comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dos aduocent. Sunt qui libellos offerant. ⁊ illos cãm suã deceant. Doctus
archimimꝰ senex iam decrepitus cotidie incapitolio mimũ agebant.qͣi
diilibent expectarẽt quẽ illi hoĩes desiderãt. Om̃e illic artificũ genus oꝑa¬
tu diis ĩmortalib desidet Et paulo post Ac tam̃ ĩquit etia si supuacu
usum ño turpẽ nec infamen deo ꝑmictunt. Sedent q̃dam in capitolio. q̃ se
uone amari putant ne iunonis quide̾. si credẽ poctis uelis. iracundissie
respectu terrentur. Manc libtatem uarro nõ hunt tãtũmͦ pocticam theo¬
logiam rephendẽ ausus est. ciulẽ nõ ansus ẽ. quã iste cõdidit . S siueꝵ
attẽdamꝰ. Deteriora sunt templa. uͥħ aguntur. ꝙͣ theatra uͥ fingunt᷑. Und̾
intũs sicris cinlis theologie has pãtes potus elegit seneca sap̃ienti. nt ea
ianimi religione nõ hẽãt. s in actib fingant. Xit ẽim. Que omĩusapi¬

Expanded text:
deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapi
Abbreviated transcription (Latin):
nestis tam indigna liberis. tam dissimilia sanis ut nemo fue̾it du¬
bitatus furẽ eos. si cum panciorib furerent Nunc sanitatis patro¬
cimu ẽ insaniẽtiu turba Iam illa q̃ in ip̃o capitolio fieri solere ꝯ¬
memorat.⁊ intrepide om̃ino coarguit. quis credat nͥ ab irridentib.
aut furientib fieri. Nam cu in sactis egiptus sosirim luge̾i ꝑditu.
runt. ueracit̾ expͥmatur. Iouic tm̃ inꝗt furori certũ tp̃s ẽ tollera¬
bile ẽ semel anno inãno insanire. In capitoliu pueni pucdebit
publicate dementie. quod sibi uanus furor attribuit officii. Alius nummna
deo subicit Alius horas iomi nũctiat. Alius littorẽ. Alius uctor qui
nano motu brachior imitatur ungentẽ. Sunt que uinoni. ac minẽne
capillos disponãt longe atemplo nõtm̃ asimulacro stantes. digitos me¬
uent ornatium modo. sunt q̃ speculu teneant. Funt q̃ ad uadimõia s

Expanded text:
nestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dunestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, runt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor, qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua
Abbreviated transcription (Latin):
sius pauorẽ atq pallorẽ tetrimos õium affectus quoꝵ alt̾ mentis
teriti motus ẽ alter corporis ne morb quidẽ s color Hec numina
potius credes ⁊̃ celo recipies De ip̃is uõ ritib crudelit̾ turpib qͣr liber
scripsit Ille inquit uiriles sibi partes amputat. ille lacertos secat.
ibi aratos deos timent qui sic ꝓpitios merẽt. ii. aũt nuulo debet
coligene si hec nolunt itus ẽ ꝑturbate m̃tis.⁊ sedib sius pusse
furor. sic dii placent᷑ quẽ idmclum ne quidem homines sẽuiunt
tetẽrimi. ⁊ infabulas tradite crudelitatis tyrmni. Laceranert alqͦte¬
m̃bra. nemine sua lacerare insser̾t. in regie libidinis noluptatẽ
castrati sunt quidam s nemo sibi ne uir ẽẽt. iubẽte dño manus at
tulit. S ip̃i intẽplis cõtrucidant uulne̾ib sius ac s.angͥne supplicat.
Sicui intueri nacet q̃ faciunt q̃q patiuunt᷑ inueniet t̾a ĩdecora ho¬

Expanded text:
lius Pauorem adque Pallorem, taeterrimos omnium adfectus, quorum alter mentis lius Pauorem adque Pallorem, taeterrimos omnium adfectus, quorum alter mentis territae motus est, alter corporis ne morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, teterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni laceraverunt aliquorum membra, neminem sua lacerare jusserunt. In regiae libidinis voluptatem castrati sunt quidam: tulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora ho
Abbreviated transcription (Latin):
affuit ẽmi scribenti. inuenti defuit. Nam ineo libro quer contra sup¬
stitiones condidit multo copiosius atq uehem̃tius rephenclit ip̃e
ciuile istam et urbam theologum. qͣ uarro theatͥca atq fabłosam:
Cum eĩm de simulacris ageret sacros ĩquit ĩmortales ĩuiolabłes. ĩ
materia uilissima. atq ĩmobili. delicant ħitus ilł dantes. hoĩum fera¬
ru et pisci Quicdam uõ mixto sensu diu̾sis corporib induunt nu
mina uoant.q̃ si sp̃u accepto subito eccũrerẽt. mostra herent. Demd
aliqñ post cum theologiam ñalem pdicans quordim philosophoꝵ
ut platonem. aut pipatheticu stratone. quoꝵ alter fecĩt d̾m sine
corpore alt sine animo. ⁊ ad hoc respondens quid gͦ tande iot ueri
optidi nrontur titi tatu aut romuli ant tulli hostras sompniat
Sloacina tatius declicauit deam. Picum tobrmũq romulus hosti¬

Expanded text:
Adfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superAdfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexumina vocant, quae si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur. Deinde aliquanto post, cum theologiam naturalem praedicans, quorumdam philosophorum aut Platonem, aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo? Et ad hoc respondens, Quid ergo tandem, inquitibi uidentur Titi Tatii aut Romuli aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicauit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hosti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aperiendo eam̃ q̃ illi fabulose indigne. atq ꝓbrose simile demostrãdo
atq ip̃am fabulosam partem huius ẽẽ satis euident᷑ docendo nõ nͥ illi
ñali. quam dicit ad philosophos ꝑtinere. mnanimis hoĩu moliri lo¬
cum. ea subtilitate ut fabulosam rep̾hendat. cuulem uͣo rep̃hender̃
quide nõ audeat.s prodendo rep̃hensibile ostendat atq utraq ita¬
idicio recte in telligentiũ reꝓbata. sola nał remaneat eligenda
de qua suo loco ĩ adintorio deiueri. diligentius disserendũm est.
Ibertas sane. q̃ huic defuit. neistam urbanam theologi Capłm. xi¬
am. tam diligent̾ exponendo. theatrice simillimã ap̃te sic illam re¬
p̃hendẽ auderẽt anneo senece quẽ nõ nulł iudicus in uenimꝰ apłoꝵ
nr̃or clariusse tp̃orib Non quidẽ ex toto ueꝵ ex aliqua parte ñ d̾fint

Expanded text:
et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter docendo non nisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque iudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius disserendum est. ibertas sane, quae huic defuit, ne istam urbanam theologian tam diligenter exponendo theatricae simillimam aperte sicut illam reprehendere auderet, Annaeo Senecae, quem nonnullis indiciis inuenimus arum claruisse temporibus, non quidem ex toto, uerum ex aliqua parte non defuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc ꝑꝑ cliuisione uarronis ⁊ urbanã ⁊ theatricã theologia ad unã
cuule ꝑtine̾ satis ut opinor ostendit. Dñ qr sut. ambe sĩmił tũpitu¬
dinis. Absurditatis indigͥtatis falsitatis. absit aueris religiosis.
ut siue ab hac siue ab illa uuta speret ẽtna. Deniq et ip̃e uarro cõme¬
morare ⁊ enumerar dos cep̃ acõceptione hõis quor nũs ẽ exortus¬
a uno eamq seriem ꝑdux̾ usq ad decrepi hoĩs mortẽ ⁊ deo ad ip̃ ho¬
çepit dos alios ostendẽ. qui ꝑtinerẽt nõ ad ip̃m hoĩem s ad ea quest̃ hõiꝰ
sicuti ẽ uictus atq uestitꝰ. ⁊ q̃cumq alia huic uite sunt necc̃ia. ostendens ĩ
u̾sa diligentia. nullos d̾mostranit uł noĩ. unt do̾s a quib uita et̾na poscẽ¬
da sit pꝑquam unam ꝓprie nos xͥmi sumꝰ Quis ergo usq adeo tardꝰ
sit ut nõ intelligat istu hoĩem ciuile theologu tam diligent̾ exponẽdo

Expanded text:
nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quora Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hocoepit deos alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus et quaecumque alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in uersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus uita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos Christisit, ut non intellegat istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo
Abbreviated transcription (Latin):
siue tab̾nacłm. altaͬia sacrificia. cerimonie dies festi ⁊ quicquid aliud ad
eam ẜuitute ꝑtinet que deo debetur ⁊grece proprie latria dicitur. ea sigͥ¬
ficata et ꝓnunctiata sunt que ꝑꝑ eterñam uitam fidelium. in xp̃o ⁊ ĩx

Expanded text:
siue templum, altaria, sacrificia, ceremoniae, dies festi et quidquid aliud ad siue templum, altaria, sacrificia, ceremoniae, dies festi et quidquid aliud ad eam seruitutem pertinet, quae Deo debetur et Graece proprie λατρεία dicitur, ea significata et praenuntiata sunt, quae propter aeternam uitam fidelium in Chri
Abbreviated transcription (Latin):
tionis eius. in effabilem dulcedinem ueniremꝰ Que corda. que
lingue ad agendas eigratias satis esse contenderint. Caplin . xxxii
Oc mistẽrium uitẽ et̾ne.iami inde ab exorclio gnis humani ꝑq̃dã
signa ⁊ sacram̃ta temporib congrua quib oportuit pangłos predi¬
cãtum ẽ. Deinde ppłs hebreus inunam quãdam rem publicam. q̃ hoc sac¬
mentu ageret cõgregatus ẽ. ubi ꝑ quosclam scientes ꝑ quosclam nesc¬
entes id qd̾ ex aduentu xp̃i usq nunc. ⁊ deinceps agitur p̾nũctiaret᷑ ẽẽ
uenturu. Sparsa ȩtiam postea eadem gens ẽ ꝑgentes. ꝑꝑ testimõiu
scripturaꝵ quib et̾na salus in xp̃o futura predicta ẽ Omnes eĩm nõ
solum ꝓpleçie que inu̾bis sunt nec tantũ p̾cepta inte que mores pietitẽq
confirmãt atq illis litteris cõtinentur. ueru etiam sacra sac̃dotia. tẽpl

Expanded text:
tionis ejus ineffabilem dulcedinem veniremus, quae corda, quot tionis ejus ineffabilem dulcedinem veniremus, quae corda, quot linguae ad agendas ei gratias satis esse contenderint? CAPUT XXXIIoc mysterium uitae aeternae iam inde ab exordio generis humani per quaedam signa et sacramenta temporibus congrua, quibus oportuit, per angelos praedicatum est. Deinde populus Hebraeus in unam quandam rem publicam, quae hoc sacramentum ageret, congregatus est, ubi per quosdam scientes, per quos dam nescientes id, quod ex aduentu Christi usque nunc et deinceps agitur, praenuntiaretur esse uenturum; sparsa etiam postea eadem gente per gentes propter testimonium scripturarum, quibus aeterna salus in Christo futura praedicta est. Omnes enim non solum prophetiae, quae in uerbis sunt, nec tantum praecepta uitae, quae mores pietatemque conformant adque illis litteris continentur, uerum etiam sacra, sacerdotia, tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
no nero deo uĩtam speramus eternam. Capitulum.xxxi.
qua nõ nulla diximus ãministratione nẽ bonis malisq lagi¬
tur. magnu et bonoꝵ ꝓprium: magne dilectionis indiciu. quã
qͣ enim̃ qd̾ sumus. ꝙ uuimus ꝙ̃ celum tr̾amq conspicimus
ꝙ ẜemus m̃tem atq rationem. qͣr eum ip̃m qui hec omnia cõ¬
didit inquiramus nequaqͣ ualennus actiomi sufficere gr̃arũ
tam̃ ꝙ nos honeratos obrutosq peccatis ⁊ a cõtemplation̾e sue
lucis au̾sos ac tenebrarum.i. iniquitatis dilectione cecatos ñ
om̃ino deseruit. Nisitq nob̾ u̾bum suum. qui ẽ eius unicus
filius. quo pro nob̾ assumpta carne. nato atq passo quãti dens
homine penderet nosceremus atq illo sacrificio singnlari a pe¬
ceatis om̃ib mundaremur. eiusq sp̃n incordib nr̃is. dilectione
diffusa. om̃ib difficultatib suꝑatis in etnã requiem ⁊ cõtempla¬

Expanded text:
et uero Deo uitam speramus aeternam. CAPUT XXXI. et uero Deo uitam speramus aeternam. CAPUT XXXI. qua nonnulla diximus, administratione naturae bonis malisque largitur, magnum et bonorum proprium magnae dilectionis indicium. vivimus, quod coelum terramque conspicimus, quod habemus mentem atque rationem, qua eum ipsum, qui haec omnia condidit, inquiramus, nequaquam valeamus actioni sufficere gratiarum: tamen quod nos oneratos obrutosque peccatis, et a contemplatione suae lucis aversos, ac tenebrarum, id est iniquitatis, dilectione caecatos, non omnino deseruit, misitque nobis Verbum suum, qui est ejus unicus Filius, quo pro nobis assumpta carne nato atque passo, quanti Deus hominem penderet nosceremus, atque illo sacrificio singulari a peccatis omnibus mundaremur, ejusque Spiritu in cordibus nostris dilectione diffusa, omnibus difficultatibus superatis in aeternam requiem et contempla
Abbreviated transcription (Latin):
hiberent. Ad facillimos usus munus t̾reni indulsit ignis. Ista
sunt certe que dus selectis. ꝓnescio quas ꝓbisicas inte̾rp̃tatioẽs ⁊¬
uir acutissimus atq doctissimus uarro. siue aliunde accep̃. siuc
que ip̃e comecit. distribuere laborauit Hec. auĩt facit atq agit. E¬
unus uerus d̾s. s sic̃ deus idem ẽ ubiq totus. nulł inclusus lo⁊¬
cis mllis uinculis alligatus. in nullas partes sectilis. ex nlła
parte mutabilis implẽns celum et t̾ram p̃sente potentia ñ ĩdi¬
gente nã. Sic itaq administrat om̃ĩa que creauit ut etiam ip̃a ꝓppͥos
exercere et agere motus sinat. Quã eĩm nihil ẽẽ possint sme ip̃o. nõ¬
tam̃ sunt qd̾ ĩp̃e Agit aũt multa etiam pangłos. s nõ nisi ex se ip̃o
beatificat angłos Nta qͣzius ꝑꝑ aliquas cãs hominib angłos mittat
nõ tam̃ ex añgłis homines. s exse ip̃o sic̃. ingłos bt̃ificat᷑. Ab hoc n

Expanded text:
hiberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista hiberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista sunt certe, quae dis selectis per nescio quas physicas interpretationes uir acutissimus adque doctissimus Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, distribuere laborauit. Haec autem facit adque agit unus uerus Deus, sed sicut Deus, id est ubique totus, nullis inclusus locis, nullis uinculis adligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et agere motus sinat. Quamuis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt quod ipse. Agit autem multa etiam per angelos; sed non nisi ex se ipso beatificat angelos. Ita quamuis propter aliquas causas hominibus angelos mittat, non tamen ex angelis homines, sed ex se ipso, sicut angelos, beatificat. Ab hoc uno
Abbreviated transcription (Latin):
nature temperam̃tõ ⁊ crenut et regit qui uniu̾sar aquaꝵ creator ⁊gub¬
nator ẽ. Qmi solem fecit corporalum̾ clarissimu luminu. eiq ium con¬
gruam et motu delit. qui ip̃is etiam inf̾eris dñationem suam. po¬
testatemq nõ subtrabit. Qui semin.i et alim̃ta mortaliu. siue ari¬
da sine liquida naturis cõpetentib attributa substituit. Qui t̾ram
fundat atq fecundat. Qui fructus eius. aialib hominibq lagit
Qui cĩs non solum pͥncipales. s etiam subsequentes nouit at̾q
orcdinat. Qui lune statuit modu suu. Qui mas celestes atq ter¬
restres. locorum mutatiõib p̃bet. Quib humanis ingeniis. qui
creauit etiam scientias artium uanaꝵ. ad adiuuãdam uita. nam¬
q concessit Qui cõiunctione ma̾i̾s ⁊ femine. ad.aduitoriu ꝓpat¬
gande prolis instituit. Qui hõnum cetib. ꝙ fecis ⁊ luminib ad¬

Expanded text:
naturae temperamento et creauit et regit; qui uniuersarum aquarum creator et gubnaturae temperamento et creauit et regit; qui uniuersarum aquarum creator et gubernator est; qui solem fecit corporalium clarissimum luminum eique uim congruam et motum dedit; qui ipsis etiam inferis dominationem suam potestatemque non subtrahit; qui semina et alimenta mortalium, siue arida siue liquida, naturis conpetentibus adtributa substituit; qui terram fundat adque fecundat; qui fructus eius animalibus hominibusque largitur; qui causas non solum principales, sed etiam subsequentes nouit adque ordinat; qui lunae statuit modum suum; qui uias caelestes adque terrestres locorum mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris et feminae ad adiutorium propagandae prolis instituit; qui hominum coetibus, quem focis et luminibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
puiuentia q̃cũq diffusas s dm̃ qui fecit celum ⁊ tram ⁊ om̃ĩa q̾ meis st
qui feẽ om̃em. aĩa siue quor̾q modo uiuentẽ. ⁊ sensus ac rationis exptẽ
sine etiam sentientẽ siue etiam intelligentem: Capitulum. xxx.
dum quasi honeste conãtur sacram̃ta turpissima ⁊ scelestissima int̾¬
pretari. deos multos falsosq fecer̾t. Illum deum colimus qui natĩͣs
N se creatis. ⁊ subsistendi ⁊ mouendi initia finesq constituit. Quirer
nam ꝙ dc̃ animus quib uoluit iuentib indidit qui ẜmonis fa¬
cultatem. usumq donauit. Qui munus futura dicendi quib pla¬
cuit sp̃itib ĩpãtunt ⁊ ꝑ quos placet ip̃e futura p̾dicit.⁊ ꝑ quos placet
malas nalitudines pellit Qui belloꝵ quoq ip̃oꝵ cũ sic emendãdu
⁊castioandũ ẽ genus humanur exordus progressib fiibq mod̾rat
Sii m̾undi hun̾us ignem uehem̃tissimũ ⁊ uiolentissimũ. ꝓ inmense

Expanded text:
ue diffusas, sed Deum, qui fecit caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; qui fecit omnem animam, sine quocumque modo uiuentem et sensus ac rationis expertem, siue etiam sentientem, siue etiam intellegentem. CAPUT XXX. dum quasi honeste conantur sacramenta turpissima et scelestissima interpretari, deos multos falsosque fecerunt: illum Deum colimus, qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi initia finesque constituit; qui rer animam, quod dicitur animus, quibus uoluit uiuentibus indidit; qui sermonis facultatem usumque donauit; qui munus futura dicendi quibus placuit spiritibus inpertiuit et per quos placet ipse futura praedicit et per quos placet malas ualetudines pellit; qui bellorum quoque ipsorum, cum sic emendandum et castigandum est genus humanum, exordiis progressibus finibusque moderatur; qui mundi huius ignem uehementissimum et uiolentissimum pro inmensae
Abbreviated transcription (Latin):
iactantium. insana pstrepit turpitudo Quid ẽ ergo quod d̃ caput
dorianus. caput dearum tellus: Nec ibi facit un̾u caput error nec
hic sanum furor. Cur hec frustra referre nituntur admundũ. Qd̾
et si possent pro deo uero mundum nemo pius colit ⁊ tam̃ cos nec
hoc posse. ueritas aperta conuncit Referant hec potius ad homine
mortuos. ⁊ad demones pessimos. ⁊ nulla questio remanebit. cco
Amq omnia que abeis ex istorum deorum theolo Capłm.29.¬
gia uelut phisicis rationib referuntur. ad mundum quam sine ullo scrupu¬
lo sacrilege oppinionis deo uero potus qui fecit mundũ om̃is inime ee
om̃is eorporis cõditor trubuãtur. adu̾tamus hocmͦ Nos dm̃ colimus. ñ¬

Expanded text:
iactantium insana perstrepit turpitudo. Quid est ergo quod dicitur caput iactantium insana perstrepit turpitudo. Quid est ergo quod dicitur caput deorum Ianus, caput dearum Tellus? Nec ibi facit unum caput error, nec hic sanum furor. Quur haec frustra referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo uero mundum nemo pius colit; et tamen eos nec hoc posse ueritas aperta conuincimortuos et ad demones pessimos et nulla questio remanebit. DE amque omnia, quae ab eis ex istorum deorum theologia uelut physicis rationibus referuntur ad mundum, quam sine ullo scrupulo sacrilegae opinionis Deo potius uero, qui fecit mundum, omnis animae et omnis corporis conditori, tribuantur.
Abbreviated transcription (Latin):
sse insimũlacris aliud significare celum aliud tr̾am aliud exemplã re¬
rum quas plato appellat idcas Celum iouem. t̾ram uinonẽ ideas mi¬
neruã nult intelligi. Celum a quo fiat aliquid t̾ram de qua fiat exẽplũ
ẜm qd̾ fiat. Quam re obmicto dicere. ꝙ plato illas ideas tantam iu
complerus ẽ ꝑclidisse. Celo ei tribuit masculos dõs. feminas terre
inter quas posuit minerua quam sup̃ ip̃m celam añposuerat. De¬
inde masculus deus. neptunus in mari ẽ. qd̾. ad t̾ram potius qͣ ad ce¬
lus frater amboꝵ terrenus ds eẽ phibetur. supiorem tr̃am tenens. In
feriorem hñs ꝓserpinam cõiugem. Quomodo gͦ deos ad celum dea
ad t̾ram referre conãtur. Quid̃ soliclum. quid coĩtans quid sobrium
quid definitu ħt hec disputatio Illa ẽ aut tellus initiu dear mat̾ sci¬
licet magna apud quam mollui et abscisoꝵ seseq secantium atq

Expanded text:
sse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla resse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ideas; caelum Iouem, terram Iunonem, ideas Mineruam uult intellegi; caelum a quo fiat aliquid, terram de qua fiat, exemplum secundum quod fiat. Qua in re omitto dicere, quod Plato illas ideas tantam uim conplexus est, perdidisse. Caelo enim tribuit masculos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, quam supra ipsum caelum ante posuerat. Deinde masculus deus Neptunus in mari est, quod ad terram potius quam ad caelus frater amborum terrenus deus esse perhibetur, superiorem terram tenens, in inferiore habens Proserpinam coniugem. Quo modo ergo deos ad caelum, deas ad terram referre conantur? Quid solidum quid constans, quid sobrium quid definitum habet haec disputatio? Illa est autem Tellus initium dearum, Mater scilicet Magna, aput quam mollium et abscisorum seseque secantium adque.
Abbreviated transcription (Latin):
et acũtissimus uarro uelut subtili disputatione hos om̃s deos ĩcelu
⁊ t̾ram redigere. ac referre conatur ⁊ nõ põt. Fluunt de manib. Resiluit
primo libro dixi de locis. Duo sunt pͥncipia dor aĩadu̾sa decelo ⁊ t̾ra.aq
dii partim dñr celestes. partim terrestres. ut ĩ supiorib initui fecimus
a celo cum diximus de iano quem alii celum. alii dixert eẽ mundu:
sic de feminis mnitium scribendi facimꝰ atellure. Fentio quãtam mole¬
stiam. tale ac tantũ patiatur ingeniu. Dicitur eĩm quadam ratione
uerisimili. celu ẽẽ. qd̾ faciat t̾ram q̃ patrat᷑. Et ideo illi masculinam ium
tribuit hiuc femineam. ⁊ nõ attencit eum potius ẽẽ qui hoc fac̃ qͥ utrũq
fecit. Iinc etiam samotracu nobilia misteria insuperiore libro sic inte¬
pretatur ea q̃ nec sis nota sunt. seq scribendo expositurũ. eisq missuꝵ
quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indituis collegi¬

Expanded text:
et acutissimus Varro uelut subtili disputatione hos omnes deos in caelum et in terram redigere ac referre conatur? Non potest; fluunt de manibus, resiliunt, primo libro dixi de locis, duo sunt principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superioribus initium fecimus a caelo, cum diximus de Iano, quem alii csic de feminis initium scribendi facimus a Tellure. » Sentio quantam molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur enim quadam ratuerisimili, caelum esse quod faciat, terram quae patiatur, et ideo illi masculinam uim tribuit, huic rem femininam, et non adtendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur eaque se, quae nec suis nota sunt, scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegi
Abbreviated transcription (Latin):
nib colunt. tetriore sacrilegio se obstringñt.q si prorsus nullũ pu¬
tarent dm̃. Uñ satius eẽt eis. aliu aliq̾uẽ ionis noĩe nũcupar di¬
gnum turpib et flagitiosis honorib. supposito uano figm̃to. ꝙ po¬
tius blasphemarẽt. Sic̃ saturno dr̃ suppositus lapis. quẽ pro filio
deuoraret qͣ istum dm̃ dicere et tonantẽ. ⁊ adulterantẽ ⁊ totumi
iam locum. quem ĩtẽ dõs huic ioui tribuant. si ianus ẽ mũdus
Deos eĩm ueros aĩa mundi. ac pates eius iste definiuit. ac ꝑho
ẽẽ aĩam mundi ⁊ hunc ip̃m mũdu ẽẽ dm̃ T sic̃ hoĩem sapientẽ cũ sit
ex animo. ⁊ corpor. tam̃ ex animo sapientẽ dici ita mũdum dm̃ dici ab

Expanded text:
nibus colunt, tetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum punibus colunt, tetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Jovis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, supposito vano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur suppositus lapis, quem pro filio devoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per esse animam mundi et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex
Abbreviated transcription (Latin):
sũis. quia licet prim̾a p̾cedant tp̃e. sũma suꝑant digͥtate. S recte ho
dicẽtur. si factoꝵ prima discernerent᷑. ⁊ sim̃a. sic̃ mitũi fci ẽ proficisci
sũmu puenir mitiũ fcĩ. inceptio discendi sũmu pceptio doctrine. Ae sic
inom̃ib pͥma sunt mitia sũmaq sunt fines. S iam hoc negotĩ inter
ianu t̾minũq discussu ẽ Canse aũt q̃ danturioni efficiẽntia sũt ñ
Semꝑ eĩm pͥor ẽ res q̃ fac̃. qͣ illa que fit. Quapꝑ siad ianũ ꝑtinẽt im¬
tia factoꝵ. non ido priora sut. efficientib cũs. quas iom tribuut. Sie
eĩm nihil fit itanihil inchoatur ut fiat. ꝙ nõ efficiens cã p̃cexerit. Hie
sane dm̃ penes quem sunt om̃s cause fr̃oꝵ. oĩum naꝵ. naturaliuiq¬
rerũ. si ionẽ ppͥ appellãt. ⁊ tantis ꝯtumelus. tamq scelestis cͥminatio¬

Expanded text:
summis: quia licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc summis: quia licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa: sicut initium facti est proficisci, summum pervenire; initium facti incoeptio discendi, summum perceptio doctrinae: ac sic in omnibus prima sunt initia, summique sunt fines. Sed jam hoc negotium inter Janum Terminumque discussum est. Causae autem quae dantur Jovi, efficientia sunt, non  si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarurerum, si Jovem populi appellant, et tantis contumeliis tamque scelestis criminatio
Abbreviated transcription (Latin):
geminu ianũ ita quisq geminũ dicturꝰ ẽ mundũ. Non hñt om̃ino
ĩm̃ qͣttuor ianuas. q̃ intrantib et exeuntib pateant int̾pretẽt᷑. ad mũ¬
di similitudinẽ sic̃ debifronti. qd̾ dicerent saltem ĩore homĩs inuenir
nisi neptimus forte subueniat. ⁊ porrigat piscẽ.cui p̃ter hiatu oris
⁊ gucturis. etiã dextra ⁊ sinstra facies patent. Et tam̃ hac̃ uanitatẽ pẽ
tot ianuas nulla effug̃ aĩa. nͥ que audit uẽitatẽ dicẽtẽ. ego sũ ianua.
nant. Ds est inqunt. habens pot̾atem cãꝵ quib aliquid fit ĩmũdo
Noc q̃ magnũ sit nobilissimus uĩgilii u̾sus ille testat. Felix qui poti
reꝵ cognosce̾ causas. S curei p̃ponitur ianus. Hoc nobis uirille acu¬
tissimus doctissimusq respõdeat. qm̃ penes ianũ ĩquit sũt pͥma pene
iouẽ suma. Merito ergorex oĩum iuppit̾ ħxtur. Pma ẽim uincũtur a

Expanded text:
geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum ianua. nant. Deus est, inquiunt, habens potestatem causarum, quibus aliquid fit in mundo. Hoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed cur ei praeponitur Janus, hoc nobis vir ille acutissimus doctissimusque respondeat. Quoniam penes Janum, inquit, sunt prima, penes Jovem summa. Merito ergo rex omnium Jupiter habetur. Prima enim vincuntur a
Abbreviated transcription (Latin):
mundo simiłuidatur. Oñ ⁊ palatum greci iuranon appellant. ⁊ ño nssi
inquit poetelatini. celum uocanert palatu. a quo hiatu oris ⁊ foras esse
asitu iocientes nsus ⁊ introrsus ad fances: Tece quo ꝑductus ẽ mũd
pouutmetnam ꝓpsolas saliuas colatur hic ds̃ quib partim glutiẽ¬
dis partim spuendis sub celo palati utraq panditur uinia. Quid ẽ
cõponer i rano ꝑp solum palatũ. cuius siłitu  dinẽ ianu nõbt. Cum
us uim facumt quadritrontẽ ⁊ ianu gemĩnu. ippellant ad qͣttuor
mũdi partes. hoc int̾pretant᷑ qͣiͣ aliquid spectet mundꝰ foras. sic̃ poñs
facies lanus Deide si ianus ẽ mundꝰ ⁊ mũdus qͣttuor ꝑtib costat.i
falsum ẽ simulacrũ iam bifrontis. Aut si ꝑpea uerũ ẽ quia etiã noĩe
orientis. ⁊ occidẽtis totus solet mũdus intelligi.Nũquit cu duas pã¬
tes alias nominamus. septẽtrionis ⁊ austri. sic̃ illũ quadrifrõtẽ. dicũt

Expanded text:
mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus pter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est componere in Jano, propter solum palatum, cujus similitudinem Janus non habet? Cum vero eum faciunt quadrifrontem et Janum geminum appellant, ad quatuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
t a quõ fcã ẽ nõ cũ quo fcã ẽ. nec cuiꝰ portio. s cuius cõditio ẽ. nec ꝯ est
gre nõ sit ingrat.a. nullo mͦ potuit puenir̾ Uerũ ista mistia doctͥne
qalia sint q̾nantiq pendenda que secuntur ostendet. Fatetur ĩt̾im
uir iste doctissimus. aiam muncdi ac partes eius ẽẽ ueros dõs. Unde ĩ¬
telligitur totam eius theologiam. eam ip̃am.s. theolegiam naturalem
cui plurimũ tribuit. usq ad aĩe rationał nãm se extendere potuisse. De
nłi eĩm pancissima p̃loquit᷑ in haoclibo. in quo indebimꝰ utrũ pint̾pre¬
tationes phisiologicis ad hanc nalem possit referre cuuler. qua de dus
selectis uitimã scripsit. Quod s̃ potue̾it tota nͣalis eit. Et quiclopus ẽat
eb ea cuule tantacura distintionis adunge̾ Si aũt recto discrimine se¬
no usa aduerumdm̃ qui fec. nam. quato ẽ abiectior ⁊ falsior ista cuulio

Expanded text:
quo facta est; nec cujus portio, sed cujus conditio est; nec qui est quo facta est; nec cujus portio, sed cujus conditio est; nec qui est ejus gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit pervenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint, quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim vir iste doctissimus, animam mundi ac partes ejus esse veros deos: unde intelligitur totam ejus theologiam, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea civilem tanta cura distinctionis adjungere? Si autem recto discrimine seerum Deum qui fecit et animam, quanto est abiectior et falsior ista ciuilis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ueldos. Hec sunt misteria doctrine. que iste uir doctissimus penet¬
uerat. uñ in lucẽ istam pr oferret. S ohomo acutissimeriumuistis̃
octiine misteris illam p̃rudẽtiam̃ ꝑdidisti. quatibi sobrie iuisu est
ꝙ hi qui pͥmi ppłis simulacra cõstituer̾t. ⁊ metur depssert oubi surs.
⁊ erorem adclidert. castiusq dõs siñ simulacus. ueteres obẜuisse ro¬
manos. Hicim tibi fuert auctores. ut hec cõtra posteriores romao
dicere auderes. Nam si ⁊ illi antiquissimi simulacii posuissẽt. fetͥas¬
sis totu istũ sensu d̾simulacris nõ costituẽclis. int̾im uer timo: em
silentir p̃mereres. ⁊ in huius scemodi pnitiosis uanisq figm̃tis mni¬
steria ista doctrine. loquatins ⁊ latius predicares. ãi tuatam̃ tam doc¬
ta iingeniosa.uͥ te multũ dolemus. ꝑ hec mist̾ia doctrine. ad dm̃ suu

Expanded text:
esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetesse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque figmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per
Abbreviated transcription (Latin):
Edistoꝵ potius int̾precationes phisicas audiamꝰ. quib tũpi qntũ¬
tudinẽ miseimi erroris uelut altioris dectime spetie colorare conã¬
tur. Pmu eas int̾pretationes sic ua̾ro ꝯmendat. ut dicat antiquos si¬
mulacra dor. ⁊m signia ornatusq fmxisse. q̃ cu ccuł aĩ adutissent. hi q
adisserit dectrine misteria. possent aĩa mundi ac partes eiꝰ.i. dos neros
aĩo uider̃. Quoꝵ qui simulacra spetie hoĩs fecerunt. hoc uidei̾ secutos
ꝙ mõtaliu aĩus. qui ẽ ĩ corpor humano.simillimus ẽ ĩmortał.uĩ. tã¬
qͦ siuasa ponerentur. cã notandoꝵ doꝵ. ⁊ in liberi ede oenophoꝵ siste¬
retur ꝙ significaret et unu. ꝑ id quod cõtinet. id qd̾ continetur Qta
p simulacru qd̾ formam haberet humanã. signifiorri. nĩam rationa¬
łe. ꝙ eo nelut nase natura ista soleat contineri. cuuis nã deum uolũt

Expanded text:
ed ipsorum potius interpretationes physicas audiamus, quibus turpied ipsorum potius interpretationes physicas audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius, id est deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc uideri secutos, quod mortalium animus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
in se notam cõtumelie insigͥs accepit Illi ad istoꝵ humilia oꝑa descende¬
runt Isti ĩ illoꝵ sublimia crimina. nõ uener̾t. Te iano quidẽ nõ mͥ facile
quicquã occurrit. qd̾ ad ꝓbrum ꝑtineat. ⁊ fortasse tał fm̾t ut ĩ nocẽtinos
uixerit.⁊ a facmorib flagitusq remotius. Saturnũ fugiente benignus
excepit cu hospite partitus ẽ regnũ ut etia ciuitates singłas ꝯ derent.
ute inicłm ille saturniã: S isti ĩcultu do̾r om̃ĩs decoris appetitores. cui
uitã minus turpem inuener̾t. cu simulacri mostrosa deformitate turpa¬
runt. Nunc eu bifrontẽ. nunç etiam quadrifrõte tanqͣ gemiũ faci¬
entes. an forte uoluer̾t ut qm̃ plurimi dii selecti erubescẽnda ppetrãdo
ĩmiserãt frontẽ ꝙͣto iste ĩnocẽtior eẽt. tanto frõtosior appareret Capł¬

Expanded text:
in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descendein se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixeexcepit: cum hospite partitus est regnum, ut etiam civitates singulas conderent; iste Janiculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris appetitores, cujus vitam minus turpem invenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt; nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tanquam geminum, facientes. An forte voluerunt, ut, quoniam plurimi dii selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior appareret? CAP
Abbreviated transcription (Latin):
U Ratularetur aũt diis istis selectis. ꝗsq nobilitatis ⁊ cli Cipłm. ni¬
Prituclinis appetito:. ⁊ cos dicẽt fortunatos. si nõ eos mag̾ ad ĩurias
qͣ ad hores selectos uidẽt. Nam illã infimã turbã ip̃a ignobli̾tas texit
ne obrueretur ob ꝓbriis. Ridemꝰ quidẽ cu iud̾mus eos. figm̃tis huma¬
nar oppinionũ. partitis int̾se oꝑib distributos tanqͣ mimuscłarios
uectigaliu conductores uł tanquã opifices inuico argentãio. u̾ unũ
nascũlum ut pfc̃m excat. ꝓmultos artifices trãsit. cu ab uno ꝑfecto ꝑ¬
ficipossit. S alit̾ nõ putatũ ẽ. opãtui multitudinis cõsulendũ. nsuit sĩ¬
gulas̃ artis partes. cito ac facile discerent singłi. neom̃s in arte una tar¬
de ac ditficile cogerent᷑ eẽ ꝑfecti. Uerumtñ uix̾ quisꝙͣ reꝑitur doꝵ nõ selec¬
tor qui aliquõtrimine famã trax̃ infamẽ uix aũt selectoꝵ quispiã. ꝗ ñ

Expanded text:
ratularetur autem diis istis selectis quisquam nobilitatis et claritudinis appetitor, et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad injurias quam ad honores selectos videret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur opprobriis. Ridemus quidem, cum eos videmus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tanquam minuscularios vectigalium conductores, vel tanquam opifices in vico argentario, ubi unum vasculum ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uanu ⁊tminũ dicẽnt. atq mitus una faciẽ. finib alt̾am darent. qm̃
qui opatur utrũq debet intendẽ. In omi eͥ motu actionis sue. qui nõ res¬
picit initiũ nõ prospicit finẽ Wñ neceẽ ẽ. a memoria respiciẽte. ꝓspiciẽ
mectatur intentio Nam cui excide̾it qd̾ cepit quomͦ finiet nõ iieñit
inueniet Qd̾ siuitã btam in hoc mundo incho.ari putarẽt. extramũdͦ
pfici. ⁊ id̾o imo .i. mũdo. sola mitioꝵ tribuerẽt potestatẽ. ꝓfecto ei p̃pone¬
pent tͥminur. eumq adis selectis nõ alienarent. Quãquã etia nuc cũ
mistis duob duis initia rerum tp̃oraliu. finesq tractant᷑. t̾mino dãi de¬
buit plus honoris. Raior eni letitia ẽ cum res q̃q ꝑficitur. Sollicitu¬
dinis aut plena sunt cepta donec plucãt᷑ idfmẽ. Quẽ qui aliquid ĩap

Expanded text:
et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit
Abbreviated transcription (Latin):
gentius disserendum ẽ cum de ciuili quãtu: ad deos selectos attmet. opi¬
tulantedo uõ. quod restat impleuero quero quis nam sit Capłmdon
ac plane ẽ atqr aperta responsio. Surergo adeum dicunt᷑. rerũ mitia p¬
tinere. fines uero ad altum. quẽ t̾minu uocant: Nampp initia ⁊ fines.
duob istis dus duos m̃ses phibent delicatos. p̃ter illos decem. quib u
ad decembrẽ capt̾ ẽ martius.I. anuariu iano. Februa̾u t̾mino. I deo tẽ¬
minalia eoclem m̃ se februario celebrari dicunt cu sit sacrum purgato¬
riu qd̾ uocant februm. ini m̃sis nõ accepit Nũquit gͦ admũdu qui
ianus ẽ. initia rerum ꝑtinent. ⁊ fines nõ ptinent ut alt illis d̾s ꝓficẽt
Nõne om̃ia q̃ in hoc mudo fieri dñt. in hoc etiam mũdo t̾minãi fatent.
Que ẽ ista uanitas iopere illi dare potestatẽ dimidiã. ĩ simulacro faciẽ
dupla Nõne istum bifrontẽ multo elegintius int̾pretarent. Si eũdẽ

Expanded text:
gentius disserendum est, cum de civili, quantum ad deos selectos attinet, opitulante Deo vero, quod restat implevero. CAPUT VII.-- An rationhaec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem
Abbreviated transcription (Latin):
ox libiine mag̃q̃ ex uõ celebrat obsciratq. Noneni pñt ĩuenire
epmcurcelebrita sit uenus ⁊ obscura sit nirtus. cum ambaꝵ abisti
consecrata sint numina. nec cõperanda sint meita ant si hec nobi¬
sitani merint. qd̾ plures appetunt. plures eim uenerẽ q urtntẽe
Qur celebrata ẽ dei minerua ⁊ obscurata ẽ dea pecunia. Qu igne
humanoptures alliciat auaritia qͣ peritia ⁊ meis ip̃is quisũtarti¬
ficiosroro muenias hoĩem qui nõ beat arte suã. pecuninr̃a mcede
fies iergo insipientdo indicio multitudinis fc̃a ẽ dor uta selectio: Su¬
Siaũt pancor sapienti ẽ ista distinctio cur no plata ẽ uenẽr iuxtꝰ
cum cam longe peferat ritio. Saltem certe ni dier ip̃i forturta q̃ hi
cut patant qui ei plurmũ tribuunt. mõĩ redñatur ures cunctus ex¬

Expanded text:
magis quam ex vero celebrat obscuratque. » Non enim possunt invenire causam cur celebrata sit Venus, et obscurata sit Virtus; cum ambarum ab istis consecrata sint numina, nec comparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures appetunt; plures enim Venerem quam Virtutem; cur celebrata est dea Minerva, et obscurata est dea Pecunia? cum inquam peritia, et in eis ipsis, qui sunt artificiosi, raro inuenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede pter aliud fit. Si ergo insipientis iudicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quSi autem paucorum sapientium est ista distinctio, cur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe ratio praeferat? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur, e
Abbreviated transcription (Latin):
deib. sic hominib ignobilitas accidiss: Siergo felicitas ideo fortasse.
inter selectos deos ẽsse nõ debuit. ꝙ ad istam nob̾ilitatẽ. nõ merito. s fotu¬
ito puenert saltem int̾illos uł potius p̃illig fortima ponẽtur qua dicor¬
demino ration ibli dispositione s ut temẽ acciderit suaciuq dona coꝵ¬
ferre. Hec in diis selectis tenẽ apicem debuit. in quib maxime quid
posset bostenddit qñeos ud̾mus nõ p̃cipua urtute nõ rationabili te¬
pcitate s temerãia. sic̃ eorum cultores de illa sensuit. fortune potestate

Expanded text:
ibus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuito peruenerunt: saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quadeam non rationabili dispositione, sed, ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in diis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit: quando eos videmus non praecipua virtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cultores suos t̾ribilib impus cõpulert ut ĩmũditiã theologie. fabu¬
lose sibi dicarent. in suis sollempnitatib ponẽnt in reb diuinis he

Expanded text:
cultores suos terribilibus imperiis conpulerunt, ut inmunditiam theologiae fabucultores suos terribilibus imperiis conpulerunt, ut inmunditiam theologiae fabul