comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alius: nͥ hoc esset filuᷤ. Qui tamen in sepa-¬
bilia sua et patris oꝑa demonstraret ait
Cũ ipse iero mittã eum ad uos. quãuis alio
loco dicat. quẽ mittet pater in nomine meo.
Ubi ostendit᷑ quod et pater et filiꝰ miserint
& sp̃c sc̃s miserint filtũ. Nam quis nͥ filiꝰ
ꝑ ysaiam aduentũ suũ p̃nuntians dicit au-¬
di me iacob & isrł quẽ ego uocabo: Ego sũ
pͥmus et ego in ȩternũ: &. manus mea funda¬
uit terrã. Dextera mea solidaiit cȩlũ: uoca¬
bo illa et astabunt simul. conuenient etiã
umu̾si. & audient quis illis nuntiauit hȩc.
Diligens autẽ te feci uoluntatẽ tuam suꝑ ba-¬
bylonẽ: ut collat᷑ semen cͥaldeoꝵ. Ego locutꝰ
enĩ ab inicio in obscuro locutus sum. cũ fie¬
bant ibi eram. Et nunc dñs misit me: & sp̃c
eius. Quid euidentius: Ecce ipse se dicit
missũ asp̾u scõ. qui fundauit terrã: & soli-¬
dauit celum. Ubi cognoscit᷑ uni genitus
ꝑ quem facta sunt om̃ia. Consolatorẽ uͦ quod

Expanded text:
alius, nisi hoc esset et Filius. Qui tamen ut inseparabilia sua et Patris opera demonstraret, ait, Cum ipse iero, mittam eum ad vos : quamvis alio loco dicat, Quem mittet Pater in nomine meo . Ubi ostenditur quod et Pateus sanctus miserint Filium. Nam quis nisi Filius per Isaiam adventum suum praenuntians dicit: Audite me, Jacob, et Israel, quem ego vocabo: ego sum primus, et ego in aeternum; et manus mea fundavit terram, dextera mea solidavit coelos; vocabo illos, et astabunt simul, convenient etiam universi, et audient: quis illis nuntiavit hDiligens te feci uoluntatem tuam super Babylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum. Et locutus enim ab initio in obscuro locutus sum: cum fiebant ibi eram, et nunc Dominus misit me et Spiritus ejus ? Quid evidentius? Ecce ipse se dicit missum ab Spiritu sancto, qui fundavit terram, et solidavit coelum. Ubi agnoscitur Unigenitus per quem facta sunt omnia. Consolatorem vero, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cuti est etiam iutta. Non autẽ sic genuit u̾¬
bũ: tamquã et ipse sit uerbũ. Uitã quippe
cũ dicimꝰ potest esse de nullo alio sicut est
patris uita : uł quod exp̃ssius dicit᷑ pater
uita cui de alio non est ut sit. Cũ uͦ dicit᷑
uerbũ: nullo modo potest nͥ alicuiꝰ intelli¬
gi. et illius utiq de quo est. Non itaq sicut
est filiꝰ ds̃ de deo. lumen de lumine. uita
de uita: ita dici potest uerbũ esse de uerbo.
qm̃ solus est uerbũ. Et sicut ꝓpriũ est patrẽ¬
generare u̾bũ: ita filio pprium est eẽ uerbũ.

Expanded text:
cut est etiam ipse vita. Non autem sic genuit Vecut est etiam ipse vita. Non autem sic genuit Verbum tanquam et ipse sit Verbum. Vitam quippe cum dicimus, potest esse de nullo alio, sicut est Patris vita, vel, quod expressius dicitur, Pater vita, cui de alio non est ut sit: cum vero dicitur Verbum, nullo modo potest nisi alicujus intelligi, et illius utique de quo est. Non itaque sicut est Filius Deus de Deo, lumen de lumine, vita de vita; ita dici potest Verbum esse de verbo: quoniam solus est Verbum; et sicut Patri proprium est generare Verbum, ita
Abbreviated transcription (Latin):
incõparabili tͥnitati quȩ ds̃ est: longũ est
enucleatissime disputare. Sed ideo tantũ
hoc cõmemorantũ putaui: ut etiam de ipsa
creatura aliqͥd adhiberẽ. unde isti si possunt
intelligant quã non sit absurdũ. quod de
patre &. filio et sp̃u scõ dicimꝰ inse parabi-¬
lia fieri ab om̃ib oꝑa. non solũ ad om̃s ue¬
est. Qͦd enĩ nobis est cũ audimꝰ uerbũ acci¬
ꝑe. hoc illi est a patre uerbũ esse: qm̃ sic di¬
ci potest pater dedisse filio uerbũ. hoc est ut
uerbũ sit. quẽ admodũ dicit᷑ dedisse filio ui¬
tã. hoc est ut sit uita. Ipse namq ait. Sicut
habet pater uitã in semet ipso. sic dedit filio
habere uitã in semet ipso. Non utiq ut ali
ud ipse. aliud uita quȩ in ipso est: sedut ea¬
dem uita sit idem ipse. sicut nec pater aliud
est quã uita. quȩ in se ipso est. Sed eam filiꝰ
patͥ non dedit. quia patrẽ non genuit: dedit
autẽ pater filio uitã gignendo eum uitã si¬

Expanded text:
incommutabili Trinitati, quae Deus est, longum est enucleatissime disputare. Sed ideo tantum hoc commemorandum putavi, ut etiam de ipsa creatura aliquid adhiberem: unde isti, si possunt, intelligant quam non sit absurdum quod de Patre et Filio et Spiritu sancto dicimus, inseparabilia fieri ab omnibus opera, non solum ad omnes, veest. Quod enim nobis est, cum audimus, verbum accipere; hoc illi est a Patre Verbum esse. Quoniam sic dici potest Pater dedisse Filio Verbum, hoc est, ut Verbum sit; quemadmodum dicitur dedisse Filio vitam, hoc est, ut vita sit. Ipse namque ait: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso . Non utique ut aliud sit ipse, aliud vita quae in ipso est, sed ut eadem vita sit idem ipse. Sicut nec Pater aliud est quam vita quae in ipso est: sed eam Filius Patri non dedit, quia Patrem non genuit: dedit autem Pater Filio vitam, gignendo eum vitam, si
Abbreviated transcription (Latin):
scđm ueritatẽ iudicat. Et iudiciũ erus utiq
iustũ est quia non quęrit uoluntatẽ fuã.
sed uoluntatẽ eius qii eum misit. Hoc enĩ
dicens. ad illũ hominẽ uoluit referre in¬
tentionẽ nr̃am: qui uoluntatẽ suam quȩ¬
rendo. non eiꝰ aquo factus est. non habuit
iustũ iudiciũ de se ipso. sed iustũ iudiciũ
habitũ est de ipso. Ita quippe faciens uolun¬
tatẽ suam non dei: moritur ũ se e̾e non cre¬
didit. Sed hoc iudiciũ eius non iustũ fuit
Deniq fecit & mortuus est: quia iudicrum

Expanded text:
XVIII. Et judicium ejus utique justum est; quia non quaerit voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui eum misit . Hoc enim dicens, ad illum hominem voluit referre intentionem nostram, qui voluntatem suam quaerendo, non ejus a quo factus est, non habuit justum judicium de seipso, sed justum judicium habitum est de ipso. Ipse quippe faciens voluntatem suam, non Dei, moriturum se esse non credidit: sed hoc judicium ejus non justum fuit. Denique fecit, et mortuus est; quia ju
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑator et iudex & aduocatus homines
sunt᷑. Proinde iudex ad imꝑatorẽ etiã si po¬
testate minor est. non minus homo est: nec
minꝰ quã uidex homo est aduocatus. etiã¬
si officio suo uidet᷑ iudici ẽẽ subiectus. Pat̾o
gͦ et filii &. sp̾c scĩ etiam si disparẽ cogitant
potestatẽ: naturã saltẽ confiteant᷑ ȩqualẽ
Quid. quod eos etiã deteriore quã huma¬
na est conditione confingunt: fieri enĩ po¬
test in reb humanis: ut qui iuidex fuerit
etiam imꝑator fiat. Noc istiin illa tͥnitate
ne imꝑators unico filio prestare dignantur.
Quod forte ex humam iuris uł consuetudi¬
ns formula marestatis crimen etiã in filio
nimiũ reformidant ad uocato certo puto
qͥd concedere debeant. ut ad iudiciariã po¬
testatẽ aliquando ꝑueniat: ne hoc quidem
uolunt. Deterior est gͦ quod absit in illa tri¬
nos actus non differentia potestatũ sed oꝑum
meffabilitate metit᷑: aduocatũ nr̃m etiam

Expanded text:
tor, et judex, et advocatus, homines tor, et judex, et advocatus, homines sunt? Proinde judex imperatore etiamsi potestate minor est, non minus homo est. Nec minus quam judex homo est advocatus, etiamsi officio videtur judici esse subjectus. Patris ergo et Filii et Spiritus sancti, etiamsi disparem cogitant potestatem, naturam saltem confiteantur aequalem. Quid quod eos deteriore etiam quam humana est, conditione confingunt? Fieri enim potest in rebus humanis, ut qui judex fuerit, etiam imperator fiat: hoc isti in illa Trinitate nec imperatoris unico Filio praestare dignantur. Quod si forte ex humani juris vel consuetudinis formula, majestatis crimen etiam in filio nimium reformidant, advocato certe puto quod concedere debeant ut ad judiciariam potestatem aliquando perveniat. Nec hoc quidem volunt. Deterior ergo est, quod absit, in illa Trinos actus non differentia potestatum, sed operum ineffabilitate metitur, advocatum nostrum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
hominis: non quia in iudicando ipsius mis¬
la uoluntas est. quis enĩ hoc inspientisims
dixerit. sed qina non ita uoluntas est eius
ꝓpterea ut sit uoluntate patris aliena. Hec
istisi cogitarent. non carnalib cogitationis
sic trinitatis potestas uł officia gractib impa¬
rib ordinarent. ut tamquã tres homines
inȩquales ac dissimiles dignitatis facerent:
quib honorẽ et auctoritatẽ filii constituint
iudicantis: officiosam uͦ aduocationẽ & con-¬
solationẽ s p̾c sc̃i. ad dignitatẽ rudicis. hocẽ
dei unigeniti ꝑtinere. tamquã iudicis sit di¬
gnitas quod habeat aduocatũ. sicut imꝑa¬
toris est dignitas. qͦd scđm suas imperiales
leges iudicaturũ iudicẽ mittit: quia sua co¬
gitatione carnali. tamen nature diu̾sitatẽ
de qua int̾ nos et ipsos maxima quȩstio est.
in his trib ꝑsonis demonstrare non pos¬
sunt. Cũ enĩ ad humanos mores ista refert̾.
et ab humani generis consuetudine quã
cogitando possunt capere non recedunt.

Expanded text:
ius: non quia ipsius in judicando nulla voluntas est; quis enim hoc insipientissimus dixerit? sed quia non ita est voluntas ejus propria, ut sit a voluntate Patris aliena. Haec isti si cogitarent, non carnalibus cogitationibus sic Trinitatis potestates vel officia gradibus imparibus ordinarent, ut tanquam tres homines inaequalis ac dissimilis dignitatis facerent, quibus honorem et auctoritatem Filii constituunt judicantis; officiosam vero advocationem et consolationem Spiritus sancti ad dignitatem judicis, hoc est, Dei unigeniti pertinere: tanquam judicis sit dignitas, quod habeat advocatum; sicut imperatoris est dignitas, quod secundum suas imperiales leges judicaturum judicem mittit. Qua sua cogitatione carnali, tamen naturae diversitatem, de qua inter nos et ipsos maxima quaestio est, in his tribus personis demonstrare non possunt. Cum enim ad humanos mores ista referunt, et ab humani generis consuetudine quam cogitando possunt capere non recedunt ;
Abbreviated transcription (Latin):
uir ex qͦ mulier. & illa mulier q̃ ex uiro. et
ille uir qͥ ꝑ mulierẽ: Neq enĩ ille uir ꝑ mu¬
lierẽ ex quo uiro mulier: s uir qͥ natus ẽ post¬
ea ex uiro ꝑ mulierẽ. qũe admodũ hodieq
nascunt᷑. Ac ꝑ hoc si cũ ista dic̾et apłs de cor¬
porib loquebat᷑: ꝓcul dubio corpora utriꝰq
sexus ex dõ. Porro si ñ uult ex dõ ẽẽ hominũ
eis qͥ contͣ animarũ ꝓpaginẽ disputant.
Si aut̃ ita diuidit ut dicat mulierẽ ex uiro
corpꝰ. siue scdm totũ qͦ constat humana nat᷑a.
Nichil enĩ horũ tãqũa certũ affirmamͦ: sed qͥd
hoꝵ uerũ sit adhuc querimꝰ. Q uir ꝑ mulie¬
rẽ. siue ex patre tota hominis nat᷑a ducat᷑ q̃
ꝑ mulierẽ nascit᷑: siue sola caro unde questio

Expanded text:
uir, ex quo mulier, et illa mulier, quae ex uiro, et uir, ex quo mulier, et illa mulier, quae ex uiro, et ille uir. qui per mulierem ? neque enim ille uir per mulierem, ex quo uiro mulier. sed uir. qui natus est postea ex uiro per mulierem. quemadmodum hodieque nascuntur. ac per hoc si, cum ista diceret apostolus, de corporibus loquebdeo esse hominum eis qui contra animarum propaginem disputant. si autem ita diuidit, ut dicat mulierem ex uiro corpus siue secundum totum. quo constat humana natura — nihil enim horum tamquam certum affirmamus, sed quid horum uerum sit adhuc quaerimus — et uir per mulierem, siue ex patre tota hominis natura ducatur, quae per mulierem nascitur, siue sola caro, unde
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ mulier ex uiro ita & uir ꝑ mulierẽ: qͥa mu¬
lier ex uiro facta ẽ. ut etiã uir ꝑ mulierẽ post¬
ea nasceret᷑. Si gͦ hȩc apl̃s dicens ñ etiã animas
& sꝑc. s tantũ corpora utriꝰq sexus uolebat
intelligi. cur continuo subiunx̃. om̃ia aut̃ ex
dõ. nͥ quia & corpora ex dõ. Ita qͥppe ait. Sicut
enĩ mulier ex uiro: ita & uir ꝑ mulierẽ. Om̃ia
aut̃ ex dõ. Eligat gͦ iste unde sit dictũ. Si
de corporib ꝓfecto & corpora ex dõ st̃. Quid ẽ
gͦ qͦd ubic̃q iste in scͥpturis legit. ex dõ qͥndo
de hominib agit᷑. ñ & corpora s tantũ animas
& sp̃s uult intelligi. Si uͦ qͦd dictũ ẽ. om̃ia
aut̃ ex dõ. & de corpore utriꝰq sexus. & de ani¬
ma ac sꝑu dictũ est: gͦ scłm om̃ia ẽ mulier
ex urro. Mulier enĩ ex uiro. uir ꝑ mulierẽ: om̃ia
ex dõ. Ouȩ omia nͥ de qͥb loquebat᷑. id ẽ & ille

Expanded text:
enim mulier ex uiro ita et uir per mu lierem. quia muenim mulier ex uiro ita et uir per mu lierem. quia mulier ex uiro facta est, ut etiam uir per mulierem postea nasceretur. si ergo haec apostolus dicens non etiam animas et spiritus, sed tantum corpora utriusque sexus uolebat intellegi, cur continuo subiunxit: omnia autem ex deo. nisi quia et corpora ex deo? ita quippe ait: sicut enim mulier ex uiro ita et uir per mulierem. omnia autem ex deo. eligat ergo iste unde sit dictum. si do corporibus. profecto et corpora ex deo sunt. quid est ergo. quod ubicumque iste in scripturis legitet corpora, sed tantum animas et spiritus uult intellegi? si uero quod dictum est: omnia autem ex deo, et de corpore utriusque sexus et de anima ac spiritu dictum est, ergo secundum omnia est mulier ex niro; mulier enim ex niro, uir per mulierem, omnia ex deo. quae \'omnia\' nisi de quibus loquebatur, id est et ille
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ maledicto pecorib cõparo: s tãꝙͣ filiũ mo¬
neo. ut qͦd nescit se nescire fateat᷑. neq id qͦd
nondũ didic̃ docere moliat᷑. ne cõparet᷑ non
pecorib s illis hominib qͦs dic̃ apłs. uolen¬
tes ẽẽ legis doctores. ñ intelligentes neq
q̃ locunt᷑. neq de qͥb affirmant. Nã unde
ẽ qͦd ita scͥpturas de qͥb loqͥt᷑ ñ curat aduer¬
ipso sumꝰ. ñ uult iste ad corpꝰ s tantũ acł animã
& sꝑm ẽẽ referendũ. Si gͦ ex dõ ñ st̃ corpora:
falsũ ẽ qͦd scͥptũ ẽ. ex qͦ om̃ia ꝑ qũe om̃ia. in qͦ
om̃ia. Deinde ubi dic̃ idẽ apłs. sic̃ enĩ mulier
ex uiro ita & uir ꝑ mulierẽ. exponat nob iste
qũa ꝓpaginẽ significare uoluerit animȩ an
coeporis. au utriꝰq. S non uult eẽ ammas ex
animarũ ꝓpaginẽ destruunt. corpꝰ tantũ mascu¬
linũ & femininũ significaret apls dicens. Sic̃

Expanded text:
pro maledicto pecoribus comparo, sed tamquam filium mopro maledicto pecoribus comparo, sed tamquam filium moneo, ut quod nescit se nescire fateatur neque id quod nondum didicit docere moliatur, ne comparetur non pecoribus, sed illis hominibus, quos dicit apostolus uolentes esse legis doctores non intellegentes? neque quae quuntur neque de quibus affirmant. Nam unde est, quod ita scripturas. de quibus loquitur, non curat adueripso sumus, non uult iste ad corpus, sed tantum ad animam et spLitum esse referendum. si ergo ex deo non sunt corpora, falsum est quod scriptum est: ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia. deinde ubi dicit idem apostolus: sicut enim mulie - ex uiro ita et uir per mulierem, exponat nobis iste quam propaginem significare noluerit, animae an corporis an utriusque; sed non uult \'esse animas ex animarum propaginem destruunt, corpus tantum masculinum et femininum significarit apostolus dicens: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse qͥpe dat etiã si de ꝓpagine dat: qͥa & cor¬
poris mẽbra & coeporis sensus. &. corporis formã.
& corporis om̃ino substantiã ipse hominib dat.
qͣuis ex ꝓpagine det. Neq enĩ qͥa dñs ait. si fȩ¬
nuĩ agri qͦd hodie ẽ & cras in clibanũ mittit᷑.
ds̃ sic̃ uestit. nec ait. sic uestiuit. sic̃ pͥmũ qͦn¬
do instituit. s ait uestit. qͦd & nc̃ fac̃: ideo
negabimꝰ lilia de origine sui generis ꝓcreari
Qd̃ si gͦ sic etiã anima & sꝑs hominis & a dõ
dat᷑ quadiu dat᷑. & tam̃ ex ꝓpagine sui ge¬
neris dat᷑: qͦd ego nec defendo nec refello.
S:: defendendũ ẽ uł refellendũ. ꝑspicuis non
ambiguis testimoniis id agendũ ẽẽ cõmoneo.
Nec ꝓpt̾ea sũ pecorib insensatis cõꝑandꝰ. qͥa
hoc me nondũ scire ꝓnuntio: s potiꝰ cautis
hominib qͥa ñ audeo docere qͦd nescio. Istũ
aut̃ ñ ego uicissim qͦsi rependens maledictũ

Expanded text:
Ipse quippe dat, etiam si de propagine dat. Quia et corIpse quippe dat, etiam si de propagine dat. Quia et corporis membra, et corporis sensus, et corporis formam, et corporis omnino substantiam ipse hominibus dat, quamvis ex propagine det. Neque enim quia Dominus ait, Si fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit ; nec ait, Vestivit, sicut primum quando instituit; sed ait, vestit, quod et nunc facit; ideo negabimus lilia de origine sui generis procreari. quid si ergo sic etiam anima et spiri\';us hominis et a deo datur, quamdiu datur, et tamen ex propagine sui generis datur? quod ego nec defendo nec refello. sed si defendendum est uel refellendum, perspicuis, non ambiguis testimoniis id agendum esse commoneo. nec propterea sum pecoiibus insensatis comparandus, quia hoc me nondum scire pronuntio, sed potius cautis hominibus, quia non audeo docere quod nescio. istum autem non ego uicissim quasi rependens maledictum
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. ad infinitũ &. iuge tepꝰ reuocans. ñ de
p̃terito & ꝑfecto ꝓnuntians. & qͦd sine cessa¬
tione dat. sẽꝑ dat. sic̃ sẽꝑ ẽ ipse qͥdat. Uerba
eiꝰ posui: sic̃ in eoꝵ qͦs misisti scło libro eiꝰ mue¬
ni. Ubi pͥmũ uide quo ꝓgressus fuerit: dũ
nitit᷑ affirmare qͦs nescit usus ẽ eñ dicere
deũ non nc̃ solũ atq in isto tantum modo selo
s. ꝑ infiutũ tẽpꝰ sine cessatione. att omino sempes
nascentib cdare. Sẽꝑ inqͥt dat: sic̃ sẽꝑ ẽ ipse
qͥdat. Quid apłs dixerit qͥa satis aꝑtũ ẽ: me
intellige absit ut negẽ. Qͦd aut̃ iste dic̃. de¬
bet etiã ipse intellig̾e cont̃ fidẽ eẽ xꝑianam:
atq ulterius cauere nedicat. Cũ eñĩ mortui
resurrexerint iã nemo nascet᷑: atq idõ tẽ ñ
cdabit nascentib animas. s eas quas dat in isto
scło cũ coeporib iudicabit. Non gͦ sẽꝑ dat.
iste conficere: eũ ex ꝓpagine animas non dare

Expanded text:
dedit ad infinitum et iuge tempus reuocans, non de praeterito et perfecto pronuntians. et quod sine cessatione dat. semper dat, sicut semper est ipse qui dat. uerba eius posui, sicut in eorum quos misisti secundo libro eius inueni. ubi primum uide quo progressus fuerit, dum nDeum non nunc solum atque in isto tantummodo saeculo, sed per infinitum tempus sine cessatione, atque omnino semper animas nascentibus dare. Semper, inquit, dat, sicut semper est ipse qui dat. quid apostolus dixerit, quia satis apertum est, me intellegere absit ut negem; quod autem iste dicit, debet etiam ipse intellegere contra fidem esse christianam atque ulterius cauresurrexerint, jam nemo nascetur: atque ideo tunc non dabit nascentibus animas, sed eas quas dat in isto saeculo cum corporibus judicabit. Non ergo semper dat, iste conficere, non eum ex propagine animas dare.
Abbreviated transcription (Latin):
telligat etiam ꝓpħe fuerunt. Sed iste p̃ter
archã id est p̃ter ȩccłam constitutus. submer¬
quoq saiȩ ꝓphȩ calummat᷑ atq blasphemat.
eo quod dixerit filios genuii & exaltaui. ipsi au¬
tẽ me spreuerunt. et eosce paulo post appella¬
peccando degeneres extiterunt: eoꝵ filii facti
quoꝵ imitatores esse uoluerunt. Unde illis
alio loco dicit᷑. Pater tuiis amorreus & in ater
tua cethea: quarũ gentiũ sunt impiecatem
maliciamq sectati. ex quib tam̃ carnisori

Expanded text:
telligit, etiam prophetiae fuerunt. Sed iste praeter telligit, etiam prophetiae fuerunt. Sed iste praeter arcam, id est, praeter Ecclesiam constitutus, submerquoque Isaiae prophetae calumniatur atque blasphemat, eo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem paulo post appellapeccando degeneres exstiterunt, eorum filii facti quorum imitatores esse voluerunt. Unde illis alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum gentium sunt impietatem malitiamque sec
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortẽ attinet corporis. utrũ singillatĩ.
an simuloms parit̾q moriant᷑. nͥ quod cũ
singłi moriunt᷑. & om̃s mortẽ. & om̃s de
mortiris patiunt᷑ dolorẽ: Cũ autẽ simul
uniu̾sos rapit unꝰ interitus. saltẽ nemini
relinquitur luctus Uerum etiam altius ur illo
dilir ino consiliũ ei fuit. quã cor infidelium
uel nount uł capit. Sed nolo me apłim petruᷤ
potuis aucdiat iste cticentẽ. indieb Noe cũ fabri¬
caret᷑ archa octo animas saluas factas ꝑaquã.
quod& uos inquit simili forma baptisma sal¬
uos facit non carnis depositio sordiũ. sed con¬
scientiȩ bonȩ interrogatio in dm̃. ꝑ resur rec¬
tionẽ iħu xp̃i. Ecce habet expositũ diliis
saeramentũ. Tbi ꝓpt̾ea est additũ presur¬
ligeremꝰ octauũ: quod significauit iar¬
cha numerus hominũ. Octauoem̃ die. id
est post septimũ sabbati. dñs resur rexit.
Sic illa quȩ gesta cõmemorant᷑ siquis in¬

Expanded text:
ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, an simul omnes pariterque moriantur; nisi quod cum singuli moriuntur, et omnes mortem et omnes de mortuis patiuntur dolorem; cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum etiam altius in illo diluvio consilium Dei fuit, quam cor infidelium vel novit vel capit. Sed nolo me, apostolum Petrum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur arca, octo animas salvas factas per aquam: quod et vos, inquit, simili forma Baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium; sed conscientiae bonae interrogatio in Deum per resurrectionem Jesu Christi . Ecce habet expositum diluvii sacramentum. Ubi propterea est additum, per resurligeremus octavum, quod significavit in arca numerus hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta commemorantur, si quis in
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã. & noe iustũ ad reparationẽ ereat᷑e
melioris esse seruatũ: cur exinde peiores ori¬
unt᷑. ⁊ in eodem actu uite sordentis huma¬
ni generis etiã nunc natiuitas reuoluit᷑: Ita
hoc dicit tamquã uixerit cũ eis qui diluino
ꝑierunt: et inde nouerit quod nc̃ peiores
oriunt᷑. Sed siue in peiore. siue in eode. si¬
ue in meliore actu. post diluinũ gemis u̾¬
set̾ humanũ: puto dm̃ diittendũ esse
iudiciũ qui nouit retͥbuere unicuiq scdm
merita eiꝰ. non huic cam rabido aduersus
dñm suũ latranti: uł asino stulto. adu̾sus
stimulũ calcitianti. A płs clamat . o altitu¬
do diuiciarũ sapientiȩ & scientiȩ dei. quã
inscrutabilia sunt iudicia eius. & inuesti¬
gabiles uiȩ eiꝰ: quis enĩ cognouit sensũ dnͦi.
aut qͥs consiliariꝰ eius fuit. & iste illi cui nul¬
lus est consiliarius. audet ẽẽ adu̾sarius:
Quid autẽ int̾est morituris cunctis. qͣntũ

Expanded text:
tentiam, et Noe justum ad reparationem creaturae tentiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui diluvio perierunt, et inde noverit quod nunc pejores oriuntur. Sed sive in pejore, sive in eodem, sive in meliore actu post diluvium genus versetur humanum, puto Deo dimittendum esse judicium, qui novit retribuere unicuique secundum merita ejus: non huic cani rabido adversus Dominum suum latranti, vel asino stulto adversus stimulum calcitranti. Apostolus clamat, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? et iste illi cui nullus est consiliarius, audet esse adversarius. Quid autem interest, morituris cunctis, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
suis. gaudete quia nomina ur̃a scͥpta sc̃
in cels: Nonne uidet᷑ tamquã ex illo ar-¬
cu qui refulget ex nubib uelut quibꝰdã
in celo ds litteri admoneri: Nisi hȩc pie
accipiant᷑. donec fides impetret ut intel¬
ligant᷑: nonne ut fabulosa ridentu:
Quib ridentib ñ insipientib. s eo ipso quo
sapientes sibi uident᷑ magis magisq demen¬
tibus: Quis enĩ cogitat quomͦ ad memonã
dei seribant᷑ in cȩlis sequentes dñm. derelin¬
quentes autẽ dñm scribant᷑ interra: De qͥb
ꝓpħa hieremias dicit. Uniu̾si qui derelin¬
quunt te confundent᷑ recedentes suꝑ terrã
sebant᷑. Q uos bene intelligit᷑ significasse is
quando iudȩi uicti atq confusi. cũ audissent
qui sine peccato est pͥor in illam lapidẽ iaci¬
at. unis post alterũ recesserunt: tunc autẽ
ille ostendens de quo numero eẽnt. seribebat
u̾sationis sue homines diluuii excepisse sen¬

Expanded text:
suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelis , nonne videtur tanquam ex illo arcu qui refulget ex nubibus, velut quibusdam in coelo Deus litteris admoneri? Nisi haec pie accipiantur, donec fides impetret ut intelligantur, nonne ut fabulosa ridentur? Quibus ridentibus, nisi insipientibus, et eo ipso quo sapientes sibi videntur, magis magisque dementibus? Quis enim cogitat quomodo ad memoriam Dei scribantur in coelis sequentes Dominum, derelinquentes autem Dominum scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, super terram scribantur ? Quos bene intelligitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audissent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum recesserunt. Tunc autem ille ostendens de quo numero essent, digito scversationis suae homines diluvii excepisse sen
Abbreviated transcription (Latin):
interrogat qui dicit. quid uobis uidetur
manifestius: Quod si nimiũ durus est. nũ¬
quid etiam ibi negabit interrogasse xp̾m
ubi se ipse int̾rogare testatur dicens. inter¬
rogabo uos & ego unũ sermonẽ: quẽ si dixe¬
ritis mͥ. dicam et ego uobis in qua potestate¬
hȩc facio. Baptisma ioi̾s unde erat: e celo.
an ex hominibus: Ubi se nunc abscondat
loquacissimus contͣ dñm. & desꝑatissimꝰ di¬
sputator. Ubi est quod ait. nemo nͥ ignarꝰ
interrogat: Ecce xpꝰc ignarus non est: et
tamen int̾rogat. Nis nempe oculis repre¬
Sed in talib interrogationib aꝑtissime
doctor est xp̾c: in his autẽ quando ait. ubi
posuistis eum. & quis me tetigit. et siquid
dixisse huiusmodi legit᷑ uidet᷑ doceri uel¬
le quod nescit. & tamen scit. Sit gͦ & in il¬
lis libris ds̃ tamquã oblitus. ut moneatur:
sed tamen absit. ut quicquã umꝙ̃. obliui¬
scat᷑. Quid illud ipsũ qͦd dixit dñs discipłis

Expanded text:
interrogat qui dicit: Quid vobis videtur interrogat qui dicit: Quid vobis videtur manifestius? Quod si nimium durus est, numquid etiam ibi negabit interrogasse Christum, ubi se ipse interrogare testatur, dicens: Interrogabo vos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicahaec facio: Baptisma Joannis unde erat? e coelo, an ex hominibus ? Ubi nunc se abscondet loquacissimus contra Deum, et desperatissimus disputator? Ubi est quod ait, Nemo nisi ignarus interrogat? Ecce Christus ignarus non est, et tamen interrogat. His nempe oculis repreSed in talibus interrogationibus apertissime doctor est Christus. In his autem quando ait, Ubi posuistis eum? et, Quis me tetigit ? et si quid dixisse hujusmodi legitur, videtur doceri velle quod nescit, et tamen scit. Sic ergo et in illis Libris Deus tanquam oblitus admonetur, sed tamen absit ut quidquam unquam obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod dixit Dominus discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
dicere quos arcus ille significet resplendenᷤ
e nubib fulguret radiis luminis quo rosci¬
da illustrat᷑ obscuritas. grata quoda modo
confessione respondens. et quomͦ ds non ꝑdat
orbem diluino sp̾uali. dũ est eoꝵ memor. quoꝵ
illuminate nuibes figurã gerunt: hoꝵ emm
nomina scͥpta sunt in cęlis ut memor sit eoꝵ
pater qui est in cęlis. qui non de suo lucere
se sciunt. sed de sole iusticiȩ. sicut illȩ nubes
de sole insibili. sed ex illo qͦd cõmmoram ur¬
gendus est. quomodo accipiat dñm de lara
quã ignoret ostenditur. Nisi enim aliquid
eũ ista qua nesciens uidebat᷑ inquisitione
significasse fateamur quomͦ p̃dicamus xp̃m
non solũ scisse p̃sentia. uerũetiam futura p̃¬
scisse. maxime quia iste in eam se p̃cipitauit
mirabili cȩcitate sententiã. ut diceret nemo
nͥ ignarus interrogat. Ubi cogitare non
potuit. quotiens xp̃c int̾rogauerit. Annon

Expanded text:
dicere, quos arcus ille significet, resplendens dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubibus fulgore, et radiis luminis quo roscida illustratur obscuritas, grata quodam modo confessione respondens; et quomodo Deus non perdat orbem diluvio spirituali, dum est eorum memor, quorum illuminatae nubes figuram gerunt: horum enim nomina scripta sunt in coelis, ut memor sit eorum Pater qui est in coelis; quoniam non de suo lucere se sciunt, sed de sole justitiae, sicut illae nubes de sole visibili. Sed ex illo quod commemoravi, urgendus est, quomodo accipiat Dominum dicenquam ignoret, ostenditur. Nisi enim aliquid eum ista, qua nesciens videbatur, inquisitione significasse fateamur, quomodo praedicamus Christum non solum scisse praesentia, verum etiam futura praescisse? Maxime quia iste in eam se praecipitavit mirabili caecitate sententiam, ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non potuit, quoties Christus interrogaverit. Annon
Abbreviated transcription (Latin):
dmꝰ sine miseria miserentẽ. sine ira irascentẽ.
sine zelo zelantem. sine obliuione obliuiscen¬
tẽ. sine ignorantia ignorantẽ. sine penitentia
penitentẽ: non iste qui scđ̾m uerbũ di. non
loquendo & litteras eius non considerando.
et uoces earum non adu̾tendo. factus est mu¬
tus latrator. cȩcus lector. surdus auditor. Obli¬
inosus inquit cs &. emortua memoria areu
posuit in nubib qui yris dicit᷑: unde com¬
moneat᷑ non ampliꝰ humanũ genus delere
diluuio. quidagat om̃ino nesciens. cui meri¬
to opus sit assiduo monitore. Iste uͦ non me¬
moria. sedanima mortua quid loquat᷑ ne¬
sciens. si in reb aꝑtiorib calũmatus est: qͣnto
magis caligabit᷑ in nubib & delirare com¬
pellet᷑: Tui tamen ut cito respondeã. ita dico
dmͦ se admoneri uoluisse. quãuis non sit oblitꝰ.
sicut xp̾c doceri se uoluit ubi lararus posi¬
tus fuerit. quãuis non eẽt ignarus. Nolo enĩ

Expanded text:
Deum sine miseria miserantem, sine ira irascentem, Deum sine miseria miserantem, sine ira irascentem, sine zelo zelantem, sine oblivione obliviscentem, sine ignorantia nescientem, sine poenitentia poenitentem: non iste qui secundum verbum Dei non loquendo, et Litteras ejus non considerando, et voces earum non advertendo, factus est mutus latrator, caecus lector, surdus auditor. 43. Obliviosus, inquit, Deus et emortua memoria arcum posuit in nubibus, qui iris dicitur, unde commoneatur non amplius humanum genus delere diluvio , quid agat omnino nesciens, cui merito opus sit assiduo monitore. Iste vero non memoria, sed anima mortua quid loquatur nesciens, si in rebus apertioribus calumniatur, quanto magis caligat in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut cito respondeam, ita dico Deum admoneri se voluisse, quamvis non sit oblitus, sicut Christus doceri se voluit ubi Lazarus positus fuerit, quamvis non esset ignarus. Nolo enim
Abbreviated transcription (Latin):
autem scͥptũ est. samuheli sc̃o dictũ fuisse
ꝑ quẽ cd̾ arginit saulem qͦd hominiquẽ
d̾ occidi iusserat peꝑcisset: ex hibens ue¬
lut miscctiam contempta obȩdientia. qͣsi
uͦ melius nosset quid de homine fieri debu¬
erit. quã ille qui hominẽ fecit. Ubi quod
saluberrimũ est discimꝰ: ut semꝑ drirmũ
p̃ceptũ humanũ in nobis uincat affectũ.
Idem tamen samuhel cui dixerat ds̃. pȩni¬
tet me saul unxisse in regem. nunc dicit
euident dm̃ non penitere. Nam ita serip¬
tum est. Et factum est uerbũ dñ ad samuhel
dicens. Penitet me quod constituerim saulin
regem. qm auersus est a mer& uerba mea non
custodit. Et paulo post sauli dixit ipse samu¬
hel. Dirupit dñs regnũ ab ifrł de manutua
hodie.&. dabit illud ꝓximo tuo bono suꝑte.
et diuidet᷑ isrł in duo: & non conu̾tetur neq
pęnitebit eum. qͣm non est sicut homo ut pe¬
nnteat eum. Ecce qui nouerat intelligere

Expanded text:
autem scriptum est Samueli sancto dictum fuisse, autem scriptum est Samueli sancto dictum fuisse, per quem Deus arguit Saülem, quod homini quem Deus occidi jusserat, pepercisset, exhibens velut misericordiam contempta obedientia: quasi vero melius nosset quid de homine fieri debuerit, quam ille qui hominem fecit. Ubi quod saluberrimum est discimus, ut semper divinum praeceptum, humanum in nobis vincat affectum. Idem tamen Samuel cui dixerat Deus, Poenitet me unxisse Saül in regem; dicit evidenter, Deum non poenitere. Nam ita scripupra: et factum est uerbum domini ad Samuhel dicens : paenitet me quod constituerim regem Saul, quoniam auersus est a me ecustodivit: Et paulo post Saüli dixit ipse Samuel: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo: et non convertetur, neque poenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ecce qui noverat intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ cũita sint. quis religiosus non istũ ex¬
suflet ut puluerẽ quẽ ꝓicit uentus a facie
terre. qui tumens & elatus atq irruens m
oculos infirmoꝵ. eosq ꝑturbans. uidetur
sibi aliquid dicere arguendo uerba in uete¬
ri testam̃to quȩ non intelligit. nec intuen¬
do quȩ in nouo intelligit: Nec autẽ de pem¬
tentia dei unde factũ est ut loquerem᷑ cũ
uirauit dn̾̃s & non penitebit eũ. tu es sacer¬
dos in ȩternũ. scdm ordinẽ melchisedech.
ad cõmendandũ sacrificiũ salutare in quo
ꝓ nobis sacer sangins effusus est. cuiꝰ umbre
fuerant sacrificia. quȩ de pecorib ĩmaculatiᷤ
uisa sunt immolari. hoc gͦ de penitentia.
ne sic eam putaret accipiendam. ut ex eo
quod intelligit inblasphemiarũ latrat᷑us
rabidus insaniret: habeat unde cõmoneat᷑
in ꝓximo. Ipse quippe cõmemorauit dm̃ di¬
xisse. penitet me saul unxisse in regem. Ic

Expanded text:
Quae cum ita sint, quis religiosus non istum exQuae cum ita sint, quis religiosus non istum exsufflet ut pulverem, quem projicit ventus a facie terrae ; qui tumens et elatus atque irruens in oculos infirmorum, eosque perturbans, videtur sibi aliquid dicere, arguendo verba in Vetere Testamento quae non intelligit, nec intuendo quae in Novo intelligit? 42. Hoc autem de poenitentia Dei, unde factum est ut loqueremur, cum nitebit cum, Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedec, ad commendandum sacrificium salutare, in quo pro nobis sacer sanguis effusus est, cujus umbrae fuerant sacrificia, quae de pecoribus immaculatis jussa sunt immolari: hoc ergo de poenitentia Dei, ne sic eam putaret accipiendam, ut ex eo quod non intelligit, in blasphemiarum latratus rabidus insaniret, habebat unde commoneretur in proximo. Ipse quippe commemoravit Deum dixisse: Poenitet me unxisse Saül in regem. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fusus fuerit.& mea u̾ba in generatione ista
adultera & peccatrice: & filiꝰ hominis con¬
fundet eũ. cum uenerit in gła patris sui¬
cũ angłis suis. Cus autẽ orantes dicimis.
sc̃ificet᷑ nomen tuũ si semꝑ est sc̾m: ñ qͥa
uerũ est. & quod dictũ est de quibusdam
quia polluerunt nom̃ dm̃ dei sus: Et cur
dictũ est dn̾o memento mei. cũ ueneris in
regnũ tuũ. si nil obliuiscit᷑: t̾i quia non in¬
sipient̾ sed intelligent̾ ei dicit᷑. obliuiscerĩ
inopiã nr̃am & tͥbulationẽ nr̃am: Ergo s
scient̾ nescit: et quod semꝑ sciit aliqͣndo
cognoscit. & cũ extinguitur a negantib
in extingubilis ꝑmanet & tranquille tra¬
seitur.& confuncti non potest etiam quando con¬
quando pollint᷑ & obliusei non potest eciã
quanddo oblrinseit᷑ et memmerit etiam qn¬
do amonet᷑. Sie est meffabilis. Hec enĩ de
alo dicunt᷑ deꝰ mnchil ab homine uł homi¬
ni dici satis digne et satis competent̾ potest.

Expanded text:
fusus fuerit, et verba mea, in generatione ista fusus fuerit, et verba mea, in generatione ista adultera et peccatrice, et Filius hominis confundetur eum cum orantes dicimus, Sanctificetur nomen tuum , si semper est sanctum; nisi quia verum est et quod scriptum est de quibusdam, quia polluerunt nomen Domini Dei sui ? Et cur dictum est Domino, Memento mei cum veneris in regnum tuum , si nihil obliviscitur; nisi quia non insipienter, sed intelligenter ei dicitur, Oblivisceris inopiam nostram et tribulationem nostram ? Ergo et scienter nescit; et quod semper scivit, aliquando cognoscit; et cum exstinguitur a negantibus, inexstinguibilis permanet; et tranquille irascitur; et confundi non potest, etiam quando conpolluitur; et oblivisci non potest, etiam quando obliviscitur; et meminit, etiam quando admonetur. Sic est ineffabilis. Haec enim de illo dicuntur, de quo nihil ab homine vel hominis satis digne et satis competenter dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quã testimoniũ ꝑhiberet de homine. ⁊pse
enĩ sciebat quid esset in homine: cur ipseqͥ¬
busdã dicet. nescio uos: spsos deniq sc̃os si¬
os. cũ p̃scierit & elegerit ante mundi consti¬
tutionẽ: quid est quod dicit apłs. nunc autẽ
cognoscentes dm̃. immo agniti a deo. quasi
nunc eos agnouerit quos antea nesciebat:
ter intelligit: Nũ in ei̾głio scriptũ est. qui
credit in filiũ habet uitã ȩternã: qui autẽ
incredulus est filio. non indebit uitã. sed ura
dei manet suꝑ eum: Calũmet᷑ gͦ & huic u̾bo
iste blasphemꝰ. & dicat qualis est qui irascit᷑
cũ scriptũ sit. iracundia uiri iusticiã deiñ
oꝑatur. Calumniet᷑ isto modo &. apło dicen¬
ti: nũquid iniquus ds̃ qui infert iram. Iã
porro si quisquã diceret confundet᷑ xp̾c. et
hoc eo tempore quo iudicaturus est unios
& mortuos. quis eum xpͦianus patienter au¬
diret: Camen in ȩugłio qui me inquit con¬

Expanded text:
quam testimonium perhiberet de homine; ipse quam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine ; cur ipse quibusdam dicit, Nescio vos ? Ipsos denique sanctos suos cum praescierit et elegerit ante mundi constitutionem: quid est quod dicit Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo ; quasi nunc eos cognoverit, quos antea nesciebat? ter intelligit? Nonne in Evangelio scriptum est: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam; qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum ? Calumnietur ergo et huic verbo iste blasphemus, et dicat: Qualis est qui irascitur, cum scriptum sit, Iracundia viri, justitiam Dei non operatur ? Calumnietur isto modo et Apostolo dicenti, Numquid iniquus Deus qui infert iram ? Jam porro si quisquam diceret, Confundetur Christus, et hoc eo tempore quo judicaturus est vivos et mortuos; quis eum christianus patienter audiret? Tamen in Evangelio, Qui me, inquit, con
Abbreviated transcription (Latin):
modũ bene de deo accipi possint ubi di¬
scat᷑ etiam illa quȩ humanis sensib meiᷤᷤ¬
dẽ scͥptur is deo digna uidebant᷑. non sełm
hominũ mores intelligi uł credi oporte¬
re. Cito enĩ uidet᷑ pęnitentia sicut ab ho¬
minib agitur. non cadere in dm̃: sed ñ
cito uidetur etiã miscdia sicut homines
miserent᷑ non cadere in dm̃. Ex illo gͦ qͦd
requirendũ fatet᷑ discit homo et hoc reqͥ¬
rere. quod iam sufficere arbitrabat᷑. Sicgͦ
quando eum penitet. non mutat᷑ & mu¬
tat. sicut quando irascit᷑ non mouet᷑ & um
dicat. & quando miseret᷑ non dolet et libe¬
rat. & quando telat non cruciat᷑ et crueat.
Numquid autẽ in istis ubris testamenti
noui desunt hȩc uerba: Quȩ si accipiant᷑
sicut in hominib intelligi solent. nullo
modo congritunt dunnitati & graue pariuie
offensionẽ. Cũ enĩ de xpͥo uerissime dieat
eugłium. quod non opus habebat ut ei qͥs¬

Expanded text:
modum de Deo bene accipi possint, ibi dimodum de Deo bene accipi possint, ibi discatur etiam illa quae humanis sensibus in eisdem Scripturis Deo digna videbantur, non secundum hominum mores intelligi vel credi oportere. Cito enim videtur poenitentia, sicut ab hominibus agitur, non cadere in Deum: sed non cito videtur etiam misericordia, sicut homines miserentur, non cadere in Deum. Ex illo ergo quod requirendum fatetur, discit homo et hoc requirere, quod jam sufficere arbitrabatur. Sic ergo quando eum poenitet, non mutatur, et mutat; sicut quando irascitur, non movetur, et vindicat; et quando miseretur, non dolet, et liberat; et quando zelat, non cruciatur, et cruciat. 41. Numquid autem in libris Testamenti novi desunt haec verba, quae si accipiantur sicut in hominibus intelligi solent, nullo modo congruunt divinitati, et gravem pariunt offensionem? Cum enim de Christo verissime dicat evangelista, quod non opus habebat ut ei quis
Abbreviated transcription (Latin):
ungua nomen accepit. Telus dei non habet
mentis liuorem. Sed pacientia dei dicit᷑
rerũ in eius potestate constitutarũ homi¬
nib inopinata mutatio: ira dei est uin¬
dicta peccati. miscđia dei est bonitas opitu¬
landi: telus dei est ꝓuidentia qua nonfinit
eos quos subditos habet impune amare
quod phibet. Vnde iste quitam loquacit᷑
exagitaint dei patientiã. discat pͥmo uix
inueniri aliquid. quod digne de deo dici
possit: sed plurima & pene om̃na nosde illo
dicere loquendi necessitate. quȩ magis ho¬
mines ex hominib metiunt᷑. Sicut autẽ¬
de illo intelligenda sunt: uix a paucis et
spͥualib intelligunt᷑ P ropter quod ꝓui¬
dentissime scriptura diuina de illo inef¬
fabilit̾ loquens. ad quȩdã ettam u̾ba descen¬
dit quȩ iam hominib & ipsis carnalib
cũ de deo sermo est uident᷑ absurda et in¬
digna. ut cũ timent᷑ ista sic accipi quomͦ
in hominib solent. & discutiunt᷑ quẽad¬

Expanded text:
ngua nomen accepit: zelus Dei non habet ngua nomen accepit: zelus Dei non habet mentis livorem. Sed poenitentia Dei dicitur, rerum in ejus potestate constitutarum hominibus inopinata mutatio: ira Dei est vindicta peccati: misericordia Dei est bonitas opitulandi: zelus Dei est providentia, qua non sinit eos quos subditos habet, impune amare quod prohibet. Unde iste qui tam loquaciter exagitavit Dei poenitentiam, discat primo, vix inveniri aliquid quod digne de Deo dici possit; sed plurima et pene omnia nos de illo dicere loquendi necessitate, quae magis homines ex hominibus metiuntur, sicut autem intelligenda de illo sunt vix a paucis et spiritualibus intelliguntur. Propter quod providentissime Scriptura divina de illo ineffabili loquens ad quaedam etiam verba descendit, quae jam hominibus et ipsis carnalibus, cum de Deo sermo est, videntur absurda et indigna: ut cum timentur ista sic accipi, quomodo in hominibus solet, et discutiuntur quemad
Abbreviated transcription (Latin):
omͦps. Ecce quod est scdm ordinẽ melchise¬
dech. Incensũ eñ quod est grece thimiama
sicut expoiit iõns in apocalipsi: orationes
sunt scoꝵ. Ds̃ quippe ille sicut canit᷑ in
psalmo. qui uocauit terrã. a solis ortu usq
ad occasũ. cui terre. id est cui popło diffuso
ab ortu solis usq ad occasum diceret. non ac¬
cipiã de domotua uitulos. immola deo
sacrificiũ laudis: ipse ꝑ hunc ꝓphħam quod
certissime futurũ sciebat iam uelut factũ
p̃dicans ait. ab ortu solis inq ad occasũ. glifi¬
catũ est nomen meũ in gentib. s in om̃i
loco incensũ offert̾ nomini meo et hostia
pura. quia magnũ est nomen meũ in gen¬
tib. Non enĩ sicut hominẽ penitet dm. sed
sicut dm̃: quẽ admodũ non sicut homo ira¬
scit᷑. nec sicut homo miseret᷑. nec sicut homo
relat. sed om᷑ia sicut cd̾. Penitentia dei mul¬
la est post errorẽ: ira dei non habet & ꝑtur¬
batianimi ardorẽ. miscdia cd̃i non habet
compatientis miserũ coi: unde in latina

Expanded text:
est secundum ordinem Melchisedec. Incensum enim quod est graece θυμίαμα, sicut exponit Joannes in Apocalypsi, orationes sunt sanctorum . Deus quippe ille, sicut canitur in Psalmo, qui vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; cui terrae, id est, cui populo diffuso a solis ortu usque ad occasum, diceret, Non accipiam de domo tua vitulos; immola Deo sacrificium laudis : ipse per hunc prophetam quod certissime futurum erat jam velut factum praedicans ait, Ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomnum est nomen meum in gentibus. 40. Non enim sicut hominem poenitet Deum; sed sicut Deum: quemadmodum non sicut homo irascitur, nec sicut homo miseretur, nec sicut homo zelat; sed omnia sicut Deus. Poenitentia Dei non est post errorem: ira Dei non habet perturbati animi ardorem: misericordia Dei non habet compatientis miserum cor, unde in latina
Abbreviated transcription (Latin):
li nostis bona data dare filiis ur̃is: quanto
magis pater ur̃ qui in cęlis est. dabit bona pe¬
tentib se. Dicat quẽadmodũ sit bonus ds̃
maloꝵs pater. Utrumq enĩ ueritas dixit.
Annon erant maliquib ait. si gͦ uos cum
sitis mali: An non habebant dm bonũ pa¬
sunt ꝓpterpeccata fine quib non est in hac in¬
firmitate mortaliũ quoꝵlibet etiã uita iustoꝵ.
quanto conuementiꝰ semen pessimũ diceret᷑.
qd nasceret᷑ impia uoluntate. & morb: exe¬
crabilib pullularet: Sed hunc inquit dm
fructus malos. Immo uͦ hinꝰ talia sentien¬
cis tamquã male arboris iste ipse sermo blã¬
phemꝰ. fructus est malus. Nam hominem
malũ dixisse dnͤm arborẽ malã cuius fru¬
ctus mali ee̾nt oꝑa mala. &. hommẽ bonũ.
arborẽ bonã. cuiꝰ fructus bomẽeut oꝑabo¬
na. id est ipsas hominũ uoluntates uł ma¬
lã mali homines. uł bonã boni homi¬
nes diu̾sas esse arbores diuersos fructus fe¬

Expanded text:
nostis bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se ? Dicat quemadmodum sit bonus Deus malorum pater: utrumque enim Veritas dixit. Annon erant mali quibus ait, Si ergo vos cum sitis mali? Annon habebant Deum bonum pasunt propter peccata, sine quibus non est in hac infirmitate mortalium quorumlibet etiam vita justorum; quanto convenientius semen pessimum diceretur, quod nasceretur impia voluntate, et moribus exsecrabilibus pullularet? 47. Sed hunc, inquit, Dfructus malos. Imo vero hujus talia sentientis tanquam malae arboris, iste ipse sermo blasphemus, fructus est malus. Nam hominem malum dixisse Dominum arborem malam, cujus fructus mali essent opera mala; et hominem bonum arborem bonam, cujus fructus boni essent opera bona ; id est, ipsas hominum voluntates, vel malam mali hominis, vel bonam boni hominis diversas esse arbores diversos fructus fe
Abbreviated transcription (Latin):
inficationib ꝓpħandum ĩmaculatoꝵ anima¬
liũ sacrificia ds̃ sibi uissit offerri: ut quẽ¬
admotũ illa ĩmaculata erant a corpoꝵ ui¬
ciis. ita sꝑaret᷑ ĩmolandus esse ꝓ nobis. qui so¬
lus ĩmaculatus fuerat a peccatis. Quȩ tempo

Expanded text:
nificationibus prophetandum, immaculatorum animanificationibus prophetandum, immaculatorum animalium sacrificia Deus sibi jussit offerri; ut quemadmodum illa immaculata erant a corporum vitiis, ita speraretur immolandus esse pro nobis, qui solus immaculatus fuerat a peccatis. Quae tempo
Abbreviated transcription (Latin):
cardi ad intelligendũ. et p̃cipites ad rep̃¬
hendendũ. quod dȩmori sibi sacrificrũ
non exigeret nͥ uero deo deberi sciret.
falsus enĩ d̾ sic se uult honorari ab his quos
decipit: quomꝰ uerus ds honorat᷑ ab eis quibꝰ
consulit. Et maxime sacrificiũ est. quod p̾ci¬
pue debet᷑ deo. Nam obsequia cȩtera quȩ
diumitati exhibent᷑: ausi sunt sibi etiam su¬
ꝑbiȩ fastu homines arrogare. Parissime au¬
tẽ cõmemorant᷑ qui sibi ut sacrificaret᷑ cum
regia potestate possent ausi fuerant imꝑare.
Quicũq tamen ausi sunt: ꝑ hoc se deos ha¬
beri uoluerunt. Sacrificiis autẽ dm̃ non
egere quis nesciat: Sed nec laudib nr̃is
eget. Uerũ sicut nobis non illi utile est lau¬
dare dm̃: ita nobis non illi utile est offerre
sacrificiũ deo. qm̃ singłari & solo uero sac̾¬
ficio ꝓ nobis xp̃i sanguis effusus est. Ideo pͥ¬
mis temporib ad hoc sacrificiũ calib sig¬

Expanded text:
tardi ad intelligendum, et praecipites ad reprtardi ad intelligendum, et praecipites ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non exigeret, nisi Deo vero deberi sciret. Falsus enim Deus sic se vult honorari ab eis quos decipit, quomodo verus Deus ab eis quibus consulit: et maxime sacrificium est quod praecipue debetur Deo. Nam obsequia caetera quae divinitati exhibentur, ausi sunt sibi etiam superbiae fastu homines arrogare. Rarissimi autem commemorantur, qui sibi ut sacrificaretur, cum regia potestate possent, ausi fuerint imperare. Quicumque tamen ausi sunt, per hoc se deos haberi voluerunt. Sacrificiis autem Deum non egere, quis nescit? Sed nec laudibus nostris eget. Verum sicut nobis, non illi, utile est laudare Deum; sic nobis, non illi, utile est offerre sacrificium Deo. Quoniam singulari et solo vero sacrificio pro nobis Christi sanguis effusus est: ideo primis temporibus ad hoc sacrificium talibus sig