comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sitam̃ ut iam nc̃ saluatorẽ meũ confitear.
qui &e si ad huc hostiam carnis sue ñ ob¬
tulit. carnẽ tam̃ qmͣ adueniente tẽpore
inhostiam offerat iã assũpsit. Ergo et
nunc saluatorẽ & ñ solum nc̃ s ab et̃no
saluator. qui iã ꝑcarnem assũptã ad sal¬
uandum aduenit. s eã qmͣ suo tem pore
dhibebit. saluationẽ ab ȩt̾̃no dare dis¬
posuit. Uel certe scđm uerborũ dis¬
tinctionẽ conuenienter anima mag̃.¬
nificare dm̃ dicitur. & sp̃c insalutari
suo exultare ꝑhibetur. Sepe naniq
inscͥpturis ꝑ animã affectus quidam
& teneritudo mentis designari solet.&
Iiccireo dumi se dm̃ ex anima sua magnifi¬
care asserit. nequaqm timore seruili . s
dilectionis affectu dm̃ se uenerari osten¬
dit. & rursum cũ sp̃m suũ insalutari suo
exultare ꝑhibet manifeste declarat ñ eẽ.
saluationẽ hancde qua caro gaudeat. s
etͣram potiꝰ & in bonis inusibilib p̃pa¬

Expanded text:
Sed tamen ut Salvatorem, meum confitear, Sed tamen ut Salvatorem, meum confitear, qui, etsi adhuc hostiam carnis suae non obtulit, carnem tamen, quam adveniente tempore in hostiam offerat, jam assumpsit. Ergo et nunc Salvator; et non solum nunc, sed ab aeterno Salvator, qui jam per carnem assumptam ad salvandum advenit, sed eam, quam suo tempore exhibebit, salvationem ab aeterno dare disposuit. Vel certe secundum verborum distinctionem, convenienter anima magnificare Deum dicitur, et spiritus in salutari suo exsultare perhibetur. Saepe namque in Scripturis per animam affectus quidam et teneritudo mentis designari solet; et idcirco dum se ex anima magnificare asserit, nequaquam timore servili, sed dilectionis affectu, Deum se venerari ostendit. Et rursum cum spiritum suum in salutari suo exsultare perhibet, manifeste declarat non esse salvationem hanc, de qua caro gaudeat, sed aeternam potius, et in bonis invisibilibus praepa
Abbreviated transcription (Latin):
Querimꝰ gͦ quid sibi uelit talis distine¬
tio uerborum. utrum ne aliquid nobis
inuat qͦd ñ sp̃m s animã dñm mag¬
nificare dicit. & sp̃m ñ animã tnsaluca¬
risuo exultare testatur. & forte aliqͥs
curiositati magis quã diligentiȩ asscͥ¬
bendum putet ita singula queq ꝑscru¬
tari. & nec minima etiam sine ꝓpria ẽsi.¬
deratione p̃terire. Noui ego multa ad
hunc modum ꝓpt̃ affectiis cõmouendos
inscͥpturis. uł ꝑ expressionẽ dicta. uel
ꝑ inculcationẽ repetita. Quod etiam in
hoc loco factum similit̾ siquis dicat i¬
chil inconuenientis ẽ. Sic enun dictũ
ẽ. Animamea magnificat. &e sp̃c m̃s ex¬
ultat. quasi diceretur. Ego ex anima
mea &e sp̃u meo. id ẽ ex toto corde & exto¬
ta uoluntate dm̃laudo. & de eiꝰ saluatiõe
qmͣgeneri humano pͣparari nunc uideo
totis precordiis exulto. Nunc enim unideo
deme assumi. qͦd credo ꝓ me deb̾e offerri.

Expanded text:
Quaerimus ergo quid sibi velit talis distincQuaerimus ergo quid sibi velit talis distinctio verborum; utrumne aliquid nobis innuat quod non spiritum, sed animam Dominum magnificare dicit; et spiritum, non animam, in salutari suo exsultare testatur. Et forte aliquis curiositati magis quam diligentiae ascribendum putet ita singula quaeque perscrutari, et nec minima etiam sine propria consideratione praeterire. Novi ego multa ad hunc modum propter affectus commovendos in Scripturis vel per expressionem dicta, vel per inculcationem repetita. Quod etiam in hoc factum similiter si quis dicat, nihil inconvenientis est. Sic enim dictum est: Anima mea magnificat et spiritus exsultat, quasi diceretur: Ego ex anima mea et spiritu meo, id est, ex toto corde, et ex tota voluntate, Deum laudo et de ejus salvatione, quam generi humano praeparari nunc video, totis praecordiis exsulto. Nunc enim video de me assumi, quod credo pro me debere offerri.
Abbreviated transcription (Latin):
uita anima ꝑditur ut sp̃c salius fiat.
cũ hec uita ꝓpt̾ dm̃i despicitur. ut post.¬
modũ adõ et̃na uita tribuatur.S qua
id qͦd ꝑdimus quantũ ad essentiam idem
ipsam aniinã hic ꝑdendam eẽ dixit.
ut infuturo salua reciperet᷑. hoc ꝓfec¬
to significins. quia quisquis ꝓpt̃ dĩ
hanc uitam quȩ nunc corporis iuuifi¬
catione ex anima temporaliter mortal
constat libent̾ despexerit. in futuro e.¬
tiam eandem corporis ñ solum ammę
uitam et̃nam & immortalem recipiet.
Unde &r sc̃a eccła quȩ carnis resurrecbo¬
nẽ fidelissime credit. ñ solum ꝓspiricib
s etiam ꝓ aminabiis fidelium suorum
orat. Hoc utiq petens ut in uisitatione
iustorum cũ illa beatitudine quȩ exuisi¬
one dĩ mundi cordibus erit. hoc etiam ad
głam uite et̃ne immortale & incorrup¬
tibile ꝑresurrectionẽ carnis recipiant
qͦd nunc ꝑ mortẽ carnis corruptibile de¬
ponunt. & hec quidem de differensil
narrationis nr̃e ut cepimus recurramꝰ.

Expanded text:
ita anima perditur ut spiritus salvus fiat, cum haec vita propter Deum despicitur ut postmodum a Deo aeterna vita tribuatur. Sed quia id, quod perdimus, quantum ad essentiam idem ipsam animam hic perdendam esse dixit, ut in futuro salva reciperetur , hoc profecto significans, quod quisquis propter Deum hanc vitam, quae nunc corporis vivificatione ex anima temporaliter mortalis constat, libenter despexerit, in futuro etiam eamdem corporis non solum animae vitam aeternam et immortalem recipiet. Unde et sancta Ecclesia, quae carnis resurrectionem fidelissime credit, non solum pro spiritibus, sed etiam pro animabus fidelium suorum orat: hoc utique petens ut in visitatione justorum cum illa beatitudine, quae ex visione Dei mundis cordibus erit, hoc etiam ad gloriam vitae aeternae immortale et incorruptibile per resurrectionem carnis recipiant, quod nunc per mortem carnis corruptibile deponunt. Et haec quidem de differentia narrationis nostrae, ut coepimus, recurramus.
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ suũ &e matrẽ suam: & ad herebit
uxori suȩ: Magna res: p̃fert pͥncipio
finem. Dater & mater pͥncipium ẽ.
unde uenit: uxor finis ẽ. ubi dilectio
requiescit. Ibi dilectionẽ oꝑata ẽ sola
conditio: hic electionẽ sine conditio¬
ne fecit sola cdilectio. Diligit itaq hõ
patrẽ suũ & matrẽ suã. quia de ipsi
semel uitã accepit: s plus uxorẽ suam
diligit. quia cũ ipsa semꝑ iuiuere elegit.
Diuinũ ꝓrsus sacramentũ & ꝓfundum
nust̾ium: pulchrumq & ãmirandum
huinane conditionis exẽplum. Habemꝰ
pͥncipiũ nr̃m unde accepimꝰ ut simꝰ: ha¬
bemus & finẽ nr̃m. sine quo beati eẽ ñ

Expanded text:
patrem suum et matrem suam, et adhaerebit patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae? Magna res. Praefert principio finem. Pater et mater principium est, unde venit; uxor finis est, ubi dilectio requiescit. Ibi dilectionem operata est sola conditio; hic electionem sine conditione facit sola dilectio. Diligit itaque homo patrem suum et matrem suam, et de ipsis semel vitam accepit; sed plus uxorem suam diligit; quia cum ipsa semper vivere elegit divinum prorsus sacramentum et profundum mysterium, pulchrumque et admirandum humanae conditionis exemplum. Habemus principium nostrum unde accepimus ut simus; habemus et finem nostrum sin
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ: Scđin quid gͦ reliuquet homo
patrẽ suũ & matrẽ suam. & adherebit
uxori suȩ. nͥ scđin illam singularẽ socie¬
tatẽ. inquauterq semet ipsũ debet al¬
teri. inqua homno affectum patris &
matris ñquidem deponit. ut affectũ
uxoris solum eligat. s post ponit affec¬
tum patris & matris. ut affectũ uxoris
illi p̃ferat: ut eum ñ solum s singula.¬
rem habeat: Nongͥ de cõmixtione
carnis. s de affectu cordis. & uinculoso¬
cialis dilectionis dictumẽ adherebit
uxori. suȩ: ut ꝑ id qͦd dicitur adherebit
uxori sue. sacram̃tum coniugii qͦs in
sp̃uẽ intelligas: ꝑ io uͦ qͦd subditur &
erunt duo in carne una: officiũ conui¬
gii. qͦd incarne ẽ. ñ pactum federis con-¬
ingalis agnoscas. Relinquet gͦ homo
patrẽ suũ &e matrẽ suã & adherebit
uxori sue: & erunt duo incarne una.
Eoce hic ẽ conuigiũ adherebit uxori
sue: hic ẽ conugii officiũ. erunt duo
incarne una. Quare gͦ relinquet hõ

Expanded text:
suae? Secundum quid ergo relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, nisi secundum illam singularem societatem in qua semetipsum debet alteri? in qua homo affectum patris et matris non quidem deponit, ut affectum uxoris solum eligat; sed postponit affectum patris et matris, ut affectum uxoris illi praeferat; ut eum non solum sed singularem haberet? Non igitur de commistione carnis, sed de affectu cordis et vinculo socialis dilectionis dictum est: adhaerebit uxori suae. Ut per hoc quod dicitur: adhaerebit uxori suae, sacramentum conjugii quod in spiritu est intelligas. Per id vero quod subditur: et erunt duo in carne una, officium conjugii quod in carne est non pactum foederis conjugalis agnoscas. Relinquet ergo homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Ecce hic est conjugium, adhaerebit uxori suae; et hic est conjugii officium, erunt duo in carne una. Quare ergo relinquet homo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ patribus nr̃is: abiahã & seminieiꝰ in scła
Misericors in ꝓmittendo. uerax in exhib.¬
do. quia sine debito ꝓmisit. & sine dolo ei¬
hibuit. Sic̃ locutus ẽ patribꝰ nr̃is. abraha
& seminieius in secula. Incipit ꝓlog̾¬

Expanded text:
est patribus nostris, Abraham et semini ejus in saecula. est patribus nostris, Abraham et semini ejus in saecula. Misericors in promittendo, verax in exhibend, quia sine debito promisit, et sine dolo exhibuit. Sicut locutus est patribus nostris, Abraham et semini ejus in saecula.
Abbreviated transcription (Latin):
& postea eosdem humiliatos grãm pͥorẽ
restaurans exaltat dequo etiam illud est
qͦd sequitur. Esurientes impleuit bo¬
nis. & diuites dimisitinanes. Efurieu-¬
tes uocat eos quise uero bono indigere
cognoscunt. Diuites intelligiuult eos
qni suꝑbi sunt & elati. & se p̃aliis indo¬
nis gr̃arum abundare existimant. Eigo
sicut hummiles modica dese sentiendoma
iorem gr̃am merentur acciꝑe. ita suꝑbi
& elati dese p̃sumendo etiam ea quȩ acce¬
ꝑunt amictunt. Suscepit isrł puerum
suum. Suscepit sic̃ medicuis egrum isrł
puerum suum. ppłm uidelicet suũ isi ł
puerũ id ẽ humilem & innocentẽ susce-¬
pit ut sanaret infirmum. ut redimeret
captiuum. ut iustificaret impium. ut
saluaret iustum. Suscepit isrł̃ ñ quẽ
inuenit isił. s ut faceret isrł. Suscepit
isrł puerũ suũ. recordatus miscdiȩ fue.
Quam olim ꝓmniserat s diu distulerat.¬
& tandẽ iam tunc ex hibebat. Sic̃ locutꝰ

Expanded text:
 postea eosdem humiliatos, gratiam priorem  postea eosdem humiliatos, gratiam priorem restaurans, exaltat. De quo autem illud est quod sequitur, Esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes ? Esurientes vocat eos qui se vero bono indigere cognoscunt: divites intelligere vult qui superbi sunt, et se prae aliis in donis gratiarum abundare existimant. Ergo sicut humjorem gratiam merentur accipere, ita superbi et elati, de se praesumendo, etiam ea quae acceperunt amittunt. Suscepit Israel puerum suum. Suscepit sicut medicus aegrum, Israel puerum suum, populum videlicet suum: Israel puerum, id est humilem et innocentem suscepit, ut sanaret infirmum, ut redimeret captivum, ut justificaret impium, ut salvaret justum. Suscepit Israel, quem non invenit Israel, sed ut faceret Israel. Suscepit Israel puerum suum. Recordatus misericordiae suae. Quae olim promiserat, sed diu distulerat, tandem exhibebat. Sicut locutus
Abbreviated transcription (Latin):
bona uidebantur deserunt. quasi alibro
uitȩ deleti iudicantur. Qui gͦ sic alibro
uite delentur. ut rursum ineoũ mere¬
antur ascribi. & si ad tempus uł sed̃m
gͦ creatura rationalis iangłis & homi¬
nibus ad titulum cȩlestis patriȩ & here¬
ditatis suꝑne in libro uitȩ ꝑconditionẽ
asscripta fuerat. s ꝑelationẽqua se in
utraq suo conditori ꝑuerse cõparare uo¬
luit abiecta ẽ & honore suopͥuata. iam
tunc quidem am̃te cordis sui suꝑbos dis¬
ꝑsit. quando eos qui contra se tumuert̃
ab int̾na stabilitate ꝓiciens foris ꝑdesi¬
deria t̾rena fluctuare ꝑmisit. Disꝑsit su¬
ꝑbos m̃te cordissui. Deposuit potentes
de sede & exaltauit humiles. Priꝰ agł̃m
de celo. & hominẽ de paradiso suꝑbien¬
tem ꝓiecit. & postea hominẽ ꝑ peniten¬
tiam humiliatũ ad pͥstinam głam repa-¬
rauit. S & cotidie suꝑbos quosq subtra¬
hendo grãm suam deponit & humiliat.¬

Expanded text:
bona videbantur, deserunt, quasi a libro bona videbantur, deserunt, quasi a libro vitae deleri judicantur. Qui ergo sic a libro vitae delentur, ut rursum in eo non mereantur ascribi, etsi ad tempus vel secunergo creatura rationalis in angelis et hominibus ad titulum coelestis patriae et haereditatis supernae in libro vitae per conditionem ascripta fuerat, sed per elationem qua se in utraque suo Conditori perverse comparare voluit, abjecta est et honore suo privata: jam tunc quidem a mente cordis sui superbos dispersit, quando eos, qui circa se tumuerunt, ab interna stabilitate projiciens, foris per desideria terrena fluctuare permisit. Dispersit superbos mente cordis sui: Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles. Prius angelum de coelo, et hominem de paradiso superbientem projecit: et postea hominem per poenitentiam humiliatum ad gloriam reparavit. Sed et quotidie superbos quosque, subtrahendo gratiam suam, deponit et humiliat: et
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendum tam̃ ẽ quia tribus modis in libro
uitȩ aliquis scribi ꝑhibetur. Scd̾m pre¬
scientiam. scđm causam. & scđm oꝑatio¬
nem. Scdm p̾scientiam scͥpti st̃ in libro
uitȩ qui p̃destinati sunt ad uitam. qui
ñdelentur unquã. quia ex his quipre¬
usi sunt ad salutem nemo ꝑire sinittir.
licet ad tempiis quasi ꝑiturus auia ueri¬
tatis errare ꝑmictatur. Sedin causam
scͥpti sunt in libro uite qui ad tempus
iniusticia ambulant. & tales aliquan¬
do sunt qui digni saluatione exist̾ent.
sitales usq infinem ꝑmanerent. Isti
aut̃ delentur cũ iusticiam ceptã deser̃t.
& auia ueritatis ꝑ qmͣ incedere ceꝑant.
ad errores declinando recedunt. Scdm
oꝑationẽ aut potius scđm humanã exi¬
stimationẽ seͥptidicuntur in libronitȩ.
quoꝵ oꝑa scđm humanũ iudiciũ talia
apparent ꝓpt̾ quȩ digniuideant᷑ scribi
in libro uitȩ. Qui rursum cũ eaquȩ agẽ

Expanded text:
Sciendum est quod tribus modis in libro Sciendum est quod tribus modis in libro vitae aliquis scribi perhibetur, secundum praescientiam, secundum causam et secundum operationem. Secundum praescientiam scripti sunt in libro vitae, qui praedestinati sunt ad vitam, qui non delentur unquam, quia ex his, qui praevisi sunt ad salutem, nemo perire sinetur, licet ad tempus quasi periturus a via veritatis errare permittatur. Secundum causam scripti sunt in libro vitae, qui ad tempus in justitia ambulant: et tales aliquando sunt, qui digni salvatione existerent, si tales usque in finem permanerent. Isti autem delentur, cum justitiam coeptam deserunt et a via veritatis, per quam incedere coeperant, ad errores declinando, recedunt. Secundum operationem, aut potius secundum humanam existimationem, scripti dicuntur in libro vitae, quorum opera secundum humanum judicium talia apparent, propter quae digni videantur scribi in libro vitae: qui rursum eam ea, quae agere
Abbreviated transcription (Latin):
mauit. Oaltitudo diuitiarum sapientiȩ
& scientiȩ dĩquam in conp̃hensibilia sunt
iudicia euis. & inuestigabiles ue eiꝰ. Hoc
gͦ donsiderare possumus ineo qͦd dictum ẽ
mente cordis sui. Et si adaliam adhuc ex¬
positionem idem accõmodare uelimus. exit
ñ contẽpuenda sententia. Meus & enim
cordis dĩ ẽ uiuax illa & ꝑmanens disposi¬
tio internȩ occulteq p̃destinationis. Ipse ẽ
liber uite in quo scripta sunt nomina eoꝵ
qui salui frunt & scripti inuita mierłm.
Idem gͦ mens ẽ quod liber. & quasiinlibro
ꝑmansurũ scribitur qͦd inmente ꝑmemo¬
riami retentum ñ deletir. Quod itaq in
hoc loco dictum ẽ disꝑsit suꝑbos mte cordis
sui. hoc idem psalmista aliis uerbis exp̃s¬
sit dicens. deleantur de libro iuuentium.
S quia p̾scientia p̃destinationis diuine ñ
mutatur. & inde deleri ueldisꝑgi nonẽ ibi
ẽẽ desinere.s nunquam fuisse. recte ad iun¬
rit diens. &e cum iustis ñ seribuntur Ser

Expanded text:
mavit. O altitudo divitiarum sapientiae mavit. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Hoc ergo considerare possumus in eo quod dictum est: Mente cordis sui. Et si aliam adhuc expositionem accommodare velimus, erit non contemnenda sententia. Mens etenim cordis Dei est vivax illa, et permanens dispositio internae occultaeque praedestinationis. Ipse est liber vitae, in quo scripta sunt nomina eorum qui salvi fiunt er, et quasi in libro permansurum scribitur, quod in mente per memoriam retentum non deletur. Quod itaque in hoc loco dictum est: Dispersit superbos mente cordis sui, hoc idem Psalmista aliis verbis expressit, dicens: Deleantur de libro viventium . Sed quia praescientia praedestinationis divinae non mutatur, et inde deleri vel dispergi non est ibi esse desinere, sed nunquam fuisse, recte adjunxit, dicens: Et cum justis non scribantur .
Abbreviated transcription (Latin):
lem confessionẽ inconsortiũ regni atq
infiliorũ adoptionẽ assũpsit. Uel scđm
suꝑiorẽ expositionẽ potentes de sede de¬
posuit. quia malignos sp̃c acordibus ho¬
ininũ eiecit. & humiles exaltauit. ipsos
uidelicet homines quos priꝰ ꝓpt̃ suꝑbiã
ab iecerat. humiliatos reparauit. Ergi
fecit potentiã inbrachio suo. disꝑsit suꝑ¬
bos mente cordis sui. Deposuit potentes
de sede & exaltauit humiles.S uideo
adhiic aliquid ẽẽ quod adicere possimisꝰ
his quȩ de suꝑborum disꝑsione dicta st̃.
Nam quod ait mente cordis sui. si scđm
priorẽ sententiam exponamꝰ liquet qͥa
alto & inuestigabili consilio dĩ factum
ẽ ut iudei qui primũ electi fuerunt pꝰ-¬
modum reprobarent᷑. & gentiles qui priꝰ
erant reꝓbi. postea assumerent᷑. Hoc itaq¬
ꝓfundo & inscrutabili consilio factũ ẽ.
ut om̃ia sub peccato concluderet ds̃ ut oĩ¬
um miseieret᷑. &ideo apłs inconsidera¬
tione huiꝰ ꝓfunditatis obstupescens excla-¬

Expanded text:
sionem in consortium regni atque in filiorum adoptionem assumpsit. Vel secundum superiorem expositionem, potentes de sede deposuit; quia malignos spiritus a cordibus hominum ejecit, et humiles exaltavit, ipsos videlicet homines, quos prius propter superbiam abjecerat, humiliatos reparavit. Ergo fecit potentiam in brachio suo, dispersit superbos mente cordis sui; deposuit potentes de adhuc aliquid esse, quod adjicere possimus his quae de superborum dispersione dicta sunt. Nam quod ait: Mente cordis sui, si secundum priorem sententiam exponamus, liquet quod alto et investigabili consilio Dei factum est, ut Judaei qui primum electi fuerunt postmodum reprobarentur, et gentiles qui prius erant reprobi postea assumerentur. Hoc ita profundo et inscrutabili consilio factum est, ut omnia sub peccato concluderet Deus et omnium misereretur. Et ideo Apostolus in consideratione hujus profunditatis obstupescens excla
Abbreviated transcription (Latin):
mã. Unde & illi sp̃c qui pͥmũ conditist̃
ut uisua puritate ꝑsist̾ent. neq misce¬
rentur corporibus. sp̃c dicipossunt a¬
nime ñ possunt. quia naturã sp̃ualem
habent. s ammationẽ corporalẽ non
habent. Brutorũ aut̃ animaliũ sp̃c.
quia ẽentialit corpiis sunt. &e extra
uiuficationẽ corpoream ẽẽ. ñ habes

Expanded text:
ma. Unde et illi spiritus, qui primum conditi sunt, ma. Unde et illi spiritus, qui primum conditi sunt, ut in sua puritate persisterent, neque miscerentur corporibus, spiritus dici possunt, animae non possunt; quia naturam spiritualem habent, animationem corporalem non habent. Brutorum autem animalium spiritus, quia essentialiter corpus sunt, et extra vivificationem corpoream esse non hab
Abbreviated transcription (Latin):
turalem conceptum cȩterorũ anima¬
lium seminib aduiuificationẽ infir¬
miꝰ eẽ credatur & munus efficax. qmͣ
nulliꝰ ponderis sit manifestum ẽ. cũ
uideamus fere omña bruta animalia
uigore sentiendi longe hominẽ pre-¬
cedere. immo ex hoc ipso uerisimilius
ꝓbetur humanũ sem̃ non uͥ ex anima
rationali ui urificari & sensum ꝑciꝑe.
quia ꝓfecto iustum erat ut brutis ani¬
malib quib nichil dandum erat intel¬
lectu aliquid am plius daretur insen¬
su. & econtrario tanto maior necessitasͤ
homini indiceretur exercende ratiõis
quanto maiorẽ insensib corporeis de-¬
fectum pateretur. S & illud qͦd in sa-¬
cra scriptura aliquotiens cirea unam
& eandem ꝑsonam designandã sp̃m
& animã geminata uocabula inueni¬
mus ñ ꝓpt̾ diu̾sas eẽntias significandas
factum ẽ. si ꝓpter eiꝰdem eẽntie diu̾sã
ꝓprietatem. Nam unus & idem sp̃c &
ad seipsum sp̃c dicitur. & ad corpus ani-¬

Expanded text:
turalem conceptum caeterorum animaturalem conceptum caeterorum animalium seminibus ad vivificationem infirmius esse credatur, et minus efficax quam nullius ponderis sit manifestum est, cum videamus fere omnia bruta animalia vigore sentiendi hominem praecedere; imo ex hoc ipso verisimilius probetur, semen nonnisi ex anima rationali vivificari, et sensum percipere; quia perfecto justum erat ut brutis animalibus, quibus nihil dandum erat in intellectu, aliquid amplius daretur in sensu, et econtrario, tanto major necessitas homini indiceretur exercendae rationis, quanto majorem in sensibus corporeis defectum pateretur. Sed et illud quod in sacra Scriptura aliquoties circa unam et eamdem personam designandam spiritum et animam vocabula invenimus: non propter diversas essentias significandas factum est, sed propter ejusdem essentiae diversam proprietatem. Nam unus, et idem spiritus ad seipsum spiritus dicitur, et ad corpus ani
Abbreviated transcription (Latin):
onalem ꝑconscientiã malã. S fides
catholica eius modi assertionẽ ñ reci¬
pit. s unã eandemq animã ẽẽ uerissi¬
me testatur que in homine ce corpori
uitã p̃bet ꝑsensum & insemet ipsaui-¬
uit ꝑ intellectum. Neq si huinano
corpori rationalis anima ante forma¬
tionẽ ñdatur licet moueatur &ecres¬
cat priꝰquã humanã formã accipiat.
iccirco necesse ẽ ut hoc ꝑ animã aliqm
fieri dicamus cũ manifeste uideamus
uirgulta & herbas sine anima moue¬
ri &e incrementũ habere. nͥ forte ipsam
uegetationẽ & motum naturalẽ ani¬
mã quis appellare uelit.S hec uis li¬
cet scđm aliquid anima dici possit
sensualis. tam̃ & quȩ animal faciat . nul¬
lomodo dicenda ẽ. Ridiculũ enĩ & p̃t̃
rationẽ om̃ino ẽ. ut humanũ corpus
sine anima rationali bestiam nascidi-¬
camus &e ñ potiꝰ nec uiuere nec nasci
si anima rationali uiuificatũ ñ fuerit.
Nam illud quod dicunt indignum
eẽ. ut semen humanũ etiam scđm ua¬

Expanded text:
 conscientiam malam. Sed fides catholica ejusmodi assertionem non recipit, sed unam eamdemque animam esse verissime testatur, quae in homine et corporis vitam praebet per sensum, et in semetipsa vivit per intellectum. Neque si humano corporis rationalis anima ante formationem non datur, licet moveatur, et crescat priusquam formam humanam accipiat, idcirco necesse est ut hoc per animam aliquam fieri dicamus, cum manifeste videamus virgulta, et herbas sine anima moveri, et incrementum habere. Nisi forte ipsam vegetationem et motum naturalem, animam quis appellare velit. Sed haec vis licet secundum aliquid anima dici possit, sensualis tamen et quae animas aciat, nullo modo dicenda est. Ridiculum enim, et praeter rationem omnino est, ut humanum corpus sine anima rationali bestiam nasci dicamus, et non potius nec vivere, nec nasci si anima rationali vivificatum non fuerit. Nam illud quod dicunt indignum esse, ut semen humanum secundum na
Abbreviated transcription (Latin):
lequid de manuur̃a. & dixistis. Qnãq̃
causam: Quia dñs testificattis ẽ. int̾ te i
uxorem pub̾tatis tuȩ. qmͣ tu desperisti
& hȩc particeps tua &e uxor federis tu
Nonne unus fecit: & residuũ sp̃c enisi¬

Expanded text:
bile quid de manu uestra. et dixistis: quam ob causam? quia dominus testificatus est inter te et uxorem pubertatis tuae, quam tu despexisti: et haec particeps tua et uxor foederis tui. nonne unus fecit, et residuum spiri
Abbreviated transcription (Latin):
& excła: sed manus sacramentũ erunt
duo incorde uno. indilectione una. in
deo & anima. Ponsatis fortassis tibi
factumẽ. ut ostenderetur qͦd coningiũ
ñ sacrat unio carnis s cordis: neexcel¬
lere putes minist̾ium officii. suꝑ sc̃itatẽ
sacram̃ti. Instas ut consensus carnis sc̃i¬
tas sit comugalis: nec preter pactum
coitus uinculum matrimonii ratunq̃
concedis. Quia manifeste dixit erum
incarne una : & ñ manifeste dixit ens
duo in sp̃u uno. Quid si tͥ manifeste d
monstrẽ in sp̃nuno: Priꝰ manifestea
tum in carne una: postea manifeste.
tum in sp̃i uno: quia quod carnale ẽp
ẽ. deinde qͦd sp̃uale ẽ. ꝑpatrem carus
priꝰ dictum incarne una: ꝑ doc̾torẽ fr̃¬

Expanded text:
clesia; sed majus sacramentum, Erunt duo in corde uno, in dilectione una, in Deo et anima. Non satis fortassis ibi factum est ut ostenderetur quod conjugium non fuerat unio carnis, sed cordis, ne excellere putes ministerium officii super sanctitatem sacramenti. Instas ut consensus carnis sanctitas sit conjugalis, nec praeter pactum coitus, vinculum matrimonii ratum esse concedis, quia manifeste dixit: Erunt duo in carne una; et non manifeste dixit: Erunt duo in spiritu uno. Prius manifeste do in spiritu uno. Prius manifeste dictum, in carne una, postea manifeste dictum, in spiritu uno, quia: Quod carnale est, prius est, deinde quod spirituale est . Per patrem carnalem prius dictum in carne una; per doctorem
Abbreviated transcription (Latin):
pari etiã necesse ẽ debito teneat᷑. Qđ̃
debitũ ni hoc quoq consensi duppli¬
citer sicut in pͥori cõmemoraui exhi¬
bendum ẽ: ut uidelicet ut̃q se alteri
conseruet: & neuter alteri se neget.
Hoc ẽ sui corporis potestatẽ ad hoc opꝰ
nec alii p̃beat: nec illi contradicat. De
illo debito quose & uir mulieri. de mu¬
lier uiro debet conseruare: ait apłs.
Quȩ sub uiro ẽ mulier uiuente utro
alligata ẽ legi: si aut̃ fuerit mortuus
uir eiꝰ. liberata ẽ alege iuri. Igitur ui¬
uente uiro uocabitur adultera: si fue¬
rit cum alio uiro. De illo aut̃ debito
quo se & uir mulieri & mulier uiro
debet ñ negare: item dicit. Mulier
sui corporis potestatẽ ñ habet s uir: si¬
militer aut̃ uir si corporis potestatẽ
ũ habet. s mulier. S huiꝰ debiti neces

Expanded text:
pari etiam necesse est debito teneatur. Quod pari etiam necesse est debito teneatur. Quod debitum in hoc quoque consensu dupliciter sicut in priori commemoravi exhibendum est, ut videlicet uterque se alteri conservet, et neuter alteri se neget. Hoc est ut sui corporis potestatem ad hoc opus nec alii praebeat, nec illi contradicat. De illo debito quo se et vir mulieri et mulier viro debet conservare, ait Apostolus: Quae sub viro est mulier, vivente virtuus vir ejus, liberata est a lege viri . Igitur vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro. De illo autem debito quo se et vir mulieri, et mulier viro debet non negare, idem dicit: Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir; similiter autem vir sui corporis potestatem non habet, sed mul
Abbreviated transcription (Latin):
sus conugalis. & ꝓpositum uirginitatis.
Quid enim ẽ coniugiũ. nͥ legitima societas
int̃ uirũ & feminã: inqua uidelicet socie¬
tate ex pari consensu uterq semet ipsum
debet alteri: Debitum aut̃ hoc duobus
modis consideratur: ut scilicet & se illi
conseruet. & se illi ñ neget. Conseruet ui¬
delicet ne post talem consensum ad alie¬
nam societatẽ transeat: ñ neget ut ab ea
quȩ ad inuicem ẽ. cominuni societate se
ñ disiungat. Spontaneus gͦ consensus
int̃ uirũ acfeminã legitime factus. quo
uterq alteri debitorẽ sui sespondet. iste
ẽ qui coniugium facit: & coniugiũ ẽ ipsa
societas tali consensu federata. quȩ altero
iuuente alterum adebito ñ absoluit. Est
adhuc alius consensus. scilicet carnalis cõ¬
mercii. ad inuicẽ exigendi atq reddendi.
similemint̃ uirum & inulierẽ pactionẽ
constituens: conmes &e ñ effector coniugii:
officium & ñ uinculũ: qui & ipse tñ
cum pari ab utroq uoto suscipitur.

Expanded text:
positum virginitatis. Quid enim est conjugium nisi legitima societas inter virum et feminam; in qua videlicet societate ex pari consensu uterque semetipsum debet alteri? Debitum autem hoc duobus modis consideratur, ut scilicet et se illi conservet, et se illi non neget. Conservet videlicet ne post talem consensum ad alienam societatem transeat. Non neget ut ab ea quae ad invicem est communi societate se non disjungat. Spontaneus ergo consensus inter virum ac feminam legitime factus, quod uterque alteri debitorem sui se spondet; iste est qui conjugium facit. Et conjugium est ipsa societas tali consensu foederata quae altero vivente alterum a debito non absolvit. Est adhuc alius consensus, scilicet carnalis commercii ad invicem exigendi atque reddendi, similem inter virum et mulierem pactionem constituens: comes et non effector conjugii, officium et non vinculum, qui et ipse tamen cum pari ab utroque voto suscipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
illa conuigiũ uerũ eẽ dixerit. & p̃cipi¬
entideo & homini consentienti dõcon¬
trariꝰ eẽ ñdubitetur.  talit̾ fortassis
supͣdicte assertioni nr̃e tͥopponendum
uideatur. Hoc ẽ gͥ totum qͦd ad portas. qͥa
ds̃ pͥmo homini mulierẽ inadiutorium
fecisse legitur: & qͥa soc iata muliere cũ
uiro. utrisq ut crescerent & multipli¬
carent᷑. t̾ramq replerent p̃cepisse memo¬
ratur: postremo qͥa auiro interuirũ et
mulierẽ carnis cõmixtio futura ꝓpħatur.
iccirco nullatenus uerũ coniugiũ eẽ pos¬
sit. ubiqͥdem consensus carnalis cõmix¬
tionis ñ fuerit. Sicgͦ tibi uidetur Primũ
itaq nunc conueniat int̃ nos. ut mͥrespõ¬
deas. si aut ꝓpt̾ hoc duo incarne una socia¬
ti sunt. quia decarne una factisunt: aut¬
una sociandi fuerunt. Sic enim dicitur.
Hoc nunc os ex ossibus meis. & caro de
carne mea: ꝓpt̾ hoc relinquet homo
patiẽ suum & matrẽ suã. & ad herebit¬

Expanded text:
illa conjugium verum esse dixerit et praecipiilla conjugium verum esse dixerit et praecipienti Deo et homini consentienti Deo, contrarius esse non dubitetur. Et taliter fortassis supradictae assertioni nostrae tibi opponendum videbatur. Hoc igitur totum quod apportas quod Deus primo homini mulierem in adjutorium fecisse legitur; et quia sociata muliere cum viro utrisque ut crescerent et multiplicarentur, terramque replerent praecepisse memoratur; postremo quia a viro inter virum et mulierem carnis commistio futura prophetatur, idcirco nullatenus verum conjugium esse possit ubi quidem consensus carnalis commistionis non fuerit. Si quidem tibi videtur. Primum itaque nunc conveniat inter nos ut mihi respondeas an aut propter hoc, duo in carne una sociati sunt; et de carne una facti sunt, quuna sociandi fuerunt. Sic enim dicitur: Hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; propter hoc derelinquet homo patre
Abbreviated transcription (Latin):
causã declarare uolens. utrosq suȩ bene¬
dictionis gr̃a quodã modo prius ipse ad ge¬
nerandi potentiã fecundans. crescite ait
ae multiplicamini & replete t̾ram: simul
id dequo p̃ceptũ acceꝑant. Ex eogͥ officio.
qͥd coniunctis ce sociatis ambobus. ex p̃cep¬
toauctoris sui iniungitur. plane & indubi¬
tanter societatis ipsius causa demonstrat᷑:
quia om̃ino absurdũ erat. ut cũ formã ui¬
uendi & minist̾ium agendi. societatis p̃¬
scriberet: ñ id p̃cipue ꝓpter qͦd eos sociari
uoluerat. de reliquo exequendum man-¬
daret. Hincẽ quod ipse adam ad quẽ usĩ
mulier facta fuisset agnoscens: hoc inqͥt
Os ex ossib meis. & caro decarne mea ẽ.
pt᷑ hoc relinquet homo patrẽ suũ &e ma¬
dr suam. & adherebit uxori sue: & ert̃
duo incarne una. Ecce cõmixtio carnis.
umatrimonio pͥmoꝵ parentũ tam ma¬
nifeste.& ipsis exequenda inducitur.
& ab ipsis futura ꝓpħatur: ut qui sine

Expanded text:
causam declarare volens, utrosque suae benecausam declarare volens, utrosque suae benedictionis gratia quodammodo prius ipse ad generandi potentiam fecundans, Crescite, ait, et multiplicamini et replete terram ; simulid de quo praeceptum acceperant. Ex eo igitur officio quod conjunctis et sociatis ambobus ex praecepto auctoris sui injungitur, plane et indubitanter societatis ipsius causa demonstratur; quia omnino absurdum erat, ut cum formam vivendi et ministerium agendi societatis praescriberet, non id praecipue propter quod eos sociari voluerat, de reliquo exsequendum mandaret. Hinc est quod ipse Adam ad quem usum mulier facta erat agnoscens: Hoc, inquit, os ex ossibus meis, et caro de carne mea est. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Ecce commistio carnis in matrimonio primorum parentum, tam manifeste et ipsis exsequenda indicitur et ab ipsis futura prophetatur, ut qui sine
Abbreviated transcription (Latin):
& quanta bona coniugio relinquantr.
imino potiꝰ excepto carnis cõmertio.
qualia &e quanta mala. hoc ẽ qualis ser¬
uitus. & quantus dolor aconiugio ex¬
cludantur. S dicis mͥiterum. Prim
ac pͥncipalem causã coniugii fuisse
ꝓpagationẽ filiorũ. quȩ quidem sine
carnis cõmixtione futura ñ erat. ex
hoc manifeste intelligitur: qͦd in pͥ¬
cipiods̃ cũ hominẽ delimo t̾rȩ plas¬
masset. postea ei mulierẽ in ad uitos
fecisse ꝑhibetur. Non in aliud ꝓfecto adiu¬
torium. quã ut ipsa inulier ad future sobo¬
uis ꝓpagationẽ. uiro fieret seminandi coo-¬
ꝑatrix. seminis conceptrix. formandilocꝰ
& edendi genitrix. Nongͥ obaliud muli¬
er uiro ẽ sociata: quã ut ꝑ eã &e cũ ea sem̃
suũ inposteritatis originẽ uir ipse coitu
carnali transfundens. sub̃am cariris m-¬
nistraret nascituris ex carne. Nam id ip¬
sim exeoquoq cõꝓbatur. qͦd ds̃ postquã
mulierẽ uiro sociauerat. eiusdẽ societatis

Expanded text:
et quanta bona conjugio relinquantur; et quanta bona conjugio relinquantur; imo potius excepto carnis commercio qualia et quanta mala, hoc est, qualis servitus et quantus dolor a conjugio excludantur. Sed dicis mihi iterum: Primam et principalem causam conjugii fuisse propagationem filiorum, quae quod sine carnis commistione futura non erat, ex hoc manifeste ostenditur, quod in principio Deus cum hominem de limo terrae plasmasset, postea ei mulierem in adjutorium fecisse perhibetur. Non in aliud profecto adjutorium quam ut ipsa mulier ad futurae sobolis propagationem viro fieret seminandi cooperatrix, seminis conceptrix, formandi locus, et edendi genitrix. Non igitur ad aliud mulier viro est sociata, quam ut per eam et cum ea semen suum in posteritatis originem vir ipse coitu carnali transfundens, substantiam carnis ministraret nascituris ex carne. Nam id ipsum ex eo quoque comprobatur quod Deus postquam mulierem viro sociaverat, ejusdem societatis
Abbreviated transcription (Latin):
passionis. in om̃i uirtute consolationis
& fide deuotionis. hoc uterq sit alteriqͥ
ipse ẽsibi. Ut quisq alterũ quasi unn
seoũ factum atrendat. tam inbonis qũ
inmalis om̃ibus: sicut consolationisse¬
cium ac participẽ. ita & tribulationis.
sufferentiȩ indiuisũ exhibeat: postre¬
moquantũ foris ad necessitatẽ corpons
attinet. quasi ꝓpͥam carnẽ fouendũ exi¬
piat: quãtũ uero spectat. ad amorẽ cor¬
dis intrinsecus. quasi animũ suũ in pace
& tranquillitate. quantũ in se ẽ. sine ꝑͦ.¬
batione custodiat. Sic enĩ fit inscẽ socr¬
tatis pace &e communicatione qͥ escente
utdum uterq ñ sibi iuuit s alteri. felicd
atq beatius uterq uiuat sibi. Hȩc sunc
bona coniugii. & felicitas castam socies¬
tem amantiũ: quȩ bona uidere ñ posti
hi qui inconiugio nil p̃ter male dulcẽ
carnis uoluptatẽ exquirunt. Ecce ii¬
des excepto carnis cõmertio. qualiatũ

Expanded text:
passionis, in omni virtute consolationis, passionis, in omni virtute consolationis, et fide devotionis, hoc uterque sit alteri quod ipse sibi, ut quisque alterum quasi unum secum factum attendat, tam in bonis quam in malis omnibus, sicut consolationis socium ac participem, ita et tribulationis et sufferentiae indivisum exhibeat. Postremo quantum foris ad necessitatem corporis attinet, quasi propriam carnem fovendam excipiat, quantum vero spectat ad amorem cordis intrinsecus, quasi animum suum in pace et tranquillitate quantum in se est sine perturbatione custodiat. Sic enim sit in sanctae societatis pace et communicatione quiescentibus, ut dum uterque non sibi vivit sed alteri, felicius atque beatius uterque vivat sibi. Haec sunt bona conjugii et felicitas castam societatem amantium, quae bona videre non possunt ii qui in conjugio nil praeter male dulcem carnis voluptatem exquirunt. Ecce vides excepto carnis commercio qualia tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cluditur:. qͦmͦ gͦ coniugati ad inuicẽ
debitores sui efficiunt᷑ : Ad quid de¬
inceps se sibi conseruare debent aut
inquo ñ negare: si hec demedio causa
tollatur: Nonuidet᷑ hoc excepto.
quare aut uir mulieri. aut mulier
uiro sociaridebeat: aut quare socia¬
ti parit̃ tali ad inuicẽ debito. quale
conuigiũ habere noscitur. dicantur
alligati. Hoc tibi fortasse uidebitur
carin& caruẽ solain consideranti Ni¬
chil gͦ aliud inconiugio inuenire po¬
tiusti: ut coniugalẽ societatẽ obid so¬
lũmodo scĩficatam & in eo scãm esse
confirmes: Nonne multomagis ẽ si
duo fiant unũ mente.qmͣ si carne unũ
fierent: Si participẽ facit alteralter̃
carnis sue & scm eẽ potest: participẽ
facit alter alterũ anime suȩ. & scĩ ñẽ:
indõ & anima. Ecce duo. pacto seuolun¬
tariȩ sponsionis astringunt: ut abhinc
& deincep̃s semꝑ inom̃i sinceritate di¬
lectionis. in om̃i cura sollicitudinis. in
om̃i affectu pietatis. in om̃i studio com¬

Expanded text:
lorietur. Quomodo ergo conjugati ad invicem debitores sui efficiuntur? Ad quid deinceps se sibi conservare debent; aut in quo non negare, si haec de medio causa tollatur? Non videtur hoc excepto quare aut vir mulieri, aut mulier viro sociari debeat. Aut quare societati pariter tali ad invicem debito quale conjugium habere noscitur, dicantur alligati. Hoc tibi fortasse videbitur carni, et carnem solam consideranti. Nihil ergo aliud in conjugio invenire potuisti ut conjugalem societatem ob id solummodo sancitam et in eo sanctam esse confirmes? Nonne multo magis est si duo fiant unum mente, quam si carne unum fierent? Si participem facit alter alterum carnis suae, et sanctum esse potest; participem facit alter alterum animae suae, et sin Deo et anima. Ecce quo pacto se voluntariae sponsioni astringunt, ut adhinc et deinceps semper in omni sinceritate dilectionis, in omni cura sollicitudinis, in omni affectu pietatis, in omni studio com
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo relicto patre suo & matre sua.
oligeret uxorisue unice & singularit᷑
indiuidua semꝑdilectione sociari. Huic
aut̃ societati ad cõmodũ futuri generis
multi plicandi. certi& rationabilis sa¬
cram̃ti causa. officium postea generandi
inumnxit: ñ quidem ut in eo comugiũ
consisteret. s ut ex eo conugiũ. & ꝑobe¬
dientiam ministerii in merito crescerae.
& ꝑ fec̃ditatẽ ꝓlis fructuosius apparerã.
Recte gͦ dicitur. relinquet homo patrẽ
suũ & matrẽ suam. & ad herebit uxori
suȩ. & erunt duo incarne una: ut in eo
qͦd adheret uxori suȩ. sacram̃tũ sit in¬
insibilis societatis. quȩ in sp̃u facienda
ẽ int̾dm̃ & antmã: in eo aut̃ quod duo
sunt incarne una. sacram̃tũ sit uisibił
participationis. quȩ incarne facta ẽ.¬

Expanded text:
ut relicto patre suo et matre sua, ut relicto patre suo et matre sua, eligeret uxori suae unice et singulariter individua semper dilectione sociari. Huic autem societati ad commodum futuri generis multiplicandi, certi et rationabilis sacramenti causa officium postea generandi injunxit; non quidem ut in eo conjugium consisteret, sed ut ex eo conjugium et per obedientiam ministerii in merito cresceret, et per fecunditatem prolis fructuosius appareret. Recte ergo dicitur: Relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, ut in eo quod adhaeret uxori suae sacramentum sit invisibilis societatis, quae in spiritu facienda est inter Deum et animam; in eo autem quod duo sunt in carne una, sacramentum sit invisibilis participationis quae in carne facta e
Abbreviated transcription (Latin):
Utrũq tam̃ magnũ. & dilectione dignũ
ẽ: & ab illo eẽ. & in illo beatum eẽ. Alit̃ gͦ
ds̃ ẽ illorũ. qui ab eo solũ modo ut eẽnt ac¬
ꝑunt: aliter uͦ illorũ. qui ñ solũ ut ab eo
ẽẽnt. s ut in eobeatiẽẽnt. eum mnp̃miũ
acceꝑunt. Illi qͦd ipsi sunt ab eo accepe¬
runt: isti ut beate sint. qͦd ipsi sunt.
qͦd ipse ẽ. ab eo accipiunt. Minus gͦ
diligendum ẽ qͦd siunus. & ampliꝰ qͦd
beati sumꝰ: quia in illo tantũ ẽ hoc qͦd
patrẽ suũ & matrẽ suã. & adherebit
uxori sue: ut uetera nouis suꝑ uemen-¬
tibus postponens apͥncipio ꝑdilectio¬
nẽ ueniat: & infine ꝑdilectionẽ requi¬
escat. Uides nunc quale & quantũ sacra¬
mentũ. p̃fert᷑ amor coniugalis: ut in hoc
discat anima rationalis. sui finis consor¬
tumn sine fine eligere: & indiuiduo illi
amoris nexu & singularis dilectionis pa-¬
rilitate adherere. Hȩc fuit pͥncipalis
causa coniugii: ppt̾ quam ds̃ insticuit.

Expanded text:
tamen magnum et dilectione dignum est, et ab illo esse, et in illo beatum esse. Aliter ergo Deus est illorum, qui ab eo solummodo ut essent acceperunt; aliter vero illorum qui ut non solum ab eo essent, sed ut in eo beati essent eum in praemium acceperunt. Illi quod ipsi sunt ab eo acceperunt; isti ut beate sint quod ipsi sunt, quod ipse est, ab eo accipiunt. Minus ergo diligendum est quod sumus et amplius quod beati sumus, quia in illo tantum est hoc quopatrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, ut vetera novis supervenientibus postponens, a principio per dilectionem veniat, et in fine per dilectionem requiescat. Vides nunc quale et quantum sacramentum praefert amor conjugalis, ut in hoc discat anima rationalis sui finis consortium sine fine eligere, et individuo illo amoris nexu et singularis dilectionis parilitate adhaerere. Haec fuit principalis causa conjugii, propter quod Deus instituit,
Abbreviated transcription (Latin):
tauit. fecit potentiam inbrachio suo.
disꝑsit suꝑbos mente cordis siri. Posiumͥ
etiam ñ in conuenit᷑ suꝑbos udeos int&.¬
ligere. qui gła bantur se eẽ degen̾e aba.¬
ham. & insua iusticia p̾suinebant. & ꝓpt̾¬
ea iusticiȩ dĩ non erant subiecti. Istos qͥ
suꝑbos facta potentia inbrachio suodi¬
ꝑsit ds̃ mente cordis sui. quia ꝑfilium
suũ incarne uenientẽ ex oꝑibus legis
neminẽ iustificari posse docuit. s ꝑfidẽ
que exdõ ẽ. iudeos aut̃ qui oꝑa legis cor¬
tra iusticiam dĩ defendere conati sunt .
humilem xp̃i aduentũ suꝑbȩ contẽpse¬
sit. Unde conuemient ad iungitur. depo¬
suit potentes de sede & exaltait humi¬
les. Potentes enim de sede deposuit. qͥa
iudeos qui filii regniuidebanttir abiet
&e humiles scilicet homines exaltauit.¬

Expanded text:
m in brachio suo: et dispersit superbos mente cordis sui. Possumus etiam non inconvenienter superbos Judaeos intelligere, qui gloriabantur se esse de genere Abraham, et in sua justitia praesumebant, et propterea justitiae Dei non erant subjecti. Istos ergo superbos facta potentia in brachio suo dispersit Deus mente cordis sui; quia per Filium suum in carne venientem ex operibus legis neminem justificari posse docuit, sed per fidem, quae ex Deo est. Judaeos autem, qui opera legis contra Dei justitiam defendere conati sunt, et humilem Christi adventum superbe contempsesit. Unde convenienter adjungitur: Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles. Potentes enim de sede deposuit; quia Judaeos, qui filii regni videbantur abjecit, et humiles, scilicet homines genti
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ificaretur. huiꝰ oꝑis consensus ñ p̃ces¬
sit. Nec tam̃ hoc officio cessante. uerita¬
tatem siue uirtutẽ coniugii quassari
credendumẽ: immo potiꝰ tanto uerius
& sanctius comugium eẽ quo in soloca¬
ritatis uineulo. & ñ in concupiscentia
carnis & libidinis ardore. federatum ẽ.
Quid enĩ : In concupiscentia carnis con-¬
iugium scm̃ eẽt: & in caritate ñ eẽt: Absit.
S multo uerius & ustius ibi scm̃
&e uerum dicit᷑ ubi nichil habet ca¬
stitas unde erubescat: s caritas ũn-¬

Expanded text:
ciretur, hujus operis consensus non praecessit. Nec tamen hoc officio cessante, veritatem sive virtutem conjugii cessare credendum est, imo potius tanto verius et sanctius conjugium esse, quod in solo charitatis vinculo, et non in concupiscentia carnis et libidinis ardore foederatum est. Quid enim? In concupiscentia carnis conjugium sanctum esset, et in charitate non esset? Absit! Sed multo verius et justius ibi sanctum et verum dicitur, ubi nihil habet castitas unde erubescat, sed charitas un
Abbreviated transcription (Latin):
lectionis ad eius głam singulariter ẽ
ordinatum. & ideo dixit magna nec
addidit qualia. quia cũ om̃ia deioꝑa
humanisensus capacitatẽ exuꝑent.
p̃cipue sacram̃tum redẽptionis& in¬
ineffabile ẽẽ constat. Nichil emi

Expanded text:
lectionis ad ejus gloriam singulariter est lectionis ad ejus gloriam singulariter est ordinatum. Et ideo dicit, magna, nec addidit, qualia; quia cum omnia Dei opera humani sensus capacitatem exsuperent, praecipue sacramentum redemptionis, ineffabil
Abbreviated transcription (Latin):
quia bonum ampliꝰ quodeide ẽ capere
ipsa non pot̃ iam hoc ipsum ñ posse de¬
fectionis ẽ. non consũmationis. & potest
melior ẽẽ si fiat capax maioris boni. qͥa
& hoc ipse qui fecit potest. Ergo inse ñ
potest. indõ potest. quia ipsa ñ potest. s
d̾s potest. & quantũ ipse potest dici ñ pot.
qui potest. &ipse qͦd fecit melius facere
potest. ñ tam̃ corrigens male factum s
bene factum ꝓmouens iumeliꝰ. ũ ut
ipse quantũ ad se meliꝰ faciat. s ut qͦd
fecit ipso idemtidẽ oꝑante & in eodẽ
ꝑ seuerante meliꝰ fiat. Ergo summe
potens ẽ qui pot̃ om̃e quod possibile ẽ
nec ideo minus potest quia impossibilia
ñ pot᷑. quia impossibilia posse ñ eẽt pos¬
se. s ñ posse. ꝓpt̃ea inquit maria quia
fecit in magna qui potens ẽ & scm̃ noñi
eiuis. Non ait ꝑme aut inme fecit mag.¬
na. s mͥ inquit fecit. Quod enĩ in ea ad
om̃iũ salutẽ factum ẽ. hoc pͥuilegio e¬

Expanded text:
quia bonum amplius, quod ei deest, capere quia bonum amplius, quod ei deest, capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse, qui fecit, potest. Ergo in se non potest, in Deo potest, quia ipsa non potest, sed Deus potest, et quantum ipse potest dici non potest: qui potest. Et ipse quod fecit melius esse potest, non tamen corrigens malefactum, sed benefactum promovens in melius, non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante, et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est, qui potest omne, quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, quia impossibilia posse non esset posse, sed non posse. Propterea inquit Maria: Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus. Non ait per me, aut in me fecit magna, sed mihi, inquit, fecit. Quod enim in ea ad omnium salutem factum est, hoc privilegio e
Abbreviated transcription (Latin):
nouum aliquid & uere nouum. nec tam
nerum quã nouum afferre sedicunt. Et
dicunt singulas quidem creaturas ꝑse
consideratas a ꝑfectominus haberẽ. Uii¬
u̾sitatem aut̃ rerumom̃ium intanta con-¬
sũmatione boni expressam. ut ñ possit eẽ
melior qͣm ẽ. Ubi mͥ pͥmum responderi
ex postulo cumdicunt uniu̾sitatẽ rerũ
oñnum ñ posse melioremẽe quamẽ qͣli¬
ter id accipiendiun sit qͦd dicunt meliorẽ
eam ẽẽ non posse. Siue ideo non potest ẽẽ¬
melior. quia summe bona ẽ itaut nulla
om̃ino boni ꝑfectio eidesit. siue ideo non
potest eẽ melior. quia mnus bonum qͦd ei
de est care ipsa non potest. S si ita sũme
bona dicitur. ut nulla eiboni ꝑfectio desit.
um opus suum plane creatori equatur.
& uelertrimetã extenditur qͦs infra ẽ. uł
intra inmensitatẽ caartatur qͦd sũmũ
ẽ. qͦd utrũq pari in conuenientia im¬
possibile ẽ. Si uͦ ideo ñ pot̃ melior esse

Expanded text:
novum aliquid et vere novum, nec tam novum aliquid et vere novum, nec tam verum quam novum afferre se dicunt. Et dicunt singulas quidem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere. Universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo, cum dicunt universitatem rerum non posse meliorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem eam esse non posse. Sive ideo non potest melior esse quia summe bona est ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit, sive ideo non potest esse melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed, si ita summe bona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Creatori aequaretur; et vel extra metam extenditur quod intra est, vel intra immensitatem coarctatur, quod summum est: quod utrumque pari inconvenientia impossibile est. Si vero ideo non potest melior esse,