comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re. Que tamen concupiscentia cotidie minuitur. inꝑficienti
b & continentib accedente etiã senectute multo maxime. Qui
uͦ ei nequiter seruiunt. tantas in eis uires accipit. ut plerũq
iam ecate deficientib menbris. eisdemq partib corporis adil¬
lud opus admoueri minus ualentib turpius & ꝓcacius insa¬
nire non desinat. In eis ergo qui regenerãtur inxp̃o cũ remis¬
sionẽ accipiunt ꝓrsus omĩũ peccatorũ utiq necesse ÷ ut reatꝰ
etiã huiꝰ licet adhuc manentis concupiscentie remitatur.
ut inpeccatũ sicut dixi non imputetur. Nam sicut eorũ pec¬
catorũ q̃ manere non possunt qͣm cũ fiunt pͣtereunt reatꝰ
tamen manet. & nisi remittatur in eternũ manebit. sic illiꝰ
quando remittitur reatus aufertur. Hoc est enĩ non hab̾e
peccatũ. reũ non. eẽ. peccati. Nam si qͥsꝗ uerbi gr̃ã fecerit
adulteriũ etiã si numꝗͣ deinceps faciat reus ÷ adulterii. do¬

Expanded text:
re. quae tamen concupiscentia cotidie minuitur in proficientibus re. quae tamen concupiscentia cotidie minuitur in proficientibus . et continentibus accedente etiam senectute multo maxime. qui uero ei nequiter seruiunt, tantas in eis uires accipit, ut plerumque iam aetate deficientibus membris eisdemque partibus corporis ad illud opus admoueri minus ualentibus turpius et procacius insanire non desinat. In eis ergo, qui regenerantur in Christo cum remissionem accipiunt prorsus omnium peccatorum, utique necesse est ut reatus etiam huius licet adhuc manentis concupiscentiae remittatur, ut in peccatum, sicut dixi, non inputetur. nam sicut eorum peccatorum, quae manere non possunt, quoniam cum fiunt praetereunt, reatus tamen manet et, nisi remittatur, in aeternum manebit, sic illius, quando remittitur, reatus aufertur. hoc est enim non habere peccatum, , reum non esse peccati. nam si quisquam uerbi gratia fecerit adulterium, etiamsi numquam deinceps faciat, reus est adulterii, do
Abbreviated transcription (Latin):
zati. aut certe si iparente baptizato potest eẽ. & pecea¬
tũ non eẽ. cur eade ipsa inple peccatũ sit. Aabec respon¬
detur dititi concupiscentiam carnis inbaptimo ni
ut nonsio. suit in peccatũ non inputetur. Quã uis autẽ
reatu suo iam soluto manet tamen donec sanetur om̃is infirmitas
ur̃a ꝓficiente renouatione interioris hominis de die indiẽ. cũ
exterior induerit incorruptionẽ. Nonem̃ substantialiter manet
sicut aliqd corpꝰ aut sp̃s. s affectio ÷ quedã male qualitatis sic̃
languor. Non ergo aliquit remanet qt̾ non remittatur. cũ fit
sicut scriptũ ÷ ꝓpitius dñs om̃ib iniquitatib nr̃is. s donec fiat
& qd sequitur. qui sanat om̃s languores tuos. qui redimit de
corruptione uitã tuã. manet incorpore mortis huiꝰ. carnalis con¬
cupiscentia. Cuiꝰ uiciosis desideriis ad inlicita ꝑ petranda non
obedire precipimur. ne regnet peccatũ innostro mortali corpo¬

Expanded text:
zati aut certe, si in parente baptizato potest esse et peccazati aut certe, si in parente baptizato potest esse et peccatum non esse, cur eadem ipsa in prole peccatum sit: ad haec respondetur dimitti concupiscentiam carnis in baptismo, non ut non sit, sed ut in peccatum non inputetur. quamuis autem reatu suo iam soluto manet tamen, donec sanetur omnis infirmitas nostra proficiente renouatione interioris hominis de die in diem cum exterior induerit incorruptionem; non enim substantialiter manet, sicut aliquod corpus aut spiritus, sed affectio est quaedam malae qualitatis, sicut languor. non ergo aliquid remanet, quod non remittatur, cum fit, sicut scriptum est: propitius dominus omnibus iniquitatibus nostris, sed, donec fiat et quod sequitur: qui sanat omnes languores tuos, qui redimit de corruptione uitam tuam, manet in corpore mortis huius carnalis concupiscentia, cuius uitiosis desideriis ad inlicita perpetranda non oboedire praecipimur, ne regnet peccatum in nostro mortali corpo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui certe arddor suie sequatur. siue p̃ueniant uoluntate.
non tamen nisi ipse quodã quasi suo unꝑio mouet menbra
q̃ moueri uolurtate non possunt. Atq ita se inidicat nor un
ꝑatis famulũ s iobedientis suppliciũ uoluntatis. nec lib̾o
arbitrio s illecebroso aliquo stunulo cõmouendũ. & uleo pu¬
dendũ. Ex hac concupiscentia carnis. tanqͣ filia peccati. &
quando illi adcurpia consentitur etiã peccatorũ matre
mustorũ. quguuq nascitur ꝓles originali est obligata pec¬
cato nisi iillo renascatut quẽ sine ista concupiscentia uit¬
go concepit. ẜppterea quando nasci est incarue dignatuli
sine peccato solus ÷ nat᷑ Si autẽ queritur qͦmͦ ista concupis¬
centia carnis maneat. in regenerato inquo uniuier sorũ
facta ÷ remissio peccatorũ quando quidẽ ꝑipsam secnina¬
tur. & cũ ipsa carnalis gignitur ꝓles. parentis eciã bapti¬

Expanded text:
qui certe ardor, siue sequatur siue praeueniat uoluntatem, qui certe ardor, siue sequatur siue praeueniat uoluntatem, non tamen nisi ipse quodam quasi suo imperio mouet membra, quae moueri uoluntate non possunt, atque ita se indicat non perantis famulum, sed inobedientis supplicium voluntatis, nec libero arbitrio, sed illecebroso aliquo stimulo commovendum, et ideo punquam, concupiscentia carnis tamquam filia peccati et, quando illi ad turpia consentitur, etiam peccatorum matre multorum quaecumque nascitur proles originali est obligata peccato, nisi in illo renascatur, quem sine ista concupiscentia uirgo concepit, propterea, quando nasci est in carne dignatus, sine peccato solus est natus. Si autem quaeritur, quomodo ista concupiscentia carnis maneat in regenerato, in quo uniuersorum facta est remissio peccatorum, quandoquidem per ipsam seminatur et cum ipsa carnalis gignitur proles parentis etiam bapti
Abbreviated transcription (Latin):
mine. Maiores quidẽ penas uttimo iudicio quanto:
lius erit. huic sunt subditi principi auctoriq peccati. qr nulla
erit dampnationis causa. nisi peccatũ. Qua ꝓpter natos non
exbono quobone sunt nuptie si ex malo concupiscentie quo
bene quidẽ utuntur nuptie de quo tamen erubescunt &
nuptie reos diabolus paruulos tenet. Quia. cum suit ipse ho¬
nor abiles inom̃ib adeas ꝓprie ꝑtinentib bonis etiã si thorũ
habeant inmaculatũ. non solũ a fornicatorib & adutterus
que sunt flagitia dampnabilia uerũ etiã abillis excessib
concũbendi qui nonf̾iunt causa ꝓlis uoluntate dnãnte. s
causa uoluntatis uincente libidine. que sunt inconiugib pec¬
cata uenialia. tamen conuentũ fuerit adopus generandi
ipse ille licituis honestusq concubitus. non potest. eẽ. sine ar¬
Core libidinis. ut pagi possit qb rationis ÷ non libidiuis.

Expanded text:
mine, maiores quidem poenas ultimo iudicio, quanto est mine, maiores quidem poenas ultimo iudicio, quanto est lius erit, huic sunt subditi uelut principi auctorique peccati, quia nulla erit damnationis causa nisi peccatum. Quapropter natos non ex bono, quo bonae sunt nuptiae, sed ex malo concupiscentiae, quo bene quidem utuntur nuptiae, de quo tamen erubescunt et nuptiae, reos diabolus paruulos tenet, quia, cum sint ipsae honorabiles in omnibus ad eas proprie pertinentibus bonis, etiamsi torum habeant inmaculatum non solum a fornicationibus et adulteriis, quae sunt flagitia damnabilia, uerum etiam ab illis excessibus concumbendi, qui non fiunt causa prolis uoluntate dominante, sed causa uoluptatis uincente libidine, quae sunt in coniugibus peccata uenialia, tamen, cum uentum fuerit ad opus generandi, ipse ille licitus honestusque concubitus non potest esse sine ardore libidinis, ut peragi possit quod rationis est, non libidinis.
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur scriptura. quã facit manus. Itẽq sic uocatur pec¬
catũ. qr peccatũ si uincit facit. sicut uocat᷑ frigꝰ pigrũ. non
qd̾ apigris fiat. s qd̾ pigros facat. Hoc generi humano in¬
de cerpat non qd̾ abillo sit natura humana que non÷
nisi ex deo s uitiũ qd̃ non est ex deo. Non enĩ ꝓpter se ipsam
natur ꝓpter hoc & dampnabili diabolo subiugatur. qr
& ipse diabolus sp̃s inmundus ÷ uicio. & utiq bonũ qd̾ sp̃s
Quorũ duorũ illud adeo ÷ hoc abipso. Non itaq tenet hoĩes
siue maioris siue infantilis etatis ꝓpt̾ qb̾ hoĩes sunt s ꝓpter
qd̾ inmundi sunt. Qui gͦ miratur qr creatura dei subdit᷑
diabolo non miraetur. subditur enĩ creatura dei. creature
dĩ. miuor maiori. qr homo angło. nec tamen ꝓpter natu¬
rã s ꝓpter uiciũ. qr in mundus inmundo. Hic ÷ fructus
eiꝰ exantiqua. inmundicie stirpe. quã plantauit in ho¬

Expanded text:
uocatur scriptura, quam facit manus; itemque sic uocatur pecuocatur scriptura, quam facit manus; itemque sic uocatur peccatum, quia peccatum, si uincit, facit, sicut uocatur frigus pigrum, non quod a pigris fiat, sed quod pigros faciat. Hoc generi humano indecerpat, non quod ab illo sit natura humana, quae non est nisi ex deo, sed uitium, quod non est ex deo. non enim propter se ipsam,natur, propter hoc et damnabili diabolo subiugatur, quia et ipse diabolus spiritus inmundus est et utique bonum, quod spiritus, quorum duorum illud a deo est, hoc ab ipso. non itaque tenet homines, siue maioris siue infantilis aetatis, propter quod homines sunt, sed propter quod inmundi sunt. qui ergo miratur quia creatura dei subditur diabolo, non miretur; subditur enim creatura dei creaturae dei, minor maiori, quia homo angelo, nec tamen propter naturam, sed propter uitium, quia inmundus inmundo. hic est fructus eius ex antiqua inmunditiae stirpe, quam plantauit in ho
Abbreviated transcription (Latin):
in ur̃o mortali corpore adobediendũ desidus eiꝰ. neq exhi¬
beatis menbra ura arma iniquitatis peccato hec inquã
concupiscentia que solo sacramento regenerationis
expiatur ꝓfecto peccati uimculũ generatione trabici inposteros
nisi abillo & ipsi regeneratione soluantur. Nlam ipsa quidẽ
concupiscentia iam non÷ peccatũ in regeneratis. quando il¬
li adillicita oꝑa non consentitur. atq ut ea ꝑpetrent are¬
gina mente mebra non dantur. ut si nonsit qđ scriptũ :
non concupiscas fiat saltẽ qd̾ alibi legitur. post concupiscen¬
tias tuas non eas. S: qr modo quoddã loquendi peccatum uo¬
catur qd & peccato facta ÷ & peccatũ siuicerit facit reũ. raatꝰ
ti non obediat ualere non sinit. Sic autẽ uocatur peccatũ.
q peccato facta ÷ cũ iã in regeneratis nonsit ipsa peccatũ
sicut uocatur lingua locutio quã facit lingua & manus

Expanded text:
in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, neque exhiin uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, haec, inquam, concupiscentia, quae solo sacramento regenerationis expiatur, profecto peccati uinculum generatione traicit in posteros, nisi ab illo et ipsi regeneratione soluantur. nam ipsa quidem concupiscentia iam non est peccatum in regeneratis, quando illi ad inlicita opera non consentitur, atque ut ea perpetrent a regina mente membra non dantur, ut si non fit quod scriptum est: non concupiscas, fiat saltem quod alibi legitur: post concupiscentias tuas non eas. sed quia modo quodam loquendi peccatum uocatur, quod et peccato facta est et peccatum, si uicerit, facit, reatus ti non oboediat, ualere non sinit. sic autem uocatur peccatum, quia peccato facta est, cum iam in regeneratis non sit ipsa peccatum, sicut uocatur lingua locutio, quam facit lingua, et manus
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia quare pudenda facta sunt.q̃ prius pudenda
ñ fuerant nonne respondebit se inmenbris hominis. eẽ. post
peccatũ cepisse. & ideo legẽ peccati uerbis apłicis nuncupatã
qd̾ hoĩe sibi subditũ fecerit. qr dõ suo subditus. ẽẽ. noluit. se¬
q eẽ. dequa & primi coniugati. tunc erubuerunt quando
pudenda texerunt & nunc om̃s erubescunt quando ad con¬
cũbendũ secreta conquirunt neq huiꝰ oꝑis testes audent ha¬
be uł filios qͦs inde genuerunt. Cui uerecundie naturali
cuncorũ error. philosophorũ mirabili inpudentia re¬
luctatus est quando quidẽ hoc qm licitũ eẽt. honestũq
con conuige palã faciendũ. eẽ. censebant. Unde merito
inmundicia huiꝰ impudentie caninũ nomen accepit.
Ex hoc quippe cinici nuncupati sunt. hec omĩno concu¬
piscentia hec lex peccati habitans inmenbris. cui lex uisti¬
cie uetat obedire. dicente apło. Non gͦ regnet peccatũ

Expanded text:
cupiscentia, qua pudenda facta sunt, quae prius pudenda cupiscentia, qua pudenda facta sunt, quae prius pudenda non fuerant, nonne respondebit se in membris hominis post peccatum esse coepisse? et ideo legem peccati uerbis apostolicis nuncupatam, quod hominem sibi subditum fecerit, quia deo suo subditus esse noluit, seque esse, de qua et primi coniugati tunc erubuerunt, quando pudenda texerunt, et nunc omnes erubescunt, quando ad concumbendum secreta conquirunt neque huius operis testes audent habere uel filios, quos inde genuerunt? cui uerecundiae naturali Cynicorum error philosophorum mirabili inpudentia reluctatus est, quandoquidem hoc, quoniam licitum esset honestumque, cum coniuge palam faciendum esse censebant. unde merito inmunditia huius inpudentiae caninum nomen accepit; ex hoc quippe Cynici nuncupati sunt. Haec omnino concupiscentia, haec lex peccati habitans in membris, cui lex iustitiae uetat oboedire dicente apostolo: non ergo regnet peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicamini. Adhoc opus bonũ diuersi sexus. diuersa menbra
sunt condita q̃ quidẽ aũ peccatũ iamerant. s pudenda non erañ.
Respondebit pudicicie fides. Si peccatũ non fuisset. quid me
inparadiso securius ẽẽ. ubi ne stimularet mea. nec alterius me
libido temptaret. Respondebit pudicicie sacramentũ conubii.
De me autẽ peccatũ dictũ ÷ inparadiso relinquet hõ patrẽ & ma¬
trẽ. & adherebit uxori sue. & erunt duo incarne una. Qd̃ mag¬
nũ sacramentũ dicit apls. in xp̃o & ineccła inagnũ. Hoc in
singulis quibq uiris atq uxorib minimũ. s e tamen con¬
iunctionis inseparabile saeramentũ. Qid̃ horĩ ÷ innuptus unde
peccati uinculũ transiret inposteros. Nempe nichil. E certe his
trib bonis ꝑfecte se hab̾et bonitas nuptiarũ. qͥb bonis etiã nc̃
bone sunt nuptie. Porro aũ si interrogetur illa carnis con¬

Expanded text:
multiplicamini. ad ho; opus bonum diuersi sexus diuersa membra multiplicamini. ad ho; opus bonum diuersi sexus diuersa membra sunt condita, quae quidem ante peccatum iam erant, sed pudenda non erant. respondebit pudicitiae fides: si peccatum non fuisset, quid me in paradiso securius esse potuisset, ubi nec stimularet mea nec alterius me libido temptaret? respondebit etiam conubii sacramentum: de me ante peccatum dictum est in paradiso: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, quod magnum sacramentum dicsingulis quibusque uiris atque uxoribus minimum, sed tamen coniunctionis inseparabilis sacramentum. quid horum est in nuptiis, unde peccati uinculum transiret in posteros? nempe nihil; et certe his tribus bonis perfecte se haberet bonitas nuptiarum, quibus bonis etiam nunc bonae sunt nuptiae. Porro autem si interrogetur illa carnis con
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarũ. in regnũ sui dñi transferantur. Quid gͦ ieis :
ꝑsacramentũ baptismatis xp̃i. Quid ÷ nͥ peccatũ: Non enĩ
aliud inuenit diabolus unde possit humanã suo iuri man¬
cipare naturã. quã bonã bonꝰ auctor instituit. Nullũ autẽ
peccatũ paruuli insua uita cõmiserunt. ꝓpriũ. Rema¬
net igitur mriginale peccatũ ꝑ qb̾ sub diaboli potestate
captiui sunt nͥ inde lauachro regenerationis & xp̃i sangui¬
ne redimantur. & transeant inregnũ redemptoris sui
frustrata potestate captiuatoris sui. & data potestate qua
fiant ex filus huiꝰ scłi filii dei. Iã nunc si quodã modo interro¬
gemus bona illa nuptialia unde abeis potuerit peccatũ
in paruulos ꝓpagari respondebit. uobis oꝑatio ꝓpagande
ꝓlis. Ego inparadiso magis felix. eẽm. si peccatũ non fuisset.
admissum. Adme namq ꝑtinec illa benedictio dei. crescite &

Expanded text:
tenebrarum in regnum sui domini transferantur. quid ergo in eitenebrarum in regnum sui domini transferantur. quid ergo in eiper sacramentum baptismatis Christi? quid est nisi peccatum? non enim aliud inuenit diabolus, unde posset humanam suo iuri mancipare naturam, quam bonam bonus auctor instituit. nullum autem peccatum paruuli in sua uita proprium commiserunt. remanet igitur originale peccatum, per quod sub diaboli potestate captiui sunt, nisi inde lauacro regenerationis et Christi sanguine redimantur et transeant in regnum redemptoris sui frustrata potestate captiuatoris sui et data potestate, qua fiant ex filiis huius saeculi filii dei. Iam nunc si quodam modo interrogemus bona illa nuptialia, unde ab eis potuerit peccatum in paruulos propagari, respondebit nobis operatio propagandae prolis: ego in paradiso magis felix essem, si peccatum non fuisset admissum. ad me namque pertinet illa benedictio dei: crescite et
Abbreviated transcription (Latin):
& eos qui lauachro regenerationis abluuntur redimi. depotesta
etiã paruulos filios redemptorũ subeiusdem diaboli eẽ. potesta¬
te captiuos nisi & ipsi eadem. xp̃i gr̃a redimantur. Adom̃s nã¬
q ꝑtinere non dubitamꝰ etates illud dequo apłs loquitur
beneficiũ dĩ. qui eruit nos depotestate tenebrarũ. & transtu¬
lit inregnũ filii caritatis sue. Abhac igitur potestate tene¬
brarũ. quarum ÷ diabolus princeps id est a potestate diaboli
& angłorũ eius quisqͥs erui cũ baptitantur negauerit par¬
uulos. ipsorũ eccłe sacramentorũ ueritate cõuincitur. qui
nulla heretica nouitas ineccła. xp̃i auferre uel mutare ꝑ¬
mittitur. regente atq aduiuante capite totũ corpus suũ
pusillos cũ magnis. Inueritate itaq non infalsitate potestas
diabolica exorcizatur inpariuilis. eiq renuntiant. ꝙ ꝑsua
nonpossunt ꝑcorda & ora gestantium ut eruti apotestate

Expanded text:
et eos, qui lauacro regenerationis abluuntur, redimi de diaboliet eos, qui lauacro regenerationis abluuntur, redimi de diaboli, etiam paruulos filios redemptorum sub eiusdem diaboli esse potestate captiuos, nisi et ipsi eadem Christi gratia redimantur. ad omnes namque pertinere non dubitamus aetates illud de quo apostolus loquitur beneficium dei: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae. ab hac igitur potestate tenebrarum, quarum est diabolus princeps, id est a potestate diaboli et angelorum eius, quisquis erui cum baptizantur negauerit paruulos, ipsorum ecclesiae sacramentorum ueritate conuincitur, quae nulla haeretica nouitas in ecclesia Christi auferre uel mutare permittitur regente atque adiuuante capite totum corpus suum, pusillos cum magnis. in ueritate itaque, non in falsitate potestas diabolica exorcizatur in paruulis, eique\' renuntiant, quia per sua non possunt, per corda et ora gestantium, ut eruti a potestate
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ apeccati uiculo ꝑgr̃am lib̾ati gignant tamen
eodẽ uunculo obstrictos. qͦs eodẽ mͦ opoiteat lib̾ari. Fatem
mirũ ÷ S qd̾ latent fecꝰ oleastrorũ etiã inseminib olearũ.
quando & hoc credetur nisi exꝑientia ꝓbaretur. Prom¬
de sicut gignit᷑ & de carne peccatoris. & de carne iusti uterq
quã uis inter peccatorẽ. & iustũ. plurimũ distet. Bignit᷑
autẽ peccator. actu adhuc nullus & ortu nouus. s rea¬
tu uetus hõ a creatore captiuus a deceptore indigens re¬
demptorẽ. S queritur quomodo trahi possit captiuitas
ꝓlis etiã de parentib iam redemptis. & qr non facili ratiõe
indagatur. nec sermone explicatur. ab infidelib non
explicat sermo. Sed hoc abeo qui exꝑierit uoluerit. cerni potest.
Sit gͦ inexemplo unde & illud credatur qd̾cerni non potest. Non
enĩ fides dubitat. xp̃iana quã noui heretici ex pugnare ceꝑuñ

Expanded text:
admodum a peccati uinculo per gratiam liberati gignant tamen admodum a peccati uinculo per gratiam liberati gignant tamen eodem uinculo obstrictos, quos eodem modo oporteat liberari. fatemur, mirum est. sed quod latent fetus oleastrorum etiam in seminibus olearum, quando et hoc crederetur, nisi experientia probaretur? proinde sicut gigni peccator, quamuis inter peccatorem et iustum plurimum distet. gignitur autem peccator actu adhuc nullus et ortu nouus, sed reatu uetus: homo a creatore, captiuus a deceptore, indigens redemptore. sed quaeritur quomodo trahi possit captiuitas prolis etiam de parentibus iam redemptis. et quia non facili ratione indagatur nec sermone explicatur, ab infidelibus non explicat sermo. sed hoc ab eo qui experiri uoluerit, cerni potest. sit ergo in exemplo, unde et illud credatur quod cerni non potest. Non enim fides dubitat christiana, quam noui haeretici obpugnare coeperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
que non ÷ apatre s ermundo est. & mundus transibit & con¬
cupiscentia eiꝰ. Qui autẽ fecerit uoluntatẽ dĩ manet ineter¬
nũ. sicut & deus manet ineternũ. Ex hac gͥ concupiscentia
carnis qd̾ nascitur. utiq mundo non dõ nascit᷑. Deo autẽ
nascitur. cũ exaqua & spũ scõ nascitur. Huius concupiscen¬
tie reatũ regeneratio sola dimitat. quẽ generatio trahit.
Ergo qd̾ generatũ ÷ regeneretur. qr non potest aliter ut qd
tractũ ÷ remittatur. Ut enĩ qd̾ dimissum ÷ inparente trahat᷑.
implẽ. mniris quidẽ modis. fit. s tñ fit. Hec inusibilia. & in¬
fidelib incredibilia s tñ uera ut hab̾ent aliqd̾ uisibile exem
Hoc inquib dã arbustis diuina ꝓuidentia ꝓcurauit. Cur
emĩ noncredamꝰ ꝓpt̃ hoc ẽẽ. iustitutũ. ut ex oliua nascat᷑
oleaster: An credendũ non est inaliqua re que creata ÷
adusus hominũ oleaster creatorẽ ꝓuidisse. & instituisse
qd̾ adgeneris humani ualeret. exemplũ: Mirũ ÷ gͦ quẽ¬

Expanded text:
t. et mundus transibit et concupiscentia eius; qui autem fecerit uoluntatem dei, manet in aeternum, sicut et deus manet in aeternum. Ex hac igitur concupiscentia carnis quod nascitur, utique mundo, non deo nascitur; deo autem nascitur, cum ex aqua et spiritu renascitur. huius concupiscentiae reatum regeneratio sola dimittit, quem generatio trahit. ergo quod generatum est, regeneretur, quia non potest aliter, ut quod tractum est remittatur. ut enim quod dimissum est in parente trahatur in prole, miris quidem modis fit, sed tamen fit. haec inuisibilia et infidelibus incredibilia, sed tamen uera ut haberent aliquod uisibile exemplum, hoc in quibusdam arbustis diuina prouidentia procurauit. cur enim non credamus propter hoc esse institutum, ut ex oliua nascatur oleaster? an credendum non est in aliqua re quae creata est ad usus hominum creatorem prouidisse et instituisse, quod ad generis humani ualeret exemplum? mirum est ergo quem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s peccauerunt. E hoc in illo significabatur ȩxpiari circun¬
cisione octaui diei hoc ÷ sacramento mediatoris incarne uen¬
turi. qr ꝑeandẽ fidem uenturi incarne xp̃i. & morituri ꝓ
tiobis. & tercio die qui post septimum sabbati fuerat futurꝰ
octauus. resurrecturi. etiã iusti saluabantur antiqui. Tra¬
ditus ÷ enĩ ꝓpter delicta nr̃a. & resurrexit ꝓptͣ iustificatio¬
nem nr̃am. Ex quo enĩ instituta ÷ circuncisio inpopło dei. qd̾
erat tunc signaculũ iusticie fidei ad significationẽ purga¬
tionis ualebat. && paruulis originalis ueterisq peccati. sicut
& baptismus ex illo ualere cepit adinouationẽ hominis
ex quo ÷ institutus. Non qd̾ ante circuncisionẽ iusticia fidei
nulla erat. Llam cũ adhuc ẽẽt. inp̃putio exfide iustificat᷑
est abraam ipse pater gentiũ que fulem ipsuis fuerant sec¬
tature. S suꝑiorib temporib omĩmodo latuit sacramen¬
tũ iustificationis ex fide eadẽ tamen fides mediatoris saluos

Expanded text:
s peccauerunt. et hoc in illo significabatur expiari circumcisione octaui diei, hoc est sacramento mediatoris in carne uenturi, quia per eandem fidem uenturi in carne Christi et morituri pro nobis et tertio die, qui post septimum sabbati fuerat futurus octauus, resurrecturi etiam iusti saluabantur antiqui. traditus e st enim propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. ex quo enim instituta est circumcisio in populo dei, quod erat tunc signaculum iustitiae fidei, ad significationem purgationis ualebat et paruulis originalis ueterisque peccati, sicut et baptismus ex illo ualere coepit ad innouationem hominis, ex quo est institutus, non quod ante circumcisionem iustitia fidei nulla erat — nam cum adhuc esset in praeputio, ex fide iustificatus est ipse Abraham, pater gentium, quae fidem ipsius fuerant sectaturae — sed superioribus temporibus omni modo latuit sacramentum iustificationis ex fide. eadem tamen fides mediatoris saluos
Abbreviated transcription (Latin):
salui facti. Quit ÷ gͦ malitia naturalis hominis &e semen
maledictũ abinitio & ꝓcreati naturaliter incaptiuitate &
interitu & natura filii ire. Uunquid inadam natura ista.
sic condita ÷: Absit. S qr in illo uitiata sic ꝑ om̃s iam natu¬
noe & filiis eiꝰ. qd similiter henedicti sint ut adam & eua di¬
cente deo. crescite & multiplicamim. & replete terrã. &
dñamini eius. Quib dei uerbis addit sua dicens. Uolun¬
tas gͦ ista quã tu diabolicã uis uideri iam insupra dictis
coniugib habebatur. que ut institutione bona ita etiã
benedictione ꝑmansit. Non enĩ dubitatur de hac ad noe & fi¬
lios eus corporum comixtione dictum. xuĩ iam inoleuerat. cresai¬

Expanded text:
alui facti. quid est ergo malitia naturalis hominis et semen maledictum ab initio et procreati naturaliter in captiuitate et interitu et natura filii irae? numquid in Adam natura ista sic condita est? absit; sed quia in illo uitiata. sic per omnes iam natuNoe et filiis eius, quod \'similiter benedicti sint ut Adam et Eua dicente deo: crescite et multiplicamini et replete terram et dominamini eius\'? quibus dei uerbis addit sua dicens: \'uoluptas ergo ista, quam tu diabolicam uis uideri, iam in supradictis coniugibus habebatur, quae ut institutione bona ita etiam benedictione permansit. non enim dubitatur de hac ad Noe et filios eius corporum commixtione dictum
Abbreviated transcription (Latin):
le rumpatur. Inmo firmius erit. quo magis ea pacta secũ iie¬
runt. que carius concordiusq seruanda sunt. non uolunta¬
riis corporũ nexib s uoluntariis affectib animorũ. Neq fal¬
laciter ab angło dictũ ÷ ad ioseph. noli timere acciꝑe mariã
coniugem tuã. Coniunx uocatur. expͥma desponsationis fi¬
de quã concubitu nec cognouerat. nec fuerat cogniturus.
Nec ꝑierat. nec mendax manserat conuigis appellatio ubi
nec fuerat nec futura erat carnis ulla cõmixtio. Erat qͥppe
illa uirgo. idõ sanctius & mirabilius iocunda suo uiro qi etiã
fecunda siue uiro & ꝓle dispar. fide compar. Propter qđ fide¬
le coniugiũ parentes xp̃i uocari ambo meruer̃. & nonsolũ il¬
la mater. uerũ etiã ille pater eiꝰ. sic̃ coniux matris eiꝰ. utrũq
mente. ñ carne. Siue tamen ille pater sola mente. siue illa
mater & carne. parentes tamen ambohumilitatis eiꝰ non

Expanded text:
le rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum iniele rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non uoluptariis corporum nexibus sed uoluntariis affectibus animorum. neque enim fallaciter ab angelo dictum est ad Ioseph: noli timere accipere Mariam coniugem tuam. coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. erat quippe illa uirgo ideo sanctius et mirabilius iucunda suo uiro, quia etiam fecunda sine uiro prole dispar. fide conpar. propter quod fidele coniugium parentes Christi uocari ambo meruerunt et non solum illa mater uerum etiam ille pater eius sicut coniux matris eius, utrumque mente, non carne. siue-tamen ille pater sola mente siue illa mater et carne, parentes tamen ambo humilitatis eius, non
Abbreviated transcription (Latin):
uentes semel inita iura nuptiarũ ut potius sint inter se
coniuges qui ab alterutro separati sunt. quã cũ isquib
aliis adheserunit. Cũ aluis quippe adulteri non eẽnt. nisi
ad alterutrũ conuiges ꝑ manerent. Deniq mortuo uiro
cũ quo uerũ conubiũ fuit. fieri uerũ conubiũ potest cũ qͦ
prius adulteriũ fuit. Ita uiter uiuentes manet quidã
conuigale. qđ nec separatio nec cũ altero copulatio pos¬
sit auferre. Manet autẽ ad noxã criminis non adium¬
culũ federis. Dicut apostate anima uelud de conuigio
xp̃i recedens. etiã fide ꝑdita sacramentum fidei non ad¬
mitit. qđ lauachro regenerationis accepit. Reddẽtur
enĩ ꝓculdubio redeuniti si amisisset abscedens. habet
hoc aũ qui recesserit adcumulũ supplicii non ad meritũ
premii. Quib uͦ placuit ex consensu abusu carnalis concupis¬
centie inperpetuũ continere absit ut inter illos uimculũ conuga¬

Expanded text:
uentes semel inita iura nuptiarum, ut potius sint inter se uentes semel inita iura nuptiarum, ut potius sint inter se coniuges qui ab alterutro separati sunt quam cum bis quibus aliis adhaeserunt. cum aliis quippe adulteri non essent, nisi ad alterutrum coniuges permanerent. denique mortuo uiro cum quo uerum conubium fuit fieri uerum conubium potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter uiuentes quiddam coniugale, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre. manet autem ad noxam criminis, non ad uinculum foederis, sicut apostatae anima uelut de coniugio Christi recedens etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lauacro regenerationis accepit. redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniuga
Abbreviated transcription (Latin):
lũ est fides. uerum etiã quoddã sacramentũ nuptiarũ cõmen¬
datur fidelib conuigatis unde dicit apłs. Uiri diligite uxores
menti. ut masculus & femina conubio copulati. ꝗ diu uiuuñs
inseparabiliter ꝑseuerent nec liceat excepta causa fornicatio¬
nis acontuge coniugẽ dirimi. Hoc enĩ custoditur in xp̃o &
eccła ut uiuens cũ uiuente ineternũ nullo diuortio separetur.
Cuius sacramenti tanta obseruatione inciuitate dei nr̃i in
causa uel nubant femine uł ducantur uxores nec sterilem
coniugẽ fassit relinquere ut alia fecunda ducatur. Qđ̃si
quisꝗ fecerit non lege huius scł̃i ubi interueniente repudio
sine crimine conceditur cũ aliis alia copulare conubia.
qđ etiã scm̃ moysen dñs ꝓpt̾ duriciã cordis illorũ israelitis
ꝓmisisse testatur. s lege euangłu reus est adulterii sicut
etiã illa si alteri nupserit. Usque ad eo manent. inter ui¬

Expanded text:
lum est fides, uerum etiam quoddam sacramentum nuptiarum commenlum est fides, uerum etiam quoddam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus coniugatis — unde dieit apostolus: uiri, diligite uxores est, ut mas et femina conubio copulati quamdiu uiuunt inseparabiliter perseuerent nec liceat excepta causa fornicationis a coniuge coniugem dirimi. hoc enim custoditur in Christo et ecclesia, ut uiuens cum uiuente in aeternum nullo diuortio separetur. cuius sacramenti tanta obseruatio est in ciuitate dei nostri, in causa uel nubant feminae uel ducantur uxores, nec sterilem coniugem fas sit relinquere, ut alia fecunda ducatur. quod si quisquam fecerit, non lege huius saeculi, ubi interueniente repudio sine crimine conceditur cum aliis alia copulare conubia — quod etiam sanctum Moysen dominus propter duritiam cordis illorum Israhelitis permisisse testatur — sed lege euangelii reus est adulterii, sicut etiam illa, si alteri nupserit. usque adeo manent inter ui
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc fecunditatis ꝑ mississe naturã. Nam & principat᷑ꝰ
magis naturaliter unius in multos quã inunũ potest
eẽ multorũ. Nec dubitari potest naturali ordine uiros
pociꝰ feminis. quã uiris feminas principari. Quod ser¬
uans apłs ait. Capud multeris uir. & mulieres subdite
estote uiris ur̃is. E apls petrus. Quomͦ sara inquit ob¬
sequaebatur abrae dnm illũ uocans. Qđ licet ita sese
habeat. ut natura principiorũ amet singularitatẽ
faciliꝰ autẽ pluralitatẽ. uideamꝰ insubditis tamen plu¬
res femine uni uiro nunꝗͣ licite iungerentur nͥ ex hoc
plures filii nascerentur. Unde si una concũbat cũ plu¬
rib quia non est ei hunc multiplicatio ꝓlis. s frequentatio libidinis
coniunx non potest. eẽ. s meretrix. Quomã sane non tantũ fe¬
cunditas cuius fructus inꝓle est. nec tantũ pudicicia cuiꝰ uuncu¬

Expanded text:
et hoc fecunditatis permisisse naturam. nam et principatus et hoc fecunditatis permisisse naturam. nam et principatus magis naturaliter unius in multos quam in unum potest esse multorum. nec dubitari potest naturali ordine uiros potius feminis quam uiris feminas principari. quod seruans apostolus ait: caput mulieris uir, et: mulieres, subditae estote uiris uestris, et apostolus Petrus quomodo Sarra, inquit, obsequebatur Abrahae, dominum illum uocans. quod licet ita sese habeat, ut natura principiorum amet singularitatem, facilius autem pluralitatem uideamus in subditis, tamen plures feminae uni uiro numquam licite iungerentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. unde si una concumbat cum plubus, quia non est ei hinc multiplicatio prolis, sed frequentatio libidinis, coniux non potest esse, sed meretrix. Quoniam sane non tantum fecunditas, cuius fructus in prole est, nec tantum pudicitia, cuius uincu
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ei placueruit ꝑbibet testuoniũ usos fuisse coniugib nemi¬
nẽ oportet dubitare xp̃ianum quando quib dã etiã singłis
plures habere concessum ÷ ubi ratio fuit ꝓlis multiplicande
non uariande appeticio uoluptatis. Nlam si deo patrũ nr̃oꝵ
cuisset ut copiosus se libido iactaret. ita etiã sce̾ femine ser¬
uissent plurib singule. Qđ si aliqua faceret. quid etiã uͥ con¬
cupiscentie turpitudo. compelleret. ut plures iuros hab̾et.
quando ista licentia plures non hab̾et. Nerumtamen ma¬
gis ꝑtinere adnuptiarũ bonũ non unũ & multas. s unũ
& unã satis indicat ipsa prima diuinitꝰ facta coniugũ
copula ut inde conubia sumerent initiũ ubi honestiũ
adtendetur ȩxemplũ. Egrediente aũ genere humano uinc¬
te sunt quib dã bonis uiris bone femine singłis plures.
Unde apparet & illud dignitatis magis appetisse modestiã

Expanded text:
quod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus nemiquod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus neminem oportet dubitare christianum, quando quibusdam etiam singulis plures habere concessum est, ubi ratio fuit prolis multiplicandae, non uariandae adpetitio uoluptatis. Nam si deo patrum nostrocuisset, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. quod si aliqua faceret, quid eam nisi concupiscentiae turpitudo conpelleret, ut plures uiros haberet, quando ista licentia plures filios non haberet? uerumtamen magis pertinere ad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis indicat ipsa prima diuinitus facta coniugum copula, ut inde conubia sumerent initium, ubi honestius adtenderetur exemplum. progrediente autem genere humano iunctae sunt quibusdam bonis uiris bonae feminae, singulis plures. unde adparet et illud dignitatis magis adpetisse modestiam
Abbreviated transcription (Latin):
melius. unde dicit apłs. unitamini autẽ bona melio¬
ra. intelligendum ÷ plura eẽ. quã ut itres differen¬
tias distribui possint. Primum ne continentiã uidualẽ
aut innullo fructu constituamus ad ad coniuigalis
pudicicie meritũ deponamus. aut uirginali głe coeqͤ¬
mus. aut coronã martyrii uel inhabitu animi etiã si
de sit temptationis examen. uel in ipsa passionis expien¬
tia constitutã. cuilibet illarũ triũ castitati sine ullo
incremento fertilitatis accedẽ existimemus. Deuide ubi
s inscĩficatione & honore. sicut fideles qui sꝑant indm̃. Illo quip¬
pe concupiscentie malo utitur homo. ñ uincitur. quando eã in¬
ordinatis atq indecoris motib estuantẽ frenat & cohibet. neq nͥ
ꝓpagini consulens relaxat. atq adhibet ut specialiter regene¬
randos carualiter ginnat. non ut spm̃ carni sordida seruitute
subiciat. Sic patres scõs ex abraham. & ante abrahã quib ds̃

Expanded text:
melius — unde dicit apostolus: imitamini autem dona meliomelius — unde dicit apostolus: imitamini autem dona meliora — intellegendum est plura esse quam ut in tres differentias distribui possint. primum. ne continentiam uidualem aut in nullo fructu constituamus aut ad coniugalis pudicitiae meritum deponamus aut uirginali gloriae coaequemus aut coronam martyrii uel in habitu animi, etiamsi desit temptationis examen, uel in ipsa passionis experientia constitutam cuilibet illarum trium castitati sine ullo incremento fertilitatis adcedere existimemus. deinde ubisanctificatione et honore, sicut fideles qui sperant in deum. illo quippe concupiscentiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque indecoris motibus aestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaxat atque adhibet, ut spiritaliter regenerandos carnaliter gignat, non ut spiritum carni sordida seruitute subiciat. sic patres sanctos ex Abraham et ante Abraham, quibus deus
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ mulier cui se p̃ferre gestiebat. iam possit bibere calicẽ
añce humilitatis quẽ prius bibendum discipłis amatori¬
b sublimitatis opposuit. Unde in quã scit ne forte. ili ipsa
nondũ sit tecla. iam sit illa crispina: Certe nisi adsit tem¬
ptatio nulla doni huiꝰ fit demonstratio. Hoc autẽ tã mag¬
nũ ÷ ut eũ centenũ fructũ quidam intelligant. ꝑ hibet enĩ
p̃clarissimum testimoniũ eccł astica auctoritas. inqua fi¬
delib notũ ÷ quo loco martyres &e quo defuncte scimonia¬
les ad altaris sacramenta recitentur. S quic quid signi¬
ficet fecunditata illa diuersitas. uiderit qui hec melius
quã nos intelligunt. Siue uirginalis uita incenteno
fructu sit. inserageno uidialis. intriceno autẽ coniuga¬
pleat. sola uero uidualis uita insexageno sit. coniugati
autẽ tricenũ ferentes. ad sexagenũ ꝑueniant. si marti¬
uine gre multa sunt munera. & est alius alio maiꝰ. ac

Expanded text:
uero mulier, cui se praeferre gestiebat, iam possit bibere calicem uero mulier, cui se praeferre gestiebat, iam possit bibere calicem dominicae humilitatis, quem prius bibendum discipulis amatoribus sublimitatis opposuit? unde, inquam, scit, ne forte ipsa nondum sit Thecla, iam sit illa Crispina? Certe nisi adsit temptatio, nulla doni huius fit demonstratio. Hoc autem tam magnum est, ut eum fructum centenum quidam intellegant. perhibet enim praeclarissimum testimonium ecclesiastica auctoritas, in qua fidelibus notum est quo loco martyres et quo defunctae sanctimoniales ad altaris sacramenta recitentur. sed quid significet fecunditatis illa diuersitas, uiderint, qui haec melius quam nos intellegunt: siue uirginalis uita in centeno fructu sit, in sexageno uidualis, in triceno autem coniugapleat, sola uero in sexageno sit, coniugati autem tricenum ferentes ad sexagenum perueniant, si marty diuinae gratiae multa sunt munera et est aliud alio maius ac
Abbreviated transcription (Latin):
posset. Proinde quid dicemus. Est ne aliquid quod uir¬
go dei ueraciter cogitec. unde se fideli mulieri non
tantũ uidue uerũ etiã coniuigate pͣferre non audeat.
Nonego repbã dico. Nam quis nesciat obedientem mu¬
lierẽ in obedienti uirgini p̃ponendã:S cũ ambe sunt
obedientes p̃ceptis dei. ita ne trepidabit scãm uirgini¬
tatẽ. etiã castis nuptiis & contiuentiã p̾ferre conubio
fructũ centenũ p̃ire triceno: Immo uero non dubi¬
tet hanc rẽ illi rei p̃ponere. Hec tamen ł hec uirgo
obediens. & deũ timens. illi uł illi mulieri obedienti
& dm̃ cunenti. se ante ferre non audeat. Alioquin.
non erit humilis. e deus suꝑbis resistit. Quid gͦco gita¬
bit: Occulta scilicet dona dei. que non nisi inter rogatione
temptationis etiã semet ipsum unicuiq de clarant. Ut em̃
cetera taceam. unde scit uirgo quã uis sollicita. que suite
mentis infirmitatẽ non dum sit matura martyrio. illa

Expanded text:
posset. Proinde quid dicemus? estne aliquid. quod uirposset. Proinde quid dicemus? estne aliquid. quod uirgo dei ueraciter cogitet, unde se fideli mulieri non tantum uiduae, uerum etiam coniugatae praefen-e non audeat? non ego reprobam dico; nam quis nesciat oboedientem mulierem inoboedienti uirgini praeponendam? sed cum ambae sunt oboedientes praeceptis dei, itane trepidabit sanctam uirginitatem etiam castis nuptiis et continentiam praeferre conubio, fructum centenum praeire triceno? immo uero non dubitet hanc rem illi praeponere. haec tamen uel haec uirgo oboediens et deum timens illi uel illi mulieri oboedienti et deum timenti se anteferre non audeat; alioquin non erit humilis, et deus - superbis resistit. quid ergo cogitabit? occulta scilicet dona dei, quae nonnisi interrogatio temptationis etiam in semet ipso unicuique declarat. ut enim cetera taceam, unde scit uirgo, quamuis sollicita quae sunt dmentis infirmitatem nondum sit matura martyrio, illa
Abbreviated transcription (Latin):
quis usq infinem in pudicus ẽ: ab illo deseritur. Hoc au¬
tẽ ille occuito iudicio facere potest. iniquo nonpotest.
Ufor tasse ideo latet. ut plus timeatur. & minus suꝑbia¬
tur. Deinde iam sciens homo gr̃a dei se esse quod est. ne
incidat inaliũ suꝑbie laqueũ. ut de ipsa dei gr̃ã se ex¬
tollendo sꝑnat ceteros. Quo uitio alius ille phariseus & de
bonis que habebat deo gra̾s agebat. & tamen suꝑ publi¬
canũ peccata confitentẽ se extollebat. Quid igitur faciat
uirgo. quid cogitet ne se extollat suꝑ eos uł eas. que hoc
tã magno dono carent. Neq enĩ simulare debet humi¬
litatẽ. s exib̾e. Nã simulatio utilitatis. maior suꝑbia
est. Iccirco scriptura uolens ostendere ueracẽ humili¬
tatẽ ẽẽ. oportere cũ dixisset. quanto magnus es tanto
humilia te in omnib mox quoq subdidit. & corã deo
inuenies grãm. utiq ubi se fallaciter humiliare. non

Expanded text:
quis usque in finem inpudicus est, ab illo deseritur. hoc auquis usque in finem inpudicus est, ab illo deseritur. hoc autem ille occulto iudicio facere potest, iniquo non potest. et fortasse ideo latet, ut plus timeatur et minus superbiatur. Deinde iam sciens homo gratia dei se esse quod est, non incidat in alium superbiae laqueum, ut de ipsa dei gratia se extollendo spernat ceteros. quo uitio alius ille pharisaeus et de bonis, quae habebat, deo gratias agebat et tamen se super publicanum peccata confitentem extollebat. quid igitur faciat uirgo, quid cogitet, ne se extollat super eos uel eas, quae hoc tam magno dono carent? neque enim simulare debet humilitatem, sed exhibere; nam simulatio humilitatis maior superbia est. ideo scriptura uolens ostendere ueracem humilitatem esse oportere, cum dixisset: quanto magnus es, tanto humila te in omnibus, mox quoque subdidit: et coram deo inuenies gratiam, utique ubi se fallaciter humilare non
Abbreviated transcription (Latin):
donũ non suũ. s dei eẽ. cognoscat. Inmo deus sapientes fa¬
cit. cecos. & testimoniũ dei fidele sapientiã prestans par
uulis. & si quis indiget sapientia postul et a dño qui dat
omĩb affluenter. & non unꝑꝑat & dabitur ei Sapientes
autẽ uirgines ẽẽ. decet. ne lampades earũ extingun¬
tur. Quomodo sapientes. nisi non atta sapientes. s humi¬
lib consentientes. Dixit enĩ homini ipsa sapientia. Ecce
pietas: sapientia. Si gͦ nichil habes quod non accepisti.
noli altum saꝑe s: time. E noli modicũ diligere quasi aquo
tibi modicũ dimissum est. s potius multũ a quo tibi mul¬
tũ tributũ ÷ Si enĩ diligit cui donatũ ÷ ne redderet. quan¬
to magis debet diligere cui donatum ÷ ne redderͤet :Lam
qui quis abinitio pudicus ꝑmanet. ab illo regitur. & qͥs
quisquis ex inpudico pudicus fit abillo corrigitur & quis¬

Expanded text:
donum non suum, sed Dei esse cognoscat. Imo, Dominus sapientes fadonum non suum, sed Dei esse cognoscat. Imo, Dominus sapientes facit caecos ; et, Testimoniuuulis, et: si quis indiget sapientia, postulet a deo, qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. sapientes autem esse uirgines decet, ne lampades earum extinguantur. quomodo sapientes nisi non alta sapientes, sed humilibus consentientes? dixit enim homini ipsa sapientia: ecce pietas est sapientia. si ergo nihil habes, quod non accepisti, noli altum sapere, sed time, et noli modicum diligere, quasi a quo tibi modicum dimissum est, sed potius multum dilige, a quo tibi multum tributum est. si enim diligit, cui donatum est, ne redderet, quanto magis debet diligere, cui donatum est, ut haberet! nam et quisquis ab initio pudicus permanet, ab illo regitur; et quisquis ex inpudico pudicus fit, ab illo corrigitur; et quis
Abbreviated transcription (Latin):
non fieri. nisi eo prestante aquo pecitur. Pone inquit dñe
custodiã oi meo. & hostiũ continentie circum labia mea.
Ne declines cormeũ in uerba mala. adexcusandũ excusa¬
tiones inpeccatis cũ hominib oꝑantib iniquitatẽ. Si gͦ &
obedientia qua mandata eiꝰ seruamus. & penitentia qua¬
peccata nr̃a non excusamtis. s accusamur optatur & pe¬
titur. manifestũ ÷ quia cũ fit illo dante habetur. illo
ad uiuante completur. Aꝑtius etiã dr̃ ꝓpter obedientiã.
A dño gressus hominis diriguntur. & uiã eiꝰ uolet. E
de penitentia dicit apłs. Ne forte det illi deus penitentiã
De ipsa etiã continentia nonne aꝑtissime dictũ ÷ & cũ scirẽ
quia nemo eẽ. potest continens nisi deus det. & hoc ipsum
erat sapientie scire cuiꝰ esset hoc bonũ: D forte continen
tia donũ dei ÷ sapientiã uͦ sibi ipse homo pr̃at qr illud

Expanded text:
non fieri nisi eo praestante a quo petitur. pone, inquit, domine, non fieri nisi eo praestante a quo petitur. pone, inquit, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea. non declines cor meum in uerba mala ad excusandum excusationes in peccatis cum hominibus operantibus iniquitatem. si ergo et oboedientia, qua eius mandata peccata nostra non excusamus, sed accusamus, optatur et petitur; manifestum est quia cum fit, illo dante habetur, illo adjuvante completur. Apertius etiam dicitur propter obedientiam, A Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet : et de poenitentia dicit Apostolus, Ne forte det illis Deus poenitentiam . 43. De ipsa etiam continentia nonne apertissime dictum est: Et cum scirem quia nemo potest esse continens nisi Deus det, et hoc ipsum erat saptia donum Dei est, sapientiam vero sibi ipse homo praestat, qua illud
Abbreviated transcription (Latin):
ne cõmittantur. Testes sunt uoces piarũ deprecatio¬
nũ inscripturis scĩs. quib ostenditur ea ipsa que p̃¬
cipiuntur a deo non fieri nisi dante atq aduuante
qui p̃cipit. Mendaciter enĩ petuntur. si ea non adui¬
uante eius grã facere possemus. Quiꝰ tã generaliter
maximeq p̾cipitur quã obedientia qua custodiunt ur
mandata dei :  tamen hanc inuenimꝰ optari. Tu inquid
p̃cepisti mandata tua. custo diri nimis. Deinde quid sequit᷑.
Utinam dirigantur uie mee. ad custodiendas iustificationes
tuas. Tunc non confundar. dum inspicio in omĩa man¬
data tua. Quod dñi pͣcepisse supra posuit. hoc ut ase im¬
pleretur optauit. Hoc fit utiq ne peccetur. Quod si pec¬
catũ fuerit precipitur. ut penueat. ne defensione & excusa¬
tione peccati ꝑeat suꝑbiendo quifecit. dũ non uult peniten¬
do ꝑire quod fecit. Etiã hoc adeo petitur ut intelligat᷑

Expanded text:
ne committantur. testes sunt uoces piarum deprecatione committantur. testes sunt uoces piarum deprecationum in scripturis sanctis. quibus ostenditur ea ipsa, quae praecipiuntur a deo, non fieri nisi dante atque adiuuante qui praecepit. mendaciter enim petuntur, si ea non adiuuante eius gratia facere possemus. quid tam generaliter maximeque praecipitur quam oboedientia, qua custodiuntur mandata dei? et tamen hanc inuenimus optari. tu, inquit, praecepisti mandata tua custodiri nimis. deinde sequitur: utinam dirigantur uiae meae ad custodiendas iustificationes tuas; tunc non confundar, dum inspicio in omnia mandata tua. quod deum praecepisse supra posuit, hoc ut a se inpleretur optauit. hoc fit utique, ne peccetur; quod si peccatum fuerit, praecipitur, ut paeniteat, ne defensione et excusatione peccati pereat superbiendo qui fecit, dum non uult paenitendo perire quod fecit etiam hoc a deo petitur, ut intellegatur