comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis & uinũ altaris ꝑ conseerationẽ nͣ desinant
esse qđ erant. s cõmutant᷑ in aliud qđ ñ erant.
Et quidẽ si de sacram̃tis seu cęt̾is de quib ãbro¬
sius scripsit omnes reuoluas libros qͦs ȩccłia in
usu nc̃ habet. tale aliqid de ambrosio dictũ
talit̾ q expositũ nusquã reꝑire ualebis. Qđ
si dixisset. p̃clarissuȩ fam̾ȩ suȩ multũ de¬
tͣxisset. sibi ipsi c̃traruis exitisset. reͣ incre¬
dibilẽ credendã esse cͣstitusset. Quis enim
cõpos sui credat. rẽ aliquã conũti in aliã. nec
tam̃ in ea parte desinere esse qđ erat . S ueri¬
tas ipsa quȩ ds̃ est ꝓcul semꝑ au̾tat ut testis
ueritatis : contra ueritatẽ testis existat. Ac¬
cipe potius qiđ in libro de mysterus siue
iniciandis dicat. Uolens enĩ discrepantiã
ostendere int̾ manna iudeoꝵ & sacrifici
bra & figura erat. hoc uͦ lux & ueritas. illud
e cęlo. hoc corpus dñi cęlorũ. ne tantã hele¬
mentoꝵ in tantarũ rerũ conu̾sionẽ mens

Expanded text:
um altaris per consecrationem non desinunt esse quod erant, sed commutantur in aliud quod non erant. Et quidem si de sacramentis seu ceteris de quibus Ambrosius scripsit omnes reuoluas libros quos ecclesia in usu nunc habet, tale aliquid ab Ambrosio dictum, taliterque expositum nusquam repperire ualebis. Quod si dixisset, preclarissime fame sue plurimum detraxisset, sibi ipsi contrarius extitisset, rem incredibilem credendam esse constituisset. Quis enim compos sui credat rem aliquam conuerti in aliam, nec tamen in ea parte desinere esse quod erat? Sed ueritas ipsa que deus est, procul semper auertat ut testis ueritatis contra ueritatem testis existat. Accipe potius quid in libro de misteriis siue iniciandis dicat. Volens enim discrepantiam ostendere inter manna iudeorum et sacrifibra et figura 420 erat, hoc uero lux et ueritas, illud e celo, hoc corpus domini celorum, ne tantam elementorum in tantarum rerum conuersionem mens
Abbreviated transcription (Latin):
sicatã quẽ ad modũ ñ scĩficatã: quđ tuȩ parti ꝓsit
plane ñ uideo Immo magis uidet᷑ tuã oppugna¬
re sententiã. nr̃ȩ ferre subsidiũ Nos eͦnĩ in specie
panis & uni quã uidemꝰ: res inuisibiles id est xp̃i
carnẽ & sanguinẽ honoramꝰ Nec similit᷑ pendi¬
mus has duas species ex quibꝰ cͣsecrat᷑ dñicũ cor¬
pꝰ. quẽ ad modũ ante c̃secrationẽ pendebamꝰ. cũ
fidelit fateam̃ ante consecrationẽ esse panẽ u

Expanded text:
ficatam quemadmodum non sanctificatam, quid tue parti prosit ficatam quemadmodum non sanctificatam, quid tue parti prosit plane non uideo. Immo magis uidetur tuam oppugnare sententiam, nostre ferre subsidium. Nos etenim in specie panis et uini quam uidemus res inuisibiles id est Christi carnem et sanguinem honoramus. Nec similiter pendimus has duas species ex quibus consecratur dominicum corpus, quemadmodum ante consecrationem pendebamus cum fideliter fateamur ante c
Abbreviated transcription (Latin):
aliud quã dñici corporis in cruce ĩmolatio: eiꝰq
sanguinis de latere effusio designat᷑. Alioqͥn
sacramentũ ñ esset. si tam̃ sacram̃ti nom̃ eo in¬
telligatur mͦ quo nc̃ intelligimꝰ. & intelligi a lec¬
toribus seu auditorib estimamꝰ: Dicit᷑ nãqͦ sacra¬
mentũ etiã iusiurandũ. ñ qđ rei cui uspiã simi¬
litudinẽ habeat : sed qr supͣ res sacras alicuiꝰ rei
cͣsirmatio uł abnegatio fiat Unde beatꝰ brego¬
riꝰ in epła ad iustinũ: Ad beati inquit Petri
sacratissimũ corpꝰ districta eũ ex abundanti fe¬
cimꝰ sacram̃ta p̃bere. dicit᷑ quoq sacram̃tũ ali¬
cuiꝰ rei sacratio. sic̃ argum̃tũ dubiȩ rei approba¬
tio. fulcimentũ. casure rei sustentatio Iuud
uͦ qđ ex libro de catecitandis rudibꝰ assũpsisti
asserens in rebus uisibilib res inuisibiles hono¬
randas. nec sic habendã speciẽ benedictione scĩ¬

Expanded text:
aliud quam dominici corporis in cruce immolatio eiusque aliud quam dominici corporis in cruce immolatio eiusque sanguinis de latere effusio designatur? Alioquin sacramentum non esset si tamen sacramenti nomen eo intelligatur modo quo nunc intelligimus et intelligi a lectoribus seu auditoribus estimamus. Dicitur namque sacramentum etiam iusiurandum, non quod rei cuiuspiam similitudinem habeat, sed quia supra res sacras alicuius rei confirmatio uel abnegatio fiat. Vnde beatus Gregorius in epistola ad Iustinum: Ad beati inquit Petri sacratissimum corpus districta eum ex abundanti fecimus sacramenta prebere. Dicitur quoque sacramentum alicuius rei sacratio, sicut argumentum dubie rei approbatio, fulcimentum casure rei sustentatio. Illud uero quod ex libro de catecizandis rudibus assumpsisti, asserens in rebus uisibilibus res inuisibiles honorandas, nec sic habendam speciem benedictione sancti
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uisibile. inuisibilis sacrificii sacram̃tũ
id est sacrũ signũ ẽ. Qiđ̃ uͦ uisibile: quđ ĩuisi¬
bile sacrisiciũ uocauerit. pꝰ aliqua his ũbis expo¬
nit. Non uult gͦ ds̃ sacrisiciũ trucidati pecoris.
s uult sacrisiciũ ẽtriti cordis Et paulo pꝰ. Porro
autẽ miscđia uerũ sacrisiciũ ẽ B Augustinu
in epła ad bonifaciũ ep̃m: Si sacram̃ita: rerũ qua¬
rũ sacram̃ta sunt similitudinẽ ñ haberent: om̃i¬
no sacram̃ta nͨ essent. Idẽ de catecitandis rudibꝰ.:
Signacula quidẽ rerũ diuinarũ sunt uisibilia. s
res iniuisibiles in eis honorant᷑. nec sic habenda est
species benedictione scĩficata quẽad modũ habe
quit. quicũq uł tenuẽ sacris litteris operã ĩpen¬
dit. Sacram̃ta enĩ illarũ rerũ quarũ sacram̃ta
sunt semꝑ similitudinẽ gerunt. sic̃ ĩ sacram̃to
de qͦ hec questio uentilatur. dũ frangit᷑ hostia.¬

Expanded text:
ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum id est sacrum signum est. Quid uero uisibile, quid inuisibile, sacrificium uocauerit, post aliqua his uerbis exponit: Non uult ergo deus sacrificium trucidati pecoris, sed uult sacrificium contriti cordis. Et paulo post: Porro autem misericordia uerum sacrificium est. Ber.: Augustinus in epistola ad Bonifacium episcopum: « Si sacramenta rerum, quarum sacramenta sunt, similitudinem non haberent, omnino sacramenta non essent. » Idem De catechizandis rudibus: « Signacula quidem rerum divinarum sunt visibilia, sed res invisibiles in eis honorantur; nec sic habenda est species benedictione sanctificata, quemadmodum habetquit, quicunque vel tenuem sacris litteris operam impendit. Sacramenta enim illarum rerum quarum sacramenta sunt semper similitudinem gerunt, sicut in sacramento, de q
Abbreviated transcription (Latin):
gerit sensibus aliud aliquid ex se faciens in cogi¬
tationẽ uenire. L Et nos sacram̃tũ de qͦ agimꝰ
sacrũ eẽ signũ credimꝰ. & credendũ suademꝰ. Quo¬
signo pretͣ speciẽ quȩ se oculis intuentiũ ingerit
longe aliud ualdeq diũsum in cogitationẽ sa¬
lubrit intelligendũ uenit. Qid̃ autẽ illud sit
seu potiꝰ quȩ illa sint. breuit᷑ suꝑius cõmemoraui.
latius paulo post cõmemoraturꝰ Uerũtam̃ bea¬
tus augustinꝰ in libro de ciuitate dĩ ñ ita ab¬
rupte ut tu dicis. sacram̃tũ sacrũ eẽ signũ dif¬
finiuit: Nichil uͦ eo in loco de corpore & sangui¬
ne dñĩ loquebat᷑. s tractans de ritu iudaicoꝵ
sacrificioꝵ qđ ꝑ sacrificia quȩ uiderent᷑. res
inuisibiles ꝑ quas humanę societati ad diligen¬
dũ dm̃ ꝑximũq c̃sulit᷑ significarent᷑: paucis
a probatã sententiã c̃clusit dicens. Sacrificiũ

Expanded text:
gerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogigerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem venire. » LANFR. Et nos sacramentum, de quo agimus, sacrum esse signum credimus, et credendum suademsigno preter speciem que se oculis intuentium ingerit, longe aliud ualdeque diuersum in cogitationem salubriter intelligentium uenit. Quid autem illud sit, seu potius que illa sint, breuiter superius commemoraui, latius paulo post commemoraturus. Verumtamen beatus Augustinus in libro de ciuitate dei non ita abrupte ut tu dicis, sacramentum sacrum signum esse diffiniuit. Nichil uero eo in loco de corpore et sanguine Domini loquebatur, sed tractans de ritu iudaicorum sacrificiorum quod per sacrificia que uiderentur res inuisibiles per quas humane societati ad diligendum deum proximumque consulitur significarentur, paucis approbatam sententiam conclusit dicens: Sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ dñm. Nisi manducaueritis carnẽ filu
hominis & biberitis eiꝰ sanguinẽ. ñ habebitis
uitã in uob̾: cͣtinuo responder̃. durꝰ ẽ hic ser¬
mo Et quis potest eũ audire. Putauer̾t namq sic̃
pͣfatus auctor multis in locis dicit qđ in terris de¬
gentẽ dñm in frusta essent conscissuri. & sic carneᷤ
eiꝰ aut elixas in lebetibꝰ. aut assas in uerib essent
comesuri. aut si hoc nollent: ñ possent eiꝰ ẽẽ di¬
scipuli Propterea elegerunt abire. & iã ampliꝰ
cũ eo non ire ꝓcul auertat ds̃ ab ȩccłia sua ta¬
lẽ sententiã: Sic nempe in t̾ris ĩmolatũ xpm mͣn¬
ducamꝰ & bibimꝰ : ut in celestib ad dexterã patriᷤ
integer semꝑ existat & uiuus: B Unde beatꝰ
augustinꝰ in libro de ciuitate di: Sacramentũ
ẽ sacrũ signũ Signũ diffinit in libro de doc¬
trina xp̃iana: Signĩ ẽ res pͣter speciẽ quã in¬

Expanded text:
dicentem dominum: Nisi manducaueritis carnem filii dicentem dominum: Nisi manducaueritis carnem filii hominis et biberitis eius sanguinem non habebitis uitam in uobis, continuo responderunt: Durus est hic sermo, et quis potest eum audire? Putauerunt namque sicut prefatus auctor multis in locis dicit, quod in terris degentem dominum in frusta essent conscissuri et sic carnes eius aut elixas in lebetibus aut assas in ueribus essent commessuri, aut si hoc nollent non possent esse eius discipuli. Propterea elegerunt abire et iam amplius cum eo non ire. Procul auertat deus ab ecclesia sua talem sententiam. Sic nempe in terris immolatum Christum manducamus et bibimus ut in celestibus ad dexteram patris integer semper existat et uiuus. Ber.: Vnde beatus Augustinus, in libro De civitate Dei: « Sacramentum est sacrum signum. » Signum definit in libro De doctrina Christiana: Signum est res, praeter speciem quam in
Abbreviated transcription (Latin):
uere in terris carnes eiꝰ sint comestȩ. & uere sanguiᷤ
in cȩ̨lestibus ad dexterã patris integer ꝑseuerat &
uiuus: Si quęris modũ qͦ id fieri possit: breuiter
adp̃sens respondeo. Mysteriũ ẽ sidei. credi salubri¬
ter potest. uestigari utilit̾ ñ potest. B. Unde be¬
atus augustinus in euangelio: Quando xp̃s man¬
ducat᷑. uita manducat᷑. Nec qͣndo manducamꝰ:
partes de illo facimus. L. Beatꝰ augustinꝰ in euan¬
gelio nichil dixit. qr aliqid̃ in euangłio dixisse
q ꝑsonas quȩ ꝓ qͣlitate rerũ & euentu tẽporũ lo¬
qui in euangelio a scriptorib euangelii ꝑhibent᷑.
cripsit uͦ plixũ opus hystorialit exponendo e
ta reuerentia honoramꝰ. qr ꝓ nob̾ facit. & ueri¬
tati c̃sonat. ubi ait. Qui manducat carnẽ me¬
am & bibit sanguinẽ meũ: in me manet & ego
in eo Nec qͣndo manducamꝰ p̃artes de illo faci¬
mus absit enĩ ut sic intelligamꝰ manducari
xp̃m quẽ ad modũ intellexer̃ illi. qͥ cũ audirent

Expanded text:
us in terris sint comestae et vere sanguis in coelestibus ad dexteram Patris integer perseverauiuus. Si queris modum quo id fieri possit, breuiter ad presens respondeo. Misterium est fidei credi salubriter potest, uestigari utiliter non potest. Ber.: Vnde beatus Augustinus in euangelio: Quando Christus manducatur, uita manducatur. Nec quando manducamus, partes de illo facimus. Lanfr.: Beatus Augustinus in euangelio nihil dixit quia aliquid in euangelio dixisse que personas que pro qualitate rerum et euentu temporum loqui in euangelio a scriptoribus euangelii perhibentur. Scripsit uero prolixum opus historialiter 422 exponendo euta reuerentia honoramus, quia pro nobis facit et ueritati consonat ubi ait: Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum in me manet et ego in eo. Nec quando manducamus partes de illo facimus. Absit enim, ut sic intelligamus manducari Christum quemadmodum intellexerunt illi, qui cum audirent
Abbreviated transcription (Latin):
his gradibus uarie nominatũ est. In primo sic̃ opor¬
tebat positũ ẽ regnũ cȩlorũ. qđ est ꝑfectȩ sũiȩq sa¬
pientiȩ aninȩ rationabilis. Sic itaq dictũ est. Bea¬
ti pauperes sp̃ũ. qm̃ ipsorũ est regnũ cęlorũ. ta̾quã
diceretur. Iniciũ sapientiȩ. timor dñi Mitibus here

Expanded text:
his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oporhis gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta summaque sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum est, Beati pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coelorum: tanquam diceretur, Initium
Abbreviated transcription (Latin):
ueris bonis. & amorẽ a terrenis & a corporalibus cu¬
pientes aũtere. de quibꝰ hic dicit᷑. Beati qͥ esuriunt
& sitiunt iustitiã. Consiliũ c̃gruit misericordibuᷤ.
hoc enĩ unũ remediũ ẽ de tantis malis euadendi.
ut dimittamꝰ. sic̃ nob̾ dimiti uoluus. & adiuue¬
mus in quo possumus alios. sĩ nos in quo nͣ pas¬
sumus. cupimus adiuuari. de quibꝰ hic dicct᷑.
Beati misericordes. Intellectus c̃gruit mundiscor¬
de tãquã purgato oculo quo cerni possit. qđ
corporeus oculus ñ uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit. de quibꝰ hic diciturꝰ
Seati mundo corde. Sapientia c̃gruit pacisicis. in
quibꝰ iã ordinata st̃ om̃a. nullusq motꝰ aduersus
rationẽ rebellis ẽ. sed cuncta obtẽperant sp̾ui homi¬
nis. cũ & ipse obtemperat dõ. De quibꝰ hic dicit᷑. Be¬
ati pacifici. Unũ autẽ p̃miũ qđ ẽ regnũ cęlorũ pro

Expanded text:
veris bonis, et amorem a terrenis et corporalibus veris bonis, et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes: de quibus hic dicitur, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus: hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus, sicut nobis dimitti volumus; et adjuvemus in quo possumus alios, sicut nos in quo non possumus cupimus adjuvari: de quibus hic dicitur, Beati misericordes. Intellectus congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapientia congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperet Deo: de quibus hic dicitur, Beati pacifici. 12. Unum autem praemium quod est regnum coelorum, pro
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ de quo isaias loquittir his gradibꝰ sententi isq c̃¬
gruere. sed interest ordinis. Nã ibi & numeratio ab ex¬
cellentioribꝰ cepit. hic uͦ ab inferioribus: Ibi nãq inci¬
pit a sapientia. & desinit ad timorẽ dĩ. S iniciũ sapi¬
entiȩ timor dñi est. Quapropt̃ si gradatĩ tãquã a¬
scendens numeremꝰ. Primus ibi ẽ timor dnĩ. Scdã
pietas. Tercia. scientia. Quarta. fortitudo. Quinta. csi¬
liũ. Sexta. intellectus. Septima. sapientia. Timor dñi
c̃gruit humilibꝰ. de quibꝰ dicit᷑. Beati pauperes sp̃u. qͣm¬
ipsoꝵ ẽ r .c. idest ñ inflati. ñ suꝑbi. quibꝰ apłs dicit. No¬
li altũ sapere sed time. id est noli extolli Pietas c̃gru¬
it mitibus. Qui enĩ pie quęrit honorat scãm scriptu¬
rã. & ñ rephendit. qđ nondũ intelligit. & propterea
turis. quibꝰ malis uincti teneant᷑. quȩ tãquã bona &
sitientibus. Laborant enĩ desiderantes gaudiũ. ae

Expanded text:
Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis: nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia, et desinit ad timorem Dei: sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus ibi est timor Dei, secunda pietas, tertia scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextus intellectus, septima sapientia. Timor Dei congruit humilibus, de quibus hic dicitur, Beati pauperes spiritu, id est non inflati, non superbi: quibus Apli altum sapere, sed time, id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus: qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et propterea turis, quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et sitientibus. Laborant enim desiderantes gaudium de
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ambrosus & augustinꝰ eisdẽ ũbis uocant
epuision. id est substantialt̃. qr caro xp̃i om̃i¬
bus creatis substantus maior existit. omnes
creaturas excellentissima dignitate pͣcellit.
Uinũ quoq ñ qualecũq s qđ hominũ ñ qͥdẽ
om̃ium s seruoꝵ dĩ corda lexsicat. qđ animas

Expanded text:
quem Ambrosius et Augustinus eisdem uerbis uocant quem Ambrosius et Augustinus eisdem uerbis uocant epiusion, id est supersubstantialem, quia caro Christi omnibus creatis substantiis maior existit, omnes creaturas excellentissima dignitate precellit. Vinum quoque non qualecunque sed quod hominum non quidem omniu
Abbreviated transcription (Latin):
facere. nisi ut hac occasione peritũ te disputan¬
di imꝑitis ualeas suadere : Nã & tu sine his no¬
minib qđ moliris ñ ĩparit̾ posses asserere. & nos
quȩ a te dicerent᷑ sacris solũmͦ possemꝰ testimo¬
niis abolere.: B Susceperat aut̃ burgundꝰ
negare. pane᷑ & uinũ in m̃sa dñica suꝑesse:
Noc minime negat. ĩmo om̃ino pane & uinũ
eccłie ab ȩccłia discrepare ñ debuit.: cͣfitetur
eniꝰ ȩccłia toto terrarũ orbe diffusa panẽ & ui¬
nũ ad sacrandũ ꝓponi in altari. s int̾ sacran¬
dũ ĩ comp̃hensibilit̃ & meffabilit᷑ in substanti¬
am carnis ac sanguinis cõmutari: Qđ suo lo¬
co opitulante ed̾ de euiꝰ sacratissimo corpore
loquim̃ diũsis diu̾sorũ patrũ testimonus ita
esse. nec alit᷑ posse esse. demonstrabit᷑ Non
tam̃ pane̾ negat. ĩmo c̃sirmat. S pane̾ qͥ
de cę̧lo descendit. & dat uitã mundo panẽ

Expanded text:
facere nisi ut hac occasione peritum te disputanfacere nisi ut hac occasione peritum te disputandi imperitis valeas suadere. Nam et tu, sine his nominibus, quod moliris non impariter posses asserere; et nos quae a te dicerentur sacris solummodo possemus testimoniis abolere. BERENG. « Susceperat autem Burgundus negare panem et vinum in mensa Dominica superesse. Hoc minime negat, imo omnino panem et vinum Ecclesiae ab Ecclesia discrepare non debuenim ecclesia toto terrarum orbe diffusa, panem et uinum ad sacrandum proponi in altari, sed inter sacrandum incomprehensibiliter et ineffabiliter in substantiam carnis ac sanguinis commutari. Quod suo loco opitulante eo de cuius sacratissimo corpore loquimur, diuersis diuersorum patrum testimoniis ita esse nec aliter posse esse monstrabitur. Non tamen panem negat, immo confirmat. Sed panem qui de celo descendit et dat uitam mundo, panem
Abbreviated transcription (Latin):
B. est aut affirmatio notissimis partib suis c̃¬
stans. p̃dicato & subiecto. quȩ ita enunciat.
Panis & uinũ quȩ in altare ponunt᷑ st̃ solumͦ
sacram̃ta. Nichilominꝰ quȩ ita enunciat. Pa
nis & uinũ quȩ ponunt᷑ in altari. pꝰ c̃secra¬
tionẽ solũmodo st̃ uerũ xp̃i corpus & sanguis.
L. Eadẽ te repetere minime pudet. ꝓptea qͣ
paulo ante posui me etiã replicare oportet.
Priorẽ sententiã tantũmꝰ eẽ tuã. posteriorẽ
uͦ nulliꝰ esse hominũ suꝑius dixi. & ita esse do¬
cumentis clarioribus apꝓbaui. Nã & tu carnẽ
ac sanguinẽ negas. in solo sacram̃to re totã
cstituens : & nos sacram̃tũ fatem̾. & tam̃ utri¬
usq ueritatẽ fidelit᷑ ac ueracit᷑ c̃sitem̃. Qđ
uͦ dialectica u̾ba. affirmationẽ. pͣdicatũ. sub¬
iectu cęt̾a q in hc modũ tractatiu tantę rei
laboras inserere. ꝓpter nichil aliud uideris iđ

Expanded text:
Ber.: Est autem affirmatio notissimis partibus suis coBer.: Est autem affirmatio notissimis partibus suis constans predicato et subiecto que ita enunciat, panis et uinum que in altari ponuntur sunt solummodo sacramenta, nihilominus que ita enuntiatinum, quae ponuntur in altari, post consecrationem solummodo sunt verum Christi corpus et sanguis. » LANFR. Eadem te repetere minime pudet; propterea quae paulo ante posui me etiam replicare oportet. Priorem sententiam tantummodo esse tuam, posteriorem vero nullius hominum superius esse dixi, et ita esse documentis clarioribus approbavi. Nam et tu carnem ac sanguinem negas, in solo sacramento rem totam constituens; et nos sacramentum fatemur, et tamen utriusque veritatem fideliter ac veraciter confitemur. Quod vero dialectica verba, affirmationem, praedicatum, subjectum, caeteraque in hunc modum tractatui tantae rei laboras inserere, propter nihil aliud videris id
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ magis quã om̃ium tã rerũ quã aliarũ ꝓposi¬
tionũ ueritas apud ueritatẽ om̃a scientis ac p̃sci¬
entis dĩ ȩt̃nalĩt c̃stat. qͥ & res ipsas in pͥncipalib̾
ac scđis essentiis c̃didit. easq tã uerarũ quã
falsarũ ꝓpositionũ causas ẽẽ disposuit. Uerũ¬
tam̃ in oꝑe de doctrina xp̃iana nec huiꝰ ꝓposi¬
tionis nec alicuiꝰ eiꝰ similis beatꝰ augustinꝰ ali¬
qͦ in loco mentionẽ fecit. qđ facile quiuis sci¬
re poterit. si iret ipsũ librũ legere si nũquã le¬
git. uł relegere si fortasse iã legit. In qͣ re ue¬
hement̃ miror siue errorẽ. siue stultitiã tuã.
Errore᷑ quidẽ.si plata testimonia in sacris codi¬
cib aut alit esse. aut penitꝰ ñ esse ignoras:
Stultitiã uͦ. si ita cetͣos uecordes existimas. u
dictis tius c̃tra antiquã ȩccłie fidẽ ꝓtinꝰ cre¬
dant. eaq uelut sacroscã indiscussa pͣtereant.

Expanded text:
eius magis quam omnium tam rerum quam aliarum proposieius magis quam omnium tam rerum quam aliarum propositionum ueritas apud ueritatem omnia scientis ac prescientis dei eternaliter constat, qui et res ipsas in principalibus ac secundis essentiis condidit, easque tam uerarum quam falsarum propositionum causas esse disposuit. Verumtamen in opere de doctrina christiana nec huius propositionis nec alicuius eius similis beatus Augustinus aliquo in loco mentionem fecit, quod facile quiuis scire poterit si curet ipsum librum legere si numquam legit, uel relegere si fortasse iam legit. In qua re uehementer miror siue errorem siue stulticiam tuam. Errorem quidem si prolata testimonia in sacris codicibus aut aliter esse aut penitus non esse ignoras. Stulticiam uero si ita ceteros uecordes existimas, ut dictis tuis contra antiquam ecclesie fidem protinus credant, eaque uelut sacrosancta indiscussa pretereant.
Abbreviated transcription (Latin):
culare negatiuã. qͣ de pͣsenti questione nichil
colligit . s. uniũsalẽ potius ꝑ quã enunciatur.
Nulla affirmatio c̃stare poterit parte subruta
Age enĩ sit particularis negatio tua. Non omuiᷤ
affirmatio c̃stare poterit p̾arte subruta Rurs
his duabus particularibus p̃cedentibus. pote¬
ris ne regularit᷑ c̃cludere parte subruta ea ñ
posse constare : absit : In nulla quippe syl¬
logismoꝵ sigura pͣcedentibꝰ duab particula¬
ribus c̃sequent᷑ infertur c̃clusio ulla: Male
igit᷑ eã collocasti Illud uͦ ꝑfunctorie nͣ est
p̃tereundũ qđ p̃fate ꝓpositionis tuȩ ueritatr̃
in ipsa ȩt̃nitatis ueritate quȩ ds̃ ẽ indissolubilit᷑
c̃stare ꝑibiusti. idq beati augustini de doctrina
xp̃iana auctoritate firmasti. Et quidẽ ꝓpositio ip¬
sa uera ẽ. uereq ꝓpositionis ui suo loco posita ob¬
tineret : s. tu male & in efficacit eã posuisti Nec

Expanded text:
cularem negatiuam qua de presenti questione nichil cularem negatiuam qua de presenti questione nichil colligitur, sed uniuersalem potius per quam enuntiatur, nulla affirmatio constare poterit parte subruta. Age enim sit particularis negatio tua, non omnis affirmatio constare poterit parte subruta. Rursus His duabus particularibus precedentibus, poterisne regulariter concludere, parte subruta ea non posse constare? Absit! In nulla quippe sillogismorum figura precedentibus duabus particularibus consequenter infertur conclusio ulla. Male igitur eam collocasti. Illud uero perfunctorie non est pretereundum, quod prefate propositionis tue ueritatem in ipsa eternitatis ueritate que deus est indissolubiliter constare perhibuisti, idque beati Augustini de doctrina christiana auctoritate firmasti. Et quidem propositio ipsa uera est, uereque propositionis uim suo loco posita obtineret, sed tu male et inefficaciter eam posuisti. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
locũ necesse est aut ꝑse esse certũ:. aut certis rationib
approbatũ: Qđ gͦ tuũ tantũ modo erat. ad ꝓban¬
dã rẽ dubiã assumi minime oportebat: Reliquũ
uͦ qđ nullius hominũ e̾ẽ c̃stitit. ne id quidẽ
dubiȩ rei fidẽ facere aliqͦ ratione oportuit. : Quis
gant. nullus c̃fitetur : Igit᷑ ne id quidẽ ad ar¬
gumͣtum sumi rationis fuit. Male gͦ utrumq
posuisti. his duobꝰ uiciosissimis pͥncipiis tot̾a ar¬
gumͣtationẽ tuã identdẽ repetendo ad finẽ usq
contexis: ac ꝓpterea necesse ẽ uitosũ nec cce¬
dendũ esse. quicqiđ ex uitiosis nec cͣcessis pͥnci¬
pus c̃stiterit emanare: Adhuc alio argum̃to
ꝓbare c̃tendis pane̾ uinũ q pꝰ c̃secrationẽ in pͥn¬
cipalibus ꝑmanere essentus. dicens: Non enĩ c̃¬
stare poterit affirmatio omnis parte subruta.
Ad cuius rei ꝓbationẽ ñ oportuit inferri parti¬

Expanded text:
locum necesse est aut per se esse certum aut certis rationibus locum necesse est aut per se esse certum aut certis rationibus approbatum. Quod ergo tantummodo tuum erat ad probandam rem dubiam assumi minime oportebat. Reliquum uero quod nullius hominum esse constitit, ne id quidem dubie rei fidem facere aliqua ratione oportuit. Quis gant, nullus confitetur? Igitur ne id quidem ad argumentum sumi rationis fuit. Male ergo utrumque posuisti. His duobus uitiosissimis principiis, totam argumentationem tuam identidem repetendo ad finem usque contexis. Ac propterea necesse est uitiosum nec concedendum esse, quicquid ex uitiosis nec concessis principiis constiterit emanare. Adhuc alio argumento probare contendis, panem uinumque post consecrationem in principalibus manere essentiis, dicens: Non enim constare poterit affirmatio omnis parte subruta. Ad cuius rei probationem non oportuit inferri parti
Abbreviated transcription (Latin):
ris uestigant᷑: plurimũ ualere c̃firmet. Deniq c̃¬
tra felicianũ hereticũ arranũ cͣtendens. ita hac
arte eũ cͣclusit : ut ipse hereucꝰ ñ ualens ferre loco¬
rũ ac syllogismoꝵ ĩplicitas atq ĩplicantes conexi¬
ones puplica uoce exclamaret dicens. Aristoteli¬
ca mecũ subtilitate ctendis. & om̃a quȩ a me di¬
cunt᷑. torrentis more p̃cipitas Igit᷑ suꝑius uolenꝰ
astruere panẽ uinũ q altaris int̾ sacrandũ essen¬
tialit᷑ ñ mutari: duo quedã ꝓ argum̃toꝵ locis as¬
sũpsisti: quoꝵ unũ tantũmodo esse tuũ. alterũ
nullius hominũ. manifestis rationib aproba¬
ui: In qua re. magno uicio rẽ preditã effecisti.:
Nã qđ tuũ erat. quȩstio erat. Ex eo quippe que¬
rimus. id oppͥmere atq eũtere om̃i argum̾toꝵ
mole atq impulsu satagimꝰ : Porro nulla quȩ¬
stio locꝰ esse poterit argum̃ti. Argum̃ti quippe

Expanded text:
ris uestigantur plurimum ualere confirmet. Denique coris uestigantur plurimum ualere confirmet. Denique contra Felicianum hereticum arrianum contendens, ita hac arte eum conclusit, ut ipse hereticus non ualens ferre locorum ac sillogismorum implicitas atque implicantes connexiones, publica uoce exclamaret dicens: Aristotelica mecum subtilitate contendis, et omnia que a me dicuntur torrentis more precipitas. Igitur superius uolens astruere panem uinumque altaris inter sacrandum essentialiter non mutari, duo quedam pro argumentorum locis assumpsisti quorum unum tantummodo esse tuum, alterum nullius hominum manifestis rationibus approbaui. In qua re magno uitio rem preditam effecisti. Nam quod tuum erat, questio erat. Ex eo quippe querimus id opprimere atque euertere omni argumentorum mole atque impulsu satagimus. Porro nulla questio locus esse poterit argumenti. Argumenti quippe
Abbreviated transcription (Latin):
beatꝰ augustinꝰ in libro de doctrina xp̃iana ĩ
ipsa aet̾nitats ueritate quae ds̃ ẽ. indissolubi¬
lit c̃stat: Li. Relictis sacris auctoritatibus
ad dialecticã c̃sugiũ facis. Et quidẽ de myste¬
rio fidei auditurus ac responsurꝰ quȩ ad rẽ de¬
beant ꝑtinere. mallẽ audire ac respondere
sacras auctoritates. quã dilecticas rationes. Uerũ
tis inopia me putes in hac tͥ parte deesse:: fortasse
iactantia quibusdã udebit᷑. & ostentationi magis
quã necessitati deputabit᷑ S testis mͥ ẽ ds̃ & ẽsci¬
enta mea. quia in tractatu diuinarũ litterarũ.
nec ꝓponere nec ad ꝓpositas respondere cuꝑem
dialecticas questiones. uł earũ solutiones. Et si qͣn¬
do mat̾ia disputandi tał ẽ. ut huiꝰ artis regulis ua¬
leat enucleatius explicari. inquantũ possũ ꝑ eqͥpol¬
lentias ꝓpositonũ tego artẽ. ne uidear magis arte
me in libro de doctrina xp̃iana hanc disciplinã
amplissime laudet. & ad om̃a quȩ in sacris litte¬

Expanded text:
in libro de doctrina christiana in ipsa eternitatis ueritate que deus est indissolubiliter constat. Lanfr.: Relictis sacris auctoritatibus ad dialecticam confugium facis. Et quidem de misterio fidei auditurus ac responsurus que ad rem debeant pertinere, mallem audire ac respondere sacras auctoritates, quam dialecticas rationes. Verum tis inopia me putes in hac tibi parte deesse. Fortasse iactantia quibusdam uidebitur, et ostentationi magis quam necessitati deputabitur. Sed testis mihi deus est et conscientia mea, quia in tractatu diuinarum litterarum nec proponere nec ad propositas respondere cuperem dialecticas questiones uel earum solutiones. Etsi quando materia disputandi talis est, ut huius artis regulis ualeat enucleatius explicari, in quantum possum per equipollentias propositionum tego artem ne uidear magis arte me in libro de doctrina christiana hanc disciplinam amplissime laudet, et ad omnia que in sacris litte
Abbreviated transcription (Latin):
uuttit. Nã priore̾ tuã esse tantũ tuȩ q sec tę
nemo qͥ ambigat. Posteriorẽ uͦ neq ti recipis.
qͥ carnis ac sanguinis negator existis: neq nos: qͥ
sic utrũq fatenur: ut tam̃ multarũ & excelsa¬
rũ rerũ figurã & sacram̃tũ esse minimȩ abne¬
gemꝰ: Porro similitudo quã de dño iħu xp̃o.
& lapide angulari posiusti. te impedit. nos ex¬
pedit Sic̃ enĩ qͥ dicit. xp̃s ẽ lapis angularis. ñ
reuera xp̃m lapidẽ c̾t c̃stituitꝰ. s ꝓpter aliquã
similitudinẽ quã ad se inuicẽ gerunt tale ei no¬
m̃ ĩponit. eodẽ mͦ cũ diuna pagina corpꝰ dñi
panẽ uocat : sacrata ac mystica locutione id agit.
seu qm̃ ex pana c̃ficit᷑. eiꝰ q ñnullas retinet qͣltta¬
tes. seu qr animã incõprehensibilit̃ pascendo sa¬
ciat. ei q ȩt̾nȩ uitȩ substantiã subministrat. uł
qđ corpꝰ ẽ filu dĩ qͥ ẽ panis angeloꝵ. & in quẽ

Expanded text:
mittit. Nam priorem tuam esse tantum tueque secte, mittit. Nam priorem tuam esse tantum tueque secte, nemo qui ambigat. Posteriorem uero neque tu recipis, qui carnis ac sanguinis negator existis, neque nos qui sic utrumque fatemur, ut tamen multarum et excelsarum rerum figuram ac sacramentum esse minime abnegemus. Porro similitudo quam de domino Iesu Christo et lapide angulari posuisti te impedit nos expedit. Sicut enim qui dicit: Christus est lapis angularis non reuera Christum lapidem esse constituit, sed propter aliquam similitudinem quam ad se inuicem gerunt tale ei nomen imponit, eodem modo cum diuina pagina corpus domini panem uocat sacrata ac mistica locutione id agit, seu quoniam ex pane conficitur eiusque nonnullas retinet qualitates, seu quia animam incomprehensibiliter pascendo satiat, eique eterne uite substantiam subministrat, uel  corpus est Filii Dei, qui est panis angelorum, et in quem,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis partẽ quisquã statueret. nisi forte figurato
locutionis mͦ uͣbũ ulud ꝓferret. Solemꝰ enĩ aliquas
res illarũ rerũ ex quibꝰ efficiunt᷑ nominib appella¬
re. quãuis in aliã naturã translatȩ iã non possint
esse illud qđ sunt res ille ex quib ꝓbant᷑ effectȩ.
sic̾ beatꝰ augustinꝰ in extremo psalmoꝵ explanatio¬
nis oꝑe cristallũ uocat niue̾ multoꝵ annoꝵ du¬
humida. cristalli uͦ nat᷑a existat dura & sicca.
Ac ꝑ hoc. cũ tã diu̾se naturȩ sint in utrisq ñ rec¬
tȩ qͥs oristallũ niuẽ uocauerit. nisi eo locutio¬
nis mͦ qͦ res effecta mat̾iali solet nomine appel
lari. Et creatorꝰ. ex t̾ra creato pͥmo homini ĩ ge¬
nesi dicit. Terra es. & in terrã ibis. Quasi diceret.
Quia efactꝰ es ex terra. quandoq fies t̾ra. & re¬
ũteris in t̾rã. Licrũtam ut dixi has sententias
nemo catholicꝰ recipit. xp̃iana eas religio ñ ad¬

Expanded text:
tionis partem quisquam statueret, nisi forte figurato tionis partem quisquam statueret, nisi forte figurato locutionis modo uerbum illud proferret. Solemus enim aliquas res illarum rerum ex quibus efficiuntur nominibus appellare quamuis in aliam naturam translate iam non possint esse illud quod sunt res ille ex quibus probantur effecte. Sicut beatus Augustinus in extremo psalmorum explanationis opere cristallum vocat niuem multorum annorum duhumida, cristalli vero natura existat dura et sicca. Ac per hoc cum tam diversae naturae sint in utrisque non recte quis cristallum nivem vocaverit, nisi eo locutionis modo quo res effecta materiali solet nomine aplari. Et creator ex terra creato primo homini in genesi dicit: Terra es et in terram ibis. Quasi diceret: quia factus es ex terra, quandoque fies terra et reuerteris in terram.Verumtamen ut dixi has sententias nemo catholicus recipit christiana eas religio non ad
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i iħu esse. Rectissime id qͥdẽ & ipse p̾cepit. &¬
synodus assensit. & tu executꝰ es. si labiũ dolosũ
in corde & corde locutꝰ ñ fuisses. si ad pͥstinũ uomi¬
tũ. & ad uolutabrũ luti infelicit᷑ ꝑ uirꝰ postea ñ re¬
disses. Sacrox namq canonũ auctoritate instrum᷑
ut nemo ab heresi reu̾tens eccłiasticȩ cõmunionis
particeps esse ꝑmittat᷑. quo adusq ꝑu̾sũ dogna tun¬
culo anathematis dãnare cõpellat᷑. Uerũ in bis nec
u̾ba tua suꝑus posita. nec eoꝵ sententias quisquã
poterit inuenire Unde apparet ꝑuersorẽ. ac subu̾¬
sorẽ esse diuinarũ litterarũ. & ex depͣuatis fictisq
sententus erroris nebulas spargere imꝑitis. falsũ¬
q: esse qđ ex falso pͥncipio c̃stiterit emanare. B:
Sicut enĩ qͥ dicit. xpͣs eͣ sũmus angularis lapis. xp̃m¬
altaris solũmodo ẽ sacram̃tũ. uel panis altaris
.lierũ annecteres. si ignarꝰ ueritatis priorẽ ꝓposi¬

Expanded text:
risti esse. Rectissime id quidem et ipse precepit et synodus assensit et tu exsecutus es, si labium dolosum in corde et corde locutus non fuisses, si ad pristinum uomitum et ad uolutabrum luti infeliciter periurus postea non redisses. Sacrorum namque canonum auctoritate instruimur, ut nemo ab heresi reuertens ecclesiastice communionis particeps esse permittatur, quoadusque peruersum dogma uinculo anathematis damnare compellatur. Verum in his uerbis nec uerba tua superius posita nec eorum sententias quisquam poterit inuenire. Vnde apparet peruersorem ac subuersorem te esse diuinarum litterarum, et ex deprauatis fictisque sententiis erroris nebulas spargere imperitis, falsumque esse quod ex falso principio constiterit emanare. Ber.: Sicut enim qui dicit Christus est summus angularis lapis altaris 416 solummodo est sacramentum, uel panis altaris a. Lanfr.: Verum annecteres, si ignarus ueritatis priorem proposi
Abbreviated transcription (Latin):
ralis. Iui semel ui die tm̃ missam celebrare uelit inmirũ
credens idẽ misteriũ passiõĩs xp̃i cunctoꝵ necessitatũ esse ge¬
nerale subsiduũ quia unꝰ qͥ dñator & iudex est uiuoꝵ acͤ
mortuoꝵ semel ꝓpeccatis urĩs mortuus ẽ ad multoꝵ exhau¬
rienda peccata. Aliꝰ uero bis. ł ter. ł qͦciens libet eadem
nisteria ui die iterare congruũ putat. credens tanto ãpliꝰ
dm̃ ad miscdĩam flecti quanto ebriꝰ passio xp̃i ꝯmemorat᷑
& fortasse ꝯsuetudinẽ suã in fide ꝯfirmand̾a exstimat.¬

Expanded text:
talis qui semel tantum in die missam celebrare velit, nimirum talis qui semel tantum in die missam celebrare velit, nimirum credens idem mysterium passionis Christi cunctarum necessitatum esse generale subsidium, quia unus, qui dominator et judex est vivorum ac mortuorum, semel pro peccatis nostris mortuus est ad multorum exhaurienda peccata. Alius vero bis, ter, vel quotieslibet, eadem mysteria in die iterare congruum putat, credens tanto amplius Deum et misericordiam flecti quanto crebrius passio Christi commemoratur. Et fortasse consuetudinem suam in
Abbreviated transcription (Latin):
sepe iã dixi. Puabus e causis peccamꝰ. aut nondũ uiden¬
mitatis. Contra quȩ quidẽ pugnare nos c̃uenit. s ꝓfec¬
to uincim᷑. nisi diuinitꝰ adiuuem᷑. ut ñ solũ uideamꝰ
qidꝰ faciendũ sit .s etiã accedente sanitate delectatio
iustitiȩ uincat in nobis earũ rerũ delectationes. qͣs uł
habere cupiendo. uł amitere metuendo scientes nescienteᷤᷤ¬
q peccamus. iam ñ solũ sumus peccatores qđ eramꝰ etiã cũ
ꝑ ignorantiã peccabamus. uerũ ctiã legis pͣuaricatores cũ
iam scimus. Quapropt̃ nͣ solũ si peccamus ut ignoscat
proptͣ qđ dicimus dimitte nobis debita nr̃a sicut & nos di¬
mittimus debitoribus nr̃is uerũ etiã ne peccemul
gat propt̾ qđ dicinius ne nos inferas in tẽptationẽ: ille
rogandus est cui dicitur in psalmo. dominꝰ illuminatio
mea & salus mea quẽ timebo. ut illuminatio detrahat
iguorantiã. salus usirmitatẽ:¬
Diuersitas aũ quedã uit̾ sacerdotes oboriri solet quȩ ẽ

Expanded text:
epe jam dixi. Duabus ex causis peccamus; aut nondum videnmitatis. Contra quae quidem pugnare nos convenit: sed profecto vincimur, nisi divinitus adjuvemur, ut non solum videamus quid faciendum sit, sed etiam accedente sanitate delectatio justitiae vincat in nobis earum rerum delectationes, quas vel habere cupiendo, vel amittere metuendo, scientes videntesque peccamus; jam non solum peccatores, quod eramus etiam cum per ignorantiam pjam scimus. Quapropter non solum si peccavimus ut ignoscat, propter quod dicimus: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris : verum etiam ne pecgat, propter quod dicimus: Ne nos inferas in tentationem . Ille rogandus est, cui dicitur in psalmo: Dominus illuminatio mea, et salus mea : ut illuminatio detrahat ignorantiam, salus infirmitateDiversitas autem quaedam inter sacerdotes oboriri solet. Quia est
Abbreviated transcription (Latin):
ut sicut ds̃ creator qͥ hominẽ ad similitudinẽ su¬
am creauit ẽ caritas. est bonus. & iustus. patiens
creatus ẽ ut caritatẽ haberet. ut bonus eẽt. ⁊ iu¬
stus. ut patiens atq muis. mundus & misericor
foret. Quas uirtutes quanto plus quisq in se ipso
habet. tanto ꝓpuis ẽ dõ. & maiorẽ sui ẽditoris
gerit simi litudinẽ. Si uͦ qđ absit aliquis ꝑ deuia
uicioꝵ & diuorcia criminũ ab hac nobilissima
sui conditoris similitudine degener oberrat. ⁊tꝰ
fiet de eo qđ scriptũ ẽ. & homo cũ in honore cẽt
ñ intellexit. cõparatus ẽ uimentis insipientib̾. &
similis factus ẽ illis. Qui maior honor potuit
homini ẽẽ. quã ut ad similitudinẽ sui facto¬
ris c̃deret᷑. & eisdẽ uirtutũ uestimͣtis ornaret᷑
quibꝰ & conditor. de quo legit᷑. bñs regnauit
decorẽ indutus est. idest omniuĩ uirtutũ splendore
& totius bonitatis decore ornatus. Ued qđ maiꝰ ho

Expanded text:
ut sicut Deus Creator, qui hominem ad similitudinem suut sicut Deus Creator, qui hominem ad similitudinem suam creavit, est charitas, est bonus, et justus, patiens creatus est, ut charitatem haberet, ut bonus esset et justus, ut patiens atque mitis, mundus et misericors foret. Quas virtutes quanto plus quisque in seipso habet, tanto propius est Deo, et majorem sui conditoris gerit similitudinem. Si vero, quod absit, aliquis per devia vitiorum, et divortia criminum ab hac nobilissima sui conditoris similitudine degener oberrat, tunc fiet de eo quod scriptum est: Et homo cum in honore esset, non intellexit; comparatus est jumentis insillis . Quae  Leg., quis major honor potuit homini esse, quam ut ad similitudinem sui factoris conderetur, et eisdem virtutum vestimentis ornaretur, quibus et conditor, de quo legitur: Dominus regnavit, decore indutus est , id est, omnium virtutum splendore, et totius bonitatis decore ornatus. Et e contra quo
Abbreviated transcription (Latin):
est. Non au̾ negari potest. hoc totũ unã ẽẽ a¬
nimã. & unã animã hec tria esse. Sicut enim
hec tria uere una anima stͣ. sic ñ minꝰ uere una
anima ẽ. hoc unũ. & hoc alterũ. & hoc t̾ciuin.
Comparet igit᷑ se hec creatura tã eminens creato¬
ri suo supereminenti sibi. excepto hoc ⁊ mul¬
do creatoris. a se ipso est. creatura uͦ non solũ qđ est . s
etiã qđ talis ẽ. ab alio ẽ ñ a se. & ipse qd ẽ. semꝑ ẽ. licet
& ipsa anima quodã modo suo in cõmutabilis est
Nam semꝑ anima ẽ postquã esse ceperit. & scit. & scire
uult. Comparet gͦ ut dixi se anima eo mͦ quo potest
creatori suo. ut dicat᷑ mens pater qr gignit scire.
icat᷑ setre filius. quia ex alio ẽ. & non ẽ aliud qu
ipsũ. qđ ipse est ex quo est. dicat᷑ amor sp̃s scus
sepius amor idest caritas quȩ in dõ est erga nos. &
quȩ a nobis ẽ in dm̃ sp̃s ipse appellat᷑. Haec de ima¬

Expanded text:
est. Non autem potest negari hoc totum unam esse aest. Non autem potest negari hoc totum unam esse animam, et unam animam haec tria esse; sicut enim haec tria vere una anima sunt, sic non minus vere una anima est hoc unum et hoc alterum et hoc tertium. Comparet igitur se haec creatura tam eminens Creatori suo supereminenti sibi, excepto hoc, et muldo creatoris a se ipso est: creatura vero non solum quod est, sed etiam quod talis est, ab alio est, non a se; et ipse quod est, semper est. Licet et ipsa anima modo quodam suo incommutabilis est; nam semper anima est, postquam esse coeperit, et scit, et scire vult. Comparet ergo, ut dixi, se anima eo modo, quo potest, creatori suo; ut dicatur mens Pater; quia gignit scire: dicatur scire Filius; quia ex alio est, et non est aliud, quam ipsum quod ipse est, ex quo est: dicatur amor Spiritus saepius amor, id est, charitas, quae in Deo est erga nos, et quae a nobis in Deum, Spiritus ipse appellatur: et haec de ima
Abbreviated transcription (Latin):
se diligunt ipsa duo. tria sunt. Et illa tria ideo unũ
quia sic sunt ex uno illa duo. ut tñ ab ipso ñ sint
separata. seil ex ipso sunt. quia ñ a se. & in ipso quia
ñ separata. et ipsũ ipsa quod ipse. & ipsũ ipse qđ
ipsa. uis ista ds̃ est. & ipse ds̃ tria est. Et unum
Cũ anima in se agit se. & ex se. ⁊ ꝑ se. sola mens
dici solet. Sensus uͦ sua minysteria implens. c̃sue¬
tius anima dr̃. Mens ergo scire gignit. & amat
seire qđ scit. Non illud scire dico. qđ repente sci¬
tur res aliqua quȩ aute nesciri putabat᷑. s illud
unde & aliquid. & omne quicqiđ scit᷑ uł ne¬
scit᷑ scire potest. Iulud gͦ scire mens gignit. &
cũ genitũ ẽ scientia diciꝰ potest. St̃ ergo iã duo.
mens. & qđ ipsa mens scit. Restat terciũ utrisq
cõmune. Omnis itaq mens quicqił scit amat
sctre. Amor ñ minꝰ quã int duos ẽ. amantẽ.
& qđ amat᷑. Unus gͦ amborũ amor. qͥ & t̾ciuis

Expanded text:
se diligunt, ipsa duo tria sunt, et illa tria ideo unum; se diligunt, ipsa duo tria sunt, et illa tria ideo unum; quia sic sunt ex uno illa duo, ut tamen ab ipso non sint separata: sed ex ipso sunt, quia non a se: et in ipso, quia non separata: et ipsum ipsa quod ipse, et ipsum ipse quod us est, et ipse Deus tria est, et unumqcum autem anima in se agit se, et ex se, et per se, sola mens dici solet: sensus vero ad sua ministeria implens, consuetius anima dicitur. Mens ergo scire gignit, et amat scire, quod scit. Non illud scire dico, quo repente scitur res aliqua, quae ante nesciri putabatur: sed illud, unde et aliquod et omne quidquid scitur vel nescitur, sciri potest. Illud ergo scire mens gignit, et cum genitum est, scientia potest dici. Sunt ergo jam duo, meus, et quod ipsa meus scit: restat tertium utriusque commune. Omnis mens quidquid scit, amat scire. Amor non minus quam inter duos est, amantem, et quod amatur. Unus est ergo amborum amor, qui et tertius
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ initeriorẽ hominẽ imagniẽ eẽ dĩ. Anima
enĩ nominat᷑ totus interior homo. quia uiuifica¬
tur. regit᷑. continet᷑ lutea illa massa hum ectata
sucis. ne arefacta dissoluat᷑. Ds dicit᷑ uis illa in effa¬
bilit̃ magna. & mnnumerabilit̃ sapiens ut scriptũ
est. Alaguus dñs nr̃. & magna uirtus eiꝰ & sapienti¬
ȩ eus non ẽ numerus. & incõparabilit̾ suauis ut¬
stant om̃a quę sunt. reguntur om̃a quȩ st̃. ẽtinen¬
tur om̃a quȩ sunt. Omnia dico ipsã uniũsitatẽ
quȩ ẽ totũ qđ aliud est quã ipse qui ferit. & ñ est
factus. sed ipse est ex quo & qui ex eo & quo. Qđ¬
ipse ds̃ ex quo est pater dicitur. a nobis paupe¬
ribus pauperioribus uerbis. Qđ qui ex eo. filius
ter. quia ipse est ex quo. & sapientia ẽ. qua ordi¬
nant᷑ om̃a. & dilectio qua se uolunt om̃a mane¬
re ut ordinata sunt. Ex quo gͦ. & qui ex eo & quo

Expanded text:
nem imaginem esse Dei; anima nem imaginem esse Dei; anima enim nominatur totus interior homo, qua vivificatur, regitur, continetur lutea illa massa humectata succis, ne arefacta dissolvatur. Deus dicitur vis illa ineffabiliter magna, et innumerabiliter sapiens, ut scriptum est: Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus, et sapientiae ejus non est numerus ; et incomparabilitsunt omnia, quae sunt; reguntur omnia, quae sunt; continentur omnia, quae sunt: omnia dico ipsam universitatem, quae est totum, quod aliud est, quam ipse qui fecit, et non est factus: sed ipse est ex quo, et qui ex eo, et quo; quod Deus ex quo est, Pater dicitur a nobis pauperibus sensu, pauperioribus verbis; quod qui ex eo, Filius ter; quia ipse est ex quo, et sapientia est, qua ordinantur omnia: et dilectio, qua se volunt omnia ita manere, ut ordinata sunt. Ex quo ergo, et qui ex eo, 612 et quo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe sine his tribus. nec horũ triũ unũ aliqđꝰ qͣntũ
ad suã attinet beatitudinẽ sine aliis duobꝰ inte¬
sonans. ita & anima intellectus. anma uolunta.
anima memoria. Non tam̃ animȩ tres in corpore uno
s una ania tres habens dignitates. atq n his tribꝰ
eius imaginẽ mirabiltt᷑ gerit. in sua natura noster
interior homo. Ex quibus quasi excellentioribꝰ ani¬
me dignitatibꝰ iubemͣ diligere c̃ditorẽ. ut in quantũ
intelligatur. & quantũ diligat᷑ semper in memoria¬
habeatur. Nec solus sufficit de eo intellectus. nisi fiat
in amore eius uoluntatis. r̃mno nec haec duo sufficiant
nisi memoria addat᷑. qua semꝑ in mente intelligen¬
tis & diligentis maneat ds̃. ut sic̃ nullũ potest ẽẽ
momentũ quo homo ñ utatur uł fruatur dĩ boni¬
tate : miscđia. ita nullũ debeat ẽẽ momentũ. qͦ
p̃sentẽ eũ ñ habeat memoria. & ideo iuste uid e̾t᷑¬

Expanded text:
esse sine his tribus, nec horum trium unum aliquod, quantum esse sine his tribus, nec horum trium unum aliquod, quantum ad suam pertinet beatitudinem, sine aliis duobus inteersonas; ita et anima intellectus, anima voluntas, anima memoria; non tamen animae tres in uno corpore, sed una anima tres habens dignitates; 340 atque in his tribus ejus imaginem mirabiliter gerit in sua natura noster interior homo: ex quibus quasi excellentioribus animae dignitatibus jubemur diligere Conditorem, ut quantum intelligatur, diligatur habeatur; nec solus sufficit de eo intellectus, nisi fiat in amore ejus voluntas; nec etiam haec duo sufficiunt, nisi memoria addatur, qua semper in mente intelligentis et diligentis maneat Deus; et sicut nullum potest esse momentum, quo homo non utatur vel fruatur Dei bonitate et misericordia, ita nullum debeat esse momentum, quo praesentem eum non habeat memoria. Inter. Haec de
Abbreviated transcription (Latin):
s. in minimis tota. & in maximis tota. Et hȩc est
imago unitatis omp̃tis dĩ. quã anima habet in
se. Quȩ quoq quandã scȩ̃ trmitatis habet iagi¬
nẽ. Primo in eo. quia sicut ds̃ ẽ uiuit ⁊ sapit. ita
aiuma scđm suũ modũ ẽ uiuit & sapit. Est quoq
& alia trinitas ni ea. quȩ ad miaginẽ sui c̃ditori
perfecte quidẽ & sũmȩ trinitatis que patre. fi¬
lio & sp̃u scõ condita est. & licet itnius sit illa na¬
turȩ. tres tñ in se dignitates habet. idest intellet¬
tũ. uoluntatẽ. & memoriã. Qđ idẽ licet aliis ũbi
in euuangłio designat᷑ dũ dicit᷑. Diliges dñm dm̃
tuũ ex toto corde tuo. & ex tota anima tua. & ex
generat᷑ filius. ex patre silioq procedit sp̃s sc̃s. ita
ex intellectu generat᷑ uoluntas. & itẽ ex his ambo¬
bis ꝓcedit memoria. sic̃ facile a sapiente quoli¬
bet intelliqi potest. Nec eiũ anuna ꝑfecta porest

Expanded text:
sed in minimis tota, et in maximis tota. Et haec est sed in minimis tota, et in maximis tota. Et haec est imago unitatis omnipotentis Dei, quam anima habet in se. Quae quoque quamdam sanctae Trinitatis habet imaginem. Primo in eo quia sicut Deus est, vivit, et sapit; ita anima secundum suum modum est, vivit et sapit. Est quoque et alia trinitas in ea, qua ad imaginem sui conditoris perfectae quidem et summae Trinitatis, quae ex Patre et Filio et Spturae, tres tamen in se dignitates habet, id est intellectum, voluntatem et memoriam, quod idem licet aliis verbis in Evangelio designatur dum dicitur: Dituum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex generatur Filius, ex Patre Filioque procedit Spiritus sanctus; ita ex intellectu generatur voluntas, ex his item ambobus procedit memoria, sicut facile a sapiente quolibet intelligi potest. Nec enim anima perfecta potest