comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas uanitatum & omĩa ua¬
nittis : tam̃ non idõ om̃is in gemis¬
cit sicut angłi dõ ad erentes.
qui iam immutabi lessunt effec¬
ti sic̃ et echi eli mons tratũ est
in christallo. qđ erat suꝑ capita
animaliũ & sic̃ illa quȩ inratio¬
nabilis . ẽ. ł anima caret.: Qua¬
ꝓpter creaturȩ nomine debemꝰ
intelligere hominẽ : qui cũ om̃i¬
bus creaturis quandã cõmuni¬
onem habet. quia om̃is creatura
intria diuiditur : Aut enĩ corpo¬
ralis . ẽ. qđ potest moueri et uol
ui ꝑloca. aut ẽ animalis. quȩ
anima uiui ficcit᷑: aut. est sp̃ualis
ut angeli quiratione utuntur:
Homo ergo in hoc qđ corpus hab&
coniungitur corportilib: crea¬
turis: ꝑ animã anima uege can¬
tib prationem quadis cernit
inter bonũ & malum spũ alibus.:
Qd beatus gregorius aliis uerbis.
sed eodẽ sensu ita exponit dic̃s:
Creatura enĩ id ẽ. om̃is homo uiuens
in carne. uanitati id ẽ. mutabili¬

Expanded text:
Vanitas vanitatum, et omnia vaVanitas vanitatum, et omnia vanitas : tamen non ideo omnis ingemiscit, sicut angeli Deo adhaerentes, quia jam immutabiles sunt effecti, sicut Ezechieli monstratum est in crystallo quod erat super capita animalium, et sicut illa quae irrationabilis est, vel anima caret. Quapropter creaturae nomine debemus intelligere hominem qui cum omnibus creaturis quamdam communionem habet, quia omnis creatura in tria dividitur: aut enim est corporalis, quae potest moveri et volvi per loca; aut est animalis, quae anima vivificatur; aut est spiritualis, ut angeli qui ratione utuntur. Homo ergo in hoc quod corpus habet conjungitur corporalibus creaturis per animam, anima vegetantibus, per rationem qua discernit inter bonum et malum, spiritalibus. Quod beatus Gregorius aliis verbis, sed eodem sensu ita exponit dicens: Creatura enim id est omnis homo vivens in carne, vanitati, id est mutabili
Abbreviated transcription (Latin):
uidentes inp̃sentia sui multos
colores ꝑdiuersa uasa ordina¬
tos: Expectatio ł ex pressio istor
colorum manifestationem imaginis
expectat : cũ non sit aliud imago
&aliud colores: Uanitati enĩ
creatura subiecta est non uolens.
sed ꝓpt̾ eũ qui sub iecit inspe:
Inhoc loco &iam & in subsequen¬
tibus ubi dic̃ apłs. qđ omis creatu¬
ra in gemiscit: rep̃hen dit beatus
augustinus acutissime origenem
quare in hoc nomine qđ .ẽ. creatu¬
ra cõp̃henderit non solum besticis.
sed etic̃ solem cęteraq siderto & an¬
gelos pariter cũ homine dic̃s. omĩa
uanitati subiecta eẽ & quod
maius .ẽ. ingemiscere insuo cur su
& operatione: Sedlicet quȩdã¬
possint mutari in melius aut de
licet modo non possint illi quidõ
adherent. aut̃ quę potest al&i¬
cia in tristiciam conuerti. ut
homo uł cȩterȩ om̃iũ rerum
cretiturȩ comparatione omni¬
potentis dĩ qui sẽꝑ idẽ. est uc¬
nitassint sicut dic̃ ecclesiastes

Expanded text:
videntes in praesentia sui multos videntes in praesentia sui multos colores per diversa vasa ordinatos: exspectatio vel expressio istorum colorum manifestationem imaginis exspectat, cum non sit aliud imago, et aliud colores. Vanitati enim creatura subjecta est non volens, sed propter eum, qui subjecit eam in spe. In hoc loco et etiam subsequentibus, ubi dicit Apostolus quod omnis creatura ingemiscit, reprehendit beatus Augustinus acutissime Origenem, quare in hoc nomine quod est creatura, comprehenderit non solum bestias, sed etiam solem, caeteraque sidera et angelos pariter cum homine, dicens omnia vanitati subjecta esse, et, quod majus est, ingemiscere in suo cursu et operatione. Sed, licet potest mutari in melius aut detlicet modo non possint illi qui Deo adhaerent, aut qui potest a laetitia in tristitiam converti, ut homo vel caeterae omnium rerum creaturae, comparatione omnipotentis Dei qui semper idem est, vanitas sint, sicut dicit Ecclesiastes,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ cũ apparuerit fimiles cieri¬
Nam expectatio creaturȩ: reue¬
lationẽ filiorũ dĩ expectat:
Crea turam in hoc loco appellat
hominẽ: Qui merito creatura
appelatur : qui a uicio suo ami¬
sit imaginẽ & similitudinẽ om¬
nipotentis dei. quã habebat in a¬
nima: Ista ergo creatura. id ẽ.
om̃is homo fidelis manifestationẽ
filiorum dĩ expectat: ut appa¬
reat qđ ꝓmissum .ẽ. quando ipsa.
re manifestabitur qui sint filii
dĩ qđ modo tenemꝰ inspe.:
Eccła siquidem inp̃senti. ꝑmixta
ẽ. bonis & malis. om̃sq xp̃m cla¬
mant: & non apparet qui sint
filii dĩ futari inre: Cum aut̃
xp̃s uenerit adiudicium & sepa¬
rauerit agnos abhedis. dic̃siustis
Uenite benedicti patris mei tunc
re uel abitur qui sint filidei in
re. Quod ergo dicit expecta¬
tio creature siue expectitͣ nr̃a.
reuelationẽ filiorũ dĩ expectat.
sic uidentur haecuerba son are
quasi ali ud sit creatura atq
aliud filii dĩ cum unum sit. Sic
deniq solitisunt homines dicere.

Expanded text:
imiles ei eriNam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Creaturam in hoc loco appellat hominem, qui merito creatura appellatur, quia vitio suo imaginem amisit et similitudinem omnipotentis Dei, quam habebat in anima. Ista ergo creatura, id est omnis homo fidelis, manifestationem filiorum Dei exspectat, ut appareat quod promissum est, quando ipsa re manifestabitur qui sint filii Dei, quod modo tenemus in spe: Ecclesia si quidem in praesenti permista est bonis et malis, omnesque Christum clamant, et non apparet qui sint filii Dei futuri in re. Cum autem Christus venerit ad judicium, et separaverit agnos ab haedis, dicens justis: Venite, benedicti Patris mei , tunc revelabitur qui sint filii Dei in re. Quod autem dicit, Exspectatio creaturae, sive exspectatio nostra revelationem filiorum Dei exspectat, sic videntur haec verba sonare, quasi aliud sit creatura, atque aliud Filius Dei, cum unum sit. Sic denique soliti sunt homines dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
siasticȩ. inquiens. pacẽ relin¬
quo uobis pacẽ meton douobis
Quid plura dicã Om̃ici quȩ ip¬
se in p̃senti scło siue in predicto¬
tione. siue in miraculis operatusẽ.:
om̃ia nobreliquit adcredendum.
& tenendũ eugłii quoq testam̃tũ.
quȩ om̃ia in morte sua confirma¬
uit. Coheredes &iã eĩ erimꝰ pot᷑¬

Expanded text:
siasticae, inquiens: Pacem relinsiasticae, inquiens: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . Quid plura dicam? Omnia quae ipse in praesenti saecule, sive in praedicatione, sive in miraculis operatus est, omnia nobis reliquit ad credendum et tenendum, Evangelii quoque Testamentum, quae omnia in morte sua confirmavit. Cohaeredes etiam e
Abbreviated transcription (Latin):
tam inspirationem sine strepitu
uocis. qui filii dĩ sumꝰ effecti iN
baptis mate. non ꝑnaturam sed
ꝑ adoptionem. & qđ talia faciendo
ꝑseuerabimꝰ in eĩ filia cione:
Siautẽ filii & heredes: Seruus non
meretur accipere hereditatem
filius accipit: & nossifilu dĩ stimus
hereditatẽ merebim᷑ accipere
Hoc quoquȩ considerandum : quia
hereditts inmorte patris confir¬
matur scđm humanas leges: Quc̃t
ergo hereditatẽ poterit ds̃ pat̃
dare nobis quinon potest mori.
Seipsum utiq dabit: utsic̃ ipse est
in mortalis & incorruptibilis.
ita & nossimus in mortales incor¬
ruptibilesq atq in cõmuttibiles
thesauri quoq sapientiae & sci¬
enticie diuinitatis suae: here¬
desquidem dĩ coheredes autẽ
xp̃i Heredes dĩ patris erimꝰ:
ut diximꝰ: sed consideremꝰ quo mo¬
do simus heredesxp̃i: Heredes
igitur xp̃i iam exparte sumus.:
quia ꝑgens ad passionẽ reliquid
nobis possessionem pacis aeccle¬

Expanded text:
tam inspirationem sine strepitu tam inspirationem sine strepitu vocis, quia filii Dei sumus effecti in baptismate, non per naturam, sed per adoptionem, et quia, talia faciendo, perseverabimus in ejus filiatione. Si autem filii, et haeredes. Servus non meretur accipere haereditatem, filius accipit: et nos, si filii Dei sumus, haereditatem merebimur accipere. Hoc quoque considerandum, quia haereditas in morte patris confirmatur secundum humanas leges. Quam ergo haereditatem poterit Deus Pater dare nobis, qui non potest mori? Seipsum utique dabit, ut sicut est immortalis et incorruptibilis, ita et nos simus immortales, et incorruptibiles, atque incommutabiles, thesauri quoque sapientiae et scientiae divinitatis suae. Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi. Haeredes Dei Patris erimus, ut diximus; sed consideremus quomodo simus haeredes Christi. Haeredes igitur Christi jam ex parte sumus, quia pergens ad passionem, reliquit nobis possessionem pacis eccle
Abbreviated transcription (Latin):
quiuos cogat ꝑtimorem ad ser¬
uitium om̃ĩpotentis dei. sed acce¬
pistis grãm eugłii ubi non cogit᷑
aliꝗs uenire adsidem xp̃i ꝑ ti¬
morem i: Accepistis quoq spm̃
ad optionis siue electionis filioꝵ
dĩ qui uos in partẽ dĩ uocauit
ad lib̾tatẽ. utiã nonsitis seruientes
dõtimore seruili: sed amore & ti¬
more filicitionis. quo seruit filiuꝰ
bonus patri timens eum offende¬
re: Quod uero subdit in quo
potentem factorem nr̃m patrẽ
clcimare. dicentes inoratione
dominica pat̃ nr̃ quies incelis:
N emo enĩ paganorũ hoc p̃sumit
apl̃s utrosq ppłos ad fidem colli¬
gendos posuit duo nomina
subuna signatione. ut illiquicre¬
dunt exhebreis & syris. dicant
abba miserere nr̃i: Qui ex grecis
aliisq om̃ib gentibus credunt.
dicant pat̃: Tale qđ in eugło mar¬
cihabetur dicente dño: Abba pater
siposibile ẽ transeat calix isteame:
nr̃o . qđ sumꝰ filii dĩ: Siquando o¬
peranr̃a bona agimus dõ seruientes.

Expanded text:
qui vos cogat per timorem ad servitium omnipotentis Dei, sed accepistis gratiam Evangelii, ubi non cogitur aliquis venire ad fidem Christi timore. Accepistis quoque spiritum adoptionis sive electionis filiorum Dei, qui vos in partem Dei vocavit ad libertatem, ut jam non sitis servientes Deo timore servili, sed amore ac timore filiationis, quo servit bonus filius patri, timens eum offendere. Quod vero subdit, in quo potentem factorem nostrum Patrem clamare, dicentes in oratione Dominica: Pater noster, qui es in coelis . Nemo enim paganorum hoc praesumit Apostolus utrosque populos ad fidem colligendos, posuit duo nomina sub una significatione, ut illi qui credunt ex Hebraeis et Syris dicant: Abba, miserere nostri; qui ex Graecis aliisque omnibus gentibus credunt, dicant: Pater. Tale quid in Evangelio Marci habetur, dicens, Domino: Abba  Pater, si possibile est, transeat a me calix iste ro, quod sumus filii Dei. Si quando opera bona agimus Deo servientes,
Abbreviated transcription (Latin):
cum illo: Qđ .ẽ. dicere tunc mere bim᷑
tim̃ ꝓhamore nominis eĩ. necessi¬
tate in gruente Qualia ille
pronobis ꝑtulit imitantes eĩ
passionẽ & dilectionẽ. iuxta
quod p&rus dicit: Xp̃s pas¬
sus est pronobis reliNquens

Expanded text:
cum illo. Quod est dicere: tunc merebimur timur pro amore nominis ejus, necessitate ingruente, qualia ipse pro nobis pertulit, imitantes ejus passionem et dilectionem; juxta quod Petrus dicit: Christus passus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a prȩcepta ueteris & no¬
ui testam̃ti potuisset im¬
plere. & oña genera. torm̃¬
torũ ꝑferre. carceres uidelicet.
aculeos ungulas ustulationes
lapidationes. crucifixio &ies. Frixi¬
ones in sar tagine. ꝑmulta curri¬
cula tẽporum: nequaquam
eẽt. dignus gła futira quam ꝑcep¬
turisunt electi Quȩrit aliquis
quare Ideo utique. qui a istit
tẽporalia sunt: illa gerra
Quȩ erit illa gła qua sulgebt
electi si c̃ sol in regno patris sui.
& er̃ sic̃ angłi dei cernentes pre¬
sentissimum om̃ĩ potentis dĩ uul

Expanded text:
ecepta Veteris et Novi Testamenti potuisset implere, et omnia genera tormentorum despicere, carceres videlicet, aculeos, ungulas, ustulationes, lapidationes, crucifixiones, frixiones in sartagine per multa curricula temporum, nequaquam esset dignus gloria futura quam percepturi sunt electi. Quaerit aliquis, quare? Ideo utique quia ista temporalia sunt, illa aeterna. Quae erit illa gloria? quia fulgebunt electi sicut sol in regno Patris sui, et erunt sicut angeli Dei, cernentes praesentissi
Abbreviated transcription (Latin):
indextera patris id .ẽ. in magnitu¬
dine paterne maiestatis: crimus
& nosei coheredes quia fulgebimꝰ
sicut ipse fulsit in monte: & non
solũ in gła erimꝰ ei coheredes sed eaa
inpotestate sic̃ ipse dixit apłis
Cum sederit filius hominis insede
maiestatis sucie sed ebitis & uos

Expanded text:
in dextera Patris, id est in magnitudine paternae majestatis, ita erimus et nos ei cohaeredes, quia fulgebimus sicut ipse fulsit in monte; et non solum in gloria erimus ei cohaeredes, sed etiam in potestate, sicut ipse dixit apostolis: Cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos
Abbreviated transcription (Latin):
& cȩtera quȩ secuntur: Et quid dic̃
defructu & operibus sp̃s scĩ.
F ructus inquiens sp̃s . ẽ. caritas. gau¬
talia:
nis  hoc modo uerbi grã uiuit
in nobis & regnat suꝑbia: Accipi¬
entes ascõsp̃u humilitatẽ si mus
humiles: & sic mortificabimus
suꝑbiam: Uiuit in nobis libido.
casti: & sic poterimus mortificare
libidinem:: Si inquid scđm dm̃
uiuendo uolupttites carnis & de¬
sideria carnalia ext inxeritis.
beati eritis inuita aeterna:
Quicum q enĩ spũ dĩ aguntur. id ẽ
reguntur et ducuntur adbonum:
hifilii sunt dĩ nonpernaturam sed
ꝑ adoptionem: Non enim accepis¬
tis sp̃m seruitutis iterum intimo¬
re: sed accepistis sp̃m ad optionis
filiorum. in quo clamamus abba

Expanded text:
 talia quae sequuntur. Et quid dicit de fructu et operibus Spiritus sancti? Fructus, inquiens, Spiritus est charitas, gautalia. nis? Hoc modo; verbi gratia: vivit in nobis et regnat superbia, accipientes a sancto Spiritu humilitatem, simus humiles, et sic mortificabimus superbiam; vivit in nobis libido, m, simus casti, et sic poterimus mortificare libidinem. Si, inquit, secundum Deum vivendo voluptates carnis et desideria carnalia exstinxeritis, beati eritis in vita aeterna. Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, id est reguntur et ducuntur ad donum, hi filii Dei sunt, non per naturam, sed per adoptionem Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum Dei, in quo cla
Abbreviated transcription (Latin):
bat apłs acceperant inpatrib suis
spm seruitutis in timore id ẽ. legẽ
aspũ scõ dictatam & scripttm.
quȩ eos cogebat ꝑtimorem obser¬
uantiam sui minans & dicens.:
Siquis hoc uł illud fecerit: mor te
moriatur: Ipse &iam sp̃s sc̃s quẽ
illi acceperunt quando datti nẽ.
lex: cogebat eos ut legem obser¬
uarent: Etquia tunc accepẽ¬
rant isti in patribus suis spm¬

Expanded text:
s acceperant a patribus suis spiritum servitutis in timore, id est legem a Spiritu sancto dictatam et scriptam, quae eos cogebat per timorem ad observantiam sui, minans et dicens: Si quis hoc vel illud fecerit, morte moriatur. Ipse etiam Spiritus sanctus, quem illi acceperunt quando data est lex, cogebat eos ut legem observarent. Et quia tunc acceperant isti a patribus suis Sp
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m reddentes: Quid ergo
accepimꝰ ab illo ut ci debitores
essemus. Et Quic quid bonihabemꝰ.
ꝑ diti essemus abipso redẽpti sumꝰ
donans nobis pariter bona tẽpo¬
ralia : & ꝓmittens aeterna: Et
quo modo possumus ei debitum
reddere : Serui en do uolunta¬
ti illius. obtẽperando mandatis
eius. & quic quid boni habemus.
non nr̃is meritis: sed illius grãe
imputando: Si enĩ scđm car¬
nem uixeritis. id ẽ. sicarnales con¬
cupiscentias et delectationes. scđm
appet¶tum carnalium desiderioꝵ
opere imple ueritis mori eminimor¬
te aeterna: Quid est scđm carnẽ
uiuere carnalia opera exercere.
ad ulterrum ui delicet. homicidiũ.¬
furtum: & cetera talia: Siautẽ

Expanded text:
rum reddentes. Quid ergo accepimus ab illo ut ei debitores essemus? Quidquid boni habemus. io perditi essemus, ab ipso redempti sumus, donante nobis pariter bona temporalia, et promittente aeterna. Et quomodo possumus ei debitum reddere? Serviendo voluntati illius, obtemperando mandatis ejus, et quidquid boni habemus non nostris meritis, sed illius gratiae imputando Si enim secundum carnem vixeretis, id est, si carnales concupiscentias et delectationes secundum appetitum Carnalium desideriorum opere impleveritis, moriemini morte aeterna. Quid est secundum carnem vivere? Carnalia opera exercere, adulterium videlicet, homicidiufurtum, et caetera talia. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
costes quando in linguis igneis
ma iora donasp̃s sc̃i acceperant
in predicatione. ut omniũ genti
um loquerentur linguis. in mira¬
culis quoq quib preomib mor¬
talib habundantes gloriosi ex¬
titerunt: legitur enĩ in actib
& mortuos inplateis. ut ueniente
p&ro sciltem umbra illi usueniret
suꝑ illos. & sanarentur.: Bea¬
tũ quoq andret̃ legimus uno
die .xxx. et eo amplius mortuos
suscitasse: Primiciae siquidẽ
appellantur optima quȩq &
cariora: sicut in lege hab&ur. of¬
feres primi ciaas aure & argentiau
dño id ẽ. optima & cariora.:
Re enim uera ita dignũ erat. ut ꝑ
quorũ minis teriũ doctrina
euglica & fides dominica ꝑqua¬
dri fidum orbem diffamanda enaet:
TER.

Expanded text:
costes, quando in linguis igneis costes, quando in linguis igneis majora dona Spiritus sancti acceperunt in praedicatione, ut omnium gentium linguis loquerentur, in miraculis quoque quibus prae omnibus mortalibus abundantes gloriosi exstiterunt. Legitur enim in Actibusinfirmos et mortuos in plateis, ut veniente Petro saltem umbra illius veniret super illos et sanarentur. Beatum quoque Andream legimus uno die triginta et eo amplius mortuos suscitasse. Primitiae siquidem appellantur optima quaeque et chariora, sicut in lege habetur: Offeres primitias auri et argenti tui Domino, id est optima et chariora. Re enim vera ita dignum erat, ut per quorum ministerium doctrina evangelica, et fides Dominica per quadrifidum orbem diffamanda erat, mter
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. tristatur indolore. infa¬
me. insiti. infrigore & nudita¬
te. incarcerib & parturit siue
ut melius habetur ingreco. do¬
let in multis angustiis usq adhuc:
d. ẽ. usq in diem iudicii Etquã¬
diu dicitur adhuc uł quã diudi¬
citur hoc die: semꝑ sub ia cebit
creciturti humana angustiis & do¬
lorib: Illi autẽ quiiã regnaoit
cũ dõ & quotidiae transeunt ad
requiem sempit̃nã: post quam
abhuius scłi erũnis liberantur
non ingemiis cunt: Non solum
autẽ illa. sub creatura. id .ẽ. non
solũ credentes & non credertes
in gemiscunt. & dolent in pre¬
primicias sp̃s habentes. dolemꝰ.
& ipsi intranos gemimꝰ. in corde
&mente. sustinentes carceres.
poenurias. egestates. multasq
angusticis & afflcciones:
Bene & conueni enter dixit.
Non solũ alii ingemiscunt. Sed
& nos apłi primicias sp̃s scĩ ha¬
bentes: qui a sic̃ illos primos
elegit ds̃. ita primi accipere
te spm̃ scm̃. Die quoq pente¬

Expanded text:
gitur, tristatur in dolore, in fagitur, tristatur in dolore, in fame et siti, in frigore et nuditate, in carceribus et parturit; sive quod melius habetur in Graeco dolet in multis angustiis usque adhuc, id est usque ad diem judicii; et quandiu dicitur adhuc, vel quandiu dicitur hodie, semper subjacebit creatura humana angustiis et doloribus; illi autem qui jam regnant cum Deo, et quotidie transeunt ad requiem sempiternam, postquam ab hujus saeculi aerumnis liberantur, non ingemiscunt. Non solum autem illa, subaudis creatura, id est, non solum credentes et non credentes ingemiscunt et dolent in praeprimitias spiritus habentes, dolemus, et ipsi intra nos gemimus in corde et mente, sustinentes carceres, penuriam, egestates, multasque angustias et afflictiones. Bene et convenienter dicit: Non solum alii ingemiscunt, sed et nos bentes, quia sicut illos primos elegit Deus, ita primi accipere te Spiritum sanctum . Die quoque Pente
Abbreviated transcription (Latin):
iudceis:: Siuosfilius libera¬
uerit. uere liberi eritis: Potest
& differentia. eẽ. in hoc loco:
inter cretiturã: & creaturam:
Nam paulo superius ubi dixit.
expecta cio creaturȩ filiorum
dei reuelationẽ expectat.
fideles tantum modo possunt
intelligi: quia iam credebant:
Hic uero ubi dicit ipsa creatura
liberabitur a seruitute corrup¬
tionis in fideles in telligi possunt.
qui nȩc dũ tẽporibus a postoloꝵ
crediderant. predestinati tam
erant aduitã unde & postea
crediderunt: Scimus enim
qđ om̃is creatura id ẽ. om̃s homo
in gemiscit: & parturit usque
adhuc: In hoc loco ut beatus
augũ stinus dic̃ non .ẽ. origenes
sequenđ neq sequaces eius.
qui om̃em creaturã racionabi¬
lem & inrationabilem. corpo¬
ralẽ. & incorporalẽ cõp̃hen¬
dunt : Non enĩ om̃is crecitura
ingemi scit ut illi uolunt: sed
homo quicũ omi crecitura
quandam cõmunionẽ habet.
eo modo ut paulo superius
diximꝰ: Om̃is inquid creatura.
idẽomĩs homo in gemiscit. affli¬

Expanded text:
udaeis. Si vos Filius liberaverit, vere liberi estis . Potest etiam differentia esse in hoc loco inter Creatorem et creaturam; nam paulo superius ubi dixit: Exspectatio creaturae filiorum Dei revelationem exspectat, fideles tantummodo possunt intelligi, qui jam credebant, hic vero ubi dicit: Ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, infideles intelligi possunt, qui necdum temporibus apostolorum crediderant, praedestinati tamen erant ad vitam, unde et postea crediderunt. Scimus enim quod omnis creatura, id est omnis homo, ingemiscit et parturit usque adhuc, In hoc loco, ut dicit beatus Augustinus, non est Origenes sequendus, neque sequaces ejus qui omnem creaturam rationabilem et irrationabilem, corporalem et incorporalem comprehendunt. Non enim omnis creatura ingemiscit, ut illi volunt; sed homo, qui cum omni creatura quamdam communionem habet, eo modo quo paulo superius dixit: Omnis, inquit, creatura, id est omnis homo ingemiscit, affli
Abbreviated transcription (Latin):
otestatibus sublimi oribus dicit
regibus principibus tribunis. cen¬
turi cribus dominis om̃ibusq p̃latis:
oc &parus ꝓrecipit. Sub diti in¬
quiens estote omnihumanȩ cre¬
aturȩ ide conmnibus hominibus
uobis prepositis. Et hoc propter
đm̃ siue propteramorem dei
i quantum quippe homo nonof¬
fendit dm̃ obsequi er oboedire
debet celsioribus Nam homo
conctie inima et corpore & ina¬
nima quidem debet seruare
in corpore uero debec sertuire
trasidei prepositum uideriti
imperari a principibus huius scłi
siue potestatibus uel dõminis
tunc proside usque ad mor tem
sita gad ciborare ne quod maius:
animamui delicet perdat: Quod
licet illa potesttis interficiat gla

Expanded text:
otestatibus sublimioribus dicit, regibus et principibus, tribunis, centurionibus, dominis, omnibusque praelatis. Hoc et Petrus praecipit : Subditi, inquiens, estote omni humanae creaturae, id est omnibus hominibus, vobis praepositis, et hoc propter Deum, sive propter amorem Domini. Inquantum quippe homo non offendit Deum, obsequi et obedire debet celsioribus. Nam homo constat ex anima et corpore: et in anima quidem debet servare in corpore vero debet servire stra fidei propositum viderit sibi imperari a principibus hujus saeculi, sive potestatibus, vel dominis, tunc pro fide usque ad mortem satagat laborare, ne, quod majus est, animam videlicet perdat: quoniam licet illa potestas interficiat
Abbreviated transcription (Latin):
expectebam ab horrere cȩpi:
In hac ergo uita paruuli sumus ad
cõparationem futurȩ uitȩ: quia sic̃
uita haec inꝑfecta. ẽ. ita et scien¬
tia: Uidemꝰ nunc ꝑspeculum
inenigmate : tunc autẽ facię ad
faciem: Adhoctendit p̃missa cõ¬
paratio: Sicuti quis uid et ꝑspe¬
culum uultum suum: & inde disce¬
dens obliuiscitur qualis fuerit :
sic & nos dedeo & uita futura parũ

Expanded text:
expetebam, abhorrere coepi. In hac ergo vita parvuli sumus ad comparationem futurae vitae: quia sicut vita haec imperfecta est, ita et scientia. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Ad hoc tendit praemissa comparatio, sicuti quis videt per speculum vultum suum, et inde discedens obliviscitur qualis fuerit, sic et nos de Deo et vita futura paru
Abbreviated transcription (Latin):
melecti ingła :
abentes igitur talẽ spẽ
uidendi & percipiendi
głam: nontalem qualis
fuit inuultu moysi.
sedeam quã uider̃ tres apłi mmonte
reuelantes e dño multi fiducia utim̃
inpredicatione securi dep̃mio:

Expanded text:
electi in gloria. Habentes igitur talem spem, videndi et percipiendi gloriam, non talem qualis fuit in vultu Moysi, sed eam quam viderunt tres apostoli in monte revelante se Domino, multa fiducia utimur in praedicatione, securi de
Abbreviated transcription (Latin):
at dantis: Morsiem̃ gła &
claritas nectanta fuit quan
qđ remanet & ꝓmisso: ita fide
unt securisunt de pro missio¬
nibus patriae celestis quia
abillo transformantur in spe
cia a spũ scõ nobis ministra¬
tur: iuxta qđ miscđiam
consecuti sumiimus. non scđm
meritũ nr̃m.. Nonde ficimus
inter aduersa huius scłi sed

Expanded text:
at dantis. Moysi enim gloria et at dantis. Moysi enim gloria et claritas, nec tanta fuit quantquod remanet ex promisso, ita fidelunt, securi sunt de promissionibus patriae coelestis, quia ab illo transformantur in spe cia a Spiritu sancto nobis ministratur juxta quod misericordiam consecuti sumus, non secundum meritum nostrum non deficimus, inter adver
Abbreviated transcription (Latin):
nis & in iusticiae:: Ab ista ergo
imagine & forma trans formam᷑
& trans ducim᷑ iã inspe & fide. inan¬
dẽ ipsã imaginẽ & formã quãꝑ
didim a forma uidelic& creationis.
ad formã iusti ficationis: a for¬
ma morta litatis et corruptio¬
nis ad formã in mortalitatis:
A forma si liacionis quia filii dĩ
modosumꝰ inspe. ad formam
contemplationis & uisionis :
A formã obscura: ad formã lucidã
dequa ioħs ait: filii dĩ sumꝰ
in spe. & non dũ apparuit
quid erimꝰ: Ab ista obscura forma
trans ducem᷑ ad forma lucidã
quando similes deo erimus.
qm̃ uidebimꝰ eum sicuti est:
Adaritate quoq spei transfor¬
mam̃ ad claritatẽ speci ei.
& adaritate fidaei adclari¬
tatẽ rei: ut qđ modo tenemꝰ
in spe & credimꝰ nos ad epeu¬
ros quandoq: pos sid eamus
in re.: Etbene cũ dixiss&
trans formamur aclaritate
spei inclaritatẽ speciei etrei¬
ut ostender& talem głam
dariquȩ sublimitati congru¬

Expanded text:
nis, et injustitiae. Ab ista ergo nis, et injustitiae. Ab ista ergo imagine justitiae et forma transformamur et transducimur jam in spe et fide in eamdem ipsam imaginem et formam quam perdidimus, a forma videlicet creationis ad formam justificationis: a forma mortalitatis et corruptionis, ad formam immortalitatis: a forma filiationis, qua filii Dei modo sumus in spe, ad formam contemplationis et visionis: a forma obscura ad forman lucidam, de qua Joannes ait : Filii Dei sumus in spe, et nondum apparuit quid erimus in re. Ab ista obscura forma transducemur ad lucidam, quando similes Deo erimus: quoniam videbimus eum sicuti est. A claritate quoque spei transformamur ad claritatem speciei, et a claritate fidei ad claritatem rei, ut quod modo tenemus in spe, et credimus nos adepturos, quandoque possideamus in re. Et bene cum dixisset, transformamur a claritate spei in claritatem speciei etut ostenderet talem gloriam dari, quae sublimitati congru
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s apłi & iudaei credentes.
om̃sq qui litatẽ anime & fa¬
cultatẽ diuinȩ legis consecu
quam hostendit tribus discpłis
E quã ꝑcepturi sunt om̃s electi
& spẽ cernentes: Interspe¬
culam & speculum hoc inter¬
est: quia specul&. ẽ t̾ris inciui¬
tatibus & locus unde speculat᷑
alonge: ex qua parte suꝑueni¬
ant hostes Speculum uero ẽ
ubi contẽplari solent homines
imagines uultusq suos & alioꝵ
dequo aeuo hic dicitur: Spe¬
culum ergonostrũi: mensnr̃a ẽ:
Quia sicut inspeculo contẽplat̾
imago & umbra . itanos in p̃senti
men te uidemus & contẽplamur
illam głam quã ꝑcepturi sumus¬
non in re: In eandem imagine
trans formamur: aclarita te
indaritatẽ: Ingreco hab& ur
ut beatus augustinus dicit: a for¬
ma informã trans ducimur.
Homosic̃ in geness hab& uradi¬
maginem dĩ factus est. sc̃s iustus.
inmortalis & incorruptibilis.
quam ima ginem & formã pec¬
cando amisit. & cecidit infor¬
mam mortalitatis. corruptio¬

Expanded text:
ostoli et Judaei credentes, omnesque qui libertatem animae et facultatem divinae legis consecutquam ostendit tribus discipulis, et quam percepturi sunt omnes electi et spem cernentes. Inter speculam et speculum hoc interest, quia specula est turris in civitatibus, et locus unde speculatur a longe ex qua parte superveniant hostes: speculum vero est, ubi contemplari solent homines imagines vultusque suos et aliorum, de quo hic dicitur: Speculum ergo nostrum, mens nostra est: quia sicut in speculo contemplatur imago et umbra, ita nos in praesenti mente videmus et contemplamur illam gloriam, quam percepturi sumus in re. In eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem. In Graeco habetur, ut beatus Augustinus dicit, a forma in formam transducimur: Homo, sicut in Genesi habetur , ad imaginem Dei factus est, sanctus, justus, immortalis, et incorruptibilis: quam imaginem et formam peccando amisit, et cecidit in formam mortalitatis, corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
non sit uel amen: tamen
non ideo poenetrant iudȩi
głam sp̃alis intelligenti ae
quȩ in legelat&e: quia obtusi
& reuerberati sunt sensus eorũ
insi delitatis ꝑfidia & ignoran¬
eni diem id ipsũ uelam̃ id ẽ
ipsa obscuritas & ignorantia
in lectione u&eris testamen¬
ti man& sub apud rudaeos
in credulos. ñ reuelatũ. sub¬
abillis quia in fideli¬
tas & peccata reuerberant
sensum corum. nec ualent
ꝑse poenetrare illam: Qm̃
xp̃i aufer& ur uelamen
ignorantiae. non ꝑ eorum
scientiam non reuelabitur¬
in illis nisi credant: Sedusq
in hodiernũ diem cũ legitur
auidaeis incredulis moyses.
id .ẽ. lex quȩ ꝑ morsen data . ẽ.
uelam̃ ẽ positũ suꝑcor eoꝵ
id ẽ ignorantia & cecitts
intelli gentiae . ẽ in cordib
iudcteorũ. neualeant poenetrare
spalem intelligentiã legis.
quȩ obscura illis & oci¬
culta erit quo usq
inxp̃m credendo.
conũ sus fu erit addm̃. sub̃
ille ppłs ut credant in xp̃m.
aufer& ur uelamen id ẽ obcu

Expanded text:
non sit velamen, tamen non ideo penetrant Judaei gloriam spiritalis intelligentiae quae in lege latet, qua obtusi et reverberati sunt sensus illorum infidelitatis perfidia et ignoranenim diem idipsum velamen, id est ipsa obscuritas et ignorantia, in lectione Veteris Testamenti manet, subaudis apud Judaeos incredulos, non revelatum, subillis, quia infidelitas et peccata reverberant sensum eorum, nec valent per se penetrare illam: quoniam Christi auferetur velamen ignorantiae, non per eorum scientiam, nec revelabitur illis nisi credant. Sed usque in hodiernum diem cum legitur a Judaeis incredulis Moyses, id est, lex quae per Moysen data est, velamen est positum super cor eorum, id est, ignorantia et caecitas intelligentiae est in cordibus Judaeorum, ne valeant penetrare spiritalem intelligentiam legis, quae obscura illis et occulta erat, quousque in Christum credendo conversus fuerit ad Deum, subaudis ille populus ut credat in Christum, auferetur ve
Abbreviated transcription (Latin):
litteralis in eugłio. & obscuri¬
tatẽ. ut non posstt fi deles
glam spãlis intellegentiae
poenetrare. sic ut mor ses pe¬
ponebat ne ingłam uultus
Quod uelamen significat obs¬
curitatẽ & obũ brationem
legis qđ euacuatur quando
eadem lex intelligitur:
Uel non ita occultabit xp̃s
głam su am electis sicut
moy sesoccultabat. ponendo¬

Expanded text:
litteralis in Evangelio et obscuritatem, ut non possint fideles gloriam spiritalis intelligentiae penetrare sicut Moyses ponebat, ne in gloriam vultus quod velamen significat obscuritatem et obumbrationem legis, quod evacuatur quando eadem lex intelligitur: vel non ita occultabit Christus gloriam suam electis, sicut Moyses occultabat fac
Abbreviated transcription (Latin):
spũ scõ oꝑante ꝑfidem domi¬
nice passionis: liberamur
inanima ab omnib peccatis
datur fidelibus facultas
in tel legendi diuinas scrip¬
turas: Sp̃s ergo sc̃s dñs. est
scripture legis & eugłii
ideoq nihil lat& cũ exhis
quȩ ibi continentur: neq uela¬
men alicui obscuritatis & du¬
bi&atis obponitur ei. sed magis
ipse reuelat quȩ ibi latent.
sicut sequentia mani festant:
Ubi autẽ sp̃s dnĩ .ẽ. ibi. ẽ libtas

Expanded text:
 cooperante, per fidem Dominicae passionis liberamur in anima ab omnibus peccatis,datur fidelibus facultas intelligendi divinas Scripturas. Spiritus ergo sanctus Dominus est Scripturae legis et Evangelii: ideoque nihil latet eum ex his quae ibi continentur, neque velamen alicujus obscuritatis et dubietatis opponitur ei, sed magis ipse revelat quae ibi latent, sicut sequentia manifestant. Ubi autem spiritus Domini est, ibi libertas
Abbreviated transcription (Latin):
Quođd uero dicit głam mor
si euacuatã: ideo dicit
quantũ ad litterã ꝑtin& quia
morse mortuo facies eius
que ante splendoris radios
emit tebat: in pallorẽ uersa ẽ
Alcioriautẽ sensu & sublimi¬
ori scđm augustinũ gła
legis quȩ uidebatur eẽ in
festiuitatibus & operibus.

Expanded text:
Quod vero dicit glorQuod vero dicit glorsi evacuatam, dicit, quantum ad litteram pertinet: quia Moyse mortuo, facies ejus quae ante splendoris radios emittebat, in pallorem versa est. Altiori autem sensu et sublimiori secundum Augustinum: Gloria legis quae videbatur esse in fest
Abbreviated transcription (Latin):
leo in expositione illius eugłui
illam claritatẽ & głam non
fuisse diuinitatis filii dĩ głam.
sed humanitatis: Alio quin
quo modo e& uerũ qđ dixit
admorsen. non uidebit homo
& uiu& quando ille dixit
ostende mihi teipsum. id .ẽ
inuisi belitatẽ diã. Alciori
igitur intellectu morses
qui ponehat uelam̃ super
faciem fuam ne inten derent
in eũ filii isrł: si gni ficat
ipsã. legẽ. sicut in eugło dñs
testatur dicfisse abra hã ad¬
diuitẽ. habent moysen. id
ẽ legẽ: Uelam̃ illud sigi¬
ficat intellegentiam litte¬
ralem : & istoricũ sensũ quo ũ¬
bratur ipsalex: infidelitatis
quoqe & ignorantia cordis
iudaeorũ: Uelam̃ ergo
qđ ponebat suꝑ faciem suam
morses ñ sinebat illos cernere
głam uul tus eiꝰ quia in fide¬
litas. ignorantia & peccatũ
eorũ: litteralis quoq intelle¬
gentia & historicus sensus. non
ꝑ mittebat illos poenetrare
& intellegere głam spãlis intel¬
legentiae quȩ latebat in lege:

Expanded text:
Leo in expositione illius Evangelii, Leo in expositione illius Evangelii, illam claritatem et gloriam non fuisse divinitatis Filii Dei gloriam, sed humanitatis. Alioquin quomodo esset verum quod dixit ad Moysen : Non videbit me homo et vivet: quando ille dixit: Ostende mihi teipsum, id est, invisibilitatem tuam? Altiori igitur intellectu Moyses, qui ponebat velamen super faciem suam, ne intenderent in eum filii Israel, significat ipsam legem, sicut in Evangelio Dominus testatur dixisse AbrahaMoysen , id est legem. Velamen illud significat intelligentiam litteralem et historicum sensum, quo obumbratur ipsa lex, infidelitas quoque et ignorantia cordis Judaeorum. Velamen ergo quod ponebat super faciem suam Moyses, non sinebat illos cernere gloriam vultus ejus, quia infidelitas, ignorantia, et peccatum eorum, litteralis quoque intelligentia, et historicus sensus non permittebat illos penetrare et intelligere gloriam spiritalis intelligentiae, quae latebat in lege.
Abbreviated transcription (Latin):
possent intendere filii isrł
in faciem eius. sed quando egredi¬
ebatur adpłm. ponebat uelam̃
suꝑ faciem suam: Sed fortas se
quęrit aliquis. quare illi
głam & claritatẽ hominis
mortalis. non poterant inten¬
dere : Cui responden dũ est.
quia moyses sc̃s & iustus erat:
id eoq coruscabat. suũque
splendorẽ ipse poterat ferre:
illia utẽ quia peccatores & in
creduli erant: non fuerunt
digni contẽplari splendorẽ
illilis Sensus igitur iste. est
Simoy sestaontã claritatem
abuit in uultu. quando legem
dedppło quȩ ministra erat
mortis quia mortẽ minabat᷑.
quanto maiorem głam habe¬
bunt ministri eugłii: quiui
tomaiorem głam & clarita¬
tẽ habebunt: quia eandem
claritatẽ habebunt quam
ostendit dñs in monte trib
discpłis: quando uisis cũ eo
mor ses & helias inma iestate
& claritate:: Uidebunt enĩ
oculis corporeis głam. clarita¬
te q ie clarificatȩ humanitatis
filii dĩ ut beatus leo dic̃: ipsi

Expanded text:
possent intendere filii Israel possent intendere filii Israel in faciem ejus, sed quando egrediebatur ad populum, ponebat velamen super faciem suam. Sed quaerit forte aliquis: Quare illi gloriam et claritatem mortalis hominis non poterant intendere? Cui respondendum est, quia Moyses sanctus et justus erat, ideo coruscabat, suumque splendorem ipse poterat ferre: illi autem qui peccatores erant et increduli, non fuerunt digni contemplari splendorem ejus. Sensus igitur iste est: Si Moyses tantam claritatem habuit in vultu, quando legem dedit populo, quae ministra erat mortis, quia mortem minabatur, quanto majorem gloriam habebunt ministri Evangelii, qui to majorem gloriam et claritatem habebunt: quia eamdem claritatem habebunt, quam ostendit Dominus in monte tribus discipulis, quando visi sunt cum eo Moyses et Elias in majestate et claritate. Videbunt enim oculis corporeis gloriam claritatemque clarificatae humanitatis Filii Dei, ut beatus Leo dicit, ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
dõ spã les ostiasofferendõ se¬
ipsum quoq:e mortficando
cum uiciis& concupiscenctis.
Inde dicit apłs. lit tera occidit
in anima modo id ẽ literalis
intellegentia legis: sp̃s autẽ
uiui ficat. idẽ spalis intelle¬
gentia uitã & nã prestat:
Quodsiministra cio mostis. id ẽ
silex quȩ ministrauerat mor¬
tis sic̃ modo diximꝰ deformata
uel de scripta litteris in lapi
posent intendere filii isrł
in faciẽ eius ꝓpt̃ głam uultus
ci quȩ gła uel claritas euacua¬
tur: quo modo non magis minis¬
tracio sp̃sidẽ doctrina & p̃di¬
catio sp̃alis euangłi erat
ingla suis ministratoribus
& obseruatoribus Isto in lo¬
co uul ostendere. quȩ distan¬
ciasit inter legẽ & eugłm. &¬
moysen & doctores eugłii: sicut
iã supra diximꝰ: Legimus in exo¬
do qđ mor se descendente de
mon te. facies eius erat cornuta
ex consorcio sermonis dñi. id ÷
radios quosdã emittebat splen¬
doris sic̃ sol: intantũ ut non

Expanded text:
Deo spiritales hostias offerendo, seDeo spiritales hostias offerendo, seipsum quoque mortificando cum vitiis et concupiscentiis, Inde dicit Apostolus: Littera occidit in anima modo, id est litteralis intelligentia legis: spiritus autem vivificat, id est spiritalis intelligentia vitam aeternam praestat. Quod si ministratio mortis, id est, si lex quae ministra erat mortis, sicut modo diximus, deformata vel scripta litteris in lapidpossent intendere filii Israel in faciem ejus propter gloriam vultus ejus, quae gloria vel claritas evacuatur, quomodo non magis ministratio spiritus, id est doctrina et praedicatio spiritalis Evangelii erit in gloria? suis ministratoribus et observatoribus. Isto in loco vult ostendere, quae distantia sit inter legem et Moysen et doctores Evangelii, sicut jam supra diximus. Legimus in Exodo , quod Moyse descendente de monte, facies ejus erat cornuta ex consortio sermonis Dei, id est radios quosdam emittebat splendoris sicut sol, intantum ut non
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stat̃. Nus quã enĩ eugłm¬
puocat pofcul pã ad poe¬
nitentiam : ꝓmittens uitã. &̃ nã:
poenitentiam inquid agite ãd¬
ꝓpinquabit regnũ caelorũ
ALITER: Ante drũ aduentum
erant quȩdã opera legis que
aleuioribus peccatis munda¬
bant suos obseruatores: uer¬
bi gra:. sicut circũcisio quȩ
originale peccatũ tollebat.
quã uis aditũ patriae cę̧lestis
non reserar& : Et sicut erant
multa alia ꝓquibus offereban¬
tur olocausta & dequibus di¬
cebatur: Siquis hoc uelil¬
lud fecerit: offerat ari&em.
aut aliquit tale: & mundabit᷑:
Post dñi aut̃ẽ ad uentũ in quo
conplcea sunt inueritate
omnia illa figurati ua & ũbra
mori&ur inanima. quia ani¬
ma quȩ pecca uerit mori&:
inanima: Qui uero spãlites
uolucrit eandẽ legẽ implere.
circũ cidendo sesp̃ã liter in
baptis mate ubi est uera expo¬
liacio uiciorum. obseruando
sabbatum qui escendo a pra¬
uo opere: & omni potenti

Expanded text:
praestat. Nusquam enim Evangelpraestat. Nusquam enim Evangelpoenitentiam, promittens vitam aeternam: Poenitentiam inquit agite, appropinquabit regnum coelorum . Aliter. Ante Domini adventum erant quaedam opera legis, quae a levioribus peccatis mundabant suos observatores, verbi gratia: sicut circumcisio, quae originale peccatum tollebat, quamvis aditum patriae coelestis non reseraret, et sicut erant multa alia, pro quibus offerebantur holocausta , et de quibus dicebatur: Si quis hoc vel illud fecerit, offeret arietem aut aliquid tale, et mundabitur. Post Domini autem adventum, in quo completa sunt in veritate omnia illa figurativa et umbrat morietur in anima quia anima quae peccaverit morietur. in anima. Qui vero spiritaliter voluerit eamdem legem servare, circumcidendo se spiritaliter in baptismate, ubi est vera exspoliatio vitiorum, observando sabbatum, id est quiescendo a pravo opere, et omnipotenti
Abbreviated transcription (Latin):
miniftros in lit tera legis ut pre¬
dicarem circũ cisionẽ carnalit̃
obseruandam: aut sabbatiotiũ.
aut neo meniarum uel sacrifi¬
ciorum ritũ cȩlebrandũ: sed
insp̃ali intellegentia eugłu.¬
qđ spã liter ẽ intelli gendum:
Et cuius obseruatio. spm̃ scm̃
tribuit tẽporȩ babtis matis:
Quod autẽ dicit idoneos minis¬
idoneus minister . ẽ ꝓpriae con¬
gruus & utilis. atq illi rei aptꝰ
dequa sermo agitur: Lit tera
Duobus modis intelligendum¬
est: litera legis mosarce: occi¬
dit hominẽ corporaliter:
iubendo & non uuando:
Dum eñĩ dicit lex non hoccides.
ñad ulteriũ facies : qui occi¬
derit. uel qui ad u terium
aut tale aliquid ꝑ p&rauerit
reus erit iudicio: Id ẽocci¬
detur. igni craemabitur. Lapi¬
dibus obru&ur: inpatibulo
suspend&ur. & non iuuat.
quomodo impleatur: ꝓcul
dubio ipsa occidit hominẽ
que iudiciũdat ut occidatur.
lic& ipsa non sit causa mor
hominem inp̃senti: sed insu¬

Expanded text:
ministros in littera legis, ut praeministros in littera legis, ut praedicaremus circumcisionem carnaliter observandam, aut sabbati otium, aut neomeniarum vel sacrificiorum ritum celebrandum, sed in spiritali intelligentia Ealiter intelligendum est: et cujus observatio Spiritum sanctum tribuit tempore baptismatis. Quod autem dicit idoneos minisidoneus minister est proprie congruus et utilis, atque illi rei aptus de qua sermo agitur. Littera eDuobus modis est intelligendum. Littera legis Mosaicae occidit hominem corporaliter, jubendo, et non juvando. Dum enim dicit lex: Non occides, non adulterium facies; qui occiderit, vel qui adulterium aut tale aliquid perpetrarit, reus erit judicio, id est occidetur, igni cremabitur, lapidibus obruetur, in patibulo suspendetur, et non juvat quo impleatur procul dubio ipsa occidit homine, quae judicium dat ut occidatur, licet ipsa non sit causa morthominem in praesenti, sed insu
Abbreviated transcription (Latin):
quia nihil sumꝰ.
F iduciam inquit id ẽ audaciam
& fidemtalem habemus ꝑ xp̃m¬
dñm nr̃m: cuius passione redẽp
tibus: Non quod sufficientes
simus cogitare aliquid a nobis
qua si ex nobis: sed sufficientia
nr̃a exdeo ẽ: hic destruit om¬
nem confidentiã liberi arbitrii.
ꝑ qđ multi putant sẽposse bonũ
aliquod agere sine grã dĩ : & id¬
circo ista omnia ait ut ostendat
nihil bonisua uirtute & pru¬
dentia cogitare aut facere.
Dic̃ ergo ñhabemꝰ talẽ fiduciam
uel audatiam qđ simꝰ sufficientes
id ẽ qđ possimꝰ cogittre a nobis
aliquitboni deur̃a salute ł nra
quasi exnobis aliquid boni uob
futurũ sitsine gr̃a dĩ. Sed suf¬
ficientia nr̃a & abundantia ex
Id ẽ non solum non ualemꝰbo
Dei enim gr̃a nos p̃uenit ut ue¬
limꝰ & ipsa nos sub sequitur
ut possimꝰ: Unde ex orabat
psalmista dicens: micđia eius
neos id ẽ aꝑtos & congruos mi¬
nistros noui testam̃ti non litte¬
ra sed sp̃ũ Id ẽ non fecit nos

Expanded text:
quia nihil sumus,Fiduciam, inquit, id est audaciam et fidem talem habemus pcujus passione redempttibus. Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Hic destruit omnem confidentiam liberi arbitrii, per quod multi putant se posse bonum aliquod agere sine gratia Dei; et idcirco ista omnia ait, ut ostendat nihil boni sua virtute et prudentia cogitare aut facere. Dicit ergo: Non habemus talem fiduciam vel audaciam, quod simus sufficientes, id est, quod possimus cogitare a nobis aliquid boni de vestra salute vel nostra, quasi ex nobis aliquid boni vobis futurum sit sine gratia Dei, sed sufficientia ex abundantia nostra ex  est, non solum non valemus bDei enim gratia nos praevenit, ut velimus, et ipsa nos subsequitur, ut possimus. Unde exorabat Psalmista dicens: Misericordianeos, id est aptos et congruos, ministros Novi Testamenti, non littera, sed spiritu, id est, non fecit nos
Abbreviated transcription (Latin):
piunt ascribis & pharis eis pon¬
tificibusq iudeorũ epłas liu¬
daticias: lit proscis & religiosis
p̃dicatoribus habeantur.
N indigemꝰ ur̃a laude neq epłis
laudatiuis. que nobis testimo¬
nium laudis ꝑhibeant: Expo¬
nit ergo causa quare ñ indi ge¬
bat in qui ens E pła nr̃a uos
estis scripta in cordib nr̃is:
Epła signũ ẽ salutis: quia salu¬
tẽ mittentis contin&. & de illius
salute loquitur cui mittitur.
thiiscrpta in cordibus nr̃is:
qr de ur̃a salute hie noctuq me¬
ditam᷑ & cogitamꝰ: Et ipsa bona¬
intentio nr̃i cordis. ꝑhibet nob¬

Expanded text:
piunt a scribis et Pharisaeis ponpiunt a scribis et Pharisaeis pontificibusque Judaeorum epistolas laudatitias, ut pro sanctis et religiosis a Praedicatoribus habeantur? Non indigemus vestra laude, neque epistolis laudatitiis quae nobis testimonium laudis perhibeant. Exponit ergo causam quare non indigeat, inquiens: Epistola nostra vos estis, scripta in cordibus nostris. Epistola signum est salutis, quia salutem mittentis continet, et de illius salute loquitur, cui mittitur. thii, scripta in cordibus nostris, quia de vestra salute die noctuque meditamur et cogitamus, et ipsa intentio n
Abbreviated transcription (Latin):
re & laude humana recassime
predicantes: sicut id ẽ apłs sub¬
dit Sed ex sinceritate in qͥd
p̃dicamus: id ẽ expuritate
& ueritate: Et sicut exdeo
p̃dicamus qͣunius substan¬
tiae existens cum patre & fili¬
o. unus ẽ ds̃: Coram dõ. sub
loquimur: id ẽ sicp̃dicamus
quasi in p̃sencia dĩ semꝑ simus
positi: & ipse sit nr̃ auditor:
Reuenera enĩ: ipse ubiq ie pre¬
cõmendare. id ẽ laudare: Nũ¬
quid non se & alios ñ laudauit
paulo superius: fecit utiq & su¬
perius. & iterũ isto in loco. atq
in sequentibus Secum sapi¬
entiadicat ꝑsalo monem.
laud&te alienus & ñ ostuum.
quare selaudabat apłs
Nimirum id circo ut corinthios
abamore pseudos apłorũ. reda¬
her& ad suũ amorẽ aliorũq
egem com̃daticiis epłis id est
que ab aliis gentibus & ecclesiis
ad uos mittantur: aut ex uobis
ad alias. quȩ nobis testimoniũ
laudis & scĩtatis ꝑ hibeant:
Sicut quidã. sub faciunt. pseudo
uidelic& apłi & iudei qui acci¬

Expanded text:
re et laude humana rectissime praedicantes, sicut idem Apostolus subdit, sed ex sinceritate, inquit, praedicamus, id est ex puritate et veritate; sed sicut ex Deo, praedicamus quia unius substantiae existens cum Patre et Filio unus est Deus, coram Deo subaudis loquimur, id est, sic praedicamus quasi in praesentia Dei semper simus positi, et ipse sit noster adjutor. Revera enim ipse ubique praecommendare? Id est laudare. Nunquid non se et alios jam laudavit paulo superius? Fecit utique et superius, et iterum isto in loco atque in sequentibus. Sed cum sapientia dicat per Salomonem: Laudet te alienus, et non os tuum , quare se laudabit Apostolus? Nimirum idcirco ut Corinthios ab amore pseudoapostolorum retraheret ad suum amorem, alioam commendatitiis epistolis? Id est quae ab aliis gentibus et Ecclesiis, ad vos mittantur, aut a vobis ad alias, quae vobis testimonium laudis et sanctitatis perhibeant, sicut quidam, subaudis faciunt, pseudo videlicet apostoli et Judaei, qui acci
Abbreviated transcription (Latin):
scit᷑ & legit᷑ ab omnib hominib¬
non oculis corporeis sedm̃te in¬
telligitur illa epła: id ẽ hoc
qui estis epła nr̃a scripta incor¬
dibus nr̃is: uos estis manifesta¬
ti aliis qđ nr̃a p̃dicatione ađd
quod atramento scribitur: ob¬
litterari siue deleri potest
fides & na. ẽ Manifestati in quit
fidem illi us ab etis aquo dicimi
nixp̃iani.: Quefides anobis. ẽ
ministrata: quia fides exaudĩ¬

Expanded text:
id est ab omnibus hominibnon oculis corporeis, sed mente intelligitur illa epistola, id est, hoc qui estis Epistola nostra scripta in cordibus, vos estis manifestati aliis quod nostra praedicatione ad quod atramento scribitur oblitterari sive deleri potest,fides aeterna est. Manifestati estfidem illius habetis, a quo dicimini Christiani: quae fides a nobis est ministrata, quia fides ex audi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere dura corda hominũ
& insen sibilia. in quibus non
scribitur fides xp̃i: qui anulla
p̃dicatione nullis terroribus
emoliri possunt: Phoc uero
qđ dicit sed intabulis cordis
carnalibus: debemiis intellige¬
re cormolle & sensi bile quod
sentit. flectitur ad molliciẽ
intelligi quod dicitur: Recipit
& continet inquib scribitur

Expanded text:
intelligere dura corda hominum et insensibilia, in quibus non scribitur fides Christi, quia nulla praedicatione, nullis terroribus emolliri possunt. Per hoc vero quod dicit: Sed in tabulis cordis carnalibus, debemus intelligere cor molle et sensibile, quod sentit et flectitur ad mollitiem, et intelligit quod dicitur, recipit et continet, in quibus scribitur