comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut nobis ẽ cdic̃ta absentim sine uoce lo
riam rerum. Nam ne obliuione fugant litt̃is
alligantur. In tanta enin rerum uarietate
uec disci audiendo poterant omĩa nec memo¬
ria retineri. Littere aũdicte. quasi legiitere
qd̾ iter legentib p̃stant tił qd̾ in legendo ite¬
rentur. Lattere latine ⁊ grece. abhebreis ui¬
deutur exorte. Aputl illos enini pͥus dictũ
ẽ aleph. deinde exsimili enintiatione ap̃
gueros tractumẽ alpha. Inde apud latinos. A.
Trans lator enĩ exsimili sono alt̾ius liuguelit
teram condidit. Ut nosse possuꝰ linguã
hebraicam. om̃ linguarũ ⁊ litterarũ ẽe ma¬
trem sed hebrei .xxii. elementis literarum
scdm ueteris testamenti libros utunt᷑. Greci
il xxiiii. lementis. Latini int̾ utramq lin¬
guam ꝓgredientes. xxiii. elementa hñt. He¬
breorun luteras alege eepisse ꝑ moysen. Si¬
rorum autem ⁊ caldeoꝵ ꝑ abraham. Uñ ⁊ cum

Expanded text:
est, ut nobis dicta absentium sine voce loqest, ut nobis dicta absentium sine voce loqriam rerum. Nam ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri. Litterae autem dictae quasi legiterae, quod iter legentibus praestent, vel quod in legendo iterentur. Litterae Latinae et Graecae ab Hebraeis videntur exortae. Apud illos enim prius dictum est aleph, deinde ex simili enuntiatione apud Graecos tractum est alpha, inde apud Latinos A. Translator enim teram condidit, ut nosse possimus linguam hebream, omnium linguarum et literarum esse matrem. Sed Hebrei XXII elementis elemsecundum Veteris Testamenti libros utuntur, Greci vero XXIV. Latini etenim inter utramque linguam progredientes, viginti tria elementa habent. Hebreorum lrorum autem et Chaldaeorum per Abraham. Unde cum
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Inter artem ⁊ cdiscipliuã plato ⁊ ax hac
his quese ⁊ auter hr̃e possiuit. Disciplina uͦ
ẽ que debis rebus agit que alicer euenire
non possunt. Nam quandotieris disputatio¬
nib aliquid diffinttur: disciplina erit. Qñ
aliqͥd ueri simile atq opinabile tinctat᷑. no¬
xime incuulib q̃stionib necĩa existimat᷑. Ter¬
eia cdialetica cognonento logica. q̃ dispitatio¬
nib subtilissimis tiera secernit afalsis. Quar¬
ta arimetica. q̃ continet nũoꝵ cãs ⁊ diuisiões.
Quita musica. q̃ incarminib cantilꝙ consistit.
Sexta gcometa qͥ mensiuas terre eluisiones
complectit᷑. Septuna astronomia. q̃ continet
legem assiriorum. De literis cominuntibus .iii.¬
rimordia guimatice artis litt̾e cõmu¬
nes existunt. quas librarii ⁊ calcula¬
tores seque̾nt᷑. Quartm disciplina
uelud gramatice arcis infanciaẽ. Unde ⁊̃
uarro litterationem uocat. Littere autemst̃
uidices rerum signa uerborã qͥb canta uis

Expanded text:
runt. Inter artem et disciplinam Plato et Aristohis quae se et aliter habere possunt; disciplina vero est, quae de his agit quae aliter evenire non possunt. Nam quando veris disputationibus, aliquid disseritur, disciplina erit; quando aliquid verisimile atque opinabile tractatur, noxime in civilibus quaestionibus necessaria existimatur. Tertia dialectica cognomento logica, quae disputationibus subtilissimis vera secernit a falsis. Quarta arithmetica, quae continet numerorum causas et divisiones. Quinta musica, quae in carminibus cantibusque consistit. Sexta geometrica, quae mensuras terrae dimensionesque conplectitur. Septima astronomia, quae continet legem astrorum. § 3 De litteris communibus. Primordia grammaticae artis litterae communes existunt, quas librarii et calculatores sequuntur. Quarum disciplina velut quaedam grammaticae artis infantia est; unde et eam Varro litterationem vocat. Litterae autem sunt indices rerum, signa verborum, quibus tanta vis
Abbreviated transcription (Latin):
nera. s hoc noĩn rõ ⁊ auctoritas uoluit. Neu¬
trum dicttimẽ .ꝙ. nec hocẽ necilld̾ idẽ nec mas¬
culinim uec femininum. Cõmune dictũ qd̾
duob g̃b nom̃ unũ cõmunicat. ut hͥ⁊ hec
canis. cuius contrariumẽ. epi tcenon. qd̾
utrũq sexum subeod̃ uno gn̾e eninciat ut
hic piscis. ẜst enĩ inc̃ti sexus. quod necnat᷑a
nec ocłis discernit᷑. s sensus tm̃ ꝑicia. Om ne
genus dict̾um. qi cunctis gñib sercut mas¬
culino ⁊ feminino ⁊ neutio ⁊ cõmuni. Nume

Expanded text:
nera, sed hoc hominum ratio et auctoritas voluit. Neunera, sed hoc hominum ratio et auctoritas voluit. Neutrum dictum, quia nec hoc est, nec illud, id est, nec masculinum, nec femininum. Commune dictum, quod duobus generibus nomen unum communicat, ut hic et haec canis. 29. Cui contrarium est epicoenum, quia utrumque sexum sub uno genere enuntiat, ut hic piscis. Est enim incerti sexus, quod nec natura, nec oculis discernitur, sed sensus tantum peritia. Omne genus dictum, quia cunctis generibus servit: masculino, et feminino, neutro, et communi, e
Abbreviated transcription (Latin):
uninoĩa eo quod sit inpłib unouoĩe signifi¬
ra trahunt᷑ ut longe bretus. Patͦniomica dñr¬
eoꝙ thunt᷑ apatͥb ut titudes tidei filitis. ene
euanctruis ensis. ẜ pithetba que latine adiec
nua ł suꝑpoĩta appellant᷑ e qd̾ ad implendã
sui significationem noĩb adiciant᷑. tit magnis
doc̃ttis additis ea ꝑsonis ut magnus philosophꝰ
tis agente descendumt ueniunt. ut grecꝰ ro
ensis. thebantis. Loci aloco ut suburbanꝰ U̾
Darticipalia .ꝙ. sic sonant sic̃ participia ut le¬
gens. uerbalia aut̃ ũbi similitudine dict̾a.
ut comtemplator. Nam⁊ u̾bum ẽ imꝑatĩ
mocdi futtiri tpr̃is ⁊ nomen qr declinationẽ
omparatio dicta ꝙ ex alt̾ius cõꝑatione
⁊ fert. cuiꝰ gradus tres
sunt. posit̃s¬
sitirius dictꝰ
enĩ nouit ꝗͣ. doctus. Suꝑlatiuis. eoꝗ cõpara¬
tuio suꝑfert᷑. ut doctissimꝰ plusenĩ scit quã
encra cdicta sunt ꝙ. generent ut mascłi¬
num ⁊ femininum. cetera non sunt ge¬

Expanded text:
plurinomia, eo quod sit in pluribus nominibus signifiuninomia, eo quod sit in uno nomine significatio plurima, ut 'tumulus', nunc mons brevis, liam referantur personam, ut 'magister', 'dominus', 'pater'.appellantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut 'magnus', 'doctus'. Adicis ea personis, ut 'magnus philosophustis a gente veniunt, ut 'Graecus', 'Romensis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'. Participalia, quae sic sonant sicut participia, ut 'legens'. Verbis similia, a verbi similitudine dicta, ut 'contemplator'. Nam et verbum est imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem omparatio dicta, quia ex alterius comparatione praefert. Cujus gradus tres sunt: positsitivus dictus enim novit quam doctus. Superlativus eo, quod conparativo superferatur, ut doctissimus: plus enim scit quam era dicta sunt, eo quod generent, ut masculinum, femininum. Caetera non sunt ge
Abbreviated transcription (Latin):
dequo dicit᷑. Possessuia nocant᷑ qd̃ nos aliqͥt
possidere ostñdunt. nancũ dico meris tutis
definio aliquid̃ meum ẽẽ uł trium. Relatiua
que tͥa ⁊ articłi nominant᷑. Articuliaũ dicti
orator. Int̾ articłm atitẽ ⁊ ꝓnom̃ hoc nt est

Expanded text:
 3. Possessiva vocantur, eo quod nos aliquid possidere ostendunt; nam dum dico meus, tuus, definio aliquid meum esse, vel tuum. Relativa quae tria et articuli nominantur. 4. Articuli autem dicorator. Inter articulum autem, et pronomen hoc interest
Abbreviated transcription (Latin):
sione. labioꝵ efficiunt᷑. Et uocate consonantes.
qr ꝑse non sonant. s ui̾ctis uocalib consonant.
de uocalib hañt. Ab .e. qͥppe uocali incipi¬
autem dicte. qr insi subiectis sibi uocalib
nequa ꝗͣ ermpunt. sienim eis extremum uo¬
ealis detiax̃is sonum inclusum litt̃e murm᷑
tas. auẽtib sonas ⁊ semisonas ⁊ in sonas dictas.
les. mͦ medie sͣ. uocales s̃ iõ. qr sole posite sillas fa¬
ciunt. ⁊ aliis consonantib conuingunt᷑. Conso¬
nantes ideo hñtur. qr int̾dum hñt pꝰ se uocaleᷤ
inhis silłis constitutas. ut iantis. uates. ⁊ hnͣr¬

Expanded text:
sione labiorum efficiuntur. Et vocantur consonantes, sione labiorum efficiuntur. Et vocantur consonantes, quia per se non sonant, sed iunctis vocalibus consonant. de vocalibus habeant. Ab e quippe vocali incipiautem dicte, quia nisi subiectis sibi vocalibus nequaquam erumpunt; si enim eis extremum vocalis detraxeris sonum inclusum, litera murmur tas a veteribus sonas et semisonas et insonas dictas. les, modo mediae sunt. Vocales ideo sunt, quia solae positae syllabas faciunt et aliis consonantibus coniunguntur. Consonantes ideo habentur, quia interdum habent post se vocales in hisdem syllabis constitutas, ut 'Ianus', 'vates',
Abbreviated transcription (Latin):
gama. uocat᷑ innũis ipõꝵ tria. Uͥ scͥbunt del¬
ta. uocat᷑ in nĩis ipd̃ꝵ quattior ⁊ sic om̃s lit¬
tere apudeos ntĩos hñt. Latini aũ mĩos ad
litteras non conputant. s sola u̾ba conpont̃.
exceptis.i.⁊.x. litteris que ⁊ infigura erticẽ
significat.⁊ in numero decem demonstrat.
De lnteris latinis.
atinas litteras carmentis nimpba pͥ¬
ma utailis tradidit. Carmentis autem cdicta
qr carminib futura canebat. certũ ꝓͥe uoca
sunt aut liberales. Cõmunes dicte quia mul¬
ti eas incõmune utunt᷑. nt scͥbere legere. libe¬
rales qr illieas tantũ nouerunt qͥlibros conscͥ¬
bunt. recteq loq̃ndi dictanctiq rationẽ noue¬
runt. Litterartĩ duplex modusẽ. Piudunt᷑
enĩ pͥncipalit̃ induas partes inuocales ⁊ con¬
sonantes. Uocales sunt. que chrecto hiatu fau¬
cium. sine ulla collisione uaria emittunt᷑. ꝓ
dicte uocales quod ꝑse uocem impleant. ⁊ ꝑse
Consonantes sunt que diu̾so motti lingue ł inp̾s

Expanded text:
t Delta, vocatur in numeris ipsorum quattuor; et sic omnes litterae apud eos numeros habent. Latini autem numeros ad litteras non conputant, sed sola verba componunt, excepto I et X littera, quae et figura crucem significat et in numero decem demonstrat. § 4 De litteris latinis. atinas litteras Carmentis nympha prima Italis tradidit. Carmentis autem dicta, quia carminibus futura canebat. Ceterum proprie sunt aut liberales. Communes dictae, quia multi eas in commune utuntur, ut scribere et legere. Liberales, quia eas tantum illi noverunt, qui libros conscribunt recteque loquendi dictandique rationem noverunt. Litterarum duplex modus est: dividuntur enim principaliter in duas partes, in vocales et consonantes. Vocales sunt quae directo hiatu faucium sine ulla conlisione varie emittuntur. Et dictae vocales, quod per se vocem inpleant, et per se cons
Abbreviated transcription (Latin):
oris rõ. Namorare ẽ loqui ⁊ dicere. Est aũ
sensu nonẽ oratio: quia nonẽ oris ratro. Drõ
autem plena ẽ sensu. ⁊ uoce ⁊ littera. Diisio¬
nes autem guimatice artis aqͥbdam. xxx.¬
dinumeranttir. Idest. parces orationis .uiii.
uox articulata. littera. sillaba. pedes. accen¬
tus positure. note. ortographia. analogia.e
thimologia. glose. diferentie. barbarismi. so¬
loecisin. meta. methaplasini. scemata. tropi.
donatris . uiii. definiuit. sedom̃s adilla
que significant ꝑsonam ⁊ actum. Relique
apendices sunt. ⁊ ex his originẽ trahunt.
N am ꝓnomen ex noĩe nascit. cuiꝰ osfõ fuugi¬
ttir. ut orator ille. Adũbitim de noĩe nasci¬
tur. ut doctus. docte. Paiticipiũ de noĩe .&.
uerbo nascit᷑ ut lego legens. Contunctio uͦ et
p̃positio rił int̾iectio. incomplexu istarũ cadt̃.
Idõ ⁊ non nulli. qͥnque partes ord̃is diffinert̃.
qr iste suꝑflue sunt. Nomen dictum ẽ qrͣ no¬
Nisi enim nomen scieris. cognitio rarũ rerũ ꝑit.

Expanded text:
oris ratio; nam orare est loqui, et dicere. Est autesensu non est oratio, quia non est oris ratio. Oratio autem plena est, sensu, voce et littera. 4. Divisiones autem Grammaticae artis a quibusdam dinumerantur, id est: partes orationis octo, vox articulata, littera, syllaba, pedes, accentus, positurae, notae, orthographia, analogia, etymologia, glossae, differentiae, barbarismi, soloecismi, vitia, metaplasmi, schemata, tropi, Donatus octo definivit. Sed omnes que significant personam et actum: relique aNam pronomen ex nomine nascitur, cuius officio fungitur, ut 'orator ille'. Adverbium de nomine nascitur, ut 'doctus, docte'. Participium de nomine et verbo, ut 'lego, legens'. Coniunctio vero et praepositio vel interiectio in conplexu istarum cadunt. Ideo et nonnulli quinque partes definierunt, quia istae superfluae sunt. § 7 De Nisi enim nomen scieris, cognitio rerum perit.
Abbreviated transcription (Latin):
tiualit̾ sole mecdirm som̃ĩ hĩt. ut illiꝰ unius
comuinicte aliis pinguius sonant. ut iauꝰ ua¬
nus. sole enĩ aliter sonant. aliter uinc̾te .I.
int᷑ duas uocales inuenit᷑. ꝓcduab consonan¬
tib habet᷑ ut troia. geminat᷑ enĩ ibi sonus.

Expanded text:
turaliter solae medium sonum habent, ut illius, unius. Conjunctae aliis pinguius sonant, ut Ianus, vanus. Solae enim aliter sonant, aliter junctae. I inter duas vocales invenitur, pro duabus consonantibus habetur, ut Troia. Geminatur enim ibi sonus
Abbreviated transcription (Latin):
uum adiniuriam mͣferendam. s etiam ꝓbũficio
reddendo ponitur. Est eninicomunis sermo ⁊ in¬
uine ⁊ bñficii. Ignominiuim: eo quod desinat hrẽ
honestatis nomen isqui maliquod eͥmen dẽphñ¬
ditur. Dictum atiẽ ignomanium: quasi sine no¬
mine. sicut ignarus sine scientia. sicut ignobit
Est autẽ nom̃ ⁊ bonarum teium ⁊ malaum Pã
fama felicitatis int̾ctumẽ. ut ilis̃ iliustis fama
quod laus ẽ maloꝵ ẽ. ut iͥigilius fama malum quo
locumnon ht̃ qi płimum meudaxẽ adiciens mł¬
ta ⁊ demittans dem̃ĩtate. que tamdiu uiuit. ꝗͣ¬
duinon ꝓbatur. aut ubi ꝓbau̾is. eẽ cesset. ⁊ ex¬
inde resnominatur nonfama. Erilium autem¬
dictum. quasi extra solum. ⁊ Iamexul dicitur:
quiextr. solum ẽ. ude ⁊ post limnio recleun¬
tibus. hocẽ deexilio reducendis qui sunt eio
exiliũ inreligatis. ⁊ deportatis. relegatꝰ ẽ: quem
bonasia sequunt᷑. deportatus: quẽ non sequim¬

Expanded text:
lum ad iniuriam referendam, sed etiam pro beneficio lum ad iniuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo et iniuriae et beneficentiae. Ignominium, eo quod desinat habere honestatis nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum est autem ignominium quasi sine nomine, sicut ignarus sine scienEst autem nomen et bonarum rerum, et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud est: Illustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua diciens multa vel demutans de veritate: quae tamdiu vivit, quamdiu non probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eieexilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequun
Abbreviated transcription (Latin):
ullgo scotica clicitur: fustes sunt quibus
iuicies ꝓcͥminib feruintur. appellati quod
uiis frxi infossis stent. quos palos rastici uoc̃at.
tes eicti quodmanibus neccentur. unde ho¬
ftu sataq neliuntur. s hii ad penas legum non
etiuerit. Uirge sunt sũmitates siondium arbo¬
um. que dicte uirge quod uirides sunt. ł quod
qcerte nodosa icraculeata. scorpio rectissimono¬
mine. quia arcuato uulbiere incorpiis infigittr.
etris proyͥe flagelloꝵ sunt. abagitando uocati.
Ungile dicte quod esfodiant. he⁊ ficticule. qr
menta uero quod torquendo mortem mentẽ
as ũberandum aptrim. inuentũ a torqͥno suꝑ¬
boadpenas sceleratoꝵ.I ste enim pͥor lautunnũ
cormentã fustes. metaus attexilia: adintienit. &
ip̃ẽ pͥor regib exilium meruit. Talio ẽ similito¬
do uindicte. ut talit̾ quis patiat᷑ ut fecerit. ħ
enim ⁊ natura ⁊ lege ẽ instinitum. ut ledentẽ

Expanded text:
 quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus  quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vocant. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad ppertinent. 18. Virgae sunt summitates frondium arborumque dictae, quod virides sunt, vel quovirga est; si certe nodosa, vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. 19. Ictus proprie flagellorum sunt ab agitando vocati. 20. Ungulae dictae, quod effodiant; hae et fidiculae, quia menta vero, quod torquendo mentem invenia . . ad verberandum aptum inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla, atque exsilia adinvenit, et ipse prior ex regibus exilium meruit. Talio est similitudo vindicte, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut ledentem
Abbreviated transcription (Latin):
constringint. atq rerineant. uł quia in ligãt.
Compedes dicte: qr contiuent pedes. Pedu¬
ces sunt laquei: quib pedes in laqueantur.¬
dicte apectib capiendis. Cathene autẽ qd̃ ca¬
piendo teueant utraꝙ uestigia ne ꝓgrediant᷑.
temcatene quod se capiendo teneant pluri.¬
mis nodis. Manice sunt uincnla. quibus
in boues ex gne uinculorumẽ. Carcer in quo
custodiuntur noxii. ⁊ diettis carcer quodeo
homines coherceant᷑. includant᷑ꝙ: quasi ar¬
tum ab arxenddo seilicet. locum antem inquo
seruatitur noxii carcerem dm̃s. numero
tantum singulari. Uñ uͦ emrituntiurqi iadri¬
ge: carceres nocamus mimero tantum plã¬
li. Uerbera dicta aũberando. quia cũ agi¬
tantur aerem ũberant. Hinc fiagra ⁊ pla¬
ge &e faglla. quna eum flatu &. strepitu in cor¬
poit sonant. Nam plage quasi fage dicunt᷑
sesplage⁊ pelagia prime positionis suut.
Raglia artem ꝑdiminintionem dicta An

Expanded text:
constringant, atque retineant, vel quia vi ligant. constringant, atque retineant, vel quia vi ligant. 7. Compedes dictae, quia continent pedes. 8. Pedicae sunt laquei quibdictae a pedibus capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. Manicae sunt vincula quibus in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum plurali. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. An
Abbreviated transcription (Latin):
tenentur:. hii quti regiam maiestatem leserũt
uł molauerunt. uł quirẽ publicam ꝓdidert̃.
ist eumhostib consenserunt. Piaculum tic¬
tum ꝓeo quod expiari potest cõmissa. sunt enĩ
appellati. r imum quod homo facit
aitrrum quod panitur quod facit peccatũ ẽ.
nom̃. ⁊ sine acdiectione non ht̃ ꝑlemim sensum
adicis penani carceris. penani exllii. penammor¬
tis. ⁊ imples senfrit. Supplictum ꝓͥe dicit᷑ non
qͥ quoquo modo prinitͥ secita dampnanuir. uͥ
bonaeius consecrentur.⁊ inpublico recdigant᷑.
Namsi pplicia dicebant᷑ supplicamenta. et
suppliritim dicitur de cuius dampnatione ali¬
penarum gcenem in legib contineri. tullius se¬
bit .i. dampnum. uincula. uerbera. talionẽ.
ignominium. exilium. serututẽ. ⁊ mortem. his
namq penis: uindicatur om̃e ꝑpetiatũ pec¬
catum. Dampnm adimintione rei uocatũ.
Uincina auinciendo .i. artando dicta. eo qd̃¬

Expanded text:
tenentur hi qui regiam maiestatem laeserunt tenentur hi qui regiam maiestatem laeserunt vel violaverunt, vel qui rempublicam prodiderunt vel cum hostibus consenserunt. Piaculum dictum pro eo quod expiari potest; commissa sunt enim qappellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium proprie dictum non qui quoquo modo punitur, sed ita damnatur ut bona eius consecrentur et in publico redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione deligenera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo q
Abbreviated transcription (Latin):
furtum aũ earcimd̾ rerum fit.que de loco ad
locum. transferri possunt. Pnasio aũ⁊ earcĩ
que transferunt᷑. ⁊ eoꝵ que mobilia sunt. In¬
ficiatio ẽ negatio. debiterei. cñ acreditore depos¬
cittir id̃ ⁊ abitiratio .i. rei rredite ab negatio.
Ambitus iudicium ẽ in eum qͥ largitione cap̃¬
honorem. ⁊ ambit amisiuitis dignitatẽ quam
miiere inuadit. Pectilatum uidic. um ineos
datur: qͥ frandem erario faciunt. pecuniam¬
quia publicam int̃uertunt. Nam apecunia pe¬
eulatum ẽ dictum. Nonenimẽ uidicatir fur¬
tum rei publice. ficut rei pͥnate. Namiuesic
uidicanir ut sacͥlegus qͥ fur ẽ sacrorum. Repe¬
tendarum accusatur. qͥpeenmas a sociis acce¬
pit a sociis. in hoc uidicio reus siante mori¬
atur in hona euis: indicium reddit᷑. Incesti
iudicium in nͥgines sacrafas uł ꝓpinquafas
sangume constitutumẽ. quienĩ talib miscen¬
ttirꝰ incesti .i. incasti hñt᷑. Maiestatis reatu

Expanded text:
Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscuntur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu
Abbreviated transcription (Latin):
dicio dicit᷑ dissensio cuuum quod seorsum
alii contra alios seunint. Nam hii maxime
turbatione rerum ⁊ tlimuiltu gatident. Sacͥ¬
legium ꝓͥe ẽ  sacrarum terum furcum. pꝰea ⁊
midoloꝵ cultu hesit hoc nom̃. Adulteriũ
ẽ illusio aliem conuigii. quod quia alt̃ius tbo¬
rum cõmaculauit adult̾ii nomen accepit stu¬
prum. Raptus ꝓͥeẽ inlicitꝰ coitus acorrum
ẽ ex homine ⁊ cecde. quienim in hominem
cedem fecisse comꝑtus fuĩt: homicidam ue¬
teres appellauerunt. Parricicdii actionon
cetlem. Int̾uectũ uidicium meum dabatur
qui falsum testamentum fecerat. ⁊ obid ho¬
minem occiderat. accusatorẽ. erus possessio
autem significatio ẽ. quasi quedam hominis
mare .i. bibere. uł eluere. fintumẽ. reialiene
dandestina contractio. a fuiuo .i. fusco uoca¬
tum quod in obscurosit. furcum aũ capitale
cͥmeti aptii maiores fitit ante penam quadru¬
pli. Psiiasio ẽ rei aliene manifesta p̃sumptio.

Expanded text:
Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum, postea et in idolorum cultu hesit hoc nomen. Adulterium est illusio alieni coniugii, quod quia alterius thorum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum raptus proprie est illicitus cest ex homine, et caede; qui enim caedem in hominem fecisse compertus erat, homicidam veteres appellabant. 17. Parricidii actio non caedes. 18. Internecivi judicium in eum dabatur qui falsum testamentum 211 fecerat, et ob id hominem occiderat. Accusatorem ejus possessio autem significatio est, quasi hominis quaedam mare, id est, ebihere, et eluere. 19. Furtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia in obscuro fit. Furtum autum capitale crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio.
Abbreviated transcription (Latin):
malum quod noceat alt̾i. Flagitium: aflagi¬
tando corcuptelam libidinis. que noceat fibi.
hec sunt duo genera oĩm peccatoꝵ. Uis est
untus pocestatis. ꝑ quam causa siue res. uł
aufercuruł extorquet᷑. uis pͥuataẽ si qͥsq añ
ante uidicium armatis hominib queinquã
a siio deiecert uł expugnau̾it. Res publica ẽ.
siqͥs ciuem ante ppłm uł iudicem uł regẽ
appellantẽ necaũit aut torseret. sine u̾bera¬
uerit uł uincerit. Dolusẽ mentis calliditas
tibeo quod deludat. aluid enim agit. ⁊ alid̃
simulat. petronus alit̾ existimat dicens. Qd
ẽ uuctices dolus. nimirum uibi aliqͥd fcm̃ẽ qd̾
legi deberet doleret. habetis dolum accipite
inalumnunc. Calumnia ẽ uirgium aliene
litis acaluendo. i. decipiendo dicta. falsias ap-¬
pellata. a fando aliqͥd aliud quam ueitm ẽ.
Inuiriaẽ iusticia. hicẽ aptid comicos ꝑuirius
qͥ andet aliquid contra ordinem uiris. Se

Expanded text:
malum, quod noceat alteri. 3. Flagitium a flagimalum, quod noceat alteri. 3. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec duo sunt genera omnium peccatorum. 4. Vis est virtus potestatis, per quam causa, sive res, vel aufertur, vel extorquetur. 5. Vis privata est, si quisquam ante judicium armatis hominibus quemquam a suo dejecerit vel expugnaverit. 6. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud quam verum est. 10. Injuria est injustitia; hinc est apud Comicos injurius qui audet aliquid contra ordinem juris. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
dere s ip̃e fructus agrorum ex quo utimur
nsusuocat᷑. hec sunt illa tͥa usus. fructus aũ
uocatrir quod solo usu babet᷑. euis fruetti s
manente ap̃alium uire usu capioẽ ademptio
dominii ꝑcontinuationẽ uiste possessionis uł
biennii. aut alicutus tpr̃is. Mancipatio dic¬
taẽ: quia manu res capitur. unde oportet
eum qͥ mancipium accipit conp̃hend̾e idipm̃
sic̃ ẽilldꝰ. cedo uire ꝓpinqͥtatis. cedere enĩ dm̃s
inquit amplissimi ittri auctoritati uł pociꝰ¬
apparint. Int̾dictumẽ quod arudice non in
ꝑpetuum s ꝓreformando momento ad tp̃s
Cõmercium dic̃tum amercib. quo nomine reᷤᷤ
uenles appellamꝰ. unde mereatus dieit cetꝰ
multoram hominum quires uendere uleme
tio. causa redintegratur que ui potestatis exple¬
ta nonẽ. Res redintegritur que ui potestatis
ut furtum. falsitas. ⁊ cẽt̾a. que non occi¬
dunt s infamant. facintis dictum afaciendo

Expanded text:
dere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, dere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res eum qui mancipio accipit comprehendere idipsum sicut est illud: Cedo jure propinquitatis. Cedere enim dicimus, inquit, amplissimi viri auctoritati, vel potius paruit. 33. Interdictum est quod a judice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempuCommercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde et mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emeri reparatio. 209 37. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ut furtum, falsilas, etc., quae non occidunt, sed infamant. 2. Facinus dictum a faciendo
Abbreviated transcription (Latin):
nem ⁊dicta arra: are ꝓqua traditur. Item in¬
ter pignus ⁊ fiducũ ⁊ lnpotestã hoc int ẽ Pis¬
nusenimẽ quod pp̃rẽ p̃dietam obligatur.
cuutis rei possessione solam ad tp̃s conseqͥt᷑
crtłitor reterũ dominitm penes debitorẽ
ẽ. ficliicia ẽ crimres aliqua sumende mu¬
tie pecume gra: uł mancipat. ueł in uire
ceditur. ypocetaẽ: eumres cõmodattir sine
depositione pignoris pacto ur cautiotie sola
int̾ueniente. Momentum dieruim atpr̃is
breuitate. ut quamcito. ꝙͣ statim saluo nego¬
no reformettur. nec innullam moram ꝓdu¬
ci debeat ꝙ. repecit᷑. sic nec ultũ spaciũ est
momenti cuius tambreius ẽ tpr̃es punctꝰ
ut inaliꝗͣ moram nullomͦ ꝓducat᷑. Instici¬
mentum ẽ unde anqͥd constitum. ut cultor.
calamus. ascia. Instrumentuim: quod ꝑinstru¬
mentum efficitur ut baculus. codex. cabula.
Usus quoinre instrumenta utimur ut in
baculo mitinere. incoctice legers in tabulalu¬

Expanded text:
nem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item innem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iu
Abbreviated transcription (Latin):
quo contrahebatur: iustumsit eamdebere.
Usuraẽ incrementtm fenoris abusu aeris cre¬
ditimuncupata. Commod̾ ẽ id quod nrĩ ui
do tpr̃is quamdui apud eum sit. Unde et
cõmod̾ dictumẽ. Pcarcumẽ dump̃ce cre¬
ditor rogatiis ꝑmiriit debitorem in posseffiore
functi sibi obligati demorari. ⁊ exeo fructus
capere ⁊ dictum p̃carium qd̾ p̃ce adit᷑. qͣsi
p̃ce adiuit. R. ꝓ .d. lutera cõmutata. Munũ
appellatumẽ: quiaid quod ame tibi datur
ex meo triumfit. Deposittimẽ pigntis cõmen.¬
datum ad tp̃s quasi duipositum. depo nere
autem quis uidertir cũ aliqͥs meiti furti. i¬
cencdii. naufragii apud altum apud alium
certo die carisa deponit. Int̾ ẽ autẽ in loq̃n¬
diuisu. ⁊ int̾ pignus ⁊ arras. nam pignusẽ qd̃
datur pp̃ rem crectitam. que dum redditur.
datur. ⁊ postea complenir. E st enĩ arra com¬
plenda nonauferenda. unde qͥht̃ arrã non
reddet sicut pignus: seddesiderat plenitudi

Expanded text:
quo contrahebatur, certum sit eam deberi. quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod nostri do temporis quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellex meo tuum fit. 19. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. 20. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arrham. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, datur, et postea completur. 21. Est enim arrha complenda, non auferenda, unde, qui habet arrham non reddet sicut pignus, sed desi
Abbreviated transcription (Latin):
latinoꝵ abedendo dictũ puitatit. quod hii di¬
es ap̃ uereres epularum rẽnt. Noneanũ¬
diuis nocate. mindine enĩ uocate sunt pub¬
lice conuentiones siue mercimonia. De solsti¬
es uł noctes. E qͥnoctiũ appellanim . ꝙ tuẽ
dies ⁊ irox horarũ spacio equali consistimr
ad inferiores incipit c̃culos. Aliud biemale
.Uiii ił ianuarias. quo tpr̃ soi altiores mcipit
erreulos pecere. Uñ hiemalis solsticii dies mini¬
muisꝰ sierit estuius maximꝰ muienit. Item duo ft̃
eͥnoctia. uinũ tiernale ⁊ anito autumpnale q̃¬

Expanded text:
Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi diLatinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud veteres epularum essent. Nonae a nundinis vocatae. Nundinae enim sunt publicae conventiones sive mercimonia. De solsties, vel noctes. Aequinoctium appellatum, quod tunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt.sol ad inferiores incipit circulos, aliud hiemale, octavo Kal. Januar., quo tempore sol altiores incipit circulos petere. Unde et hiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus invenitur. 3. Item duo sunt aequinoctia: unum vernale, et aliud autumnale, q
Abbreviated transcription (Latin):
tib nouis. transactoꝵ ꝓ baitir occastis. Apͥlis
eius dicit᷑. tł quia hoc mense omĩã aꝑiunttie
inflorem quasi aꝑilis. Maiusdietus amaia
matre. mercurii. uł amaiorib natii. qͥerant
pͥncipes rei ptiblice. Nam hunc mensẽ ma¬
iorib. seq̃ntẽ uͦ muorib: romani consecitert.
Uñ ⁊ uriniuis flicit᷑. an̾enim ppłi incenttirias
senioꝵ ⁊ urnioꝵ diuisus erat. Iuliris nͦ ⁊an
gustiis. de honorib hominum iulii ⁊ augͥti
cesarum mincupatisunt. Nam pͥus qͥntilis
⁊ sextilis uocati sunt. Quintilis qr qͥntꝰ erat
amartio. quẽ pͥncip̃e anni cestantur eẽ roma¬
ui. Sextilis similter quod sexitis. September
nomen ht̃ anumero ⁊ himbre. qr septiinꝰẽ amar¬
december ex nũo ⁊ himbrib acceꝑunt uoca¬
bula. quẽ mimerũ decurrentẽ decemb̾ finit
ꝓ eo quod denaitiis nrimerꝰ p̃ceclentes muimeros
Apiulueteres enim omĩni mensium pͥncipsa
colebanit᷑. siciit ⁊ ap̃ hebreos. Idus aũ pleriq

Expanded text:
ansactorum probatur occasus. Aprilis enus dicitur; vel quia hoc mense omnia aperiuntur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem maioribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. Unde et Iunius dicitur. Antea enim populus in centurias seniorum et iuniorum divisus erat. Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a MarDecember ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros Apud veteres enim omnium mensuum principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique
Abbreviated transcription (Latin):
hrẽ. s asole inluminari putattr. Unde ⁊ defectũ
patutir. siit̃ ipãm ⁊ solem umbra terre int̾ueni¬
at. patitur aũ hoc quinta decima lima. eousq ꝙͣ.
atu centramatq luna umbra obstantis terre exe¬
at nideatꝙ solem ur asole unicdetur. De diffrã stel¬

Expanded text:
habere, sed a sole inluminari putatur, unde et defectum habere, sed a sole inluminari putatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Patitur autem hoc quinta decima luna eo usque, quam diu centrum atque umbram obstantis terrae exeat videatque solem, vel a sole vi
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e. s solisradiis inliumnare. Uncde ⁊ eclipfm
patitir. siint̃ ipsam ⁊ solem umbra terre int̾¬
rima figura lune bicornis ẽ. scd̾a sectił.
t̾cia dimidia. quarta plena. quintartm
dimictia. ex maiore sexta. it̃m sectilis. Septi¬
ma bicornis. Septima aũ semis ⁊ iucesima sed̾a
Nt̃ lumum lune ẽ tp̃s ilid̾ int̾ deficientẽ et
ñ lucet. que iõ tunc uideri ñ pot̾: qr soli comu¬
neta obscurat᷑. seod̾ momentorenascens. parilati
ab eo reccdendo indet᷑. De cursui lune. xxxii.
L una amissi acrecepti luminis uicibus
menstrua spacia moderatur. que iõ obliquo
incedit cursu. ⁊ non recto ut sol scilicet ne in¬
eidat incentrum terre. ⁊ frequent̾ spaciattir
eclipsim. uicimis ẽ enim euis circuliss terre. ẽs¬
cens autem orientem cornib expectat. decres
ori orbe celertus ꝑagit cursum siuum. Nambi¬
limꝙ annos aũ in solis ctrsu posuerunt. De eclip¬
terte luna incurcit. nonenim suum lum̃

Expanded text:
habere, sed solis radiis inluminari. Unde et eclipsim habere, sed solis radiis inluminari. Unde et eclipsim patitur, si inter ipsam et solem umbra terrae intePrima figura lunae bicornis est, secunda sectilis, tertia dimidia, quarta plena, quinta iterum dimidia ex majore, sexta iterum sectilis, septima bicornis. 2. Septima iterum semis et vicesima secunda nterlunium lunae est tempus illud inter deficientem et non lucet. Quae ideo tunc videri non potest, quia soli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renascens paulatim ab eo recedendo videtur. § 56 De cursu lunae. Luna amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderat. Quae ideo obliquo incedit cursu et non recto, ut sol, scilicet ne incidat in centrum terrae et frequenter patiatur eclipsim. Vicinus est enim eius circulus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat, decori orbe celerius luna annos; non in solis, cursu posuerunt. Crerrae luna incurrit. Non enim suum lumen
Abbreviated transcription (Latin):
rdiem hiemem facit. ut hibnis humorib
ac pruinis terra inpinguescat. Accedens ꝓ¬
pius ad septentͥonem estatem reddat. ut fru-¬
ges mauiritate ditrent᷑. ⁊ que sunt humidis
incocta seruefacta mitescant. De defectu soł. xxuii
Sol oitens diem facit. ocidens nocdem in¬
adncit. Namdies ẽ sol stuꝑ terras. noxẽ sol sub
terras. ex ip̃o enim sunt hore. ex ipõ dies cum
ascentłit. ex ipõ etiam nox cũ occidert. ex ipso
menses ⁊ anni nimerant᷑. ex ip̃o uici ssitudines
tpr̃m siuint. Quando añ ꝑmeridiem currit. ui¬
eimor terre ẽ. Quancto aũ uixta septemͥtone
sub limis attollitur. De itinere solis .xxuiii.¬
Sol oricus ꝑmeuliem iter ht̃ qͥpostqͣ adoe¬
easum uenerit. ⁊ occeanose tinxrrit. ꝑm
cognitaᷤ sub terra uias nactit. ⁊ ruirsus ad oriem¬
tem recuraet. De uamine lune. xxix.
globiq eiꝰ inã partẽ ẽẽ lucifluam. aliamuͦob
cere. alii econtta aitint lunam nonsuũ lumen

Expanded text:
ridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, fervefacta mitescant. § 51 De effectu solis. Sol oriens diem facit, occidens noctem inducit; nam dies est sol super terras, nox est sol sub terras. Ex ipso enim sunt horae: ex ipso dies, cum ascenderit: ex ipso etiam nox, cum occiderit: ex ipso menses et anni numerantur; ex ipso vicissitudines temporum fiunt. Quando autem per meridiem currit, vicinior terrae est; quando vero iuxta septentrionem, sublimis attollitur. Sol oriens per meridiem iter habet. Qui postquam ad occasum venerit et Oceano se tinxerit, per incognitas sub terra vias vadit et rursus ad orientem recurrit. De lumine lunae . globique eius unam partem esse lucifluam, aliam verocere. Alii e contra aiunt lunam non suum lumen
Abbreviated transcription (Latin):
suti ita lucere. De maggnituctine solis xxiii.
agnitudo solis fortior terre ẽ unde ⁊ eod̾
momento cumoritur ⁊ orienti simul ⁊
qualit᷑. quoduͦ tamquam cubitalis nobis con-
siderare oportet. quantum sol distat aterris
que longittido facit ut parcuis uideat᷑ anobis.
bine minor fertur eẽ quam solis. Naindũ
maior quam luna inspiceret᷑. sic̃ aũ sol forcior
fit. ꝓnimio motu cont̾isionis sue ampliꝰ
incalescit. ciuus ignem dñt pħi aqua nutri.
⁊econtiario elemento turctite luminis ⁊ caloris
accipere. unde uidemꝰ eum sepuis macticdum
atq porantem. De cursu solis. xxui.
olem ꝑse ip̃m moueri non eũ mundon̾ti.
Namsi fixiiis celo maneret om̃s cdies ⁊
noctes equales consisterent. s qm̃ alio loco eͤs
occasurum alio occidisse ext̾no uidemꝰ. appa¬
ret eũ ꝑse ipm̃ moueri. non cũmundo uerci.
spaciis inequalib annos orbes conficit. pp̃
tpr̃m mutationes. oriens diemfacit. occidens
noctem inducit. Nam uidens longuis ad me¬

Expanded text:
situ ita lucere. De magnitudine solis . Magnitudo solis fortior terrae est, unde et eodem momento, quum oritur, et orienti simul et Quod vero tamquam cubitalis nobis videtur, considerare oportet quantum sol distat a terris, quae longitudo facit ut parvus videatur a nobis. e minor fertur esse quam solis. Nam dum maior quam luna conspiceretur. Sicut autem sol fortior prae nimio motu conversionis suae amplius incalescit. Cuius ignem dicunt philosophi aqua nutriri, et e contrario elemento virtutem luminis et caloris accipere. Unde videmus eum saepius madidum atque rorantem. De cursu solis . Solem per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Nam si fixus caelo maneret, omnes dies et noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus ortemporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad me
Abbreviated transcription (Latin):
constant. Et in scła q. se seqͣnt᷑. ab eunti¬
b enĩ aliis: alia ascenclunt. huinc quidam qͥn¬
quagesimũ annum clicint. quẽ hebraici ui¬
bileum uocant. Obhanc cãm ⁊ ille hebreus qͥpp̃
uxrorem ⁊ liberos: amans dñmsuni aure ꝑtusa
multis selis instittut᷑. ⁊ dicta etas: qi euicas simi¬

Expanded text:
constant, et inde saecula, quod se sequantur. Abeuntibus enim aliis alii succedunt. Hinc quidam quinquagesimum annum dicunt, quem Hebraei iubileum vocant. Ob hanc causam et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum aure pertusa multis saeculis instruitur. Et dicta aetas, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
pamus regnat in troia.
carmentes latinas litteras reppert.
Hercules flammis se imieeit.
Alexander helenam rapuit.
Troia capia est.
Ascanius alban condidit.
homerus fuisse putatur:
carthago adidone conditur.

Expanded text:
amus regnat in Troja. Carmentis Latinas liHercules flammis se iniecit. IVMIX. Alexander Helenam rapuit. Troia capta est. X. Ascanius Albam condidit. . XL. Homerus fuisse putatur.  Carthago a Didone conditur.
Abbreviated transcription (Latin):
Genuit arfaxat. il.cxel.iiii. aquo caloel.
aquo samarite ⁊ indi.
dala exxx. gentut eber .ñ. duiiii. aquo hebrei
edificatur.
adorantur.
mim incheat scitharum.
num egiptioꝵ nascitur.
Nahor. lxxxiiii. Gemut thara. m̃. c xin. reg¬
num assirioꝵ ⁊ sicmoꝵ exoritur.
Iacob. xl. Geniut ioseꝑh. uĩi. ecce .xxx.iiii.
athlans astrologiam inuenit.¬

Expanded text:
genuit Arfaxat, a quo Chaldei. quo Samaritae et Indi. Sela anno XXX. genuit Heber, a quo Hebrei. aedificabatur. adorantur. rum inchoat. Saruh num Egiptiorum nascitur. Nachor anno XXXVIIII. genuit Thare. Regnum Assiriorum et Sicioniorum oritua quo Samaritae et Indi. rum inchoat. Saruh tus ann. CXLIV. Athlans astrologiam invenit
Abbreviated transcription (Latin):
stataũ pꝰ fem̃ mundum ex qualicate eursus
solis tpr̃a int̃ nos menses fuisse diuisa. qͦꝵ tpr̃m
uer nouũ dicatur. Sedo adultũ. t̾cio p̃ceps. Sie
restas insuis tͥb mensib. noua. actilta. p̃ceps.
sic ⁊ autumpnus. nonus. adulttis. p̃ceps. Itemhi¬
emps. noua. adulta. p̃ceps. siuie ex trema. Unde
dicͥtum: quod uiret. tẽrm̃ pꝰ hicinẽ uestit᷑ telbꝰ
berbis. ⁊ inflorẽ ciuicta rumpunt᷑. Estas dicit᷑
abestu .i. acalore. ⁊ estas. ⁊ quasi usta .i. exusta. ꝙ
arida. Naicalor aridusẽ. Autum pnis atem¬
pestate uocatus. quando ⁊ folia arboꝵ caduit.
ri soluoluit᷑ cͥculo. Uñ⁊ ħ tp̃s bruunia dicit᷑. quasi
⁊ inbriumati dicunt᷑ quib fastituimẽ cibortuimm.
qui płinq a parte totam hiemẽ siguificat. Hec
tpr̃a singłis etiam partib adscbunt᷑ celi. uer
quippe orienti datur. qr tcẽ ex terris omnia ori¬
unttr. Estasuͦ mercdiano eoq pars eius calore
flagrantior sit. hiemps septemtͥoni. eo quod

Expanded text:
st factum mundum ex qualitate cursus solis, tempora in ternos menses fuisse divisa, quorum ver novum dicatur, secundo adultum, tertio praeceps. Sic et aestas in suis tribus mensibus, nova, adulta et praeceps. Sic et autumnus, novus, adultus et praeceps. Item hiems, nova, adulta et praeceps sive extrema. Unde dictum, quod viret, tunc enim post hyemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. Aestas dicitur ab aestu, id est a calore, et aestas quasi usta, id est exusta et arida. Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus, quando folia arborum cadunt,  volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dicitur, quasi et inbrumati dicuntur, quibus fastidium est ciborum. qui plerumque a parte totam hiemem significat. Haec tempora singulis etiam coeli partibus ascribuntur. 8. Ver quippe Orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero Meridiano, eo quod pars ejus calore flagrantior sit; hiems Septentrioni, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
Septu aguna int̃pretes agnoscuntur
Epifanes .xxiiii ũ xuiiii.
Romani orecos obtinuerunt.
Bruius hispaniam subegit.
tiaces romanis subiciuntrir:¬

Expanded text:
Septuaginta interpretes agnoscuntur,Epiphanes annis XXIIII. Romani Grecos obtinuerunt. Brutus Hispaniam subegit. Traces Romanis subiciuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ronica grece dicittił. que latine tpr̃m
series appellattir. Qualem aꝑg̃cos en¬
sebuis cesariensis ep̃c edidit. ⁊ ieronimus p̃sbi¬
ter in latinam lingnã conũtit. Cronos enĩ g̃ce:
simum tp̃s amoiti siderum dictum
est enim extremitas hore inbreuib int̾ual¬
lis. cũ aliqͥd sibicedit ⁊ succedit. Hora g̃cũ
nom̃ẽ. ⁊ tam̃ inlatinũ sonat. Hora enĩ finis
ẽ tpr̃ĩs. sic̃ ⁊ hore sunt fines maris. fliuuioꝵ
supra terras. sic̃ nox solsub terris. Ut em̃di¬
es aut nox sit causaẽ ant supͣ t̾ram soi: aut
ce usq ad aliũ occidentale orientalẽ solem
celi uolubilitate concludat. Abusie aũdies
unusẽ. spacuim aboriente iisꝙ sole adoccidñ¬
tem. Sunt aũ dieispacia duo int̾ dianũ ⁊ noct̾¬
num. & ẽ dies quidem horarum .xxiiii. spa.
metiori. ñ⁊ in usuẽ ut sine cõmemoratione no¬
solis. Scd̃m athenenses. a sexta hora diei Sodm̃
romanos amedia nocte. unde ⁊ ninc gauiciniũ

Expanded text:
ronica Grece dicitur, que Latine temporum series appellatur. Qualem aput Grecos Eusebius Cesariensis edidit, et Ieronimus presbyter in Latinam linguam convertit; cronos enim Grece,simum tempus, a motu siderum dictum. 2. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sunt fines maris, fluviorumsupra terras, sices aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut te usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum; et est dies quidem horarum viginti quattumeliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione nosolis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium
Abbreviated transcription (Latin):
sitie lib̾toꝵ. nonẽ palam ꝓlanuim. quod si non la¬
ter tñ si p̃ctictis ꝑsonis non ꝓferatur : suppͥmi
m̃ uidetur. Numcupatioẽ: ꝙͣ. intabulis ce¬
nsꝙ testator recitat dicens. Hecrt in his tabu¬
lis cerisq scͥpta sunt. ita clico. italego. itaq nos
cities romani testimonium michi ꝑhibete. et
hoc dicitur nuncupatio. Numcupareẽ enim
palã nominare ⁊ confirmare. Ins liberoꝵ ẽ coniu¬
gium sine lib̾is inuicem ꝓloco pignoꝵ herectita¬
tis aitna conscͥptio. Codicillum autem ut ue¬
teres auint. dubio abatic̾tore dictum. qͥ hoc
sc̾ͥpture instituit. ẽ autẽ scͥptara nuulla indi¬
gens souempnitate n̾boꝵ. s sola⁊ testatoristo
lintate qualicũq scͥpitire significatione exp̃s¬
sa. cuius beneftcio uoluptatib defrictoꝵ con¬
stat eẽ su brientum pp legaliũ u̾boꝵ cdifficulta¬
tem. aut certe pp̃ necĩtatem adhibendoꝵ sol¬

Expanded text:
seu libertorum non est palam prolatum: quod si non laseu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nullam indigens sollemnitatem verborum, sed solam testatluntate, qualicunque scripture significatione expressa, cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum, propter legalium verborum difficultatem aut certe propter necessitatem adhibendorum so