comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus domum reclucit᷑: et uix tandẽ
a ppło dimistꝰ. ad hospicuim uir dei
reu̾tit᷑. Diuino iuclitio ea potestate ĩ
medio lauo iuxta illd̃ ysaie u̾bum.
bilosi clamabant alt̾ ad alt̾m. et occ᷑¬
rebant onocentauris demonia. et ef¬
frenatis discursib płimos infestabãt¬
nec erat qui insolentie eoꝵ resist̾et ⁊ cũ
diu sub anselmi scismate qui petͥ fan¬
tor mediolanensem occupau̾at cathedrã:
sac̾dotes gem̃tes. uͥgies sqͣlide. scĩ catõnes
maledicte. altare pollutum. iram deũ
ppłmꝓuocassent. at uͦ in aduentu niri
dei abdicatis anselmi p̾stiguis. et in se¬
dis apłice obedĩam sub innocentio re¬
uocata eccͣa impeclita est illa demonũ
licentia. et cotidie dabat locum et ad
p̾ces uiri dei diffugiebat diabolus: et
si qñ resist̾e conabat᷑ in ip̃o conflictu
succumbens gloriosius uincebat᷑.¬
Nt̃ eos gͥ qͥ uexabant᷑ mulier gnͣdeua tiuis
mediolanensis et honorata qͦndama¬

Expanded text:
suis domum reducitur, et vix tandem suis domum reducitur, et vix tandem a populo dimissus ad hospitium Vir Dei revertitur. 12. Divino judicio ea tempestate in Mediolano, juxta Isaiae verbum, pilosi clamabant alter ad alterum, et occurrebant onocentauris daemonia, . et effrenatis decursibus plurimos infestabanec erat qui insolentiae eorum resisteret, cum diu sub Anselmi schismate, qui Petri fautor Mediolanensem occupaverat cathedram, sacerdotes gementes, virgines squalidae, sanctificationes maledictae, altare pollutum iram Dei in populum provocassent. At vero in adventu Viri Dei abdicatis Anselmi praestigiis, et in Sedis apostolicae obedientiam sub Innocentio revocata ecclesia, impedita est illa daemonum licentia, et quotidie dabat locum, et ad preces Viri Dei diffugiebat diabolus: et si quando resistere conabatur, in ipso conflictu succumbens gloriosus vincebatnter eos igitur qui vexabantur, mulier grandaeva, civis Mediolanensis, et honorata quondam ma
Abbreviated transcription (Latin):
riciscanentib ip̃e secꝰ altare sed̾et ⁊ puel¬
lam ei paruula paruulam offe̾ntes. ꝙͣ
uehem̃ti impetu uexabat cliabolꝰ. orãt
ut miselle subueniat. et liabolum
in ea debachantem elidat. Audita sup¬
plicatione astantium. et intuitꝰ ꝑm
frendentem dentib. et stridentem. ut
⁊̃ intuer tib eẽt horrori. ꝯpassus ẽ etati
et uelx itie anxietatis eiꝰ ꝯdoluit. Pa¬
cenamqͥ calitis in qͦ diuina celebraturꝰ
erat mist̾ia accipit. et digitis latice sr̃¬
fuso orans intͣ se et de dm̃ uͥtute ꝯfidẽs
ori puelle salutarem potum applicat:
et corꝑieiꝰ stilam meclicinalem infim¬
dit. Nec mora qͣi ureret᷑ sathanas in fu¬
sionis illiꝰ nͭtutem ferre ñ potuit ÷ sed
urgente iutͥnsecꝰ crucis antidoto festi¬
nant̾ egͣdiens: uomitu sorcdidlissimo
ecc̃a: et pꝰ acclamationes letabundas
alacer ppłs ibid̃ doñ cluina ꝯpleant᷑
mist̾ia. ĩ mobił ꝑset̾at. Sub aspectui¬
taq omnium incolumis puella a

Expanded text:
ricis canentibus ipse secus altare sederet, puellam ei parvulam offerentes, quam vehementi impetu 1197 vexabat diabolus, orant ut misellae subveniat, et diabolum in ea debacchantem elidat. Audita supplicatione astantium, et intuitus personam frendentem dentibus et stridentem, ut etiam intuentibus esset horrori, compassus est aetati, et vehementiae anxietatis ejus condoluit. Patenam igitur calicis, in quo divina celebraturus erat mysteria, accipit: et digitis latice superfuso, orans intra se, et de Domini virtute confidens, ori puellae salubrem potum applicat, et corpori ejus stillam medicinalem infundit. Nec mora, quasi ureretur Satanas, infusionis illius virtutem ferre non potuit, sed urgente intrinsecus crucis antidoto, festinanter egrediens, vomitu sordidissimo ecclesia: et post acclamationes laetabundas alacer populus ibidem, donec divina compleantur mysteria, immobilis perseverat. Sub aspectu itaque omnium incolumis puella a
Abbreviated transcription (Latin):
añpedes albis diu extensus pauimento
hesisset: ad tactum baculi et ad signũ
crucis infremuit: et turbatꝰ ingemu¬
it. Iubet gͥ abbas sr̃ ꝓpͥum lectulum eñ
poni. at ille qͣiex iniuria offensꝰ. reie¬
cit se in pauim̃tum ⁊ et stͥdebat dentib
et mordebat ꝓcuratorem suum: et ca¬
pilłꝰ eoꝵ qui aderant manꝰ iniciens. qͦ
pot̾at conatu se ab eoꝵ manib absira¬
heluit : et ab eis uix teu̾i pot̾at. Cia ĩqͥt
abbas: ad lectum nr̃m eiun reducite. O¬
rante itaq abte: et frĩb mor̃one ꝓstratis:¬
qͣi ardentib paleis q̃ ulecto ꝯtinebant᷑
dlia bolꝰ ureret᷑ᷤ torm̃ti estuantis didi¬
uina ꝓpinqͣnte. passionem clamorib
labiis et dentib ñ admittens: uix tã¬
dem cimeo infixo dissoluente p̾ssurã
uellet nollet uitͣ fauces et gutur re¬
cepit. Confestimq ut penetrans sc̃ici¬
catio adint̾iora descendit qͣi infuso
antidoto uis maligna erupit: et uo¬

Expanded text:
ante pedes Abbatis diu extensus pavimento ante pedes Abbatis diu extensus pavimento haesisset; ad tactum baculi et ad signum crucis infremuit, et turbatus ingemuit. Jubet igitur Abbas super proprium lectulum eum poni. At ille quasi ex injuria offensus rejecit se in pavimentum, et stridebat dentibus, et mordebat procuratorem suum: et capillis eorum qui aderant, manus injiciens, quo poterat conatu se ab eorum manibus abstrahebat, et ab eis vix teneri poterat. « Eia, » inquit Abbas, « ad lectum nostrum eum reducite. » Orante itaque Abbate, et fratribus in oratii ardentibus paleis, quae in lecto continebantur, diabolus ureretur, tormenti aestuantis, vi divina propinquante, passionem clamoribuslabiis et dentibus non admittens, vix tandem cuneo infixo dissolvente pressuram, vellet, nollet, intra fauces et guttur recepit. Confestimque ut penetrans sanctificatio ad interiora descendit, quasi infuso antidoto vis maligna erupit, et vo
Abbreviated transcription (Latin):
ułdiuinis int̾ est sacram̃tis. offenclitur
babitator eiꝰ cliabolꝰ: et torq̃t᷑ atrociꝰ. Dũ
ꝙ mͦ cum cet̾is ego ꝓforib expetarem
signum sc̃e crucis figurante te. et exten¬
dente in ppło manũ. sacram̃talium sig¬
noꝵ iurtute exacbatꝰ diabolꝰ. uehem̃tiꝰ
solito totꝰ ad pueri uexationem se con¬
tulit: et sic̃ uides totum corpꝰ eiꝰ occu¬
pans. fere ei ⁊̃ uitalem sp̃m int̾clusit.
S et ip̃e puer cum audita eẽt apd̃ nos
gr̃e qmͣ a deo accepisti opino: ex alioꝵ cͤa¬
miãm dei. ut et laborib meis qui in eiꝰ
custocliaoꝑam ħ dampnosam et ꝑicu¬
uenias: et rabiem demonis ñ usq qͣ ꝓced̾e
paciaris. Elebat gͥ. et lacͥmis ora ꝑfusus.
carent. Tum uir dei ꝯfid̾e eos in dei mĩa
uibens: baculo cui iniicebat᷑ collum
pueri leuit̾ tangit.S et fr̃ eiꝰ Gerardꝰ uo¬
lens exꝑiri q̃ ab hõie dicta su̾ant: latent̾
dorso eĩ signum crucis inp̾sit. Cumq pꝰ
sñ motu et sensu nec uidens nec audiẽs

Expanded text:
amentis, offenditur habitator ejus diabolus, et torquetur atrocius. Dumque modo cum caeteris ego pro foribus exspectarem, signum sanctae crucis figurante te, et extendente in populos manum sacramentalium signorum virtute exacerbatus diabolus, vehementius solito totus ad pueri vexationem se contulit: et sicut vides, totum corpus ejus occupans, fere ei etiam vitalem spiritum intercludit. Sed et ipse puer, cum audita esset apud nos gratiae, quam a Deo accepisti, opinio, ex aliorum curar per misericordiam Dei, ut et laboribus meis, qui in ejus custodia operam damnosam et pericuvenias, et rabiem daemonis non usquequaque procedere patiaris. » Flebat igitur, et lacrymis ora perfusus . Tunc Vir Dei confidere eos in Dei misericordia jubens, baculo cui innitebatur collum pueri leniter tangit. Sed et frater ejus Gerardus volens experiri quae ab homine dicta fuerant, latenter dorso ejus signum crucis impressit. Cumque prius sine motu et sensu nec videns, nec audiens,
Abbreviated transcription (Latin):
uiacam duci p̾cepit. Uoluit qiuiꝑpe cͦa¬
tionum uͥtutieiꝰ ascͥbi. ilt uͦ sc̃s syrus
adhospitem suum romisit negocium:
nec inecc̃a sua quippiam sͥ deferens:
intactum opꝰ deduciuo luit ad alt̾em.
Rielucit᷑ gͥ mulier ad abb̾is hospicium.
garriente ꝑoseiꝰ diabolo et clicente. Non
me synilus eiciet: ñ expellet b̾narduꝰ.
r Ao ħ seruus dei respondit. Nec syrus
canicula grauit᷑ molestatꝰ mnea: qmͣ li¬
be nazarenꝰ Ad queni rursum uir d̾i
uñ enim iħ̾m nostr aut si unꝙͣ ui¬
disti eumꝰ Nidiinquit. Uͥ nam enm
nilisti In gła. Et tu in gła fuisti:ꝰ fui
quidem. Et qͦmͦ iñ existi: ẽum lucifero
ce lugubri ꝑ os uetule audientib oib

Expanded text:
Syri daemoniacam duci praecepit. Voluit quippe cSyri daemoniacam duci praecepit. Voluit quippe ctionum virtuti ejus ascribi. At vero sanctus Syrus ad hospitem suum remisit negotium, nec in ecclesia sua quidpiam sibi deferens, intactum opus reduci voluit ad Abbatem. Reducitur igitur mulier ad Abbatis hospitium, garriente per os ejus diabolo, et dicente: « Non me Syrulus ejiciet, non expellet Bernardulus. » Ad haec servus Dei respondit: « Nec Syrus,canicula, graviter molestatus in ea, quam liJesus Nazarenus. » Ad quem rursum Vir Dei: « Unde enim Jesum nosti, aut si unquam vidisti eum?--Vidi, » inquit. « Ubinam eum vidisti?--In gloria.--Et tu in gloria fuisti? --Fui quidem.--Et quomodo inde existi?--Cum Lucifero, ce lugubri per os vetulae audientibus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
am papͤam aduen̾at. et fama uͥtutũ
aduentũ eiꝰ pͥcesserat: et cum debito gan¬
dio et apparatu tante głe uirum cuutas
letabunda suscepit.Et ne duippłi desi¬
d̾ium dilatio suspend̾et. qͥ sic̃ mediola¬
nimiracula fc̃a au ei clierat. signum
ab eo optabat uidere: ta aduenit repẽte
pꝰeunirusticꝰ quidã in qͥ de mediola¬
no secutꝰ eum fu̾at. uxorem demonia¬
cam secum adducens: qmͣ añ pedes eiꝰ.
lacͥmabili uoce intͥnsecas ꝑtestans an¬
xietates deposuit.Nec mora in contume¬
lia alb̃is ꝑ os misere mulieris cliabolus
locutꝰ est: et uridens ẜnum dei. ñ in qͥt
me de canicula mea hic porulos edens.
et brasica deuorans pellet. Multa in hñc
modum inuirum dei iaculabat᷑ ꝯ uitia.
ut blasphemiis ꝓuocatꝰ. impacientͥ feret
opprobria : et ꝯfund̾et᷑ in p̾sentia ppli cũ
indignis se audiret sermonib lacessi¬
n s uird̾i astum eꝰ intelligens irrisio¬
nem irrisit ⁊ et ultionem ñ pẽ expetẽs

Expanded text:
am Papiam advenerat, et fama virtutum adventum ejus praecesserat, et cum debito gaudio et apparatu tantae gloriae Virum civitas laetabunda suscepit. Et ne diu populi desiderium dilatio suspenderet, qui sicut Mediolani miracula facta audierat, signum ab eo optabat videre; advenit repente post eum rusticus quidam qui de Mediolano secutus eum fuerat, uxorem daemoniacam secum adducens, quam ante pedes ejus lacrymabili voce intrinsecas protestans anxietates deposuit. Nec mora, in contumeliam Abbatis per os miserae mulieris diabolus locutus est, et irridens servum Dei: « Non, » inquit, « me de canicula mea hic porrulos edens et brassicas devorans pellet. » Multa in hunc modum in Virum Dei jaculabatur convicia, ut blasphemiis provocatus, impatienter ferret opprobria, et confunderetur in praesentia populi, cum indignis se audiret sermonibus lacessiri. Sed Vir Dei astutias ejus intelligens, irrisorem irrisit, et ultionem non ipse expetens,
Abbreviated transcription (Latin):
alia duuna scͥptura: aut certead
de informatione moꝵ bonoꝵ disse¬
rebat. Sepe ⁊̃ cum hꝰ ce auclitore de¬
erant suauit̾ in sui cordis puritate
quiescens corꝑe dormiebat. Queni¬
ebatꝙ nũ nũꝙͣ ut fraudes subtui
machinatione ꝯposite: mox uͥ st̃ i
auclĩam illiꝰ delate: ñ qͣia dormiẽ¬
te qui tẽ erat. s sic̃ a ꝑspicacit̾ uigi¬
lante et intendente. suit detecte at¬
q clissecce. Caritas enimq̃ ñ emu

Expanded text:
alia divina Scriptura, aut certe aliquid alia divina Scriptura, aut certe aliquid de informatione morum bonorum disserebat. Saepe etiam cum hujusce auditores deerant, suaviter in sui cordis puritate quiescens, corpore dormiebat. Eveniebatque nonnunquam ut fraudes subtili machinatione compositae, mox ubi sunt in audientiam illius delatae, non quasi a dormiente, qui tunc erat, sed sicut a perspicaciter vigilante et intendente sint detectae atque dissectae. Charitas enim qu
Abbreviated transcription (Latin):
cutum exhibuerit. inde colligi po¬
test qd̾ nunqͣm de retroacta scĩta¬
tis sue conu̾satione causa abb̃ie
quicqͣm minuit÷ s semꝑ de uir¬
tute in uirtutem ut cłm deorum
in syon m̾eret᷑ uid̾e: conscende stu¬
duit. Delegatis itaq monast̾i cau¬
sis cure ac sollicitudimi fr̃m de cͦꝑꝑ
uita et stͤnuitate certꝰ erat: ip̃e dei cõ¬
templationi monachoꝵ eruclitio¬
ni.admonicioni. correctioni uigi
meiꝰ qd̾ absentia ñ estimabat᷑ opor¬
tere cliffiniri. tẽ ꝓ temꝑe et rõne ne¬
gocium qd̃ iminebat mediante
iusticia disponebat. Abhominabi¬
le quippe iucdicabat siquid ius lu¬
neminem in placitis paciebat᷑. a su¬
is aliqͣ fraude cͥꝯueniri. obẜuans ne
cui fac̾et qͥd sͥ fi̾ nollet. Hinc ꝓcedebat
qd̃ int̾ placitantes residens cum ad¬
genio qͣle calliditate sue cause ad¬
munnculari et illiꝰualent fraulu¬
lent̾ insicliari: ip̃e talia nullatenꝰ
curans : eis qui s uolebant incen¬
d̾e̾. aut de euuangelio aut de aliqira

Expanded text:
utum exhibuerit, inde colligi potest quod nunquam de retroacta sanctitatis suae conversatione causa abbatiae aliquid minuit, sed semper de virtute in virtutem, ut Deum deorum in Sion mereretur videre, conscendere studuit. 37. Delegatis itaque monasterii causis curae ac sollicitudini fratrum, de quorum vita et strenuitate certus erat, ipse Dei contemplationi, monachorum eruditioni, admonitioni, correctioni jugitd in ejus absentia non aestimabatur oportere definiri, tunc pro tempore et ratione negotium quod imminebat, mediante justitia, disponebat. Abominabile quippe judicabat, si quidvis luset. Unde neminem in placitis patiebatur a suis aliqua fraude circumveniri, observans ne cui faceret quod sibi fieri nollet. Hinc procedebat quod inter placitantes residens, cum adgenio, quave calliditate, suae causae adminiculari, et illius valerent fraudulenter insidiari; ipse talia nullatenus curans, eis qui sibi volebant intendere aut de Evangelio, aut de aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
opinio. ñerat eo tp̃e ullus. qui aut lã¬
te ueldei sap̃ia. Eiat pͥt̾ea lanfrancꝰ ad¬
huc qͣi rudisangłis: nec dumq sȩde¬
ant aĩo eiꝰq̃dam insticutiones qͣs reppe¬
rerat inanglia. Qꝓpt̾ cum ples de ill
magna fretꝰ rõne: cũ qͣsdam mutauit
sola auccoritatis sue lib̾atione. Itaq
dum illaꝵ mutationi intende̾t ÷ et
anselinum unanimem scilic amicũ
et frẽm secum hr̃et qͣdam die fam iliaiꝰ
cum eo loquens cdixit ei. angli isti in
qͦs degimꝰ iunstuuert̃ sͥ qͦsdam qͦs cołent
sc̃õs. De quib cum aliqñ qͥ fu̾int scclꝰ¬

Expanded text:
opinio, non erat illo tempore ullus qui aut Lanopinio, non erat illo tempore ullus qui aut Lante vel Dei sapientia. Erat praeterea Lanfrancus adhuc quasi rudis Anglus, necdumque sederant animo ejus quaedam institutiones, quas repererat in Anglia. Quapropter cum plures de illis magna fretus ratione, tum quasdam mutavit sola auctoritatis suae deliberatione Itaque dum illarum mutationi intenderet, et Anselmum unanimem scilicet amicum et fratrem secum haberet, quadam die familiarius cum eo loquens dixit ei: « Angli isti, inter quos degimus, instituerunt sibi quosdam quos colerent sanctos: de quibus cum aliquando qui fuerint, sec
Abbreviated transcription (Latin):
catis bonum ꝑmanens bono transe¬
unti: Ad ħ si ex ip̃o officio circa uos
aliquid caritatis in me creuit: et hoc
ip̃m uob̾ad cumulum retͥbutionis
sit ÷ a me officium ꝙ exhibuistis pe¬
nitꝰ cransiit. H gͥ si recta ꝯsid̾atione
atcendimꝰ ꝓfecto ꝑspiciemꝰ: magis
nob̾ eẽ gaudendum si alios diligimꝰ.
qmͣ sicdiligun᷑ ab aliis. Qd̃ qi nõs faci¬
unt: multi potiꝰ ab aliis amari. qmͣ
fcs est int eos unꝰ ex eis degens ꝑ dies
aliqͦt inter eos ⁊ et coticlie aut in capi¬
tulo. aut inclaustro. mira q̃dam et
ill adhuc tempib in solita.de uitaet
morib monachoꝵ. coram eis rõnabi
faꝯclia disserens. Piuatim qͦ aliis ho¬
ris agebat. cum his qui ꝓfunclioris in¬
gensi erant. ꝓfundas eis de diuinis nec
liaritate ut pote adolescens qui tc̃ eram
ñ parum potiri. Int̾ reu̾enlum autẽ
pontificem lanfrancum. et hunc ab¬
batem anselmum quid in ill clieb
accum dictum ue sit: planum est in¬

Expanded text:
catis bonum permanens bono transecatis bonum permanens bono transeunte? Adhaec si ex ipso officio circa vos aliquid charitatis in me crevit, et hoc ipsum vobis ad cumulum retributionis xhibuistis penitus transiit. Haec igitur si recta consideratione attendimus, profecto perspiciemus magis nobis esse gaudendum, si alios diligimus, quam si diligimur ab aliis. Quod quia non omnes faciunt, multi potius ab aliis amari quam factus est inter eos unus ex eis. Degens per dies aliquot inter eos et quotidie, aut in capitulo, aut in claustro mira quaedam et illis adhuc temporibus insolita de vita et moribus monachorum coram eis rationabili facundia disserens. Privatim quoque aliis horis agebat, cum his qui profundioris ingenii erant, profundas eis de divinis nec liaritate utpote adolescens, qui tunc eram, non parum potiri. 42. Inter reverendum autem pontificem Lanfrancum, et hunc abbatem Anselmum quid in illis diebus actum dictumve sit, planum est in
Abbreviated transcription (Latin):
nolens ingratꝰ exist̾e̾ ⁊ post modũ
ne inchoans ꝓcedente in hoc u̾borũ
serie. de caritate locutꝰ rõnabilit o
stendens eum quicaritatem erga
gr̃as mͥ debet d̾s ⁊ situme uelqͥlibet
aliꝰdilig̾: Qd̃ si natꝰ est hr̃e hoc uũ¬
d̾s hõi grates qmͣ hoc uñ nullas cum
ꝓ habita caritate grãs sciat. ꝓ suscep¬
ta ñ a deo colligit᷑ eũ qͥcaritatẽ erga
alium ht̃ maiꝰ qͥd hr̃e qm ip̃m cui ĩ¬
pendit᷑. ampliꝰ. Is cui dilectio alt̾us
fu̾it: soliꝰ ꝯmodi munꝰ ꝑfunctorie
uel qd̃ libet officiigenꝰ inhunc modũ.
Aliꝰ uͦ caritatem que ꝯmodi munꝰ exhi¬
buit. sͥ retinuit. Qd̃ in uob̾ et in me scĩs¬
simi fr̃s libet in p̾senti consid̾are. Ecce
mͥunum caritatis officium impen¬
cdistis. Impenlistis inqmͣ mͥ caritatis
officium unum: et a meiam ip̃m of¬
ficium transiit ⁊ caritas uͦ ip̃a q̃ deo est
grata uob̾remansit. Nonne meliꝰ uidi¬

Expanded text:
nolens ingratus existere, postmodum nolens ingratus existere, postmodum ne inchoans, procedente in hoc verborum serie de charitate locutus est, rationabiliter ostendens eum qui charitatem erga gratias mihi debet Deus, si tu me vel quilibet alius diligit? Quod si majus est habere hoc u homini grates, quam hoc unde nullas; cum pro habita charitate gratias sciat, pro suscepta non adeo; colligitur eum qui charitatem erga alium habet, majus quid habere quam ipsum qui impenditur. Amplius: Is cui dilectio alterius servit, solius commodi munus perfunctorie vel quodlibet officii genus in hunc modum. Alius vero charitatem quae commodi munus exhibuit, sibi retinuit. Quod in vobis et in me, sanctissimi fratres, libet in praesenti considerare. Ecce unum charitatis officium mihi impendistis. Impendistis, inquam, mihi charitatis officium unum, et a me jam ipsum officium transiit; charitas vero ipsa, quae Deo est grata, vobis remansit. Nonne melius judi
Abbreviated transcription (Latin):
g̾et: aut naues de anglia oneratasõi
copia in usum illoꝵ uixta appelliaut
quem libet de cliuitib t̾re fẽnitatem
ecc̃e querentem cum magna pectu¬
na aduentarez aut aliquem relu¬
quere mundum. uolentem se et su
apportari. uũ ꝑ płimos clies necc̃aria
q̃ꝙ pot̾ant ministrari. Habebat p̾tea
ip̃m cenobium ple̾s manglia posses
siones :. qͣs ꝑꝯmunt frm̃ utilitate nec¬
cesse erat ꝑ abb̃is p̾sentiam nũ ñ qmͣ
iusitari. Ip̃o itaq sue orclinationis
anno. anselmꝰ maingliam ꝓ fectꝰ
estiad qd̃ licet ħ quamclixi satis fir
francum cꝰ sup̃ meminimꝰ uid̾et.
et cumeo de his q̃ corde gerebat. fa¬
miliari affatu ag̾et. Ip̃e quidem
uen̾abił uir iam de abb̃e cadomensi.
fẽs fu̾at archiep̃e cantuariensis: or¬
b ualde honorabilis et sublimi
pbita conspicus. Cum gͥ anselus
transito mari cantuariam ueniss
ꝓ sua reu̾entia et oĩb nota scĩtate.
honorifice a conuentu eccłie xͥ ĩ ip̃a

Expanded text:
geret, ut naves de Anglia oneratas omni geret, ut naves de Anglia oneratas omni copia in usum illorum juxta appelli, aut quemlibet de divitibus terrae fraternitatem Ecclesiae quaerentem cum magna pecunia adventare; aut aliquem relinquere mundum volentem, se et suapportari, unde per plurimos dies necessaria quaeque poterant ministrari. 40. Habebat praeterea ipsum coenobium plures posstrum utilitate necesse erat per abbatis praesentiam nonnunquam visitari. Ipso itaque suae ordinationis anno, Anselmus in Angliam profectus est. Ad quod, licet haec, quam dixi, satis firmfrancum, cujus supra meminimus, videret et cum eo de his quae corde gerebat familiari affatu ageret. Ipse siquidem venerabilis vir jam de abbate Cadomensi factus fuerat archiepiscopus Cantuariensis, omnibus valde honorabilis et sublimi probitate conspicuus. 41. Cum igitur Anselmus transito mari Cantuariam veniret, pro sua reverentia et omnibus nota sanctitate, honorifice a conventu Ecclesiae Christi
Abbreviated transcription (Latin):
suo ñ oĩo sufficiebat: ħ qd̾ deerat eiꝰ
bona uoluntas. et uultꝰ alacͥtas.
apd̃ hospites graciose supplebat.
de refectorio sublatꝰ: et hospitib
est allatꝰ atꝙ appositꝰ. Neq en im
tc̃ imꝑmptu aliud erat: qd̾ eisapte
posset apponi. Uictꝰ aũt monachoꝵ
ita deo ꝓuidente dispensabat᷑. ut
nichil eoꝵ q̃ nec̾citas expetebat illꝰ
deeẽt. licet sepissime in hoc eẽnt. ut
timeret᷑ ne in crastinum eiscunc¬
ta deeẽnt. Sicq non nunqmͣ inter
aliquid. et qͣi nichil ferebant᷑ ut a¬
liquideis nͭ st̃ flueret et qd̾ erat. esi
nich̾ eos neqͣqm ꝑ mopiam fatigaret.
Qd̃ penitꝰ illis ꝯtingebat sccłm u̾ba
sui pr̃isi qui ea p̃dicebat dum nini¬
strieccłie apd̾ eum q̃rebant᷑. de formi¬
dine uminentis necc̃itatis. Freq̃nt̾
namq a cellarariis. a camerarizs. a
secretariis additꝰ est. et quid ꝯsilii ꝯtͣ
niebat uire. qmͣ ip̃e clicebat se hr̃e in
spe. uid̾e̾s enim pꝰ ħ u̾ba stacun ĩp̃adie:

Expanded text:
suo non sufficiebat, hoc quod deerat ejus bona voluntas et vultus alacritas apud hospites gratiose supplebat. de refectorio sublatus, et hospitibus est allatus atque appositus, Neque enim tunc in promptu aliud erat. quod eis apte posset apponi. Victus autem monachorum ita, Deo providente, dispensabatur, ut nihil eorum quae necessitas expetebat illis deesset, licet saepissime in hoc essent, ut timeretur ne in crastinum eis cuncta deessent. Sicque nonnunquam inter aliquid et quasi nihil ferebantur, ut aliquid eis non superflueret; et quod erat quasi nihil eos nequaquam per inopiam fatigaret. 39. Quod penitus illis contingebat secundum verba sui patris, qui ea praedicebat, dum ministri Ecclesiae apud eum querebantur de formidine imminentis necessitatis: frequenter namque a cellerariis, a camerariis, a secretariis aditus est, et quid consilii coniebat in re, quam ipae dicebat se habere in spe. Videres enim post haec verba statim ipsa die
Abbreviated transcription (Latin):
hoc solum pio affectu: scilicꝯsu lat
misit E uestigio aũt tanta tranqͥlli¬
tas m̃tis illum secuta est ut sicut
ipeniet mͥ referebat ult᷑ qmͣ dictii ere¬
dibile sit. subito alius fieret ab eo qui
fuit. Itaq omnis illa temptatio penif
euanuit: nec quicqmͣ hiꝰ in se ult̾uis
sensit. Fiebant p̾t̾ea ab anselmo płi¬
ma in hunc modum: que nos bre¬
uitati studentes ex industria pͥt̾imꝰ.
rib ⁊ s maxime febrib curatos: dis¬
pensante deo sua dona uxͣ mitum fi¬
dei uniꝰ cꝰq. Nam si cuncta q̃ unide a ue¬
ratissimis uiris accepimꝰ descb̾e uellemꝰ:
loqͣcitati potius qmͣ reꝵ gestaꝵ simpli¬
a narationi nos oꝑam dare ut reor
iulicari possemꝰ. Q ꝓpt̾ ne nunis lõ¬
gunifatiamꝰ hꝰcemõi ĩmorando: istiꝰ
omissis tendamꝰ ad alia. Uum ne ĩ¬
culta or̃o ꝓlixa sui ꝯtinuatione le¬
gentes seu audientes fastidio gͣuet:
exordium seq̃utia nosse uolentes ex

Expanded text:
hoc solum pio affectu, « scilicet conhoc solum pio affectu, « scilicet conmisit. Evestigio autem tanta tranquillitas mentis illum secuta est, ut, sicut ipsemet mihi referebat, ultra quam dictu credibile sit, subito alius fieret ab eo qui fuit. Itaque omnis illa tentatio penitus evanuit, nec quidquam hujusmodi in se ulterius sensit. 53. Fiebant praeterea ab Anselmo plurima in hunc modum, quae nos brevitati studentes ex industria praeterimus. ribus, sed maxime febribus curatos, dispensante Deo sua dona juxta meritum fidei uniuscujusque. Nam si cuncta quae inde a veracissimis viris accepimus describere vellemus, loquacitati potius quam rerum gestarum simplici narrationi nos operam dare ut reor judicari possemus. Quapropter ne nimis longum faciamus hujuscemodi immorando, istis omissis, tendamus ad alia. Verum ne inculta oratio prolixa sui continuatione legentes seu audientes fastidio gravet,exordium sequentia nosse volentes ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ratione siquidem agi uͥtutis est
ueiis. boso nõie beccum uenit: abb̃is
colloquium expetens. Erat enun idẽ.
ingenio acer. et quib dam pplexis q̃o¬
nib inuolu̾at animum:. nec reꝑire
quenqm pot̾at qui eas sͥ ad notum
euolu̾et. Loq̃ns gͥ cum auselmo. ac
nodos ei sui cordis deꝓmens: oĩa q̃ de¬
sid̾abat ab eo sine scrupulo discepta
nimio illiꝰ amore deuinctꝰ. Dehuic gͦ
cum eiꝰ allocutione familiarit̾ potire¬
t᷑ illectꝰ ad contemptum scłi: emerso
brem spatio becci monachꝰ fc̃s est. Quiꝰ
conu̾sioni simul et ꝯu̾sationi dia¬
bolus grauit̾ inuidens: intantam
illum temptationis ꝓcellam dem̾sit
ut succedentib cͥ uarus cogitationũ
tumultib uix m̃tis sue ꝯpos exist̾et.
Transier̃t inhoc clies quidam et se ip̃a
uinanior fiebat temptatio eadem.
Turbatꝰ gͦ et m̃te ꝯfusus anselmũ
adiit: animiq sui fluctꝰ illi exposu¬
it. At ip̃e cum singula intellexisset:

Expanded text:
Ratione siquidRatione siquidvenis, Boso nomine, Beccum venit, abbatis colloquium expetens. Erat enim idem acer ingenio, et quibusdam perplexis quaestionibus involverat animum, nec reperire quemquam poterat qui eas sibi ad votum evolveret. Loquens igitur cum Anselmo, ac nodos ei sui cordis depromens, omnia quae desiderabat ab eo sine scrupulo deceptionnimio illius amore devinctus. Dehinc ergo cum ejus allocutione familiarite potiretur, illectus ad contemptum saeculi emenso brevi spatio, Becci monachus factus est. Cujus conversioni simul et conversationi diabolus graviter invidens, in tantam illum tentationis procellam demersit, ut, succedendibus sibi variis cogitationum tumultibus, vix mentis suae compos existeret. Transierunt in hoc quidamanior tentatio eadem. Turbatus ergo et mente confusus Anselmum adiit, animique sui fluctus illi exposuit. At ipse cum singula intellexisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ti concordare ꝑoĩa in bono uitit᷑: hoc ap̃
iustum iuidicem dm̃ m̾et᷑ ut quẽad¬
mod̾ ip̃ealioꝵ uoluntati in hac uita
ita d̾s et oĩa secum sue uoluntati con¬
cordent in alia uita. Quͦ alioꝵ uolun¬
tate contempta suam implere ꝯcẽdit.
id eiꝰdem uidicis sententia dampni sb̃¬
ibit. ut qm̃ ip̃e in uita p̾senti uolum¬
tati nulliꝰ. nulłꝰ qͦ in futura uelit aut
debeat concors ẽẽ uoluntati illiꝰ. Cadẽ
nulli uolebat onerosus exist̾e. ⁊ si a
monachice iustitutionis aust̾itate
hac de cã deb̾et alic̃tulum temꝑare.
Et quidem ut euin discretionis ordo
docebat: ñ nunqmͣmn ab ip̃a seu̾itate ali¬
is cum descendando temꝑabat. In quo
quid hi sensuri fuit qui post ista for¬
tassis lecturi uel audituri st̃: p̾scire
ñ possumꝰ. Nostñ qui uite illiꝰ mod̾
scire meriuntꝰ mag̾ meo laudandũ
estimamꝰ ꝙ a rigore sui ꝓpositi aliq̃n¬
sui ꝓrcratione descendebat: qmͣ si cõ¬
tinue in ip̃o rigidꝰ indiscrete ꝑsist̾e̾t.

Expanded text:
ti concordare per omnia in bono nititur, hoc apud justum judicem Deum meretur, ut quemadmodum ipse aliorum voluntati in hac vita, ita Deus et omnia secum suae voluntati concordent in alia vita. Qui vero aliorum voluntate contempta suam implere contendit, id ejusdem judicis sententia damni subibit, ut quoniam ipse in vita praesenti voluntati nullius; nullus quoque in futura velit, aut debeat concors esse voluntati illius. Eadem nulli volebat onerosus existere, etiam si a monachicae institutionis austeritate hac de causa deberet aliquantulum temperare. Et quidem ut eum discretionis ordo docebat, nonnunquam ab ipsa severitate aliis condescendo temperabat. In quo quid hi sensuri sint qui post nos ista fortasssis lecturi vel audituri sunt, praescire non possumus. Nos tamen qui vitae illius modum scire meruimus, magis in eo laudandum estimamus, quod a rigore sui propositi aliquando pro ratione descendebat, quam si continue in ipso rigidus indiscrete persisteret.
Abbreviated transcription (Latin):
ne ualida corpis infirmitate ꝑcussus:
ad extͤma decluctꝰ est. Huic in sõno
quidam astitit: et qd̃ iuitam atq sa¬
lutem recriꝑaret. si aqua abansel¬
mo sc̃ificata asꝑgͥet᷑ ip̃i ꝓmisit. Eger
uͦ anselmum se uisitantema silita
et uoluntatis compos effectꝰ. euestigi
gr̃a uiri pancis int̾im dicta sint. At¬
tñ de gr̃a qmͣ meruerat a pd̃ hõies: nõ
multum his qͥ mores illiꝰ nou̾e mi¬
randum uideo. ꝓpt̾ea tid̃ q̃dam appeti
studii semꝑ erga õs extitat: ut ea potis¬
sunum ageret. q̃ alis magis ꝯmoda eẽ
posse intelligebat. Uñ cum int̾rogare¬
tͦ quid emolum̃ti ad quirerent. qui ser¬
uata equitate alior uoluutati in qͥb¬
cumcy possent ꝯcordare satag̾ent. quid¬
ue detrim̃ti incurrent qui suam potiꝰ¬

Expanded text:
ne, valida corporis infirmitate percussus, ad extrema deductus est. Huic in sommo quidam astitit, et quod vitam atque salutem recuperaret, si aqua ab Anselmo sanctificata aspergeretur, ipsi promisit: aeger ergo Anselmum se visitantem secundumet, voluntatis compos effectus, evestigiogratia viri paucis interim dicta sint. Attamen de gratia quam meruerat apud homines, non multum his qui mores illius novere mirandum video, propterea quod quaedam appetibstudii semper erga omnes exstiterat, ut ea potissimum ageret, quae aliis magis commoda esse posse intelligebat. Unde cum interrogaretur quid emolumenti acquirerent, qui servata aequitate aliorum voluntati, in quibuscunque possent concordare satagerent; quidve detrimenti occurrerent, qui suam poti
Abbreviated transcription (Latin):
ut sͥ misereat᷑ exorat. nec paciat᷑ ut
ea medicina fraudef᷑ uñ s celem sa¬
lutem affuturam ꝓ liuiuo ꝓmisso
credebat. Qd plumꝰ Uicit pietaspec¬
tꝰ humilitatis. et ꝓ hõie dm pꝰtulaturꝰ
matutino temꝑe missam secͤtus ce¬
lebrat. ad mutit᷑ eger: et quam pete¬
bat aqm de manu uiri accepit. Que
in potum ilico sumpta: et hõiem
morbidum integ̾ͥrime sanitatire¬
stituit. et in laudem dei multoꝵ ora
lissoluit. Clam itaq uirum qͥue¬
nerat a se anselmꝰ emisit. denuntiãs

Expanded text:
ut sibi misereatur exorat, nec patiatur ut ut sibi misereatur exorat, nec patiatur ut ea medecina fraudetur, unde sibi celerem salutem ad futuram pro divino promisso credebat. Quid plura? Vicit pietas pectus humilitatis, et pro homine Deum postulaturus matutino tempore missam secretius celebrat. Admittitur aeger, et quam petebat aquam de manu viri accepit. Quae in potum illico sumpta, et hominem morbidum integerrimae sanitati restituit, et in laudem Dei multorum ora dissolvit. Clam itaque virum qui venerat a se Anselmus emisit, denuntians
Abbreviated transcription (Latin):
quint̾ suos ñ ignobił fame erãt
exemplicã ꝓponam: qͥ sic̾ aueredicis
ip̃iꝰ monast̾i cꝰ abbas du extit̾at. mo¬
gͥ uir nobił et strenuus: in ꝯfinio põ¬
tiui. ac flandrie p̾potens habebat᷑. Hic
in corꝑe lepra ꝑcussus: eo maiori me¬
rore afflictꝰ est. qͦ se ⁊ a sius ꝯͣ dignitatẽ
natalium suoꝵ ꝓ obscenitate tanti
malidespici deseriq uidebat. Conu̾s
itaq ad deum est et crebris or̃onib c̃
elemosinaz largitionib opem ab eo
p̾cabat᷑. Unagͥ noctium ei ꝑ uisum
quidamapparuit. monens ut si pͥ¬
stine sanitati restitii uellet: beccũ
iret. et apd̃ alb̾em anselmum effic̾et
int missam suam lauaret in po¬
cum illi conferret. Quisioni credu¬
lus qͦ monebat᷑ impiger tendit atq
anselmo cur aduen̾it secrete inno¬
tuit. Stupet ille ad u̾ba: et hõiem ut
talib desistat multis modis adiurat.
At ip̃e in p̾cib ꝑstat. et multomagͥ

Expanded text:
qui inter suos non ignobilis famae erant, qui inter suos non ignobilis famae erant, exempli causa. proponam, qui, sicut a veridicis ipsius monasterii cujus abbas diu exstiterat, moigitur vir nobilis et strenuus in confinio Pontivi ac Flandriae praepotens habebatur. Hic in corpore lepra percussus, eo majori moerore afflictus est, quo se et a suis contra dignitatem natalium suorum pro obscenitate tanti mali despici deserique videbat. Conversus itaque ad Deum est, et crebris orationibus cum eleemosynarum largitionibus opem ab eo precabatur. Una igitur noctium ei per visum quidam apparuit, monens ut si pristinae sanitati restitui vellet, Beccum iret, et apud abbatem Anselmum efficeret inter missam suam lavaret, in potum illi conferret. Qui visioni credulus quo monebatur, impiger tendit, atque Anselmo cur adveniret secreto innotuit. Stupet ille ad verba, et hominem ut talibus desistat multis modis adjuvat. At ipse in precibus perstat, et multo magis
Abbreviated transcription (Latin):
anglia seu comitissa. uł ulla ꝑsona
potens. q̃ ñ iudicaret se sua coram deo
m̃ita ꝑdidisse. si ꝯting̾et seanselmo
abb̾i beccensi gr̃am siu officii tc̃ cẽꝑis
angliam ceꝑat. et ea tempestate regna¬
bat. qmͣus ob magnitu clinem sui
cunctis fere uid̾et᷑ rigiclus ac formi¬
bat stupentib aliis fieret alius. ꝓsua
partib. notꝰ ac ꝓ reu̾enda scĩtate carus
cunctis effectꝰ: it repetendi normã nrã
iugͥͣdit. clitatꝰ multiplici dono. qd̃
honori ac utilitatiect̃e sue usq hoclie
seruire dinoscit᷑. Familiaris gͦ ei dehĩc
anglia fcãest: et ꝓut diu̾sitascãꝵ fere¬
bat ab eo freq̃ntata. Ut aũt op̃c d̾s
apd̾ hõĩes eẽ auctorem. et illum apd̃
se qmͣ apd̃ hoĩes grãm inuenisse potio¬
rem: quosdam uiros ꝑ usum cligna¬
tꝰ est iufitare. et qͣlit̃ ꝑ eum ab infir¬
mitate qͣ nimis gͣuit̾ uexabant᷑ ꝯua¬
lesc̾ent edocere. Hoꝵ que dico duos.

Expanded text:
Anglia seu comitissa, vel ulla persona Anglia seu comitissa, vel ulla persona potens, quae non judicaret se sua coram Deo merita perdidisse, si contingeret se Anselmo abbati Beccensi gratiam cujusvis officii tunc temporis Angliam ceperat et ea tempestate regnabat, quamvis ob magnitudinem sui cunctis fere videretur rigidus ac formibat, stupentibus aliis, fieret alius. 48. Ppartibus notus, ac pro reverenda sanctitate charus cunctis effectu, iter repetendi Northmanniam ingreditur ditatus multiplici dono, quod honori ac utilitati Ecclesiae suae usque hodie servire dignoscitur. Familiaris ergo ei dehinc Anglia facta est, et prout diversitas causarum ferebat, ab eo frequentata. Ut autem omnipoteapud homines esse auctorem, et illum apud se quam apud homines gratiam invenisse potiorem, quosdam viros per visum dignatus est visitare, et qualiter per eum ab infirmitate, qua nimis graviter vexabantur, convalescerent edocere. Horum quos dico, duos
Abbreviated transcription (Latin):
inuicem copulari debent edocebat ⁊ ui¬
rum quidem ut suam uxorem sic̃
se ip̃m dilig̾et nͨ p̾t̾ illam aliam noss
eiꝰq sic̾ sui corꝑis absq õi sinistra sus¬
picatione curam hĩet: mulierem uo
qͣtinꝰ iuro suo cum oĩ subiectione et
amore obtemꝑaret ÷ eumq ad bñ agẽ¬
dum sedula incitaret: nͨ ne anunum
q̃ affabilitate mitigaret. Haũt q̃ eũ
uel admonuisse uł instruxisse. uel
edociusse dicimꝰ: ñ eo ut aliis mosest
doceudi mͦ ex̾cebat: s longe alit̾ sin¬
gula q̃ꝙ sub uulgarib et uotis ex ẽ¬
plis ꝓponens. solideq iõnis testimonia
fulciens: ac remota oĩ ambiguitate. ĩ
m̃tib auditoꝵ deponens. Letabat᷑ gͦ
quisquis illiꝰ colloquio itti pot̾at: qm̃ ĩ
eo qd̾ cumq pecebat᷑ diuium confiliũ
in ꝓmptu erat. Hinc enm oĩs sexus et
etas mirabat᷑ et murando amplecta bat᷑.
qͦ potentior alusq p̾stantior: eo magis
quisq erat ad munstrandum ei deuo¬
tior atq ꝓcliuuor. Non fuit comes in

Expanded text:
invicem copulari deberent edocebat; virum quidem ut suam uxoren sicut seipsum diligeret, nec praeter illam aliam nosset, ejusque sicut sui corporis absque omni sinistra suspicione curam haberet. Mulierem vero quatenus viro suo cum omni subjectione et amore obtemperaret, eumque ad bene agendum sedula incitaret, nec non animuqua affabilitate mitigaret. 47. Haec autem quae eum vel admonuisse, vel instruxisse, vel edocuisse dicimus, non eo ut aliis mos est docendi modo exercebat, sed longe aliter sinquaeque sub vulgaribus et notis exemplis proponens, solidaeque rationis testimonio fulciens, ac remota omni ambiguitate, in mentibus auditorum deponens. Laetabatur ergo quisquis illius colloquio uti poterat, quoniam in eo quodcumque petebatur divinum consilium in promptu erat. Hinc eum omnis sexus et aetas mirabatur, et mirando amplectebatur, quoque potentior aliisque praestantior, eo magis quisque erat ad ministrandum ei devotior atque proclivior. Non fuit comes in
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ. Qd̃ dictum sub exemplo u¬
uari ꝓponebat. dicens clausuram illiꝰ
districtionis ordinis monastici assimi¬
lari. Qm̃ quidem inquit sic̃ pisces dis¬
currente aqua uiuariz moriunt᷑. si
clausure ip̃iꝰ minutatim ac sepe cre¬
pant nec refitiunt᷑: itaois religio mo¬
nastici ordinis funditꝰ ꝑit. sic ctodia
eiꝰ ꝑ modica ꝯtemptum culpaꝵ pau¬
latim a feruore sui tepescit accestante
scͥptura q̃ dicit. qͥ modica despicit. pau¬
latim decidit. Cłicos qͦ qͣst̾ se in sorte
dei custodire deberent ustruebat. eiscp
magnoꝑe ẽẽ cauendum⁊ ne si a sorte
dei cad̾ent: in sortem diaboli ꝑ neglectũ
ꝯu̾sationis et ordinis suidecid̾ent. Con¬
ugatos ⁊̃ qͣ fide qͣ dilectione. qͣ famili

Expanded text:
bonorum. Quod dictum sub exemplo vbonorum. Quod dictum sub exemplo vivarii proponebat, dicens clausuram illius districtioni ordinis monastici a similari. Quandoquidem, inquit, sicut pisces decurrente aqua vivarii moriuntur, si clausurae ipsius minutatim ac saepe crepant nec reficiuntur; ita omnis religio monastici ordinis funditus perit, si custodia ejus per modicarum contemptum culparum paulatim a fervore sui tepescit, attestante Scriptura, quae ait: Qui modica despicit, paulatim decidit . Clericos quoque qualiter se in sorte Dei custodire deberent instruebat, eisque magnopere esse cavendum, ne si a sorte Dei caderent, in sortem diaboli per neglectum conversationis et ordinis sui deciderent. Conjugatos etiam qua fide, qua dilectione, qua famili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ oĩa studiose sccłm d̾m in seruiens.
uadens aũt et ad diu̾sa monast̾i̾a
monachoꝵ canonicoꝵ. sc̃imoniali¬
um. nͨ ñ ad curias qͦꝵq nobilium ꝓ¬
ut eum rõ ducebat ꝑueniensi lecis¬
sumc suscipiebat᷑ ÷ suscepto q̃q cari¬
tatis obsquia gratissime ministra¬
bat᷑. Qd ille: Solito more cunctis se
ioꝯilum et affabilem exhibebat. mo¬
resq singłoꝵ inqntum sine: Pcc̃o po¬
t̾at in se suscipiebat. Nam iuxta apo¬
ñ mͦ sñ lege ite. putabat᷑ b̾i bñdicti:
s et eos qͥ scłari incedediti in multis
uiuebant sine lege xͥ. U ñ corda õiũ
miromͦ mnamorem eiꝰ u̾tebunt᷑. et ad
eumaudiendum. famelica aiuidi¬
tate iapiebant᷑. Dicta cĩ sũa sic unt¬
bati intauditores sui nichil morib
siuis concordius dici posse fac̾ent᷑. Ille
mõnachis. ille cłicis. ille laicis. ad cꝰ¬
q ꝓpositum. sua u̾ba dispensabat.
Monachos ut ne quidẽ minima sui
rent in destruccionem et despectum õium

Expanded text:
e secundum Deum serviens. Vadens autem et ad diversa monasteria monachorum, canonicorum, sanctimonialium, nec non ad curias quorumque nobilium, prout eum ratio ducebat perveniens, laetissime suscipiebatur, et suscepto quaeque charitatis obsequia gratissime ministrabantur. Quid ille? Solito more cunctis se jucundum et affabilem exhibebat, moresque singulorum in quantum sine peccato poterat, in se suscipiebat. Nam, juxta Aponon modo sine lege, ut putabatur beati Benedicti, sed et eos qui saeculari vitae dediti in multis vivebant sine lege Christi. Unde corda omnium miro modo in amorem ejus vertebantur, et ad eum audiendum famelica aviditate replebantur. 46. Dicta etiam sua sic unibat, ut auditores sui nihil moribus suis concordius dici posse faterentur. Ille monachis, ille clericis, ille laicis, ad cujusque propositum sua verba dispensabat. Monachos ut ne minima quidem sui rent in destructionem et despectum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
qui ne leue quidem qͣ cl̾m pecc̃m ad¬
nuttat moriñ dubitat: multo ma¬
xime mori ñ dubitaret pꝰqͣm aliquo
graui pec̃co d̾mexacbaret. Et re neri
qmͣ qiuẽlibet t̾renum clñm. ꝓ redẽp¬
tione uite sue hõies suos ꝑablationẽ
pecunie illoꝵ ad modicum grauare.
na manꝰ eumad hoc mortem inten¬
tando constͥng̾et. Uñ dat᷑ intelligi. mi¬
ra ui pecus eĩ iusticiam possedisse.
qñ uitam suam maluit dare qmͣ
sp̾ta caritate ꝓximos suos scandalira¬
re. Qmobrem longe fuit ab eo illd̾
uenit. Nec inm̾ito ut reor int̾ mrͣes
ꝯputat᷑. qui ꝓ tanta iustoia mortem
sponte sustinuisse u̾acit̾ p̾cdicatius
Nam et beatꝰ io hes baptista qͥ p̾cipiu¬

Expanded text:
qui ne leve quidem contra Deum peccatum adqui ne leve quidem contra Deum peccatum admittat, mori non dubitat, multo maxime mori non dubitaret, priusquam aliquo gravi peccato Deum exacerbaret. Et revera quam quemlibet terrenum dominum, pro redemptione vitae suae, homines suos per ablationem pecuniae illorum ad modicum gravare; na manus eum ad hoc mortem intentando constringeret. Unde datur intelligi, miram pectus ejus justitiam possedisse, quando vitam suam maluit dare, quam, spreta charitate, proximos suos scandalizare. Quamobrem longe fuit ab eo illud venit. Nec immerito, ut reor, inter martyres computatur, qui pro tanta justitia mortem sponte sustinuisse veraciter praedicatur. Nam et beatus Joannes Baptista, qui praecipu
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ m̾ito animum a dubietate flect̾e
deo auctore p̾sidemꝰ sede quiescens elfegꝰ
nõie: uir bonꝰ quidem. et suotemꝑegͣ
ñ mͦ int̾ sc̃os. ̾um et int̾ mͣres nume¬
sum ñ negent. Nam cum illum ut
u̾b̾ utar angłoꝵ emuli eiꝰ et in uici
de paganicepissentz et cñ ꝓ reu̾entia
illi ei potestatem se redimdi conces¬
et ñ nullos forsitan inuise m̃dicita¬
ti subiugaret: elegit uitam ꝑdereꝙͣ
eam tali mͦ custodire. Qd hinc gͥ tua
frat̾nitas sentiat. audire desid̾io. Et qͥ¬
dem ille sicuti nouus anglie cꝰ hec
sũmatim ꝑstͥngens: anselmo ꝓposuit.
At tñ cãmnecis b̃iel fegi hystoriauter
intuentes: uidemꝰ ñ illam solam. s
aliam fuisse ista antiquiorem. De
cuos atroci morte neccantib xͥana li
u̾t̾e uisus est. ab eis captꝰ. et crudeli est¬
examinationeoccisus. S anselmꝰ.¬
ut uir prudens uiro prudenti iuxta
int̾rogationem sͥ ꝓpositam.: simpłi
ita respondit dicens. Palam est qd̾ is

Expanded text:
erito animum a dubietate flectereDeo auctore, praesidemus sede quiescens, Elfegus nomine, vir bonus quidem, et suo temporenon modo inter sanctos, verum et inter martyres numesum non negent. Nam cum illum, ut verbis utar Anglorum, aemuli ejus et inimici Dei pagani cepissent; et tamen pro reverentia illius ei potestatem se redimendi conceset nonnullos forsitan invisae mendicitati subjugaret; elegit vitam perdere, quam eam tali modo custodire. Quid hinc igitur tua fraternitas sentiat, audire desidero. » Et quidem ille, sicuti novus Angliae civis, haec summatim perstringens Anselmo proposuit. Attamen causam necis beati Elfegi historialiter intuentes videmus non illam solam, sed aliam fuisse ista antiquiorem. Dencuos atroci morte necantibus  al. ominvertere nisus, est ab eis captus, et crudeli exanimatione est occisus. Sed Anselmut vir prudens, viro prudenti juxta interrogationem sibi propositam simpliciter ita respondit, dicens: « Palam est quod is
Abbreviated transcription (Latin):
elfegꝰeque ꝓ iustitia. ut beatꝰ ioh̾es
passus est ꝓ l̾utate. eur gͦ magis de
mortis ꝑpeissione utrum qe detineats
ħ me quidem reuende pat̾ in qͣntum
ꝑspic̾e possum: rata ẽẽ ip̃a ratio docet.
Atrñ lir̃e pradentie est et me si alit̾
sentit ab hoc torrigendo reuocare. et
quid potissimum nni tanta re sentiẽ¬
clumi sit ecͣce dei docendo monstrare.
ad qd̵ lanfrancꝰ. fateor inqͥt subcilẽ
ꝑspicatiam. et ꝑspicacem subtilita¬
tem iigenii tui uehem̃t̾ approbo.
et ueułror: firmaq rõne tua edoc
ioͣte g̃xecutꝰ esta cum et hystoriam

Expanded text:
egus aeque pro justitia, ut beatus Joannes passus est pro veritate. Cur ergo magis de mortis perpessione utrumque detineat? » 5. « Haec me quidem, reverende Pater, in quantum perspicere possum, rata esse ipsa ratio docet; attamen vestrae prudentiae est, et me, si aliter sentit ab hoc corrigendo revocare, et quid potissimum in tanta re sentiendum sit, Ecclesiae Dei docendo monstrare. » Ad quod Lanfrancus: « Frater, inquit, subtilem perspicaciam et perspicacem subtilitatem ingenii tui vehementer approbo et veneror, firmaque ratione tua edoctvote exsecutus est, quin et Historiam
Abbreviated transcription (Latin):
Ex his igitur: una cum domino bos ille
uiuebat. Nobis quoq exea copia: cenam
sc̃s dedit. Ibi uidi quod uos galli non
creditis fore: ollam cum olerib que no¬
bis incenam p̾parabatur. sine igne fer¬
uere Tanta uis solis est: ut quib lib
cocis etiam ad galloꝵ pulmenta suffici¬
at. Post cenam autem iam inclinante
uesꝑa ÷ inuita nos ad arborem palmã.
cuius interdum pomis uti solebat.
que fere duob milib aberat. Nam
he tantum inheremo arbores licet

Expanded text:
ex iis igitur una cum domino bos ille ex iis igitur una cum domino bos ille uiuebat: nobis quoque ex ea copia cenam sanctus dedit. ibi uidi, quod uos Galli forte non creditis, ollam cum holeribus, quae nobis in cenam praeparabantur, sine igne feruere: tanta uis solis est, ut quibuslibet coquis etiam ad Gallorum pulmenta sufficiat. post cenam autem iam inclinante uespera inuitat nos ad arborem palmam, cuius interdum pomis uti solebat, quae fere duobus milibus aberat. nam hae tantum in eremo arbores, licet
Abbreviated transcription (Latin):
mianus ur̃a studia fraudabo. Et qi
hexemite unius incipientis agnouistis
uirtutem: referam ad huc uobis ad ħ¬
pauca deplurimis:
go ubi primam pardem here¬
mi ingreblus sum. duodecim fere anilo
milib: habebam autem unum ex fr̃i¬
b ducem locoꝵ peritum. Puenimꝰ¬
ergo ad quendam senem monachum:
subradice montis habitantem. Ibi qd̾
millis locis rarissimum est: puteus erat:
Bouem unum habebat: cuiꝰ hic erat
totus labor. impulsa rotali machina
aquam producere. Namfere mille aut
amplius petlum ꝓfundum putei fe¬
rebatur. Ortus illic erat: multis oleri¬
b copiosus. Id quidem contra naturan
heremi. ubi omĩa arencia exusta solis
ardorib: nullius unquam seminis
uł exiguam ralicem peperisse ferũt.
Nerum hoc sancto illi labor cum pe¬
core cõmunis: et ꝓpria prestabat in¬
dustria. Frequens enim irrigacio aqua¬
rum tantam pinguedinem arenis da¬
bat: ut mirum innodum uirere. atq
fructificare orti illius olera uiderimus.

Expanded text:
mianus, vestra studia fraudabo: et quia mianus, vestra studia fraudabo: et quia eremitae unius incipientis agnovistis virtutem, referam adhuc vobis pauca de plurimis. XIII. Ergo ubi prima eremi ingressus sum, duodecim fere a Nilo millibus habebam autem unum e fratribus ducem, locorum peritum pervenimus ad quemdum senem monachum sub radice montis hain illis locis rarissimum est, puteus erat. bouem unum habebat, cuius hic erat totus labor, impulsa rotali machina aquam producere: nam fere mille aut amplius pedum profundum putei ferebatur. hortus illic erat multis Tioleribus copiosus, id quidem contra naturam eremi, ubi omnia arentia, exusta solis ardoribus, nullius umquam seminis uel exiguam radicem ferunt. uerum hoc sancto illi labor cum pecore communis et propria praestabat industria: frequens enim inrigatio aquarum tantam pinguedinem harenis dabat, ut mirum in modum uirere adque fructificare horti illius holera uiderimus.
Abbreviated transcription (Latin):
pugna: ibi gloriosior est corona. Un¬
de quendam si ignoscit: censro iu¬
re laudendum. Ꝙ cum eum libertꝰ
deseru̾it ingratus: miseratus est po¬
cuis quam insectatus ab euntem. S
neq illi irascitur: aquo iudetur ab¬
ductus. Ego autẽ nisi istud uincende
iracundie postumianus ꝓdidisset exẽ¬
plum: grauiter irascerer discessione
fugitiui. S qr irasci non licet: totai¬
stoꝵ ꝯmemoracio que nos compun¬
git abolenla est. Te in quã postumi¬
ane: te pocius audiamus. faciã in qͥt
galle quod precipis: quatinus tam
studiosos esse: audiendi uos uideo. S me¬
mentote. quia non sine fenore. istum a¬
pud nos depono sermonem. libens p̾s¬
sto qd poscitis: dum modo paulo post
ꝙ poposcero non negetis. Nos uero in¬
quam nichil habemus: in quo tibi
mutuum. uł sine fenore restituere pos¬
simus. Sed tamen quicqͥd putaueris
imperato: dum mͦ ut ceperas desicleri¬
is nr̃is satisfacias. Halde enim nos de
lectat tua oratio. Nichil inquit postu¬

Expanded text:
pugna, ibi gloriosior est corona. unde quendam, si agnoscis, censeo iure laudandum, quod cum eum libertus deseruerit ingratus, miseratus est potius quam insectatus abeuntem. sed neque illi irascitur, a quo uidetur abductus. Ego autem: nisi istud uincendae iracundiae Postumianus prodidisset exemplum, grauiter irascerer discessione fugitiui: sed quia irasci. non licet, tota istorum commemoratio, quae nos conpungit, abolenane, te potius audiamus. Faciam, inquit, Sulpici, quod praecipis, quatenus tam studiosos audiendi esse vos video; sed mementote, quia non sine fenore istum apud vos depono sermonem: libens praesto quod poscitis, dummodo paulo post quod poposcero non negetis. Nos vero, inquam, nihil habemus, in quo tibi mutuum vel sine fenore restituere possimus. Sed tamen quidquid putaveris, imperato, dummodo, ut coeperas, desideriis nostris satisfacias: valde enim nos tua delectat oratio. Nihil, inquit Postu