, quae nunc post adventum Christi in tempore gratiae corporaliter et visibiliter geruntur, quae ideo umbra dicuntur, quia corporalia erant et figura corporalium. Corpus vocantur ipsa nostra sacramenta, quae nunc in ista Ecclesia visibiliter geruntid quod gratia Dei sub visibilibus sacramentis invisibiliter operatur, verbi gratia ut unum exemplum ponamus: Mare Rubrum praefiguravit
Abbreviated transcription (Latin):
uit sonus eoꝵ: & infines orbis t̾re u̾ba
eorum Ad altitudinem arche ꝑtinet
illuc enun ascenderunt trib trib dñi
testimoniũ isrł ad confitendũ nomi¬
ni dñi. Et ne ꝑsingula cumdo moras in¬
nectam: breuiter tibi dicam qđ dicen¬
Ium est: Inhis trib dimensionib
ois diuina scriptura continet᷑. Hys¬
toria enim longitudinẽ arche me¬
titur: quia inserie rerum gestarũ
kdo temporis inuenitur Allegoria
Atitudinem arche metitur: qr in
participatione¬
passione sacramentoꝵ constat collec¬
tio populoꝵ fidelium: Tropologia
altitudinem arche metitur: quia inpro¬
fectu uirtutũ crescit dignitas meritoꝵ:
Possumꝰ adhuc si uolumꝰ aliter altitudinẽ
arche distinguere: ut doctrina multiplex
fiat manente eadem ueritate Nam ⁊
eandem rem in hoc tractatu diuersis mo¬
dis ꝓtulisse ꝑꝑ affluentiorem doctrine
exercitationem. ut om̃ẽ scientie uiam
prudens animus exꝑiat᷑. hoc tñ obseruato

Expanded text:
vit sonus eorum, et in fines orbis terrae verbo vit sonus eorum, et in fines orbis terrae verbo eorum . Ad altitudinem arcae pertinet. Illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domini, testimonium Israel ad confitendum nomini Domini . Et ne per singula eundo moras innectam, breviter tibi dicam quod dicendum est. In his tribus dimensionibus omnis divina Scriptura continetur. Historia enim longitudinem arcae metitur, quia in serie rerum gestarum ordo temporis invenitur. Allegoria latitudinem arcae metitur, quia in participatione sacramentorum constat collectio populorum fidelium. Tropologia altitudinem arcae metitur, quia in profectu virtutum crescit dignitas meritorum. Possumus adhuc, si volumus, aliter altitudinem arcae distinguere, ut doctrina multiplex fiat manente eadem veritate. Nam ados eamdem rem in hoc tractatu diversis modis protulisse, propter affluentem doctrinae exercitationem, ut omnem scientiae viam prudens animus experiatur, hoc tantum observato,
Abbreviated transcription (Latin):
Legimus autẽ qđ ille antiquus h ebreoꝵ
populꝰ priꝰ in egypto in luto ⁊ latere
seruiuit: ac deinde multis annis inter¬
currentib captiuus inbabilonẽ adduc¬
tus ẽ: Qđ factum quid aliud nob in nu¬
it quam totiꝰ humani generis casum.
qđ ꝑꝑ peccatum originale acelesti pa¬
tria exulando prius inhac uita mor¬
tali ꝑ ignorantiã ⁊ cõcupiscentiã sub¬
attur uiciis. ac deinde post hanc urtã
apud inferos captruatur intormentis
ħ ẽ. inbabilone adaquilonẽ: scilicet
ubi ille primꝰ apostata angłs sedem
posuit. Igitur ordo dignitatis adalti¬
tudinem arche ꝑtinet. ordo tempo¬
ris adlongitudinem: ordo loci ad lati¬
tudinem simul ⁊ longitudinem
dlongitudinem
neam suam: Similiter ⁊ circa horam
terciam ⁊ sextam ⁊ nonam nundeci¬
mã egressus: ⁊ uidens alios stantes.
misitꝰ eos inuineam suã: Ad latitudi¬
nem arche ꝑtinet. in omnẽ terrã exi¬

Expanded text:
Legimus autem, quod ille antiquus Hebraeorum Legimus autem, quod ille antiquus Hebraeorum populus prius in Aegypto in luto et latere servivit, ac deinde multis annis intercurrentibus captivus in Babylonem abductus est. Quod factum quid aliud nobis innuit, quam totius humani generis casum? quod propter peccatum originale a coelesti patria exsulando, prius in hac vita mortali, per ignorantiam et concupiscentiam subditur vitiis, ac deinde post hanc vitam apud inferos captivatur in tormentis, hoc est in Babylone, ad aquilonem scilicet, ubi ille primus apostata angelus sedem posuit. Igitur ordo dignitatis ad altitudinem arcae pertinet, ordo temporis ad longitudinem arcae, ordo loci ad altitudinem simul et longitudinem. Ad longitudinem in vineam suam, similiter et circa horam tertiam, et sextam, et nonam, et undecimam egressus, et videns alios stantes misit eos in vineam suam . Ad latitudinem arcae pertinet: In omnem terram exi