comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cipientes. qͦsi ima petens confort̾at. docet. & casti¬
gat: ꝑfectos autẽ qͥrũ conu̾sꝗtio ingelis. t̃ sub¬
sinꝰ extollendo glorificat: liberiꝰ de ecernis instruit:
escpe quȩ turbȩ ne audire qͥdẽ ualeant. docet. De¬
mnoniacũ aut̃ hunc quẽ descendens demonte dñs
sanauit: marcꝰ qͥcsẽ surdũ mutũq maths uͦ luna¬

Expanded text:
cipientes, quasi ima petens confortat, docet, casticipientes, quasi ima petens confortat, docet, castigat; perfectos autem, quorum conversatio in coelis est, sublimius extollendo glorificat, liberius de aeternis instruit, et saepe quae a turbis ne audiri quidem valeant docet. Daemoniacum autem hunc quem descendens de monte Dominus sanavit, Marcus quidem surdum mutumque, Matthaeu
Abbreviated transcription (Latin):
nece. phariseorũ factio cousenserit: &e moccisione
dm̃. herodes iunxerit uoluntatẽ suã: qͥ illusũ at
despectũ remiserit ad pilatũ. ut crucifigere t tũ
Ic̃ intellexert᷑ discipłi: qͥa de ioħe baptista dreis¬
sec eis. Ex indicio enĩ passionis suȩ qͣm ipse dñs
sepiꝰ eis p̃dixit. & p̃cursoris sui qͣm iã cõpletã cet¬
nebant discipłi: cognoscebant ioħem sͥ in helix
uocabulo demonstratũ. eẽ. Et merito: qͥa sic̃ ll
nouissimi. ita iste pͥmi p̃cursor. ẽ. dñi aduentꝰ
Et qͦm iste p̃dicauit aduenisse redẽptorẽ: ille
testabit᷑ ad fore iudicẽ. clxxiii¬
E⁊ cũ uenisset ad turbã: accessit ad eũ hõ gen
semꝑ loca reb congruunt. Inmonte dñs orat.
transformat᷑: discipłi. Qthana suȩ maiestatis a¬
perit: mferiora descendens turbe occursu extipĩt
miseroꝵ fletu pulsat᷑. Sursũ discipłis mysteriũ
reserat: deorsũ turbȩ peccata infidelitatis ex pro¬
brat. Sursũ patris uocẽ his qͥ sequi poterant pan¬

Expanded text:
 factio consenserat, et in occisione Domini Herodes junxerit voluntatem suam, qui illusum atque despectum remiserit ad Pilatum, ut crucifigerent eum. Tunc intellexerunt discipuli quia de Joanne Baptista dixisset eis. Ex indicio enim passionis, et suae quam ipse Dominus saepius eis praedixit, et praecursoris sui quam jam completam cernebant, discipuli cognoscebant Joannem sibi in Eliae vocabulo demonstratum esse: et merito, quia sicut ille novissimi, ita iste primi praecursor est Domini adventus. Et quem iste praedicavit advenisse Redemptorem, ille testabitur affore judicem. IIEt cum venisset ad turbas, accessit ad eusemper loca rebus congruunt. In monte Dominus orat, transformatur, discipulis arcana suae majestatis aperit; in inferiora descendens turbae occursu excipitur, miserorum fletu pulsatur; sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat; sursum Patris vocem iis qui sequi se poterant pan
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Qnare ñ intelligitis. qͥa ñ de pane dixi uob̾
cauete ã ferm̃to phariscoꝵ. & sadduceorum:
eixe. ꝑ occasionẽ p̃cepti qͦ saluator iusserat dicens. caue¬
te ãferm̃to phariseorũ. & ferm̃to herodis: docet
eos qͥd significent qͥnq panes & septẽ: siue pisciłi:
aut qͥnq milia hominũ. & qͣtuor milia. qͥ pasta st̃

Expanded text:
pane dixi vobis: Cavete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum? Per occasionem praecepti, quod Salvator jusserat, dicens, Cavete a fermento Pharisaeorum et a fermento Herodis, docet eos quid significent quinque panes, et septem, sive pisculi, aut quinque millia hominum, et quatuor, quae p
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ lecti sunt: pͥmũ. ẽ. ut de se qͥsq minime p̃sumat:
qͥa & si iã adfidẽ uocatus. ẽ: utrũ ꝑ henni regno
dignꝰ sit. nescit. Scd̾m uͦ. ẽ: ut unꝰ quisq ꝓximum
qũe fortasse iacere inuitiis conspicit desperare ñ an¬
deat: qͥa diuine miscd̾iȩ diuitias ignorat. xxxu.
Ei ascendens iħic hierosolimã: assũpsit duoditim dis'¬
cipłos suos secreco. & ait illis. Et̾ce ascendimꝰ ierosoli¬

Expanded text:
lecti sunt. Primum est, ut de se quisque minime praesumat, quia et si jam ad fidem vocatus est, utrum perenni regno dignus sit nescit. Secundum vero est ut unusquisque proximum quem fortasse jacere in vitiis conspicit desperare non audeat, quia divinae misericordiae divitias ignorat. II. Et ascendens Jesus Hierosolymam, assumpsit duodecim discipulos secreto, et ait illis
Abbreviated transcription (Latin):
in monte clarificato totiꝰ sc̃e trinitatis misterium
declarat᷑: qͥa nimirũ głam ciꝰ qͣm in baptismo cre¬
dentes confitem᷑. in resurrectione uidentes con lau¬
dabimꝰ. Nec frustra sp̃c sc̃s hic inlucida nube. illic
apparebat in colũba: qͥa qͥ nc̃ simplici corde fidem
qͣm ꝑcipit seruat: tt̃ luce aꝑtȩ uisionis. qͦd credi¬
derat contẽplabit᷑. ipsaq qͦ illustrabit᷑ inꝑpetuũ grã
ꝓteget᷑. Et audientes discipłi: cecider̃t infaciẽ suam.

Expanded text:
in monte clarificato totius sanctae Trinitatis mysterium in monte clarificato totius sanctae Trinitatis mysterium declaratur; quia nimirum gloriam ejus, quam in baptismo credentes confitemur, in resurrectione videntes collaudabimus. Nec frustra Spiritus sanctus hic in lucida nube, illic apparebat in columba, quia qui nunc simplici corde fidem quam percipit servat, tunc luce apertae visionis quod crediderat contemplabitur, ipsaque qua illustrabitur in perpetuum gratia protegetur. Et audientes discipuli ceciderunt in fac
Abbreviated transcription (Latin):
helyas: debent & ipsi uob̃cũ inpenetra lib cor-¬
dis sui dño tab̾naculũ p̃parare. Concordat sane
hic euangłii locꝰ cũ uerb̾ ipsiꝰ moysi: qͥb incarna¬
tioni dñice testimoniũ ferens aiebat. Propħam
ipsũ audietis urta oĩa quȩ locutꝰ fuerit nob̾. Erit
aut̃ om̃is aĩa. qͦcũq ñ audierit ꝓpħ̾am illum:
ect̾minabit᷑ de plebe. Qũe gͦ moysel cũ uene.¬
rit incarne. audiendũ ab om̃i aĩa qͥ saluari uellit p̃¬
dix̃: hunc iã uenientẽ in carne ds pat̾ audiendũ dis¬
cipłis ostendit: & suũ. cẽ. filiũ celesti uoce signauit.
Et qͣsi manifestiꝰ fidẽ aduentꝰ eiꝰ illis insinuãs: hic uir
inqͥt hic. ẽ. ille qͦm moyses iste uob̃ sepiꝰ in mundo
nasciturũ ꝓmisit. Huiꝰ u̾b uxta p̃ceptũ illiꝰ moysi
& uos auscultate: & om̃s ueri amatores auscultare
iubete. Et notandũ sic̃ dño in iordane baptirato. sic

Expanded text:
Elias debent et ipsi vobiscum in penetralibus corElias debent et ipsi vobiscum in penetralibus cordis sui Domino tabernaculum praeparare. Concordat sane hic Evangelii locus cum verbis ipsius Moysis, quibus incarnationi Dominicae testimonium ferens, aiebat: Prophetam ipsum audietis, juxta omnia quae locutus fautem anima, quae non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe . Quem ergo Moyses cum veniret in carne, audiendum ab omni anima, quae salvari vellet praedixit; hunc jam venientem in carne, Deus Pater audiendum discipulis ostendit, et suum esse filium coelesti voce signavit; et quasi manifestius fidem adventus ejus illis insinuans: Hic vir, inquit, hic est ille, quem Moyses iste vobis saepius in mundo nasciturum promisit. Hujus verbis juxta praeceptum ipsius Moysis, et vos auscultate, et omnes veri amatores auscultare jubete. Et notandum, sicut Domino in Jordane baptizato, sic et
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ñ uidentes creditis: quẽ cũ uideritis. exultabi¬
us leticia in enarribili & glorificata Ad huc eolo¬
quente: ecte nubes lucida obũbrauit eos. Qui ma-¬
teriale tab̃naculũ quesiuit. nub̃ accepit obum¬
braculũ: ut discat in resurectione ñ tegmine do-
ait. filii autẽ hominũ: in ꝓtectione alarũ tuarũ
sperabt̃. Et in apocalipsi sua ioħes. Et templũ in¬
st ecce uox de nube: dicens. Hic. ẽ. filꝰ m̃s dilectus
in qͦmͥ bene complacur ipsũ audite. Qa impru¬
ienter int̾rogauerat. ꝓpt̾ea responsionẽ dñi ñ
meret᷑: s pat᷑ respondet ꝓfilio. ut uerbũ dñi com¬
pleret᷑. Ego testimoniũ non dico ꝓme: s pat̾ qͥ mi¬
sit me. ip̃se ꝓme dicit testimoniũ. Noc qͦ decelo pa¬
iris loquentis audit᷑. qͦ testimoniũ ꝑhibeat filio:
petto cȩceros apłos. Hic. ẽ. ait filiꝰ m̃s dilectus. ca¬
rissimus. Huic figene .s. tab̃naculũ: huic ob¬
temperandũ. Hic. ẽ. filius: illi serui st̃ moyses &

Expanded text:
on videntes creditis, quem cum videritis, exsultabitis laetitia inenarrabili et glorificata . Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos. Qui materiale tabernaculum quaesivit, nubis accipit umbraculum, ut discat in resurrectione non tegmine domoait: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt . Et in Apocalypsi sua Joannes: Et templum, inEt ecce vox de nube dicens: Hic mprudenter interrogaverunt, propterea responsionem Domini non merentur, sed Pater respondet pro Filio, ut verbum Domini compleretur: Ego testimonium non dico pro me, sed Pater qui misit me, ipse pro me dicit testimonium . Vox quoque de coelo Patris loquentis auditur, quae et testimonium perhibeat Filio; Petrum caeteros apostolos. Hic est, ait, Filius meus dilectus: huic figendum est tabernaculum, huic obtemperandum. Hic est filius, illi servi sunt: Moyses et
Abbreviated transcription (Latin):
retica. grauat. magis qͣm ad iuuet: mergit & non
crigit. A bono gͦ magistro discipłi instructi. intel¬
lexerunt inferm̃to seductionẽ phariseoꝵ & sad¬
duceoꝵ: immo omniũ hereticorũ. qͥ contraria sa-¬
piunt ucritati ex pressã uitandã. cẽ: qͣm & om̃ino
ipsi uitaucrt̃. & nob̃ fugiendũ. cẽ. censuerunt.
Post hȩc seqͥt᷑ mathcus: & dicit.

Expanded text:
retica, gravat magis quam adjuvat: mergit, et non retica, gravat magis quam adjuvat: mergit, et non erigit. A bono ergo magistro discipuli instructi intellexerunt in fermento seductionem Pharisaeorum et Sadducaeorum, imo omnium haereticorum qui contraria sapiunt veritati, expressam vitandam esse. Quam et omnino ipsi vitaverunt, et nobis fugiendam esse censuerunt. Post haec sequitur Matthaeus, et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ferm̃tum phariseoꝵ & saduceorũ. & ferm̃tũ
herodis ñ corporalẽ panẽ s traditiones ꝑuersas.
& heretica significat adogmata ⁊ qđrt &e cibi quib
nutritꝰ. c̃. popłs dĩ. ñ ueram doctrinã integrãq. signifi¬
cent: Istiusmodi ferm̃tum qͦd om̃i ratione uitandũ. ẽ:
habuit martion & ualentinꝰ. & om̃s heretici. ferm̃tum
hãc ium habet: ut si farine mixtũ fuerit. qͦd paruũ
uidebat᷑ crescat inmai: & ad saporẽ suũ uniu̾sam
consꝑsionẽ trahat. Ita & doctrina heretica. si uel mo¬
dicã scintillã intuũ pectus iecerit. in brtui ingens
flãma succrescit: & totã hominis possessionẽ ad se
trahet. Hoc. ẽ: dequo & apłs loqͥtur. Modicũ ferm̃¬
tũ: totã massã corrũpit. Ic̃ intellexert̃: qͥa ñ dixe¬
rit cauendũ aferm̃to panũ. s a doctrina pha¬
riscoꝵ & sadducroꝵ. Qd eis utile erat ꝑsuasit: qͦd
nocuũ uitare iussit: doctrina enĩ suꝑsticiosa. & be-¬

Expanded text:
fermentum Pharisaeorum et Sadducaeorum et fermentum Herodis non corporalem panem, sed traditiones perversas et haeretica significat dogmata, quare et cibi, quibus nutritus est populus Dei, non veram doctrinam integramque significent? Istiusmodi fermentum, quod omni ratione vitandum est, habuit Marcion, et Valentinus, et omnes haeretici. Fermentum hanc vim habet, ut si farinae mistum fuerit, quod parvum videbatur, crescat in majus et ad saporem suum universam conspersionem trahat. Ita et doctrina haeretica, si vel modicam scintillam in tuum pectus jecerit, in brevi ingens flamma succrescet, et totam hominis possessionem ad se trahet. Hoc est de quo et Apostolus loquitur: Modicum fermentum totam massam corrumpit . Tunc intellexerunt quia non dixerit cavendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeorum et Sadducaeorum. Quod eis utile erat persuasit, quod nocivum vitare jussit. Doctrina enim superstitiosa, et hae
Abbreviated transcription (Latin):
arguas me: qͥa nimirũ ꝑsex etates qͥb oꝑari licit. p̃cibꝰ
c̃. insistendũ: ne moctauo retributionis tempore a
iudice corripiam᷑ irato. Qͦl & ipse dñs hoc locouo¬
luit nos ostenso suȩ orationis exemplo docere: de
qͦ scdm lucam dr̃. qͥa ascendit inmontẽ. ut oraret.
Inmontẽ namq oraturus &e sic transsigurancs ascen¬
dit: ut ostendat eos qͥ fructũ resurrectionis expec-¬
tant qͥ regẽ in decore suo uidere desiderant. m̃te

Expanded text:
a nimirum per sex aetates, quibus operari licet, precibus est insistendum, ne in octavo retributionis tempore a judice corripiamur irato: quod et ipse Dominus hoc loco voluit nos ostenso suae orationis exemplo docere. De quo secundum Lucam dicitur: Quia ascendit in montem ut oraret. In montem namque oraturus, et sic transfiguraturus ascendit, ut ostendat eos qui fructum resurrectionis exspectant, qui regem in decore suo videre desiderant, mente
Abbreviated transcription (Latin):
agat᷑. agnoscimꝰ. Discipłis eñĩ rudib etiã de p̃senti
uita aliqͥd ꝓmittendũ fuit: ut possent robustiꝰ
in futura solidari. Sic israhelitico popło exegyp¬
n t̾ra liberando. reꝓmissionis t̾ra ꝓmittit᷑: ut dum
uocandꝰ ec̃t acddona celestia: terrenis ꝓmissionibus
irgiones gentiũ: & labores popłoꝵ possederunt.
u custodiant iustificationes eiꝰ: & legẽ exquirant.
Sicgͦ hoc loco rudib discipłis ueritas loqͦns ui¬
dendũ regnũ dĩ ꝓmittit in t̾ra: ut hoc ab eis fide¬
luis in cȩlo p̃sumat᷑. Qͦd si regnũ cdłi in hac senten¬
ta futurã in celis beatitudinẽ uelimꝰ acciꝑe: & hoc
qͥdẽ de astantib ñ pͦ multos dies inmonte uider̃t.
Qd pia utiq ꝓuisione factũ. ẽ: ut contẽplatione
semꝑ manentis gaudii. tam & si raptĩ atq ad
brtue mom̃tum delibata.fortius instantia scłi
transeuntis aduersa tolerarent. Decentissimo
sene u̾bo. scõs mortẽ gustare testat᷑: ã quib nimi¬

Expanded text:
agatur agnoscimus. Discipulis enim rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari. Sic Israelitico populo ex Aegypti terra liberando repromissionis terra promittitur, et dum vocandus esset ad dona coelestia, terrenis promissionibus regiones gentium, et labores populorum possederunt, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus exquirant . Sic ergo hoc loco rudibus discipulis Veritas loquens, videndum regnum Dei promittit in terra, ut hoc ab eis fidelibus in coelo praesumatur. Quod si regnum Dei in hac sententia futuram in coelis beatitudinem velimus accipere, et hoc quidem de astantibus non post multos dies in monte viderunt. Quod pia utique provisione factum est, ut contemplatione semper manentis gaudii, tametsi raptim atque ad breve momentum delibata, fortius instantia saeculi transeuntis adversa tolerarent. Decentissimo sane verbo sanctos mortem gustare testatur; a quibus nimi
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis affectu ueniens: nũ qͣm incentiuũ uidebit᷑
diaboli. Uade sathana diabolo dr̃: uade retro me
petrꝰ audit. Uade retro me hoc. ẽ. sequere senten-¬
tiã meã: quia ñ sapis ea quȩ d̃ĩ sunt. s quȩ ho-¬
minũ. Mex uoluntatis. ẽ. & patris cuiꝰ uenifa¬
cere uoluntatẽ. ut ꝓhominũ salute mouar: tu tuam
tantũ considerans uoluntatẽ. ñ uis granũ tritici int̾¬
rã cadere. ut multos fructus afferat. Prudens lector
inquirat. qͦmꝰ post tantã beatitudinẽ. beatus es sy¬
mon bariona. & tues petrꝰ. & suꝑ hanc pottam. edifi¬
cabo eccłiam meã. & porte inferi ñ p̃ualebunt ad
uersus eã. & tibi dabo claues regni celoꝵ. & qͦd liga¬
ueris suꝑ t̾rã & solueris. erit ligatũ & solutũ ingelo:
nc̃ audiat uade retro sathana. scandalũ mͥ es: aut
qͦ sit tam repentina conu̾sio. ut pꝰ tanta p̃mia satha¬
nas petrꝰ appellet᷑. S consideret qͥ hoc querit: illam

Expanded text:
pietatis affectu veniens, nunquam incentivum videbitur pietatis affectu veniens, nunquam incentivum videbitur diaboli. Vade retro, Satana; diabolo dicitur: Vade retro. Petrus audit: Vade retro me, id est, sequere sententiam meam, quia non sapis ea quae Dei sunt, sed quae hominum. Meae voluntatis est, et Patris cujus veni facere voluntatem ut pro hominum salute moriar, tu tuam tantum considerans voluntatem, non vis granum tritici in terram cadere, ut multos fructus afferat . Prudens lector inquirat quomodo post tantam beatitudinem: Beatus es, Simon Barjona; et: Tu es Petrus; et super hanc petram aedificaversus eam; et, Tibi dabo claves regni coelorum, et quod ligaveris super terram, et solveris, erit ligatum et solutum in coelo: Nunc autem Vade retro me, Satana, scandalum mihi es; aut quae sit tam repentina conversio, ut post tanta praemia Satanas retro dicatur. Sed consideret qui hoc quaerit, illam
Abbreviated transcription (Latin):
tere eũ ire in ierosolimã: ibiq multa pati a semo¬
rib & scrib̃. & pͥncipib sacerdotum. & occidr. &
tertia die resurgere: Non uult destrui confessio¬
nẽ suã: nec putat fieri posse. ut dĩ filiꝰ occidatur.
Assumit itaq eũ in affectũ suũ: uł seꝑatĩ dic̃. ne
p̃sentib cȩt̾is condiscipłis magistrũ u̾deat᷑ argie¬
re &e cȩpit increpare illũ amantis affectu. & obtan¬
tis dicere. Absit ã te: dñe. Uel ut meliꝰ habet᷑ ingre-¬
co. propitiꝰ esto tͥ dñe: ñ erit istud. Hoc. ẽ. ñ potest¬
siert̾nec recipiunt aures meȩ: ut dĩ filiꝰ occidendꝰ
sit. Ad qͦm dñs conu̾sus: ait. Uade retro post me sa-¬
thana: scandalũ mͥ es. Sathanas int̾pretat᷑ adũ¬
sariꝰ. siue contrariꝰ: qͥa contͣria inqͥt loqueris uo¬
luntati mex̧. debes adu̾sariꝰ appellari. Multi pu¬
tant qͦd ñ petrꝰ correptꝰ sit. s adc̾sariꝰ sp̃c: qͥ hȩc
dicere apło suggerebat. S mͥ error apłicꝰ. & ex

Expanded text:
 multa pati a senioribus, et scribis, et principibus sacerdotum, et occidi, et tertio die resurgere. Non vult destrui confessionem suam, nec putat fieri posse, ut Dei Filius occidatur. Assumit itaque eum in affectum suum, vel separatim ducit, ne praesentibus caeteris condiscipulis magistrum videatur arguere, et coepit increpare illum amantis affectu, et optantis dicere: Absit a te, Domine; vel ut melius habetur in Graeco: Propitius esto tibi, Domine, non erit istud, id est, non potest, nec recipiunt aures meae, ut Dei Filius occidendus sit. Ad quem Dominus conversus ait: Vade retro post me, Satana, scandalum mihi es. Satanas interpretatur adversarius, sive contrarius, quia contraria, inquit, loqueris voluntati meae, debes adversarius appellari. Multi putant quod non Petrus correptus sit, sed adversarius spiritus, qui haec dicere apostolo suggerebat. Sed mihi error apostolicus ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce in afflictione corporis audiumꝰ crucẽ carnis:
nc̃ incõpassione ꝓximi. audiamꝰ crucẽ m̃tis. Ait.
Qͥs infirmat᷑. & ego ñ infirmor: Qsͥ scandalirat᷑.
& ego ñ uror: ꝑfectus qͥppe p̃dicator. ut exemplũ
cdaret abstinentie: crucẽ portabat incorpore. Et qͥa
inse trahebat dãpna infirmitatis aliene: crucẽ
portabat incorde. Qui eñi uoluerit animã suã

Expanded text:
Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis: nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis. Ait enim: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Perfectus quippe praedicator, ut exemplum daret abstinentiae, crucem portabat in corpore; et quia in se trahebat damna infirmitatis alienae, crucem portabat in corde. Qui enim voluerit animam suam
Abbreviated transcription (Latin):
ananias fecit & saphira: s totũ uendere. Et cũ uen¬
diderit. dare oĩa pauꝑib: & sic sibi p̃parare thel¬
aurũ in regno cloꝵ. Nec hoc adfectionẽ sufficit.
nͥ pͦꝰ contẽptas diuitias saluatorẽ seqͦt id. ẽ. relictĩ
malis. faciat bona. fãciliꝰ eñĩ sacculus contẽpint᷑.
qͣm uoluntas. Multi diuitias relinqͦntes: dnm ñse¬

Expanded text:
Ananias fecit et Sapphira, sed totum vendere; et cum vendiderit, dare omne pauperibus, et sic sibi praeparare thesaurum in regno coelorum. Nec hoc ad perfectionem sufficit, nisi post contemptas divitias Salvatorem sequatur, id est, relictis malis, faciat bona. Facilius enim sacculus contemnitur, quam voluptas. Multi divitias relinquentes, Domin
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ipse. eẽt ñe xp̃c. Supͣ mittens discipłos suos
ad p̃dicandũ iusserat eis. ut annuntiarent ad
uocabulũ saluatoris. Potest aut̃ fieri. ut iacuro
ante passionẽ suã & resurrectionẽ se noluerit p̃¬
dicari: ut cõpleto postea sangumis sacram̃to. s¬
portunius apłis diceret. Euntes docete. om̃s gnti
&e reliqͦ. Qd neqͥs putet niȩ. eẽ. tantũ intelligent
&e ñ sensus euangelici: qͦ secunt᷑ causas ꝓ hibite¬

Expanded text:
 esset Jesus Christus. Supra mittens discipulos suos ad praedicandum jusserat eis, ut annuntiarent advvocabulum Salvatoris. Potest autem fieri, ut idcirco ante passionem et resurrectionem se noluerit praedicari; ut completo postea sanguinis sacramento, opportunius apostolis diceret: Euntes docete omnes gentes , etc. Quod ne quis putet nostrae tantum esse intelligentiae, et non sensus Evangelici
Abbreviated transcription (Latin):
arnise Possumꝰ uͭ & easdẽ diu̾sitates horarũ: etiã¬
ad unũ quẽq hominẽ. ꝑetatũ mom̃ta distinguere.
Hane qͥppe intellectꝰ nr̃i pueritia.ẽ. Hora auẽ t̾cia.
f̾cit. dũ calor etatis crescit. Sexta uͭ iuuentꝰ. ẽ. qͥa uelut¬
incentro sol figit᷑. dũ in ea plemtudo roboris solidat᷑.
hona aut̃ senectꝰ intelligit᷑: in qͥ uelut sol ab alto
are descendit: qͥa gtas ã calore iuuentutis deficit Un¬
detima uͦ hora. ẽ: ea etas. qͦ decrepita uł ueterana dsr.
lnde & greci ualde semores ñ gerontas. s p̃sbiteros
appellant: ut plusqͣm senes. eẽ. insinuent. qͦs ꝓuec¬

Expanded text:
avit? Possumus etiam et easdem diversitates horarum ad unumquemque hominem per aetatis momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora tertia est roficit, dum calor aetatis crescit. Sexta juventus est, in centro sol figitur, dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua velut sol ab alto axe descendit, quia aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero hora est ea aetas, quae decrepita, vel veterana dicitur. Unde Grappellant, ut plusquam senes esse insinuent quos prouec
Abbreviated transcription (Latin):
at. ido lunaticũ dicit: s rumorẽ uulgi in uoca¬
lulo euangłista seqͥt᷑. Ob hanc gͦ causã demon lune
insũ obseruans corripit homines: ut ꝑcreaturam
i possit infamet ciratorem. Ceterũ cuncta qͦ fecit ds:¬
ñnociua nec praua. s etiã utilia st̃ & ualde bona.
beqͥt᷑ homo hic dep̃cans: & ex ponit morẽ egroti
dicens. Nã sepe cadit in ignẽ: & crebro in aquã Et
ibtuli eũ discipłis tuis: & ñ potuert̃ curare eum.
llichi uidet᷑ iuxta tropologiam lunaticus. eẽ. qͥ
phorarũ mom̃ta mutat᷑ aduitia ⁊ nec ꝑsistit in
cepto: s crescit atq decrescit. Et ñc in ignẽ libidi¬
nis fertur. qͦ adulterantiũ corda succensa st̃: nc̃ m
aqͥs cupiditatis qͦ ñ ualent extinguere caritatem.
Qil aut̃ dicit obtuli eũ discipłis tuis. & ñ potuer̃t
urare eũ: latenter accusat apłos: tũ impossibilitas
urandi interdũ ñ adimbecillitatẽ curantiũ. s ad
mũ qͥ curandi sunt fidẽ referat᷑ dicente dño. fiat

Expanded text:
um dicit, sed rumorem vulgi in vocabulo evangelista sequitur. Ob hanc ergo causam daemon lunae cursum observans corripit homines, ut per creaturam, si possit, infamet creatorem. Caeterum cuncta quae Deus fecit non nociva, nec prava, sed etiam utilia sunt et valde bona. Sequitur homo hic deprecans, et exponit morem aegroti dicens: Nam saepe cadit in ignem, crebro in aquam; et obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt curare eum. Mihi videtur juxta tropologiam lunaticus esse, qui per horarum momenta mutatur ad vitia nec persistit in coepto, sed crescit atque decrescit. Et nunc in ignem libidinis fertur, quo adulterantium corda succensa sunt, nunc in aquas cupiditatis, quae non valent exstinguere charitatem. Quod autem dicit, Obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt curare eum, latenter accusat apostolos, cum impossibilitas curandi interdum non ad imbecillitatem curantium, sed ad eorum qui curandi sunt fidem referatur, dicente Domino: Fiat
Abbreviated transcription (Latin):
impietatis arguit. fugere compulsus. t᷑. iste quia
herodis & herodiadis illicitas nuptias arguit capi¬
te truncatur: sunt qͥdam. qͥ ꝓpt̾ca ioħem helyam
uocari putent. qͦd quomͦ in saluatoris aduentũse¬
cundo. iuxta malachiam p̃cessurꝰ ẽ. helyas. & uen¬
turũ iudicem nuntiaturꝰ ⁊ sic ioħes in pͥmo aduentu
fecerit: & uterq sit nuntiꝰ. uł pͥmi aduentus do

Expanded text:
impietatis arguit, fugere compulsus est; iste quia impietatis arguit, fugere compulsus est; iste quia Herodis et Herodiadis illicitas nuptias arguit, capite truncatur. Sunt quidam qui propterea Joannem Eliam vocari putent, quomodo in Salvatoris adventu secundo, juxta Malachiam , praecessurus est Elias, et venturum judicem nuntiaturus; sic Joannes in primo adventu fecerit; et uterque sit nuntius vel primi adventus Do
Abbreviated transcription (Latin):
eñ regnũ cȩlars: consequenter ã dieb illis regnũ
gȩlorũ uim patitit᷑. & uiolenti diripiunt illud.
potuimꝰ possidere. ꝑnaturã. cui.¬
runt. Non qͦ post ioħ̃em excludat ꝓpħas. legimꝰ
gines filias philippi: s quo lex & ꝓpħȩ qͦs scriptos
reciꝑe: ipse. ẽ. helyas. qui uenturus. ẽ. Qui hab&e
aures audiendi: audiat. Hoc qͦd dictũ. ẽ. si uultis
reciꝑe. ipse. ẽ. helyas: mysticũ. eẽ. & egere intelli¬
gentia. sequens sermo dñi demonstrat dicens. qͥ
habet aures audiendi: audiat. Si enĩ planꝰ eẽt.
sensus. & manifesta sententia: qͥd necesse fuit. noͤ
qͥ introducunt animas in corpora alia reu̾ti: s qͦd
nixta aliud testimoniũ ȩuangłłi. uenerit insp̃u
grãm uł mensurã. S uite austeritas rigorq m̃
heremo. Ille zona pellicea cingebat᷑: &iste simile
habuit cingulũ. Ille qm̃ regem achab. & ierabel.

Expanded text:
enim regnum coelorum, consequenter a diebus illis regnum enim regnum coelorum, consequenter a diebus illis regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud. potuimus possidere per naturam. runt. Non quod post Joannemgines filias Philippi, sed quod lex et prophetae, quos scriptos recipere, ipse est Elias qui venturus est. Qui habet aures audiendi, audiat. Hoc quod dictum est: Si vultis recipere, ipse est Elias, mysticum esse, et egere intelligentia sequens sermo Domini demonstrat, dicens: Qui habet aures audiendi, audiat. Si enim planus esset sensus, et manifesta sententia, quid necesse fuit nos aqui introducunt animas in corpora alia reverti: sed quod juxta aliud testimonium Evangelii, venerit in spirgratiam vel mensuram. Sed et vitae austeritas rigorque me et iste in eremo; ille zona pellicea cingebatur, et iste simile habuit cingulum. Ille quoniam regem Achab et Jesabelem
Abbreviated transcription (Latin):
undũ. ẽ: qͦmodo ꝑpetiuim regnũ cȩlore possit. qͥs
cm̃ gelo uiolentiã irrogate Et rursus querendũ. ẽ.
sipatiuĩ regnũ cȩloꝵ potest: cur eandẽ uim a dieb
iob̃is baptiste. & ñ etiã ante ꝑtulerit. S cũ lex di¬
cat. siqͥs hȩc uł illa fecerit. morte moriat᷑: cunctis
lgentib liquet. qͥa peccatores quosꝙ pena suȩ seue
ritatis ꝑculit. ñ aũt ꝑpenitentiã adiutã reduxit.
sũ uͦ ioħes baptista redẽptoris grãm precurrens
penitentiã p̃dicat. ut peccator qͥ exculpa mortuus
ẽ. ꝑ conuersionẽ uiuat: ꝓfecto ã dieb ioh̃is baptistȩ.
regnũ cȩlorũ ium patit᷑. Qͥd. ẽ. aut̃ regnũ celorg̃ nͥ lo¬
tus iustorũe Solis em̃ iustis celestis patrie p̃ma deben
tur: ut humiles casti. mites. atq miscdes. ad gaudia
nis facinore pollutus. uł iracundia accensus. uł cru¬
Unde si pͥmꝰ ioħes ut supͣdiximꝰ. penitentiã popłis
nuntiauit dicens. penitentiã agite appropinqͣuit

Expanded text:
coelorum possit? Quis enim coelo violentiam irrogat? Et rursum quaerendum est si pati vim regnum coelorum potest, cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae, et non etiam ante pertulerit. Sed cum lex dicat: Si quis haec vel illa fecerit, morte moriatur; cunctis legentibus liquet, quia peccatores quosque poena suae ritatis perculit, non autem per poenitentiam ad vitam reduxit. Cum vero Joannes Baptista Redemptoris gratiam praecurrens, poenitentiam praedicat, ut peccator qui ex culpa mortuus est per conversionem vivat, profecto a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur. Quid est autem regnum coelorum, nisi locus justorum? tur, ut humiles, casti, mites atque misericordes, ad gaudia nis facinore pollutus, vel iracundia accensus, vel cruUnde si primus Joannes, ut supra diximus, poenitentiam populis nuntiavit, dicens: Poenitentiam agite, appropinquat
Abbreviated transcription (Latin):
liratus in me. Ioħes interrogauerat ꝑdiscipłos. tu
es qui uenturus es. an alium expectamꝰ: xp̃c signa de¬
monstrat: ñ adea respondens quȩ int̾rogatꝰ fuerat:
s adscandalũ nuntiorum. Ite inquit & dicite ioh̃i
signa quȩ cernitis: cȩcos uidentes. claudos ambu¬
lantes. & cecera. Et qͦa his ñ minꝰ. ẽ. pauꝑes euange¬
la int̾ nobiles & ignobiles. int̾ diuites & egenos in
p̃dicatione distantia sit. Hȩc magistri rigorẽ. bec p̃¬
ceptoris cõpbant ueritatẽ: qͣͥndo om̃is apud eũ qͥ
saluari potest ȩqualis. ẽ. Qͦa aut̃ ait. & beatꝰ qͥ non

Expanded text:
es interrogaverat per discipulos: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Christus signa demonstrat, non ad ea respondens quae interrogatus fuerat, sed ad scandalum nuntiorum: Ite, inquit, et dicite Joanni signa quae cernitis: caecos videntes, et claudos ambulantes, et reliqua. Et quod his non minus est, Pauperes evangela inter nobiles et ignobiles, inter divites et egenos, in praedicatione distantia sit. Haec magistri rigorem, haec praeceptoris comprobant veritatem, quando omnis apud eum, qui salvari potest, aequalis est. Quod au
Abbreviated transcription (Latin):
genus: & theophili antiochenȩ urbis ep̃i commen¬
tarii: ypoliti quoq martyris. & theodori eraclitȩ:
fortunatsani. Scripsit quoq prȩdictus uir beatꝰ
iheronimus. petente eusebio in hoc euangelium
commentarium: s pro breuitate temporis ut eius
sermonib dicam. omissa ueterum auctoritate.
quos nec legendi. ner sequendi facultas sibi data

Expanded text:
genus; et Theophili, Antiochenae urbis episcopi, commengenus; et Theophili, Antiochenae urbis episcopi, commentarii; Hippolyti quoque martyris, et Theodori Heracleotae, Fortunatiani. Scripsit quoque praedictus vir beatus Hieronymus, petente Eusebio, in hoc Evangelium commentarium, sed ut pro brevitate temporis de ejus sermonibus dicam, omissa veterum auctoritate, quos nec legendi, nec sequendi facultas ipsi data
Abbreviated transcription (Latin):
time deum. & sacerdotes
illius sc̃ifica: datum bra¬
chiorum tuorum. & sacri¬
ficium sanctificationis offeras in iitia scõrum:
decreui sanctȩ pater opus quod diuina gratia
largiente in expositione sancti euangelĩ scd̃m
matheum. nonsine labore tamen confeceram.
tuȩ sanctitati dirigere: ut tuo sancto examine proba-¬
tum. si dignum uideaucris ad legendũ fratribud
sub tuo regimine constitutis. illud tradas. non quasi
er necessarium: cum multi me scriptores in illo
uestigio pixcesserint. sed quasi magis commodũ:
tum plurimoꝵ sensus ac sententias in unum con-¬
traxerim: ut lector pauꝑculus. qui copiam libro¬
rum ñ habet: aut cui in plurib scrutari profun¬
os sensui patrum non licet: saltem in isto suffi¬
cientiam sus indigentiȩ inueniat. Plures enim
suere: qui ante nos in euangelium mathei tracta¬
Ius ediderunt. Nam origenis hinc .xxu. ut ihe¬
ronimus testis. ẽ. extant uolumina: & totidem
ciusdem omeliȩ. commaticũq inter pretationis

Expanded text:
time Deum, et sacerdotes ejus sanctifica; datum brachiorum tuorum et sacrificium sanctificationis offeres initia sanctorum , decrevi, sancte Pater, opus quod, divina gratia largiente, in expositionem sancti Evangelii secundum Matthaeum, non sine labore tamen, confeceram, tuae sanctitati dirigere, ut tuo sancto examine probatum, si dignum judicaveris ad legendum, fratribus sub tuo regimine constitutis illud tradas; non quasi pernecessarium, cum multi scriptores me in illo vestigio praecesserint, sed quasi magis commodum, cum plurimorum sensus ac sententias in unum contraxerim, ut lector pauperculus, qui librorum copiam non habet, aut cui in pluribus scrutari profundos sensus Patrum non licet, saltem in isto sufficientiam suae indigentiae inveniat. Plures enim fuere qui ante nos in Evangelium Matthaei tractatus ediderunt: nam Origenis hinc vigintironymus testis est, exstant volumina et totidem ejusdem homiliae, commaticumque interpretationis
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ scribȩ & pharisei ypochritȩ: qͥa munda¬
tis quod deforis. ẽ. calicis & parapridis: intus
autẽ pleni estis rapina & immunditia. Phariice
cece munda pͥus quod intꝰ. ẽ. calicis & paraprei¬
dis: ut fiat & id qͦd deforis ÷ mundũ. ue uobis

Expanded text:
vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia mundatis quod deforis est calicis et paropsidis, intus autem pleni estis rapina et immunditia. Pharisaee caece, munda prius quod intus est calicis et paropsidis, ut fiat et id quod deforis est mundum.
Abbreviated transcription (Latin):
neq tinea demolitur. & ubi fures ñ effodi¬
unt nec furantur. Ubi enim. ẽ. thesaurus tu¬
us: ibi. ẽ. & cor tuum. Lucerna corporis tui.t̃.
ocłs tuus. Si fuerit oculus tuus simplex. to¬
tum corpꝰ tuum lucidũ erit. Si autẽ ocłs tuns
nequam fuerit: totum corpꝰ tuũ tenebrosũ

Expanded text:
tinea exterminat; et ubi fures non effodiunt, nec furantur. Ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum. Lucerna corporis tui est oculus tuus. Si fuerit oculus tuus simplex: totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuus nequa fuerit: totum co
Abbreviated transcription (Latin):
hył sit qͦ ad dnm̃. ut auctmritatẽ dictis suis illiꝰ oꝑa con¬
ferrent: ne xp̃c aliꝰ expectaret᷑. qͣm cui testimonium
sunt intelligentia amplior: & cũ facti efficientia.
grã ineo exñssa sentit᷑: ut ꝓpħa ipsc ipso qͦ conditio¬
nis sue genere ꝓpħaret. qͦd in eo forma ligis elata. ẽ.
Xp̃m eni lex annuntiauit: & remissionẽ peccatoꝵ
p̃dicauit: & regnũ celoꝵ spo pondit: & ioħs totũ
hoc opus legis expleuit. Igit᷑ cessante iã lege quȩ ptc¬
catis pleb̾ inclusa. & popłi erat uincta uitiis. ne xp̃c
posset intelligi. uinculis & caitere continebat᷑: gͦ

Expanded text:
sit quoque ad Dominum, ut auctoritatem dictis suis illius opera consit quoque ad Dominum, ut auctoritatem dictis suis illius opera conferrent, ne Christus alius exspectaretur, quam cui testimonium sunt, intelligentia amplior: et cum facti efficientia, gratia in eo expressa sentitur; ut propheta ipse, ipso quoque conditionis suae genere prophetaret, quia in eo forma legis elata est. Christum enim lex annuntiavit, et remissionem peccatorum praedicavit, et regnum coelorum spopondit: et Joannes totum hoc opus legis explevit. Igitur cessante jam lege, quae peccatis plebis inclusa, et populi vincta vitiis, ne Christus posset intelligi, vinculis et carcere continebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
popłis suis: ipsiq auctores & testes p̃dicationis sue
iure extiterant: qͥ tempꝰ suȩ uisitationis attendere ne¬
gexerant. Seqͥt᷑ post hec euangłista: & dicit.
ohannes aut̃ cũ audisset in uinculis oꝑaxͥ: mictens
duos de discipłis suis. ait illi. Tu es qͥ uenturus. es an
alium expectamꝰ: Non qͥsi ignorans interrogat: ipse
eñ ꝯ̧teris ignorantib demonstrat dicens. Ecce agnꝰ
di.: ecce qͥtollit peccata mundi. Et patris uocẽ into¬
nantis audierat. Hic. ẽ. filiꝰ mt̃ dilect᷑: inqͦmͥ cõpla
cui. S qͦm saluator interrogat. ubi sit positus lararus.
uo qui locũ sepulchri indicabant. saltem sic pararent᷑
ad fidẽ. & uiderent mortuũ resurgentẽ: sic & ioħs
int̾ficiendꝰ ab herode discipłos suos mittit ad xp̃m:
ut ꝑhanc occasionẽ uidentes signa atq uirtutes cre-¬
derent ineũ: & magistro int̾rogante. sibi dicerent. Hi¬

Expanded text:
populis suis. Ipsique auctores et testes perditionis suae populis suis. Ipsique auctores et testes perditionis suae jure exstiterant, quia tempus visitationis suae attendere neglexe mittens duos de discipulis suis, ait illi: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Non quasi ignorans interrogat; ipse enim caeteris ignorantibus demonstrat, dicens: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; et Patris vocem intonantis audierat: Hic est Filius meus dilectus, in quo quomodo Salvator interrogat ubi sit positus Lazarus, ut qui locum sepulcri indicabant, saltem sic pararentur ad fidem, et viderent mortuum resurgentem: sic et Joannes interficiendus ab Herode, discipulos suos mittit ad Christum, ut per hanc occasionem videntes signa atque virtutes, crederent in eum, et magistro interrogante, sibi discerent. Mi
Abbreviated transcription (Latin):
tib dis. Rememorans igit᷑ ȩuangłista illũ locum. in
qͦ dñs ad discipłos suos dix̃. messis quidẽ multa oꝑarii
aut̃ pauci. rogate dnm̃ messis ut mittat oꝑarios in mes¬
scn suam. usq ad illud ubi ait. hos duodecĩ misit iħic.
p̃cipiens eis & dicens. inuiã gentiũ ne abieritis. & inci¬
uitates samaritanoꝵ ne intraueritis. s potꝰ ite ad oues
quȩ ꝑietunt domꝰ isrł: ostendit ipsũ dnm̃ id factis ut
bonũ magistrũ implerẽ. qͦd cũ constat uerbis ante
mandasse. Ransiit gͦ & p̃dicauit inciuitatib iudeo¬
tum: uo eis occasionẽ credulitatis tribueret. Et si ob
forent: qi qͦd ds patͥb eors ꝓmisit ueraciter imple¬
uit: mittens eis unigenitũ suũ saluatorẽ. & ꝓpugna¬
torẽ qͥ lib̃aret eos: ꝓpħam uidelicet eis suscitans de
fr̃ib suis. quẽ legislator illis ꝓmisit. Et ob hoc eisdẽ
euenit. qͦd idẽ legifer p̃dixit: qͦd qͥ ꝓpħam illum
rciꝑe & audire nollet. exterminaret᷑ anima eiꝰ de

Expanded text:
igitur evangelista illlum locum in quo Dominus ad discipulos suos dixit: Messis quidem multa, operarii vero pauci. Rogate Dominum messis ut mittat operarios in messem suam, usque ad illud ubi ait: Hos duodecim misit Jesus, praecipiens eis et dicens: In viam gentium ne abieritis et in civitates Samaritanorum ne intraveritis: sed potius ite ad oves quae perierunt domus Israel, ostendit ipsum Dominum id factis ut bonum magistrum implere, quod eum constat verbis ante mandasse. Transiit ergo et praedicavit in civitatibus Judaeorum, ut eis occasionem credulitatis tribueret; et si oblforent, quia quod Deus eorum promisit, veraciter implevit, mittens eis Unigenitum suum salvatorem et propugnatorem, qui liberaret eos: Prophetam, videlicet, eis suscitans, de fratribus suis quem legislator eis promisit . Et ob hoc eisdem evenit quod idem legifer praedixit: quod qui prophetam illum audire et recipere nollet, exterminaretur anima ejus de
Abbreviated transcription (Latin):
bonis: & discipłos ad magistrorũ refrigeria cohe¬
tatur. Et qͥa poterant quilibet obtendere pauꝑsa¬
tẽ. & p̃ceptũ eluidere: pͥusꝙͣ. ille ꝓponat immncu¬
tem soluit questionẽ dicens. Holite errare: ds non
irridet᷑. Quȩ autẽ seminauteit homo: hȩc & mo¬
it. Et est iensus. frustra causaris mopiã: cũ aliud
habeat conscientia. Ne putes fallere cohortantẽ: scito
qͥl quantumcũq seminaueris: tantũ & messurus es.¬
d sã quia finuit ȩuangłista hoc in loco sermones dñi.
qͥitũ apłis habuit: simul & nos hunc librũ fimentes.
cũ illo aliua mitium sermonũ & factorũ eiꝰ. in seqͥnti

Expanded text:
bonis . Et discipulos ad magistrorum refrigeria cohobonis . Et discipulos ad magistrorum refrigeria cohortatur. Et quia poterat quilibet obtendere paupertatem, et praeceptum eludere, priusquam illud proponat, imminentem solvit quaestionem dicens: Nolite errairridetur. Quae autem seminaverit homo, et metet . Et est sensus: Frustra causaris inopiam, cum aliud habeat conscientia: et me potes fallere cohortantem, sed scio quod quantumcunque seminaveris, tantum et messurus es. Nam quia finivit Evangelista hoc in loco sermones Domini, quos cum apostolis habuit, simul et nos hunc librum finientes cum illo, aliud initium sermonum et factorum ejus in sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
calicem aquȩ fridȩ tantũ in nomine discipłi.
am̃ dico uob̃ ñ ꝑdet mercedẽ suã. Legimꝰ in ꝓpha
occasiones: ut quod uoluntatẽ delinquunt. n¬
deant᷑ necessitate peccare. Dñs scrutator cordis & re¬
num. qͥ futuras cogitationes insingulis contuet᷑ dii¬
rat. qͥ recipit uos me recipit: s hoc p̃ceptũ multiꝑ
seudo ꝓpħe. & falsi p̃dicatores poterant impedit.
medicatꝰ. ẽ. huic qͦq scandalo dicens. Qͥ recipit ul¬
tũ in nomine iusti: mercedẽ iusti acipiet. Rursul
poterat alius causari: & dicere. Pauꝑtate ꝓhibeor
tenuitas me retinet: ut hospitalis. eẽ. ñ poss. imn
Et hanc extusationẽ leuissimo p̃cepto deluit. i
calicẽ aquȩ frigide toto animo porrgamꝰ. frigide
inqͥt aquȩ & ñ calide: ne incalida pauꝑtatis &
in opie lignoꝵ occasio quereret᷑. Tale qͥd & apłs si¬
ante iã diximꝰ: ad galathas p̃cepit. Cõmunicet ait
inqͥt his qͥ cathecitat᷑. ei qͥ se catheritat inom̃ib

Expanded text:
icem aquae frigidae tantum, in nomine discipuli, amen dico vobis, non perdet mercedem suam. Legimus in propheta occasiones, ut quod voluntate delinquunt, videantur necessitate peccare: Dominus scrutator cordis et renum, futuras cogitationes in singulis contuetur. Dixerat: Qui recipit vos, me recipit. Sed hoc praeceptum multi pseudoprophetae et falsi praedicatmedicatus est huic quoque scandalo, dicens: Qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet. Rursus poterat alius causari et dicere: Paupertate prohibeor, tenuitas me retinet ut hospitalis esse non possim. Et hanc excusationem levissimo praecepto delevit, ut calicem aquae frigidae toto animo porrigamus. Frigidae, inquit, aquae, et non calidae, ne et in calida paupertatis et inopiae lignorum occasio quaereretur. Tale quid et Apostas praecipit, Communicetis qui catechizatur ei qui se catechizat, in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
exhibuit. qͦd adiuuit. Siue aliter. Qrecipit
ꝓph̃am ut ꝓpħam. & intelligit eũ de futuris loqͥn¬
tem: bic mercedẽ ꝓphete accipiet. Igit᷑ iudei carna.¬
liter intelligentes ꝓpb̃as: merredẽ ñ accipient ꝓ¬
phetarum. Itẽ aliter. In om̃i ꝓfessione ⁊ ranium
mixtũ. ẽ. tritico. Premiserat qͥ recipit uos me rti¬
pit. Et qͥ me recipit recipit eũ qͥ me misio: ad suscep
tionẽ magistroꝵ. discipłos ꝓuocauerat. Poterat
occulta. eẽ. credentiũ. responsio. Ergo & pseuilo¬
alimoniã ministrare: Hoc dñs ante ꝓturans. di¬
cit ñ ꝑsonas suscipiendas. ẽẽ. s nomina: & mer¬
cedẽ ñ ꝑdere suscipientis: Licet indignꝰ fuerroqͥ¬

Expanded text:
 recipit ophetam ut prophetam, et intelligit eum de futuris loquentem, hic mercedem prophetae accipiet. Igitur Judaei, carnaliter intelligentes prophetas, mercedem non accipient prophetarum. Item aliter: In omni professione zizanium mistum est tritico. Praemiserat: Qui recipit vos, me recipit; ettionem magistrorum discipulos provocaverat. Poterat 66 occulta esse credentium responsio; ergo et pseudopalimoniam ministrare. Hoc Dominus ante procurans dicit, non personas suscipiendas esse, sed nomina: et mercedem non perdere suscipientes, licet indignus fuer
Abbreviated transcription (Latin):
me. Et qͥ ñ accipit crucẽ suã & seqͥtur me: ñ . ẽ. me
dignꝰ. In alio ȩuangłio scribit᷑. qͥ ñ accipit crucẽ su¬
am cotidie: ne semel putemꝰ ardorẽ fidei posse suf¬
ficere. Semꝑ crux portanda. ẽ: ut sc̃ꝑ nos xp̃m ama¬
redoceam᷑. Crux qͥppe: acruciatu dr̃. Et duobus
modis crucẽ dñi baiulamꝰ: tũ aut ꝑ abstinentiã car¬
nẽ afficimꝰ⁊ aut ꝑcõpalsionẽ ꝓocimi. necessitatẽ illiꝰ

Expanded text:
me. Et qui non accime. Et qui non accidignus. In alio Evangelio scribitur : Qui non accipit crucem suam quotidie. Ne semel putemus ardorem fidei posse sufficere, semper crux portanda est, ut semper nos Christum amare doceamur. Crux quippe a cruciatu dicitur, et duobus modis crucem Domini bajulamus: cum aut per abstinentiam carnem afficimus, aut per compassionem proximi necessitatem
Abbreviated transcription (Latin):
carnalẽ. ut actus apłorũ docent: cum qͥb antea c̃¬
suctudine implicatꝰ erat. Nulla eñi apud eos iura
custodiri posst̃: int̾ qͦs fidei bellũ est. xcui.¬
ui amat patrẽ aut matrẽ plusqͣͥm me: ũ. ẽ me
digñ. Et qͥ amat filiũ aut filiã suꝑ me: ñ. ẽ. me dignꝰ.
Qa ante p̃miserat. ñ ueni pacẽ mittere s gladiũ. &
duuere homines aduersus patrẽ. & matrẽ & so¬
ctũ: ne qͥs pietatẽ religiomi anteferret. subiecit di¬
cens. Qͥ amat patrẽ aut mattẽ: plus quã me. Et in can¬
tico legimꝰ canticoꝵ. Orilmate ime caritatẽ. hic or¬
do: mom̃i asfectu necessarꝰ. c̃. Amat post dm̃ patrẽ:
ama matrẽ ama filios. Si aũt necessitas uenerit. ut
amor parentum ac filiorũ. cłĩ amori cõpareo᷑. & non
possit utrũq seruari: odiũ in suos. pietasindm̃. ẽ.
signant̾ addidit. qͥ amat patrẽ aut matrẽ. plusqͣta

Expanded text:
carnalem, ut Actus apostolorum docent, cum quibus antea cocarnalem, ut Actus apostolorum docent, cum quibus antea consuetudine implicatus erat: nulla enim apud eos jura custodiri possunt, inter quos fidei bellum est. Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus; qui amat filium aut filiam sittere, sed gladium; et dividere homines adversum patrem et matrem, et socrum, ne quis pietatem religioni anteferret, subjecit dicens, Qui amat 65 patrem aut matrem plus quam me. Et in Cantico legimus Canticorum: Ordinate in me charitatem . Hic ordo in omni affectu necessarius est. Ama post Deum patrem, ama matrem, ama filios. Si autem necessitas venerit, ut amor parentum ac filiorum Dei amori comparetur, et non possit utrumque servari, odium in suos, pietas in Deum sisignanter addidit: Qui amat patrem aut matrem plus quam
Abbreviated transcription (Latin):
numero retinent᷑. Et sola ingenesi secundi diei oꝑa
uisa a deo: qͥa bona sint ñ dr̃. Pat̃ hic diabolus.ẽ
cuiꝰ aliqͣndo filii. ñ illo creante. s nob̃ imitantib era¬
iͣ: dicente dño. uos ex patre diabolo estis. S postqͣn
uocẽ monentis audiuimꝰ. obliuiscere popłm tuũ &
domũ patris tur: uenit ignis ille id. ẽ. grã spiritalis.
separauit nos ab inuicẽ: ostendit alterũ patrẽ. cui
ptłla pͥmitura. Quȩ & eam dequa genꝰ duxit. synago¬
gamn fidei ꝑsecuteic̃e sustinuit: & ipsa eidem syna¬
sege sidc ueritate contra dỹe. Soctus. synagoga.
luis. c̃. synagoge. dicente apło. Quoꝵ patres: & ex
ennurũ sic̃ p̃diximꝰ suam. & infiliã diuisa. ẽ:¬
qͥa synagoga carnalis. siue de cirtũcisione. seu de
p̃putio credentes ꝑscqͥ non cessat. S & ipse in socrũ
matrẽꝙ sunt diuise: nolentes curũcisionẽ reciꝑe

Expanded text:
numero retinentur. Et sola in Genesi secundi diei opera numero retinentur. Et sola in Genesi secundi diei opera visa a Deo, quia bona sunt, non dicuntur . Pater hic diabolus est, cujus aliquando filii non illo creante, sed nobis imitantibus, eramus, dicente Domino: Vos ex patre diabolo estis . Sed postquam vocem monentis audivimus: Obliviscere populum tuum et domum patris tui ; venit ignis ille, id est, gratia spiritalis separavit nos ab invicem, ostendit alterum Patrem, cui Ecclesia primitiva, quae et eam, de qua genus duxit, Synagogam fidei persecutricem sustinuit, et ipsa eidem Synagogae fidei veritate contradixit. Socrus Synogogae lius est Synagogae, dicente Apostolo: Quorum patres et ex et in nurum, sicut praediximus, suam, et in filiam divisa est. Synagoga carnalis, sive de circumcisione, sive de praeputio credentes, persequi non cessat, sed ipse in socrum et matremque sunt divisae, nolentes circumcisionem recipere
Abbreviated transcription (Latin):
inmichea ꝓpħa scribit᷑. Et notandũ ubicũq de
ueteri instrum̃to testimoniũ ponit᷑. nichil int̾est¬
utrũ sensus tantũ maneat an sermo consentiat. Ho¬
tandũ aut: qͦd lucas euangłista in hac sententia sal¬
uatoris. qͥnq inuna domo diuisos narrat. Erunt cũ
inqͥt: qͥnꝙ inuna domo diuisi. Tres induo: & duom
tres diuident᷑. Ob hoc considerandũ. ẽ. qͦmͦ qͥnq id̃¬
uisos dicat: cũ uideat᷑ sex ꝑsonarũ subietisse uoca¬
bula. Patris scilicet. & filii. matris. & filiȩ: socrus
& nurus. Intelligendũq. eandẽ socrũ ꝙͣ matris ñi
designatã. Qͥa gͦ mat̾. ĩ. filii: ipsa & soctus. ẽ. ipxoridͥ
sa. Qͣs siqͥs diuisiones etiã allegorice querat int̾pre¬
tari: tres induo. & duo in tres diuidunt᷑: qͥa boni
malis & mali bonis sentiunt. atq agunt adu̾sa Ira
nãq ad eos. qͥ fidẽ sũ me trinitatis seruant: ꝑtiner
nemo qͥ dubitet. Duo qͦ illis congruere. qͥa fidei uniti

Expanded text:
. Et notandum ubicunque de Veteri Instrumento testimonium ponitur, utrum sensus tantum maneat, an sermo consentiat. Notandum autem quod Lucas evangelista in hac sententia Salvatoris quinque in una domo divisos narrat. Erunt enim, inquit, quinque in una domo divisi: tres in duo, et duo in tres dividentur . Ob hoc considerandum est quomodo quinque divisos dicat, cum videatur sex personarum subjecisse vocabula, patris scilicet et filii, matris et filiae, socrus et nurus; intelligendumque eamdem socrus quam matris nomine designatam; quia, quae mater est filii, ipsa et socrus est uxsa. Quas si qui divisiones etiam allegorice quaerat interpretari, tres in duo et duo in tres dividuntur, quia boni malis, et mali bonis sentiunt atque agunt adversa. Tria namque ad eos qui fidem summae Trinitatis servant, pertinere, nemo