comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auid propheta dnõ loquiturdicens.
In labiis meis pronuntiaui omã iudicia
oristui. & cum minus sit nosse quam&iã
pronuntiare. quidest quod paulus in conpre¬
hensibiliaeẽ. dĩ iudicia asserit. Dauidautẽ
dnm̃ secuntur. &iam deuotionetum dõ sunt &
dõnon sunt: Occulta itaq dĩiudicia inquantũ
conunctis sciunt. In quantum disiunctis nesci¬
unt. Quia enĩ secreta eius adhucperfectenon
penetrant : in comprehensibilia eius iudiciaeẽ
testantur: qui auero eimente inherent atq in¬
herendo uelsacrescripturȩ eloquiis uel occulus
reuelationibus inquantum accipiunt agnoscunt
Hȩc & nouer̃ & pronuntiant Iudiciaigitur quȩ ds
tac& nesciunt quȩ̃ ds̃ loquitur sciunt. Vnde &đd
profetacum dixiss&. In labiis meis pronuntia ui
omã iudicia protinus addit oristui. Acsi aperte
dicat. Illaego iudicia & nosse & pronuntiasse
potui. quȩ tedixis se cognoui Nam eaq ipsẽ non
loqueris Nrĩs proculdubio cognitionibus abs¬

Expanded text:
avid propheta Domino loquitur, dicens: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui . Et cum minus sit nosse quam etiam pronuntiare, quid est quod Paulus incomprehensibilia esse Dei judicia asserit, David autem Dominum sequuntur, etiam devotione cum Deo sunt, et um Deo non sunt. Occulta itaque Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt; inquantum disjuncti sunt, nesciunt. Quia enim secreta ejupenetrant, incomprehensibilia ejus judicia esse testantur; qui vero ei mente inhaerent, et inhaerendo vel sacrae Scripturae eloquiis vel occultis revelationibus, in quantum accipiunt, agnoscunt, hoc et norunt et pronuntiant. Judicia igitur quae Deus tacet nesciunt, quae Deus loquitur sciunt. Unde et David propheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia, protinus addidit, oris tui. Ac si aperte dicat: illa ergo judicia et nosse et pronuntiare potui quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris nostris proculdubio cognitionibus abs
Abbreviated transcription (Latin):
onnum quam proterui cum seuitium pro
teruiȩ minime perpetrare cognoscunt.
Compendiosius ad correctionem ueniunt si alte¬
rius culpȩ manifestioris & exlatere requisitȩ
in properio confundunt᷑. Utexeo quod defendere
neq unt. cognoscant setenere in probe quod defen¬
dunt. Vndecum proter uepaulus corinthios ad¬
uersumse inuicem uider& inflatos. ut alius a pol¬
lo alius pauli alius cephȩ alius xpĩ eẽ sedicer&
Incerti culpam in medium dedux̃ quae apud eos
& perp&rata fuerat &incorrecta remanebat di¬
cens. Auditur interuos fornicatio &talis fornica¬
tio qualis necintergentes itautuxorem patrisquis
habeat. Etuos in flati estis & non magis luctum
habuistis ut toller& demedio urm qui hoc opus
fecit. Acsia pertedicat. Quiduos proteruia huiꝰ
uel illius dicitis quiperdis solutionem neglegen¬
tiae nullius uos eẽ. monstratis.¬

Expanded text:
onnunquam protervi dum corriguntur, et se vitium minime perpetrare cogcompendiosius ad correctionem veniunt, si alterius culpae manifestioris, et ex latere requisitae, improperio confundantur, ut ex eo quod defendere nequeunt, cognoscant se tenere improbe quod defendunt. Cum proterve Paulus Corinthios adversum se temere invicem videret inflatos, ut alius Apollo, alius Pauli, alius Cephae, alius Christi se esse diceret: incestus culpam in medium deduxit, quae apud eos et perpetrata, et incorrepta remanebat, dicens: Auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inter gentes, ita ut uxorem patris quis habeat. Et vos inflati estis et non magis luctum habuistis, ut tolleretur de medio vestrum qui hoc opus fecit . Ac si aperte dicat. Quid vos per proterviam hujus vel illius dicitis, qui per dissolutionem negligentiae nullius vos esse monstratis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ reptant suꝑ terrã ut necesse non fuerit
conseruariinarca quae poss̃ in aquis uiue¬
re ñ solũ mersa sicut pisces uerũ &iã suꝑ RP
natantia sic̃ multȩ alites: Deh decum
dicitur masculus & femina er̃ profecto
quantũ genꝰdici. ac ꝑ hoc nec illa necesse
fuerat ibi eẽ quiposr̃ sine concubitu dequil NT¬
bq rȩb: uł rerũ corruptionib: nasci:uł si fu¬
er̃ sicut in domib: consuer̃ eẽ sineullo nu¬
merodifinito eẽ potuisse: aut simysteriũ R¬
sacratissimũ quae agebat᷑ & tantȩ̃ reifi¬
guru &iã ueritate factialit̃ ñ possec im¬
pleri nisi ut om̃a ibi cerco illonumero
eeñt quae uiuere in aquis illius natura
prohibente non possent : non fuit istacu¬
ra illius hominis uł illorũ hominũ sed
diuina : non eñiea noe capiens in tromit¬
tebat seduenientia &intrantia ꝑmit¬
tebat: ad hoc eñi ualet qđ dictũ ÷ intra¬
bunt ad te non scilic& in hominis actu sed
dĩnutu:
secus ostium potuit:
carnib uiuere pascipotuer̃ :

Expanded text:
quae reptant super terram, ut necesse non fuerit conservari in arca quae possunt in aquis vivere, non solum mersa sicut pisces, verum etiam super natantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur, masculus et femina erunt, profecto nus dici; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse quae possunt sine concubitu de quibuscunque rebus vel rerum corruptionibus nasci; vel si fuerunt sicut in domibus consueverunt esse, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum quod agebatur, et tantae rei figura etiam veritate facta aliter non posset impleri, nisi ut omnia ita certo illo numero essent, quae vivere in aquis, illius natura prohibente, non possent, non fuit ista cura illius hominis, vel illorum hominum, sed divina. Non enim ea Noe capiens intromittebat, sed venientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim valet quod dictum est, Intrabant ad te, non scilicet hominis actu, sed Dei nutu. secus ostium potuit?-carnibus vivere, pasci potuerunt?--
Abbreviated transcription (Latin):
enter receptaculũ ciborũ inscorto ma¬
dianitidesacer dotali pugione confossum
gulae stercoris fimiq com dẽpnat. Etos¬
tendit mentibus consecratis dõ totũ qđ cur
rimus qđ sattigimus qđ uoramus in secessũ
ꝓici unde et apłs. Esca inquit uentri et uen¬
ter escis. Ds̃ aut̃ & hunc et illa destruet. Et
econtrario luxoriosis. quorũ ds̃ uent̃ est
et gloria In confusione ipsorum

Expanded text:
enter receptaculum ciborum, in scorto Madianitide sacerdotali pugione confossus gulae, stercoris fine condemnat: et ostendit mentibus consecratis deo totum, quod ligurrimus, quod uoramus, in secessum proici. unde et apostolus: esca, inquit, uentri et uenter escis; deus autem et hunc et illa destruet, et e contrario de luxuriosis: quorum deus uenter est et gloria in confusione eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Non ꝑuagatione sed potestate & regentis
imperio ad formandã uł uiuificandã
in formẽ materiãq hoc loco aquȩ nomine
INł Quid ÷ terra aut̃ erat in uisibilis & incõposita:
AP Ad inuisibilis ꝓp̃t obscuritatẽ. in cõposi¬
ta propter deformitatem.

Expanded text:
 vagationem, sed potestate, et regentis imperio, ad formandum et vivificandum informem materiam, quae hoc loco aquae nomine 30. Quid est: Terra autem erat invisibilis et incomposita ?-- Resp. Invisibilis propter obscuritatem; incomposita propter deformitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
RE In formis illa materia quã denihilo fec
ds̃ appellata ÷ primocȩlũ & t̃ra ñ quia
iã hoc erat. sed quia iã hoc eẽ poterat
Nã secundodie caelũ istud sidereũ fac¬
tũ cẽlegit᷑ & t̃tiã die t̃rã apparuisse &

Expanded text:
 Informis illa materia, quam de nihilo fecit Deus, appellata est primo coelum et terra: non quia jam hoc erat, sed quia jam hoc esse poterat. Nam secundo die coelum istud sidereum factum esse legitur, et tertio die terram apparuisse et
Abbreviated transcription (Latin):
& ut t̃ror disciplinȩ corrigeret delin¬
quentes. & fidem reformarent in dm̃
legunt᷑ Virginitas sac̃ dotiũ & martrriũ
satione om̃a aet̾na sunt Secundo quod
rũ sex uarias distincx̃ creaturas Quar¬
to qđ ex primordialib: seminib: ñ in cogni¬
toriuntur naturȩ sed note sepius neperean T
R̃ Caclum. terra angeli. lux aer. & aqua.
& anima hominis reformantur¬
IÑ T Quod elȩmentis mundusstat
RP̃ Quattuor. Igne aere aqua. terra
INT Quacest singulorũ natura eltm̃toꝵ¬

Expanded text:
et ut terror disciplinae corrigeret delinet ut terror disciplinae corrigeret delinquentes, et fidem reformaret in Deum.leguntur, virginitas, sacerdotium et martyrium satione omnia aeterna sunt. Secundo, quod rum sex varias distinxit creaturas. Quarto, quod ex primordialibus seminibus non incognitae oriuntur naturae, sed notae saepius, ne pereantResp. Coelum, terra, angeli, lux, aer, aqua et anima hominis. Inter. 21. Quot elementis mundus constat?-- Resp. Quatuor: igne, aere, aqua, terra. Inter. 22. Quae est singulorum natura elemento
Abbreviated transcription (Latin):
RẼ Vt primo creator mundum qua sidomũ
p̃par&. & post introduceret habitato¬
rem id ÷ dominum domus
INT Quare creator in ade delicto terrae
manducauit homo. non de aquis bibit.
Quare terrestria animalia plus male¬
dictionis habent. quã aquatilia.
Quia plus demaledicta terrȩ uiuunt
quã aquatilia. Et ideo xp̃c postresur¬
rectionẽ depisce manducare uoluit.¬
nonde aliquo animali terrestri
INT̃ Quare ipse creator hominis peccatum
nec tantũ sceleris incurris set diabolus
innece angeli . quantũ incurrit in nece
creatoris
INI Curdiabolus tã infestus ÷ hominũ saluti
AT̃ Propt̃ ediũ increatorẽ & inuidiã in homi¬
nẽ & desperationẽ suisalutis
ñ dedit. quã postea ꝑmorsentra didit.
RẼ Quia diu in primis hominib lexbonae
naturȩ seruabat᷑. atubinaturalis lex
euanuit. oblita c̃suetudine delinquen
didataẽlex litterȩ ꝑ morsen. ut bona
quȩ sciebant᷑ auctoritatẽ haberent.¬
& quae latere coeper̃ manifestarentur.

Expanded text:
 ut primo Creator mundum quasi domum ic post introduceret habitatorem, id est, dominum domus quare Creator in delicto Adae terrae manducavit homo, non de aquis bibit, traxit homo. Et terrestria animalia plus maledictionis habent quam aquatilia, quia plus de maledicta terra vivunt quam aquatilia. Et ideo Christus post resurrectionem de pisce manducare non de aliquo animali terrestri . Inter. 12. Quare ipse Creator hominis peccatum nec tantum sceleris  Ms., scelus incurrisset diabolus in nece angeli, quantum incurrit in nece Creatoris. Inter. 13. Cur diabolus tam infestus est hominum saluti?-- Resp. Propter odium in Creatorem et invidiam in hominem, et desperationem non dedit quam postea per Moysen tradidit?-- Resp. Quia in hominibus primis diu lex bonae naturae servabatur; at ubi naturalis lex evanuit, oblata consuetudine peccandi, data est lex litterae per Moysen, ut bona quae sciebantur auctoritatem haberent, et quae latere coeperant, manifestarentur;
Abbreviated transcription (Latin):
unctos: ut indis sociabili c̃nexione eidẽ
copulati. quos &iã suballegorica dictione
s quamarũ nomine appellauit . queita
densatesint. et strictim sibi inuicẽ coliȩ¬
illa sui conexionenequaquã ad sanitate
penitentiaerelaxint. Qd aut de moner¬
da acꝑ hennissit eoꝵ repugnatio c̃tradm̃.
diabolũ u&us aeditio smyriti lapidi assi¬
milauit: quinatura asꝑ÷. alia ad tritu
leuificans. Sed ipse asꝑeẽ ñ desinens cunc¬
ta cõminuens. diminutionẽaũt sui ipse¬
ñsentiens. Sternutatio ei splendorignus
nititis sublimitat: deicias. sed potius. sic
opus culum meum laudabile facias
dum in condita eius corrigendo detac¬
tas: et per fecta emendatione castigas

Expanded text:
unctos, ut indissociabili connexione sint eidem copulati, quos etiam sub allegorica dictione, squamarum nomine appellavit, quae ita densatae sint, et stricte sibi invicem cohaeilla sui connexione, nequaquam ad sanitatem poenitentiae relaxentur. Quod autem daemoneda ac perennis sit eorum repugnatio contra Deum. Diabolum vetus editio smaragdi lapidi assimilavit, qui natura asper est, alia attritu laevificans, sed ipse asper esse non desinens, cuncta comminuit, diminutionem autem sui non sentiens. Sternutatio ejus ut splendor ignisnitatis sublimitate dejicias: sed potius sic Opusculum meum laudabile facias, dum incondita ejus corrigendo retractas, et perfecta emendatione castigas
Abbreviated transcription (Latin):
Requi euit a nouarũ conditione crea ror.¬
turarũ ñ ac̃ditarũ gubernatione. & ideo
dstunc creator insex dierũ creationepu¬
tandus ÷ nunc uero gubernator in toti¬
Quare angelicũ peccatũ silentio ingenesi
absconditũ ÷ & hominis pate factum:
Quia angelicũ uulnus ds̃ñ praedestinaũ
& hominds sanabile :
Quia angłs sui sceleris inuentor fuit. ho¬
mouero alterius fraude seductus. Item
quanto sublimior angłs ingloria. tanto
maior inruina Homouero quanto fra¬
gilior innatura. tanto facilior adueniã
tẽ. si uero necessitate e& subiectꝰ. tunc nec
boni operis haber& gloriã. nec mali poe¬
E Vt ꝑ illud homo potuis set in mortulis
eẽ ꝑ hoc uero mortulis. Ligno uitae
IÑTCur homo septimodie creatus ÷ dũppt̃¬

Expanded text:
Requievit a novarum conditione creaturarum, non a conditarum gubernatione. Et ideo Deus tunc creator in sex dierum creatione putandus est, nunc vero gubernator in totiem. XXXI. INT. Quare angelicum peccatum silentio in Genesi absconditum est, et hominis patefactum est? RESP. Quia angelicum vulnus Deus non praedestinavit t hominis sanabile? RESP. Quia angelus sui sceleris inventor fuit, homo vero alterius fraude seductus. Item quanto sublimior angelus in gloria, tanto major in ruina. Homo vero quanto fragilior in natura, tanto facilior ad veniamtem. Si vero necessitati esset boni operis haberet gloriam, nec mali poResp. Ut per illud potuisset homo immortalis esse, per hoc vero mortalis; ligno vitae observatione mandati sciret se subjec
Abbreviated transcription (Latin):
iecidit in faciem suã atimore magno abhora primausq ad hora nonã
ł quã surrex dix adeum Feramala ñ tibi sufficunt peccata anima¬
um quas errare fecisti. &ñ ꝑmisisti sueri ficaredus meis magnis.
mauit tãquã stultos imp̃r. & dix̃ adeum: Nũ quid & meuis intuis ma
istahora ñꝑdidero animãtuã ut ad exemplumomniũ faciã te puenuire.

Expanded text:
cecidit in faciem suam a timore magno . ab hora| prima usque in hora nona. Postquam surrexit dixit| ad eum . fera mala non tibi sufficiunt peccata ani| marum . quas errare fecisti . et non permisisti sacrifi| care deis meis . mauit| tamquam stultus rex . et dixit . numquid et me| uis in tuis malista hora perdedero ani| mam tuam . et ad exemplum omnium facio te per| uenire.
Abbreviated transcription (Latin):
eud qui a ad deuorandũ paratisint. Corpꝰ
illius quasi scuta fusilia etc̃pactũs quamis
sȩp̃mentib Vnauni c̃uingit᷑. et nespira¬
culũ quidẽ inceditꝑ eas. Vna alteri adhȩ¬
rebunt: et tenentesse nequaquã separa¬
bunt᷑ Tres hiuersus c̃tinui subdiũsorũ

Expanded text:
ejus, quia ad devorandum parati sunt. Corpus ejus, quia ad devorandum parati sunt. Corpus illius quasi scuta fusilia, et compactum squamis se prementibus. Una uni conjungitur, et ne spiraculum quidem incedit per eas. Unde alteri adhaerebit, et tenentes se nequaquam separabuntur. Tres hi ver
Abbreviated transcription (Latin):
aũt facies ei ad ño. cũas tesnequitiarũ illius¬
c̃uerso homine detegunt. Etin medium
orisei qs intrabit: ubios diaboli indesi¬
nens blas phaemia ei potestintelleg. qđ ob¬
struendũ adõsitatq oppilandũ. cũ uer¬
bodiuino suerit penetratũ. Siue in mediũ
oris eiꝰ quis intrabit : potestita sentiri ut
os diaboli infernintellegat adquẽ saluator
descendit. ut deuorat̾ adiabolo hominer
liberar&. Etidõ qđ suturuerat uerbo sutur¬
tẽporis dix̃. inmaliũ oris eiquis intrabit:
Portas uultus ei qs aperi&. abditã & młto
secreto abs c̃ditã fortitudinẽ hypocriseos
diaboli dic̃ dñs sepati facturũ qũam passi¬
one etcruce sua aꝑtemanifestauit: quan¬
docũ princpib suis et potestatibus traduct̃
asilio dĩ palã fiducialit̃ triũphat̾ est. Per
girũ dentiuei: formido. Uoratorẽ etinsa¬
ciabilẽ huncininimicũ dt̃: qui uelutrapa¬
cissi mabestia dentib uniusa c̃sumat. Etid¬
circoformido ectimorsit ingyrodentiũ

Expanded text:
no, cum artes nequitiarum illius deteguntur. Et in medium oris ejus quis intrabit? Hic os diaboli, indesinens blasphemia ejus potest intelligi, quod obstruendum a Deo est atque oppilandum, cum verbo Domini fuerit penetratum. Sive in medium oris ejus quis intrabit? potest ita sentiri ut os diaboli, infernus intelligatur: ad quem Salvator descendit, ut devoratos a diabolo homines liberaret. Et ideo qutemporis, dixit: In medium oris ejus quis intrabit? Portas vultus ejus quis aperiet? Abditam et multo secreto absconditam fortitudinem hypocriseos diaboli, dicit Dominus se patefacturum: quam in passione et cruce sua aperte manifestavit, quando cum principibus suis et potestatibus traductus a Filio Dei parum fiducialiter triumphat. Per gyrum dentium ejus formido. Voratorem et insatiabilem hunc inimicum dicit, qui velut rapacissima bestia, dentibus omnia consumat, et idcirco formido et timor in gyro dentium
Abbreviated transcription (Latin):
Pone suꝑ eũ manũtuã. mem̃ tobelli. nec
ultra addas loqui. Sicmuidet᷑ dixisse uic
toꝑme aduersariotuo: ponesuꝑ eũma¬
nũtuã ut possis ei ectuin ludere. ulpone
suꝑ eũmanũtuã. tãꝗ dixerit sieiꝰ potentiȩ
etuirtutis. eẽ. te arbitraris. Pone suꝑeu
tentiae tuae. uttec̃tremis cat et paueat sic̃
etme an hoc solidebet. Sed quid nequaꝗ
facere potes. ut tͥdraco hic magñ etinmalitia
potens subictsit. Mem̃to in hac tribulatio¬
ne penarũtuarũ c̃traquã ferũ & truculen¬
tũ hostẽ bellũ habueris et fufficiatt᷑adũ sũ
me. uerba as peratelocutũ ubi nosseteuo¬
lui. qm̃ hunc fortissimũ inimicũtuũ supe¬
rare acuincere neqͥ uisses. nisi ex p̃cepto
affliger& quã uires tui animi paterent
Eccestisei̾ frustrabit̾eũ etuidentib cnc

Expanded text:
Pones super eum manum tuam. Memento belli; nec ultra addas loqui. Sic mihi videtur dixisse: Victo per me adversario tuo, pones super eum manum tuam, ut possis ei et tu illudere. Vel pones super eum manum tuam, quasi dixerit, si ejus potentiae et virtutis te esse arbitraris, pones supertentiae tuae, ut te contremiscat et paveat sicut et me cui soli hoc debet: sed quia id nequaquam facere potes, ut tibi draco hic magnus, et in malitia potens subjectus sit; memento in hac tribulatione poenarum tuarum contra quam ferum et trucem hostem bellum habueris: sufficiat tibi adversum me verba aspera locutum, ubi nosse te volui, quoniam hunc fortissimum inimicum tuum superare ac vincere nequivisses, nisi ex praecepto te affligeret, quam vires tuae paterentur. Ecce spes ejus frustrabitur eum, et videntibus c
Abbreviated transcription (Latin):
lis indm̃ & c̃tumax suũ tam̃ tremens sen¬
tiat creatorẽ : Et quãuis in memor ẽ di¬
tionis suae. tam tãꝗ seruus nequã. sal¬
tẽ coact dñmsuũ obsecrare sesimul&
Quis releuabit faciem indum̃tieiꝰ ubi sigm̃to

Expanded text:
lis in Deum, et contumax, suum tamen tremens senlis in Deum, et contumax, suum tamen tremens sentiat creatorem, et quamvis immemor conditionis suae, tamen tamquam servus nequam, saltem coactus Dominum suum obsecrare simulat. Quis revelabit faciem indumenti
Abbreviated transcription (Latin):
et innumerabilis młtitudinis beatoꝵ ha¬
horrendũ etiustũ uidiciũ meũ frustrabit
et cassa atq in ania cogitans in irritũ dedu¬
cet᷑. Non quasi crudelis suscitabo illũ.
s̃. meas̃. Huncigit᷑ inimicũ ñ ut trudelis
suscitat ds̃. qui eu quasi punire desideret
nature tranquilla potius et aetnaboni¬
tas c̃petit. Sed sus citare ds̃ hundeuia¬
than hoc modo dr̃. ut eũ aeteris qualis
sit manifestȩ que uelut pharaonẽ lon¬
ga inpunitate diutius insultare ꝑmitat.
Hocenĩ iustissimo iudicio suo ds̃ fieri sinit
aut ad exercitationẽ ꝓbationẽq scoꝵ
autad iniquoꝵ poen̾a. Quis eni resistere
potest uultumeo: ubi hocuidet᷑ dixisse
qđ solo aspectui maiestatis dĩ. om̃is crea¬
tura eedat et treme facta succubat. Quis
antededitm utreddã ei. omaquesub
quit᷑ aut quis inquit dedit illi & retri¬
bu&ur ei : ubi in his uerb dĩ solus sẽꝑsu¬
isse monstratur. Non parcã ei et uerb
potentib et ad dep̃candũ cpositis. Hoc

Expanded text:
et innumerabilis multitudinis beatorum hohorrendum et justum judicium eum frustrabitur, et cassa atque inania cogitans in irritum deducetur. sunt, mea sunt. Hunc igitur inimicum non ut crudelis suscitat Deus, qui eum quasi punire desiderat: naturae luculentae potius aeterna bonitas competit: sed suscitare Deus nunc Leviathan hoc modo dicitur, ut eum caeteris qualis sit manifestet, quem velut Pharaonem longa impunitate, diutius insultare permittit. Hoc enim justissimo judicio suo Deus fieri sinit: aut ad exercitationem probationemque sanctorum, aut ad iniquorum poenam. Quis enim resistere potest vultui meo? Ubi hoc videtur dixisse, quod solo aspectui majestatis Dei, omnis creatura cedat et tremat. Quis ante dedit mihi ut reddam ei? omnia quae subloquitur: Aut quis, inquit, dedit illi, et retribuetur ei? Ubi in his verbis Deus affuisse semper monstratur. Non parcam ei verbis potentibus et ad deprecandum compositis. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uinianus. Gerebene locutus fuist auri hane: quiatues pars mortis
& coniugis patristuidiaboli. Du aũt quo s mihi sucrificaredicis : uanis
nec ipsoquiadoranteos adiuuare posẽ. Tuaũt tã quã stultȩ adoraseos
uti nã audires me & adorares dm̃ meũ qui fec̃ celũ & terrã qui potesta¬
tem hab& liberarete deigne & dimittite peccutuuom̃a. Ipse auẽ
tã quã stultus cogitabat in frasedic̃s. Quomodo superare & stud

Expanded text:
ixit . uere bene loquutus es . dagne .| quia tu es patris mortis . et coniux+ patris tui dia| boli . dii autem quos mihi sacrificare dicis uani| sunt . nec ipsis qui adorant eos adiuuare possunt| Dii autem utinam audires me| et adoraris deum qui fecit caelum et terram| quia in potestatem habet liberare te de igne et demit| tere peccata tua. Ipsi autem tamquam stultus rex| cogitans intra se dicebat . quomodo possum
Abbreviated transcription (Latin):
s alde interhumana uerba corde fluit.
Cumq indubitanter const& quodex¬
ternis occupationum tumultibus inpulsum
a sem &ipso corruat. studere inces sabiliter deb&
utpereruditionis studium resurgat. Hinc ẽ
enim quod prelatum gregi discipulum paulus
ammon& dicens. dumuenio ad tende lectioni

Expanded text:
e inter humana verba cor defluit; cumque indubitanter constet quod externis occupationum tumultibus impulsum a semetipso corruat, studere incessabiliter debet, ut per eruditionis studium resurgat. Hinc est enim quod praelatum gregi discipulum Paulus admonet, dicens: Dum venio attende lectioni
Abbreviated transcription (Latin):
dexemplum inquit non sunt ostenden¬
da nisi quae firma sunt. Prius & enĩ
conuales ceredeb & mensatq: adutili tatem
proximorum postmodum demonstrari cũ
lam pec perlaudem eleuata corruat necper
uituperationem percussa contabescat.
Nam & sitimotheo dicitur precipe haec adoce
Nemo adolescentiatuam contẽpnat: sciendum ẽ.
quod insacro eloquio nonnum quam adules¬
centia luuentus uocatur. Vndescriptum est
Laetare iuuenis in adulescentiatua: proph&a
igitur utostendatur cuius auctoritatissit in
predicatione aetatis solideee describitur qua¬
tinus ei cumuita & spũ omã quae ad predi¬
candum congruunt concordare uideantur.
Nec contra haec mouere quem piam deb& quod
bieremias atq danihel proph&iae spumpu¬
eri perceperunt quia miracula in exemplo
operationis nonsunt trahenda. Omp̃s enim
dĩ & linguas in fantium facit dis sertas & exore
in fantium atq lactantium perfecisti laudem
sed aliudẽ quod nos dedoctrinae sensu atq: dis¬

Expanded text:
exemplum ergo non sunt ostendenda, nisi quae firma sunt. Prius etenim convalescere debet mens, atque ad utilitatem proximorum postmodum demonstrari, cum jam nec per laudem elevata corruat, nec per vituperationem percussa contabescat. Nam et si Timotheo dicitur: Praecipe haec, et doce; nemo adolescentiam tuam contemnat : sciendum est quod in sacro eloquio nonnunquam adolescentia juventus vocatur; unde scriptum est: Laetare, juvenis, in adolescentia tua . Profecto igitur, ut ostendatur cujus auctoritatis sit in praedicatione aetatis solidae esse, describitur quatenus ei cum vita et spiritu omnia quae ad praedicandum congruunt, concordare videantur. Nec contra haec movere quempiam debet quod Jeremias atque Daniel prophetiae spiritum pueri perceperint, quia miracula in exempla operationis non sunt trahenda. Omnipotens enim Deus et linguas infantium facit disertas , et ex ore infantium atque lactentium perficit laudem . Sed aliud est quod nos de doctrinae usu atque dis
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ am monendi sunt iuuenes atq aliter
senes quia illos plerumque seueritas
ammonitionis ad profectum dirigit. istos
uero admelio raopera dep̃catio blanda com¬
ponit Scriptum quippe ẽ seniorem nem
crepaueris sed obsecra ut patrem

Expanded text:
liter admonendi sunt juvenes, atque aliter senes, quia illos plerumque severitas admonitionis ad profectum dirigit; istos vero ad meliora opera 36 deprecatio blanda componit. Scriptum quippe est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem
Abbreviated transcription (Latin):
isuperna gratia nocentem non p̃ueniat
Num quam recte inueni& quem remuner&
in nocentem. Vnde aueridico moy sedicitur
NVullusq: apudte perse in nocens ẽ. Superna ergo
pi&as prius agit innobis aliquid sinenobis ut¬
subsequente quoq: nr̃o libero arbitrio. Bonũ
quod iam appetimus agat nobiscum. quod ta m̃
perinpensam gratiã In extremo iudicio ltare¬
muneret in nobis acsisolis processiss& ex nobis
Q uia enĩ diuinanos bonitas. ut in nocentes faciat
sum & quia eadem gratia nostrũ liberũ arbitri ũ
sequitur. adiungit. & gratia eius in meuacua
non fuit. Sed habund antius illis omnibus labo¬
raui. quidumse dese Nihileẽ conspicer&. ait
Non autem ego. & tamen quiase eẽ. aliquid cum
gratia inuenit. adiunx̃. Sed gratiadĩ mecũ
Non enim dicer& mecũ. Sicum preueni ente gratia
subsequens liberum arbitriũ non haber& utergo
se si negratia nihileẽ ostendat. Ait. Non ego
utuero secum gratia operatum eẽ. perliberum
arbitrium demonstr&. adiungit. Sed gratia dĩ

Expanded text:
superna gratia nocentem non praevenit, nunquam profecto inveniet quem remuneret innocentem. Unde veridici Mosis voce dicitur: Nullusque apud te per se innocens est . Superna ergo pisubsequente quoque nostro libero arbitrio bonum quod jam appetimus agat nobiscum; quod tamen per impensam gratiam in extremo judicio ita remuneret in nobis, ac si solis processisset ex nobis. Quia enim divina nos bonitas ut innocensum. Et quia eadem gratia nostrum liberum arbitrium sequitur, adjungit: Et gratia ejus in me vacua non fuit, sed abundantius illis omnibus laboravi . Qui dum se de se nihil esse conspiceret, ait, Non autem ego. Et tamen quia se esse aliquid cum gratia invenit, adjunxit: Sed gratia Dei mecum. Non enim diceret mecum, si cum praeveniente gratia, subsequens liberum arbitrium non haberet. Ut ergo se sine gratia nihil esse ostenderet, ait: Non ego; ut vero se cum gratia operatum esse per liberum arbitrium demonstraret, adjunxit: Sed gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ultum adedomandã. dantis suꝑ¬
biam ual& sicum terrena tribuit.
U erba sollicite magistri caelestis pens & quiait.
Facite uobis amicos de mãmona iniquitatis ut
cum de feceritis secipiatuos inȩterna tabernacula.
Si eni eorum amicitus aeterna taberna cula ad¬
quirimus dantes procul dubio pensa redebemꝰ
quia patronis potius munera offerimus quam
egenis dona largimur. Hinc perpaulum dicit᷑
Urã habundantia illorum in opiã suppleat. Ut
& illorum habundantia urẽ in opiȩ sit supple¬
mentum: utuidelic& sollicite perpendamus.
quia & eos quos nunc in opes cernimus. habun¬
dantes quandoq: uidebimus. & qui habundan¬
tes accipimus si largiri neglegimus quandoq:
in opes erimus. Quiitaq nunc tem porale sub¬
sidium pauperi tribuit: abeo postmodum per¬
p&ua recepturus utita dicam quasi ad frugem
terram excolit. Quae quod acceperat uberi us
reddit: restatergo utnumquã elatio surgat
exmunere. Quando uidelic& diues exeo quod
pauperi tribuit agit ut in perp&uũ pauper
nonsit

Expanded text:
utem ad edomandam dantis superbiam valet, si, cum terrena tribuit, verba sollicite magistri coelestis penset, qui ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabeSi enim eorum amicitiis aeterna tabernacula acquirimus, dantes procul dubio pensare debemus, quia patronis munera potius offerimus, quam egenis dona largimur. Hinc per Paulum dicitur: Vestra abundantia illorum inopiam suppleat, ut et illorum abundantia vestrae inopiae sit supplementum . Ut videlicet sollicite perpendamus quia et eos quos nunc inopes cernimus, abundantes quandoque videbimus; et 693 qui abundantes aspicimur, si largiri negligimus quandoque inopes erimus. Qui itaque nunc temporale subsidium pauperi tribuit, ab eo postmodum perpetua recepturus, ut ita dicam, quasi ad frugem terram excolit, quae quod acceperit uberius reddit. Restat ergo ut nunquam elatio surgat ex munere quando videlicet dives ex eo quod pauperi tribuit agit ut in perpetuum pauper non sit
Abbreviated transcription (Latin):
R̃ Filios hominũ progeniem chã & filios dĩ
subolem seth appellare scriptura uoluit :¬
hn abita benedictione religiosi illipat̃¬
na maledictione impudici: sed postquã
filii s et c̃cupiscentia uicti exfiliab chã
conubia iunxer̃ & tali coniunctione ho¬
mines inmenso corpore uirib: suꝑbi mo¬
rib: in conditi quosscripturagigantes
appellat procreati sunt¬
in homine inaet̃nũ qui a caro est.

Expanded text:
r filias hominum progeniem Cham, et filios Dei sobolem Seth appellare voluit Scriptura, hi avita benedictione religiosi, illi paterna maledictione impudici. Sed postquam filii Seth, concupiscentia victi, ex filiabus Cham connubia conjunxerunt, ex tali conjunctione homines immenso corpore, viribus superbi, moribus inconditi, quos Scriptura gigantes appellat, procreati suntin homine in aeternum, quia caro est;
Abbreviated transcription (Latin):
gilitatẽ humanȩ natũrȩ : quasi dixiss& INT¬
quia fragilis ÷ in hominib: conditio ñ
ad et̃ nos eos seruabo cruciatuss. sed hic RẼ
tiã humano generq sed contẽptores p̃¬
uenit uindicta : nãp: c. annos ueñ diliuiũ¬

Expanded text:
tem humanae naturae; quasi dixisset: quia fragilis est in hominibus conditio, non ad aeternos eos servabo cruciatus, sed hinc  Mstiam humano generi; sed contemptores praevenit vindicta: nam post centum annos venit dil
Abbreviated transcription (Latin):
ris scis proplenitudine cuius libet reipo¬
ni. qua si dixisset grauissimaultione puni¬
recain septuplũ de cam uindicet᷑ dela¬
mechaũt̃ septua gies septies.
ulterii uero scelus qđ lamechprimusom¬
niũ induab: cõmisit uxorib: non nisi san¬
guinexp̃i expiandũ eẽ qui septua gesima
& septima generatione uenit inmundũ
quaerit᷑ ẽa merito occurrit quia noluer̃
abnillã custodire fortitudinẽ suã qui ẽ
sumũbonũ sed auersi sunt abillo: & ad
potestate & isteprim defectꝰ ÷ & prima
in opiarationalis creaturȩ & hocuitium
quid aliud nisi suꝑbia nuncupatur.
INT Quidest malum :
RT̃ Malũ uero nihilẽ ꝑse nisip̃uaricatiobo¬
ni sicut tenebrȩ nihils̃ nisi absentia lucis
implerent᷑ porro sem infilus suis asiam:
&cham libiam : & ia feth europã posside a&:
INT De quib dix̃ cũ coepissent homines mul¬

Expanded text:
issime pro plenitudine cujuslibet rei poni: quasi dixisset gravissima ultione puniret Cain: Septuplum de Cain vindicetur, de Lamech autem septuagies septies ?-- ulterii vero scelus, quod primus omnium Lamech in duabus commisit uxoribus, non nisi sanguine Christi expiandum esse, qui septuagesima et septima generatione venit in mundumquaeritur, ea merito occurrit, quia noluerunt ad illum custodire fortitudinem suam, qui est summum bonum, sed aversi sunt ab illo et adpotestate. Et iste primus defectus est et prima inopia rationalis creaturae. Et hoc vitium quid aliud, nisi superbia, nuncupatur? Inter. 94. Quid est malum?-- Resp. Malum vero nihil est per se, nisi privatio boni: sicut tenebrae nihil sunt, nisi absentia lucis.implerentur. Porro Sem in filiis suis Asiam, et Cham Libyam, et Japhet Europam possidebat. Inter. 96. De quibus dixit: Cum coepissent homines mul
Abbreviated transcription (Latin):
raedi cator sc̃s cumdam asciualde obstinatas
mentes persequentium cerner& eorum noluit
aduersitati confligere. quia &sem &ipsum quae
profuturũ multis nouerat uidit posse defi¬
cere. & autnullise illic aut paucis prodeẽ secessũ
acertaminep&iit. &pugnaturum felitius ad
alia seb ella seruauit. Non enĩ loco uirtus sed
locus uirtuti defuit: Uidcireo fortissimus
miles ab obsidionis angustias certaminis cãpũ
quȩ siuit: ubi autem subiungendare̾ proprio
multa aduersariorum colla conspexit. subi re
bellũ uel cum morte nontimuit :sicutipse cũ
hi ero solimã perger&. eumq discipuli passi¬
oneillius perpro ph&iã prescita prohiberent
sibim&ipsi ad testatur dicens. Ego enim non
solum alligari sed & mori inhierusalem paratus
sum pronomined nĩ ihũ. Neq: enim facio animã
meam pretiosiorem quam me. Qui hichosti¬
lescuneos &iam p̃scita passionesua imꝑt̃rit᷑ pait¬
illio dedispensatione fuisse ied ocuit nonde
timore quod fugit

Expanded text:
raedicator sanctus, cum Damasci valde obstinatas mentes persequentium cerneret, eorum noluit adversitati confligere, quia semetipsum, quem profuturum multis noverat, vidit posse deficere, et aut nullis se illic aut paucis prodesse. Secessum ergo a certamine petiit, et pugnaturum felicius ad alia se bella servavit. Non enim loco virtus, sed locus virtuti defuit. Et idcirco fortissimus miles ab obsidionis angustia certaminis campum quaesivit. Ubi autem subjuganda regi proprio multa adversariorum colla conspexit, subire bellum vel cum morte non timuit. Sicut ipse cum Hierosolymam pergeret, cumque discipuli passionem illius per prophetiam praescitam prohiberent, sibimet ipsi attestatur dicens: Ego enim non solum alligari, sed et mori in Hierusalem paratus sum pro nomine Domini Jesu. Neque enim facio animam meam pretiosiorem quam me . Qui igitur hic hostiles cuneos etiam praescita passione sua imperterritillic de dispensatione fuisse edocuit, non de timore quod fugit
Abbreviated transcription (Latin):
da hominũ nouit : Vnde haec eadem sar¬
raridens corripitur. correpta protinꝰ
fecundatur & contra spem exdiuina
promissione accepit quod habiturã se
ex humana ratione dubitauit
nib: nominatis ante quã nascerentur :
Quattuor. ismahel. isaac. scdomon
imaginib: & ante corporeos oculos ad
tẽpus exaere ad sup̃tis ꝑ angelos loqͥt᷑¬
ds̃ sic̃ nunc abraã ñ solũ tresiuros uide¬
repotuit sed &iã habitaculo terreno
suscipere & eorũ usib: & iã cibos ad hi¬
bere : Nisi em̃ angelicũ quaedã nobis in
terra nuntiant᷑ ad tẽpꝰ ex aere corpus
ad sumerent: exteriorib: pro fecto nr̃is
obtutib ñ apparerent: nec cibos cũ abraã
sumerent: nisi ꝓpt̃ nos solidũ aliquid
ex caelestielem̃togestarent: nec mirũ
bulo exprimuntur quiexterius minis¬
trabant : & appellatione dñi ostendit᷑
quieis interius p̃erat ut ꝑ hoc p̃oentos
imperiũ ꝑ illud claresceret officiũ
ministrantiũ¬

Expanded text:
da hominum novit. da hominum novit. ra ridens corripitur, correpta protinus fecundatur, et contra spem ex divina promissione accepit, quod habituram se ex humana ratione dubitavit.nibus nominati sunt, antequam nascerentur?-- Resp. Quatuor: Ismael, Isaac, Salomon imaginibus, et ante corporeos oculos, ad teDeus, sicut nunc Abraham, qui non solum tres viros videre potuit, sed etiam habitaculo terreno suscipere, eorum usibus etiam cibos adhibere. Nisi enim angeli, cum quaedam nobis in terra nuntiant, ad tempus in aere corpus assumerent, exterioribus profecto nostris obtutibus non apparerent, nec cibos cum Abraham sumerent, nisi propter nos solidum aliquid ex coelesti elemento gestarent. Nec mirum bulo exprimuntur qui exterius ministrabant; et appellatione Domini ostenditur, qui eis interius praeerat, ut per hoc praesidentis imperium et per illud claresceret officium ministrantiu
Abbreviated transcription (Latin):
sisset exemplar : Vnde &in ea parte
corporis signũ fidei accepit : unde fili
corporis parte deformior. sed fidei RP¬
in dm̃ signogloriosior Igit᷑ prodõ ali¬
quid ꝑdere lucrũ ẽ ñdãnũ : Ita abraã
fidei suȩ signũ accipiens ñ de morba¬
tus ÷ sed meliorat᷑ si eñĩ adã pactũ dĩ
custodisset ĩñ abraã hoc pactũ acce¬
pisset : sed quia ille in hoc mẽbro culpã
in oboedientiȩ primo agnouit. Decuit
dientes quandoq generasse filios aduitã
dũ olim p̃uaricatores generar ad mortẽ
centenarius nascłtur filius & sarra non a¬
genaria pariet
PNon uerba haec dubitantis diffidentiã
ostendunt sed ammirantis gaudium :
ldeo progaudio ridentis abrciȩ̃ filius
dicebaturisaac. nãrisus iste in bono acci¬
pidebet : ut in euangelio beatiquilugent
nunc qm̃ipsiridebunt
Quia illius risus ammirationis & lȩtitiȩ
fuit: sarrȩ aut dubitationis & diffiden¬
tiȩ : qđ ab illo duudicari potuit qui cor¬

Expanded text:
sisset exemplar: unde in ea parte sisset exemplar: unde in ea parte corporis signum fidei accepit, unde et filiucorporis parte deformior, sed fidei in Deum signo gloriosior. Igitur pro Deo aliquid perdere lucrum est, non damnum. Ita Abraham fidei suae signum accipiens non deformatus est, sed melioratus. Si enim Adam pactum Dei custodisset, Abraham hoc pactum non accepisset. Sed quia ille in hoc membro culpam inobedientiae primo agnovit, decuit dientes quandoque generasse filios ad vitam, dum olim praevaricatores generarunt ad mortcentenario nascetur filius, et Sarra nonagenaria pariet ?-- Resp. Non verba haec dubitantis diffidentiam ostendunt, sed admirantis gaudium. Ideo prae gaudio ridentis Abrahae filius dicebatur Isaac. Nam risus iste in bono accipi debet, ut in Evangelio: Beati qui lugent nunc, quoniam ipsi ridebunt quia illius risus, admirationis et laetitiae fuit, Sarae autem dubitationis, et ab illo hoc dijudicari potuit, qui cor
Abbreviated transcription (Latin):
INTQua eigitur littera adiecta ÷ nomini abraã
tecum & eris pat̃multitudinis gentiũ.
& nonuocabitur nom̃tuũ abrã sederit
nomentuũ abraã quia patrẽ multarũ
gentiũ pͥosuite : Dicunt aut̃ hebrei quod
ex nomine suods̃ qđ apud illos tetragrã¬
mũ ÷ elitterã abraȩ & sarrȩ ad diderit :
mirandũ quare cũ apud grecos & quos
legerẽ sicut e contra a littera sepe proe¬
uxortua ñ uocabis eã sarri sed sarraerit
sarrã ꝑ unã .r. scriptã fuisse & postea
ei alterũ .r. additũ quia .r. apud grecos
centenarius numerus ÷ sarrugitur¬
primũ uocata ÷ ꝑsinres iod sublato iod
teadicebat᷑ princeps mea unius tantum
modo domꝰmat̃ familiȩ. postea uero
dicitur abso lute princeps
manducaret. ut probaret᷑ sicõpleret
hoc annon: Credens filiũ sehabitul ÑT
rũ p̃cuius generationẽ omnib gentib
benedictiõ futura e&. & incuius nepo¬
tib: castitatis & sobrietatis unicũ man¬

Expanded text:
Inter. 173. Quae littera adjecta est nomini AbrahamInter. 173. Quae littera adjecta est nomini Abrahamtecum, et eris pater multitudinis gentium, et non vocabitur nomen tuum Abram; sed erit nomen tuum Abraham, quia patrem multarum gentium posui te . Dicunt autem Hebraei quod Deus ex nomine suo, qmaton est, h litteram Abrahae, et Sarae addiderit. mirandum quod cum apud Graecos et nos legere: sicut econtrario, h prouxor tua, non vocabis eam Sarri, sed Sarra eritSarra per unum r scriptum fuisse, et postea ei alterum r additum, quia r apud Graecos centenarius numerus est. Sarriprimum vocata est per SIN, RES, IOD: sublato igitur IOD, tea dicebatur, princeps mea, unius tanmodo domus materfamilias; postea vero dicitur absolute princeps.manducaret, ut comprobaretur, si compleret hoc, an non? Credens enim filium se habiturum, per cujus generationem omnibus gentibus benedictio futura esset, et in cujus nepotibus castitatis et sobrietatis unicum man
Abbreviated transcription (Latin):
Nonñ e ergõ a flumino magno ȩgrpti
terii reus ñ eẽ dũ uiuente legitima
uxore coniunct᷑ ÷ ancillȩ suae :¬
RE Nec dũ ꝑmulta: unius uxoreseuangeli¬
ex qua uxore : quia post ea dictuẽ ei desar¬
rah aberefiliũ : Nã propt̃ea sic propagan¬
disunt: uoluntaspia fuit : qui concupien¬
diuoluptus libidinos añ fuit : &iã & sarra
prolem quã desehabere non potuit: de
ancilla habere uoluit: c̃sentiebatitͣiq:
infacto quia utiq sarrã sterilẽ sciebat
VTQuomodo manꝰomniũ contra ismahel.
uł manꝰ ei contraomnes .
Inuenit eñi angelus dñi agar. suꝑ fontẽ
aquȩ indeserto ad fontẽ inuia asur
audiuit dñs humilitatẽ illius: Ismahel
int̃p̃tat᷑ ex auditiodĩ: Hicerit ferus ho¬
mo: manũs ei suꝑ om̃s & manus omniũ
suꝑ eũ & contra facie momniũ fratrũ
suorũ habitabit : significat aut̃ sem̃ eiꝰ
habitaturũ inheremo id ÷ saracenos ua¬
gos incertisq sedibus qui uniuersasgen¬
tes quib desertũ ex latere iungitur

Expanded text:
Non ergo a fluvio magno Aegypti, terii reus non esse, dum vivente legitima uxore conjunctus sit ancillae suae? Necdum promulgata erat unius uxoris Evangeliex qua uxore, quia postea dictum ei de Sara habere filium. Nam propterea sic propagandi voluntas pia fuit, quia concumbendi voluntas libidinosa non fuit, etiam et Sarai prolem, quam de se habere non potuit, de ancilla habere voluit, consentiebat uterque in facto, quia uterque Sarai sterilem esse sciebat. Sed quomodo manus omnium contra Ismael, vel manus ejus contra omnes? Invenit enim angelus Domini Agar super fontem aquae in deserto ad fontem in via Assuaudivit Dominus humilitatem ejus. Ismael interpretatur exauditio Dei. Hic erit ferus homo; manus ejus super omnes, et manus omnium super eum, et contra faciem omnium fratrum suorum habitabit. Significabat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Saracenos vagos incertisqtes, quibus desertum ex latere jungitur,
Abbreviated transcription (Latin):
TDix ergo ds̃ ad abraã. leuao culostuos INT¬
& uidẽ a loco in quotu nunces ad aqui¬
lonẽ & austrũ adorientẽ & ad mare RP̃
quia omnẽ terrã quã tuuides tibidabo
& seminituo: si enĩ terratantũ promit¬
tebaturei quã tunc inunolo costans
uidere potuit post quattuor climata
mundi angusta uidetur eẽ terra repro¬
missionis:¬
derepotuit: non enĩ dictũ ÷ tantũ t̃rȩ
tibi dabo quantũ uides: sed tibidabot̃rã
quã uides : cũ & ulterior undiq dabat᷑:¬
& idcirco subiunx̃ surge & ꝑ ambula t̃¬
rã in latitudinẽ & longitũ dine : ut ꝑam¬
bulando ꝑ ueniret adea quae oculis uno
locostans uidere ñ posset : significabat᷑
aut̃ ea t̃raquã carnale semeneius accep¬
turũ erat Nã illud spiritale t̃otius mun¬
dilatitudinẽ possessurũ erat. Dũ dix̃
scriptura scãdũ deplagis terrȩ repro¬
missionis loquitur mare ꝑ occidente
ponere abeo quod palestine regiomare
in occidentis plagahabeat
uit expeditos uernaculos suos :

Expanded text:
it ergo Deus ad Abram: Leva oculos tuos, et vide a loco in quo tu nunc es, ad aquilonem, et ad austrum, ad orientem, et ad mare, quia omnem terram quam tu vides, tibi dabo et semini tuo. Si enim terra tantum promittebatur ei, quam tunc in uno loco stans videre potuit per quatuor climata mundi, angusta videtur esse terra repromissionisest. Non enim dictum est, Tantum terrae tibi dabo quantum vides; sed, Tibi dabo terram quam vides. Cum enim et ulterior undique dabatEt idcirco subjunxit: Surge et perambula terram in latitudine et longitudine, ut perambulando perveniret ad ea quae oculis uno loco stans videre non posset. Significabatur autem ea terra, quam carnale semen ejus accepturum erat. Nam illud spiritale totius mundi latitudinem possessurum erat. Dum dixit, Scriptura sancta, dum de plagis terrae promissionis loquitur, Mare pro Occidente ponere, ab eo, quod Palestinae regio Mare in Occidentis plaga habeatvit expeditos vernaculos suos ?--
Abbreviated transcription (Latin):
re : quod colũba naturalit̃ refugit :
INT Quare magis terrena animalia perier̃
cum homine: quã aquatilia :
Vsropt̃ maledictionẽ terrae dequauesce¬
bantur animalia terraẽ :
INT Quid de animalib: sentiri deb& quorũ
natura nec sẽꝑ in aridis. nec sẽꝑ in humi¬
dis uiuere potest: sic̃ sunt lutri &uituli
marin: & multa auiũ genera in aquis¬
quae uictũ requir̃ sed in aridis dormiuNt
nutriunt & requies cunt
r& ut aut inhumoretantũ aut inarido
tantũ uiuere possent: nisi forte extra arcã
in aliqua eiꝰ parte loca illis p̃parata eeñt:
unde & in aquis uiuere: & in aridis requi¬
escerepotuis seNT:
Qe Beneenĩ deillospũ intellegipotest de
aquis insuũ locũ terra apparuis set :
nuncaũt ad ductꝰ dicit᷑ ut ab latisdeme¬
dio aqus diluuii faciemterrȩ reuelare
Potest & sp̃s nomine uentus intellegi

Expanded text:
re, quod columba naturaliter refugit. re, quod columba naturaliter refugit. Inter. 123. Quare magis terrena animalia perierunt cum homine quam aquatilia?-- Resp. Propter maledictionem terrae, de qua vescebantur animalia terrae. Inter. 124. Quid de animalibus sentiri debet quorum natura nec sedis vivere potest, sicut sunt lutri et vituli marini; et multa avium genera in aquisaquis victum requirunt, sed in aridis dormiunt, nutriunt et requiescunt.are, temperare, ut aut in humore tantum, aut in arido tantum vivere possent, nisi forte extra arcam in aliqua ejus parte loca illis praeparata essent, unde et in aquis vivere, et in aridis requiescere potuissent.  Bene enim de illo spiritu intelligi potest, deaquis in suum locum terra apparuisset, nunc autem ductus dicitur, ut, ablatis de medio aquis diluvii, faciem terrae revelaret. Potest et spiritus nomine ventus intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
INT Sienĩ aqua transcendit quindecimcubitis
cuius altitudo hunc aerem turbulentum
ut fertur transcendit ubidicitur nec nubes
Si eñĩ terraspatiũ illius tranquillȩ aetheris
inuaderepotuit curnon & aqua crescendo:
sunt tam̃ quidã qui putant nec terrae in ȩ¬
qualitatẽ talem eẽ nec montiũ altitudinẽ
tantã ante diluuiũ eẽ. sicut nunc est :¬
NT Quid enĩ depace & concordia & unde se
inuicem᷑ debellarent diuersi generis ani¬
mantia sentiendum est :
Sicut eni dĩnutu adducebant᷑ in arcã. ita
& dĩnutu conseruantur in arca: seu enim
mansiunculis scđm genera sua diuident V
seuiunctim manerent᷑ dĩ tam̃ potentia guber
endum est de quonihildic̃scriptura :¬
Re Sunt quidã quiputant unius dieiȩs cam
in arca uł potũ in multos prodissedies ani
tamꝰ incertas c̃iecturas & c̃cedam̃ diuinȩ
potentiȩ decreaturis suis facere qđ uoluit:
ł Quaerit᷑ ubi coruus requies cer&. si colũba INT¬
non inuenit ubi requiescer&

Expanded text:
 Olympum transcendit quindecim cubitis, cujus altitudo hunc aerem turbulentum, ut fertur, transcendit, ubi dicitur nec nubes - Resp. Si enim terra spatium illius tranquilli aetheris invadere potuit, cur non et aqua crescendo? Sunt tamen quidam qui putant nec terrae inaequalitatem talem esse, nec montium altitudinem tantam ante diluvium fuisse sicut nunc est. Inter. 120. Quid de pace et concordia, et unde se invicem non debellarent diversi generis animantia, sentiendum est?-- Resp. Sicut enim Dei nutu adducebantur in arcam, ita et Dei nutu conservabantur in arca. Sive enim mansiunculis secundum genera sua dividerentur, sive junctim manerent, Dei tamen potentia guberendum, de quo nihil dicit Scriptura? Sunt quidam qui putant unius diei escam in arca vel potum in multos prodesse dies illtamus incertas conjecturas, et concedamus divinae potentiae de creaturis suis facere quod  Quaeritur ubi corvus requieverit, si columba non invenit ubi requiesceret
Abbreviated transcription (Latin):
isis inquit totsignis tantisq uirtutib
non scandali zari quisq potuit. sed ad mi¬
rari: sed infidelium mens graue in illo scandalũ
pertulit. cum eum & post totmiracula morien¬
dalum gentibus stultitiam. Stultũ quidem
hominibus uisum est ut prohominib auctor
uita moreretur. &inde contra eum homo scan¬
honorandus e&̃. quanto prohominibus &in¬
digna susciper&¬

Expanded text:
isis enim tot signis, tantisque virtutibus, non scandalizari quisque potuit, sed admirari. Sed infidelium mens grave in illo scandalum pertulit, cum eum et post tot miracula moriendalum, gentibus autem stultitiam. Stultum quippe hominibus visum est, ut pro hominibus auctor vitae moreretur, et inde contra cum homo scanhonorandus esse, quanto pro hominibus et indigna susceper