comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Namsicut mulier a euade uiro id ẽ.
decosta adȩ: ita & uir ca in ꝑmuli¬
erem extitit. Om̃ia autẽ sub gene¬
sa hominum: ex deo creata sunt & a¬
Vel om̃ia id ẽ corpora uirorum & cor¬
russum: mulieri ꝓuelamine
id ẽ ꝑornamento dati sunt capil¬
li. Siquis autẽ uidetur contena¬
osus eẽ ut dicat: egosum pauli.
ego apollo nec uult nr̃is ad monici¬
onibus parere: nos iudȩi credentes
& apłi talem consu&udinem non
habemus ut contendamus. quialex.
sub quod contenditis: Prim̃u qui¬
dem conuenientibus. uobis in eccła.¬
& in conuentu fidelium indomi¬
nicis diebus audio abhis qui sunt
clo esscissuras id ẽ. dissensiones et
discordias eẽ interuos. & ex parte
credo ita eẽ uerum ut audio:: Nam
oportet id ẽ necesseest heres eẽ
ut & qui sunt in uobis probati fide
bonisq operibus manifesti fiant:
& appareat &iam quis int in ꝑfecti
et duplices. Sic dñs dicit in euglio:
Necesse est ut ueniant scandala:

Expanded text:
lier, Eva, de viro, id est de costa Adae, ita et vir, Cain, per mulierem exstitit. Omnia autem, subaudis genera hominum, ex Deo creata sunt, vivel omnia, id est corpora virorum et corrus sum. Mulieri pro velamine, id est pro ornamento, dati sunt capilli. Si quis autem videtur contentiosus esse, ut dicat, ego sum Pauli, ego Apollo, nec vult nostris admonitionibus parere, nos, Judaei credentes et apostoli, talem consuetudinem non habemus, ut contendamus, quia lex subaudis quod contenditis. Primum quidem convenientibus vobis in ecclesiam, et conventum fidelium in Dominicis diebus, audio, ab his qui sunt Chloens, scissuras, id est dissensiones et discordias, esse inter vos, et ex parte credo, ita esse ut audio. Nam oportet, id est, necesse est, haereses esse, ut et qui sunt, inter vos, probati, in fide bonisque operibus, manifesti fiant, et appareant etiam qui sint imperfecti et duplices. Sic Dominus dicit in Evangelio: Necesse est ut veniant scandala ,
Abbreviated transcription (Latin):
dina uerunt in honorem tantitãq
terribilis sac̨ramenti. primonos ieui¬
nos dominicȩ passionis participaci¬
one muniri. primoq sp̃i talibus epu¬
lis interius exterius ꝗ sacrari: ac
de inde terrenis dapibus & uilibus
escis corpis refici cum gr̃arum accio¬
ne & cum temperantia atq sobri&ate:
Unus quisq enim suam coenam p̃su¬
mit ad manducandum: Ethoc sim
gatur coena sacramentum euccris¬
tiae quod illi singuli sibi uin dicci¬
bant: uel illa preparatio conuiino¬
rum. quam utramq: illi ut propriã
manducabant: non cõmunicantes
ex inde pauperibus: Diximus su¬
perius breuiter coenam uocari
a cõmunione uescencium. quasi
commune conuiuium: cõmunẽq¬

Expanded text:
dinaverunt in honorem tanti tamque dinaverunt in honorem tanti tamque terribilis sacramenti, primo nos jejunos Dominicae passionis participatione muniri, primoque spiritalibus epulis interius exteriusque sacrari, ac deinde terrenis dapibus et vilibus escis corpus refici, cum gratiarum actione et cum temperantia atque sobrietate. Unusquisque enim suam coenam praesumit ad manducandum. Et hoc simut intelligatur coena sacramentum Eucharistiae, quod illi singuli sibi vindicabant, vel illa praeparatio conviviorum, quam utramque illi ut propriam manducabant, non communicantes exinde pauperibus. Diximus superius breviter, coenam vocari a communione vescentium quasi commune convivium, communemq
Abbreviated transcription (Latin):
inme manet & ego in eo: Quicũ¬
que ergo cęnam dñi uult imitari
ꝑcipiendo corpus illius. uł & iam
in ꝑcipiendis aliis cybis: cõmuniter
debet ea uti: quia cȩna dñi omnib
recumbentibus cõmunis fuit: non
solum aliis. sed &iam ꝓditori iudae:
Sed non in merito quȩ rit aliquis qua¬
re saluator nr̃ poscenam corporis
& sanguinis sui sacramenta apłis
tradiderit: uel unde processerit
ista consu&udo uniuersalis aeccłae.
ut ieium doceantur eadem sacra¬
m̃tti ꝑcipere. cũ apłi iam coenati
ea ꝑceperint. & dñs hocita non
or diuerit sicut modo tenetur.
Cui res pondendum .ẽ: tunc coenatos
communicasse apłos: quia necesse
erat pascha illud typicum antea
consumare. & sic adueri pas chȩ
sacramenta transire: Idõ quoq
dñs ꝑse non c̃stutuit ieiunos ꝑcipe¬
re nossa cramenta ei caristiae.
ut aberent ẽi apłi honorẽ aliquid
ordinandi in sca aeccła qui post
eĩ ascensionem aspũ scõ edocti or¬

Expanded text:
manet, et ego in eo . Quicunmanet, et ego in eo . Quicunque ergo coenam Domini vult imitari percipiendo corpus illius, vel etiam percipiendo alios cibos, communiter debet ea uti: quia coena Domini omnibus recumbentibus communis fuit, non solum bonis, sed etiam proditori Judae. Sed non immerito quaerit aliquis, quare Salvator noster, post coenam corporis et sanguinis sui, sacramenta apostolis tradiderit, vel unde processerit ista consuetudo universalis Ecclesiae, ut jejuni doceamur eadem sacramenta percipere, cum apostoli jam coenati ea perceperint, et Dominus hoc ita non ordinaverit, sicut modo tenetur? Cui respondendum est, ideo tunc coenatos communicasse apostolos quia necesse erat pascha illud typicum antea consummare, et sic ad veri paschae sacramenta transire. Ideo quoque Dominus per se non constituit jejunos accipere nos sacramenta Eucharistiae, ut haberent ejus apostoli honorem aliquid ordinandi in sancta Ecclesia, qui post ejus ascensionem a sancto Spiritu edocti, or
Abbreviated transcription (Latin):
tibus uobis in unum & inecđa
iam non ẽ dominicam cȩnã mandu¬
care : Idẽ non ẽ uobis licicum
dominicam cęnam ttliter mandu¬
care : qualiter uos manducatis:
Coenam autem dominicam dupli¬
citer possumus intelligere appel¬
latam. eẽ ab apło: Uel ꝑ ceptionẽ
uidelicet eucaristiae dequa sibi
singuli uindicabant partes pro¬
prias quas attulerant: aliis non
cõmunicantibus: aut etiã eandem
eucaristi am̃ post alios cybos sum̃¬
tes: uel alio modo cȩnam dñi
appellat illas p̃parationes con¬
uiuiorum & epulcirum: qua ssi¬
ne caritate sumebant: nondantes
inde pauperibus. Sacram̃ tum
igitur corporis xp̃i a cõmunione
cȩna appellatur : quia commune
debet eẽ om̃ibus fidelibus &iustis:
Vno enimpane : uniuersitts accđȩ¬
significatur: Perid enim quod
unum sumus deuno pane omnes
nos sumere oportet: licet enim
amultis partibus deferatur ille
ipse dixit. quimanducat caornẽ
meam &bibit sanguinem ineum.

Expanded text:
tibus vobis in unum in Ecclesia, tibus vobis in unum in Ecclesia, jam non est Dominicam coenam manducare, id est non est vobis licitum Dominicam coenam taliter manducare, qualiter vos manducatis. Coenam autem Dominicam dupliciter possumus intelligere appellatam esse ab Apostolo, vel perceptionem videlicet Eucharistiae, de qua singuli sibi vindicabant partes proprias, quas attulerant, aliis non communicantibus, aut etiam eamdem Eucharistiam post alios cibos sumentes. Vel alio modo, coenam Domini appellat illas praeparationes conviviorum et epularum, quas sine charitate sumebant, non dantes inde pauperibus. Sacramentum igitur corporis Christi a communione coena appellatur, quia commune debet esse omnibus fidelibus et justis. Uno enim pane universitas Ecclesiae designatur. Per id enim quod unum sumus, de uno pane omnes nos sumere oportet. Licet enim a multis partibus deferatur ille ipse dixit: Qui manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me
Abbreviated transcription (Latin):
obtulerant licet haberent: authis
&iam quinon habebant quid ad¬
ferrent.: Hoc autẽ faciebant
multi: post quam aliis eybis crapu¬
lati erant: Isttmq acceptionẽ
eu caristiae : dominiccon cȩnam
uocauit apłs uno modo: Ali TER:
Soliti quoq erant conuenire eodẽ¬
diȩ ad eccłam om̃s diuites poten¬
tes & nobiles. & p̃parare sibi inec
epulas & conuiuia. & crapulari
& in ebriart: usq ad uesperam
manducantes & bibentes in cons¬
pectu pauperum & egenorum.
qui non habebant unde similia
unde comunicarent: Implea
autem illi diuites omnib cybis
& potibus usq ad uomitum : accipi¬
ebant adultimum sacram̃ta cor¬
poris & sanguinis xp̃i dicentes:
Sictradidit xp̃s discipulis sus nr̃is
doctoribus & m̃gistris corpus
& sanguinem suum postaliorum
cyborum ꝑceptionem: & sic nos
uolu mꝰͦ illud sumere: Quod au¬
diens apłs: scripsit eis intercetera.
ista que in p̃senti habentur uolens
corrigere inquiens: Conuenien¬

Expanded text:
attulerant, licet haberent: aut his attulerant, licet haberent: aut his etiam qui non habebant quod afferrent. Hoc autem faciebant multi, postquam ab aliis cibi crapulati erant. Istamque acceptionem Eucharistiae, Dominicam coenam vocavit Apostolus uno modo. Aliter: Soliti quoque erant convenire eodedie ad Ecclesiam omnes divites, potentes et nobiles, et praeparare sibi in Ecepulas et convivia, et crapulari et inebriari usque ad vesperam manducantes et bibentes in conspectu pauperum et egenorum, qui non habebant unde sibi praunde communicarent. Impleti autem illi divites omnibus cibis et potibus usque ad vomitum, accipiebant ad ultimum sacramenta corporis et sanguinis Christi, dicentes: Sic tradidit Christus discipulis suis nostris doctoribus et magistris corpus et sanguinem suum post aliorum ciborum perceptionem, et sic nos volumus illud sumere. Quod audiens Apostolus, scripsit eis inter caetera ista quae in praesenti habentur, volens eos convenire, inquiens: Convenien
Abbreviated transcription (Latin):
onuenientibus uobis
inunum. iam non est
domi nicam caenã mandu
A ena dominict dicta ẽ eoquod¬
ipso die saluator cum discipulis cę̧¬
nauerit. complens u&eris tes tam̃¬
ti pascha: & myscerium corporis
& sanguinis suitradens apłis: co¬
fecit &iam sa cram̃tum caenado¬
ante diem pasche. conueniebant
om̃s ad aeccłam hac nobilesquiq
& potentes diuitesq iubebant de
lipanem & uinum: & dabant sac̃¬
doti unde consecraret corpus & san¬
guinem dñi: Consecratis autem¬
de suꝑ altari. sumebat q tacite
cum suis. ut suꝑ uenientes non in¬
uenirent quod ederent. & unde
communicarent: Aut &iam defe¬
rebat omne quod cũq at tulerat.
addomum suam: ut cũ suis illud
sumeret Ob cuius reicausam
magnȩ dissensiones inter illoserant.
quas seminauerant pseudo apłi
ita ut cũ una benedictione om̃ium
oblationes consecrate eẽnt. singuli
suas accipientes quȩ cõmunes de¬
buerant eẽ: maximam uere cundiã
inferrent hisqui ut ad solet non

Expanded text:
nvenientibus vobis in unum, jam non est Dominicam coenam manducare. Coena Dominica dicta est, eo quodipso die Salvator cum discipulis coenaverit, complens Veteris Testamenti pascha, et mysterium corporis et sanguinis suis tradens apostolis. Cofecit, etiam sacramentum coenae Doeniebant omnes ad Ecclesiam, ac nobiles quique et potentes divitesque veniebant, li panem et vinum, et dabant sacerdoti, unde consecraret corpus et sanguinem Domini. Consecratis autemdesuper altari: sumebatque tacite cum suis, ut supervenientes non invenirent quod ederent, et unde communicarent; aut etiam deferebat omne quod attulerat ad domum suam, ut cum suis illud sumeret. Ob cujus rei causam magnae dissensiones inter illos erant, quas seminaverant pseudoapostoli, ita ut cum una benedictione omnium oblationes consecratae essent, singuli suas accipientes, quae communes debuerant esse, maximam verecundiam inferrent his qui, ut assolet, non
Abbreviated transcription (Latin):
quem discipulis porrexit : ut osten¬
deret corporis sui fractionem & pas¬
sionem sine sua sponte nonuenturã:
sicut ipse ante dixerat: potestatẽ
habeo ponendi animam meam:
ccipite & manducate. hoc est corpris
neum. quod pro uobis tradetur:

Expanded text:
quem discipulis porrexerat, ut ostenquem discipulis porrexerat, ut ostenderet corporis sui fractionem et passionem, sine sua sponte non venturam, sicut ipse antea dixerat: Potestatem habeo ponendi animam meam. Accipite et manducate: hoc est corpus meum quod pr
Abbreviated transcription (Latin):
ne agitis in quibusdam rebus In hoc
tamen non laudouos: quod a eccłam
dĩ despicabilẽ facitis & taliter ia hebru
corpus dñi ꝑcipitis & quod facies piu¬
perum confunditis: Ego enim accepi
ad ño quod et tradidi uobis id ẽ. mystt¬
rium corporis & sanguinis dni. quo¬
modo debeatis sumere Sicut mͥ
reueltuit dñsitai tradidi uobis insup
&iam quid significar& illud sacram̃¬
tum. sicut insequentibus dicturus e:
Quando ꝑgebat damas cum & caecatus
est aiel tunc manifestauit ei dñs hoc
inter cętera⁊ uel quando positus
in extasi m̃tis dum eẽt intemplo:
acsidemum tradidit corinthiis.
quando moratus ẽ apud eos anno
nocte querat tradendĩ aiuda acce
comme morationem antiq: liberatio¬
nis dĩppłi deegypto agebantur
omnibus annis transiit  tatim ad no¬
uum pascha sic̃ supͣ diximus quod in
memoriam suce passionis & nr̃e
redẽptionis aeccłae suae reliqͥd
frequentandum: Fregit ipsepanẽ

Expanded text:
num agitis in quibusdam rebus; in hoc num agitis in quibusdam rebus; in hoc tamen non laudo, vosque Ecclesiam Dei despicabilem facitis, et taliter jam ebrii, corpus Domini percipitis, et facies pauperum confunditis. Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis, id est mysterium corporis et sanguinis Domini, quomodo debeatis sumere sicut mihi revelavit, ita tradidi vobis. Insuper etiam quid significet illud sacramentum, sicut in sequentibus dicturus est, quando pergebat Damascum, et caecatus est. Vel tunc manifestavit ei Dominus hoc inter caetera. Vel quando positus est in exstasi mentis, dum esset in templo. Ac sic demum tradidit Corinthiis, quando moratus est apud eos anno nocte qua erat tradendus a Juda, accecommemorationem antiquae liberationis populi Dei de Aegypto agebantur omnibus annis, transiit statim ad novum pascha, sicut supra diximus, quod in memoriam suae passionis et nostrae redemptionis, Ecclesiae suae relinquit frequentandum. Fregit ipse panem
Abbreviated transcription (Latin):
dant: Apud ueteres enim consue¬
tudo erat hora nonacenare. non
in abscondito sed inꝓ patulo: ne
singularitas luxuriam gigneret:
Et alius quidem ur̃m esurit ille ui¬
delicet. qui pauꝑtatem p̃men te
car & pane triticeo & uino quod defe¬
rat ad consecrandum unde comunicet᷑.
uel unde spar& sibi conuiuium: Alius
autem diues quilib& & potens ebrius :
et crapulatus. tam exaliis cybis: quã
&iam exacramentis corporis & sangui¬
nis dñi: Num quid domos non habetis.
ocorinthii ad manducandum etbiben¬
dum cõmunes cybos Aut aeccłam di
contẽpnitis id est despicabilem facitis
& ꝓni chilo ducitis. parentes uobis
turpia conuiuia in ea: et confunditis
eos id÷ uerecundari facitis qui non
habent sub alimenta ex quibus con¬
secretur corpus xp̃i et sanguifi uel
undesibi p̃parent coenam inpsa
aeccła sicut uos quidiuiciis habunda¬
tis quid dicam uobis õcorinthii.
id÷ quid possum uobis dicere s̃mio
dolore: Mul audo uos sub in hoc qđ be¬

Expanded text:
res enim consuetudo erat, hora nona coenare, non in abscondito, sed in propatulo, ne singularitas luxuriam gigneret. Et alius quidem, vestrum, esurit, ille videlicet qui paupertate premente caret pane triticeo et vino quod deferat ad consecrandum, unde communicetur, vel unde praeparet sibi convivium. Alius autem, dives quilibet et potens, ebrius est, et crapulatus tam ex aliis cibis quam etiam ex sacramentis corporis et sanguinis Domini. Nunquid domos non habetis, o Corinthii, ad manducandum et bibendum, communes cibos? Aut Ecclesiam Dei contemnitis, id est despicabilem facitis, et pro nihilo ducitis, parantes vobis turpia convivia in ea, et confunditis eos, id est verecundari facitis, qui non habent? alimenta, ex quibus consecretur corpus Christi et sanguis, vel unde sibi praeparent coenam in ipsa Ecclesia, sicut vos qui divitiis abundatis. Quid dicam vobis? o Corinthii, id est, quid possum vobis dicere prae nimio dolore? Laudo vos, subaudis in hoc quod bo
Abbreviated transcription (Latin):
habere suꝑ eam: Mulier autem sub¬
iecta .ẽ. uiro: sicut sequentia mani¬
festant: Mulier autem gła uiri est:
quia exipso facta . ẽ uel quia sub iec¬
ta ẽ. ei & in hoc głam habet uir:
Non ẽ enim uirprimus adam exmu¬
liere. factus: sed mulier ex uiro:
Et enim non .ẽ. creatus uiradam propt̃
mulierem : quia necdum erat mulier
creata : sed mulier ꝓpt̃ iurum id ẽ
ad auxilium uiri Ideo sub utre¬
co gnoscat se mulier sub uiri eẽ potes¬
tate debet habere potestatem
Angłs grece latine dicitur nuncnis:

Expanded text:
habere super eam. Mulier autem subhabere super eam. Mulier autem subjecta est viro, sicut sequentia manifestant: Mulier autem gloria viri est, quia ex ipso facta est: vel quia subjecta est ei, et in hoc gloriam habet vir. Non enim vir, primus Adam, ex muliere est, factus, sed mulier ex viro. Etenim non est creatus vir, Adam, propter mulierem, quia necdum erat mulier creata, sed mulier propter virum, id est ad auxilium viri. Ideo, subaudis ut recognoscat se mulier sub viri esse potestate, debet mulier velamen Angelus Graec
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris uir. est: quia de costa. ei
illius. deus pater ẽ: quia ab illo
habet originem & principium.
tã scđm diuinitatem qũã iuxta
humanitatem Om̃is uir orans
in aecła aut ꝓphetans id ẽ. docens.¬
uel ꝓphecas explanans. uelato
capite : deturpat id ẽ. dehones¬
tat caput suum: Uel orans. id est
ꝓphetatur aduentus xp̃i adiudi¬
cium: Sinon uelaturmulier
id ẽ. si non uult operire caput suũ
linteo : tondeatur: Quare p̃cipit
hoc apłs.r quia mala consu&udo
erat tunctẽporis: qr nolebant capil¬
losligare & capud cooperire: Et
ne ipsa ꝓfluxio capillorum ꝓuocet
homines adamorem libi dinis: ideo
precipit uelare & ligare capillos:¬
quia sicut ab uno deo om̃ia originem
sũpser̃ & ab illo facta sunt: ita ab uno
homine adam omne genus humanũ
ꝓfluxit: Gła quoque dĩ ẽ : qui aglo¬
rificatur deus ꝑhoc quod hominem
rati onabilem fecit: Ideoq non debec
uela re caput. ut hostendat non. ẽẽ¬
sesub ditum mulieri: sed potestatẽ

Expanded text:
mulieris, vir est, quia de costa ejusincipium illius, Deus Pater est, quia ab illo habet originem et principium, tam secundum divinitatem quam secundum humanitatem. Omnis vir, in Ecprophetas vel explanans, velato capite, deturpat, id est dehonestat, caput suum: vel orans, id est prophetatur adventus Christi ad judicium. Si non velatur mulier, id est, si non vult operire caput suum linteo, tondeatur. Quare praecepit hoc Apostolus? quia mala consuetudo erat tunc temporis, quia nolebant capillos ligare et caput cooperire. Et ne ipsa profluxio capillorum provocet homines ad amorem libidinis, ideo praecepit velare capillosquia sicut ab uno Deo omnia originem sumpserunt, et ab illo facta sunt, ita ab uno homine Adam omne genus humanum profluxit: gloria quoque Dei est, quia glorificatur Deus per hoc quod hominem rationabilem fecit. Ideoque non debet velare caput, ut ostendat non esse subditum mulieri, sed potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
us debet illam ꝑmittere uͭse eleuet
adc̃tem plationem dĩ. donec ꝑueniat
adhoc. ut qđ modo uidet inspe.
& inspeculo. quandoq uideat inre.
contẽplans dm̃ sicuti. est: ꝑmulie¬
rem possumus intelligere animam.
cuiiis caput .ẽ. intencio : plerumq
intendit terrenis rebus ultra modũ:
Qđ caput id ẽ. quam intentionem
debemus uelare: quia debemus illã
refrenare: neultra modum in terre¬
nis rebus seoccup&: Anima enim
quȩ uiuificat corpus. plerum que
ea desiderat ultra quam ne cesse sit:
inquibus delectatur corpus: qđ ter¬
rena quęrit: Uerun tam̃ nequȩ
uirsine muliere. sub creatus. est.
inprentia di: neq mulier sine uiro

Expanded text:
us debet illam permittere, ut se elevet us debet illam permittere, ut se elevet ad contemplationem Dei, donec perveniat ad hoc ut quod modo videt in spe et in speculo, quandoque videat in re, contemplans Deum sicuti est. Per mulierem possumus intelligere animam, cujus caput est intentio, qua plerumque intendit terrenis rebus ultra modum. Quod caput, id est quam intentionem debemus velare, quia debemus illam refrenare, ne ultra modum in terrenis rebus se occupet. Anima enim quae vivificat corpus, plerumque ea desiderat ultra quam necesse sit, in quibus delectatur corpus quod terrena quaerit. Verumtamen neque vir sine muliere, subaudis creatus est in praesentia Dei, neque mu
Abbreviated transcription (Latin):
qui et uiri appellantur id ẽ. ad p̃di¬
catores referre. ut illorum exorta¬
cione & doctrina saluari possit :
Uel debet suam insipientiam et igno¬
rantiam uelare ꝓpt̃ predicatores.
quia illis sed ebet humiliare: ALITER
Homo ex corpore anima & mente c̃sistit
quȩ & rationabilitas animȩ dicitur:
Cum unum sit anima & mens. diuidamꝰ
hic animam quȩ uiuificat corpus.
& mentem quȩ regit anim̃a: quia fecit
differenciam interbonum & malum.¬
& inter uicia & uirtutes: Peruirum
in hoc loco debemus intelligere se¬
cundum augustinum. rationabilita¬
tem animȩ nr̃ae idẽ mentem quae
imago dĩ est: quia sicut deus scit dif¬
ferentiam facere in terbonum & ma¬
lum. ita & mens promodulo suo:
Cuius uiri caput id ẽ mentis siueracio¬
nabilitanis quod unum ẽ: ipsa bona
eiꝰ intencio . ẽ: quam non debet ue¬
lare: quia non deb& illam refrenare
a contẽplacione di: sed quanto am¬
plius dedeo in telligit. tanto ampli¬

Expanded text:
qui et viri appellantur, id est ad praediqui et viri appellantur, id est ad praedicatores referre, ut illorum exhortatione et doctrina salvari possit; vel debet suam insipientiam et ignorantiam velare propter praedicatores, quia illis se debet humiliare. Aliter: Homo ex corpore, anima et mente consistit, quae et rationabilitas animae dicitur. Cum unum sit anima et mens, dividamus hic animam quae vivificat corpus, et mentem quae regit animam, quia facit differentiam inter bonum et malum, inter vitia et virtutes. Per virum in hoc loco debemus intelligere secundum Augustinum, rationabilitatem animae nostrae, id est mentem quae imago Dei est; quia sicut Deus scit differentiam inter bonum et malum, ita et mens pro modulo suo. Cujus viri caput, id est mentis sive rationabilitatis, quod unum est, ipsa bona ejus intentio est, quam non debet velare; quia non debet illam refrenare a contemplatione Dei, sed quanto amplius de Deo intelligit, tanto ampli
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃os. sac̃ do tes: om̃sq ordines alta¬
ris quia angłi debent. eẽ ad nun¬
ciando ppłis quid debeant appete¬
re & quid uitare: Propter istos an¬
glos debent mulieres stantes in ȩccła
uelata habere capita: nerespici¬
ens aliquis illorum adppłm capiat᷑
ad amorem. pulchritu dine illarũ:
Diccimus & aliter iuxta augustinũ¬
Exhoc: uirnon deb& uelare caput
qm̃ imago .ẽ. dĩ mulier autem. de
loco uno modo debemꝰ intelligere
quem lib& predicatorem sp̃ualẽ.
& uiriliter a gentem: Cuius caput
est ipsa eiꝰ sapientia: quia sicut caput
regit membsaita illa regitm̃tem.:
Istud caput id. ẽ. sapientiam non
sed aliis manifestare docen do & p̃¬
dicando bonisq operib: insistendo
deb& se imitabilem p̃bere: łmu
lierem autem debemus intelligere
quem lib& in ecđa muli ebriter
& stulte agentem: cuius caput. est
ipsa eĩ ignorantia & stulticia. quam
non deb& aliis in pro patulo mani¬
festare. nese imitabilem reddat.
sed deb& illam tegere et ad angłos

Expanded text:
pos, sacerdotes, omnesque ordines altaris, qui angeli debent esse annuntiando populis quid debeant petere et quid vitare. Propter istos angelos debent mulieres stantes in ecclesia velata habere capita, ne respiciens aliquis illorum ad populum, capiatur ad amorem pulchritudine illarum. Dicamus et aliter juxta Augustinu vir non debet velare caput, quoniam imago est Dei, mulier autem debeloco, uno modo possumus intelligere quemlibet praedicatorem, spiritalem, et viriliter agentem, cujus caput est ipsa ejus sapientia; quia sicut caput regit caetera membra, ita illa regit mentem. Istud caput, scilicet sapientiam non sed aliis manifestare, docendo, praedicando, bonisque operibus insistendo debet se imitabilem praebere. Per mulierem autem debemus intelligere quemlibet in Ecclesia muliebriter et stulte agentem. Cujus caput est ipsa ejus ignorantia et stultitia, quam non debet aliis in propatulo manifestare, ne se imitabilem reddat, sed debet illam tegere, et ad angelos
Abbreviated transcription (Latin):
silute octisum: itti panis quẽ xp̃s
quotidiae consecrant sacer dotes
in ecła cum uirtute diuinitati s
quem illum panem replet: uerũ
corpus est xp̃i: Nec sunt duo cor
pora illa caro quã cid sumpsit & iste
tum ut dum ille frangitur. & come
salute & redẽptione ẽ. immolatum.
ita quo tidiae ad nr̃am salutem etre¬
dẽptionem iste panis deo offertur
quilicet panis uideatur. corp ẽ. xp̃i.
giles. eẽ. ad peccandum: tradidit
nobis hocsa cramentum. ut quia
ipse iam non potest mori. & nos quo¬
tidie peccmus. habeamus uerum
sacrificium quo possimus expiari::
Ideoq quia unum corpus faciunt.
& pronr̃a redẽptione offeruntur.
dixit. hoc est cor pus. qđ pro uobis
tradetur: & addidit Hoc facite:
Id ẽ. hoc corpus sc̃ĩ ficate. in meam
commemorationem: In commemo
ur̃ȩ ꝙ redẽptionis quia ego uos
redemi sanguine meo: Relinquens
dñs hoc sacramentum saluti ferũ
omnibus fidelibus. ut illud infigere
cordibus & meriae eorum: egit mo

Expanded text:
salute occisum, ita panis quem Christus quotidie consecrant sacerdotes in Ecclesia, cum virtute divinitatis, quae illum replet, verum corpus est Christi. Nec sunt dupora illa caro quam assumpsit, et iste tum ut dum ille frangitur et comedsalute et redemptione est immolatum, ita quotidie ad nostram salutem et redemptionem iste panis Deo offertur, qui licet panis videatur, corpus est Chrisgiles esse ad peccandum, tradnobis hoc sacramentum, ut quia ipse jam non potest mori, et nos quotidie peccamus, habeamus verum sacrificium quo poIdeoque quia unum corpus faciunt et pro nostra redemptione offeruntur, dixit: Hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur, et addidit: Hoc facite, id est corpus hoc sanctificate in meam commemorationem, videlicet ue redemptionis, quia ego vos redemi sanguine meo. Relinquens Dominus hoc sacramentum salutiferum omnibus infidelibus, ut illud infigeret cordibus et memoriae eorum, mo
Abbreviated transcription (Latin):
me imin tamini Sicut enim deus
ut eorum imitatores simꝰ: Laudo
autẽ uos fr̃s: quod ꝑ om̃ia mei memo¬
res estis: v ronicos istadicit Et qđ
uidetur ad firmare: increpat & de¬
negat: quasi diceret: non laudo uos.
quia non estis mei memores. neque
tenetis preceptaquȩ tradidi uob̃
uolo autẽ uosscire : qm̃ om̃is uiri

Expanded text:
me imitamini. Sicut enim Deus me imitamini. Sicut enim Deus ut eorum imitatores simus. Laudo autem vos, fratres, quod per omnia mei memores estis. Ironice ista dicit; et quod videtur affirmare, increpat et denegat, quasi diceret: Non laudo vos, quia non estis mei memores, neque tenetis praecepta quae tradidi vobis. Volo autem vos scire quod omnis viri
Abbreviated transcription (Latin):
quod uerbum. semꝑ inusu habe¬
bat. Adstitit beatus paulus inqui¬
ab hac tristicia & morte p̾senti.
quia om̃ia tibi ꝓspere succedent:
Sine offensione id.ẽ. sine scandilo
& rep̃hensione estote iuda eis qui
modo hicdiccit: se om̃ibus ꝑ om̃ia
placere: Ad quod dicen dum.
quia ubi dixit: si hominibus pla¬
cerem. homines ibi uoluit intel¬
ligi hereticos. iudieos: incredulos
paganos & ꝑ secutores. hic autem
ubi dicit om̃ibus seplacere. sub bo
ꝯ inquid infidelib placerem. neroni
scilicet. hereti cis. iudaeis in credulis.
& ꝑsecutoribus. xp̃i seruus non
essem: quia xp̃m negassem: Tamen
licet illis non placeam: om̃ib tam̃
bonis et religiosis placeo: Nonquȩ¬
que siuit sua sed nr̃a: ita paulus
non erat ꝓpria salute. contentus. quia
non querebat. qđ sibi soli utile erat.
sed quod aliis: sustinens ꝓaliorũ salu¬
te libenter multa aduersa & ꝓbra:
non quȩrens solum modo qđ mihi
utile.ẽ. sed qđ alterius itti & uos

Expanded text:
quod verbum semper in usu habequod verbum semper in usu habebat, astitit beatus Paulus apostolus, inquiab hac tristitia et morte praesenti, quia omnia prospere tibi succedent. Sine offensione, id est sine scandalo et reprehensione, estote Judaeis, qui modo hic dicat se omnibus per omnia placere? Ad quod dicendum, quia ubi dicit, si hominibus placerem, homines ibi voluit intelligi haereticos, Judaeos incredulos, paganos et persecutores. Hic autem ubi dicit, omnibus se placere, subaudis, inquit, infidelibus placerem, Neroni scilicet, haereticis, Judaeis incredulis, et persecutoribus, Christi servus non essem, quia Christum negassem. Tamen licet illis non placeam, hominibus tamen bonis et religiosis placeo: Non quaequaesivit sua, sed nostra: ita Paulus non erat propria salute contentus, quia non quaerebat quod soli sibi utile erat, sed quod aliis, sustinens pro aliorum salute libenter multa adversa et probrnon quaerens solummodo quod mihi utile est, sed quod alteri: ita et vos
Abbreviated transcription (Latin):
hoc immolaticiũ .ẽ. idolis conseeratũ
nolite comedere: ꝓpt̃ conscienciam
& circum seancium. neuos derideant
sicut supra dictum. ẽ: Ut quid eñi
libitis mea: quacredoͦ mnia eẽ
munda: Duudicatur id ẽ. rephen¬
ditur ab aliena consciencia. Id ÷
siego manduco om̃ia: quid ꝑtinet ad
aliquem ut me rep̃hendat uel qͥd
nocet ẽi rep̃hensio Siego cũ grã
sub dĩ participo siue manduco.
Quidblas phemor ꝓeo quod grãs ago
deo Exꝑsona illorum loquit᷑
qui talia dicebant: Quasi sub iun¬
geret apłs: non deb&is hoc dicere:
licet scĩficetis illud quod sumitis
signaculo crucis & inuocatione
nominis dĩ: tamen non ideo debe¬
tis comedere: quia blasphematur.
exinde nomen dĩ: & uos blasphema¬
mini: Omnia ingła dĩ facite: id ẽ.
inuocatione nominis dĩ. & cũ hones¬
tate : ut ds glorificetur ꝑuos legi¬
mus quodã loco. quod quodam tẽ¬
pore quidam homuncio p̃nimi¬
a trifticia uoluisset sela queo sus¬
pendere & dixisset deus ad iuuame.

Expanded text:
atum, nolite manducare propter conscientiam et circumstantium, ne vos derideant, sicut supra dictum est. Ut quid enim libertas mea, qua credo omnia esse munda, judicatur, id est reprehenditur, ab aliena conscientia, id est: si ego manduco omnia, quid pertinet ad aliquem ut me reprehendat, vel quid nocet ejus reprehensio? Si ergo cum gratia, subaudis Dei, participo, sive manduco, quid blasphemor pro eo quod gratias ago Deo? Ex persona illorum loquitur, qui talia dicebant, quasi subjungeret Apostolus: Non debetis hoc dicere, licet sanctificetis illud quod sumitis signaculo crucis, et invocatione nominis Domini: tamen non ideo debetis comedere, quia blasphematur exinde nomen Domini, et vos blasphemamini. Omnia in gloriam Dei facite, id est in invocatione nominis Dei, et cum honestate, ut Deus glorificetur per vos. Legimus quodam loco, quod cum quodam tempore quidam humuncio pro nimia tristitia voluisset se laqueo suspendere, et dixisset: Deus, adjuva me,
Abbreviated transcription (Latin):
dae degentib: q̃diu & longo tp̃r scere¬
lis mansit ab ono oꝑe. & deofilios ñ genera¬
uit: hoc ẽ. adestructione turris babel
tũ xpi: Ibi enim diuisũ ẽ. labiũ uniũ se
t̃rȩ & tantũ modo cognicio insola domo
habere mansit : Dicat᷑ ergo : l&cre
idẽ gaude et exulta: Geccła degentib:
que antea sterelis eras & q̃ dõ filios
nom pariebas erũpe ingaudiũ & excla¬
ma p̃nimia iocunditate q̃ñ pariebas:
qr plures filudeo accepti tibi er̃ quĩ synagoge

Expanded text:
de gentibus quae diu et longo tempore sterilis mansit a bono opere, et Deo filios non generavit, hoc est a destructione turris Babel, tum Domini. Ibi enim divisum est labium universae terrae, et tantummodo Dei cognitio in sola domo Hebraeorum mansit. Dicatur ergo: Laetare, id est gaude et exsulta, o Ecclesia de gentibus, quae antea sterilis eras, et quae Deo filios non pariebas, erumpe in gaudium, et clama prae nimia jucunditate, quae non pariebas, quia plures filii Deo accepti tibi erunt quam Synagogae,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m & apłos. quorũminis¬
terio ꝑqua drifidũ orbẽ diuulgatũ . ẽ.¬
Unũ sub testam̃tũ datum .. in monte
goge generabat ppłm inseruitutẽ
sibi Syna enĩ mons. ẽ. in arabia

Expanded text:
os, quorum ministerio per quadrifidum orbem est divulgatum. Unum, subaudis testamentum datum est, in monte gogae generabat populum in servitutem sibi. Sina enim mons est in Arabia,
Abbreviated transcription (Latin):
& qđ maius est steri lideo operante
natus ẽ: Quȩ sunt ꝑ allegoriã dicta:
dẽ eaq: superius dicta st̃ deagar & sara:
ismahel qͦq &isa acspĩtalit̃ sunt dicta
&spĩtali indigent expositione: hanc
abet consu& udinẽ beatꝰ paulus: ut sp̃italẽ
intellegentiã allegoriã appelet
A llegoria autẽ : ꝓ̃prie ad gãmaticos ꝑtinet:
Tenĩtrop quo aliud significaitur quã dr̃¬

Expanded text:
et quod majus est, sterili, Deo operante, et quod majus est, sterili, Deo operante, natus est. Quae per allegoriam sunt dicta, id est quae superius dicta sunt de Agar et Sara. De Ismael quoque et Isaac spiritali er sunt dicta, et spiritali indigent expositione. Hanc habet consuetudinem beatus Paulus, ut spiritalem intelligentiam allegoriam appellet. Allegoria autem proprie ad grammaticos pertinet. Est enim tropus quo aliud significatur quod d
Abbreviated transcription (Latin):
ishic solũ modo ꝑrepmissionẽ dicatnatũ
cẽ : cũ legamꝰ &iã dehis mahȩle ꝓmissionẽ
facit̃i eẽ: Nalegimꝰ in libro genescos
qi cũ e&agar in deserto sur. apparuit ei
aingłs dñi inqͥens: a garan cilla sara i unde
uenis aut quouadis q̃ respondeta facie
saraidñẽ meae ego fugio: Cui angłs.
Reũtere in qͥt & humiliare submanu illius :
Etrursus nultiplicans in qͥdmultiplicabo
sem̃tuum : Ecce paries filiũ & uocađt
nomen eiꝰ ismahel: hicerit ferꝰ homo:
manus eiꝰ contra : om̃s : & manꝰ om̃iũ contraeũ ::
Adhoc dicendũ ẽ quia quando ista ꝓmissio
ficta ẽ isma heliã erat c̃ceptꝰ ꝓmissio
uero qust de isa ac facta ẽ antequã con¬
ciperet᷑ dita ẽ abrahȩ: sic̃ ex uerb̃
angłi possumꝰ ꝓbare dicentis adabrahã:
Scđm hoctẽp ueniã & erit sarȩ filius:
unde apparet is aac non scđm naturã
humanȩ consuetudinis eẽ natũ : sed prȩꝓ¬
missionẽ ex longeuo patre & uetulamatre.

Expanded text:
tum esse, cum legamus etiam de Ismaele promissionem factam esse. Nam legimus in libro Geneseos , quia cum esset Agar in deserto Sur, apparuit ei angelus Domini inquiens: Agar, ancilla Sarai, unde venis et quo vadis? Quae respondit: A facie Sarai dominae meae ego fugio. Cui angelus: Revertere, inquit, et humiliare sub manu illius. Et rursum: Multiplicans, inquit, multiplicabo semen tuum. Ecce paries filium, et vocabis nomen ejus Ismael. Hic erit ferus homo. Manus ejus contra omnes, et manus omnium contra eum. Ad hoc dicendum est, quia quando ista promissio facta est, Ismael jam erat conceptus. Promissio vero quae de Isaac facta est, antequam conciperetur data est Abrahae, sicut ex verbis angeli possumus probare, dicentis ad Abraham: Secundum hoc tempus veniam, et erit Sarae filius . Unde apparet Isaac, non secundum naturam humanae consuetudinis esse natum, sed per repromissionem ex longaevo patre et vetula matre:
Abbreviated transcription (Latin):
Siuero uiuenis cũ ueterena mixtꝰ fuerit
dic̃ &iã illos posse ꝓpagare filiolicet
illudrarissime inusu habeat᷑ :. Sedm
hunc modũ & naturalẽ consus udinem
qua pͥm̃a diximꝰ ut sen ex iunctus iuuen¬

Expanded text:
Si vero juvenis, cum veterana mistus fuerit, Si vero juvenis, cum veterana mistus fuerit, dicit etiam illos posse propagare filios, licet illud rarissimae in usu habeatur. Secundum hunc modum et naturalem consuetudinem quam primo diximus, ut si senex junctus
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ abrahã duos filios habuit:
Non sine causa apłs ad memoriã reducit:
factũ abrahe: iudȩinãq: in hoc maxime
gloriabantur qui filii abrahȩ erant
scđm carnẽ: Unde cũ dñs dixisset eis
in eugło siuos filiꝰ liberauerit uere liberi
eritis responder̃ illi: nosfilii abrahȩ sumus:
& nemini seruiuimꝰ ũ quã: Ergo apłsuolens
galathas sollicitos reddere ne potuissent
seduci a uid eteis qͥcircũ cisionẽ docebant
obseruare sacrificialegalia offerre
dicentes non potestissaluari ꝑpassionẽ¬
xp̃i & baptismũ nisi circũ cidamini& sa
abiahã non ꝑ obseruationẽ legis meruit
iustificari &amicus dĩ appellari sed ꝓpt̃
fidẽ sincerissimã operationẽq ꝓba tissi¬
mã: Sed qͥdeancilla. id ẽ. ismahel deigar¬
consu&udi usũ: Dic̃ beatus augustinus.
qr consu& u do umane nature. ẽ. ut senex
iunctus uiuenculȩ incoitu : filios ꝓcre¬
ent : Contra senex & uetula copulati
naturale . ẽ. ut desistant parere :

Expanded text:
m Abraham duos filios habuit. Non sine causa Apostolus ad memoriam reduxit factum Abrahae. Judaei namque in hoc maxime gloriabantur, quia filii Abrahae erant secundum carnem: unde cum Dominus dixisset eis in Evangelium: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis , responderunt illi: Nos filii Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Ergo Apostolus volens Galatas sollicitos reddere, ne potuissent seduci a Judaeis, qui circumcisionem docebant observare, et sacrificia legalia offerre, dicentes: Non potestis salvari per passioneper baptismum, nisi circumcidamini et Abraham non per observationem legis meruit justificari, et amicus Dei appellari, sed propter fidem sincerissimam, operationemque probatissimam. Sed qconsuetudinis usum. Dicit beatus Augustinus quia consuetudo humanae naturae est ut senex junctus juvenculae in coitu filios procreet: econtra senex et vetula copulati, naturale est ut desistant parere.
Abbreviated transcription (Latin):
uit ipsa ihrłm cũ filiis suis id ẽ sac̃dotes
& doctores legis qͥ in ihrłm maxme
omni potenti subseruitute legali:
A rabia ꝓuincia ẽ. multas gentes & regiones
in secontinens: ammonitas ii delicet.
moabitas. philisteos: idũ eos &̃alias quãplu¬
res: Inqua ꝓuincia ẽ. sin amons tante
longitudinis ac magnitudinis. ut cont̃
montes quicingunt italiã & diuidunt
ab aliis regnis: Et om̃ia quȩ superius
p̃misit apłs ideo texuit: ut adhoc
ꝑueniret qđ modo dicit desynamon¬
te qu ẽ uinus treiudaeoꝵ & hostende¬
r& iud aeos non solũ ꝑlegẽ quã acceper̃
seruos eẽ sed &iã &uicinitate locoꝵ.
qr mons illis adherebat inqualegem
dm̃ m̃ te uidentẽ que constat exangłis
parto autẽ adhuc pere grinat᷑ adeo
in t̾ris Sed deilla q̃ iãcũ x p̃oregnat
in angłis & hominib: iustis. part̃uncor¬
pore parti manima ñ ẽ dubium
quinsursũ sit incȩlesti beatitudine:
Deista iutẽ q̃ ad huc peregrinat᷑ interris

Expanded text:
vit cum filiis suis, id est sacerdotibus et doctoribus qui in Jerusalem maxime o sub servitute legali. Arabia, provincia est multas gentes et regiones in se continens, Ammonitas videlicet, Moabitas, Philisthaeos, Idumaeos et alias quamplures. In qua provincia est Sina mons, tantae magnitudinis et longitudinis, ut contermontes qui cingunt Italiam, et dividunt ab aliis regnis. Et omnia quae superius praemisit Apostolus, ideo texuit ut ad hoc perveniret quod modo dicit de Sina monte, qui est vicinus terrae Judaeorum, ut ostenderet Judaeos non solum per legem quam acceperunt, servos esse, sed etiam ex vicinitate locorum, et quia mons illis adhaerebat, in quo legem Deum mente videntem, quae constat ex angelis partim autem adhuc peregrinatur a Deo in terris. Sed de illa quae jam cum Christo regnat in angelis et hominibus justis, partim in corpore, partim in anima, non est dubium quin sursum sit in coelesti beatitudine. De ista autem quae adhuc peregrinatur in terris,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uirũ cũ illũ amissũ habeat pꝰquã drẽ :
non habemꝰ regem nisi cȩsirẽ : Diccimus
& alcius uxta bcitũ augustinũ referen¬
tes ista ad eccłam q̃iã regnat cũ ꝓpõ
incęlis: Quȩ sterilis appellat᷑ non ibono
opere & laude creatoris sui sed acarna¬
lippagatione : ꝓpt̃ peccatũ enĩuenit
mors q̃nihilest aliud nisi dissolutio

Expanded text:
habeat postquam dixit, non habemus regem nisi Caesarem . Dicamus et altius juxta beatum Augustinum, referentes ista ad Ecclesiam, quae jam regnat cum Christo in coelis, quae sterilis appellatur, non a bono opere et laude Creatoris sui, sed carnali propagatione: propter peccatum enim venit mors
Abbreviated transcription (Latin):
solũ enĩ corporalis uindicta¬
intrans gressorẽ iundicabat᷑
sed &iã maledictionis subicie¬
q̃ in ipsalege continet᷑ Maledictus
Etdũ huius cemodimanditis conseringe¬
bat᷑ quasi quodã modo seruus erat:
Sara autẽ libera quȩ filiũ liberũ genuit
significat grãm noui teftam̃ti q̃ genuuit
ppłm xp̃ianũ liberũ in baptis mate :
non solũ ab originalib & actualib: peccit¬
tis. sed &iam abomni seruiciolegis.
qui hereditatẽ xp̃i hoc ẽ. patri ã xp̃i
hereditabit: Habuit autẽ & abraham
alios filios decetura quã ebrei a gardicunt
eẽ : sed tam̃ illi non fuer̃ digniherehita¬
tẽ paternã admittere. Similiter
in scãi aȩcclesiast multi qui renascuntur
inhaptismate: & qui filii uident᷑ eẽ abrahȩ¬
sequendo uarioserrores diuersaq scis¬
mata & uariis criminib: seimplicando.
non merebunt᷑ cũ electis hereditate
patriae cȩlesas frui: Dehistis talibus
dic̃ ioħs eugłista: De nobis exier̃ sedñerani

Expanded text:
utem corporali vindictae transgressor subjacebat, sed etiam maledictioni subjiciequae et ipsa lege continebatur: Maledictus Et dum hujuscemodi mandatis stringebatur quodammodo servus erat. Sara autem libera, quae filium liberum genuit, significat gratiam Novi Testamenti quae genuit populum Christianum liberatum in baptismate, non solum ab originalibus et actualibus peccatis, sed etiam ab omni servitio legis, qui haereditatem Christi, hoc est patriam Christi haereditabit. Habuit autem et Abraham duos alios filios de Cethura, quam Hebraei Agar dicunt esse, sed tamen illi non fuerunt digni ad haereditatem paternam admitti. Similiter in sancta Ecclesia sunt multi qui renascuntur in baptismate, et qui filii videntur esse Abrahsequendo varios errores, diversaque schismata, et variis criminibus se implicant, non merebuntur cum electis haereditate patriae celestis frui. De istis talibus dicit Joannes evangelista: De nobis exierunt, sed non erant
Abbreviated transcription (Latin):
Quantũ autẽ ad spĩtalẽ intellectũ at tinet:
agarancilla quȩ filiũ genuit inseruitute
significat legẽ q gemuit uel habuit iudũ¬
cũ ppłm subseruitutis iugo : in quoergo
fuit iudaicꝰ ppłsseruis  in hocutiq
qr cogebant᷑ seruire legiꝰ circũcisionem
seruare. legalia sa crificia offerre & cr̃
innumerabilia custo dire : q̃ in pune

Expanded text:
Quantum autem ad spiritalem intellectum attinet, Agar ancilla, quae filium genuit in servitute, significat legem quae genuit et habuit Judaicum populum sub servitutis jugo. In quo ergo fuit Judaicus populus servus? In hoc utique, quia cogebatur servire legi, circumcisionem servare, legalia sacrificia offerre, et caetera innumerabi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰsic̃opor t& nescimus: Siergo
eẽt exauditus ut abillo receder&
tẽpiatio diaboli concupiscentia¬
q carnis poterat euenire utcito
insuꝑbiam extolleretur: Et ne
nimium contristar&ur: audiamꝰ
qui dei dixerit dñs siue ꝑ angłm.
seu in corde: autalia reuelione :
Sufficitibi grãmea: Cr̃a isto in loco.
intelligitur . quicquid donorum
gratis datũ ẽ apło paulo: uidelic&
qđ decȩ louocatꝰ est: qđ fidẽ accepit
ut creder&: quod remissionem
omniũ peccatorum inbaptis mate
ꝑcepit quod ad gr̃am apłatus
& p̃dicationem genciũ electꝰ ẽ

Expanded text:
mus sicut oportet nescimus . Si ergo mus sicut oportet nescimus . Si ergo esset exauditus, ut ab illo recederet tentatio diaboli, concupiscentiaque carnis poterat evenire ut cito in superbiam extolleretur. Et ne nimium contristaretur, audiamus quid ei dixerit Dominus, sive per angelum, sive in corde, aut alia revelatione. Sufficit tibi gratia mea. Gratia isto in loco intelligitur quidquid donorum gratis datum est apostolo Paulo, videlicet quod de coelo vocatus est, quod fidem accepit ut crederet, quod remissionem omnium peccatorum in baptismate percepit, quod ad gratiam apostolatus et praedicationem g
Abbreviated transcription (Latin):
Frudire quippe uolens dñs electos
suos & custodire in humilitate
sicut egregium p̃dicatorẽ adia¬
bolo ꝑmisit tẽptari. nemagnitu¬
dine reuelationum &tolli potu¬
iss&: Ipsam tẽpiationẽ sic dispo¬
nit. ut qui elati perme poterant.
in humilitatis gradu consistentes
aꝑditione & precipitatione
seruentur Qua ꝓpt̃siquis tẽp¬
tationem aliquam sustin&. nonde¬
b& desperareneq deficere.
sed cũ di adiutorio certure
ut disceder& ame stimulus carnis.
siue angłssathane: Quȩri potest
isto in loco cum dñs dicat ꝑꝓphetã
dequolib& electo adhuc tecla¬
mante dicã. ecce adsum. & in eugłio.
om̃ia quȩ cũque pecieritis in nomi¬
ne meo si& uobis quare eximius
apłoꝵ orans liberari a tẽptatione
diaboli &stimulatione carnis ñ sit
exauditus: Sed sciendum . ẽ. qr ideo
non.ẽ exauditus quia non pecebat
in nomine iħu. id.ẽ qđ ad salutem
suã ꝑtinebat: Nesciebat enim
Sicut ipse aliasdicit: Nam quidore¬

Expanded text:
Erudire quippe volens Dominus electos Erudire quippe volens Dominus electos suos, et custodire in humilitate sicut egregium praedicatorem a diabolo permisit tentari, ne magnitudine revelationum extolli potuisset: ipsamque tentationem sic disponit, ut qui elati perire poterant in humilitatis gradu consistentes, a perditione et praecipitatione serventur. Quapropter si quis tentationem aliquam sustinet, non debet desperare neque deficere, sed cum Dei adjutorio decertare ut discederet a me stimulus carnis, sive angelus Satanae. Quaeri potest isto in loco, cum Dominus dicat per prophetam de quolibet electo: Adhuc te clamante dicam: Ecce adsum; et in Evangelio : Omnia quaecunque petieritis in nomine meo fiet vobis, quare eximius apostolorum, orans liberari a tentatione diaboli et stimulatione carnis, non sit exauditus? Sed sciendum est, quia ideo non est exauditus, quia non petebat in nomine Jesu, id est quod ad salutem suam pertinebat. Nesciebat enim sicut alias ipse dicit: Nam quid ore
Abbreviated transcription (Latin):
lum carnis:: Vtenim dicunt docto¬
res stimulus ꝓpriae : timoris. & libi¬
dinis est: Ipsum q estimulum
carnis a quo pugnabatur & incen¬
debatur. uocat angłm sathanȩ.
id ẽnuncium duboli: quia adia¬
bolomittebatur illa talis stimulatio
concupiscentiae: Etquando cũqe
apłs paciebatur illam stimullati¬
onem: sciebat illam ahabolo
sibi inmittr: Sed dñs qui ꝑmit¬
tebat eum colaphizari id. affli¬
gi & tribulari atẽptatione chabo¬
linein fuꝑbiam eriger&ur cognoscen¬
do suam fragilitatem: ipse utiq e
custo diebat eum. ne in ucium
libi dinis cader&: Unde appar&.
quia ꝑuenenũ fugabat uenenũ.
Uenenũ libidinis & tẽptatio carnis.
fugabat abillo uenenũ suꝑbiae:
Dedit namq ei dñs antidotum teria¬
cum qđ deserpente conficitur
aliud: a quo tẽ ꝑtabatur delibidi¬
ne: ab illo sanabatur auciosuꝑbi&e
quia adno acceperat contrauene¬
num suꝑbiae anti dotum teriacum.
qđ qustatum uenenum pellit :

Expanded text:
lum carnis. Ut enim dicunt doctolum carnis. Ut enim dicunt doctores, stimulus proprie tumoris et libidinis est, ipsumque stimulum carnis a quo pungebatur et accendebatur, vocat angelum Satanae, id est nuntium diaboli, quia a diabolo immittebatur ei illa talis stimulatio concupiscentiae. At quandocunque Apostolus patiebatur illam stimulationem, sciebat illam a diabolo sibi immitti. Sed Dominus qui permittebat eum colaphizari, id est affligi et tribulari a tentatione diaboli, ne in superbiam erigeretur, cognoscendo suam fragilitatem, ipse utique custodiebat eum ne in vitium libidinis caderet. Unde apparet, quia per venenum fugabat venenum. Veneno libidinis et tentatione carnis fugabat ab illo venenum superbiae. Dedit namque ei Dominus antidotum tyriacum, quod de serpente conficitur,aliud. A quo tentabatur de libidine, ab illo sanabatur a vitio superbiae, quia a Domino acceperat contra venenum superbiae antidotum tyriacum, quod gustatum venenum pellit.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ueritatem loquitur: Qui
uerobonum quod hab& ꝓpter
iactanciam aliis p̃diccit depu¬
tans illud sius meritis: Uelquod
non hab& dic̃seabere: insipiens
&nimium᷑ in prudens quiam̃ daci¬
um loquitur: Parco autem id.ẽ
dimitto narrare głam meam.
apłsnarrare grãmsibilar gitt̃e
quia nolebat maior apparere.
& sanccior querat In dedicit.
ldeir conolo gloriari & dimitto
omñe gram mihi concessam ne quis
put&me meliorem sanctiorẽq eẽ
supra id quod uid& in mea conuer¬
satione aut supra id qđ audit exme
ab aliis: Et ne magitudo reuelatio¬
num extollatme. sub̵ insuꝑbiam:
datus ẽ mihi ad nõ stimulus carnis
meae angłs sathanȩ qui mecola¬
phic&: Quidam dicunt apłm
dolore capitis laborasse quidam
adiabolo deardore libidinistẽpta¬
ri&a ffligi quod uerius est: Neergo
insuꝑbiae tumorem extoller&ur.
ꝑmissus est tẽptariadiabolo dear¬
dorelibidinis: quẽ appellatstimu¬

Expanded text:
quia veritatem loquitur. Qui quia veritatem loquitur. Qui vero bonum quod habet, propter jactantiam aliis praedicat, deputans illud suis meritis, vel quod non habet dicit se habere, insipiens et nimium est imprudens; quia mendacium loquitur: Parco autem, id est dimitto narrare gloriam meam Apostolus narrare gratiam sibi largitam, quia nolebat major apparere et sanctior quam erat. Inde dicit: Idcirco nolo gloriari, et dimitto omnem gratiam mihi concessam, ne quis putet me meliorem sanctioremque esse supra id quod videt in mea conversatione: aut supra id quod audit ex me ab aliis. Et ne magnitudo revelationum extollat me, subaudis in superbiam, datus est mihi, a Domino, stimulus carnis meae, angelus Satanae qui me colaphizet. Quidam dicunt Apostolum dolore capitis laborasse, quidam a diabolo de ardore libidinis tentari et affligi, quod verius est. Ne ergo in superbiae tumorem extolleretur, permissus est tentari a diabolo de ardore libidinis, quam appellat stimu