comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cellerent. Id autẽ ñ inueniebamꝰ in corpore. Ita cũ in a-¬
nimo eẽ apparer&: quid aliud appellandũ ess& quã racio.
ñ cõperimꝰ. Quã postea & mente̾ & sp̃m uocari rerordati
sumꝰ Sed si alius mens aliud racio constat certe ñ uisi
mentẽ uti posse racione. Ex qͦ illud conficit᷑. eũ qui ra¬
mone hab& mñte carere ñ posse . D Probe ista reminis¬
copac teneo. N Quid illud Credis ne domitores beluaꝵ
nisi sapientes eẽ ñ posse: Eos enĩ sapientes uoco. quos ue¬
ritas uocari iub&. idest qui regno m̃tis om̃i libidinis
subiugatione pacati sunt . O. Ridiculũ ẽ tales putate
istos quos uulgo mansuetarios nuncupant. ł & iã pasto¬
res. aut bubu̾lcos. aut aurigas. quib om̃ib domitum
pecus subieetũ uidemꝰ. & quoꝵ industria indomitũ
subici. A En igit᷑ habes docum̃tũ certissimũ. quo mani¬
festũ fiat. inesse mentẽ homini. sine dominatu. his

Expanded text:
cellerent. Id autem non inveniebamus in corpore: ita cum in acellerent. Id autem non inveniebamus in corpore: ita cum in animo esse appareret, quid aliud appellandum esset quam ratio, non comperimus; quam postea et mentem et spiritum vocari recordati sumus. Sed si aliud ratio, aliud mens, constat certe nonnisi mentem uti posse ratione. Ex quo illud conficitur, eum qui rationem habet, mente carere non posse. E. Probe ista reminiscor ac teneo. A. Quid? illud credisne, domitores belluarum nisi sapientes esse non posse? Eos enim sapientes voco, quos veritas vocari jubet, id est, qui regno mentis omni libidinis subjugatione pacati sunt. E. Ridiculum est tales putare istos, quos vulgo mansuetarios nuncupant, vel etiam pastores aut bubulcos, aut aurigas, quibus omnibus domitum pecus subjectum videmus, et quorum industria indomitum subjici. A. En igitur habes documentum certissimum, quo manifestum fiat inesse mentem homini sine dominatu. His
Abbreviated transcription (Latin):
uideri possit. si hic nͣ uid&̾. A Credo etiã te illud scire
plerosq homines stultos eẽ. D hoc quoq satis constat. A
At si stultus sapienti ẽ contrarius: qm̃ sapientẽ cõperimus.
quis etiã stultus sit. ꝓfecto iã intelligis. D. Cui ñ appareat
hunc eẽ in quo mens sũmã potestatẽ ñ hab&: IA Quid igit᷑
dicendũ. cũ homo ita ẽ affectus. deesse illi mentẽ: an quam¬
uis in sit eã carere dominatu: D Hoc pocius qđ ultimum
subiecisti ꝑuellẽ abs te audire. quib docum̃tis ꝑceptũ ha¬
beas mentẽ in eẽ homini: quae suũ ñ exerat principatũ.
AUtinã tuas istas partes facere uelles. Na̾ ñ michi faci¬
le ẽ sustinere. qđ ingeris. Illud salte̾ facile ẽ tibi recor¬
dari qđ paulo ante diximꝰ. quẽ ad modũ bestiae mansu¬
efactae ab hominib ac domitȩ seruiant: qđ ab eis uicissĩ
homines ut demonstrauit racio paterent᷑. nisi aliquo ex¬

Expanded text:
videri possit, si hic non videtur. A. Credo etiam te illud scire, videri possit, si hic non videtur. A. Credo etiam te illud scire, plerosque homines stultos esse. E. Hoc quoque satis constat. A. At si stultus sapienti est contrarius, quoniam sapientem comperimus, quis etiam stultus sit, profecto jam intelligis. E. Cui non appareat hunc esse, in quo mens summam potestatem non habet? A. Quid igitur dicendum, cum homo ita est affectus? deesse illi mentem; an, quamvis insit, eam carere dominatu? E. Hoc potius quod ultimum subjecisti. A. Pervellem abs te audire, quibus documentis perceptum habeas, mentem inesse homini, quae suum non exserat principatum. E. Utinam tuas istas partes facere velles: nam non mihi facile est sustinere quod ingeris. A. Illud saltem facile est tibi recordari, quod paulo ante diximus, quemadmodum bestiae mansuefactae ab hominibus ac domitae serviant: quod ab eis vicissim homines, ut demonstravit ratio, paterentur nisi aliquo ex
Abbreviated transcription (Latin):
ferinȩ uitȩ om̃is actio ẽ. Suntͣ alia quę̧dã. quȩ iã cadere
in feras ñ uident᷑. nec tam̃ in homine ipso sũma sunt.
ut iocari &. ridere. qđ humanũ quidẽ. sed infimũ ho¬
minis iudicat: quisquis de natura humana rectissime
iudicat. Deinde amor laudis &. głȩ &. affectio dñandi.
uae tam̃ si bestiarũ nͣ sunt: ñ tam̃ caꝵ rerũ libidine
bestiis meliores nos eẽ arbitrandũ ẽ. Nã &. iste appetitꝰ.
cũ racioni subditꝰ ñ ẽ: miseros facit. Nemo autẽ cuiquã
miseria se p̾ponendũ putauit. Hisce igit᷑ animȩ motib
cũ racio dominat᷑. ordinatus homo dicendus ẽ. Non enĩ
ordo rectꝰ. aut ordo appellandus om̃ino ẽ: ubi deteriorib me¬
liora subiciunt᷑. An tibi ñ uidet᷑: D Manifestũ ẽ. A Racio
id scilic&. dominat᷑ in homine. cui domitiatio lege de¬
betͣ ea. quã aetͣnã eẽ cõperimꝰ. d Intelligo ac sequor.A
sapiens uid&̾: D Mescio alius quis michi sapiens homo

Expanded text:
ferinae vitae omnis actio est. Sunt alia quaedam, quae jam cadere in feras non videntur, nec tamen in homine ipso summa sunt, ut jocari et ridere: quod humanum quidem, sed infimum hominis judicat, quisquis de natura humana rectissime judicat. Deinde amor laudis et gloriae, et affectatio dominandi, quae tametsi bestiarum non sunt, non tamen earum rerum libidine bestiis meliores nos esse arbitrandum est. Nam et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros facit. Nemo autem cuiquam miseria se praeponendum putavit. Hisce igitur motibus animae cum ratio dominatur, ordinatus homo dicendus est. Non enim ordo rectus, aut ordo appellandus est omnino, ubi deterioribus meliora subjiciuntur: an tibi non videtur? E. Manifestum est. A. Ratio id scilicet dominatur in homine, cui dominatio lege debetur ea quam aeternam esse comperimus. E. Intelligo ac sequor. Csapiens videtur? E. Nescio alius quis mihi sapiens homo
Abbreviated transcription (Latin):
uid&: aut substantiã uiuentẽ ñ uiuenti. aut eã quae:
uitã dat ei qui accipit eẽ p̾ferendã¶Multo minꝰ igitur
corpus qualecunq id sit animũ uirtute praeditũ uin¬
cit. D euidentissimũ ẽ. A Quid animꝰ iustus mensq ius.
ꝓpriũ imperiũq custodiens: non potest aliam mentem
pari aequitate ac uirtute regnantem ex arce deicere.
ate libidini subiugare.: E Nullo mͦ. ñ solũ ꝓpt̃̾ eandẽ in ut᷑q
excellentiã. sed etiam qđ a iustitia prior secida : fice ꝙ in¬
ciosa mens. quae aliã facere conabitur: eoq ipso erit infu¬
mior.A Bene intelligis. Quare illud restat ut respondc¬
as si potes: utrũ tibi uideat᷑ racionali & sapienti mente
quicquã eẽ prestantius D Nichil praet̾ dm̃ arbitror. A
X. mea ista sententia ẽ. Sed qm̃ res ardua ẽ. neq nunc opor¬
tune quaerit᷑. ut ad intelligentiã ueniat quã quã robu

Expanded text:
stantiam viventem non viventi, aut eam quae vitam dat ei quae accipit, esse praeferendam. A. Multo minus igitur corpus, qualecumque id sit, animum virtute praeditum vincit. E. Evidentissimum est. A. Quid? animus justus, mensque jus proprium imperiumque custodiens, num potest aliam mentem pari aequitate ac virtute regnantem, ex arce dejicere, que libidini subjugare? E. Nullo modo; non solum propter eamdem in utraque excellentiam, sed etiam quod a justitia prior decidet, fietque vitiosa mens, quae aliam facere conabitur, eoque ipso erit infirmior. 21. A. Bene intelligis; quare illud restat ut respondeas, si potes, utrum tibi videatur rationali et sapienti mente quidquam esse praestantius. E. Nihil praeter Deum arbitror. A. Et mea ista sententia est. Sed quoniam res ardua est, neque nunc opportune quaeritur, ut ad intelligentiam veniat, quanquam robu
Abbreviated transcription (Latin):
me exaudit. Quisqͥs ipsũ hab& bonũ suũ: in ipso me ad¬
iuuat. nec mͥ eiꝰ participationẽ potest inuidere. Dicaũ
mͥ ergo ad oratores aut adulatores partiũ mundi. quẽ
ñ optimũ sibi concili&. qͥ hoc unũ colit. qđ om̃is optu
diligit .&. cuius cognitione gaud&. & ad qđ principiũ
recurrendo.fit optimꝰ. Quisqͦs uero angelus excelsus suos
diligit: & ueritati eẽ subditꝰ ñ uult. & priuato suo
lãtari cupiens. a cõmuni om̃iũ bonoꝵ & uera beatitudine la¬
psus ẽ. cui om̃s mali subiugandi &. p̃mendi. nullus autẽ bonus.
nisi exercendus in potestatẽ dat. nullo dubitante ñ ẽ colendꝰ.
cuiꝰ lactitia ẽ nr̃a miseria. &. cuiꝰ dãnũ ẽ nr̃a reuersio. Relia

Expanded text:
me exaudit. Quisquis ipsum habet bonum suum, in ipso me adme exaudit. Quisquis ipsum habet bonum suum, in ipso me adjuvat, nec mihi ejus participationem potest invidere. Dicant ergo mihi adoratores, aut adulatores partium mundi, quem non optimum sibi concillet, qui hoc unum colit, quod omnis optimus diligit, et cujus cognitione gaudet, et ad quod principium recurrendo fit optimus. Quisquis vero angelus excessus suos diligit, et veritati esse subditus non vult, et privato suo laetari cupiens a communi omnium bono et vera beatitudine lapsus est, cui omnes mali subjugandi et premendi, nullus autem bonus nisi exercendus in potestatem datur; nullo dubitante non est colendus; cujus laetitia est nostra miseria et cujus damnum est nostra re
Abbreviated transcription (Latin):
ns quod cacsaris est .&. dõ quod dĩ est: ñ est metuendum
gaudia sua. quando ꝑ eoꝵ facta as̃ benedicit᷑. congra¬
tulant laudantib Cũ uero ipsi tanquã ipsi laudantur.
corrigunt errantes quos possunt.Quos autẽ ñ possunt: ñ
eis gratulant᷑.&. ab illo uitio corrigi uolunt: qͥb similes ł
etiã mundiores atq sanctiores si sunt boni angłi & om̃a
sc̃a dĩ ministeria. Quid metuimꝰ ne aliquẽ illoꝵ offenda¬
mͦ. si ñ suꝑstitiosi fuerimꝰ. cũ ipsis adiuuantib ad unũ dm̃ ten¬
dentes.& ei uni religantes animas nr̃as. unde religio dicta.
credit᷑: om̃i suꝑstitione careamꝰ: Ecce unũ dm̃ colo unun
om̃iũ p̾rincipiũ. & sapientiã qua sapiens ẽ quaecunq ani¬
ma sapiens ẽ. & ipsũ munꝰ qͦ beata sunt quaecũq beata st̃.
Quisquis angłoꝵ diligit hunc dm̃. certꝰ sũ qđ etiã me diligit.
iusqͥs in illo man& . & potest humanas p̾ces sentire: in il

Expanded text:
ri quod Caesaris est, et Deo quod Dei est , non est metuendum gaudia sua, quando per eorum facta Deus benedicitur, congratulantur laudantibus: cum vero ipsi tanquam ipsi laudantur, corrigunt errantes quos possunt; quos autem non possunt, non eis gratulantur, et ab illo vitio corrigi volunt. Quibus si similes, vel etiam mundiores atque sanctiores sunt boni Angeli, et omnia sancta Dei ministeria; quid metuimus ne aliquem illorum offendamus, si non superstitiosi fuerimus, cum ipsis adjuvantibus ad unum Deum tendentes, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus? 112. Ecce unum Deum colo, unum omnium Principium, et Sapientiam qua sapiens est quaecumque anima sapiens est, et ipsum Munus quo beata sunt quaecumque beata sunt. Quisquis Angelorum diligit hunc Deum, certus sum quod etiam me diligit. Quisquis in illo manet, et potest humanas preces sentire, in illo
Abbreviated transcription (Latin):
litudinẽ eiꝰ. ꝑ quã ad unitatẽ formamͥ. & pacẽ qua unitati
adheremꝰ: dm̃ qͥ dixit fiat. & uerbũ ꝑ qđ factũ ẽ om̃e quod
substantialit᷑ &. naturalit̾ factũ ẽ. &. donũ benignitatis
eiꝰ. quia placuit.&. conciliatũ ẽ auctori suo. ut ñ interirꝙ
qͥcqͥd ab eo ꝑ uerbũ factũ ẽ: unũ dm̃ quo creatore uiuimꝰ:
ꝑ quẽ reformati sapient᷑ uiuimꝰ: quẽ diligentes &. quo
fruentes beati uiuimꝰ: unũ dm̃ ex quo om̃a. ꝑ que o
om̃a. in quo om̃a. ipsi gła in scła scłoꝵ aoreni.

Expanded text:
litudinem ejus per quam ad unitatem formamur, et pacem qua unitati litudinem ejus per quam ad unitatem formamur, et pacem qua unitati adhaeremus: Deum qui dixit, Fiat ; et Verbum per quod factum est omne quod substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quã illũ intelligimꝰ: nulla in t̾posita creatura ẽ. Quari
ipsam quoq ueritatẽ nulla ex parte dissimilẽ in ipso & cũ
ipso uenerem᷑. quae forma ẽ om̃iũ quae ab uno facta sunt &.
ad unũ nitunt᷑. Unde appar& spiritalib animis ꝑ hanc for¬
mã eẽ facta om̃a. quae sola ĩpl&. qđ appetunt om̃a. Quae
tam̃ om̃a neq fierent a patre ꝑ filiũ. neq suis finib salua
essent: nisi ds̃ sũme bonus ess&. qui &. nulli naturae quae ab
ipso bona eẽ poss& inuidit. &. in bono ipso alia quantũ uelleũ .
alia quantũ possent ut manerent. dedit. Quare ipsũ donũ
cũ patre &. filio aeque in cõmutabile colere. &. tenere nos con¬
uenit uniꝰ substantiae trinitatẽ: unũ dm̃ aqͦ sumꝰ. ꝑ quẽ sumꝰ.
in qͦ sumꝰ: a quo discessimꝰ. cui dissimiles facti sumꝰ. a quo perire ñ
ꝑmissi sumꝰ. Principiũ ad qđ recurrimꝰ: & forma quã sequimi
& grã quare conciliam᷑. Unũ quo auctore conditi sumꝰ . &. simi¬

Expanded text:
ita creatura est. Quare ipsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam esse facta omnia, quae sola implet quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset: qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse posset, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substantiae Trinitatem, unum Deum a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus: a quo discessimus, cui dissimiles facti sumus, a quo perire non permissi sumus: principium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum Deum quo auctore conditi sumus, et simi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ caelestiũ potestatũ. qͥb solus ds̃ imperat: un iuersus
autẽ mundus subiectꝰ ẽ. Sine istaꝵ officiis iustis atq
ꝑfectis eẽ uniuersitas ñ potest. Itẽ si deessent quae siue
peccarent siue ñ peccarent. nichil uniuersitatis ordini
minueret᷑. etiã sic plurimũ deess&. Animae sunt enĩ.
racionales.&. illis superiorib officio quidẽ ĩpares. sed na¬
tura pares. Quib adhuc inferiores sunt multi &. tam̃

Expanded text:
supercoelestium potestatum, quibus solus Deus imperat; universus supercoelestium potestatum, quibus solus Deus imperat; universus autem mundus subjectus est. Sine istarum officiis justis atque perfectis esse universitas non potest. Item, si deessent quae sive peccarent, sive non peccarent, nihil universitatis ordini minueretur, etiam sic plurimum deesset. Animae sunt enim rationales, et illis superioribus officio quidem impares, sed natura pares: quibus adhuc inferiores sunt multi, et tam
Abbreviated transcription (Latin):
pnatione consortes. Ita factũ ẽ. ut neq diabolo ꝑ uim
eriperet᷑ homo. quẽ nec ipse ii. sed ꝑsuasione ceperat. &. qͥ uiste
plus humiliatꝰ ẽ ut seruir&. cui ad malũ consenserat. iuste ꝑ
eũ cui ad bonũ consensit liberaret᷑. quia minꝰ iste in consen¬
tiendo quã ille in male suadendo peccauerat. ¶Haturas¬
igit᷑ om̃s ds̃ fecit. ñ solũ in uirtute atque iustitia ꝑman¬
suras. sed etiã peccaturas. ñ ut peccarent. sed ut essent
ornaturae uniuersũ. siue peccare siue ñ peccare uolius¬
sent. Si enĩ reb deessent animae quae ipsũ fastigiũ ordi¬
nis in uniuersa creatura sic optinerent. ut si peccare
uoluissent infirmaret᷑ &. labefactaret᷑ uniuersitas:
magnũ quiddã deess& creaturae. Illud enĩ deess&. quo
remoto. stabilitas rerũ atq conexio turbaret᷑. Talee
sunt optimae &. scãe & sublimes creaturae caelestiũ ł

Expanded text:
mnatione consortes. Ita factum est ut neque diabolo per vim mnatione consortes. Ita factum est ut neque diabolo per vim eriperetur homo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat: et qui juste plus humiliatus est, ut serviret cui ad malum consenserat, juste per eum cui ad bonum consensit liberaretur; quia minus iste in consentiendo, quam ille in male suadendo peccaverat. igitur omnes Deus fecit, non solum in virtute atque justitia permansuras, sed etiam peccaturas; non ut peccarent, sed ut essent ornaturae universum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent, ut si peccare voluissent, infirmaretur et labefactaretur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et sanctae, et sublimes creaturae coelestium vel
Abbreviated transcription (Latin):
bit. homine indutꝰ & iã homini subiugauit. nichil ei extor¬
quens uolento dominatii. sed superans eũ lege iustitiae. ut
qm̃ femina decepta &. deiecto ꝑfemina̾ uiro. omĩem ꝓlẽ
pruni hominis tanquã peccatricẽ legib mortis malitio¬
sa quidẽ nocendi cupiditate. sed tam̃ iure aequissim o
uidicabat . ta di potestas cius ualer&. donec int̾ficer& ui¬
stũ. in qͦ nichil dignũ morte poss&. ostendere. ñ solũ quia sine crimine occi
ne libidine natus. cui subuigauerat ille quos ceperat. ut
qͥcqd inde nasceret᷑: tanquã suae ⁊ arboris fructꝰ praua
quidẽ habendi cupiditate. sed tam̃ ñ iniquo possidendi ui¬
re retiner&. Iustissime itaq dimittere cogit᷑ credentes
in eũ. quẽ in iustissime occidit. ut & qđ tẽporalit᷑ mori¬
unt debitũ exoluant: &. qđ semꝑ uiuunt. in illo uiuant
uerantiã ꝑsuasiss&: iuste secũ haber& & in ꝑpetua dã¬

Expanded text:
bit, homine indutus etiam homini subjugavit: nihil ei extorbit, homine indutus etiam homini subjugavit: nihil ei extorquens violento dominatu, sed superans eum lege justitiae; ut quoniam, femina decepta, et dejecto per feminam viro, omnem prolem primi hominis tanquam peccatricem legibus mortis, malitiosa quidem nocendi cupiditate, sed tamen jure aequissimo vindicabat, tamdiu potestas ejus valeret, donec interficeret justum, in quo nihil dignum morte posset ostendere, non solum quia sine crimine occisus est, sed etiam quia sine libidine natus: cui subjugaverat ille quos ceperat, ut quidquid inde nasceretur, tanquam quidem habendi cupiditate sed tamen non iniquo possidendi iure retineret. iustissime itaque cogitur dimittere credentes in eum, quem iniustissime occidit, ut et, quod temporaliter moriuntur, debitum exoluant et, quod semper uiuunt, in illo uiuant, verantiam persuasisset, juste secum haberet in perpetua da
Abbreviated transcription (Latin):
descendit ad nos. ut illos descrer&. sed simul integer il
lis. integer nobis. illos intrinsecꝰ pascens. ꝑ id qđ as̃ ẽ. nos
forinsecꝰ admonens ꝑ id qđ nos sumꝰ. Idoneos facit ꝑ fidẽ.
quos ꝑ speciẽ pascat aequalit᷑. Quia enĩ racionalis creatu¬
ra uerbo illo tanquã optimo suo cibo pascit᷑. humana au¬
tẽ ania racionalis ẽ. quae mortalib uinculis peccati poe¬
na tenebat᷑. adhoc deminut ionis redacta. ut ꝑ coniectu¬
ras rerũ uisibiliũ ad intelligenda in iisibilia niteretur:
cib racionalis creaturae factus ẽ uisibilis. nͣ cõmutatione na¬
turae suae. sed habitu nrãe. ut uisibilia sectantes ad se in¬
uisibilẽ reuocar&. Sic eũ amiia quẽ suꝑbiens intꝰ relique¬
rat. foris humilẽ inuenit. imitatura eius humilitatem
uisibilẽ. &. ad inuisibilẽ altitudinẽ reditura. Atq uerbũ dei
unicꝰ dĩ filius. diabolũ quẽ sẽꝑ sub legib suis habuit & habe¬

Expanded text:
descedescelis, integer nobis, illos intrinsecus pascens per id quod Deus est, nos forinsecus admonens per id quod nos sumus, idoneos facit per fidem, quos per speciem pascat aequaliter. Quia enim rationalis creatura Verbo illo tanquam optimo cibo suo pascitur; humana autem anima rationalis est, quae mortalibus vinculis peccati poena tenebatur, ad hoc diminutionis redacta, ut per conjecturas rerum visibilium ad intelligenda invisibilia niteretur: cibus rationalis creaturae factus est visibilis, non commutatione naturae suae, sed habitu nostrae, ut visibilia sectantes, ad se invisibilem revocaret. Sic eum anima, quem superbiens intus reliquerat, foris humilem invenit, imitatura ejus humilitatem visibilem, et ad invisibilem altitudinem reditura. 31. Atque Verbum Dei unicus Dei Filius, diabolum quem semper sub legibus suis habuit et habe
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ordinandas runas peccantiũ. & tam̃ quia minus
peccauerat homo quã diabolus. idipsũ ei ualuit ad repa¬
randã salutẽ qđ princiᷤ huius mundi. partes rerũ
scilic&. huius mortalis atq infinae. hoc ẽ princi¬
pio om̃iũ peccatoꝵ. & p̃posito mortis. usq ad mortalitatẽ
carnis adictꝰ ẽ. Ita enĩ conscientia moͬtalitatis timidus.
& a uilissimis atq abiectissimis bestus ł etiã minutis¬
simis molestias atq interitũ reformidans. in certꝰq:
futuroꝵ & illicitas cohibere laetitias. & maxine suꝑ¬
biã. Quius ꝑsuasione deiectus ẽ .&. quo uno uitio mi¬
sericordiae medicina resputt: frangere & edomare consueuit.
Quid tã opus habens miscđa quã miser. & quid tã indignũ
ꝑ quod facta sunt om̃a.&. quo fruit̾ om̃is angłica beatitu
nẽ angłoꝵ homo manducare nondũ angłis ad aequatus.
si panis ipse angłoꝵ hominib dignaret᷑ aequari. pdec sic

Expanded text:
etiam ordinandas ruinas peccantium. Et tamen quia minus etiam ordinandas ruinas peccantium. Et tamen quia minus peccaverat homo quam diabolus, idipsum ei valuit ad reparandam salutem, quod principi hujus mundi, partis rerum scilicet hujus mortalis atque infimae, hoc est principi omnium peccatorum, et praeposito mortis, usque ad mortalitatem carnis addictus est. Ita enim conscientia mortalitatis timidus, et a vilissimis et abjectissimis bestiis vel etiam minutissimis, molestias atque interitum reformidans, incertusque futurorum, et illicitas cohibere laetitias, et maxime superbiam, cujus persuasione dejectus est, et quo uno vitio misericordiae medicina respuitur, frangere consuevit. Quid enim tam opus habens misericordia quam miser? Et quid tam indignum per quod facta sunt omnia, et quo fruitur omnis angelica beatitudnem angelorum homo manducare nondum angelis adaequatus, si panis ipse angelorum hominibus dignaretur aequari. Nec sic
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo &. angłis eius. Cũ enĩ duae sint origines peccatoꝵ
una spontanea cogitatione. alia ꝑsuasione abterius. quo ꝑ¬
tinere arbitror qđ ꝓpheta dicit. Ab ocultis meis munda
me dñe .&. ab alienis parce seruo tuo: utrunq uolunta¬
riũ ẽ quidẽ. Nã sicut ꝓpria cogitatione ñ peccat inuitꝰ.
ita dum consentit male suadenti. ñ utiq nisi uoliuitate
consentit. Sed tam̃ grauius ẽ nͣ solũ nullo suadente ꝓpria.
cogitatione peccare. sed etiã peccatũ alteri ꝑ inuidĩa
dolũq suadere . quã ad peccandũ alterius suasione tra¬
duci. Seruata ẽ ergo in utroq peccato iustitia dni pu¬
nientis. Mã &. illud adpensũ ẽ acquitatis examine. ut
nec ipsius diaboli potestati negaret᷑ homo. quẽ sibima¬
le suadendo subiecerat. Iniquũ enĩ erat. ut ei quẽ ce¬
perat ñ dominaret᷑. Nec fieri ullo mͦ potest. ut dĩ sũmi
& ueri ꝑfecta iustitia. quae usq quaq ꝑtendit᷑. deserat

Expanded text:
iberarit. 29. Cum enim duae sint origines peccatorum, una spontanea cogitatione, alia persuasione alterius, quo pertinere arbitror quod Propheta dicit: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo : utrumque voluntarium est quidem. Nam sicut propria cogitatione non peccat invitus, ita dum consentit male suadenti, non utique nisi voluntate consentit: sed tamen gravius est, non solum nullo suadente propria cogitatione peccare, sed etiam peccandum alteri per invidentiam dolumque suadere, quam ad peccandum alterius suasione traduci. Servata est ergo in utroque peccato justitia Domini punientis. Nam et illud appensum est aequitatis examine, ut nec ipsius diaboli potestati negaretur homo, quem sibi male suadendo subjecerat. Iniquum enim erat ut ei quem ceperat, non dominaretur. Nec fieri ullo modo potest ut Dei summi et veri perfecta justitia, quae usquequaque pertenditur, deserat
Abbreviated transcription (Latin):
udecabis ꝓfecto quantũ int̾ hanc disputationẽ & eas quae
sequunt᷑ int̾ sit. quantũq illae praestent. ñ mͦ inuestiga¬
tionis sagacitate. sed etiã maiestate rerũ.&. clarissima
luce ueritatis: pietas tantũ assit. ut nos diuina ꝓuiden¬
tia cursũ quẽ institumꝰ tenere & ꝑficere ꝑmittat.
Cedo uoluntati tuae: & ei meã iudicͥo. & uoto libentis¬

Expanded text:
judicabis profecto quantum inter hanc disputationem, et eas quae judicabis profecto quantum inter hanc disputationem, et eas quae sequuntur intersit, quantumque illae praestent, non modo investigationis sagacitate, sed etiam majestate rerum, et clarissima luce veritatis: pietas tantum adsit, ut nos divina providentia cursum quem instituimus, tenere et perficere permittat. E. Cedo voluntati tuae, et ei meam judicio et voto libentis
Abbreviated transcription (Latin):
ducendis. potius quã diuino ordine ac iuire praelatus est.
U. illud simul michi uidere iã uideor absolutũ atq cõꝑtũ:
qđ post illã quaestionẽ quid sit malefacere. deinceps quae¬
rere institueramꝰ. unde malefacimꝰ. Nisi enĩ fallor: ut
racio tractata monstrauit. id facimꝰ ex libero uolutitatiꝰ
arbitrio. Sed quarro. utrũ ipsũ liberũ arbitriũ quo pec¬
candi facultatẽ habere conuincim᷑: oportuerit nob̾ dari
ab eo qui nos fecit. Uidem̃ enĩ ñ fuisse peccaturi: si isto ca¬
reremꝰ. & metuendũ ẽ. ne hoc mͦ as̃ etiã malefactoꝵ nr̃oꝵ
uctor existimet᷑. A Nullo mͦ istuc timueris. Sed ut
diligentius requirat᷑: aliud tẽpus sumendũ ẽ. Nam haec¬
ia sermocinatio modũꝰ t̾minũq desiderat: qua ueli credas
magnarũ abditaꝵq rerũ inquirendaꝵ quasi fores eẽ
pulsatas in quarũ penetralia cũ dõ duce uenire coeperimꝰ.

Expanded text:
ducendis potius divino ordine ac jure praelatus est. ducendis potius divino ordine ac jure praelatus est. Et illud simul mihi videre jam videor absolutum atque compertum, quod post illam quaestionem, quid sit male facere, deinceps quaerere institueramus, unde male faciamus. Nisi enim fallor, ut ratio tractata monstravit, id facimus ex libero voluntatis arbitrio. Sed quaero utrum ipsum liberum arbitrium, quo peccandi facultatem habere convincimur, oportuerit nobis dari ab eo qui nos fecit. Videmur enim non fuisse peccaturi, si isto careremus; et metuendum est ne hoc modo Deus etiam malefactorum nostrorum auctor existimetur. A. Nullo modo istuc timueris: sed ut diligentius requiratur, aliud tempus sumendum est. Nam haec sermocinatio modum terminumque jam desiderat; qua velim credas magnarum abditarumque rerum inquirendarum quasi fores esse pulsatas. In quarum penetralia cum Deo duce venire coeperimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ppositã. &. uideam᷑ utrũ soluta sit. Nam quaerere
institueramꝰ quid sit malefacere: &. ꝓptͣ hoc om̃a quae
dicta sunt diximꝰ. Quo circa lic& nune animaduer¬
tere &. considerare. utrũ sit aliud malefacere. quã negle¬
tis reb aetͣnis quib ꝑ se ipsam mens fruit᷑. &. ꝑ seipsam
ꝑcipit.& quae amans amittere ñ potest tẽporalia ꝙ
nunquã eẽ certa possunt. quasi magna & miranda se¬
tari. Nã hoc uno genere om̃a malefacta id est peccat
michi uident᷑ includi tibi autẽ quid uideat᷑: expecto co¬
gnoscere. D Est ita uti dicis. &. assentior peccata om̃a¬
hoc uno genere contineri: cũ quisq auertit᷑ a diuinis
uereq manentib & ad mutabilia atq incerta conuer¬
titur: quae quanquã in ordine suo recte locata sint.
&. suã quandã pulchritudinẽ ꝑagant : ꝑuersi tam̃ animi
ẽ & in ordinati eis sequendis subici. quib ad nutũ suum

Expanded text:
opositam, et videamus utrum soluta sit; nam quaerere opositam, et videamus utrum soluta sit; nam quaerere institueramus quid sit male facere, et propter hoc omnia quae dicta sunt, diximus. Quocirca licet nunc animadvertere et considerare, utrum sit aliud male facere, quam neglectis rebus aeternis, quibus per seipsam mens fruitur, et per seipsam percipit, et quas amans amittere non potest, temporalia et nunquam esse certa possunt, quasi magna et miranda sectari. Nam hoc uno genere omnia malefacta, id est peccata, mihi videntur includi. Tibi autem quid videatur, exspecto cognoscere. 35. E. Est ita ut dicis, et assentior, omnia peccata hoc uno genere contineri, cum quisque avertitur a divinis vereque manentibus, et ad mutabilia atque incerta convertitur. Quae quanquam in ordine suo recte locata sint, et suam quamdam pulchritudinem peragant; perversi tamen animi est et inordinati, eis sequendis subjici, quibus ad nutum suum
Abbreviated transcription (Latin):
uoraces. aut uinũ ꝓpeer ebriosos. aut muliebres for mas
ꝓꝑtͣ scortatores &. adulteros. atq hoc mͦ cetera : cũ prae¬
serti uideas. & igne bene uti medicũ. & pane scelerate
ueneficũ. EO uerissimũ ẽ. nͣ res ipsas. sed homines qui
ualeat actͣna lex ut opinor uidere iã coepimus. &.
quantũ lex tẽporalis in uindicando ꝓgredi possit inuentũ
est .&. rerũ duo genera aetͣnarũ &. tẽporaliũ. duoq rur¬
us hominũ alioꝵ aetͣnas. alioꝵ tẽporales sequentiũ &. d¬
ligentiũ satis aꝑteq distincta sunt. Quid autẽ quisq se¬
ctandũ &. amplectendũ eligat. in uoluntate eẽ positũ
consistit. nullaq re de arce dominandi rectoq mentẽ¬
deponi. nisi uoluntate. &. manifestũ. ñ rẽ ullã cũ ea qͥsq
male utitur. sed ipsũ male utentẽ eẽ arguendũ. Refera¬
mͦ nos si plac& ad quęstionẽ in exordio sermonis huius¬

Expanded text:
voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas propter scortatores et adulteros, atque hoc modo caetera, cum praesertim videas et igne bene uti medicum, et pane scelerate veneficum? E. Verissimum est, non res ipsas, sed homines qui valeat aeterna lex, ut opinor, videre jam coepimus, et quantum lex temporalis in vindicando progredi possit, inventum est; et rerum duo genera, aeternarum et temporalium, duoque rursus hominum, aliorum aeternas, aliorum temporales sequentium et diligentium, satis aperteque distincta sunt: quid autem quisque sectandum et amplectendum eligat, in voluntate esse positum constitit ; nullaqdeponi, nisi voluntate, et est manifestum, non rem ullam, cum ea quisque male utitur, sed ipsum male utentem esse arguendum. mus nos, si placet, ad quaestionem in exordio hujus sermonis pr
Abbreviated transcription (Latin):
siue quae ꝑ talẽ uindictã infertur hominib. si eas res
quae inuito auferri possunt ñ amarent. D ld quoq ui¬
deo.NNCũ igit᷑ eisdẽ reb alius male alius bene utatur. &
&is quidẽ qui male. amore his inhaereat atq implicoͤ.
scilic& subditus eis reb quas ei subditas ee̾ oportebat¬
&. ea bona sibi constituens. quib ordinandis beneq tra¬
ctandis ipse utiq eẽ deber& bonũ. Ille autẽ qui recte
his utit̾. ostendat quidẽ bona eẽ. sed ñ sibi. Non enĩ
eũ bonũ meliorẽ ue faciunt. sed ab eo pocius fuint. &
idõ ñ eis amore adglutinet᷑. neq uelut menbra sui ani¬
mi faciat. qđ fit amando. ne cũ resecari coeperint eũ
cruciatu ac tabe foedent. sed eis totus suꝑferat᷑. & ha¬
ere illa atq regere cũ opus ẽ paratus. amittere ac nͣ
habere paratior: Cum ergo haec lta sint: nũ aut argen¬
tũ & aurũ ꝓptͣ auaros accusandũ putas. aut cibos ꝓpter

Expanded text:
sive quae per talem vindictam infertur hominibus, si eas res sive quae per talem vindictam infertur hominibus, si eas res quae invito auferri possunt, non amarent? E. Id quoque video. A. Cum igitur eisdem rebus alius male, alius bene utatur; et is quidem qui male, amore his inhaereat atque implicetur, scilicet subditus eis rebus quas ei subditas esse oportebat, et ea bona sibi constituens, quibus ordinandis beneque tractandis ipse esse utique deberet bonum: ille autem qui recte his utitur, ostendat quidem bona esse, sed non sibi; non enim eum bonum melioremve faciunt, sed ab eo potius fiunt: et ideo non eis amore agglutinetur, neque velut membra sui animi faciat, quod fit amando, ne cum resecari coeperint, eum cruciatu ac tabe foedent; sed eis totus superferatur, et habere illa atque regere, cum opus est, paratus, et amittere ac non habere paratior: cum ergo haec ita sint, num aut argentum et aurum propter avaros accusandum putas, aut cibos propter
Abbreviated transcription (Latin):
nentͥ om̃a. quoꝵ iure dñi sumͦ: & quoꝵ uendendoꝵ. aut
donandoꝵ habere potestatẽ uidem̃. Hoꝵ om̃iũ quẽad i¬
dũ illa lex sua cuiq distribuat .&. difficile &. longum
ẽ explicare : & plane ad id qđ ꝓposinmꝰi nͣ necessarium.
Satis est enĩ uidere ñ ultra porrigi huius legis potesta¬
E in uindicando: quã ut haec ł aliqͥd hoꝵ adimat atq
auferat ei quẽ punit: metu coherc&. Ergo & ad id
qđ uult torqu& ac retorqu& miseroꝵ animos. qͥb
regendis accõmodata ẽ. Dũ en̾ĩ amittere timent. te¬
nent in his utendis quendã modũ aptũ uinculo ciuita¬
tis. qualis ex huiuscemodi hominib constitui potest.
Non autẽ ulciscit᷑ peccatũ. cũ amant᷑ ista. sed cũ aluis
ꝑ imꝓbitatẽ auferunt᷑. Qua̾obrẽ uide. utrũ iam ꝑuen¬
tũ sit ad id qđ infinitũ putabas. Institueramꝰ enĩ quae¬
rere: quatenus habeat ius ultiscendi ea lex. qua populi tͣ
ergo etiã illud qđ poena ñ ess&. siue quae ꝑ iniuriam.

Expanded text:
nentur omnia quorum jure domini sumus, et quorum vendendorum aut donandorum habere potestatem videmur. Horum omnium quemadmodum lex illa sua cuique distribuat, difficile et longum est explicare, et plane ad id quod proposuimus non necessarium. Satis est enim videre non ultra porrigi hujus legis potestatem in vindicando, quam ut haec vel aliquid horum adimat atque auferat ei quem punit. Metu coercet ergo, et ad id quod vult, torquet ac retorquet miserorum animos, quibus regendis accommodata est. Dum enim haec amittere timent, tenent in his utendis quemdam modum aptum vinculo civitatis, qualis ex hujuscemodi hominibus constitui potest. Non autem ulciscitur peccatum cum amantur ista, sed cum aliis per improbitatem auferuntur. Quamobrem vide utrum jam perventum sit ad id quod infinitum putabas. Institueramus enim quaerere, quatenus habeat jus ulciscendi ea lex qua populi terergo etiam illud, quod poena non esset, sive quae per injuriam,
Abbreviated transcription (Latin):
certe cũ ali qua dubitatione dicendũ uisũ ẽ. qđ ꝑspicu¬
e falsũ eẽ ipse conuincis : Dixisti enĩ si ita data ẽ uolun¬
tas libera. ut naturalẽ habeat istũ motũ: iã necessitate
ad hacc conuertit᷑. Neq ulla culpa dep̾heꝰdi potest : ubi

Expanded text:
certe cum aliqua dubitatione dicendum visum est, quod perspicucerte cum aliqua dubitatione dicendum visum est, quod perspicue falsum esse ipse convincis? Dixisti enim: Si ita data est voluntas libera, ut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, u
Abbreviated transcription (Latin):
motũ. iã necessitate ad haec conuertit᷑. neq ulla cul¬
pa dep̾hendi potest: ubi natura necessitasq dominat᷑.
Aꝑlac&e ne tibi iste motꝰ an displico: D Displicet. A
Rep̾hendis ergo eũ:DUtiq rep̃hendo. ARep̃hendis ig
animi motũ inculpabilẽ:Dinculpabilẽ animi motũ
ñ rep̃hendo. sed nescio an nulla culpa sit. relicto in cõ¬
mutabili bono ad cõmutabilia conuerti. ARep̃hen¬
dis ergo qđ nescis:: DNoli uerbo p̃mere. Ita enĩ dixi
nescio an nulla culpa sit. ut intelligi uoluerĩ. sine dubio cul¬
pã eẽ. Nã hoc uerbo qđ dixi. nescio. satis ꝓfecto irrisi dubi¬
tationẽ de re manifesta. Auide quid sit certissima ue¬
ritas quae te coegit tã cito obliuisci. qđ paulo ante dixi¬
sti. Si enĩ natura ł necessitate iste motus existit. culpa¬
bilis cẽ nullo pacto potest. Tu uero eẽ culpabilẽ itafir¬
missime tenes: ut dubitationẽ de hac re tã certa etiã
irridendã putaueris. Cur ergo tibi ł affirmandũ uel

Expanded text:
te ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. A. Placetne tibi iste motus, an displicet? E. Displicet. A. Reprehendis ergo eum. E. Utique reprehendo. A. Reprehendis igitur animi motum inculpabilem. E. Inculpabilem animi motum non reprehendo, sed nescio an ulla culpa sit, relicto incommutabili bono ad commutabilia converti. A. Reprehendis ergo quod nescis. E. Noli verbo premere: ita enim dixi, Nescio an ulla culpa sit, ut intelligi voluerim sine dubio culpam esse. Nam hoc verbo quod dixi, Nescio, satis profecto irrisi dubitationem de re manifesta. A. Vide quid sit certissima veritas, quae te coegit tam cito oblivisci quod paulo ante dixisti. Si enim natura vel necessitate iste motus existit, culpabilis esse nullo pacto potest: tu vero esse culpabilem ita firmissime tenes, ut dubitationem de hac re tam certa etiam irridendam putaveris. Cur ergo tibi vel affirmandum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
de illũ factũ uid&. illa scilico in cõmutabili cõmuni¬
q ueritate. nes prudentia cuiꝰquã fit prudens alius. aut
fortis fotitudine. aut tẽperans ⁊ẽperantia. aut iul
iustitia hominis alterius quis quã efficti. sed aptando
animũ illis in cõmutabilib regulis. luminibq uirtu¬
tũ. quae incorruptibilit᷑ uiuunt in ipsa ueritate sapi¬
entiaq cõmuni. qͥb & ille coaptauit & fixit animũ
que istis uirtutib praeditũ sibi ad imitandũ ꝓposuit. Uo
luntas ergo adherens cõmuni atq in cõmutabili bono im

Expanded text:
de illum factum videt, illa scilicet incommutabili communide illum factum videt, illa scilicet incommutabili communique veritate. Neque prudentia cujusquam fit prudens alius, aut fortis fortitudine, aut temperans temperantia, aut justus justitia hominis alterius quisquam efficitur; sed coaptando animum illis incommutabilibus regulis luminibusque virtutum, quae incorruptibiliter vivunt in ipsa veritate sapientiaque communi, quibus et ille coaptavit et fixit animum, quem istis virtutibus praeditum sibi ad imitandum proposuit. 53. Voluntas ergo adhaerens communi atque incommutabili bono, im
Abbreviated transcription (Latin):
do seipsa utat᷑ uoluntas. quae utit oeteris. sicut seipsam
cognoscit racio. quae cognoscit &. cetera. Nã &. memoria
ñ solũ cetera om̃a quae meminimꝰ cõpͣhendit. sed etiã qđ
non obliuiscim̾ nos habere memoriã. ipsa se memoria
multa¬
bili bono. eiq cõmimi ñ ꝓprio. si xuti e̾ illa de quã locu¬
ti sumꝰ &. nichil digne diximꝰ ueritas. ten&. homo u¬
tã beatã. eaq ipsa uita beata idest animi affectio in he¬
rentis in cõmutabili bono: ꝓpriũ & primũ ẽ hominis
bonũ. In eo sunt etiã uirtutes om̃s quib male uti nemo
potest. Nã haee quãuis magna in homine & prim
sint. ꝓpria tam̃ eẽ uniuscuiusq hominis nͣ cõmunia
satis intelligit᷑. Ueritate enĩ atq sapientia quae com¬
munis ẽ om̃ib om̃s sapientes & beati fiunt inherendo
illi. Beatitudine autẽ alterius hominis ñ fit altͣ ber
quia &. cũ cũ imitat᷑ ut sit. inde appetit beatꝰ fieri. un¬

Expanded text:
do se ipsa utatur voluntas quae utitur caeteris, sicut seipsam do se ipsa utatur voluntas quae utitur caeteris, sicut seipsam cognoscit ratio, quae cognoscit et caetera. Nam et memoria non solum caetera omnia, quae meminimus comprehendit; sed etiam quod non obliviscimur nos habere memoriam, ipsa se memoria mutabili bono, eique communi non proprio, sicuti est illa de qua multum locuti sumus, et nihil digne diximus, veritas; tenet homo beatam vitam: eaque ipsa vita beata, id est animi affectio inhaerentis incommutabili bono, proprium et primum est hominis bonum. In eo sunt etiam virtutes omnes, quibus male uti nemo potest. Nam haec quamvis magna in homine et prima sint, propria tamen esse uniuscujusque hominis, non communia, satis intelligitur. Veritate enim atque sapientia, quae communis est omnibus, omnes sapientes et beati fiunt, inhaerendo illi. Beatitudine autem alterius hominis non fit alter beatus; quia et cum eum imitatur ut sit, inde appetit beatus fieri, un
Abbreviated transcription (Latin):
istoꝵ quib etiã ñ bene uti possumꝰ. Nemo autẽ bene
utendo male utitur. Quare habundantia &. magni¬
tudo bonitatis dĩ. ñ solũ magna. sed etiã media & minima
bona eẽ praestitit. Magis laudanda ẽ bonitas eius in ma¬
gnis quã in mediis. & magis in mediis quã in minimis
bonis. sed magis in om̃ib quã si ñ om̃a tribuissae:D
Assentior. Sed illud me mou&e qm̃ de libera uoluntate
quaestio ẽ.&. uidemꝰ ipsa bene uti ceteris ł ñ bene. qͦ¬
mͦ & ipsa int̾ illa qͥb utim numeranda sit. A Quonͦ
om̃a quae ad scientiã cognoscimꝰ. racione cognoscimus.
& tam̃ etiã ipsa racio int̾ illa numerat᷑ quae racione
cognoscimꝰ: An oblitus es cũ quaereremꝰ quae racione co¬
gnoseant᷑: confessũ te fuisse etiã racionẽ racione cognos
Noli ergo mirari. si ceteris ꝑ liberã uoluntatẽ utim̾. etiam
ipsa libera uoluntate ꝑ eã ipsam uti nos posse. ut qͦd ã mo¬

Expanded text:
istorum, quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene istorum, quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo male utitur. Quare abundantia et magnitudo bonitatis Dei non solum magna, sed etiam media et minima bona esse praestitit. Magis laudanda est bonitas ejus in magnis quam in mediis, et magis in mediis quam in minimis bonis: sed magis in omnibus quam si non omnia tribuisset. 51. E. Assentior. Sed illud me movet, quoniam de libera voluntate quaestio est, et videmus ipsam bene uti caeteris vel non bene, quomodo et ipsa inter illa quibus utimur numeranda sit. A. Quomodo omnia quae ad scientiam cognoscimus, ratione cognoscimus, et tamen etiam ipsa ratio inter illa numeratur quae ratione cognoscimus. An oblitus es, cum quaereremus quae ratione cognoscantur, confessum te fuisse etiam rationem ratione cognosci? Noli ergo mirari si caeteris per liberam voluntatem utimur, etiam ipsa libera voluntate per eam ipsam uti nos posse; ut quodammo
Abbreviated transcription (Latin):
animi. quib ipsa recta uita & honesta constat. Nã neq
prudentia. neq fortitudine. neq tẽperantia male qͥs
utitur. Etiã in his enĩ om̃ib sicut in ipsa quã tu cõme¬
morasti iustitia recta racio uig&. sine qua uirtutes
et̃ ñ possunt. Recta autẽ racione male uti nemo potest.
ñ solũ magna sed etiã minima bona ñ ee̾ posse. ni
ab illo aquo sunt om̃a bona. hoc ẽ dõ̾. Id enĩ superior
disputatio ꝑsuasit. cui tociens tãq lactꝰ assensus ee.
uirtutes igitur quib recte uiuit᷑. inagna bona sunt.Speci¬
es autẽ quoꝵlib& corpoꝵ sine quib recte uiui potest.
minima bona sunt. Potentiae uero animi sine quib
recte uiui ñ potest: media bona sunt. Uirtutib nemo
male utit᷑. Ceteris autt̃ bonis idest medus & minimis
ñ solũ bene sed etiã male quisq uti potest & idõ iur¬
tute nemo male utitur : quia opus uirtutis ẽ. bonꝰ usus

Expanded text:
animi quibus ipsa recta vita et honesta constat. Nam neque animi quibus ipsa recta vita et honesta constat. Nam neque prudentia, neque fortitudine, neque temperantia male quis utitur: in his enim omnibus, sicut in ipsa etiam quam tu commemorasti justitia, recta ratio viget, sine qua virtutes esse non possunt. Recta autem ratione male uti nemo potest. non solum magna, sed etiam minima bona non esse posse, nisi ab illo a quo sunt omnia bona, hoc est Deo. Id enim superior disputatio persuasit, cui toties tamque laetus assensus es. Virtutes igitur quibus recte vivitur, magna bona sunt: species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt: potentiae vero animi sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Virtutibus nemo male utitur: caeteris autem bonis, id est, mediis et minimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest. Et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus
Abbreviated transcription (Latin):
rare. nec inuenire cui auctori tribuant᷑. nisi bonoꝵ
om̃iũ conditori dõ. quia & maxima &. minima ab illo
sunt. a quo ẽ om̃e bonũ. &. dubitare de libera uoluntate.
sine qua recte uiui nͣ posse concedunt etiã qͥ pessime ui¬
uunt: &. certe responde nunc quaeso. quid tibi eẽ meliꝰ
uideat in nob̾. sine quo recte uiui potest. an sine quo re¬
cte uiui ñ potest: P lam iã parce quaeso pud&. caecita¬
tis. Quis enĩ ambigat id lo̾ge eẽ praestantius. sine quo re¬
cta uita nulla ẽ.A lam ergo tu negabis luscũ hominẽm
recte posse uiuere:: DAbsit tã ĩmanis am̃tia. A cũ ergo¬
oculũ in corpore concedas eẽ aliqđ bonũ. quo amisso tam̃
ad recte uiuendũ ñ ĩpedimur: uoluntas libera tibi uide¬
bitur nullũ bonũ. sine qua recte nemo uiuit. Intueris
enĩ iusti̾tiã qua nemo male utitur. Haec int̾ sũma bono
quae in ipso sunt homine. numerat᷑.: om̃sq uirtutes

Expanded text:
rare, nec invenire cui auctori tribuantur nisi bonorum rare, nec invenire cui auctori tribuantur nisi bonorum omnium conditori Deo, quia et maxima et minima bona ab illo sunt, a quo est omne bonum; et dubitare de libera voluntate, sine qua recte vivi non posse concedunt, etiam qui pessime vivunt? Et certe nunc responde, quaeso, quid tibi melius esse videatur in nobis, sine quo recte vivi potest, an sine quo recte vivi non potest. E. Jamjam parce, quaeso; pudet caecitatis. Quis enim ambigat id longe esse praestantius, sine quo recta vita nulla est? A. Jam ergo tu negabis luscum hominem recte posse vivere? E. Absit tam immanis amentia. A. Cum ergo in corpore oculum concedas esse aliquod bonum, quo amisso tamen ad recte vivendum non impeditur; voluntas libera tibi videbitur nullum bonum, sine qua recte nemo vivit? 50. Intueris enim justitiam, qua nemo male utitur. Haec inter summa bona quae in ipso sunt homine numeratur, omnesque virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
ens eos qͥ male his utunt᷑ laudas illũ qͥ haec dedit. bona.
sic liberã uoluntatẽ. sine qua nemo potest recte uiuere.
oport&. bonũ & diuinitus datũ. & potius eos dãpnando
qͥ hoc bono male utunt᷑ quã eũ qͥ dederit dare ñ debu¬
isse fatearis D Prius ergo uellẽ ut michi ꝓbares aliquod
bonũ eẽ liberã uoluntatẽ.&. ego concederẽ dm̃ dedisse¬
ñ ꝓbaui tanto molimine superioris disputationis. cũ
om̃em speciẽ formãq corporis a sũma om̃iũ rerũ forma
id est a ueritate subsistere fatereris. & bonũ eẽ conce¬
deres: Nã & capillos nr̃os numeratos eẽ ipsa in euangelio
ueritas loquit᷑. De numeri autẽ sũmitate. atq afine usq
ad finẽ ꝓtendente potentia. quae locuti fuerimꝰ. excidit
tibi. Quae igit᷑ ista ẽ tanta ꝑuersitas. capillos nr̃os quãuis
int᷑ exigua &. om̃ino abiectissima tam̃ intͣ bona nume¬

Expanded text:
ens eos qui male his utuntur, laudas illum qui haec dedit bona: ens eos qui male his utuntur, laudas illum qui haec dedit bona: sic liberam voluntatem sine qua nemo potest recte vivere, oportet et bonum, et divinitus datum, et potius eos damnandos qui hoc bono male utuntur, quam eum qui dederit dare non debuisse fatearis. 49. E. Prius ergo vellem ut mihi probares aliquod bonum esse liberam voluntatem, et ego concederem Deum illam dedissedem non probavi tibi tanto molimine superioris disputationis, cum omnem speciem formamque corporis a summa omnium rerum forma, id est a veritate, subsistere fatereris, et bonum esse concederes? Nam et capillos nostros numeratos esse, ipsa in Evangelio loquitur Veritas . De numeri autem summitate, et a fine usque ad finem pertendente potentia, quae locuti fuerimus, excidit tibi? Quae igitur ista est tanta perversitas, capillos nostros quamvis inter exigua et omnino abjectissima, tamen inter bona nume
Abbreviated transcription (Latin):
bona sunt : ñ potuer̃ dari nisi ab illo a qͦ sunt om̃a bona.
ides enĩ quantũ boni desit corpori. cui desunt manus
& tam̃ manib male utit᷑. qͥ eis operatur ł saeua ł tur¬
pia. Sine pedib si aspiceres aliquẽ: fatereris deesse in¬
tegritati corporis plurimũ bonũ. & tam̃ eũ qͥ ad no¬
cendũ cuipiam ł seipsum dehonestandũ pedib uteroe
male uti pedib nͣ negares. Oculis hanc lucẽ uidemus
formasq int̾ noscimꝰ corpoꝵ. idq & speciosissimũ ẽ in
nr̃o corpore. Unde in fastigio quodã dignitatis haec
mͣbra locata sunt. & ad salutẽ tuendã. multaq ali
uitae cõmoda refert᷑ usus oculoꝵ. Oculis tam̃ pleriq
pleraq agunt turpiter.&. cos militare cogunt libidi¬
nI. & uides quantũ bonũ desit in facie si oculi desut.
Cũ autẽ assunt: quis hos dedit nisi bonoꝵ om̃iũ largi
ds̃: Quẽ ad modũ ergo ista ꝓbas in corpore. & ñ intu¬

Expanded text:
bona sunt, non potuerunt dari nisi ab illo a quo sunt omnia bona? bona sunt, non potuerunt dari nisi ab illo a quo sunt omnia bona? Vides enim quantum boni desit corpori cui desunt manus, et tamen manibus male utitur qui eis operatur vel saeva vel turpia. Sine pedibus aliquem si aspiceres, fatereris deesse integritati corporis plurimum bonum; et tamen eum qui ad nocendum cuipiam, vel seipsum dehonestandum pedibus uteretur, male uti pedibus non negares. Oculis hanc lucem videmus, formasque internoscimus corporum; idque et speciosissimum est in nostro corpore, unde in fastigio quodam dignitatis haec membra locata sunt; et ad salutem tuendam, multaque alia vitae commoda refert usus oculorum: oculis tamen plerique pleraque agunt turpiter, et eos militare cogunt libidini. Et vides quantum bonum desit in facie, si oculi desint: cum autem adsunt, quis hos dedit, nisi bonorum omnium largitor Deus? Quemadmodum ergo ista probas in corpore, et non intu