comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pars in eis liba . ẽ. composq sapientiae qua
quicqͥd rationis naturalit̃ habet ad fallendũ
& decipiendũ tanto acrius intendat qͦanto
eã magis possidet nocendi cupiditas. Q od¬
monũ numero. eẽ. quos poetȩ quorundã ho¬
minũ osores & amatores dõs non ꝓcul auen¬
tate con fingunt. Hos enĩ dix̃ apuleius salo
mentis ꝑ om̃s cogitationũ ęstus fluctuare:
hoc diceret. ñ quorũdã id ÷ maloꝵ sed om̃iũ
dȩmonũ medietatẽ ꝓpr̃ aeria corpora int̾
dõs & homines describelait. Hoc enĩ ait fin¬
gere poetas quod ex istorũ dȩmonũ numero
dõs faciunt. ut eis eoꝵ nomina imponant. &
qͥb uoluerint hominib ex his amicos inimiasds
discribuunt fieti carminis impunita licentia
cũ dõs ab his dȩmonũ morib & cęlesti loco &
beatitudinis opulentia remotos. eẽ. ꝑhibeant:
Nȩc ÷ gͦ fictio poetarũ dõs dicere quidii ñ st̃

Expanded text:
pars in eis libera est composque sapientiae, qua pars in eis libera est composque sapientiae, qua quidquid rationis naturaliter habet, ad fallendum et decipiendum tanto acrius intendat, quanto eam magis possidet nocendi cupiditas? monum numero esse, quos poetae quorumdam hominum osores et amatores deos non procul a veritate confingunt: hos enim dixit Apuleius, salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare: hoc diceret, non quorumdam, id est malorum, sed omnium daemonum medietatem propter aeria corpora inter deos et homines describebat? Hoc enim ait fingere poetas, quod ex istorum daemonum numero deos faciunt et eis deorum nomina inponunt et quibus uoluerint hominibus ex his amicos inimicosque distribuunt ficti carminis inpunita licentia, cum deos ab his daemonum moribus et caelesti loco et beatitudinis opulentia remotos esse perhibeat. Haec est ergo fictio poetarum deos dicere, qui di non sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
irascit᷑. nec tam̃ ulla passione turbatur.
Hoc enĩ uerbũ uindicte usurpauit effectus :
non illius turbulentꝰ affectꝰ. Qua in terim¬
de scĩs angłis quȩstione dilata : uideamus
quẽ ad modũ dicant platonici medios de¬
mones int̃ dõs & homines constitutos istis
passionũ estib fluctuare. Si enĩ mente ab
his lib̵a eisq dominante motus huiuscemodi
paterent᷑ : non eos di ceret apuleius simili
motu cordis & salomentis ꝑ om̃s cogitationũ
estus fluctuare. Ipsa igitur mens eoꝵ id ÷
parᷤ animi suꝑior qua rationales sunt in qͣ
uirtꝰ. & sapientia si ulla eis. eẽt. passio tur¬
bulentis in feriorũ animi partiũ regendis
mođadiq dominaret᷑. Ipsa in quã mers
eorũ sic̃ iste platonicus confitetur salo ꝑ¬
turbationũ fluctuat. Subiecta . ẽ. gͦ mens
dȩmonũ ꝑturbationib libi dinũ. formidi¬
nũ. irarũ:atq huiuscemodi cȩteris. Quȩ igit᷑¬

Expanded text:
irascitur, nec tamen ulla passione turbatur. irascitur, nec tamen ulla passione turbatur. Hoc enim uerbum uindictae usurpauit effectus. non illius turbulentus affectus. de sanctis angelis quaestione dilata uideamus quem ad modum dicant Platonici medios daemones inter deos et homines constitutos istis passionum aestibus fluctuare. Si enim mente ab his libera eisque dominante motus huiusce modi paterentur, non eos diceret Apuleius simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare. Ipsa igitur mens eorum, id est pars animi superior, qua rationales sunt, in qua uirtus et sapientia, si ulla eis esset, passionibus turbulentis inferiorum animi partium regendis moderandisque dominaretur, — ipsa, inquam, mens eorum, sicut iste Platonicus confitetur, salo perturbationum fluctuat. Subiecta est ergo mens daemonum passionibus libidinum formidinum irarum adque huiusce modi ceteris. Quae igit
Abbreviated transcription (Latin):
consequet. ut hȩc ipsa ñ putent uitia qͥ an¬
do sapienti sic accidunt ut contͣ uirtutem
mentis rationẽq nichil. possint: & una sit
eademq sententia ꝑrpateticoꝵ uel etiam
platonicoꝵ & ipsorũ stoicorũ. Sed ut ait
tullius uerbi controuersia iam diu torqueat
homines greculos. contentionis cupidiores
quã ueritatis. Sed ad huc merito quęri
potest. utrũ ad uitȩ p̃sentis ꝑtineat in fir¬
mitatẽ etiã in quib q bonis officuis huus¬
cemodi ꝑpeti affectꝰ. Scĩ uero angłi & sine
ira puniunt quos accipiunt aet̃na dĩ lege
puniendos. & miseris sine miseriȩ cõpassi¬
one subueniunt. & ꝑiclitantib eis quos di¬
ligunt sine timore opitulant᷑: & tam̃ ista¬
rũ nomina passionũ consuetudine locuti¬
onis humane etiã in eos usurpant᷑ propt̃
quandã oꝑm similitudinẽ. ñ ꝓpt̃ affectio¬
nũ infirmitatẽ. sic̃ ipse ds̃ scđm scripturã

Expanded text:
consequens, ut haec ipsa non putent vitia, quanconsequens, ut haec ipsa non putent vitia, quando sapienti sic accidunt, ut contra virtutem mentis rationemque nihil possint, et una sit eademque sententia Peripateticorum, vel etiam Platonicorum, et ipsorum Stoicorum: sed, ut ait Tullius, verbi controversia jam diu torqueat homines Graeculos contentionis cupidiores, quam veritatis . Sed adhuc merito quaeri potest, utrum ad vitae praesentis pertineat infirmitatem, etiam in quibusque bonis officiis hujuscemodi perpeti affectus: sancti vero Angeli et sine ira puniant quos accipiunt aeterna Dei lege puniendos, et miseris sine miseriae compassione subveniant, et periclitantibus eis quos diligunt, sine timore opitulentur; et tamen istarum nomina passionum consuetudine locutionis humanae etiam in eos usurpentur, propter quamdam operum similitudinem, non propter affectionum infirmitatem, sicut ipse Deus secundum scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
tanti ne ꝑ eat .: nescio utrũ quisq sana con¬
sidatione rep̃hendat. Nã & miscđiã stoico¬
rũ . ẽ. solere culpare. Sed quanto honestius
ille stoicus miscđia ꝑturbaret᷑ hominis li¬
berandi quã timore naufragii: longe me¬
lius & humanius & priorũ sensib ac cõmo¬
datius crcero in cȩsaris laude locutꝰ ubi ait.
uior miscłia. ẽ. Quid . ẽ. aut̃ miscđia nisi
alienȩ miseriȩ quȩdã in nr̃o corde cõpassio.
qua utiq si possumꝰ sub uenire cõpellimur :
Seruit aut̃ motꝰ iste rationi quando ita p̃bet᷑
genti tribuit᷑. siue cũ ignoscit᷑ penitenti. Hanc
ercero locutor egregius ñ dubitauit appel
lare uirtutẽ. quã stoicos int̃numerare non
pudet. Qui tam̃ uł docuic̃ lib epiteiti nobi¬
lissimi stoici ex decretis zenonis & chrr ppi
qui huius sectȩ primasihabuer̃ huuscemo¬
di passiones in animũ sapientis ad mittuns :
quẽ uitiis om̃ib liberũ uolunt. Unde fit

Expanded text:
tanti, ne pereat; nescio utrum quisquam sana contanti, ne pereat; nescio utrum quisquam sana consideratione reprehendat. Nam et misericordiam Stoicorum est solere culpare: sed quanto honestius ille Stoicus misericordia perturbaretur hominis liberandi, quam timore naufragii! Longe melius et humanius, et piorum sensibus accommodatius Cicero in Caesaris laude locutus est, ubitior misericordia est . Quid est autem misericordia, nisi alienae miseriae quaedam in nostro corde compassio, qua utique, si possumus, subvenire compellimur? Servit autem motus iste rationi, quando ita praebetgenti tribuitur, sive cum ignoscitur poenitenti. Hanc Cicero, locutor egregius, non dulare uirtutem, quam Stoicos inter uitia numerare non pudet, qui tamen, ut docuit liber Epicteti, nobilissimi Stoici, ex decretis Zenonis et Chrysippi, qui huius sectae primas habuerunt, huiusce modi passiones in animum saquem vitiis omnibus liberum volunt. Unde fit
Abbreviated transcription (Latin):
iuolatur. Ita meN ubi fixa. ẽ. ista sententia
nullas ꝓturbationes etiã si accedit inferi¬
orib animi partib inse contra rationẽ p̃¬
ualere ꝑmittit: quin inmo eis ipsa do¬
minatur. eisq non consentiendo & potius re¬
sistendo regnũ uirtutis exercet. Talẽ de
scribit etiã uirgilius aeneã ubi ait. Mens im¬
mota manet : lacrimȩ uoluuntur in anes.¬
Non . ẽ. nunc necesse copiose ac diligent̃ osten¬
de quid de istis passionib doceat scriptura
diuina qua xpĩana eruditio continet᷑. Dõ
quippe illã ipsã mentẽ subicit regendã &
metiendã : mentiq passiones moderandas
atq frenandas. ut inusũ iustitiȩ conuer¬
tantur. Deniq in disciplina nr̃a ñ tã qͦerit᷑
utrũ pius animꝰ irascat᷑. nec utrũ sit tristis: u
sed unde sit tristis. nec utrũ timeat. sed quid
timeat. Irasci enĩ peccanti ut corrigat᷑. con¬
tristari ꝓ afflicto ut libetur. timere pericli¬

Expanded text:
violatur. Ita mens, ubi fixa est ista sentencia, violatur. Ita mens, ubi fixa est ista sentencia, nullas perturbaciones, eciam si accidunt inferioribus animi partibus, in se contra racionem prevalere permittit; quin ymo eis ipsa dominatur eisque non consenciendo, sed pocius resistendo, regnum virtutis exercet. Talem eciam describit Virgilius Eneam, ubi ait: “Mens immota manet, lacrime volvuntur inanesNon est nunc necesse copiose ac diligenter ostendere, quid de istis passionibus doceat scriptura diuina, qua Christiana eruditio continetur. Deo quippe illam ipsam mentem subicit regendam et iuuandam mentique passiones ita moderandas adque frenandas, ut in usum iustitiae conuertantur. Denique in disciplina nostra non tam quaeritur utrum pius animus irascatur, sed quare irascatused unde sit tristis; nec utrum timeat, sed quid timeat. Irasci enim peccanti, ut corrigatur; constristari pro afflicto, ut liberetur; timere pericli
Abbreviated transcription (Latin):
non ita illud periculũ ꝑ horresceret. ut
palloris etiã testimonio ꝓđet᷑. Uerũ tam̃
& illã poterat ꝑmotionẽ pati: & fixã tene¬
re mente sententia uitã illã salutẽq cor¬
poris quorũ amissionẽ minabatur tẽpes¬
tatis immanitas non . ẽe. bona quȩ illos
quib in.eẽnt. facerent bonos. sic̃ facit iusai¬
tia Quod aut̃ aunt ea nec bona appel¬
landa. ẽẽ. sed cõmoda : uerborũ certamini.
non rerũ examini deputandũ. ẽ. Quid enĩ
int̃.ẽ. utrũ aptius bona uocent᷑ an com¬
moda. dum tam̃ ne his priuet᷑ non minus
stoicus quã ꝑrpateticus pauescat & pal¬
leat ea non aequalit̃ appellando sed aeqͦa¬
lit̃ existimando: Ambo sane sibonorum
istorũ seu cõmodoꝵ ꝑiculis ad flagitum
uel facinꝰ urgeantur. ut alit̃ ea retinere¬
ñ possint : male sedicunt haec aimittere
quib: natura corporis salua & in columis
habetur quã illa ad mittere quib iustitia

Expanded text:
non ita illud periculum perhorresceret, ut non ita illud periculum perhorresceret, ut palloris etiam testimonio proderetur. Verum tamen et illam poterat permotionem pati, et fixam tenere mente sententiam, uitam illam salutemque corporis, quorum amissionem minabatur tempestatis inmanitas, non esse bona, quae illos quibus inessent facerent bonos, sicut facit iustitia. Quod autem aiunt ea nec bona appellanda esse, sed commoda: uerborum certamini, non rerum examini deputandum est. Quid enim interest, utrum aptius bona uocentur an commoda, dum tamen ne his priuetur non minus Stoicus quam Peripateticus pauescat et palleat, ea non aequaliter appellando, sed aequaliter aestimando? Ambo sane, si bonorum istorum seu commodorum periculis ad flagitium uel facinnon possint, malle se dicunt hec admittere, quibus natura corporis salva et incolumis habetur, quam illa committere, quibus iusticia
Abbreviated transcription (Latin):
debent uerã & stabilẽ in concussa mente
sententiã. Haec ut potui non quidẽ cõmo¬
dius agellio sed certe breuiꝰ & ut potui pla¬
nius ex posui. quae ille se inepicteti libro
legisse cõmemorat eũ Ex decretis stoicorum
dixisse atq sensisse. Quȩ si ita sunt: aut
nichil aut pęne nichil distat int̾ stoicoꝵ
aliorũ sphylosophorũ opimionẽ de passi¬
onib & ꝑturbationib animorũ. Utriq
eĩ mentẽ rationẽq sapientis ab edoum
dominatione defendunt: & idõ fortasse
dicunt eas in sapientẽ ñ cađe stoici: qua
nequaquã eius sapientiã qua utiq sapi¬
ens . ẽ. ullo errore obnubilant. aut labe
subuertunt. Accidunt aut̃ animo sapien¬
tis salua serenitate sapientiae ꝓpt̃ illa
quȩ cõmoda uel in cõmoda appellant.
quã uis ea nolint dicere bona uel mala.
Nam ꝓfecto sinichil pendet has res ille
phrlosophus quas amissurũ se naufragio
sentiebat sic̃ .ẽ. uita ista salusq corporis :

Expanded text:
debent, ueram et stabilem inconcussa mente debent, ueram et stabilem inconcussa mente sententiam. Haec ut potui non quidem commodius A. Gellio, sed certe breuius et, ut puto, planius exposui, quae ille se in Epicteti libro legisse commemorat eum ex decretis Stoicorum dixisse adque sensisse. Quae si ita sunt, aut nihil aut paene nihil distat inter Stoicorum aliorumque philosophorum opinionem de passionibus et perturbationibus animorum; utrique enim mentem rationemque sapientis ab earum dominatione defendunt. Et ideo fortasse dicunt eas in sapientem non cadere Stoici, quia nequaquam eius sapientiam, qua utique sapiens est, ullo errore obnubilant aut labe subuertunt. Accidunt autem animo sapientis salua serenitate sapientiae propter illa, quae commoda uel incommoda appellant, quamuis ea nolint dicere bona uel mala. Nam profecto si nihili penderet eas res ille philosophus, quas amissurum se naufragio sentiebat, sicuti est uita ista salusque corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
quo ea scripta. eeñt. quȩ congruerent deere¬
tis zenonis & chrrsippi quos fuisse stoi¬
corũ principes nouimus. In eo libro sele¬
gisse dicit agellius hoc stoicis placuis se.
quod animi uires qͦas appellant fantasias
nec in potestate .ẽ. utrũ & quando incidant
animo. cũ ueniunt ex terribilib & formi¬
dabilibus reb. necesse. ẽ. etiã sapientis
animũ moueant ita ut paulisꝑ uel paues
cat ueł tristitia contrahatur. tanquã hͥis
passionib p̃uenientib mentis & rationis
officiũ nec idõ tam̃ inmente fieri opinionẽ
mali. nec apꝓbari ista eisq consentiri. hoc
enĩ. eẽ. uolunt in potestate. idq int̃. eẽ. cen¬
sent int̾ animũ sapientis & stulti. qđ stulti
animus eisdẽ passionib cędit. atq ac cõ¬
moclat mentis assensũ: sapientes aut̃ qͦã¬
uis eas necessitate patiantur. retinent cam̃
dehis quȩ appetere uel fugere rationabilit̃

Expanded text:
quo ea scripta essent, quae congruerent decrequo ea scripta essent, quae congruerent decretis Zenonis et Chrysippi, quos fuisse Stoicorum principes nouimus. In eo libro se legisse dicit A. Gellius hoc Stoicis placuisse, quod animi uisa, quas appellant phantasias, nec in potestate est utrum et quando incidant animo, cum ueniunt ex terribilibus et formidabilibus rebus, necesse est etiam sapientis animum moueant, ita ut paulisper uel pauescat metu, uel tristitia contrahatur, tamquam his passionibus praeuenientibus mentis et rationis officium; nec ideo tamen in mente fieri opinionem mali, nec adprobari ista eisque consentiri. Hoc enim esse uolunt in potestate idque interesse censent inter animum sapientis et stulti, quod stulti animus eisdem passionibus cedit adque adcommodat mentis adsensum; sapientes autem, quamuis eas necessitate patiantur, retinent tamen de his, quae adpetere uel fugere rationabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
mortis uicina curiosissime attentis utrũ¬
necne phẏlosophus animo turbaretur.
Deinde tẽpestate trans acta. mox ut securi¬
tas p̃buit loquendi uel etiã garriendi lo¬
cũ : quidã ex his quos nauis illa portabat
ciuis luxuriosus asiaticus phr̃losophũ cõ¬
pellii ᷑ illudeN quod ex timuis set atq pal¬
luis set. cũ ipse mansisset intrepidus in eo
qđ impendebat exitiũ. At ille aristippi so¬
cratici responsũ qli cũ in re simili eadem
uerba. ab homine simili audisset. respon¬
dit illũ ꝓ anima nequis simi nebulonis
merito non fuisse sollicitũ. se aut̃ ꝓ aris¬
tippi anima timire debuisse. Hac illo
deuite responsione depulso : postea quae¬
siuit agellius a phrlosopho ñ exagitandi
animo sed discendi quȩ nã illa ratio. eẽt.
pauoris sui. Qui ut doceret hominẽ sci¬
endi studio grauit̃ accensũ ꝓtulit statim
de sarcinula sua stoici epicteti librũ. in

Expanded text:
mortis uicinia curiosissime adtentis, utrumortis uicinia curiosissime adtentis, utrumne philosophus animo turbaretur. Deinde tempestate transacta mox ut securitas praebuit conloquendi uel etiam garriendi locum, quidam ex his, quos nauis illa portabat, diues luxuriosus Asiaticus philosophum conpellat inludens, quod extimuisset adque palluisset, cum ipse mansisset intrepidus in eo quod inpendebat exitio. At ille Aristippi Socratici responsum rettulit, qui cum in re simili eadem uerba ab homine simili audisset, respondit illum pro anima nequissimi nebulonis merito non fuisse sollicitum, se autem pro Aristippi anima timere debuisse. Hac illo diuite responsione depulso postea quaesiuit A. Gellius a philosopho non exagitandi animo, sed discendi, quaenam illa ratio esset pauoris sui. Qui ut doceret hominem sciendi studio nauiter accensum, protulit statim de sarcinula sua Stoici Epicteti librum, in
Abbreviated transcription (Latin):
paritam̃ ȩstimatione pensent᷑ : nec in hac
quȩstione stoici delectentur nisi nouitate
uerborũ. Uidetur gͦ mͥ etiã in hoc ubi quȩ¬
ritur utrũ accidant sapienti passiones
animi. anab eis sit ꝓrsus alienꝰ. de uerb
eos potius quã de rebus facere controuer¬
siã. Nam & ipsos nichil hinc aliud quã
platonicos & ꝑrpateticos sentire existi¬
mo quantũ aduim rerũ attinet : ñ ad uo¬
cabulorũ. Uͣt enĩ alia o̾mittã quib id
ostendã ne longũ faciã : aliquid unum
quod sit euidentis simũ dicam. In libris
quib titulus . ẽ. noctiũ at tiea dũ scribit
agellius elegantis simi eloquii & multȩ ac
facundȩ scientiae. se nauigasse aliquando
sic̃ latius & uberius quod ego breuit̃ at tin¬
gam narrat agellius cũ illud nauigium
horribili cęlo & mari periculosissime iac¬
taretur.: uiꝰ timoris ex palluit. Id anim¬
aduersũ ẽ. ab eis qui ad erant quã uis in

Expanded text:
pari tamen aestimatione pensentur, nec in hac pari tamen aestimatione pensentur, nec in hac quaestione Stoici delectentur nisi nouitate uerborum. Videtur ergo mihi etiam in hoc, ubi quaeritur utrum accidant sapienti passianimi, an ab eis sit prorsus alienus, de verbis eos pocius quam de rebus facere controversiam. Nam ipsos nicPlatonicos et Peripateticos sentire existimo, quantum ad uim rerum adtinet, non ad uocabulorum sonum. Ut enim alia omittam, quibus id ostendam, ne longum faciam, aliquid unum quod sit euidentissimum quibus titulus Noctium Atticarum, scribit Agellius, vir elegantissimi eloquii ac multe et facunde et sciencie, se navigasse aliquando sicut lacius et uberius, quod ego breviter attingam, narrat Agellius, cum horribili caelo et mari periculosissime iactaretur, ui timoris expalluit. Id animaduersum est ab eis, qui aderant, quamuis in
Abbreviated transcription (Latin):
subiectas: ut eis leges quodã mͦ quib ad ne¬
cessariũ redigantur modũ dominatio m̃tis
imponat. Hoc qui sentiunt platonici sunt
siue aristotelici: cũ aristoteles discipłs pla¬
tonis fuerit qui sectã ꝑ rpateticã condidit.
aliis aut̃ sic̃ storcis cađe ullas om̃ino huiꝰ¬
cemodi passiones in sapientẽ non placet.
Hos autẽ id ÷ stoicos ciceromn libris de fi¬
nib bonorũ & malorũ uerbis magis qa
reb ad uersus platonicos seu ꝑrpateticos
certare conuincit : quando quidẽ stoici
nolunt bona appellare sed cõmoda cor¬
poris & ex terna. eo quod nullũ bonũ uo¬
lunt. eẽ. hominis p̃t̃ uirtutẽ tanquã artẽ
bene uiuendi quȩ non nisi in animo. est.
Haec autẽ isti simplicit̃ & ex cõmuni loqͥen¬
di con suetudine appellant bona : sed in
cõparatione uirtutis qua recte uiuitur
parua & exigua. Ex quo fit ut abutrisq
quod libet uocentur seu bona seu cõmoda.

Expanded text:
subiectas, ut eis leges quodam modo, quibus ad nesubiectas, ut eis leges quodam modo, quibus ad necessarium redigantur modum, dominatio mentis inponat. Hoc qui sentiunt, Platonici sunt siue Aristotelici, cum Aristoteles discipulus Platonis fuerit, qui sectam Peripateticam condidit. Aliis autem, sicut Stoicis, cadere ullas omnino huiusce modi passiones in sapientem non placet. Hos autem, id est Stoicos, Cicero in libris de finibus bonorum et malorum uerbis magis quam rebus aduersus Platonicos seu Peripateticos certare conuincit; quando quidem Stoici nolunt bona appellare, sed commoda corporis et externa, eo quod nullum bonum uolunt esse hominis praeter uirtutem, tamquam artem bene uiuendi, quae non nisi in animo est. Haec autem isti simpliciter et ex communi loquendi consuetudine appellant bona; sed in conparatione uirtutis, qua recte uiuitur, parua et exigua. Ex quo fit, ut ab utrisque quodlibet uocentur, seu bona seu commoda,
Abbreviated transcription (Latin):
nec hominib quidem sapientib cõparan¬
di sint. qui huuis modi ꝑturbationibus
animorũ aquib: humana non . ẽ. immunis
infirmitas etiã cũ eas huius uite conditi¬
one patiunt᷑ mente imꝑ turbata resistunt
non eis cedentes ad aliquid apꝓbandũ uł
ꝑpetrandũ quod ex orbitet abitinere sapi¬
entiae uel lege ustitiae:⁊ sed stultis morta¬
lib & in iustis non corporib s moribus
similes. ut nondica deteriores eo quo uetusti¬
ores. et debita pęna in sanabiles ipsius qͦq
mentis ut iste appellauit salo fluctuant.
nec inueritate atq uirtute qua turbulentis
& prauis affectionib repugnat᷑ exulla
animi parte consistunt. Duȩ sunt sententiȩ¬
phẏlosophorũ de his animi motib: qua grec
uero sic̃ iste de greco exp̃ssius passiones uo¬
cant. Has gͦ ꝑturbationes siue affectiones
siue passiones quidã phr̃los opħs dicunt
etiã in sapientẽ cađẽ. sed mođatius rationiq

Expanded text:
ne hominibus quidem sapientibus conparanne hominibus quidem sapientibus conparandi sint. qui huius modi perturbationibus animorum, a quibus humana non est inmunis infirmitas, etiam cum eas huius uitae condicione patiuntur, mente inperturbata, resistunt, non eis cedentes ad aliquid adprobandum uel perpetrandum, quod exorbitet ab itinere sapientiae et lege iustitiae; sed stultis mortalibus et iniustis non corporibus, sed moribus similes ut non dicam deteriores, eo quo uetustiores et debita poena insanabiles ipsius quoque mentis, ut iste appellauit, salo fluctuant, nec in ueritate adque uirtute, qua turbulentis et prauis affectionibus repugnatur, ex ulla animi parte consistunt. CAPUT IIII. Dephilosophorum de his animi motibus, quae Gruero, sicut iste de Graeco expressius, passiones uocant. Has ergo perturbationes siue affectiones siue passiones quidam philosophi dicunt etiam in sapientem cadere, sed moderatas rationique
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis causã : indiciũ uero miseriae tace¬
re ñ potuit. Confitens eoꝵ mentes quȩsti
onales. eẽ. ꝓhibuit ñ saltẽ imbutã muni¬
tamq: uirtutẽ passionib: animi irrationa¬
libus nequaquã ceđe : sed ipsã quoq sicut
stultarũ mentiũ mos. ẽ. ꝓcellosis quodã¬
modo ꝑturbationib agitari. Uerba nãq
eius de hacre ista sunt. Ex hoc ferme dȩ¬
dã hominũ dõs fingere. hosꝓsꝑart & e
uehere. illos contͣ ad uersari & affligere.
Igitur & misereri & inlignari. & angi &
lȩtari. omnẽq humani animi faciẽ pati.¬
it simili motu cordis & salo mentis ꝑ om̃s
cogitationũ estus fluctuare : quȩ om̃s tur¬
bełȩ tempestatesq ꝓcul adõrũ cęlestium
tranquillitate exulant. Non ÷ in his uerb
ulla dubitatio qđ ñ animorũ aliqͣs inferi¬
ores partes sed ipsas dȩmonũ mentes qͥb
rationalia sunt animalia ꝓcellosarum
salũ di x̃ passionũ tẽpestate turbari. ut

Expanded text:
tudinis causam, indicium uero miseriae tacetudinis causam, indicium uero miseriae tacere non poonales esse perhibuit, non saltem imbutam munitamque virtute, passionibus animi irrationabilibus nequaquam cedere, sed ipsam quoque, sicut stultarum mentium mos est, procellosis quodammodo perturbationibus agitari. Verba namque ejus de hac re ista sunt: Ex hoc ferme daedam hominum deos fingere; hos prosperare et evehere, illos contra adversari et affligere, Igitur et misereri, et indignari, et angi, et laetari, omnemque humani animi faciem pati, simili motu cordis et salo mentis, per omnes cogitationum aestus fluctuare. Quae omnes turbelae tempestatesque procul a deorum caelestium tranquillitate exulant.\' Num est in his uerbis ulla dubitatio, quod non animorum aliquas inferiores partes, sed ipsas daemonum mentes, quibus rationalia sunt animalia, uelut procellosum salum dixit passionum tempestate turbari? ut
Abbreviated transcription (Latin):
minib longe alteq se uingunt. istos int̃
dõs & homines collocant: sed de differen¬
tia ipsorũ dȩmonũ quod ad p̃sentẽ ꝑtinet
quȩstionẽ. Apud plerosq enĩ usitatũ. est.
dici. alios bonos alios malos dȩmones: qͦȩ
siue sit etiã platonicorũ siue quorũ libet
sententia. nequaquã eiꝰ. ẽ. negligenda dis¬
cussio: ne quisquã uelut dȩmones bonos
sequendos. eẽ. sibi arbitret᷑. ꝑ quos tanquã
medios diis quos om̃s bonos credit dũ con¬
ciliari affectat & stud et ut quasi cũ eis pos¬
sit. eẽ. post mortẽ. irretitꝰ malignorũ spi¬
rituũ deceptꝰq fallatia longẽ aberret a
uero dõcũ quo solo & in quo solo & de quo
solo anima humana id ÷̃ rationalis & in¬
platonicus a puleius de his uniuersalit̃ dis¬
serens & tam multa loquens de aeriis eoꝵ
corporib. de uirtutib tacuit animoꝵ: qͥb
.eeñt. p̃diti si ẽẽnt boni : Tacuit gͦ beati¬

Expanded text:
minibus longe alteque seiungunt, istos inter minibus longe alteque seiungunt, istos inter deos et homines conlocant; sed de differentia ipsorum daemonum, quod ad praesentem pertinet quaestionem. Aput plerosque enim usitatum est dici, alios bonos alios malos daemones; quae siue sit etiam Platonicorum, siue quorumlibet sententia, nequaquam eius est neglegenda discussio, ne quisquam uelut daemones bonos sequendos sibi esse arbitretur, per quos tamquam medios dis, quos omnes bonos credit, dum conciliari adfectat et studet, ut quasi cum eis possit esse post mortem, inretitus malignorum spirituum deceptusque fallacia longe aberret a uero Deo, cum quo solo et in quo solo et de quo solo anima humana, id est rationalis et inPlatonicus Apuleius de his uniuersaliter disserens et tam multa loquens de aeriis eorum corporibus de uirtutibus tacuit animorum, quibus essent praediti, si essent boni. Tacuit ergo beati
Abbreviated transcription (Latin):
homines & dõs ita medios costitutos pu¬
tant tanquã nullus ds̃ homini misceatur.
ut hinc ꝑ ferant desidata. inde referant im
cũ excellentiorib placuit examinare qͦes¬
tionẽ. utrũ cultus plurimorũ dõrũ prosit
ad consequendã uitã beatorũ quȩ pꝰ mortẽ
futura . ẽ: libro suꝑiore quȩ siuimꝰ quo pacto
dȩmones qui talib gaudent qualia boni
& prudentes homines auersant᷑ & dãnant.
id ÷ sacrilega & flagiosa facinorosa non
de quib libet hominib sed de ipsis dis
figm̃ta poetarũ & magicarũ artiũ scele¬
ratã puniendãq uiolentiã possint quasi
ꝓpinquiores & amiciores diis bonis con¬
ciliarȩ homines bonos: & hoc nulla rati¬
one coꝑtũ.ẽ. Proinde hic liber sic̃ in illius
fine ꝓmisimꝰ disputationẽ continere debe¬
bit de differentia quã uolunt. eẽ. ñ deorũ
int̃se quos om̃s bonos dicunt. nec de dif¬
ferentia dõrũ & dȩmonũ quoꝵ illos ab ho¬

Expanded text:
homines et deos ita medios constitutos puhomines et deos ita medios constitutos putant, tamquam nullus deus homini misceatur, ut hinc perferant desiderata, inde referant inpcum excellentioribus placuit istam examinare quaestionem, utrum cultus plurimorum deorum prosit ad consequendam uitam beatam quae post mortem futura est: libro superiore quaesiuimus, quo pacto daemones, qui talibus gaudent, qualia boni et prudentes homines auersantur et damnant, id est sacrilega flagitiosa facinerosa non de quolibet homine, sed de ipsis dis figmenta poetarum et magicarum artium sceleratam puniendamque uiolentiam, ppropinquiores et amiciores diis bonis conciliare homines bonos; et hoc nulla ratiperuenire. Proinde hic liber, sicut in illius fine promisimus, disputationem continere debebit de differentia si quam uolunt esse non deorum inter se, quos omnes bonos dicunt, nec de differentia deorum et daemonum, quorum illos ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
TBONOS & Malos Dõs
.ẽẽ. Quioã olinati
sunĩ. Quidã uero¬
de diis meliora sentientes tantũ eis honoris
laudisq tribuer̃. ut nullũ dõrũ malum
cređe audent. Sed illi qui dõs quosdã bo¬
nos quodã malos. eẽ dixer̃. dȩ mones quoq
appellauer̃ nomine dõrũ. quãquã & dõs.
sed rarius nomine dȩmonũ : ita ut ipsũ iouẽ
quẽ uolunt. eẽ. regẽ ac principẽ cȩterorũ
ab homero fateant᷑ dȩ monẽ nuncupatum.
Hi autẽ qui om̃s dõs ñ nisi bonos. ẽẽ. asser̃.
& longe p̃stantiores eis hominib qͥ ꝑhiben¬
tur boni. merito mouent᷑ dęmonũ factis
quȩ negare ñ possunt. eaq nullomͦ adiis qͦs
om̃s bonos uolunt cõmitei posse existiman¬
tes differentiã int̃ dõs & dęmones ad hibe
cogunt᷑: ut quicquid eis merito displicet
in oꝑib uel affectib prauis. quib uim suã
manifestant occulti sp̃s id credant. eẽ. dȩ¬
monũ ñ dõrũ. Sed quia eosdẽ dȩmones int̾̃

Expanded text:
bonos et malos deos esse quidam opinati sunt: quidam verode diis meliora sentientes, tantum eis honoris laudisque tribuerunt, ut nullum deorum malum credere auderent. Sed illi qui deos quosdam bonos, quosdam malos esse dixerunt, daemones quoque appellauerunt nomine deorum, quamquam et deos, sed rarius, nomine daemonum, ita ut ipsum Iouem, quem uolunt esse regem ac principem ceterorum, ab Homero fateantur daemonem nuncupatum. Hi autem, qui omnes deos non nisi bonos esse adserunt et longe praestantiores eis hominibus, qui perhibentur boni, merito mouentur daemonum factis, quae negare non possunt; eaque nullo modo a dis, quos omnes bonos uolunt, committi posse existimantes differentiam inter deos et daemones adhibere coguntur, ut, quidquid eis merito displicet in operibus uel affectibus prauis, quibus uim suam manifestant occulti spiritus, id credant esse daemonum, non deorum. Sed quia eosdem daemones inter
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ: potest etiã dicere nec dõs ullos cura¬
re mortalia. Nonenĩ se alit̾ colendos. eẽ. ꝑsu¬
a ser̃. nisi mirabiliũ oꝑm effectib : quoꝵ & his¬
toria gentiũ testis. ẽ. quarũ dii se ostentare mi¬
rabiles potuis quã utiles ostende potuer̃. Unde
hoc oꝑe nr̃o cuius hunc iam decimũ librũ in¬
manib habemus non eos suscepimꝰ refellendos
qui uel ullã. eẽ. uim diuinã negant. uel huma¬
na non curare contendunt : sed eos qui nr̃o dõ
conditori scȩ & głosissimȩ ciuitatis dõs suos
p̃ferunt. Nesciunt eum ipsũ eẽ. mundi huius¬

Expanded text:
dendum, potest etiam dicere nec deos ullos curadendum, potest etiam dicere nec deos ullos curare mortalia. Non enim se aliter colendos esse persuaserunt, nisi mirabilium operum effectibus, quorum et historia gentium testis est, quarum di se ostentare mirabiles potius quam utiles ostendere potuerunt. Unde hoc opere nostro, cuius hunc iam decimum librum habemus in manibus, non eos suscepimus refellendos, qui uel ullam esse uim diuinam negant uel humana non curare contendunt, sed eos, qui nostro Deo conditori sanctae et gloriosissimae ciuitatis deos suos praeferunt, nescientes eum ipsum esse eti
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteris laudant᷑ sic̃ paulo ante cõmemo¬
raui. quod diuinã ꝓuidentiã hȩc quoq
rerũ in fima atq terrena ad ministrare
docuer̃ numerosarũ testimonio pulchritudinũ.
quȩ non solũ in corporib animaliũ. uerũ in
herb̾ etiã foenoq gignuntur. Quanto euidentiꝰ
haec attestant᷑ diuinitati quȩ ad horã p̃dica¬
tionis eius fiunt. ubi ea religio cõmendatur qͦȩ
om̃ib celestib terrestrib infernis sacrificare
uetat uni dõ tantũ iubens. qui solus diligerᷤ
lius mutanda p̾dicens. non ista se appetere. s
ꝑhȩc alia potiora significare testatur: non ut
ipse his honorib sublimetur. sed ut nos ad eum
colendũ eiq coherendũ igne amoris eius accen¬
si. quod nobis non illi bonũ. ẽ. excitemur : An di¬
cet aliquis. ista falsa. eẽ. miracula: nec fuisse facꝰ¬
ta sed mendacit̃ scripta : Quisquis hoc dicit. si
de his reb negat omino ullis lit teris. eẽ. cre¬

Expanded text:
sapuisse laudantur, sicut paulo ante commemosapuisse laudantur, sicut paulo ante commemoraui, quod diuinam prouidentiam haec quoque rerum infima adque terrena administrare docuerunt numerosarum testimonio pulchritudinum, quae non solum in corporibus animalium, uenim in herbis etiam faenoque gignuntur: quanto euidentius haec adtestantur diuinitati, quae ad horam praedicationis eius fiunt, ubi ea religio commendatur, quae omnibus caelestibus, terrestribus, infernis sacrificari uetat, uni Deo tantum iubens, qui solus diligens lius mutanda praedicens non ista se adpetere, sed per haec alia potiora significare testatur, non ut ipse his honoribus sublimetur, sed ut nos ad eum colendum eique cohaerendum igne amoris eius accensi, quod nobis, non illi, bonum est, excitemur. cet aliquis ista falsa esse miracula, nec fuisse facta, sed mendaciter scripta? Quisquis hoc dicit, si de his rebus negat omnino ullis litteris esse cre
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset abhostib capta: hi qui ceꝑant in tem¬
plo eandẽ dĩ sui quẽ p̃ceteris colebant hono¬
rifice collocar̃. ab euntesq clauser̃. aꝑtoq pꝰ¬
triduũ simulachrũ cui supplicabant. in ue¬
ner̃ collapsũ. deformit̃q confractũ. Deinde
ipsi ꝓdigiis acti deformitq puniti: arcam
diumi testimonii popło unde cęꝑant red¬
dider̃. Ipsa aut̃ redditio talis fuit. Imposu¬
er̃ eã plaustro eiq uiuencas a quib uitulos
suggentes abstraxerant subiunxer̃ & eas
quo uellent ire siuer̃: etiã hic ium diuinã
ex plorare cupientes. At illȩ sine duce ho
mine atq rectore ad ebreos uiã ꝑtinacit᷑
gradientes. nec reuocatȩ mugitib esurien¬
tiũ filioꝵ: magnũ sacramentũ suis culto¬
rib reportarunt. Haec atq huius modi
dõ parua sunt : sed magna terrendis salu¬
brit᷑ erudiendisq mortalib. Sienĩ philo¬
sophi p̃cipueq platonici rectius sapuisse

Expanded text:
fuisset ab hostibus capta. hi, qui ceperant, in temfuisset ab hostibus capta. hi, qui ceperant, in templo eam dei sui, quem prae ceteris colebant, honorifice conlocarunt abeuntesque clauserunt, apertoque postridie simulacrum, cui supplicabant, inuenerunt conlapsum deformiterque confractum. Deinde ipsi prodigiis acti deformiusque puniti arcam diuini testimonii populo, unde ceperant, reddiderunt. Ipsa autem redditio qualis fuit! Inposuerunt eam plaustro eique iuuencas, a quibus uitulos sugquo vellent ire siverunt, etiam hinc vim divinam explorare cupientes. At illae sine homine duce atque rectore, ad Hebraeos viam pertinaciter gradientes, nec revocatae mugitibus esurientium filiorum, magnum sacramentum suis cultoribus reportarunt . Haec atque hujusmodi Deo parva sunt, sed magna terrendis salubriter erudiendisque mortalibus. Si enim philosophi praecipueque Platonici rectius ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis eius hinc testimonia ꝑhibi quod etiã
ipsalex erat in tabulis conscripta lapideis.
& in arca ut dixi posita: quã tempore peregri¬
nationis in heremo cũ tabernaculo qđ similit̃
appellatũ.ẽ. tabnaculũ testimonii cũ debita
sacerdotes ueneratione portabant. signũq
noc te fulgebat: quȩ nubes cũ moueretur
legi magni miraculi testimonia p̃t̃ ista quȩ
dixi: & p̃t̃ uoces quȩ ex illius arcȩ loco ede¬
bantur. Namq cũ t̃rã ꝓmissionis intrantib¬
ex eadẽ arca transire iordanis fluuius ex
parte suꝑiore subsistens & ex inferiore de¬
currens: & ipsis & popło siccũ p̃buit transe¬
undi locũ. Deinde ciuitatis qua prima hos¬
tilis occurrit more gentiũ dõ plurimos
colens. septies eadẽ arca circũ acta murire¬
pente cecider̃: nulla manu oppugnati. nullo
ariete ꝑcussi. Post haec etiã cũ iam in t̾ra pro¬
missionis. eẽnt. & eadẽ arca ꝓpt̾ eorũ peccata

Expanded text:
luntatis eius hinc testimonia perhiberi; quod etiam luntatis eius hinc testimonia perhiberi; quod etiam ipsa lex erat in tabulis conscripta lapideis et in arca, ut dixi, posita, quam tempore peregrinationis in eremo cum tabernaculo, quod similiter appellatum est tabernaculum testimonii, cum debita sacerdotes ueneratione portabant; signumquenocte fulgebat; quae nubes cum moueretur, legi magni miraculi testimonia praeter ista, quae dixi, et praeter uoces, quae ex illius arcae loco edebantur. Nam cum terram promissionis intrantibus eadem arca transiret. Iordanes fluuius ex parte superiore subsistens et ex inferiore decurrens et ipsi et populo siccum praebuit transeundi locum. Deinde ciuitatis, quae prima hostilis occurrit more gentium deos plurimos colens, septiens eadem arca circumacta muri repente ceciderunt, nulla manu oppugnati, nullo ariete percussi. Post haec etiam cum iam in terra promissionis essent et eadem arca propter eorum peccata
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui unius dĩ dõrũ angłi sunt. Cui sa¬
crificari sic iubent ut alicui alteri uetent:
cũ eorũ nullus huic uetet. & cui uni isti
sacrificari iubent. Porro si qđ magis in¬
dicat eorũ suꝑba fallacia nec boni nec
bonorũ dõꝵ angłi sunt. sed demones mali.
qui non solũ unũ ac summũ dm̃ sed se ipsos
sacrificiis coli uolunt: quod magis quã uniꝰ
dĩ contra eos eligendũ. ẽ p̃sidiũ. cui serui¬
unt angłi boni. qui non sibi sed illi iubent
ut sacrificio seruiamus cuius nos ipsi sa
crificia. eẽ. debemus: Proinde lex dĩ quȩ
dorũ religione sacrorũ uissus. ẽ. coli. alii
uero quilibet ꝓhibiti. in arca era᷑ posita :
quȩ arca testimonii nuncupata .ẽ. Quo
nomine satis significatur non dm̃ qui
ꝑilla om̃ia colebat᷑ circũ eludi solere uel con¬
tineri loco. cũ responsa eius & quȩdã humanis
sensib darent᷑ signa ex illius arcȩ loco: sed uo¬

Expanded text:
illi, qui unius Dei deorum angeli sunt, cui sailli, qui unius Dei deorum angeli sunt, cui sacrificari sic iubent, ut alicui alteri uetent, cum eorum nullus huic uetet, cui uni isti sacrificari iubent. Porro si, quod magis indicat eorum superba fallacia, nec boni nec bonorum deorum angeli sunt. sed daemones mali, qui non unum solum ac summum Deum, sed se ipsos sacrificiis coli uolunt: quod maius quam unius Dei contra eos eligendum est praesidium, cui seruiunt angeli boni, qui non sibi, sed illi iubent ut sacrificio seruiamus, cuius nos ipsi esse sacrificium debemus? deorum religione sacrorum iussus est coli, alii uero quilibet prohibiti, in arca erat posita, quae arca testimonii nuncupata est. Quo nomine satis significatur non Deum, qui per illa omnia colebatur, circumcludi solere uel contineri loco, cum responsa eius et quaedam humanis sensibus darentur signa ex illius arcae loco, sed uo
Abbreviated transcription (Latin):
deponere donec suppositas ut lucanus¬
ait ꝓpior despumet inherbas: quȩdã
uero & si non nullis priorũ factis uideant᷑
oꝑe coȩquari. finis ipse quo discernunt᷑
in cõparabilit̾ hȩc nr̃a ostendit excellere.
Illi enĩ multi tanto minus sacrificiis co¬
lendi : quanto magis haec expetunt. His
uero unus cõmendat᷑ ds̃ qui se nullis ta¬
libus indigere & scripturarũ suarũ tes¬
tificatione & eorũdẽ post ea sacrificioꝵ
remotione demonstrat. Si gͦ angłi sibi
ex petunt sacrificiũ : p̃ponendi eis sunt
qui non sibi sed dõ creatoriꝰ eui seruiunt.
Hinc enĩ ostendunt quã sincero amore nos
diligunt. quando ꝑsacrificiũ ñ sibi sed ei
nos subde uolunt. cuius & ipsi contempla¬
tione beati sunt: & ad eũ nos ꝑuenire
a quo ipsi nũ quã recesser̃. Si gͦ angłi qui
non uni sed plurimi sacrificia fieri uolunt
non sibi sed eis duis uolunt quorũ deoꝵ
angłi sunt : etiã sic ers p̃ponendi sunt

Expanded text:
deponere, donee subpositas, ut ait Lucanusdeponere, donee subpositas, ut ait Lucanus, propior despumet in herbas;\' quaedam uero etsi nonnullis piorum factis uideantur opere coaequari, finis ipse, quo discernuntur, incomparabiliter haec nostra ostendit excellere. Illis enim multi tanto minus sacrificiis colendi sunt, quanto magis haec expetunt; his uero unus commendatur Deus, qui se nullis talibus indigere et scripturarum suarum testificatione et eorundem postea sacrificiorum remotione demonstrat. Si ergo angeli sibi expetunt sacrificium, praeponendi eis sunt, qui non sibi, sed Deo creatori omnium, cui seruiunt. Hinc enim ostendunt quam sincero amore nos diligant, quando per sacrificium non sibi, sed ei nos subdere uolunt, cuius et ipsi contemplatione beati sunt, et ad eum nos peruenire, a quo ipsi non recesserunt. Si autem angeli, qui non uni sed plurimis sacrificia fieri uolunt, non sibi, sed eis dis uolunt, quorum deorum angeli sunt: etiam sic eis praeponendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ pęnatũ quas de troia aeneas fugi¬
ens ad uexit de loco in locũ migrasse
referuntur: quod cotem tarquinuis no¬
uacula secuit: quod epydaurus serpens
esculapio nauiganti romã ad hesit : qđ
nauem qua simula chrũ matris fr̃giȩ ue¬
hebatur tantis hominũ boũq conãtib
immobilẽ redditã una muliercula zona
alligatã ad suȩ puditiciȩ testimonium
mouit & traxit: quod uirgo uestalis de
cuius corruptione quȩstio uertebatur
aqua impleto cribro de trberi neq de¬
fluente abstulit controuersiã: haec gͦ¬
&e alia huius modi nequaquã illis quȩ in
popło dĩ facta sunt uirtute ac magnitu¬
dine conferenda sunt. quantominꝰ ea quȩ
illoꝵ quoq popłorũ qui tales dõs coluer̃
legib iudicata sunt ꝓhibenda atq plec¬
tenda magica scilicet uel theurgica qoꝵ
pleraq specietenus mortaliũ sensus imaginaria
ludificatione decipiunt. quale . ẽ. lunã

Expanded text:
deorum Penatium, quas de Troia Aeneas fugideorum Penatium, quas de Troia Aeneas fugiens aduexit, de loco in locum migrasse referuntur; quod cotem Tarquinius nouacula secuit: quod Epidaurius serpens Aesculapio nauiganti Romam comes adhaesit; quod nauem, qua simulacrum matris Phrygiae uehebatur, tantis hominum boumque conatibus inmobilem redditam una muliercula zona adligatam ad suae pudicitiae testimonium mouit et traxit; quod uirgo Vestalis, de cuius corruptione quaestio uertebatur, aqua inpleto cribro de Tiberi neque perfluente abstulit controuersiam — haec ergo adque huius modi nequaquam illis, quae in populo Dei facta legimus, uirtute ac magnitudine conferenda sunt; quanto minus ea, quae illorum quoque populorum, qui tales deos coluerunt, legibus iudicata sunt prohibenda adque plectenda, magica scilicet uel theurgica! quorum pleraque specie tenus mortalium sensus imaginaria ludificatione decipiunt, quale est lunam
Abbreviated transcription (Latin):
istos immortales nuntios non sua nomina¬
sui fastu. sed maiestatẽ illius p̃dicantes fa¬
ceret maiora. certiora. clariora miracula.
ne in firmis illi qui sacrificia sibi ex petun
falsa religionẽ facilius ꝑsuađent. eo quod
sensib eoꝵ quȩdã stupenda monstrarent:
quẽ tandẽ ita desipere libeat. ut ñ uera
eligat quȩ sectetur. ubi & ampliora inue¬
nit quȩ miretur : Illa quippe miracula
deorũ gentiliũ quae cõmendat hrstoria.
non ea dico quȩ int̃ uallis temporũ occultis
ipsius mundi causis uerũ tam̃ sub diuina
ꝓudentia constitutis & ordinatis mons¬
trosa contingunt. quales sunt inusitati par¬
tus animaliũ & cęlo terręq rerũ in solita
facies. siue tantũ terrens. siue etiã nocens.
quȩ ꝓcurari atq mitigari demonicis ri¬
tib fallacissima eorũ astutia ꝑhibent᷑:
sed ea dico quȩ ui & potestate eorũ fieri
satis euident̃ apparet. ut . ẽ. qđ effigies

Expanded text:
istos inmortales nuntios non istos inmortales nuntios non sui fastum, sed maiestatem illius praedicantes faceret maiora, certiora, clariora miracula, ne infirmis piis illi, qui sacrificia sibi expetunt, falsam religionem facilius persuaderent, eo quod sensibus eorum quaedam stupenda monstrarent: quem tandem ita desipere libeat, ut non uera eligat quae sectetur, ubi et ampliora inuenit quae miretur? Illa quippe miracula deorum gentilium, quae commendat historia non ea dico, quae interuallis temporum occultis ipsius mundi causis, uerum tamen sub diuina prouidentia constitutis et ordinatis monstrosa contingunt; quales sunt inusitati partus animalium et caelo terraque rerum insolita facies, siue tantum terrens siue etiam nocens, quae procurari adque mitigari daemonicis ritibus fallacissima eorum astutia perhibentur; sed ea dico, quae ui ac potestate eorum fieri satis euidenter apparet, ut est quod effigies
Abbreviated transcription (Latin):
sunt om̃s illȩ artes uocabulo digniores. Pos¬
tremorespondeant homines si ullus naturȩ
suȩ sensus quo rationales creati sunt ex aliqͣ
parte uiuit in eis: respondeant in quã. eis ne
sacrificandũ sit diis uel angłis qui sibi sacri¬
ficari iubent. an illi uni cui iubent hi qui &
sibi & istis ꝓhibent: si nec isti nec illi ulla
miracula facerent. sed tantũ p̃ciꝑent. alii
quidẽ ut sibi sacrificaret᷑. alii uero id ueta¬
rent. sed uni tantũ iub̾ent dõ: satis debet
pietas ipsa discernere. Quid horũ defascu
dicã : si cantũ mirabilib factis humanas
mentes ꝑ mouerent qui sacrificia sibi expe¬
tunt. illi aut̃ qui hoc ꝓhibent & uni tantũ
dõ sacrificari iubent nequaquã ista uisibilia
mira cula facere dignarentur: ꝓfecto non
sensu corporis sed ratione mentis p̃ponenda
eorũ. eẽt. auctoritas. Cũ uͦ ds̃ id egerit ad
cõmendanda eloquia ueritatis suȩ ut per

Expanded text:
sunt omnes illae artes uocabulo digniores; possunt omnes illae artes uocabulo digniores; postremo respondeant homines, si ullus naturae suae sensus, quod rationales creati sunt, ex aliqua parte uiuit in eis; respondeant, inquam, eisne sacrificandum sit dis uel angelis, qui sibi sacrificari iubent, an illi uni, cui iubent hi qui et sibi et istis prohibent? Si nec isti nec illi ulla miracula facerent, sed tantum praeciperent, alii quidem ut sibi sacrificaretur, alii uero id uetarent, sed uni tantum iuberent Deo: satis deberet pietas ipsa discernere, quid horum de fastu dicam: si tantum hi mirabilibus factis humanas animas permouerent, qui sacrificia sibi expetunt, illi autem, qui hoc prohibent et uni tantum Deo sacrificari iubent, nequaquam ista uisibilia miracula facere dignarentur: profecto non sensu corporis, sed ratione mentis praeponenda eorum esset auctoritas. Cum uero Deus id egerit ad commendanda eloquia ueritatis suae, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
Quib igit᷑ angłis debeata & sempit̃na uita
credendũ. ẽẽ. censemus: utrũ eis qui se religionis
ritib coli uolunt. sibi sacra & sacrificia fla¬
gitantes a mortalib ex hibi : an eis qui hunc
omnẽ cultũ uni dõ creatori om̃iũ deb̾i dicu¬
nt. eiq reddendũ uera pietate p̃cipiunt. cu¬
ius & ipsi contẽplatione beati sunt. & nos fu¬
turos. eẽ. ꝓmittunt : Illananq usio dĩ tantȩ
pulchritudinis uisio. ẽ. & tanto amore dig¬
nissima : ut sine hac qͥb libet aliis bonis p̃di¬
tũ atq abundantẽ ñ dubitet plotinus infe¬
licissimũ dicere. Cũ gͦ ad hunc unũ quidã
angłi quidã uero ase ipsos latria signis mi¬
rabilib excitent. & hoc ita ut illi istoscoli
ꝓhibeant. isti aut̃ illũ ꝓhib̾e ñ audeant:
quib potus sit credendũ respondeant pla¬
tonici. respondeant quicũq phylosophi. res¬
pondeant theurgi. uel potius ꝑ teurgi. Hoc enĩ

Expanded text:
Quibus igitur angelis de beata et sempiterna uita Quibus igitur angelis de beata et sempiterna uita credendum esse censemus? Utrum eis, qui se religionis ritibus coli uolunt sibi sacra et sacrificia flagitantes a mortalibus exhiberi, an eis, qui hunc omnem cultum uni Deo creatori omnium deberi dicunt eique reddendum uera pietate praecipiunt. cuius et ipsi contemplatione beati sunt\' et nos futuros esse promittunt? Illa namque uisio Dei tantae pulchritudinis uisio est et tanto amore dignissima, ut sine hac quibuslibet aliis bonis praeditum adque abundantem non dubitet Plotinus infelicissimum dicere. Cum ergo ad hunc unum quidam angeli. quidam uero ad se ipsos latria colendos signis mirabilibus excitent, et hoc ita, ut illi istos coli prohibeant, isti autem illum prohibere non audeant: quibus potius sit credendum, respondeant Platonici, respondeant quicumque philosophi, respondeant theurgi uel potius periurgi; hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
parer&. & syllabatim ꝑtransitorias tẽporũ
morulas humanȩ linguȩ uocib loqueret᷑
qui in sua natura ñ corporalit̾ s sp̃ualit̃.
non sensibilit̾ sed intelligibilit̃. non tẽpo¬
ralit̃ s ut ita dicã ȩt̾̃nalit̃ nec incipit loqͥ.
ris aure sed mentis ministrieius & nuntii:
qui eiꝰ ueritate in cõmutabili ꝑ fruunt᷑ im¬
mortalit̃ beati : & quod faciendũ modis in¬
effabilib audiunt. usq in ista uisibilia ꝑ
Haec autẽ lex distributione tẽporũ data. ẽ.
tam̃ significarentur ȩt̃na : quȩ uisibilib sa¬
cram̃tis celebrarent multi. intelligerent pau¬
ci. Unus tam̃ dĩ cultꝰ aꝑtissima illic & uocũ
& rerũ om̃iũ contestatione p̃cipit᷑ : ñ unius
de curbas qui fecit & cęlũ & terrã. & omnẽ
animã & ominẽ sp̃m qui non. ẽ. quod ipse.
Ille enĩ fecit. haec facta sunt: atq ut sint &¬
bene se habeant eius indigent a quo facta st̃.¬

Expanded text:
pareret et syllabatim per transitorias temporum pareret et syllabatim per transitorias temporum morulas humanae linguae uocibus loqueretur, qui in sua natura non corporaliter, sed spiritaliter, non sensibiliter, sed intellegibiliter, non temporaliter, sed, ut ita dicam, aeternaliter nec incipit loqui ris aure sed mentis, ministri eius et nuntii, qui eius ueritate incommutabili perfruuntur inmortaliter beati: et quod faciendum modis ineffabilibus audiunt et usque in ista uisibilia adHaec autem lex distributione temporum data est, tamen significarentur aeterna, quae uisibilibus sacramentis celebrarent multi, intellegerent pauci. Unius tamen Dei cultus apertissima illic et uocum et rerum omnium contestatione praecipitur, non unius de turba, sed qui fecit caelum et terram et omnem animam et omnem spiritum, qui non est quod ipse. Ille enim fecit, haec facta sunt, adque ut sint et bene se habeant, eius indigent, a quo facta s