comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tam longa quippe uita illorum hoĩum fuit. ut illic memorato¬
rum quoꝵ ⁊ anni taciti non sunt. qui urx̃ nimiu ante diluuiͦ
ad septingentos quinquaginta tres pueniret. Nam plures nõ¬
gentos añnos etiam tra̾siẽrunt qͣrius nemo ad mille pueneit
Quis utiq dubitauerit. ꝑ unius hominis etatem. tantu młti¬
plicari potuisse genus hominu. ut eẽt uñ constitucretur ñ una
s plurime ciit̾ates. qd̾ ex hoc conunci facillime põt.quia ex uno
habraam nõ multo amplius quadringentis annus numerosi¬
tas hebrre gentis tanta procreata ẽ. ut ĩnexitu euisdem populi
ex egipto. sexcenta hominu milia fuisse referantur. Bellice n¬
uentutis. ut obmittamus gts udumeoꝵ nõ ꝑtinentes ad ppłm
isrł. quam genuit frater eñs esau. nepos habrae. ⁊ alias natasex
semine ip̃ius habrae. non ꝑsarram cõuigem procreatas E api¬
im obrem nullus prudens reru existimator dubita tulum. de¬

Expanded text:
Tam longa quippe uita illorum hominum fuit, ut illic memoratoTam longa quippe uita illorum hominum fuit, ut illic memoratorum, quorum et anni taciti non sunt, qui uixit minimum ante diluuium, ad septingentos quinquaginta tres perueniret. Nam plures nongentos annos etiam transierunt, quamuis nemo ad mille peruenerit. Quis itaque dubitauerit per unius hominis aetatem tantum multiplicari potuisse genus humanum, ut esset unde constituerentur non una, sed plurimae ciuitates? Quod ex hoc conici facillime potest, quia ex uno Abraham non multo amplius quadringentis annis numerositas Hebraeae gentis tanta procreata est, ut in exitu eiusdem populi ex Aegypto sescenta hominum milia fuisse referantur bellicae iuuentutis: ut omittamus gentem Idumaeorum non pertinentem ad populum Israel, quam genuit frater eius Esau, nepos Abrahae, et alias natas ex semine ipsius Abrahae non per Sarram coniugem procreato. CAPm ob rem nullus prudens rerum existimator dubita
Abbreviated transcription (Latin):
non semp cum ea legitur factos hominu fuisse cõceptos. non
tam solum. cum primum sibi sexus uterq miscctur. nec illud
necessario ẽ argumento. ut primogenitu patri existimemus
en och. ꝙ enus nomine illa cuntas nuncupata ẽ. Non ẽ abre¬
est. ut ꝑꝑ aliquam cam cum et alios haberet diligeret en m
pater ceteris amplius. Neq enim et iudas primõgenitꝰ fuit
a quo indea cognominata est ⁊ iudei. S etiam ñ conclitori cu¬
tatis illius istẽ filius primus ẽ natus. Non ideo putandũ ẽ
tune a patre condite ciuitati nom̃ eius ĩpositimi. qñ natus ẽ
quia nec constitui quidem abimo tunc poterit cuitas q̃ nibl
est aliud qͣ hoĩum multitudo. aliquo societatis unculo colliga¬
ta. Scum illius hominis familia. tanta numerositate cremu
sset. ut haberet populi qu. antitate tunc potuit utiq fieri. ut co
stitueret. ⁊ nom̃ primogeniti sui constitute impone̾ ciuitati.

Expanded text:
non semper, cum in ea legitur factos homines fuisse conceptos: non non semper, cum in ea legitur factos homines fuisse conceptos: non tamen solum cum primum sibi sexus uterque misceretur; nec illo necessarium est argumento, ut primogenitum patri existimemus Enoch, quod ejus nomine illa civitas nuncupata est: non enim abest ut propter aliquam causam, cum et alios haberet, diligeret eum pater caeteris amplius: neque enim et Judas primogenitus fuit, a quo Judaea cognominata est et Judaei. Sed etiamsi conditor civitatis istius iste filius primus natus est, non ideo putandum est tunc a patre conditae civitati nomen ejus impositum, quando natus est, quia nec constitui tunc ab uno poterat civitas, quae nihil est aliud quam hominum multitudo aliquo societatis vinculo colligata, sed cum illius heret, ut haberet iam populi quantitatem, tunc potuit utique fieri, ut et constitueret et nomen primogeniti sui constitutae inponeret ciuitati.
Abbreviated transcription (Latin):
ti fuerant. ut diluuo delerentur excepto uno iisto. cuius nom̃ erat
noe. ⁊ eius coninge ⁊ trib filuis totidemq nurib. qui homines i¬
ccto. ex illa hoĩum uastatione mortaliu per arcam euader̃ merue¬
runt. Quod igitur scriptum ẽ. cognouit cun uxorem suam. ⁊ cõcipi¬
ens pepit enoch. ⁊ erat hedificãns cuntate in nõie filii sui enoch.
non est quidem consequens. ut istum primu filiu genusse cre¬
datur. Neq enim hoc exeo putandum ẽ. quia dictumꝰ ẽ cognouisse
uxorem suam. quasi tunc se illi primitus cõcubendo miscuiss. nã
⁊ de ipͥo patre oĩum adam. non tunc solum bec dictum ẽ qñ ꝯcẽpt᷑.
est cam quem primogenitũ uidetur huisse. Wrumetiam poste¬
rius eidem scripturã. Sognouit inquit adam enam urxorem
suam. et concepit et pep̾erit filium. ⁊ nominauit nom̃ illius
sech Unde intelligitur ita solere illam scripturam loqui q̃rius

Expanded text:
ti fuerant, ut diluuio delerentur, excepto uno iusto, cui nomen erat ti fuerant, ut diluuio delerentur, excepto uno iusto, cui nomen erat Noe, et eius coniuge et tribus filiis totidemque nuribus, qui homines octo ex illa omnium uastatione mortalium per arcam euadere meruerunt. Quod igitur scriptum est: Et cognouit Cain uxorem. suam, et concipiens peperit Enoch; et erat aedificans" ciuitatem in nomine filii sui Enoch: non est quidem consequens, ut istum primum filium genuisse credatur. Neque enim hoc ex eo putandum est, quia dictus est cognouisse uxorem et de ipso patre omnium Adam non tunc solum hoc dictum est, quando conceptus est Cain, quem primogenitum videtur habuisse; verum etiam posterius eadem Scriptura, Cognovit, inquit, Adam Evam uxorem suam, et concepit, et peperit filium, et nominavit nomen illius Seth. Unde intelligitur ita solere etiam illam Scripturam loqui, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
uł illius quos uixit᷑ anni tot ⁊ mortuus ẽ. Nũquid quia cosoe
filios ⁊ filias nõ nominat ideo intelligere nõ deb̾mus ꝑta mł¬
tos annos. quib tunc in seculi huius pͥma etate uiuebant. nasci
potuisse plurimos homines quoru cetib condi possent. etia plu¬
rime ciuitates. S ꝑtinuit ad deum. quo usta in s̃prrante ꝯscripta
sunt. Has duas societates. siis diu̾sis generatioĩb pͥmitꝰ digẽr
atq distinguere ut seorsum hoĩum. hoc ẽst ẜm hominẽ iuentiũ
contexerentur usq ad diluuiu ubi ambaru sccietatum discretio
concretioq narratur. Discretio quidẽ ꝙ ambaru sepatim generatio¬
nes cõmemoratur unius fr̃ĩcide cayn. alterius aũt qui nocͤabat seth
Seth natus quippe fuerat. ⁊p̃e de adam ꝓillo quem frater xcidit.
concretio aũt. quia bonis in deterins declinantib tales unuersi fac¬

Expanded text:
uel illius quos uixit anni tot, et mortuus est: numquid quia eosdem uel illius quos uixit anni tot, et mortuus est: numquid quia eosdem filios et filias non nominat, ideo intellegere non debernus per tam multos annos, quibus tunc in saeculi huius prima aetate uiuebant, nasci potuisse plurimos homines, quorum coetibus condi possent etiam plurimae \'ciuitates? Sed pertinuit ad Deum, quo ista inspirante conscripta sunt, has duas societates suis diuersis generationibus primitus digerere adque distinguere, ut seorsum hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, enerationes contexerentur usque diluuium, ubi ambarum societatum discretio concretioque narratur; discretio quidem, quod ambarum separatim generationes commemorantur, unius fratricidae Cain, alterius autem qui uocabatur Seth; natus quippe fuerat et ipse de Adam pro illo, quem frater occidit; concretio autem, quia bonis in deterius declinantibus tales uniuersi fac
Abbreviated transcription (Latin):
nominare s cos solos quos operis suscepti ratio postulabat. Propo
situm quippe scriptoris illius fuit ꝑ quem sp̃s sanctus id agebat:
ꝑ successiones ceterarum generationu exiino homine ppagatũ
peruenire ad habraam. ac deinde ex eius semine ad populu dei
in quo distincto aceteris gentib p̃figurarent᷑ ⁊ p̃nũctiarent᷑ oĩa
que de ciitate cinus etnum̃ erit regnũm. ⁊ de rege eius eodemq cõ¬
ditore xp̃o in sỹu pͥuidehantur ẽe futura ata ut nec de altera societa¬
te hõium taceretur quã trenam dicimus ciuitatẽ. quantũ ei cõme¬
morande satis ẽẽt. ut ciuitas dei etiam sue aduersarie ꝯparatione
clarescat. Cum igitur scriptura diuina ubi ⁊ nũm annorũ quos
illi homines uixert cõmemorat ita cõcludat ut dicat de illode
quo loquebatur. Et genuit filios ⁊ filias. ⁊ fuert om̃s dies illius

Expanded text:
nominare, sed eos solos, quos operis suscepti ratio posnominare, sed eos solos, quos operis suscepti ratio possitum quippe scriptoris illius fuit, per quem Spiritus sanctus id agebat, per successiones certarum generationum ex uno homine propagatarum pervenire ad Abraham, ac deinde ex ejus semine ad populum Dei: in quo dquae de ciuitate, cuius aeternum erit regnum, et de rege eius eodemque conditore Christo in Spiritu praeuidebantur esse uentura; ita ut nec de altera societate hominum taceretur, quam terrenam dicimus ciuitatem, quantum ei commemorandae satis esset, ut ciuitas Dei etiam suae aduersariae conparatione clarescat. Cum igitur scriptura diuina, ubi et numerum annorum, quos illi homines uixerunt, commemorat, ita concludat, ut dicat de illo, de quo loquebatur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies illius
Abbreviated transcription (Latin):
cayn sicut p̾uaricator accepit. Inualescente quippe in uidentie uitõ
frẽm insidiator occidit. Talis erat terrene conditor autatis. quõ
aute significamĩt ⁊̃ iudeos aquib xp̃s occisus ẽ. Pastor oĩum¬
hõium. quẽ pastor õĩum pecudum p̾figurabat abel. quia ĩ allego¬
ria. prophetica res est. Parco numc dicere ⁊ quedam hinc ad ue¬
sus faustum manicheu dixisse me recolo:Capitulumi. ix¬
Unc antem defendend a mͥ udetur hystoria. nec sit scriptura in¬
crelibilis que dicit hedificatã ab uno homine ciuitatẽ eo tp̃e
quo non plus qͣ uiri qͣttuor uł potius tres postraq̃ frater frẽm
crcidit. fuisse iudentur in texra. Idest pͥmus hõ pater omniũ. et
ip̃e cayn ⁊ eius filius encch ex cuius nomine ip̃a ciuitas nũci¬
pͥata ẽ. S hos quos mouet. parum considerant nõ om̃s hoĩes
qu tunc ẽẽ ratuerunt scriptorem sacre hius hystorie necesse huisse

Expanded text:
Cain sicut praeuaricator accepit: inualescente quippe inuidiae uitio Cain sicut praeuaricator accepit: inualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomodo autem significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est, pastor ohominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere, et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo. CAPUT VIII. unc autem defendenda mihi uidetur historia, ne sit scriptura incredibilis, quae dicit aedificatam ab uno homine ciui tatem eo tempore, quo non plus quam uiri quattuor uel potius tres, postea quam fratrem frater occidit, fuisse uidentur in terra, id est primus homo pater omnium et ipse Cain et eius filius Enoch, ex cuius nomine ipsa ciuitas nuncupata est. Sed hoc quos mouet, parum considerant non omnes homines, qui tunc esse potuerunt, scriptorem sacrae huius historiae necesse habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. Ad te enim conuersio eius. dum nõ adinuatur rela¬
xando. s quiescendo frenatur Et tu dñaberis illius ⁊ ut cũ fo¬
rinsecus nõ ꝑmictitur operari sub potestate mentis regẽtis.
⁊ beneuolentis assuescat etiam in trinsecus non moueri Dic¬
tum ẽ tale aliquid in eoclem diuino libro ⁊ demullere qñ post
pccm. deo interogante atq iudicante dampnationis sentẽtias
Acceper̾t. in serpente diabolus ⁊inter se ip̃is illa ⁊ maritus. Gum
dixiss ei. multiplicans multiplicabo tristitias tuas ⁊ gemitũ tu
concupiscentia. Hoc isto loco de peccatrice temina. ubi intelligen¬
dum est uiru ad regendam uxorem.animo carnẽ regenti smm¬
lem ẽẽ oportere. Propt̾ quod dicit apłs. Qui diligit uxore suã
se ip̃m diligit. Nemo eni unqͣ carnem suam odĩo huit. Sanã¬
da enim sunt. ħ sicut nr̃a. nõ sicut aliena dampna. s illd̃ dĩ p̾rept

Expanded text:
peccato. Ad te enim conuersio eius, dum non adiuuatur relapeccato. Ad te enim conuersio eius, dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur; et tu dominaberis illius, ut, cum forinsecus non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis adsuescat etiam intrinsecus non moueri. Dictum est tale aliquid in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum Deo interrogante adque iudicante damnationis sententias acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. Cum enim dixisset ei: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse opse ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. sed illud dei praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
centia ip̃a can̾alis de qua dicit.apostolus. caro concuipiscit aduer¬
sus sp̃m. in cuius carnis fructib ĩuidiam cõmemorat qua utiq
cam stimulabatur. ⁊. accendebatur in frĩs exitiu. Bene sub audi
cõmota fĩ̾t pars ip̃a cãnalis. quam pcc̾m appellat apostolus. uͥ
mens debeit ĩparare eamq ab illicitis operib ratione cohibere¬
Cum ergo cõmota fiñt ad aliquid pperam cõmittendũ. si quie¬
scatur . ĩ obtempereturdicente apostolo.Mec exhibueritis mẽ¬
bra uestra arma iniquitatis pecc̃o. admentẽ domita et ucta
conuertitur. ut subdite ratio dominetur. Hoc precepit deus hinic
qui facib inuidie in flãmabatur in frẽm. ⁊ quem debuerat imi¬
tari.cupiebat auferri. Quiesce inquit .i. manus ascelere cõti¬
ne. Non regnet peccatu in tuo mortali corpore ad obecliendu
desideriis eñs. nec exhibeas membra tua iniquitatis arma t¬

Expanded text:
scentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: Caro concupiscit aduerscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: Caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et accendebatur in fratris exitium: bene subauditucommota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi mens debeat imperare eamque ab inlicitis operibus ratione cohiberecum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: Nec exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratrem et, quem debuerat imitari, cupiebat auferri. Quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeas membra tua iniquitatis arma
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt iniustior ꝙ frẽm iustu gr̃̾atis odisse ostencdit nõ tam̃ eu di¬
mictens sine mandato sc̃o m̃sto ⁊ bono. Quiesce inquit. ad te eĩ
conu̾sio eius ⁊ tudñaberis illius. Nũquit frĩs. Abñt. Quius igit
nisi pec̃i: Dixerat eĩm peccasti. Tum deinde adclidit. quiesce. adte
eĩm conuersio eius tu dominaberis illius. põt quide ita intelligi
ad ip̃m hominẽ conuersione ẽẽ debere pecci.ut nulli alii q̃ sib̃i
sciat tribuere debere ꝙ peccat. Hec est enim salubris penitentie
medicina ⁊ uenie petitio non incongrua ut ubi ait Ad te enimi
conuersio eius non sub. iuditor erit᷑ s sit. precipientis etiam. nõ p̃¬
dicentis mͦ. Tunc eĩm dñabitur quisq pecc̃o. si id sibi nõ defendẽ¬
do p̃posuĩt s penitendo subiecerit. alioquin ⁊ illi seriuet dñ.anti. si
patrocimu adhibuit accidenti. Sed ut pcc̃m intelligatur. cẽrupi¬

Expanded text:
esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit. Non tamen eum diesset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit. Non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: Quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Numquid fratris? Absit. Cuius igitur, nisi peccati? Dixerat eenim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intelligi ad ipsum hominem conversionem esse debere peccsciat tribuere debere quod peccat. Haec est enim salubris paenitentiae medicina et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: Ad te enim conuersio eius, non subaudiatur \'erit\', sed sit; praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit; alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intellegatur concupi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sup eius germani sacrificu. nec sup suum respẽxerat deus. utiq
frẽm bonum mutatus imitari. non elatus debuit emulari s con¬
tristatus ẽ et concidit facies eius. Noc pcc̾m maxime arguit ds
tristitia de Alterius bonitate ⁊ hoc frĩs. Ioc quippe argũendo in¬
terognut dicens quare contristatus deus ⁊ quare coñcidit facie
tua᷑ quia eĩm fratri inuidebat deus uidebat ⁊ hoc arguebat:
Nam hominib quib absconditu ẽ cor alt̾ius poss eẽ ambi¬
guu ⁊ prorsus in certum. utrũ illa tristitia malignitatem suam
Inqua secundo displicuisse didicerat. an frĩs dolue̾rit bonitatẽ qͥ
deo placuit cum in sacrificiu eius aspexit G rationer redlens dẽ
cureis oblatione accipere noluit ut sibi ip̃e potius merito.qͣr ei
frater inmerito displiceret cum eẽt inuistus non recte diuidendo
hoc ẽ non recte uiuendo ⁊ indignus cuius aꝓpharetur oblatio ꝯ

Expanded text:
quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater inmerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius adprobaretur oblatio, quam
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ fas non fieri In quo ãt horum deo displicuerit cryn facile nõ põt
sic̃ carn inquit qui exmaligno erat. ⁊ occidit frẽm suu. et cuius re
gratia eccidit quia opera illius maligna fuert frĩs aũt eius insta.
Satur intelligi ppca dcum nõ respessisse ĩmuus eius. quia hoc ip̃o¬
niuentes offerunt tam̃ deo munus quo putant eum redimi. ut eo¬
rumnõ opituletur sanandis prauis cupiditatib s explendis. ⁊ hͦ
est terrene proprium cuntatis deum uel deos colere quib adiiua¬
tib regnent ininctoris. ⁊ pace terrena nõ caritite consulendi sẽd
domin andi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo ut truã¬
turdeo mali aut contra ut fruantur mundo uti uolunt deo. Quii
tam eum uel ẽe uł res humanas curare iam credunt. sunt ergo
multo deteriores qui nec hoc quidem creclunt. Cognito itaq cãyn

Expanded text:
quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo displicuerit Cain, facile non potequem fas non est fieri. In quo autem horum Deo displicuerit Cain, facile non potesicut Cain, inquit, qui ex maligno erat et occidit fratrem suum, et cujus rei gratia occidit, quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem ejus justa, datur intelligi propterea Deum non respexisse in munus ejus, quia hoc ipuiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. Et hoc est terrenae proprium ciuitatis, Deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque Cain
Abbreviated transcription (Latin):
quia non elucet. cur uł unde sit dictum multos sensus pepeit eiꝰ
obscuritas cum diumnaru scripturaꝵ quisq tractator.ẜm fid̾i re¬
gulim id conatur exponere. Recte quippe offrrtur sacrificiu cum
offertur deo uero cuiuni tantũmͦ sacrificandum ẽ. Non antẽ recte diui¬
ditur. dum non discernuntur recte nel loca uł tempora uł res ip̃e que
offeruntur. uł qui offert ⁊ cui offertur uł hii quib ad uescendu di¬
stribuitur quod oblatum ẽ. ut diuisione hic discretione intelliga.
Siue cum offertur ubi non oportet aut ꝙ non ibi s alibi oportet.i
Sine cum offertur qñ nõ oportet aut ꝙ nontunc salias oportet.
siue cum id offertur ꝙ nusqua ⁊ nunqͣ penitus debuit Sine cu
electiora sibi ciusdem generis rerum tenet hõ q̃ sunt ea que offert
deo sine cum eius rei q̃ue oblata ẽ fit particeps ꝓphanus aut qlibet

Expanded text:
» quia non elucet cur vel unde sit dictum, multos sensus peperit ejus » quia non elucet cur vel unde sit dictum, multos sensus peperit ejus obscuritas, cum divinarum Scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificium cum offertur Deo vero, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte dividitur dum non discernuntur recte vel loca, vel tempora, vel res ipsae quae offeruntur, vel qui offert, et cui offertur, vel hi quibus ad vescendum distribuitur quod oblatum est, ut divisionem hic discretionem intelligamus, sive cum offertur ubi non oportet, aut quod non ibi, sed alibi oportet, sive cum offertur quando non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, sive cum id offertur quod nusquam et nunquam penitus debuit, sive cum electiora, sibi ejusdem generis rerum tenet homo quam sunt ea quae offert Deo, sive cum ejus rei quae oblata est fit particeps profanus aut quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
Ed hoc ip̃m ꝙ sicut potuimus exposiumus cum deus locutus
est ad cam. eo more quo cum primis hominib ꝑcreaturar
subiectam. uelut corum sotius forma congrua loquebatur.i
Qud ei profuit: Non ne conceptu scelus in necando frẽm q̃
post ũbum diuine ãmonitionis impleuit: Nam cum sacrificia
disc̾uiss amboꝵ. in illiis respiciens. huius despiciens. qd̾ non
dubitandu ẽ. potuisse cogsci signo aliquo attestante uisibili. ⁊ ido
hoc fecisse deus. quia masa erañt opera huius. fris no eius bona:
Contristatus ẽ cayn ualde ⁊ concidit facies eius. Sic eĩm scͥptu
est. Et drxit dñs ad cxen. Quare tristis fc̃ũs es et quare cõcictit
facies tua. Non ne si recte offeras. recte aute non duudas. pec¬
casti: quiesce. Adtr enim conuersio eius. ⁊ tu dominaberis illius
nhae admonitione quamds protulit ad cayn illud quide qd̾
dictum ẽ. non ne si recte offeras. recte aũt non diuiclas peccasti

Expanded text:
ed hoc ipsum, quod sicut potuimus exposuimus, cum Deus locutus esset ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis ao inpleuit? Nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens, quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo adtestante uisibili, et hoc ideo fecisset Deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona: contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. Sic enim scriptum est: Et dixit Dominus ad Cain: Quare tristis factus es et quare concidit facies tua? Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominabvel monitu quem Deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est, « Nonne si recte offeras, recte autem non dividas peccasti?
Abbreviated transcription (Latin):
tui ⁊ non erit tibi senior ĩ domo mea om̃ib dieb ⁊ irie ex¬
terminabo tibi ab altari meo ut deficiant oculi ers  defiuat
uiror ⁊ bec tibi signum. qued ueniet suꝑ duos filios tũos hos
ofni ⁊ finees una die morientur ambo. ⁊ susçitabom facerdo
tem fidelem. qui omĩa que ĩ corde meo ⁊ que ĩ animamea t
facut ⁊ hectificabo ei domu fidelem ⁊ transibit coram xp̃ome
Smnib diebi st erit qui superit ĩdomo tua ueniet .adorare
er obolo argenti dicens. iacta me ĩunam parte. sacerdo teer
tiu mandneare panẽ. Non ẽ ut dicatur ista ꝓphecra ubi sacer¬
dotipeteris canta manifestatione pͥnũctiata mutatio ẽ in
ꝯmubele fuisse cõpleta quaqͣ enim nõ eet de ilia tribu sam¬
uehel quaqͣ constituta fuerat adño ut ẜuiret altari tamẽ
nonerat de filuis aaron cuuus progenies fuerat deputata
unde fierent sacerdotes Ac phoc inea quoq re gesta eadem
tus trstamenti: proprie figurate uõ pt̾mebat ad nonum

Expanded text:
tui, et non erit tibi senex in domo mea omnibus diebus, et uirum disperdam tibi a sacrario meo, ut deficiant oculi eius, et defluirorum. et hoc tibi signum, quod ueniet super duos filios tuos hos Ofni et Finees, in uno die morientur ambo gladio uirom fidelem, qui omnia quae in corde meo et quae in anima mea, faciat; et aedificabo ei domum fidelem, et transibit coram Christo meo omnibus diebus. Et erit, qui superaverit in domo tua, veniet adorare ei obolo argenti, dicens: Jacta me in unam partem sacerdotii tui manducare panem . 2. Non est ut dicatur ista prophetia, ubi sacerdotii veteris tanta manifestatione praenuntiata mutatio est, in Samuele fuisse completa. Quanquam enim non esset de alia tribu Samuel, quam quae constituta fuerat a Domino, ut serviret altari; tamen non erat de filiis Aaron, cujus progenies fuerat deputata, unde fierent sacerdotes: ac per hoc in ea quoque re gesta, eadem tus Testamentum proprie, figurate vero pertinebat ad novum,
Abbreviated transcription (Latin):
rum. ⁊ hoc postea uolũit ẜuare peccanti. neq enim eum eẽ peccatu¬
rum nesciebat s p̃parauerat regnu eius. in quo figura eẽt re
gni eterni. ideo addidit. ⁊ nunc regnum tiui nõ stabat uibiste
ergo et stabit. quod in illo significatum ẽ. s nõ huc stabit. quua
non inetnum ip̃e fuerat regnaturus. nec ꝓgenres e ie uet sal¬
tim ꝓposteros alterum alteri succedentes m̃deretur iꝑleri
quos dictrim eit in eternum. Et queret inquit dñs sibi hoĩe
siue danidd siue ip̃m mecliatorẽ significats te stamo noni. qui

Expanded text:
rum, et hoc postea noluerit servare peccanti: neque enim peccaturum nesciebat: sed prasset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in illo significatum est; sed non huic stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus, nec progenies eius, ut saltem per posteros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dictum est: In aeternum. Et quaeret, inquit, Dominus sibi hominem; siue Dauid siue ipsum Mediatorem significans testamenti noui, qui
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur homo dei cuius quidem nomen tacetur.s intelligi¬
tur officio ministerioq suo. sine dubitatione propheta.sic e¬
nim scriptum ẽ. ⁊ uenit homo dei ad heli ⁊ dixit. Nec dicit i¬
sceptris ifrł. mihi sacerdotio fungi. ut ascenderent ad altar
meum ⁊ incenderent incensu ⁊ portarent ephot. ⁊ dedidomu
patris tui om̃ia que sunt ignis filioꝵ isrł mescam. Et ut quid
respexisti in incensu meu ⁊ in sacrificui meum ĩpudẽti cculo
⁊ glorificasti filios tuos suꝑ me benedice̾ pͥmitas nominis
sacrificii in ihł. in cõspectu meo. Propter ho. hec dicit dñs de

Expanded text:
loquitur homo Dei, cujus quidem nomen tacetur, sed intelligiloquitur homo Dei, cujus quidem nomen tacetur, sed intelligitur officio ministerioque suo sine dubitatione propheta. Sic enim scriptum est: Et venit homo Dei ad Heli, et dixit: Haec dicit Dsceptris Israel mihi sacerdotio fungi, ut ascenderent ad altare meum, et incenderent incensum, et portarent Ephod; et dedi domui patris tui omnia quae sunt ignis filiorum Israel in escam. Et utquid respexisti in incensum meum, et in sacrificium meum impudenti oculo, et glorificasti filios tuos super me, benedicere primitias omnis sacrificii in Israel in conspectu meo? Propter hoc haec dicit Dominus De
Abbreviated transcription (Latin):
nos m et descendit in inferiores partes tre: Qui descendit ip̃e est
nau ascendit suꝑ om̃s celos ut ad impleret omĩa ꝑ nubes ergo suia
uelueterius medio tempo ⁊mictũtur .i: inquib extremis inue¬
mecdiorterrt urtutẽ regib nr̃is ut nõ eos indicando rdempnetł
Dutt ei prtute qua carnem ũcut reges regnant imillo mu̾du¬
eonr&Quoenim supradictu ẽ. Dominus ascendit incelos. et
ts cros ẽ xp̃s ep̃i &cornui exaltauit uniꝰ ausq fidelis sui.
Sicut uta ip̃a inprincipio huius bimni at. Ealtatum ẽ come
u inteo meo Sm̃s quippe nactos eius chrũmate recte xp̃ox
posiumus Sicere qͣ tamen totum cum iuo capite cop unꝰ ẽ xp̃s
INec anna ꝓphetauit samueł mater sancti uiri. multumq laudi¬
ti. in quo quidem tunc figurata ẽ mutatio ueteris sacerdotii. et
mnc impleca qñ infirm̾ata ẽ que multa erat infiliis. ut nouͦ
haberet in xp̃o sacerdotium. stẽił que pepit septẽ Capitulu

Expanded text:
in inferiores partes terrae? Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos, ut adinpleret omnia. Per nubes ergo suas uel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inuinquit, virtutem regibus nostris, ut non eos judicando condemnet. Dat eis virtutem, qua carnem sicut reges regant, et in illo mundnu Christi sui? de quo enim supra dictum est, Dominus ascendit in coelos, et s Christi? An cornu exaltabit uniuscuiusque fidelis sui, sicut ista ipsa in principio huius hymni ait: Exaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos eius chrismate recte christos possumus dicere; quod tamen totum cum suo capite corpus unus est Christus. Haec Anna prophetauit, Samuelis mater, sancti uiri multumque laudati; in quo quidem tunc figurata est mutatio ueteris sacerdotii et nunc inpleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut nouum haberet in Christo sacerdotium sterilis, quae peperit septem. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
neret. Cum regi dauid multa prospera prouenissent. cogitauit¬
deo facere uomum. templum illud scilicet excellentissime dift̾im¬
tum quod a rege salomone filio eius postea fabricatum ẽ. Moc eo
cogitante. f̾cũm ẽ u̾bum dñi ad natham prophetam dnĩ dei qd̾ pfer¬
rẽt ad regem. Ubicum dixiss ds̃. ꝙ nõ ab ipo dauid sibi edificaret
domus. neq ꝑtantum tp̃s se mandasse cuiquã in ppło suo. ut id s̾
fieret domus cedrina.Et nunc inquid ħ dices seruo meo dauid. ħ
dicit dñs om̃ipotens accepi te de ouili onu ut eẽs inlucem supẽ
popłm meu suꝑ isrł. ⁊eram tecum ĩ omnib quib ingrediebaris.⁊
exterminam inimicos tuos om̃s. a facie tua. ⁊ fecite nominatũ ẜm
nomen magnorum. qui sunt suꝑ terram. ⁊ ponam locum populo m̃ẽ
mł. ⁊ plantabo illum ⁊ in habitabit seorsum ⁊ nõ sollicitus eĩt ult.

Expanded text:
net. Cum regi Dauid multa prospera prouenissent, cogitauitnet. Cum regi Dauid multa prospera prouenissent, cogitauit facere Deo domum, templum illud scilicet excellentissime diffamatum, quod a rege Salomone filio eius postea fabricatum est. Hoc eo cogitante factum est uerbum Dei ad Nathan prophetam, quod perferret ad regem. Ubi cum dixisset Deus, quod non ab ipso Dauid sibi aedificaretur domus. neque per tantum tempus se mandasse cuiquam in populo suo, ut sibi fieret domus cedrina: Et nunc, inquit, haec dices seruo meo Dauid: Haec dicit Dominus omnipotens: Accepi te de ouili ouium, ut esses in ducem super populum meum super Israel, et eram tecum in omnibus quibus ingrediebaris, et exterminaui omnes inimicos tuos a facie tua, et feci te nominatum secundum nomen magnorum, qui sunt super terram; et ponam locum populo meo Israel, et plantabo illum. et inhabitabit seorsum, et non sollicitus
Abbreviated transcription (Latin):
ron fusisunt. i offenorunt coram ihł atq inperati sunt. f ilumpsit
lapidem unum ⁊statuit illum inter masephat nouamet uetere
⁊ uccauit nom̃ eius auenneçer. qd̾ ẽ latine lapis adintoris et
dixit. Nsq huc adiuut nos dominus. Rassephat int̾pretat
intentio. lapis ille aduitoris medietas ẽ saluatoris ꝓ quem trãse¬
undum ẽ amasephat uetere ad nouam .i. ab intentione qua expec¬
tabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis. ad intentionem
qua pnonum testamentu expectatur in regno celoꝵ. beatitudo d
uerissima spiritualis qua qm̃ nĩhil ẽ meliu̾s hucusq adrnat d̾e
am nunc uideo ẽẽ mostrandum. quid ip̃i Capitulum anc¬
dauid. qui sanli successit in regnum cinus mũtatione finalisi
illa. mutatio figurata ẽ propter quam diumitus cuncta dicta. cũc¬
ta conscripta sũnt. Deus promiserat ꝙ ad rem de qua agimus ꝑti¬

Expanded text:
confusi sunt et offenderunt coram Israel adque superati sunt: adsumsit confusi sunt et offenderunt coram Israel adque superati sunt: adsumsit lapidem unum et statuit illum inter Massephat nouam et ueterem, et uocauit nomen eius Abennezer, quod est Latine lapis adiutoris, et dixit: Usque hoc adiuuit nos Dominus. Massephat interpretatur intentio. Lapis ille adiutoris medietas est Saluatoris. per quem transeundum est a Massephat uetere ad nonam, id est ab intentione, qua exspectabatur quae per Novum Testamentum exspectatur in regno coelorum, ubi est beatitudo verissima spiritualis, qua quoniam nihil est melius, hucusque auxiliatur Deam nunc uideo esse monstrandum, quid ipsi Dauid. qui Sauli successit in regnum, cuius mutatione finalis illa mutatio figurata est, propter quam diuinitus cuncta dicta, cuncta conscripta sunt, Deus promiserit, quod ad rem de qua agimus perti
Abbreviated transcription (Latin):
sierunt᷑. uł transeunt. uł transibunt. uide nõ erant Inde ẜmi
Srorsus quicũq ex ihłitis ad herentes xp̃o psenerant iniho
nũqua erunt cum eis isrlitis. qui eus ini̾mia uĩqr in frne
nite huius ẽẽ ꝑsistunt. s in duunone que hic prenunetitita
est poctuo permanebunt ilihil enim prodest testam̃tu uetus
de monte syna inseruitutem generins. nisi quia testimonium
phibet testimento nouo. Alioquin q diu legitur moyses irelam̃
super corda eorum positum ẽ cum autem inde quiiq transieriti
adrep̃m autertur uelam̃. Transeuntiu quippe intentio ip̃a mut it̾
deuetere ad nonum. ut non iam quisq intendat accipere carnalẽ
s spiritualem felicitatem. Propter qd̾ ip̃e magnus propheta Ea¬
etexaudiuit cum ⁊cum offerret holocanstum accẽdentibr alieni ge¬
nis adpugnam contra populum dei tonuit dñs supeum leorest

Expanded text:
sierunt uel transeunt uel transibunt inde, non erasierunt uel transeunt uel transibunt inde, non eraProrsus quicumque ex Israelitis adhaerentes Christo perseverant in illo, nunquam erunt cum eis Israelitis, qui ejus inimici usque in finem uitae huius esse persistunt; sed in diuisione, quae hic praenuntiata est, perpetuo permanebunt. Nihil enim prodest testamentum uetus de monte Sina in seruitutem generans, nisi quia testimonium perhibet testamento nouo. Alioquin, quamdiu legitur Moyses, uelamen super corda eorum positura est; cum autem inde quisque transierit ad Christum, auferetur uelamen. Transeuntium quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem. Propter quod ipse magnus propheta Saet exaudiuit eum, et, cum offerret holocaustosim, accedentibus alienigenis ad pugnam contra populum Dei tonuit Dominus super eos, et
Abbreviated transcription (Latin):
uastationẽ subusa. atq translãta. Sed hoc quid ad saulẽm. cu
si tale aliquid ꝯmmandu ẽet. ip̃i dauicd fuerat cõminandu.
ciuus erat filius salomon Postremo nunc interse gens hebẽa
diuisa non ẽ s differenter in eiusdem erroris societate dispersa
ꝑterras. Diuisio uero illa quam deus iub ꝑsona sanls. illius r¬
gni et populi. figuram gerentis eidem regno populoq minat.
est. Eterna atq ĩmutabilis significata est phec qd̾ adiũctur
⁊ non ꝑmanẽt. non autẽ deus quem nõ penitet sicut homine
Pbi enim legitur ꝙ peniteat cum. mutatio rerum significat.
ĩmutabili prescientia ꝑmanente diuuna. ubi ergo non penitẽ
dicitur non mutare intelligitur. Prorsus insosubilem uidm
pfec uerba prolatam diun̾itus fuisse iententia de ista dinis¬
one populi isrł. ⁊ omnino ppetuam. Quicq eĩm ad xpmi trã¬

Expanded text:
uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum et non permanet: non autem Deus, quem non paenitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omnino perpetuam. Quicumque enim ad Christum tran
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ bono suꝑ te. põt quidem intelligi meliorite. Nam ⁊ quida
sic sunt interpretati. s mehus sic̃ accipitur bono suꝑ te. ut qr
ille bonus ẽ. ⁊deo supte.nrẽ illud aliucd ꝓpheticum. Donec po¬
nam om̃s inimicos tuos sub peclib tuis. in quib ẽ a ihł.
in quo dolus non er̃at. qd̾dam quasi frumentu illarũ paleaꝵ.
Nam utiq inde erant apostoli. inde tot martires. quorum
prior stephanus. inde tot eccłie. quas apostolus panlus com¬
memorat in conuersione eius magniticantes deum.Dequi
re non dubito. intelligendu ẽẽ quod̾ sequitur. Et diuidetur ihł
ad ancillã. ⁊m ihł ad lib̾am ꝑtinentẽ. Nam ista duo genera pͥmo
simulerant. uelut habraam adhuc adherere ancille. donec steri¬
lis ꝑ ep̃i gr̃am fecundata clamaret gice ancillam ⁊ filium eius
pp peccatum quidẽ salomonis regnante filio enis roboam. sci:
partib reges suos. donec illa gens tota acaldeis ẽẽt m̃genti¬

Expanded text:
est bono super te, potest quidem intelligi meliori te, nam et quidam sic interpretati sunt, sed melius sic accipitur bono super te, ut quia ille bonus est; ideo sit super te, juxta illud propheticum: Donec ponam inimicos tuos omnes sub pedibus tuis. In quibus est Israel, et Israel, in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum. Nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum prior Stephanus, inde tot Eccmemorat, in conversione ejus magnificantes Deum. De qua re non dubito intelligendum esse quod sequitur, et Israel dividetur in ad ancillam, et Israel ad liberam pertinentem; nam ista duo genera primum simul erant velut Abraham adhuc adhaereret ancillae, donec sterilis per Christi gratiam fecundata clamaret: Ejice ancillam et filium ejus. Propter peccatum Salomonis, regnante filio ejus Roboam, scimusingulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ dixud saule reprobato ita regnum primus obteanitret ei¬
dem de posten in terrena iersm duiturna successione regnarent.
tus indei ministeri samuhel simui officio functus sacerotis
⁊ udicis. ⁊ saule ab iecto rexdauid fundatus mregno hos quel
dies figuranerũt materquoq ip̃a samueł anna que penis fuit ste¬
rilis ⁊ posteriore fecunditate letata ẽ probhetare aluich no miditu
cum gratulatione suam dño fudit exultans. qñ eunde pucrir
natũ ⁊ ablactatu deo reddidit. eadem piette qua nonerit. Oeẽ
ens confirmatu ẽ cormen in dño exaltatur est cormenen deo
meo. Oilatatu ẽ suꝑ mimicos meos os meu letata sum ĩsal¬
tarituo Qm nõ ẽ sanctus sic̃ dominus ⁊ no ẽ istus sic̃ deue ñr
non est sanctus preter te. Nolite gloriari ⁊ nolite loqui excelia
⁊ deus preparans admuentiones suas. Arcum potentur feẽ ĩfi¬

Expanded text:
quando Dauid Saule reprobato ita regnum primus obtinuit, ut eiquando Dauid Saule reprobato ita regnum primus obtinuit, ut eideinde posteri in terrena Hierusalem diuturna successione regnarent, tus in Dei ministerium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod dico figurauerunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non uidetur, cum gratulationem suam Domino fundit exultans, quando eundem puerum natum et ablactatum Deo reddidit eadem. pietate, qua uouerat. Dicit enim: Confirmatum est cor meum in Domino, exal. tatum est cornu meum in Deo meo. Dilatatuutari tuo. Quoniam non est sanctus, sicut Dominus; et non est justus, sicut Deus noster; non est sanctus praeter te. Nolite gloriari superbe, et nolite loquet Deus praeparans adinventiones suas. Arcum potentium fecit infi
Abbreviated transcription (Latin):
ul eotensentur plil enim erit illic qd̾ ad ierłm t̾renam tantur
orinet en oncquidibi deilla uł ꝑꝑ illam dicitur atq cõpletur
tione referatur s erint sola duo genera. uiu qued ad rersmbi
berurratq nullas res gestas in eo genere htteraꝵ aliquid
anuomreterid ꝙ eo modõ geste sunt significare arbitrantur
ita multum andere qui prorsus ibi omñia significationib alle¬
goritis inuoluta eẽ ꝯtempnũt.ideo tripartita nõ bipartita ẽẽ di¬
Siir enim cristimo non tamen culpans eos. qui potuert illic
De quatũq regesta sensum intelligentie spirituał exculpere. ser¬
uata dum taxat primitus hystorie ueritate. Ceterum que ita
dicinturut reb humanitus sen diuinitus gestis siue gerẽdis.
disnuenire non possint quis fidelis dubitet non eẽ maniter
coctu quis ea non ad intelligentia spñalem renocet. si possit. aut
ab eo qui põt renocanda ẽẽ fateatur. SCa prtum quartur
des ursus igitur ciitatis dei. ubi ꝑuenit ad regum tempoa

Expanded text:
ione censentur. Nihil enim erit illic, quod ad Hierusalem terrenam tantum pertineat, si, quidquid ibi de illa uel propter illam dicitur adque conpletur, tione referatur: sed erunt sola duo genera, unum quod ad Jerusaleerrare, qui nullas res gestas in eo genere litterarum aliquid aliud praeter id quod eo modo gestae sunt significare arbitrantur; ita multum audere, qui prorsus ibi omnia significationibus allegoricis involuta esse contendunt. Ideo tripartita, non bipartita esse dixi. Hoc enim existimo, non tamen culpans eos, qui potuerint illic de quacumque re gesta sensum intelligentiae spiritualis exsculpere, servata primitus duntaxat historiae veritate. Caeterum quae ita dicuntur, ut rebus humanitus seu divinitus gestis sive gerendis convenire non possint, quis fidelis dubitet non esse inaniter dicta? quis ea non ad intelligentiam spiritualem revocet, si possit, aut ab eo qui potest revocanda esse fateatur? CAPUT IV.-- ursus igitur ciuitatis Dei ubi peruenit ad regum tempora,
Abbreviated transcription (Latin):
illo intellig̾o qui ꝑꝑ nos pauper factus ⁊ crrn dines eet. ut eis
pauptate sicut paulo ante dictum ẽ diturerie pm eiena
terꝵꝓ suscitaut ꝑam cito ut caro enis nõ inderet corruptio ieme
ce intelliguntur persecutores uidei a quor mumero aħ de

Expanded text:
illo intelligo, qui propter nos pauper factus est, cum dives esset, ut ejus illo intelligo, qui propter nos pauper factus est, cum dives esset, ut ejus paupertate, sicut paulo ante dictum est, ditaremur. Ipsum enim de terra suscitavit tam cito, ut caro ejus non videret corruptionem: issime intelliguntur persecutores Judaei, in quorum numero cum se
Abbreviated transcription (Latin):
et u̾ita ur̃a absconclita est cum xp̃o indeo Eece quom eorder p̃os
uiuificat ds̃. Sed nũquit eosdem dedncit ad inferos ⁊ reduct i
No utrũq sine cõtrouersia fidelium in illo potius iudemus ĩple¬
tu capite scilicet nr̃o cum quo uitam nr̃am indeo apostoll ẽ
absconctita nam cum proprio filio non pepercit spro rob oib
tradidit illu ito modo utiq mortificauit eum ⁊ qua resuscita¬
uit amortuis. cundem rursus uiuificauit.⁊ quia inprophecra
uox euis agnoscitur. Non derelinques aĩam meam minferno
eunde dedueit ad inferos ⁊ reduxit. Nac enis paupertate dita¬
tisumus dominus enim pauperes fecit ⁊ditat. Nam quid her
sit ut sciamus quod sequitur audiamus. Numilat et exaltat qi
utiq superbos humilat. humiles exaltat. qued enm alibi legi¬
tur deus suꝑbis resistit. humilib aũt dat gratiam. hoc totis hea¬
bet ẜmo huius cuius nom̃ interpretatur gratia eius Lum uero
quecl adiugitur. Suscitat a terra panpere:. Denullo prelui q̃ne

Expanded text:
o eosdem ipsos uiuificat Deus. Sed numquid eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrumque sine controuersia fidelium in illo potius uidemus inpletum, capite scilicet nostro, cum quo uitam nostram in Deo apostolus dixit absconditam. Nam cum proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, isto modo utique mortificauit eum; et quia resuscitauit a mortuis, eundem rursus uiuificauit. Et quia in prophetia uox eius agnoscitur: Non derelinques animam meam in inferno, eundem deduxit ad inferos et reduxit. Hac eius paupertate ditati sumus. Dominus enim pauperes facit et ditat. Nam quid hoc sit ut sciamus, quod sequitur audiamus: Humiliat et exaltat; utique superbos humiliat et humiles exaltat. Quod enim alibi legitur: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, hoc totus habet sermo huius, cuius nomen interpr adjungitur: « Suscitat a terra pauperem, » de nullo melius quam de
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. In hac quippe uita suam t̾ram quisq circũfert. quã mo¬
riente homine recipit t̾ram cõmimis. resurgenti utiq redli¬
tura pinde in medio terre .i. cum aĩa nr̃a istoᷤ terreno claudit
corpore. faciendum ẽ iudiciu atq iustitia. qd̾ nob̾ ꝓsit ĩ poster
qñ recipit quisq secundu ea que ꝑ corpus gessit. sine bonum siũ¬
mlui seq enim̃ siquis maligna mente. atq impra cogitatios
eo frpemot neq id ulls mem̃bris corporis operetur ideo non
erit peuo quia idno motu corporis gessit cum hoc ꝑ illud tp̃us
eresserit inquo gessit ⁊ corpus isto m̃odo congruent᷑ intelligi
sefetiam illud qual in psalmo legitur. Deñs añt rex nr ante
secuia oreratus ẽ salutem in medio terre. ut dñs iħs accipiat

Expanded text:
corpore. In hac quippe vita suam terram quisque circumfert, quam mocorpore. In hac quippe vita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proinde in medio terrae, id est, cum anima nostra isto terreno clauditur corpore, faciendum est judicium et justitia, quod nobis prosit in posterum, quando recipiet quisque secundueque enim si quis maligna mente, atque impia cogitatione blasphemet, neque id ullis membris corporis operetur, ideo non erit reus, quia id non motu corporis gessit, cum hoc per illud tempus gesserit, quo gessit et corpus? Isto modo congruenter intelligi potest etiam illud, quod in Psalmo legitur : Deus autem rex noster ante saecula, operatus est salut
Abbreviated transcription (Latin):
te ip̃o tibi sit unde gloriais facit aũt incdici ⁊̃ iustitiam qui recte
ad quod refertur p̃ceptum caritas ẽ de corde puro ⁊ conscientia
bona. ⁊ fide nõ ficta. Porro ista caritas sicut ioħs apostolus testa¬
tur ex deo ẽ. facere igitur idiciu ⁊ iustitiam ex deo ẽ. Sed quicd
ẽ in mecdio terre: Req eĩm debent facere iudiciu ⁊ iustitiam q
bitant inextremis terre. Quis hoc dixerit Tur hoc anclitum
in medio terre. qd̾ si nõ adderetur ⁊ tantũ nõ diceretur facere i
diciu ⁊ iustitia. magis hoc pc̃eptum ad ntrosq homines ꝑtinẽt
⁊ mediterraneos ⁊̃ maritimos. S ne quisqͣ putaret post fmẽ
ute que in hoc agitur corpore supesse tp̃s inclicui iustitiamq fa¬
ciendi. quam du̾m ẽẽt incarne nõ fecit ⁊ sic diuinu euadi posse
iudiciu. in medio terre mͥ uidetur dictum cum quisq uiuit in

Expanded text:
a te ipso tibi sit, unde gloriaris. Facit autem iudicium et iustitiam, qui recte a te ipso tibi sit, unde gloriaris. Facit autem iudicium et iustitiam, qui recte i, id est, ad quod refertur praeceptum, caritas est de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. Porro ista caritas, sicut Iohannes apostolus testatur, ex Deo est. Facere igitur iudicium et iustitiam ex Deo est. Sed quid est: In medio terrae? Neque enim non debent facere iudicium et iustitiam qui habitant in extremis terrae. Quis hoc dixerit? Quur ergo additum est: In medio terrae? Quod si non adderetur et tantummodo dicudicium et justitiam, magis hoc praeceptum ad utrosque homines pertineret, et mediterraneos et maritimos. Sed ne quisquam putaret post finem vitae, quae in hoc agitur corpore, superesse tempus judicium justitiamque faciendi, quam dum esset in carne non fecit, et sic divinum evadi posse judicium; in medio terrae, mihi videtur dictum, cum quisque vivit in