comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lex ait si quis eaͦ legitime utat᷑ ⁊ non
incęste et illicite. agareni: ꝓseliti:
id ẽ ad uene. Quo nomine significa¬
ntur inter inunicos ppłi dĩ non
illi qui ciues fiunt: s qui inanimo
& nocendi occasione inuenta se osten¬
dunt. Gebal: ualł uana : id ẽ fallaci¬
ipłs meroris. Amalech: ppłs linge¬
ns. Unde alibi dictum ẽ: & inimi¬
ci eiꝰ t̾ram lingent. Auenigene qͣuis
et ipso nomine latino se indieent
alienos. & ob hoc consequent̃ ini¬
micos : tam̃ in hebreo dicuntur
phylistiim: qđ uiterp̃tant᷑ caden¬
tes potione uelut quos fecit ebrioᷤ
luxuria scłaris. Tyrus: hebrea¬

Expanded text:
Lex, si quis ea legitime utatur ; non Lex, si quis ea legitime utatur ; non inceste et illicite. Agareni, Proselyti, id est, advenae: quo nomine significantur inter inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo  nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciPopulus moeroris: Amalech, Populus linguens; unde alibi dictum est, «Et inimici ejus terram linguent» . Alienigenae, quamvis et ipso nomine latino se indicent alienos, et ob hoc consequenter inimicos, tamen in hebraeo dicuntur Philistiim; quod interpretatur Cadentes potione, velut quos fecit ebrios luxuria saecularis. Tyrus
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe cui dicit apis ÷ ergo abrahe
semen estis: scdin ꝓmissionẽ heredes:
non isrł scđm carnem de quo dicit:
uidete ifrł scdm̃ carnem. Qm cogi¬
m̃tũ: quasi possent ẽẽ fortiores. Testa¬
mentum sane ui scripturis non ald
solum dr̃ qit non ualet nisi testato¬
ribꝰ mortuis: sed omne pactum
et placitum testam̃tũ uocabant.
Nam laban & iacob testam̃tũ fȩcer̃:
quod utiq &̃ inter uiuos ualeret.
Et innumerabilia talia : indiui
sub quibꝰdam uocabuł gentium.
Quoꝵ uocabulorũ ĩtͥp̃tatio: sata
indicat qͥd uelit intelligi. Talibꝰ
enim nõibꝰ: conuenientissime figu¬
rantur u̾itatis inimici. Idumei
quippe: int̾pt̃ãtur uel fanguine¬
dientes sibi ÷ utiq non deo sed sibi
Moab ex patre: quod inmalo non
intelligitur melius: nisi cum ipsa
hystoria cogitatur qđ pat̾ loth
fiulie suȩ ulicite se utenti ꝑmixtꝰ.
eum genuit: qui ex ipsa re tale nom̃
accepit. Bonus autẽ pater: sed sicut

Expanded text:
Abrahae, cui dicit Apostolus, «Ergo Abrahae Abrahae, cui dicit Apostolus, «Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes» : non Israel secundum carnem, de quo dicit, «Videte Israel secundum carnem» . unt:» quasi possent esse fortiores. Testamentum sane in Scripturis non illud solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis; sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Jacob testamentum fecerunt , quod utique etiam inter vivos valeret: et innumerabilia talia in divinsub quibusdam vocabulis Gentium: quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimici. Idumaei quippe interpretantur, vel Sanguinedientes sibi; utique non Deo: sed sibi. Moab, Ex patre: quod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixtus eum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem pater, sed sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ ppłm tuum malignauert̃ con¬
silium: uł sic̃ alii codices habent
dicuntur. Qñ enĩ ualerent noc̾e
ppło uł plebi dei. uel scĩs : qui no¬
uert̃ dicere ⁊ si ds̃ ꝓ nob̃ quis con¬
damꝰ eos de gente. Singłarem
nuierũ posuit ꝓplurali: sicut di¬
citur: cuiꝰ est hoc pecus &̃ si de
grege interrogetur: & intelliguis
Epecora. Deniq alii codices de
gentibꝰ habent: ubi magis intp̃¬
tes in tellectum quam uerbũ se¬
cuti sunt. Uenite disꝑdamus eos
de gente. Ipse ẽ ille sonus: quẽ so¬
nuert̃ magis quã locuti sunt:
qͣm inauiter mania strepuert̃. Et
non memoretur nomen isrł ultra.
Hoc alũ planrus dixer̃ et non sit
memoria nominis isrł adhuc:
qr memoretur nõis in latina lingua
inusitata locutio ẽ. Pocius enim dici
solet memoret᷑ nomr: sed eadem ipsa
sententia ẽ. Nam qui dixit memoret
nõis: grecã transtulit locutionei. Isit
autẽ hic debet intelligi utiq sem̃

Expanded text:
um tuum malignaverunt consilium;» vel, sicut alii codices habent,dicuntur: quando enim valerent nocere populo vel plebi Dei, vel sanctis ejus qui noverunt dicere, «Si Deus pro nobis, quis conerdamus eos de gente.» Singularem numerum posuit pro plurali; sicut dicitur, Cujus est hoc pecus, etiamsi de grege interrogetur, et intelliguntur pecora: denique alii codices, «de gentibus,» habent; ubi magis interpretes intellectum quam verbum secuti sunt. «Venite, et disperdamus eos de gente.» Ipse est ille sonus quo sonuerunt magis quam locuti sunt, quoniam inaniter inania strepuerunt. «Et non memoretur nominis Israel ultra.» Hoc alii planius dixerunt, «Et non sit memoria nominis Israel adhuc.» Quia «memoretur nominis,» in latina lingua inusitata locutio est; potius enim dici solet, memoretur nomen: sed eadem ipsa sententia est; nam qui dixit, «memoretur nominis,» graecam transtulit locutionem. «Israel» autem hic debet intelligi utique semen
Abbreviated transcription (Latin):
sinet enuim suꝑbire t̾ra idẽ homo
cui dictũ ẽ t̾raes et quid suꝑbit
t̾ra et cinis: cum cognoscit dñm eẽ
altissimum suꝑ omnem t̾ram: id ẽ
nullius hõis cogitationes ualere ad¬
uersus eos qui scđm ꝓpositum uoca

Expanded text:
sinit enim superbire terra, id est homo, sinit enim superbire terra, id est homo, cui dictum est, «Terra es» ; et, «Quid superbit terra et cinis» ? cum cognoscit Dominum esse altissimum super omnem terram, id est, nullius hominis cogitationes valere adversus eos qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qđ ñ c̃turbent᷑. Rursusq ad hos redit
ui ineadem societate inini¬
coꝵ ad hoc confundendi sunt ne con¬
fundant᷑ inet̾nũ: & ad hoc ꝑdendi
in quantum mali funt ut bouifae¬
ti inueniantur met̾num. De his eiũ
cum dixisset et confundant᷑ et pe¬
ant: statim subiecit. Et cognoscant
qr nom̃ tibi dũs: tu solꝰ altissimus in
om̃i t̾ra. Ad hanc cognitiouem ueni¬
entes sic confundant᷑ ut placeant:
sic ꝑeant ut ꝑmaneant. Cognoscant
inquit quia nom̃ tibi dñs: tanqͣ nec
uero nec suo nomine nuncupent᷑.
quicumq alii dñi nominant᷑: qm̃
seruiliter dñant᷑: & uero dĩo com¬
parati nec dñi sunt. sic̃ dictum ẽ ego
sum qui sum: tanꝗͣ non suit ea quȩ̨
facta sunt si comparentur ei aquo
facta sunt. Quod uero adiunxit tu
solus altissimus in omni terra: uł
sic̃ alii codices habent suꝑ omnẽ
terram: utiq & in omni cȩlo uel
suꝑ omne cęlum. S hoc dicere ma¬
luit: quo t̾rena suꝑbia p̃m̾etur. De¬

Expanded text:
 non conturbentur. 14. Rursusque ad hos redit, qui in eadem societate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur in aeternum. De his enim cum dixisset, «Et confundantur, et pereant;» statim subjecit, «Et cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus altissimus in omni terra:» ad hanc cognitionem venientes sic confundantur, ut placeant; sic pereant, ut permaneant. «Cognoscant,» inquit, «quia nomen tibi Dominus:» tanquam non vero nec suo nomine nuncupentur quicumque alii domini nominantur; quoniam serviliter dominantur, et vero Domino comparati nec domini sunt: sicut dictum est, «Ego sum qui sum» ; tanquam non sint ea quae facta sunt, si comparentur ei a quo facta sunt. Quod vero adjunxit, «tu solus altissimus in omni terra,» vel, sicut alii codices habent, «super omnem terram;» utique et in omni coelo, vel super omne coelum: sed hoc dicere maluit, quo terrena superbia premeretur. De
Abbreviated transcription (Latin):
& quia non tantum de lectat qđ
non uidetur: si tanta alacritate in
ipsa p̃ssura et fragilitate carnis
laudamus qđ credimꝰ ÷ quomodo
laudabimꝰ quod uidebimus : Cum
assumpta fuerit mors inuictoriã.
&e mortale hoc induerit in corrup

Expanded text:
Et quia non tantum delectat quod Et quia non tantum delectat quod non videtur; si tanta alacritate in ipsa pressura et fragilitate carnis laudamus quod credimus, quomodo laudabimus quod videbimus? Cum absorpta fuerit mors in victoriam, cum mortale ho
Abbreviated transcription (Latin):
mortuum ⁊ ubi semꝑ iuuiture Ni¬
chil gͦ hoꝵ acturꝰ. ex oꝑibꝰ honestis il¬
lis omiuĩ hoinĩ: nicħ acturꝰ es existiꝰ bonis
opibꝰ: qͥa isti puilli tuit̾is iã uolabunt denido.
Qagͦ. Iãdixisti qͥd habiti sumꝰ: Qui habi¬
tant indomo tua: beati sunt Dic &̃ qͥd
acturi sunt: quia non ibi uideo
aliquas necessitates: que ine impel¬
lant adagendum. Ecce mͦ qđ lo¬
quor & disputo: necessitas parit.
Numquid enim ibi tał disputa¬
cio erit: quasi quedoceat ignaros:
quasi que cominemoret obliuiosos:
Aut uero in illa patria eugłin
recitabitur ubi ipsum dei uerbũ
contemplabitur: Ergo quia dixit
iste deside rans & suspirans ex uoce
nr̃a. quid habituri sumus in illa
patria cui suspiratur: et ait beati
qui habitant in domo tua: dicat
go cium nt̃m sine defectu alleluia.
Non uobis fr̃s uidetur quasi fasti¬
dium ibi futurum quia mͦ si hoe¬
si hoc di uidicatis non duratis ab il¬
lo gaudio. Necessitas uos auertit.

Expanded text:
mortuum, ubi semper vivitur? Nimortuum, ubi semper vivitur? Nihil ergo horum acturus es ex operibus honestis illis omnium hominum: nihil acturus es ex istis bonis operibus; quia isti pulli turturis jam volabunt de nido. Quid ergo? Jam dixisti quid habituri sumus: «Qui habitant in domo tua, beati» sunt. Dic etiam quid acturi sunt, quia non ibi video aliquas necessitates quae me impellant ad agendum. Ecce modo quod loquor et disputo, necessitas parit. Numquid enim ibi talis disputatio erit, quasi quae doceat ignaros, quasi quae commemoret obliviosos? aut vero in illa patria Evangelium recitabitur, ubi ipsum Dei Verbum contemplabitur? Ergo quia dixit iste desiderans et suspirans ex voce nostra, quid habituri sumus in illa patria cui suspiratur, et ait, «Beati qui habitant in domo tua;» dicatgotium nostrum, sine defectu Alleluia. Non vobis, fratres, videatur quasi fastidium ibi futurum: quia si modo hoc diu dicatis, non duratis; ab illo gaudio necessitas vos avertit.
Abbreviated transcription (Latin):
endo. patrocinia tinguȩ & adiutoria
medicine: ipse sunt enim ui hoc sclo
excellentes acciones. Tolle litiga¬
tores. quilꝰ opiłatur aduocatꝰ: tol¬
le uulnera et morbos. quid curat me¬
aicuis: & om̃s iste acciones nr̃e adco¬
tihanam uitam que exiguunt᷑
& fuint. ex necessitate ueniunt.
Arare. seminare. nouellare. naui¬
gare: talia omĩa oꝑa quȩ parit
nisi necessitas & indigentiia: Tol¬
iubentur bona oꝑa. Nam ista que
commemoraui honesta sunt: sed
omnium hominum exceptis oꝑibꝰ
fracturis adulteriis: illa nec de¬
pito inter aciones humanas. Hec
honesta loquor uon parit nisi neces¬
sitas: necessitas fragilitatis carnis.
Nec etiam que dixi iuberi nobis
frange esurienti panem tium : cui
frangis ubi nemo esurto: Egenũ
sine tecto induc indomũ tuam.
Quem hospitem suscipis. ubi om̃s
inpatria sua uiuunt: Quem uisitas
egrotum÷ ubi ꝑpetua sanitate gau¬
dent: Quem concordas litigiosum :
ubi pax sempiterna ẽ: Quem sepeł

Expanded text:
endo, patrocinia linguae et adjutoria endo, patrocinia linguae et adjutoria medicinae; ipsae sunt enim in hoc saeculo excellentes actiones: tolle litigatores; quibus opitulatur advocatus? tolle vulnera et morbos; quid curat medicus? Et omnes istae actiones nostrae ad quotidianam vitam quae exiguntur et fiunt, ex necessitate veniunt. Arare, seminare, novellare, navigare; talia omnia opera quae parit, nisi necessitas et indigentia? Tolnobis jubentur bona opera: nam ista quae commemoravi, honesta sunt, sed omnium hominum exceptis operibus fracturis, adulteriis; illa nec deputo inter actiones humanas; haec honesta loquor, non parit nisi necessitas fragilitatis carnalis. Haec etiam quae dixi juberi nobis, «Frange esurienti panem tuum:» cui frangis, ubi nemo esurit? «Egenum sine tecto induc in domum tuam:» quem hospitem suscipis, ubi omnes in patria sua vivunt? quem visitas aegrotum, ubi perpetua sanitate gaudent? quem concordas litigiosum, ubi pax sempiterna est? quem sepelis
Abbreviated transcription (Latin):
tua. Unde beati: Quid habit᷑i: Quid
acturi: Diñs qui beati dicuntur in
t̾ra. habent aliquid ÷ & agunt aliqͥds
Beatꝰ ẽ homoille tot p̃diis: tanta fa¬
milia: tanto auro et argento haben
res ꝑuenit: ad consulatum: ad p̃fec¬
do aut agendo. Unde autem ibi i¬
beati Muid habituri: Quid acturis
Quid abituri iam fupra dixi. beati
qui habitant in domo tua. domũ
eris domum dĩ: diues es. In domo
tua timebis latrones: domui dĩ murꝰ
ipse ds̃ ẽ Beati gͦ qui habitant indo¬
mo tua. Possident ierłm celestem. sine
angustia ⁊ sine p̃ssura: sine diu̾sitate.
& diuisione limitum. Dñis habent
eam: & singłi habent totam. Dagne
ille diuiciȩ. Non angustat frẽm fr̃:
nulla ibi indigentia ẽ. Quid gͦ ibi
cturr:. Omntum accionum huma¬
arum mat necessitas. lam fr̃s bre¬
piter dixi: currite ammo ꝑ quas¬
ibet acciones. iudete si eas parit nisi
pecessitas. Ipse memorabiles aites
Que magne uidentur iusubueni¬

Expanded text:
tua.» Unde beati? quid habituri? quid tua.» Unde beati? quid habituri? quid acturi? Omnes qui beati dicuntur in terra, habent aliquid et agunt aliquid. Beatus est homo ille, tot praediis, tanta familia, tanto auro et argento: habendres pervenit, ad proconsulatum, ad praefecdo, aut agendo. Unde autem ibi beati? quid habituri? quid acturi? Quid habituri, jam supra dixi: «Beati qui habitant in domo tua.» Domum eris, dives es. In domo tua timebis latrones; domui Dei murus ipse Deus est. «Beati» ergo «qui habitant in domo tua.» Possident Jerusalem coelestem sine angustia, sine pressura, sine diversitate et divisione limitum: omnes habent eam, et singuli habent totam. Magnae illae divitiae. Non angustat frater fratrem; nulla ibi indigentia est. Quid ergo ibi acturi? Omnium enim actionum humanarum mater necessitas. Jam, fratres, breviter dixi: currite animo per quaslibet actiones, videte, si eas parit, nisi necessitas. Ipsae memorabiles artes quae magnae videntur in subveni
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑmanserit infich & dilectione. &
scĩficatione: cum solirietate. ꝑ ma¬
nendo gͦ in fitle: ipsa fides nidus
ẽ puloꝵ tuoꝵ. Nam ꝓpt̃ infirmita¬
tem pulloꝵ turturis tũȩ: dignatꝰ
ẽ dñs p̃bere tibi unde nidum fac̾es.
Indutꝰ ẽ eiuim feno carnis: ut ad te
ueniret. Inista fide pone pullos
tuos. inisto nido oꝑare oꝑa tua:
Qui sunt eni ul quis ẽ niu . Se¬
quit᷑ statĩ. Aitaria tua diĩe uir¬
tutũ. Cum dixisset et turtur in¬
uenit sibi domũ ubi ponat pul¬
los suos: quasi quesisses quem ni¬
dum: altaria tua dñe uirtutum⁊
ds̃ m̃s: Qui regis ine. qui creasti
p̃ssura: qr hic torcular. Quid ẽ aut
quod desidat: Quid concupiscit
Quid agit: Quo tendit desidii non
Quo nos rapit: hic positꝰ. illa medi¬
tat᷑. Positus int̃ temptationes: poss¬
tꝰ int̾ p̃ssuras: positꝰ intorcularibꝰ:
suspirans in suꝑna ꝓmissa: quasi qͥu
acturuis. iam p̃meditat᷑ gaudia futus¬
ra. Beati inquit qui habitant in dom

Expanded text:
si permanserit in fide, et dilectione, et sanctificatione, cum sobrietate» . Permanendo ergo in fide, ipsa fides nidus est pullorum tuorum. Nam propter infirmitatem pullorum turturis tuae dignatus est Dominus praebere tibi unde nidum faceres: indutus est enim feno carnis, ut ad te veniret. In ista fide pone pullos tuos; in isto nido operare opera tua. Qui enim sunt nidi, vel quis est nidus, sequitur statim; «Altaria tua, Domine virtutum.» Cum dixisset, «Et turtur invenit sibi nidum, ubi ponat pullos suos;» quasi quaesisses, Quem nidum? «Altaria tua, Domine virtutum, Deus meus?» Qui regis me, qui creasti pressura, quia hic torcular: quid est autem quod desiderat? quid concupiscit? quo it? quo tendit desiderium nostrum? quo nos rapit? Hic positus illa meditatur, positus inter tentationes, positus inter pressuras, positus in torcularibus, suspirans in superna promissa; quasi quid ibi acturus, jam praemeditatur gaudia futura. «Beati,» inquit, «qui habitant in domo
Abbreviated transcription (Latin):
Fac inquit illis sicut madian et
sisare: sic̃ iabin uitoriente chison.
hystoriam ppłs isrł qui tẽ erat po¬
płs dĩ debellauit et uicit. sic̃ &̃ il¬
los quos de inceps commemorat di¬
cens. Pone principes eoꝵ sicut oreb
reb zebee et salmana. Int̾p̃tatio¬
nes autem eoꝵ nominum iste st̃.
Madian int̾p̃tat᷑ declinans uidi¬
cium. Sisara gaudiĩ exclusio:
labin sapiens. S in his inimicis
a popło dĩ suꝑatis ille intelligendꝰ
est sapiens: de quo apis dicit. Ubi
sapiens: ubi scriba: ubi conquisitor¬
II. huius scłi: Oreb siccitas: ⁊ eb lupꝰ:
zebee uictima: s lupi. habet et ipse
uictimas suas. Salmana: umbra
cõmocionis. Hȩc omiã congriunt
malis: quos in bono uincit ipłs dĩ
Porro autẽ chison in quo torrente
uicti sunt: int̾p̃tatur duricia eoꝵ
Enddor ubi ꝑierunt int̾p̃tatur fons
genationis: s utiq carnal: cui dedi¬
ti ꝑier̃÷ non curantes regenatio¬
nem que ꝑducit ad uitam: ubi ñ

Expanded text:
«Fac illis,» inquit, «sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cison. historiam populus Israel, qui tunc erat populus Dei, debellavit et vicit; sicut etiam illos quos deinceps commemorat, dicens, «Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana» . Interpretationes autem eorum nominum istae sunt: Madian interpretatur Declinans judicium; Sisara, Gaudii exclusio; Jabin, Sapiens. Sed in his inimicis a populo Dei superatis, ille intelligendus est sapiens, de quo Apostolus dicit: «Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi» ? Oreb, Siccitas: Zeb, Lupus: Zebee, Victima, sed lupi; habet enim et ipse victimas suas: Salmana, Umbra commotionis. Haec omnia congruunt malis, quos in bono vincit populus Dei. Porro autem Cison, in quo torrente victi sunt, interpretatur Duritia eorum. Endor, ubi perierunt, interpretatur Fons generationis, sed utique carnalis, cui dediti perierunt: non curantes regenerationem, quae perducit ad vitam, ubi non
Abbreviated transcription (Latin):
subuenire debeamꝰ. Non ista tem¬
perantia: tbi nulla erit ciiusquã¬
indigentia : ubi nulla erit libido
refrenanda. Non ista fortitudo:
ubi nulla erunt mala toleranda. Er¬
go ab his uirtutibꝰ huiꝰ accionis ibimnꝰ
in uirtuitem illius contemplationis
qua contemplemur dm̃: sic̃ scriptũ
ẽ. Mane astabo tibi: et contemplabor.
Et audi qr ab huiꝰ actionis uirtutibꝰ:
in illam condemplationem ibimꝰ. Se¬
quit᷑ ibi. Ibunt auirtutibꝰ in uirtu¬
tem. Quam uirtutẽ: Contem plan¬
di. Quid contemplandi: Appare¬

Expanded text:
subvenire debeamus. Non ista temsubvenire debeamus. Non ista temperantia, ubi nulla erit lintia, ubi nulla erit libido refrenanda. Non ista fortitudo, ubi nulla erunt mala toleranda. Ergo ab his virtutibus hujus actionis ibimus in virtutem illius contemplationis, qua contemplemur Deum: sicut scriptum est, «Mane astabo tibi, et contemplabor» . Et audi quia ab hujus actionis virtutibus, in illam contemplationem ibimus. Sequitur ibi, «Ibunt a virtutibus in virtutem:» quam virtutem? Contemplandi. Quid est, contemplandi? «Appare
Abbreviated transcription (Latin):
alii ꝓpħatio: Multe uirtutess hic
necessarie: & ab his iurtutibꝰ imꝰ
inuirtutem. Quam uirtutẽ: Ap̃m
dei uirtutẽ: & dei sapientiam. Ipse
dat diuersas uirtutes ui loco hoc:
qui ꝓ omĩbꝰ uirtutibꝰ necessariis in
conualle plorationis & utilitatibꝰ:
dabit unam uirtutẽ : se ipsum: Nã
& uirtutes agendȩ uitȩ nr̃e quatuor
describuntur amultis: & in scͥptura
inueniuntur: Prudentia dr̃:
qua dinosumus int̾ bonum et ma¬
lum. Iusticia dr̃: qua sua ciiq tri¬
biumus: nemini quicquã debentes.
s om̃s diligentes. Temꝑantia dr̃: qͣͥ
ubidines refrenamus. fortitudo dr̃:
qua omia molesta toleramꝰ. Iste uir¬
tutes in donualle plorationis ꝑ grãm
dĩ dantur nobis. Ab his uirtutibꝰ.:
imus in illam uirtutẽ. Que erit illa
uirtꝰ : nisi solius contemplationis
dĩ: Necessaria ibi non erit ista pru¬
dentia: ubi nulla mala occursura
sunt quȩ uitemus. S quid puta¬
mus frẽ: Non ista iusticia: ubi
nulla erit cuiꝰꝗͣ indigentia: cui

Expanded text:
sed hic necessariae; et ab his virtutibus imus in virtutem. Quam virtutem? Christum, Dei Virtutem, et Dei Sapientiam . Ipse dat diversas virtutes in loco hoc, qui pro omnibus virtutibus necessariis in convalle plorationis et utilibus dabit unam virtutem, seipsum. Nam et virtutes agendae vitae nostrae quatuor describuntur a multis, et in Scriptura inveniuntur. Prudentia dicitur, qua dignoscimus inter bonum et malum. Justitia dicitur, qua sua cuique tribuimus; nemini quidquam debentes, sed omnes diligentes . Temperantia dicitur, qua libidines refrenamus. Fortitudo dicitur, qua omnia molesta toleramus. Istae virtutes nunc in convalle plorationis per gratiam Dei dantur nobis: ab his virtutibus imus in illam virtutem. Et quae erit illa virtus, nisi solius contemplationis Dei? Necessaria ibi non erit ista prudentia, ubi nulla mala occursura sunt quae vitemus. Sed quid putamus, fratres? Non ista justitia, ubi nulla erit cujusquam indigentia cui
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ. Quomͦ ñ ẽ. unꝰ hõ qͥunũ caput ha¬
& om̃s in hac uita ĩ torcularibꝰ
sumus: si bene sapimus si iam
ad torcularia uenimꝰ. Ergo in
p̃ssuris temptationum constitu¬
ti ÷ edamus hanc uocẽ: & p̃mit¬
tainus desidium nostrum:
uam dilect issima
tab̾nacula tua dñe uir¬
tutum. Erat in tab̾na¬
culis quibꝰ dam id ẽ.
intorcularibꝰ:
sed desiderabat alia tabnãcła: ubi
nulla p̾ssura ẽ. In his illuc suspi¬
rabat: ab his in illud ꝑdesidiũ
carnale quodammꝰ defluebat.

Expanded text:
corpus. Quomodo non est unus homo, qui unum caput haEt omnes in hac vita in torcularibus sumus: si bene sapimus, jam ad torcularia venimus. Ergo in pressuris tentationum constituti, edamus hanc vocem, et praemittamus desiderium nostrum: «Quam dilectissimatabernacula tua, Domine virtutum!» Erat in tabernaculis quibusdam, id est, in torcularibus; sed desiderabat alia tabernacula, ubi nulla pressura est: in his illuc suspirabat, ab his in illa per desiderii canalem quodam modo defluebat.
Abbreviated transcription (Latin):
fit: nͥ dep̾ssura. ꝓpt̃ea torcularia nominas¬
t̃ eccłẽ dĩ huiꝰ tẽporis: s intorcularibꝰ posi¬
ti qͥsumꝰ filii chorȩ. Sic enim additũ s
ꝓ torcularibꝰ filiis chorȩ. filios chorȩ inter¬
p̃tatos habemus filios calui: q̃ntum
nobis qui illam linguam nouer̃
ꝑ minist̾ium qđ dõ debeant int̾¬
p̃tari potuert̃. Et in hoc non defu¬
gio magnum myst̾ium intueri.
& adiuuante dño inuenire uob̃¬
cũ. Non enim tanꝗͣ a filiis pestilen¬
tiȩ omĩs ẽ irridenda caluicies:
ne cum quisq sacratã caluã irrise¬
rit: a demoniis dissipetur Nam
& heliseus ibat: insensati puxi clama¬
uer̃ post cum calue calue: & ꝓpter
sacramentum implendum conuer¬
sus ad dñm: petit ut eos ursi desil¬
ua exeuntes comederent. Arrepta
ẽ quidem illoꝵ infantia: in exitũ
uite de hoc sclo. Mortui sunt pu¬
eri: senes quandoq morituri. Ue¬
rumtam̃ sacram̃ti terror datus ẽ

Expanded text:
fit nisi de pressura: propterea torcularia nominanfit nisi de pressura: propterea torcularia nominantur Ecclesiae Dei hujus temporis. 2. Sed in torcularibus positi qui sumus? Filii Core. Sic enim additum est, «Pro torcularibus, filiis Core.» Filios Core interpretatos habemus filios Calvi, quantum nobis qui illam linguam noverunt, per ministerium quod Deo debebant, interpretari potuerunt: et in hoc non defugio magnum mysterium intueri, et adjuvante Domino invenire vobiscum. Non enim tanquam a filiis pestilentiae omnis est irridenda calvities; ne cum quisque sacratam calvitiem irriserit, a daemoniis dissipetur. Nam et Elisaeus ibat, et insensati pueri clamaverunt post eum, «Calve, calve;» et propter sacramentum implendum, conversus ad Dominum petivit ut eos ursi de silva exeuntes comederent . Abrepta est quidem illorum infantia in exitium vitae de hoc saeculo; mortui sunt pueri, senes quandoque morituri: verumtamen sacramenti terror datus est
Abbreviated transcription (Latin):
ua in arboribꝰ. His enim duobꝰ
ꝓfructibꝰ solent torcularia p̃paii¬
ri. & quã dui pendẽt infructibꝰ
suis : tanquam libero aere ꝑfru¬
untur: & nec uua uinum ẽ nec
oliua oleũ aute p̃ssurã. Sic sunt¬
& hoĩes: quos p̃destinauit ds̃ ante
scła conformes fieri imaginis uni¬
geniti filii sui. qui p̃cipue in pas¬
sione magnus botrus expssiisẽ. Huiꝰ
modi gͦ hoĩes anteꝗͣ. accedant ad ser¬
uitutẽ dĩ friuintur. in hoc scło tanꝗͣ
deliciosa libertate: uelut uuȩ aut¬
para animam tuã ad temptationẽ.
acce dens quisq ad seruitutẽ dĩ:
ad torcularia se uenisse cognoscat.
Contribulabitur. contẽt᷑: compͥme¬
tur: non ut in hoc scło ꝑeat: s ut
in apothẽcas dĩ defluat. Ex uitur
carnaliũ desiderioꝵ integum̃tis
qͣsi uinaciis. Hoc enĩ ei contigit in
desidiis carnalibꝰ. Propter qua & aplo
dicit. Ex iute uos uet̾em hominẽ:
& induate nouum. Hoc totum ñ

Expanded text:
va in arboribus his enim duobus va in arboribus his enim duobus fructibus solent torcularia praeparari; et quamdiu pendent in fruticibus suis, tanquam libero aere perfruuntur; et nec uva vinum est, nec oliva oleum, ante pressuram. Sic sunt homines quos praedestinavit Deus ante saecula conformes fieri imaginis unigeniti Filii sui , qui praecipue in passiIsti ergo homines antequam accedant ad servitutem Dei, fruuntur in hoc saeculo deliciosa libertate, tanquam upara animam tuam ad tentationem» ; accedens quisque ad servitutem Dei, ad torcularia se venisse cognoscat; contribulabitur, conteretur, comprimetur; non ut in hoc saeculo pereat, sed ut in apothecas Dei defluat. Exuitur carnalium desideriorum integumentis, quasi vinaciis: hoc enim ei contigit in desideriis carnalibus, propter quae et Apostolus dicit, «Exuite vos veterem hominem, et induite novum» . Hoc totum non
Abbreviated transcription (Latin):
contra nos: Explicit de salmo.
salmus iste ꝓ torcularibꝰ in¬
scribitur: & quantum ad¬
uertit nobiscum caritas
ur̃a qr uos intentissime audire
aduertebamurꝰ: nichil. in eius tex¬
tu dictũ ẽ uel de p̃lo. uel defisci¬
nis. uel de lacu: uel de instrum̃¬
tis. aut ȩdificio torcularis. Om¬
Unino nichil in eo tale. audiuimꝰ
Unde quid sibi uelit titulus eiꝰ
qđ inscribitur ꝓtorcularibꝰ: ñ
parua quȩstio ẽ. Profecto eium
si post istum tituliun aliquid de
talibꝰ rebꝰ dic̾et quales cõminemo¬
raui: credetur a carnalibꝰ uere
ista uisibilia torclaria uoluisse can¬
tare. Quia uero titulũ imposu¬
it ꝓ torcularibꝰ. & nichil postea
in omni uersu psalmi dix̃ de his
torcularibꝰ notissimis ocłis nr̃is:
non dubitat᷑ alia eẽ torcularia:
quȩ nos hic querere & intelligeie
tur in his uisibilibꝰ torcłaribꝰ re¬
cordemur: & hoc uideamus quẽ¬
admodũ spũalit̾ agatur in ecclĩa
Uua certe pendet inuitibꝰ: & oli¬

Expanded text:
ALMUM Psalmus iste, «Pro torcularibus,» inscribitur. Et quantum advertit nobiscum Charitas Vestra quia vos intentissime audire advertebamus, nihil in ejus textu dictum est vel de prelo, vel de fiscinis, vel de lacu, vel de instrumentis aut aedificio torcularis; omnino nihil in eo tale audivimus: unde quid sibi velit titulus ejus, quod inscribitur, «Pro torcularibus,» non parva quaestio est. Profecto enim si post istum titulum aliquid de talibus rebus diceret, quales commemoravi, crederetur a carnalibus vere ista visibilia torcularia voluisse cantare: quia vero titulum imposuit, «Pro torcularibus,» et nihil postea in omni versu Psalmi dixit de his torcularibus notissimis oculis nos tris; non dubitatur esse alia torcularia quae nos hic quaerere et intelligere tur in his torcularibus recordemur. Et hoc videamus quemadmodum spiritualiter agatur in Ecclesia. Uva certe pendet in vitibus, et oli
Abbreviated transcription (Latin):
ista diftinctione sullimiꝰ: nichil tam ne¬
cessarium & ad intelligendum & ad faci-¬
endum. Quomͦ gͦ distinguis uota quȩ
readis dõ: Ut illum laudes ⁊ te accu¬
ses: quia illius.ẽ. miscđia ÷ ut peccata
nr̃a dimittat. Nam si uellet ꝓ meritis
agere: non inueniret nisi quos dãpna¬
ret. Uenit gͦ dicens ut recedamus iã
apeccatis nr̃is ÷ & non nobiscum dedu¬
cat rationẽ dep̃teritis: s tanquã ta¬
bulȩ nouȩ fiant incensis omnibꝰ cỹ¬
rographis debitoꝵ nr̃oꝵ. Quanta gͦ
illus laus quanta miscdia : Confi¬
teamur itaq laudantes. Nam si sẽꝑ
confessio pęnitentis. eẽt: non dicere¬
tr inȩugłio de ipso dño: in illa ho¬

Expanded text:
ista distinctione sublimius, nihil tam neista distinctione sublimius, nihil tam necessarium et ad intelligendum et ad faciendum Quomodo ergo distinguis vota quae reddis Deo? Ut illum laudes, te accuses; quia illius est misericordia, ut peccata nostra dimittat. Nam si vellet pro meritis agere, non inveniret nisi quos damnaret. «Venite» ergo dixit, ut recedamus jam a peccatis nostris, et non nobiscum deducat rationem de praeteritis; sed tanquam tabulae novae fiant, incensis omnibus chirographis debitorum nostrorum. Quanta ergo illius laus, quanta misericordia, confiteamur, utique laudantes. Nam si semper confessio poenitentis esset, non diceretur in Evangelio de ipso Domino: «In illa ho
Abbreviated transcription (Latin):
quibq & quasi incertamine quodam
lȩticiȩ scłaris: & uidetis quasi inter eu¬
tica uerbis ex pressa exundantes lȩcri
cui lingua dicendo non sufficit quen¬
admodũ iubilent: ut ꝑ illam uocẽ
indicet᷑ animi effectus : uerbis explia¬
re non ualentes quod corde conspicitur.
Si gͦ illi degaudio terreno iubilant:
nos de gaudio cȩlesti iubilare debemꝰ
quod uere uerbis explicare ñ possum
Preueniamus faciem eius in confessis¬
ne. Confessio quidem duob modis a¬
cipit᷑ inscͥpturis. Est confessio laudu¬
tis: &ẽ confessio gementis. Confesso
laudantis: ad honorem ꝑtinet eius
qui laudatur. Confessio gementis:
aspenitentiã ꝑtinet eius qui confi¬
it. confitentur enim homines cũ lau-¬
aant dm̃: confitentur cum accusant
se Et nichil dignius facit lingua. Ue¬
ro puto quod ipsa sint uota: de quibꝰ
dicait inalio psalmo: reddam tibi uota
mea: quȩ distinxer̃ labia mea. Nichil

Expanded text:
quibusque, et quasi in certamine quodam quibusque, et quasi in certamine quodam laetitiae saecularis; et videtis quasi inter cantica verbis expressa exundantes laetitia, cui lingua dicendo non sufficit, quemadmodum jubilent, ut per illam vocem indicetur animi affectus, verbis explicare non valentis quod corde concipitur. Si ergo illi de gaudio terreno jubilant; nos de gaudio coelesti jubilare non debemus, quod vere verbis explicare non possumpemus faciem ejus in confessione.» Confessio quidem duobus modis accipitur in Scripturis. Est confessio laudantis, est confessio gementis. Confessio laudantis, ad honorem pertinet ejus qui laudatur: confessio gementis, ad poenitentiam pertinet ejus qui confitetur. Confitentur enim homines, cum laudant Deum: confitentur, cum accusant se; et nihil dignius facit lingua. Vere puto quod ipsa sint vota, de quibus dicit in alio psalmo. «Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea» . Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c inuitans ⁊ imꝑat nobis ut etiam
nr̃os inimicos diligamꝰ: & dat exemplũ
de ipso dõ. sic̃ pat̾ ur̃ ait qui incęlis. ẽ.
qui solem suum oriri facit suꝑbonos
& malos : & pluit suꝑ iustos & in iustos.
Estote gͦ sic̃ pat̃ ut̃ ꝑfecti. Cum dicit es¬
tote sic̃ ille ꝑfecti: ad sunilitudinem
nos inuitat. Si gͦ ad simi litudinẽ
nos inuitat: corstat quia dissimi¬
les existendo recesseramus adõ: et
facti eramus longe ꝑ dissimilituq.¬
nem & efficim᷑ ꝓpe ꝑsimi litudinem
ut iam fiat in nobis qđ scriptum est
accedite ad eum & illum in amini. figi
quibꝰdã longe positis & male uiuentib
psalmus iste dicit: uenite exultemꝰ do¬
mino. Quo itis: Quoreceditis: Quo dis¬
ceditis: Quo fugitis exultando munco
Uenite exultemus dño. Quo itis ex ulta¬
re ubi deficitis: Uenite exultemꝰ inillo
lare Gaudium uerbis non posse e¬
potest: h ẽ. iubilare. Nam considera
caritas ur̃a: qui iubilant incantilens

Expanded text:
 invitans, imperat nobis ut nostros etiam inimicos diligamus; et dat exemplum de ipso Deo: «Sicut Pater vester,» ait, «qui in coelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Estote ergo sicut Pater vester perfecti» . Cum dicit, «Estote sicut ille perfecti,» ad similitudinem nos invitat. Si ergo ad similitudinem nos invitat, constat quia dissimiles existendo recesseramus a Deo, et facti eramus longe per dissimilitudinem, et efficimur prope per similitudinem, ut jam fiat in nobis quod scriptum est, «Accedite ad Deum, et illuminamini» . Ergo quibusdam longe positis et male viventibus psalmus iste dicit, «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis? quo receditis? quo disceditis? quo fugitis, exsultando mundo? «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis exsultare, ubi deficitis? Venite, exsultemus in illo lare? Gaudium verbis non posse epotest: hoc est jubilare. Nam consideret Charitas Vestra qui jubilant in cantilenis
Abbreviated transcription (Latin):
magnus suꝑ omnes deos. Sunt gͦ dĩ
suꝑ quos sit magnus ds̃ nr̃: cui uibi¬
lemus: cui exultamus : cui laudes can¬
tici dicimus. Sunt: s non nobis. Apłs
enim ait. Nam & si sunt qui dicant
dii siue incęlo siue interra: quẽ adma¬
dum sunt diĩ mnulti. & domini nuti

Expanded text:
magnus super omnes deos.» Sunt ergo dii super quos sit magnus Deus noster, cui jubilamus, cui exsultamus, cui laudes cantici dicimus; sunt, sed non nobis. Apostolus enim ait: «Nam etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, quemadmodum sunt dii mul
Abbreviated transcription (Latin):
& consulendo temptare utrum liceret
tributum dari cẽsari: quid ille ait:
Quid me tẽptatis hipochrite: Petit s
afferri nũmũ: & allatus ẽ. Cuiꝰ habet
inquit imaginem : Responder̃. Cȩsaris.
Et ille. Reddite gͦ cȩsari quȩ cęsaris st̃:
& dõ quȩ dĩ sunt. T anquã diceret. Si
cesar quęrit innũmo imaginẽ suã : ds

Expanded text:
et consulendo tentare utrum liceret et consulendo tentare utrum liceret tributum dari Caesari; quid ille ait? «Quid me tentatis, hypocritae?» Petiit afferri sibi nummum, et allatus est. «Cujus habet,» inquit, «imaginem?» Responderunt: «Caesaris.» Et ille: «Reddite ergo Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» . Tanquam diceret: Si Caesar quaerit in nummo ima
Abbreviated transcription (Latin):
simile: hȩc uestis talis ẽ. qualis illaz aut
homo iste talis. ẽ. qualis ille: quid
alius dicit: qui contra dicit: Absit:
longe.ẽ. ab illo. Quidẽ. longe ẽ. ab
illoꝰ Dissimilis. ẽ. illi. Et iuxta stars:
& tamen istelonge. ẽ. ab illo. Duo uͦ
iniqui pares uita & morib: si unꝰ
sit inoriente. alter in occidente: iuxta
inuicem sunt. Et duo iusti similiter
alter sit inoccidente alter mnoriente:
secum sunt: quia indõ sunt. Contra
unus iustus. alter iniquus: etiã si
una cathena ligentur: multum a se
separati sunt. Ergo dissimilitudine
recedimꝰ adõ: similitudine accedimꝰ
addm̃. Qua similitudine: Ad quam
factisumus: quã in nobis peccando cor¬
ruperamꝰ ÷ qua peccatoꝵ remissionẽ
recepimus: quȩ in nobis renouatur in¬
tus inmente : ut tanquã rex sculptus
innũmo. idẽ. inanima nr̃a imago dei
to cęsaris quȩrentes causam calũpniȩ.
consulere magistrum ueritatis uoluer̃

Expanded text:
Similis est haec vestis, talis est qualis illa; aut, Similis est haec vestis, talis est qualis illa; aut, Iste homo talis est qualis ille: quid alius dicit, qui contradicit? Absit; longe est ab illo. Quid est, longe est ab illo? Dissimilis est illi. Et juxta stant, et tamen iste longe est ab illo. Duo vero iniqui pares vita et moribus, si unus sit in Oriente, alter in Occidente juxta invicem sunt. Et duo justi similiter, alter sit in Oriente, alter in Occidente, secum sunt, quia in Deo sunt. Contra, unus justus, alter iniquus, etiamsi una catena ligentur, multum a se separati sunt. Ergo si dissimilitudine recedimus a Deo, similitudine accedimus ad Deum. Qua similitudine? Ad quam facti sumus, quam in nobis peccando corruperamus, quam peccatorum remissione recepimus, quae in nobis renovatur intus in mente, ut tanquam resculpatur in nummo, id est, in anima nostra imago Dei to Caesaris, quaerentes causam calumniae, consulere magistrum veritatis voluerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
git am̃: quo iturus ẽ qͦ fugiturus.
abillo irator nisi ad ipsũ placatũ:
fttam̃ cum omnino nemo possit
fugere ab illo qui ubiq ẽ: nisi qui¬
dam longe eẽnt adõ. non diceret᷑:
ppłs iste labiis me honorat: cor autẽ
eoꝵ longe. ẽ. ame. Non gͦ loco quisq
longe .ẽ. a dõ: s dissimilitudine. Qͥa
.ẽ. dissimilitudine: Mala uita: malis
morib Si enim bonis moribꝰ ꝓpinquat
dõ: malis moribꝰ recedit᷑ a dõ. Unus gͦi
demq homo corpore stans uno loco:
& amando dm̃ accedit ad dm̃: & amando
miquitatẽ recedit adõ. Nusquã pedes
mouet: & tam̃ potest accedere & recedẽ
Pedes enim nr̃i. in hoc itinere affectus
nr̃i sunt. Pro ut quisq affectum habue¬
rit: ꝓut quisq amorẽ habuerit: ita ac¬
cedit uel recedit adõ. Nonne plerunq
dicimꝰ qñ inuenimꝰ aliqua dissimilia.
hoc longe. ẽ. ab illo: Quando aliquos
duos forte homines cõparamus : duos
equos: duas uestes: & dixerit aliquis

Expanded text:
git Deum: quo iturus est, quo fugiturus est git Deum: quo iturus est, quo fugiturus est ab illo irato, nisi ad ipsum placatum? Et tamen, cum omnino nemo possit fugere ab illo qui ubique est, nisi quidam longe essent a Deo, non diceretur: «Populus iste labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me» . Non ergo loco quisque longe est a Deo, sed dissimilitudine. Quid est, dissimilitudine? Mala vita, malis moribus. Si enim bonis moribus propinquatur Deo; malis moribus receditur a Deo. Unus ergo idemque homo corpore stans uno loco, et amando Deum accedit ad Deum, et amando iniquitatem recedit a Deo: nusquam pedes movet, et tamen potest et accedere et recedere. Pedes enim nostri in hoc itinere, affectus nostri sunt. Prout quisque affectum habuerit, prout quisque amorem habuerit, ita accedit vel recedit a Deo. Nonne plerumque dicimus, quando invenimus aliqua dissimilia: Hoc longe est ab illo? Quando aliquos duos forte homines comparamus, duos equos, duas vestes, et dixerit aliquis,
Abbreviated transcription (Latin):
ultatio mala. ẽ: ex ultare scło. Exulta¬
nobona ẽ: ex ultare dõ. Pie debes do¬
mino exultare: siuis securus mundo
insultare. Quid ẽ. autẽ uenite: lnde
uocat ut ueniant cũ quibꝰ uult exul¬
tare dño: nisi quia longe sunt. ueni¬
endo ꝓpinquent ÷ ꝓpinquando accedãt:
accedendo exultent: Uñ autẽ longe
quid locis longe potest homo. eẽ. ab eo
qui ubiq ẽ.: His eẽ. ab eo longe: Quo ibis
ut longe sis: Nam quidã peccator qui¬
dẽ. sedtam̃ cũ spe salutis penitens & do¬
ins depeccatis & metuens irã dĩ: et
uolens placare dm̃: sic inalio psalmo
loquit᷑. Quo iho aspu tuo ÷ & afacie tua
quo fugiam : Si ascendero incelum: tu
ibi es. Quid gͦ restat ÷ quia si ascenderit
incelũ ibi inuenit dm̃ Ut longe fu¬
giat adõ quo iturus ẽ: Uide quid
dicat. Si descendero minfernũ: ades.
Sigͦ ascendendo incelũ ibi inuenit
din: descendendo in infernum ñ fu¬

Expanded text:
sultatio mala est, exsultare saeculo; exsultasultatio mala est, exsultare saeculo; exsultatio bona est, exsultare Domino. Pie debes Domino exsultare, si vis securus mundo insultare. Quid est autem, «Venite?» Unde vocat ut veniant, cum quibus vult exsultare Domino; nisi quia longe sunt ut veniendo propinquent, propinquando accedant, accedendo exsultent? Unde autem longe quid locis longe potest homo esse ab eo qui ubique est? Vis esse ab eo longe? Quo ibis, ut longe sis? Nam quidam peccator quidem, sed tamen cum spe salutis poenitens et dolens de peccatis, et metuens iram Dei, et volens placare Deum, sic in alio psalmo loquitur: «Quo ibo ab spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es.» Quid ergo restat? Quia si ascenderit in coelum, ibi invenit Deum: ut longe fugiat a Deo, quo iturus est? Vide quid dicat: «Si descendero ad infernum, ades» . Si ergo ascendendo in coelum, ibi invenit Deum; descendendo in infernum, non fu
Abbreviated transcription (Latin):
so uellem fr̃s: ut patrem
nr̃m potiꝰ audiremꝰ. S et
hoc bonũ. ẽ: ut patri obeai¬
amus. Quia gͦ iussit nobis quidi¬
gnat᷑ orare ꝓ nobis: dep̃senti psalm
quod dñs as̃ omniũ nr̃m donare
dignabit᷑ loquar caritati ur̃e. Et
autẽ psalmi titulus. Laus cantit
ipsi dauid. Laus cantici & hy laritatm
significat quia cantus. ẽ: & deuotioñ
quia laus. ẽ. Quid enim magis homs
debet laudare : quam ia cid sic placet
ut non possit displicere e Securitas
gͦ laudis: inlaude dĩ ẽ. Ibi laudato.
securus. ẽ: ubi non timet nede laulis¬
to erubescat. Et laudemiꝰ gͦ & cantems
hoc. ẽ. cum hilaritate & leticia lauden
Qui autem laudaturi sumus: pł
uitat ad magnas epulas ex¬
ultandi: non scło s dño. Ni¬
si ẽnim esset in hoc scło exultatio mala
que distinguenda. ẽ. ab exultatione
bona: sufficeret dicere: uenite ex ulte¬
mus. S breuit̾ distinxit. Quid ẽ. be¬
ne exultare: Dño exultare. Ergo ex¬

Expanded text:
o vellem, fratres, ut patrem nostrum potius audiremus; sed et hoc bonum est ut patri obediamus. Quia ergo jussit nobis, qui dignatur orare pro nobis, de praesenti psalmo quod Dominus Deus omnium nostrum donare dignabitur, loquat Charitati Vestrae. Est autem Psalmi titulus, «Laus cantici ipsi David. Laus cantici» et hilaritatem significat, quia cantus est; et devotionem, quia laus est. Quid enim magis homo debet laudare, quam id quod sic placet, ut non possit sibi displicere? Securitas ergo laudis in laude Dei est. Ibi laudator securus est, ubi non timet ne de laudato erubescat. Et laudemus ergo, et cantemus; hoc est, cum hilaritate et cum laetitia laudemus. Quid autem laudaturi sumus, ipse  Domino.» Invitat ad magnas epulas exsultandi, non saeculo, sed Domino. Nisi enim esset in hoc saeculo exsultatio mala, quae distinguenda est ab exsultatione bona, sufficeret dicere, «Venite, exsultemus:» sed breviter distinxit. Quid est bene exsultare? Domino exsultare. Ergo ex
Abbreviated transcription (Latin):
Et factus ẽ. mͥdñs in refugiũ: et
ds̃ m̃s inauxilium spei mee. Cur
sͦ qui tibi uidebat᷑ quasi iniustus
eẽ. quia parcit malis uide quomͦ
iam corrigit᷑ psalmꝰ. & tucum psal¬
mo corrigere. Idõ enim uoces tuas
habet psalmꝰ. Quȩ sunt uoces: Quo¬
usq peccatores dñe usq qͦ peccato¬
res głantur᷑. Psalmꝰ uoces tuas ha¬
bet: mͦgͦ tu habeto uoces psalmi.
cundũ malitiam eoꝵ mͥ de illis p̃stat᷑.
Et tam̃ malitia eoꝵ dr̃: non beneficia
eoꝵ. Certe demalis exercet nos: fla¬
gellat nos. Ad quã rẽ flagellat:
omnẽ filuim quẽ recipit. Et quis ẽ.
filius: cui nondet disciplinã pat̾¬

Expanded text:
 Dominus in refugium, et Deus meus in auxilium spei meae.» Cur ergo, quid tibi videbatur quasi injustus esse, quia parcit malis? Vide quomodo jam corrigitur Psalmus, et tu cum Psalmo corrigere: ideo enim voces tuas habebat Psalmus. Quae sunt voces? «Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur?» Psalmus voces tuas habebat: modo ergo tu habeto voces Psalmi. cundum malitiam eorum.» Mihi de illis praestatur; et tamen malitia eorum dicitur, non beneficia eorum. Certe enim de malis exercet nos, flagellat nos. Ad quam rem flagellat? omnem filium quem recipit: et quis est filius cui non det disciplinam pat
Abbreviated transcription (Latin):
diebus consolationẽ ostendit: quias
tẽptamur sine dubio consolamur la¬
pus enim eius ia ẽ. eccłia : necesse ẽ a¬
tationes patiatur inhoc scło. S nos
de est ille consolator qui aixit: ecel
ꝯ uobiscũ sum usq inconsũ matio¬
iem sdi. Et dixi: semper isti errant cor¬
ali qui intrent inrequiem dĩ Imꝓba¬
i sunt illi quibus displicuit miscdia
in. qui restiterunt dõ corde indurato.
uis imꝓbatis: nunquid ꝑdidit ds̃ po¬
pilum suius Non erit uerũ. Potens
ias delapidibus istis suscitare filios a
irahȩ.Ergo dixi: semꝑ isti errant cor¬
ae. Et isti non cognouert̃ uias meas:
quib iuraui inira mea: si introibur̃s
in requiem meam. Quib iuraui in
ira mea:si introibunt in requiẽ meã.
llagnus terror. Ab exultatione cȩpimꝰ:
siad magnum timorem conclusit psal¬
mus iste. Quibus iuraui inira mea:
suntroibunt in requiem meã. Loqui
dñm magnum. ẽ. quantomagis iura

Expanded text:
diebus consolationem ostendit; quia cum tentamur, sine dubio consolamur. Corpus enim ejus, id est Ecclesia, necesse est tentationes patiatur in hoc saeculo; sed non deest ille consolator qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . «Et dixi, Semper isti errant coralii qui intrent in requiem Dei? Improbati sunt illi quibus displicuit misericordia Dei, qui restiterunt Deo corde indurato; illis improbatis, numquid perdidit Deus populum suum? Non erit verum, «Potens est Deus de lapidibus istis suscisti errant corde. Et isti non cognoverunt vias meas, quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meam. Quibus juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam:» magnus terror. Ab exsultatione coepimus, sed ad magnum timorem conclusit psalmus iste: «Quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meam.» Loqui Dominum magnum est; quanto magi
Abbreviated transcription (Latin):
& frat̃ meus seuerus ad¬
huc differt leticiã nr̃am:
desermone quẽ nobis
debet. Nam qđ debitor teneat᷑
agnoscit. Omnes enim ȩccłias
quacunq transitũ fęcit: letifica¬
uit dñs ꝑ os ipsius. Oultoma¬
gis gͦ lȩtificanda. ẽ: dequa cȩteris
eum dñs ꝓpagauit. S. quid fa¬
cturi sumꝰ nisi ut seruiamus
uoluntati ipsius: Differẽ illũ
tam̃ dixi fr̃s: non fraudare. Itaq de¬
nete debitorem ÷ nec dimitatis nͥ
cum soluerit. Aduertat itaq ka¬
ritas ur̃a. Quantum donat dñs
deisto psalmo dicamus aliquid.
Qđ quidẽ iam nostis: s dulcis . ẽ.

Expanded text:
 frater meus Severus adhuc differt laetitiam nostram de sermone quem nobis debet: nam quod debitor teneatur, agnoscit. Omnes enim Ecclesias quacumque transitum fecit, laetificavit Dominus per os ipsius: multo magis ergo ista laetificanda est, de qua caeteris eum Dominus propagavit. Sed quid facturi sumus, nisi ut serviamus voluntati ipsius? Differre illum tamen dixi, fratres, non fraudare. Itaque tenete debitorem, nec dimittatis, nisi cum solverit. Advertat itaque Charitas vestra: quantum donat Dominus, de isto psalmo dicamus aliquid quod quidem jam nostis; sed dulcis e
Abbreviated transcription (Latin):
chra in quib non ẽ. utilitas: si gentes
dimisert̃ simulachra sua ut ueni¬
rent addeum isrł: quos ipse deus is¬
rł de egipto ꝑmare rubrum auxit.
inquo inimicos eoꝵ consequentes opu¬
it: quos indesertum eduxit ⁊ manna
pauit: nunquã uirgã suã ab eoꝵ ais¬
ciplina tulit: nunquã beneficia mise¬
ricordiȩ subtraxit: ipsedebent deseriro
dm̃ suũ: cum gentes uenerint addm̃ ips
acerbauert̃ me. Ante illos miracła inme¬
nu moysi faciebam: & ipsi magis magt̃
ꝓximus fui : Presentaui me signis &
uirtucibus meis. Non uno die÷ nonauo¬
bus: s quadraginta annis ꝓximus fiu
generationi huic. Et dixi: semꝑ isticias
merꝰ indicat integritatẽ scłoꝵ: tanqũ
ꝑficiantur scła ꝑhunc numerum. Ia¬

Expanded text:
cra in quibus non est utilitas» : si Gentes cra in quibus non est utilitas» : si Gentes dimiserunt simulacra sua, ut venirent ad Deum Israel; quos ipse Deus Israel de Aegypto per mare rubrum duxit, in quo inimicos eorum consequentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordiae subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum Gentes venerint ad Deum ipacerbaverunt me: ante illos miracula in manu Moysi faciebam, et ipsi magis magisque «proximus fui?» Praesentavi me in signis et virtutibus meis: non uno die, non duobus; sed, «Quadraginta annis proximus fui generationi huic; et dixi, Semper isti errant merus indicat integritatem saeculorum, tanquam perficiantur saecula per hunc numerum. I
Abbreviated transcription (Latin):
nolite obdurare corda ur̃a: Quia me¬
ministis quid soleant facere patres ue¬
stri: nolite obdurare corda ur̃a. Quẽ¬
admodum inilla amaricatione scdm̃
diem teptationis indeserto. Recolitiꝰ
certe fr̃s: qđ ille populus temptaue¬
rit dm̃: acceꝑit disciplinam ÷ & rectꝰ
sit indeserto tanquam ab optuno ses¬
sore: frenis legum: frenis p̃ceptoꝵ:
nec sit desertus tam̃ adeo etiam in¬
domitus: non solum beneficiis p̃sen-¬
tibus: s etiam uirga emendationis:
non desistente. Nolite gͦ obdurare
corda ur̃a: sic̃ inamaricatione scdm̃
diem tẽptationis indeserto: Ubitẽp¬
tauert̃ me patres ur̃i. Iam tales non
sint patres ur̃i: nolite eos imitari:
Patres ur̃i erant: s si non imitati fue¬
ritis patres ur̃i non erunt: tamenqͥa
dehis nati estis ÷ patres ur̃i erant. Et
si gentes uenientes ab extremo terrȩ
sicut dicit ieremias ad te gentes ueni¬
ent ab extremo terrȩ & dicent. uere
mendacia coluert̃ patres nr̃i simula¬

Expanded text:
«Nolite obdurare corda vestra?» Quia meministis quid soleant facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda vestra: sicut in amaricatione, secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri.» Jam tales non sint patres vestri; nolite eos imitari. Patres vestri erant; sed si non imitati fueritis, patres vestri non erunt: tamen quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo terrae, sicut dicit Jeremias, «Ad te Gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Verae mendacia coluerunt patres nostri, simula