comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nocere nisi sue.idm̃ dicimꝰ tante bonitatis ẽẽ. tante iusticie
tante ĩ corruptioĩs. ut neq peccet. neq ipse alicui noceat. qͥ pec¬
care noluerit. neq ipsi aliqͥs. qͥ peccare uoluerit. Illidict̃ ẽẽ
aliqͥd mali. cui ds coactꝰ ẽ naturȩ suȩ partẽ dare cruciandã. Nos di
ẽẽ naturã. Cet̾as ex ipso naturas ẽẽ ⁊ om̃s bonas. in qͣntũ st̃: qr fec̃
d̃s omĩa bona. s distinctioĩs gͣdib ordinata. ut sit aliud aliome¬
lius. atq ita omĩ genere bonoꝵ uniu̾sitas ista cõplet᷑. q̃ qͥbꝰdam
li patitur necessitate. cinꝰ enĩ uoluntas suꝑat omĩa. nulla ex
par te qͥcquã sentit inuitus. Cũ gͦ illi illa: mos ista dicamꝰ.
unꝰ qͥsq eligat: qͥd sequat᷑. Ergo enĩ qđ bona fide corã dõ dixe¬
ri. sine ullo studio contentioĩs. sine aliqua dubitatioẽ ueritatis.
sine aliquo p̃iudicio diligentioris tͣctationis. que mͥ uidebant᷑
exposui

Expanded text:
 Deum dicimus tantae bonitatis esse, tantae justitiae, tantae incorruptionis, ut neque peccet, neque ipse alicui noceat, qui peccare noluerit, nec ipsi aliquis qui peccare voluerit. Illi dicunt esse naturam mali cui Deus coactus est naturae suae partem dare cruciandam: nos dicesse naturam, caeteras ex ipso esse naturas: et omnes bonas in quantum sunt, qs omnia bona valde, sed distinctionis gradibus ordinata, ut sit aliud alio melius; atque ita omni genere bonorum universitas ista compleatur, quae quibusdam li patitur necessitate. Cujus enim voluntas superat omnia, nulla ex parte quidquam sentit invitus. Cum ergo illa illi, et nos ista dicimus, unusquisque eligat quid sequatur. Ego enim, quod bona fide coram Deo dixerim, sine ullo studio contentionis, sine aliqua dubitatione veritatis, et sine aliquo praejudicio diligentioris tractationis, quae mihi videbantur exposui
Abbreviated transcription (Latin):
ide peccante multa bona facere poterat. ordinãs eũ sedm̃ mo-¬
derationẽ iusticie suȩ. ⁊ qr nichil oberat dõ peccatũ eiꝰ: isiue ñ
peccaret. mors nulla ẽẽt.siue qr peccauit. alu mortales de pecca¬
to eiꝰ corrigant᷑. Nichil enĩsic reuocat hominẽ a pecc̾o. quẽ ad¬
modũ ĩminentis mortis cogitatio. Sic enĩ faceret ĩqͥunt. ut ñ
peccaret. Responsio. Immo ipse ħ faceret. sic enĩ factꝰ ẽ: ut si no¬
luiss ñ peccaret. Nadmitt̾etur ĩqͥut: diabolus ad eiꝰ mulierẽ.¬
R. Immo ipsa ad se diabolũ ñ admitteret: sic enĩ facta ẽ. ut
si noluiss ñ admitteret. Nfieret inqͥt mulier. R. Hoc ẽ dicẽ. ñ
fieret bonũ. quia ⁊ ipsa utiq aliqd̃ bonũ ẽ.:⁊ tñ bonũ. ut apłs

Expanded text:
de peccante multa bona facere poterat, ordinans eum secundum moderamen justitiae suae, et quia nihil oberat Deo peccatum ejus: et sive non peccaret, mors nulla esset; sive quia peccavit, alii mortales de peccato ejus corriguntur. Nihil enim sic revocat homines a peccato, quemadmodum imminentis mortis cogitatio. Sic eum faceret, inquiunt, ut non peccaret. Imo ipse hoc faceret; sic enim factus est, ut si noluisset, non peccaret. Non admitteretur, inquiunt, diabolus ad ejus mulierem. Imo ipsa ad se diabolum non admitteret; sic enim facta est, ut si noluisset, non admitteret. Non fieret, inquiunt, mulier. Hoc est dicere, non fieret bonum: quia et ipsa utique aliquod bonum est, et tantum bonum, ut Apos
Abbreviated transcription (Latin):
se ipse ñ nat᷑a: s peccando factꝰ ẽ. Uel ipsũ ñ facer et ds. si eũ ẽẽ¬
peccaturũ sciebat.R. Immo quare ñ faceret: cũ ꝑ suã iusticiã
⁊prudẽtiã. multos de malicia diaboli corrigat: An forte ñ audis¬
t apłm paulũ dicentẽ. quos tͣdidi sathane. ut discat ñ blasphe¬
mare: Et de se ipso dic̃: ⁊ ne magnitudine reuelatioĩs ex tollar. da¬

Expanded text:
ret Deus, si eum peccaturum esse sciebat. Imo, quare non faceret, cum per suam justitiam et providentiam multos de malitia diaboli corrigat? An forte non audistis apostolum Paulum dicentem, Quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare ? et de seipso dicit, Et ne magnitudine revelationum extollar, da
Abbreviated transcription (Latin):
pene. ⁊ ħ nescio eui genti tenebraꝵ: s diumo iudicio tͥbuat. quia
mod̾am̃ iusticie ẽ. sua cuiq tͥbuere. Ipse det mulieri escã celes¬
tẽ. quã accipit a capite suo qđ ẽ xp̃s. ñ ab illa accipiat uetitũ
cibũ. idẽ hẽticoꝵ. fallaciã c̃ magna pollicitatõẽ sciẽtie: ⁊ qͣsi
secͤtoꝵ ad aꝑtionẽ. qͦ fiat ad decipiẽdũ error ipse conditor. He̾ti¬

Expanded text:
n nescio cui genti tenebrarum, sed divino judicio tribuat: quia moderamen justitiae est sua cuique tribuere. Ipse det mulieri escam coelestem, quam accepit a capite suo, qui est Christus: non ab illa accipiat vetitum cibum, id est haereticorum fallaciam cum magna pollicitatione scientiae, et quasi secretorum adapertionem, quo fiat ad decipiendum error ipse conditior. Haereti
Abbreviated transcription (Latin):
ra et falsa cõpassio: utͣq tñ tribus modis fieri solet. ore scił et
corde ⁊ oꝑe. Ore fit ficta cõpassio: qñ aliquis flebilib uerbis dãp¬
nũ alt̾ius consolatur. Corde uͦ. qnͣ alicui qui habundat diuitiis
aliquis opp̃ssus egritudine. siue egestate occurrit. & pietate
motus cõpatiendo. mentis affectũ inclinat. tͣnsiens autem
ñ succurrit egenti. Hec cõpassio sterilis est. Concepit: s non
peꝑit. De conceptu enĩ uere cõpassionis. nasci solet elemosi¬
na. s tãquã uenefica mulier. auaricia partũ ugulat. ne ꝓ¬
deat in lucẽ. hoc ẽ elemosine fructũ impedit. ⁊ conceptũ
cõpassioĩs. de semine pietatis. ꝑ lapsũ a corde hominis. uelut
a mat̾ce mulieris mortuũ eicit. Illa que ore fit tm̃ adulatoria ẽ:
hec autẽ sterilis numeupat᷑. Seqͥt᷑ aũ q̃ multa tͣbuit. s ido ut

Expanded text:
ra, et falsa compassio, utraque tamen tribus modis fieri solet, scilicet ore, ra, et falsa compassio, utraque tamen tribus modis fieri solet, scilicet ore, corde et opere. Ore ficta compassio fit, quando aliquis flebilibus verbis damnum alterius consolatur. Corde vero, quando aliquis, qui abundat divitiis, alicui oppresso aegritudine vel egestate occurrit, et pietate motus, compatiendo mentis affectum inclinat; transiens autem non succurrit egenti. Haec compassio sterilis concepit, sed non peperit. De conceptu enim verae compassionis solet nasci eleemosyna, sed tanquam venefica mulier avaritia jugulat partum, ne prodeat in lucem. Haec eleemosynae fructum impedit, et conceptum compassionis de semine pietatis prolapsum, a corde hominis velut a matrice mulieris mortuum ejecit. Illa quae ore fit tantum, adulatoria est, haec autem sterilis nuncupatur. Sequitur alia, quae multa tribuit sed ideo ut
Abbreviated transcription (Latin):
possibilitatis sue usũ uite p̾cedentis fore causã testantur. s
ut dici solet. malus usus abolendus est. Genere delicati sũt
filii nobiliũ. qui sicut fuert̃ in scło nobiliores dignitate gene¬
ris. ita in conuentu fr̃um nobiliores st̃ ꝓcessu boni oꝑis. Iactant
se ñ eẽ delicatos. humiles stͣ uerbo. uestitui oꝑe. amabiles ad so¬
cietatẽ. tͣctabiles si corrigantur. honesti ꝯsilii.frũm ꝯsolatores. Hii
de parentũ suoꝵ dignitate glant᷑. s occultant causas suꝑbiȩ. ne
pes eoꝵ labat᷑ in uitiũ. Natura uero delicati st̃. quoꝵ cõplexis taliᷤᷤ
est. ut pondus laboris. ieiunii ⁊ uigiliarũ ferre ñ ualeat. qui eciã
esbos exquisitos fastidiunt. qui sͥ stͣ oneri. qui calore solis disso¬
luti. cito laxantur. ⁊ frigore statĩ torpeset᷑. Tales eciã quodã de
ppło natura plasmauit. Omnib hiis ẽ. cõpatiẽs religio. Est n ue¬

Expanded text:
possibilitatis suae, usum vitae praecedentis esse causam testantur; sed, possibilitatis suae, usum vitae praecedentis esse causam testantur; sed, ut dici solet, malus usus abolendus est. Genere delicati sunt filii nobilium: qui, sicut fuerunt in saeculo nobiliores dignitate generis, ita in conventu fratrum nobiliores haberi volunt ciborum lautitse non esse delicatos, humiles sunt verbo, vestitu et opere, amabiles ad societatem, tractabiles si corrigantur, honesti consilii, fratrum consolatores. Hi sde parentum suorum dignitate gloriantur, sed occultant causas superbiae, ne pes eorum labatur in vitium. Natura vero delicati sunt, quorum complexio talis est, ut pondus laboris, jejunii et vigiliarum ferre non valeat, qui etiam cibos exquisitos fastidiunt, qui sunt oneri sibi, qui calore solis dissoluti, cito lassantur, et frigore statim torpescunt. Tales etiam quosdam de populo natura plasmavit. Omnibus his compatiens est religio. Est et ve
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet uoluntate. usu genere et natura. Uoluntate delicati
sunt. illi qui cũ grossiorib cibis uti possent nolunt. s diuer¬
sa & exquisita fercula querentes. respondet uentri. et peten¬
eni pater filii lenocinantis. prauos mores uirga castigat. sic ꝑ
abstinentiã uentris & gule. uoluptuosus restringitur affectus
Sollicitũ me reddit eura uentris. ncͣ hos. nc̃ illos adopto ciboᷤᷤ¬
Michi soli qnͣq fercula płrima parantur. et multis fr̃ib unũ
discamus. satiari. & esurire et habundare. & penuriã pati. cũ
beato paulo. ne plus carni tribuamus quã necessitas petat. &
sic excludatur delicata uoluntas. Usu uͦ delicati st̃ multi. licet
sint de płebe. qͥ c̃ in scło ẽẽnt. seruiebant uentri. In eccł̃ia uero po¬
siti. usũ soliti cibi mũtare nolunt: ne sequat᷑ infirmitas. In¬
firmitatẽ corporis timẽt:ianimȩ sue mortẽ conferunt. Im¬

Expanded text:
scilicet voluntate, usu, genere et natura. Voluntate delicati scilicet voluntate, usu, genere et natura. Voluntate delicati sunt illi qui cum grossioribus cibis uti possunt nolunt; sed diversa et exquisita fercula quaerentes, respondent ventri et petenenim pater filii lenocinantis pravos mores virga castigat, sic per abstinentiam ventris et gulae voluptuosus restringitur affectus. Sollicitum me reddit cura ventris, nunc hos, nunc illos exoptans cibomihi soli quandoque fercula plura parabuntur? et unum multis fratribus discamus » satiari et esurire, et abundare et penuriam pati cum beato Paulo , « ne plus carni tribuamus quam necessitas petat, et sic excludatur delicata voluptas. » Usu vero delicati sunt multi, licet sint de plebe: qui cum in saeculo essent, serviebant ventri; in Ecclesia vero positi, usum soliti cibi mutare nolunt, ne sequatur infirmitas. Infirmitatem timent, et animae suae mortem inferunt. Im
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu isrł ueniens. goliã int̾ficit. id ẽ ꝯ gregatioĩ frũm fide¬
liũ adiunctꝰ diabolũ suꝑat. Obediens efficitur p̃latis. licet
ꝑuersis. et hoc ẽ ingredi ⁊ egredi ad imꝑiũ saul. Inquietatur
nũ. Mortuo saul. dauid quẽ elegerat dns a ppło sublimat᷑
ad regnũ. qr humilit̾ subẽẽ didicit. ad p̃lationis honorem
eligitur. Per sequit᷑ absalon patrẽ. Multa enĩ p̃lati. a filus
Tres planxit dauid. filiũ amicũ & hoste̾ id ẽ absalon: ionatħan
et saul. Implet dauid omnẽ legẽ scilicet naturalẽ. scriptã. et
ẽ ñ abhorret claustri laborẽ. s saltat cũ dauid nudus añ ar¬
chã. Labor claustri tolerabilis. quia medioc̾tas laborẽ tẽꝑat.
nec aufer diuiti. nisi sr̃flua religio. Qd̃ nocet aufert. qd̃ neces
se ministrat: ⁊ ideo tolerabilis est diuiti.
elicat is est cõpatiens religio. Quatuor st̃ delicatoꝵ spẽieᷤ

Expanded text:
exercitum Israel veniens Goliam interfecit, id est, congregationi fidelium fraexercitum Israel veniens Goliam interfecit, id est, congregationi fidelium fratrum adjunctus, diabolum superat. Obediens fit praelatis licet perversis, et hoc est ingredi et egredi ad imperium Saulis. Inquietatur o sublimatur in regnum, quia qui humiliter subesse didicit, ad praelationis honorem erigitur. Persequitur Absalon patrem, multa enim praelati a filiis Tres planxit David, filium, amicum et hostem, id est, Absalon, Jonathan et Saulem. Implet David omnem legem, scilicet naturalem, scriptam et est non abhorret claustri laborem, sed saltat cum David nudus ante arcam . Labor claustri tolerabilis est, quia mediocritas laborem temperat, nec aufert diviti nisi superflua. Religio quod nocet aufert, quod necesse est ministrat, et ideo tolerabilis est diviti. Delicatis est compatiens religio. Quatuor sunt delicatorum species,
Abbreviated transcription (Latin):
lech: s labor eoꝵ cassus. Laborauit dauid ⁊ salomon: hic pug¬
nando. ille edificando. Utilis labor utriusꝙ pugnauit dairid
ut uinceret. edificauit salomon. ut ibi requiesceret. Pugnemꝰ
cũ dauid. ñ contͣ dauid in uidea: ut habitemus in iherłm cũ
eo. Multa passus ẽ dauid. Cũ adhuc ẽẽt in domo patris sui:
uicit leonẽ ⁊ ursũ. In exercitu isrł. goliã int̾fecit. Dũ uͦ seruiret
sauli & obediret ei. ingrediens et egrediẽs ad imꝑiũ regis. cogita¬
bat tñ saul int̾ficẽ eum. Porro dauid optinuerat grãm ionathe.
qui nunciabat ei regis anĩmũ. Cũ uͦ mortuo saule. dauid regnũ
susciꝑet: inpugnatꝰ a filio suo absalon. cĩ seniorib ppłi fugiendo
piculũ uitauit. nec exorauit filii mortẽ s filiũ. & dnm mortuũ
planxit. Patet moralis sensus. Dauidenĩ cũ puer ẽẽt in domo
patris sui. leonẽ ⁊ ursum uicit. Hoc aũ fit. cũ aliquis adhuo ĩ

Expanded text:
lech, sed labor eorum cassus. Laboravit David et Salomon, hic puglech, sed labor eorum cassus. Laboravit David et Salomon, hic pugnando, ille aedificando, utilis labor utriusque . Pugnavit David ut vinceret, aedificavit Salomon ut requiesceret. Pugnemus cum David, non contra David in Judaea, ut habitemus in Hierusalem cum eo. Multa passus est David. Cum adhuc esset in domo patris sui, vicit leonem et ursum. In exercitu Israel Goliam interfecit . Dum vero serviret Saul et obediret ei egrediens ad imperium regis, cogitabat tamen Saul interficere eum. Porro David obtinuerat gratiam Jonathae, qui nuntiabat ei regis animum . Cum vero mortuo Saule David regnum susciperet impugnatus a filio suo Absalon, cum senioribus populi fugiendo periculum vitavit, nec exoptavit filii mortem, sed et filium et regem mortuum planxit . Patet moralis sensus. David enim, cum puer esset in domo patris sui, vicit leonem et ursum: hoc autem fit cum aliquis adhuc pos
Abbreviated transcription (Latin):
audiant. Uenite ad me om̃s qui laboratis ⁊ honerati estis: nego
reficiã uos. Dicit xp̃s. ego reficiã: et dicit h̃o. deficiã. Cui credã:
Credo quia qui potuit hominẽ facere: possit et reficere. Uenite in¬
quit qui laboratis⁊ onerati estis. laboratis dico in luto et in latere.
Lutũ egypti tenax. fetidũ: mixtũ sanguine. Lateres eiꝰ indissolubi¬
les igne cupiditatis. & flamina libidinis cocti. In his laborant diui¬
tes. Labor diuitũ grandis: uigilant. insidiantes pauꝑi. Hinc frigus.
hinc tenues panni. Is lorice pondus sustinet. ille gͣditur inermĩ
inter tela. Leuior ẽ labor claustri. et tñ timet᷑. Leuius est pond̃us
tunice quã lorice: tutiꝰ ẽ claustrũ quã castrũ. Tutior ẽ abb̃is obe-¬
dientia: quã regis iussio. Hec int̾ gladios mittit. illa ꝑicła ui-¬
tat. Laborat multi.s ñ ꝓdẽ eis. Laborauit saul. iagach rex ama¬

Expanded text:
audiant: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego audiant: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Dicit Christus, reficiam; dicit homo, deficiam: cui credam? Credo quia qui potuit hominem facere, possit et reficere. Venite, inquit, qui laboratis, laboratis dico in luto et latere . Lutum Aegypti tenax, fetidum, mistum sanguine, lateres ejus indissolubiles, igne cupiditatis et flamma libidinis cocti. In his laborant divites. Labor divitum grandis, vigilant insidiantes pauperi. Hinc frigus, hinc tenues panni. Hic loricae pondus sustinet, ille graditur inermis inter tela. Levior est labor claustri, et tamen timetur. Levius est pondus tunicae quam loricae. Tutius est claustrum quam castrum. Tutior abbatis obedientia, quam regis jussio. Haec inter gladios mittit, illa periculum vitat. Laborant multi, sed non prodest eis. Laboravit Saul et Agag rex Ama
Abbreviated transcription (Latin):
Iugum uero chaboli. grauat et opprimit. Iugũ eius peccatũ est. uin¬
culũ eiꝰ consuetudo peccandi.onus qd̃ portat᷑. pena peccati. Sub ħ
uigo tenentur duo: caro scił et sp̃s. Hoc iugo p̾munt᷑ diuites.
Multa eĩ patit᷑ diuitũ suꝑbia: uincl̃m. carceres. frigus. fam̃ qnͣꝙ
tolerant. Nouimꝰ fr̃s diuitum m̃sas: nouert̃ & aliqui urͣm. Frot̾¬
uitas acquirit ibidẽ sͥ locũ ñ simplicitas. quib datur ibi cibꝰ
absq potu: ⁊ econuerso. Multi uͦ ieuini surgt̃ a m̃sa: itñ leti ur¬
banitate quadã. fam̃ suã ꝯsolantur. Iã cepert̃ pͣndia diuitũ. ñ p̃¬
cedere cȩnã. Cena enĩ diuitũ. aut tenuis. aut nulla. Mensa ue¬
ro religionis ordinata. sufficiens. ñ suꝑflua. nullus amittit ibi¬
locũ cũ rubore: quia omĩa disponit humilitas. Ieiunat̃ milites
ut aliena rapiant. scolares ut subtiliores fiãt. & nolt̃ ieiunare ut

Expanded text:
Jugum vero diaboli gravat et opprimit. Jugum ejus peccatum est; vinJugum vero diaboli gravat et opprimit. Jugum ejus peccatum est; vinculum ejus consuetudo peccandi; onus quod portatur, poena peccati. Sub hoc jugo tenentur duo, caro scilicet et spiritus. Hoc jugo premuntur divites: multa enim patitur divitum superbia, vincula, carceres, frigus, famem quandoque tolerant. Novimus, fratres, divitum mensas, noverunt et aliqui vestrum. Protervitas acquirit ibidem sibi locum, non simplicitas, quibusdam datur ibi cibus absque potu, et e converso. Multi vero jejuni surgunt a mensa, et tamen laeti urbanitate quadam, famem suam consolantur. Jam coeperunt prandia divitum non praecedere coenam: coena enim divitum aut tenuis aut nulla. Mensa vero religionis ordinata, sufficiens, non superflua, nullus amittit locum ibi cum rubore, quia omnia disponit humilitas. Jejunant etiam milites ut aliena bona rapiant; similiter jejunant scholares ut subtiliores fiant, et nolunt jejunare ut
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ: mori ꝓ ꝓximo. S cui ẽ hoc onꝰ leue: Audiat̃ cui. Cupio
inquit paulus dissolui: ⁊ esse cũ xp̃o. Et alibi. Castigo corpus
meum et in seruitutẽ redigo: ne cũ aluis p̃dicauero. ipse re¬
borẽ inminuit oneris Uere onus leue uita xp̃i: quia nec multa por¬
tat. nec diu portat. Terminus enĩ mortis ꝓpe est. & caret pondere
diuitiaꝵ religio. Nor acqͥrit cũ cupiditate. ñ possidet cũ amore.
iugũ. quia subiugare solet colla suꝑboꝵ: uinculũ uero eius dilec¬
EI. Audiãt quã suaue iugũ inponit᷑ cer uicib nr̃is. Dilige inquit
ꝑximũ tuũ: sic̃ te ipsũ. Et alibi. Diligite inquit municos ur̃os:
benefacite hiis qui odert̃ uos. Ecce fr̃s ugũ cũ uinclo: ħ ẽ doc¬
trina cũ dilectioẽ. Iungit dilectio ugũ ceruicib nr̃is. quia tẽ
doctrine iugo subicimur: qñ doctrina cũ dilectioẽ recipitur.

Expanded text:
corpus, mori pro proximo. Sed cui est hoc onus leve? Audiant cui: Cupio, corpus, mori pro proximo. Sed cui est hoc onus leve? Audiant cui: Cupio, inquit Paulus, dissolvi et esse cum Christo ; et alibi: Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne cum aliis praedicaverim, ipse reborem imminuit. Vere onus leve vita Christi, quia nec multa portat, nec diu portat. Terminus enim mortis prope est, et caret pondere divitiarum religio, non acquirit cum cupiditate, non possidet cum amore, uasi jugum, quia subjugare solet colla superborum: vinculum vero dilectio. Audi quam suave jugum imponitur cervicibus nostris. Dilige, inquit, proximum tuum sicut teipsum ; et alibi: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui oderunt vos . Ecce, fratres, jugum cum vinculo, hoc est, doctrinadoctrinae tunc jugo subjicimur, quando doctrina cum dilectione recipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
larga ẽ religio. Añ omĩa inquit: ħ ẽ uelociꝰ quã alicui de omĩb
fr̃ib. debet infirmo fr̃i parari qd̃ postulat. Suꝑ omĩa. ħ est
habundanti quã cet̾is: ut sident᷑ aliis necessaria. infirmis
plura et delicatiora querant᷑. Plura. ut ex multis aliquid pla¬
ceat: delicatiora ut cũ gustauerit reficiant᷑ ex aliquo.
olerasilis est diuiti religio. Portari potest. Iugũ enĩ me¬
humiliat: honꝰ qd tͣhit᷑. suꝑbiã carnis quȩ ex adipe ꝓcedit do¬
mat. Sic uigũ xp̃i ceruicositatẽ nr̃am inclinat: ne simus qua¬
si bos cornupeta. qui effund it sanguinẽ. Onus auͣ eiꝰ carnẽ nr̃am
macerat: ne lasciuiens in luxuriã defluat. aut uagabunda se¬
ponitur nob. Alterũ leue ẽ: alterũ. suaue. S dicet forsitan
aliquis. Onus xp̃i ñ ẽ leue s gͣue: uigũ eiꝰ ñ ẽ suaue s aspe¬
rii. uita in qͥd xp̃i ẽ. obꝓbria pati. nichil possidere. affligere

Expanded text:
firmis. « Ante omnia » inquit: hoc est velocius quam alicui de omnibus fratribus, debet infirmo fratri parari quod postulat. « Super omnia, » id est, abundantius, quam caeteris, ut si dentur aliis necessaria, infirmis plura et delicatiora quaerantur; plura, ut ex multis aliquid placeat, delicatiora, ut cum gustaverint, reficiantur ex aliquo.Tolerabilis est diviti religio, portari potest. Jugumhumiliat; onus quod trahitur, superbiam carnis quae quasi ex adipe procedit domat. Sic jugum Christi cervicositatem nostram inclinat, ne simus quasi bos cornupeta, qui effundit sanguinem. Onus autem ejus carnem nostram macerat, ne lasciviens in luxuriam defluat, aut vagabunda inseimponitur; alterum leve est, alterum suave. Sed dicet forsitan aliquis: Onus Christi non est leve sed grave, jugum ejus non est suave sed asperum. Vita enim Christi est opprobria pati, nihil possidere, affligere
Abbreviated transcription (Latin):
di spem negat. Hec ẽ regia uia. de qua dñs dic̃ ad moysen. ut
incederet uia regia: ne declinaret a dextris siue a sinistris. łrx̃
st̃ uie. et tres qui ingrediunt᷑ ꝑ illas: egestas. medioc̾tas. diui¬
tiȩ. Pauꝑ. medioeris:i diues. M ediocritas ẽ uia quȩ tenenda¬

Expanded text:
di spem negat. Haec est via regia, de qua dicit Dominus ad Moysen, ut di spem negat. Haec est via regia, de qua dicit Dominus ad Moysen, ut incederet via regia, nec declinaret a dextris sive a sinistris . Tres sunt viae, et tres sunt qui gradiuntur per illas, egestas, mediocritas, divitiae; pauper, mediocris et dives. Mediocritas est via med
Abbreviated transcription (Latin):
iusmodi pauꝑib ñ ꝓmittit xp̃s regnũ. s infernũ. St̃ tñ alii
qui ex pauꝑtate ad eccłiam uenert᷑. quib si dent᷑ necessaria.¬
bito cunctis se estimant ser uire. aliquantulũ bonas erubesct ha
bere uestes: ⁊ nisi condiret humilitatẽ discretio. uti licitis licitũ
His dant᷑ ad necessaria tẽporalia: ⁊ ꝓmitunt᷑ ad et̾nitatẽ celestia.
Hoc enĩ primũ est religioĩs bñficiũ. ut egentibus necessaria p̃stet.¬
d forte dicet aliquis: nec dat satis. nec dat gratis. Non dat in¬
ds. ut ꝓ labore dentur necessaria: s ꝓ labore tẽporali. quies et̾na
afficit᷑. fame nat᷑a deficit. frigore nat᷑a afficit᷑. s mediocͥtas
tatio:nat᷑e querit᷑. Dat gͦ mediocritas satis: ⁊ dat gratis. Mecuo¬
eritas ẽ quasi uia plana: in qua nec celsitudo diuitiaꝵ lapsum
minat᷑ ascendentib. nec ꝓfunditas egestatis cadentib resur gẽ¬

Expanded text:
jusmodi pauperibus non promittit Christus regnum, sed infernum. Sunt tamen alii jusmodi pauperibus non promittit Christus regnum, sed infernum. Sunt tamen alii qui ex paupertate ad Ecclesiam venerunt, quibus si dentur necessaribito cunctis servire existimant, aliquantulum bonas erubescunt vestes habere, et nisi condiret humilitatem discretio, uti licitis licitum His dantur ad necessitatem temporalia, et promittuntur ad aeternitatem coelestia, hoc est enim primum religionis beneficium, ut egentibus necessaria pSed forte dicat aliquis: Nec dat satis, nec dat gratis. Non dat, inxigit. Noluit Deus ut pro labore dentur necessaria, sed pro labore temporali quies aeterna afficit. Fame natura deficit, frigus naturam afficit, sed mediocritas tatio naturae quaeritur. Dat igitur mediocritas satis, et dat gratis. Mediocritas est quasi via plana, in qua nec celsitudo divitiarum lapsum minatur ascendentibus, nec profunditas egestatis cadentibus resurgen
Abbreviated transcription (Latin):
ualeãt transire eccłiam: quasi humilit̾ rogant a uinculo ꝓfessioĩs
absolui. miscentes blandis asꝑaminant᷑ enĩ eccl̃ie scandalũ si ma¬
le discesserĩt. & iurant se in alia eccłia. quiete m̃tis posse ẽẽ: in sua
uero nũqu̾a. Si uͦ ad ultimũ negetur qd̾ postulant: tc̃ uideres
qualiter erig̃t ceruicẽ aduersus eos. ad quos foris accedere ñ au¬
debat. Tc̃ uideres. qualit̾ illic diites humiliant᷑. & pauꝑes il¬
lic inflant᷑. Respondẽt abbati suo fronte lib̾a: accusat̃ fr̃s qͦs¬
landem fracto ꝓpositi sui uoto discedt᷑. honorari gaudet. abiee¬
tioĩs pͥstine obliuiscunt᷑. genus suũ erubesct᷑. ꝓprio nomine
nolunt appellari:. amant nomina dignitatũ. Si uocent᷑ ab ba¬
tes. si pͥores. si p̃positi. arridet oculus. hilarescit facies. apparent in
uultu signa conscientie: ⁊ sic nunciat animus quid optet. Hu¬

Expanded text:
valeant transire Ecclesiam, quasi humiliter rogant a vinculo professionis valeant transire Ecclesiam, quasi humiliter rogant a vinculo professionis absolvi, miscentes blandis aspera: minantur enim scandalum, si male discesserint et jurant in alia Ecclesia se quietae mentis esse posse, in sua vero nunquam. Si vero ad ultimum negetur quod postulant, tunc audires qualiter erigunt cervices contra eos, ad quos foris accedere non audebant. Tunc videres qualiter illic divites humiliantur, et pauperes illic inflantur. Respondentes abbati suo fronte libera, accusant fratres quosTandem fracto propositi sui voto discedunt, honorari gaudent, abjectionis pristinae obliviscuntur, genus suum erubescunt, proprio nomine nolunt appellari, amant nomina dignitatum. Si vocentur abbates, si praepositi, si priores, arridet oculus, hilarescit facies, apparent in vultu signa conscientiae et sic nuntiat animus quid optat. Hu
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑtas. St enĩ quidã qui de seculo ueniunt ad eccłiam: quoꝵ
pauꝑtas beato augustino testante. talis erat qñ foris erãt. qd̵ nec
ipsa necessaria poterant inuenire. Quoꝵ cellario ñ hereditas. ñ
patmõiũ.s manuũ labor. annonã p̃beat:i si cessaret manus.
deficeret panis. Quib penuria. que nichil pene tribuit: uestes
qualeseũꝙ ministrabat. Tales qñ eccłi̾as intrant. que largis habu̾¬
dant possessioib quert̃ ut in eccłia possit honorari. qui in sua do
mo. ñ nisi contẽptibiles eẽ potuert̃. Qui si forte eccłiam in qua
pauꝑtas amatur intͣuerĩt. ilico de discessu cogitat. causas fingut.
intolerabilẽ dict̃ loci illiꝰ consuetudinẽ. nimiã p̾latoꝵ seuerita¬
tẽ p̃tendt̃. aliquẽ de fr̃ib oppont sibi.que cũ nolunt pati. diet̃
quod ñ posst̃. ⁊ ħ totũ callide machinantes. ut eõpetentiꝰ ad ditiore

Expanded text:
paupertas. » Sunt enim quidam de hoc saeculo paupertas. » Sunt enim quidam de hoc saeculo rant, quod nec ipsa invenire poterant necessaria. Quorum cellario non haereditas, non patrimonium, sed manuum labor annonam praebebat, et si cessaret manus, panis deficeret. » Quibus penuria, quae nihil pene tribuit, vestes qualescunque ministrabat. Tales quandoque Ecclesias intrant quae largis abundant possessionibus, ut in Ecclesia possint honorari, qui in sua domo nonnisi contemptibiles esse potuerunt. Qui si forte ecclesiam in qua paupertas amatur, intraverint, illico de discessu cogitant, causas fingunt, intolerabilem dicunt illius loci consuetudinem, nimiam praelatorum severitatem praetendunt, aliqua de fratribus opponunt sibi, quae cum nolint pati, dicunt quod non possunt, et hoc totum callide machinantes, ut competentius ad ditiorem
Abbreviated transcription (Latin):
misericors. ꝑuersis seuera: bonis optima. h ec st̃ aũ nouẽ b̃nfi¬
cia religioĩs. Immorem᷑ gͥ diligentiꝰ ĩ singulis: ut ex bnficus
suis bonitas religioĩs agnoscatur.
et letentur: audiat̃ & obediat. Pauꝑtatis st̃ tres species
St eni quidã. qui reb tẽporalib egent s iuiti. & hoc uocari so¬
let egestas. Egent enĩ rebus. et eget bona uoluntate. qua nichil
ditius ẽẽ potest: nichil eni bona uoluntate. St̃ & alii qui reb
fluant diuitie. corda tñ nolt̃ apponere. Hec illa ꝑiculũ hñt.
sapiens aũ ꝑiculũ uitat. Sapiẽs autẽ fuit salomon: qͥ aliã desi¬
derabat pauꝑtatẽ. Quam : Illã que daret uictui necessaria.
Que est illa: Medioeritas. E st eii hec tercia species: hãc uocãt
philosophi frugalitatẽ. Unde seneca in epistola ad luciliũ. cũ lau¬
daret pauꝑtatẽ uoluntariã.ait. frugalitas ẽ idẽ. quod uoluntaria

Expanded text:
misericors, perversis severa, bonis optima. Haec autem sunt novem benefimisericors, perversis severa, bonis optima. Haec autem sunt novem beneficia religionis. Immoremur igitur diligentius in singulis, ut ex beneficiis suis bonitas religionis agnoscatur. et laetentur, audiant et obediant. Paupertatis sunt tres species. Sunt enim quidam qui rebus temporalibus egent, sed inviti: et haec vocari solet egestas. Egent enim rebus et egent bona voluntate, qua ditius nihil esse potest. Nihil enim ditius bona voluntate. Sunt et alii qui rebusfluant divitiae, corda tamen nolunt apponere. Haec et illa periculum habent, sapiens autem periculum vitat. Sapiens autem erat Salomon, qui aliam derabat. Quam? Illam quae daret victui necessaria, quae est illa? mediocritas . Est enim haec tertia species, hanc vocant philosophi frugalitatem. Unde Seneca In epistola ad Lucium cum laudaret paupertatem voluntariam ait: « Frugalitas est voluntaria
Abbreviated transcription (Latin):
ca latronũ. fit domus negotiatiois: qñ ꝓhis que agints. huma¬
ni fauoris forũ frequentamꝰ :⁊ ibi uendentes et em̃tes. laudẽ ꝓ
bono oꝑe. quasi stulti mercatores recipimus. Fit m̾etricis ꝓsti¬
bulũ. qñ in thalamo caste m̃tis. lupanar libidinose m̃tis erigit᷑
inpugnanti iterũ antiqui hostis ditioni subdatur. Nc̃ aũ fr̃s.
nos qui elaustrũ intͣuimꝰ: aliquid adexhortationẽ sclariũ. con¬
tra ea. quȩ suꝑius minatus est diabolus ꝑ delectationẽ tẽpo¬
raliũ. ꝓ modulo inbecillitatis nr̃e dicamus. Audiat᷑ gͥ scłares
quos delectatio tẽporaliũ retinet. qui religioĩs abhorrẽt habi¬
tũ quã suauis uere religiois cohabitatio. Audiant pauꝑes et
letent᷑ medioeres .⁊ hortent᷑ alios: diuites et confortentur. Abun¬
dans ẽ enĩ pauꝑi religio. mediocͥ sufficiẽs. tolerabilis diuiti. ĩ¬
firmis larga. delicatis cõpatiens. fortiorib mod̾ata. penitentib

Expanded text:
pro iis quae agimus, humani favoris forum frequentamus, et ibidem ementes et vendentes, laudem pro bono opere quasi stulti mercatores recipimus. Fit meretricis prostibulum, quando in thalamo castae mentis, lupanar libidinosae delectationisimpugnanti, antiqui hostis ditioni subdantur. Nunc autem, fratres, nos qui claustrum intravimus, aliquid de exhortatione saecularium contra ea, quae superius minatus est diabolus per delectationem temporalium, pro modulo imbecillitatis nostrae dicamus. Audiant igitur saeculares quos temporalis delectatio retinet, qui religionis abhorrent habitum, quam suavis sit verae religionis cohabitatio. Audiant pauperes et laetentur; mediocres et hortentur alios; divites et confortentur. Abundans est enim religio pauperi, mediocri sufficiens, tolerabilis diviti, infirmis larga, delicatis compatiens. fortioribus moderata, poenitentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ eusebius cesariensis. Suscipe inquit dñe gemi ũ anime car¬
nisq seruitiũ. Te enĩ iubente. te auxiliante:. cõmunẽ hoste̾ cõmu¬
ni intentioẽ deuicimus. Habet itaq dñe sp̃uales fructus: fra¬
gilitas corporis mei. Ego intellectu. discretioẽ. ꝯ silio. spũalit̾ ꝯtra
aduersos steti: caro hec corporaliter corporis sudore. sobrietate ⁊
celoꝵ excelsa secũ tollat: quã ut inferior suꝑiorẽ in ĩferni ꝓfunda
demergat. Dat᷑ gͥ post uictoriã p̃miũ. datur hereditas utriꝙ.¬

Expanded text:
animae caranimae carnisque servitium; te enim jubente et auxiliante, communem hostem communi intentione devicimus. » Habet igitur speciales fructus fragilitas corporis mei. Ego intellectu, discretione, consilio spiritualiter contra adversarios steti; caro haec corporaliter, operis sudore, sobrietate etcoelorum secum excelsa sustollat, quam ut inferior superiorem in inferni profunda demergat. » Datur igitur post victoriam praemium, datur utri
Abbreviated transcription (Latin):
fatigatꝰ a sepult᷑a. uenit in domũ suam. Domꝰ tobie moralit̾ car¬
nẽ nrãm designat: nidus hyrundinũ qui ex luto conficitur. et
ex plumis leuib intꝰ paratur. delectationẽ terrenaꝵ rerũ pulcͤ
designat. Hexundmes ut ait beda suꝑ tobiã ꝓpter leuẽ uolatũ.
suꝑbiam cordis. leuitatemq figurat. quaꝵ inmunditia ꝯfestim eos quib
dñat᷑ excecat. Quasi enĩ nido hyrundinũ subpositus dormit: qui leui¬
tati. ⁊ suꝑbie m̃tem incautus subicit. His gͦ mod̃ suꝑbia religiosos
illudit: que ut ait beatus aigustinus. in bonis oꝑib insidiat᷑ ur
ꝑeãt. Sicut fr̃s longe suꝑus. de duob sociis discreto scił & indiscre¬
to. euenire posse monstrauimꝰ: sic hõ int̾ior insidiis suꝑbie resistẽs.
mundane prudentie respuens munera. pulçritudinis tẽporalis
ñ adquiescens blandim̾tis. delectatioĩs carnalis minas contẽpñes. So-¬

Expanded text:
fatigatus a sepultura venit in domum suam. Domus Tobiae moraliter carfatigatus a sepultura venit in domum suam. Domus Tobiae moraliter carnem nostram designat. Nidus hirundinum, qui ex luto conficitur et ex plumis levibus intus paratur, delectationem terrenarum rerum pulchre demonstrat. « Hirundines, ut ait Beda super Tobiam, propter levem volatum superbiam cordis levitatemque figurant quarum immunditia confestim eos quibus dominatur, excaecat. Quasi enim nido hirundinum suppositus dormit, qui levitati ac superbiae mentem incautus subjicit. » His ergo modis superbia religiosos illudit, « quae, ut ait beatus Augustinus, etiam bonis insidiatur ut pereant. » Sicut fratres longe superius de duobus sociis discreto et indiscreto evenire posse monstravimus, sic homo interior superbiae insidiis resistens, mundanae prudentiae respuens munera, pulchritudinis temporalis non acquiescens blandimentis, delectationis carnalis minas spernens, so
Abbreviated transcription (Latin):
tat semꝑ. ut de elephante diximus. s qui sic stat: male stat.
Ad ꝓpͥam uoluntatẽ. quasi ad arborẽ latus inclinat suꝑb
ut quietẽ recipiat: qd enĩ ꝑ dispositionẽ ꝓpͥe uoluntatis ut¬
cadat. ⁊ occidat᷑ bestia suꝑbie. S ut diximus. cauendũ nob̾ est: ne
cadens oppͥmat aliquẽ. Sic gͥ nouiter conu̾sis. insidiat᷑ suꝑbia. Re¬
ligiosis uͦ tͥb mod̾ insicdiatur: tc̃ scilicet cũ aliqͥs se solũ estimat
taria tua subuertert. ꝓphas tuos occidert̃. i ego solus remansi
tuaginta i̾io milia: qui ñ curuauert̃ genua sua añ baal. se¬
trus uͦ. nimiũ ꝯfident̾ loquens ait. Et si oportuerit me mori te
illos designat: qui cessat a bono oꝑe. Scriptũ est de tobia. fati¬
gatus a sepultura tobias. uenit ĩ domũ suam: & cũ iactass se uix¬
ta parietẽ ⁊ obdormiss. ex nido hirundinũ calida st̾cora cecideri
ĩ ocłis eus: ⁊ factus est cecus. Cũ aliquis a bono oꝑe cessat: tẽ tobiaᷤᷤ

Expanded text:
tat, ut de elephante diximus, sed qui sic stat, male stat. Ad propriam voluntatem quasi ad arborem latus inclinat superbus, ut quietem recipiat. Quod enim per dispositionem procadat et occidatur bestia superbiae. Sed, ut diximus, cavendum est nobis, ne cadens opprimat aliquem. Sic igitur noviter conversis insidiatur superbia. Religiosis vero tribus modis insidiatur: tunc scilicet cum aliquis se solus existimat taria tua subverterunt, prophetas tuos occiderunt, et ego solus remansi tem millia, qui non curvaverunt genua sua ante Baal . Petrus vero nimium confidenter loquens ait: Et si oportuerit me mori tecillos designat qui cessant a bono opere. Scriptum enim est de Tobia: Fatigatus a sepultura Tobias, venit in domum suam, et cum jactasset se juxta parietem et obdormisset, ex nido hirundinum calida stercora ceciderunt in oculos ejus, et factus est caecus . Cum aliquis a bono opere cessat, tunc Tobias
Abbreviated transcription (Latin):
ñt: ad causas uocari uolunt. qui p̾t̾ita nouerunt. Tales accusarẽt
iudiciũ eoꝵ reuertetur in capt᷑ eoꝵ. & descendet angls dñi ut se¬
cet eos medios. St̃ & alii qui cũ terrã ñ uide̾t oculis. celũ m̃te con¬
siderãt: qui licet pedib offendat᷑. licet toto corpore nutent. ñ of¬
fendt̃ tñ lingua. ñ nutat animo. tacẽt noxia. qd instruit narrãt:
hominẽ int̾iorẽ labori suppont̃. cũ ñ posst̃ exteriorẽ supponere. In¬
stant orationi. recogitant om̃s annos suos ĩ amaritudine ani¬
me sue: ⁊ ideo renouabitur ut aquilȩ uiuentꝰ eoꝵ. Illoꝵ uͦ. qui
mbroꝵ lesionẽ. siue molestiã corporis. seu languorẽ patiunt᷑.
st̃ quidã. qui egreferentes corporis anxietatẽ. consulat medieũ.
si statim ñ conualeat. irascuntur infirmitati. desperant de saĩ¬
tate.S quid dicã fr̃s de his: Dolorẽ capitis ñ patiunt᷑ benigne.

Expanded text:
nt, ad causas vocari volunt quia praeterita noverunt. » Tales accusarent nt, ad causas vocari volunt quia praeterita noverunt. » Tales accusarent judicium eorum revertetur in caput suum: et descendet angelus Domini ut secet eos medios . Sunt et alii qui, cum terram non videant oculis, mente coelum considerant, qui licet pedibus offendant, licet toto corpore nutent, non offendunt tamen lingua, non nutant animo, tacent noxia, quod instruit narrant, hominem interiorem labori supponunt, cum non possint exteriorem supponere. Instant orationi, recogitant omnes annos suos in amaritudine animae suae, et ideo renovabitur ut aquilae juventus eorum . Illorum vero qui membrorum laesionem sive molestiam corporis sui, sive languorem patiuntur: sunt quidem aegre ferentes corporis anxietatem, consulent medicum, si statim non convaleant, irascuntur infirmitati, desperant de sanitate. Sed quid dicam, fratres, de iis? Dolorem capitis non patiuntur benigne,
Abbreviated transcription (Latin):
cerdote legitur: tc̃ ut ita dic̃a. quasi certitudine quadã deficit a m̃¬
sura bonitatis. Cũ uͦ usq ad crudelitatẽ ꝑ intẽꝑantiã iusticia ꝓten¬
ẽ insura sufficiens medioeri: quia nec subtrahit necessaria. nec
arGa est infirmis religio. Quatuor aũ st̃ infirmitatis sp̃eies.
Quidã enĩ st̃ qui infirmant᷑ ex senio. alii uͦ ex m̃broꝵ lesione. alii
ex infirmitate ad tẽpus recedente: alii uͦ continuo detinent᷑ lan¬
guore. St aliqui quoꝵ senectꝰ ẽ garrula. iracunda. plena ꝓuerbuᷤ
fabulis uacans: ⁊ licet ocls eoꝵ cecutiens tenebrescit. licet manꝰ
tremebunda cesset ab oꝑe. licet officiũ suũ pes ignoret. licet totus
corpore ⁊ animo curuus incedat: tñ ut ait beatꝰ augustinꝰ ĩ libro
de duodecĩ abusioĩb scłi. cũ de sene irreligioso loqueret᷑. cor et
lingua eiꝰ inquit ñ senesct̃. Hii st̃ qui głiant᷑ cũ male fecerit. qui
gaudet fuisse diuites. bella principũ seculariũ. ñ pacẽ scõꝵ recipi¬

Expanded text:
cerdote legitur, tunc, ut ita dicam, quasi certitudine quadam deficit a mensura bonitatis. Cum vero usque ad crudelitatem per intemperantiam justitia protenec est mensura sufficiens mediocri, quia nec subtrahit necessaria, nec arga est infirmis religio. Quatuor autem sunt infirmitatis species. Quidam enim sunt qui infirmantur ex senio, alii vero ex membrorum laesione, alii ex infirmitate ad tempus recedente, alii vero continuo detinentur languore. Sunt autem aliqui quorum senectus est garrula, iracunda, plena proverbiis, fabulis vacans, et licet oculus eorum caecutiens tenebrescat, licet manus tremebunda cesset ab opere, licet officium suum pes ignoret, licet totus corpore et animo curvus incedat, tamen, ut ait beatus Augustinus in libro De duodecim abusionibus saeculi, cum de sene irreligioso loqueretur, « cor et lingua ejus non senescunt. Hi sunt qui gloriantur cum male fecerint, qui gloriantur se fuisse divites, bella principum saecularium non pacem sanctorum recita
Abbreviated transcription (Latin):
tatis claustro coartant᷑. disciplinant᷑ anxietatũ uirgis. spinis do¬
loꝵ ieuinãt. ugilat̃. laborant. quia cibũ. sõnũ. & quietẽ infirmi¬
tas negat:⁊ tñ si paretur lectulus suauior. si cogant᷑ sine cali¬
gis dormire. quasi aliquid cͥminale fecerĩt. in huiꝰmodi tinẽt
uita finire. Tales indiget. solatioẽ:ne uel molestia corporis.
uel int̾ioris hominis afflictioẽ deficiat᷑. Audiãt isti: quid̃ angłs di¬
cat petro. Precingere inquit: ⁊ calcia te caligas tuas. Unde be
rigorẽ carceris ad horã relaxauerat. ut tunica circa pedes eiꝰ¬
dimissa. frigus noctis ut cũq tẽꝑaret: exemplũ pͣbens infirmis.
cũ molestia corporali. uel iniuria tẽptam᷑ humana. licere
nobis aliquid de nr̃i ꝓpositi rigore relaxare. utant᷑ gͥ sapiẽ¬
tiũ ꝯsilio: ne deficiat᷑. Scripta enĩ st hec: ad nram doctͥnã. Hec

Expanded text:
tatis claustro coarctantur, disciplinantur anxietatum virgis et spinis dotatis claustro coarctantur, disciplinantur anxietatum virgis et spinis dolorum; jejunant, vigilant, laborant; quia cibum, somnum, quietem infirmitas negat: et tamen si paretur lectulus suavior, si cogantur sine caligis dormire, quasi aliquid criminale fecerint, in hujusmodi vitam timent finire. Tales indigent consolatione, ne molestia corporis vel interioris hominis afflictione deficiant. Audiant isti quid dicat angelus Petro: Praecingere, et calcea te caligas tuas . Unde Berigorem carceris ad horam relaxaverat, ut tunica demissa circa pedes, frigus noctis utcunque temperaret, » exemplum praebens infirmis, quod cum molestia corporali vel injuria tentamur humana, liceat nobis aliquid de nostri propositi rigore relaxare. Utantur igitur sapientium consilio, ne deficiant, scripta enim sunt ad nostram doctrinam. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
aũ quidã q̃rimoiã faciũt. eo qd̃ ñ fufficient̾. uel quomͦ. uel qn uo
lt ministret᷑ eis. Alii uͦ dolent. eo qd̃ delicata comedãt. nichil oꝑã¬
tes: qđ aliqͥs eis seruiat. ⁊ ipsi nulli seruiat. De ordinȩ quicdã ⁊ q̾rũ¬
tur. ĩputantes ordinis gͣuitati infirmitatis sue causã:isic qd̾ be¬
neegert. male ꝑdunt. St̃ aũ alii. qui idõ ꝯquerunt᷑ de ordine:
qr a conuentu fr̃um separati. delicatiꝰ tͣctent᷑. Si au a lectu¬
lo frũm in choro psallentiũ uoces audierit. t̾e̾ psalmos ru¬
minãt: orantes ĩ cubicło cord̃. clausis hostiis. Et licet totã noctẽ
ꝑuigilẽ duxerit. dolorib agitati. illos tñ beatos iudicãt. qͥ ꝑ
partẽ noctis dõ seruientes laborãt. Spondã lecti ñ egrediunt᷑.¬
⁊ tñ illos qͥ claustri tediũ benigne fert̃. felices ẽẽ putant: nichil
de ordine se implere fatent᷑. s nisi fallor implent totũ. Infixmi¬

Expanded text:
rimoniam faciunt, eo quod non sufficienter vel quomodo vel quando volunt ministretur eis. Alii vero dolent eo quod delicata comedant nihil operantes, et quod aliquis eis serviat et ipsi nulli serviant. De ordine autem quidam conqueruntur, imputantes ordinis gravitati infirmitatis suae causane egerant, male perdunt. Sunt autem alii qui ideo conqueruntur de ordine, quia a conventu fratrum separati delicatius tractentur. Si autem a lectulo, fratrum in choro psallentium voces audierint, tunc psalmos ruminant, orantes in cubiculo cordis clausis ostiis: et licet totam noctem pervigilem duxerint doloribus suis agitati, illos tamen beatos judicant qui per partem noctis Deo servientes laborabant. Spondam lectuli non egrediunt taedium claustri benigne ferunt, felices esse putant, nihil de ordine implere se fatentur; sed, nisi fallor, implent totum. Infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
ONTING ERe qñq solet. ut monachi. qui curias frequentãt. cau¬
sas audiat. iudicia ꝑquirat. ⁊ si aliqñ ꝓpͥe ause necessitatis
occurrãt. ad curiã securiores recurrãt. nec tm suas.s alienas. defen¬
dtͣ causas. hoc amant: ħ freq̃ntãt. Amant deereta consilioꝵ: ñ
secreta mist̾ioꝵ. Decreta ñ psalmos ruminãt. fiunt oratores ĩ
causis: ⁊ rethoricis utunt᷑ coloribus. laudari appetunt. quia pro
multis locunt᷑. s monachꝰ multũ loquens. multis displicet.
Coniugia copulat illicita. licita qñq dissoluũt. quoꝵ ñ nouert̃ pa¬
tres attauos nominat. consanguinitatis ordinẽ narrãt. hc ex illo

Expanded text:
ontingere quandoque solet, ut monachi, qui curias frequentant, causas audiant, judicia perquirant, et si aliquando propriae causae necessitates occurrant, ad curiam securiores recurrant. Nec tantum suas, sed etiam alienas defendunt causas, hoc amant, hoc frequentant. Amant decreta conciliorum, non secreta mysteriorum. Decreta, non psalmos ruminant, fiunt oratores in causis, rhetoricis utuntur coloribus; laudari appetunt, quia pro multis loquuntur. Sed monachus multum loquens, multis displicet. Conjugia copulant illicita, licita quandoque dissolvunt, quorum non noverunt patres, atavos nominant, consanguinitatis ordinem narrant, hunc ex
Abbreviated transcription (Latin):
eũ litigio. ñ cũ molestia ꝓsequaris:i tn siqͥd ei auferatur. subire
lor: uͥ uera religio. uͥ ꝑfectioĩs integritas. uͥ caritatis inueniet᷑
fundam̃tũ: forsitan in claustralib. qͥ se ipsos iudicantes. coti¬
die accusat. sũmi iudicis sentenciã formidãt. dicentes. Non
do. meditando amando. uiuendo puritas conscientie. medi¬
tando plenitudo scientie. amando caritatis ꝑfectio solet adipis¬
ci.Habet aũ lex elaustraliũ iudiees ⁊ testes: atq confiliar ios su¬
os. In lege etenĩ dñi duo testes st̃ uita et conscientia. duo iudi
ces meditatio ⁊ scientia. duo consiliarii:. amor ꝓximi & amordi.
honus testis bona uita. corã dõ testis ẽ conscientia: corã ho¬
minib uita. Concordat aũ in iudicio. scientia ⁊ meditatio. dũ
quod fit aut qd̃ dr̃. diligenti consid̾atione ꝓuidetur. Tota uͦ

Expanded text:
cum litigio, non cum molestia prosequaris, et tamen si quid ei auferatur, subire cum litigio, non cum molestia prosequaris, et tamen si quid ei auferatur, subire lor! Ubi vera religio? ubi perfectionis integritas? ubi charitatis invenitur fundamentum? Forsitan in claustralibus, qui seipsos judicantes quotidie accusant, summi judicis sententiam formidant dicentes: Non do, meditando, amando. Vivendo, puritas conscientiae; meditando, plenitudo scientiae; amando, charitatis perfectio solet adipisci. Habet etiam lex claustralium judices, et testes atque consiliarios suos. In lege etenim Dces, meditatio et scientia; duo consiliarii, amor proximi et amor Dei. Bonus testis bona vita. Coram Deo testis est conscientia, coram hominibus vita. Concordant autem in judicio scientia quod fit aut quod dicitur, diligenti consideratione providetur. Tota vero
Abbreviated transcription (Latin):
tia pauꝑis comedẽs monacꝰ pͥncipi blandit᷑. S & ego ipse kĩe
qñq cũ herode in conuiuio moralit᷑ discũbo. saltantẽ puellã
considero. caput ioħis truncatũ in disco conspicio. Herodes
in delectatioẽ uicioꝵ uane glẽ fauorẽ quero: saltantẽ conspi¬
cio filiã herodiadis. dũ mͥ placet uanitas curiositatis. Hec sunt
illa duo que aufert caput ioħis: uanitas scił et curiositas. Io
hẽs:d̃i grã int̾p̃tatur. Huiꝰ gͥ gr̃e: ds caput ẽ. Caput gͥ a corpore
separat᷑. qñ aliqͥs ñ dõ s sͥ asseribit bonũ. qd̃ oꝑatur. Tales apd̃
dm̃ grãm ñ inueniut: quia nec quert suꝑbi enĩ apud homines.
apud dm̃ humiles. gr̃ãm quert᷑. Uñ ⁊ paulus. Grã dĩ sũ id qd̃
sum: ⁊ gr̃a eiꝰ in me uacua ñ fuit. Audit monachꝰ causidicꝰ apo̾¬
tolũ dicentẽ.ne repetas: audit et det̾minat. Ne repetas ĩqͥt

Expanded text:
ttsimi, quandoque cum Herode in convivio moraliter discumbo, saltantem puellam considero, caput Joannis truncatum in disco conspicio. Herodes in delectatione vitiorum vanae gloriae favorem quaero. Saltantem conspicio filiam Herodiadis, dum mihi placet vanitas curiositatis. Haec sunt illa duo, quae auferunt caput Joannis, delectatio scilicet vitio gratiae Deus caput est. Caput igitur a corpore separatur, quando aliquis non Deo, sed sibi ascribit bonum quod operatur. Tales apud Deum gratiam non inveniunt, quia nec quaerunt. Superbi enim apud homines, apud Deum humiles gratiam quaerunt. Unde et Paulus: Gratia Dei sum id quod sum, et gratia Dei in me vacua non fuit . Audit monachus causidicus Apostolum dicentem: Ne repetas . Audit, et determinat: Ne repetas, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ignorat. Si uͦ aliqͦciens illicita conubia coniungt᷑. comunẽ utili¬
tatẽ p̃tendt̃. eccłiaꝵ qͥetẽ ꝓmittunt pacẽ ppłi. patͥe salutẽ. Si uͦ
res sic ad effectũ ꝑuenire ñ ualeat. monacꝰ causidicꝰ. iter parat. ut
qd̾ alibi fieri ñ potuit. rome fiat. Pro pͥncipe gͥ scłari alpiũ frigus.
sitan ñ pat̾etur. Oñatus cartulis. autoritatib. fultꝰ reu̾tit᷑. po¬
nit diẽ cause. ꝑsonas inducit: que si uelis paratȩ st̃ urare qd̃ ẽ: i si
uelis iterũ uirẽt qd̃ ñ ẽ. Hec st̃ pͥncipũ negocia. Audi iudiciũ ic¬
hannis bapt᷑: ĩ ꝯsimili causa. Non licet inquit tͥ habere uxorẽ
fratris tui. Quid gͥ dicam: Nonne magis amat monacus
causidicꝰ ẽẽ de similiter discũbentib cũ herode: quã in uincłis
et carcere teneri cũ ioħe: In qͦ ꝯuiuio. licet ñ uideat caput
porcũ pauꝑis. In carce̾ pͥncipis pauꝑ moritur.⁊ tñ de substã¬

Expanded text:
ignorant. Si vero aliquotres illicita connubia conjungunt, communem utilitatem praetendunt, Ecclesiarum quietem promittunt, pacem populi, patriae salutem. Si vero res sic ad effectum pervenire non valeat, monachus causidicus tunc parat, ut quod alibi fieri non potuit, Romae fiat. Pro principe igitur saeculari Alpium frigus, sitan non pateretur. Oneratus cartulis, auctoritatibus fultus revertitur, ponit diem causae, personas inducit, quae, si velis, paratae sunt jurare quod est; et si velis, iterum jurare quod non est. Haec sunt principum negotia. Audi judicium Joannis Baptistae in consimili causa: Non licet tibi habere uxorem fratris tui . Quid igitur dicam? Nonne magis amat monachus esse causidicus, de simul discumbentibus cum Herode, quam in vinculis, et carcere teneri cum Joanne? In quo convivio licet non videat caput porcum pauperis. In carcere principis pauper moritur, et tamen de substan