comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ista innumerabilia nascunt᷑. ut utilia cũ honestis
pugnare uideant᷑. Quotus enĩ qͥsq reperiet᷑. qͥ ĩpu¬
nitate & ignoratione omĩũ ꝓposita abstinere pos¬
sit iniuria: Periclitem᷑ si placet in his qͥdẽ exẽ¬
plis. in qͥb peccare uulgus hominũ fortasse ñ pu¬
tet. Neq enĩ de siccariis. ueneficiis. testamentariis.
furib peculatorib. hoc loco disserendũ ẽ. qͥ ñ uerbis ft̃
& disputatione phy losophoꝵ. s uincuł & carcere fati¬
gandi. S hoc consideremꝰ. quę faciunt hi qͥ uidentur
boni: L. minueri basili. locupletis hominis falsũ
testamentũ qͥdẽ ẽ grecia romã actulerunt. Qđ qͦ
faciliꝰ obtinerent: scripsert᷑ heredes secũ .M. eras¬
sũ. ce.q. ortensiũ. homines etatis eiꝰdẽ potentissi¬
mos:
Qui cũ aud falsũ eẽ suspicarent. sibi aut̃ maliꝰ
eent conscii culpe. alieni facinoris minusculum
ñ repudiarunt. Quid gͦ: Satin ẽ hoc ut non

Expanded text:
ista innumerabilia nascuntur, ut utilia cum honestis ista innumerabilia nascuntur, ut utilia cum honestis pugnare videantur. Quotus enim quisque reperietur, qui impunitate et ignoratione omnium proposita abstinere possit iniuria? Periclitemur, si placet, et in iis quidem exemplis, in quibus peccari volgus hominum fortasse non putet. Neque enim de sicariis, veneficis, testamentariis, furibus, peculatoribus hoc loco disserendum est, qui non verbis sunt et disputatione philosophorum, sed vinclis et carcere fatigandi, sed haec consideremus, quae faciunt ii, qui habentur boni. L. Minuci Basili, locupletis hominis, falsum testamentum quidam e Graecia Romamn attulerunt. Quod quo facilius optinerent, scripserunt heredes secum M. Crassum et Q. Hortensium, homines eiusdem aetatis potentissimos; qui cum illud falsum esse suspicarentur, sibi autem nullius essent conscii culpae, alieni facinoris munusculum non repudiaverunt. Quid ergo? satin est hoc, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
tas contunetur. In his magni ẽẽ iudicii statuere.
p̃sertĩ cũ in plerisq eẽnt iudicia contraria. qđ
quẽq cuiq p̾stare oporteret. Quocirea astuciȩ tol¬
lende sunt. eaq malicia quȩ uult illa qͥdẽ uide¬
ri se e̾ẽ prudentiã. s ab est ab ea distatq plurimũ.
Prudentia ẽ enĩ locata etiã dilectu bonoꝵ & maloꝵ
Malicia si omĩa quȩ turpia st̃ mala st̃. mala bonis
ante ponit. Nec uͦ in p̃diis solũ ius ciuile ductũ a
natura maliciã fraudẽq uindicat. s eti ã in man¬
cipioꝵ uenditione uenditoris fraus omĩs excludit᷑.
Qui enĩ scire debuit. de sanitate. de fuga. de fur¬
tis. p̃stat edicto eduliũ. Heredũ alia causa ẽ.
Eacqͦ intelligit᷑ qm̃ iuris natura fons sit: hoc
scđ̾m naturam ẽẽ neminẽ id agere. ut alteriꝰ p̃de¬
tur inscitia. Nee ulla ꝑnities maior uitȩ inueniri
potest ꝗͣ in malitia simulatio intelligentiȩ. ex qͦ

Expanded text:
tas contineretur; in iis magni esse iudicis statuere, tas contineretur; in iis magni esse iudicis statuere, praesertim cum in plerisque essent iudicia contraria, quid quemque cuique praestare oporteret. Quocirca astutiae tollendae sunt eaque malitia, quae volt illa quidem videri se esse prudentiam, sed abest ab ea distatque plurimum. Prudentia est enim locata in dilectu bonorum et malorum, malitia, si omnia, quae turpia sunt, mala sunt, mala bonis ponit ante. Nec vero in praediis solum ius civile ductum a natura malitiam fraudemque vindicat, sed etiam in mancipiorum venditione venditoris fraus omnis excluditur. Qui enim scire debuit de sanitate, de fuga, de furtis, praestat edicto aedilium. Heredum alia causa est. Ex quo intellegitur, quoniam iuris natura fons sit, hoc secundum naturam esse, neminem id agere, ut ex alterius praedetur inscitia. Nec ulla pernicies vitae maior inveniri potest quam in malitia simulatio intellegentiae; ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ om̃s. interior eoꝵ qͥ eiꝰdẽ gentis sint: ꝓpior eoꝵ
qͥ eiꝰdẽ ciuitatis. Itaq maiores aliud ius gentiũ. ali¬
ud nis ciuile esse uoluert. Qđ ciuile ñ idõ continuo
gentiũ. qđ aut̃ gentiũ: idẽ ciuile esse debet. S nos
ueri iuris germaneq iusticie solidã & exp̃ssam
effigiẽ. nullã tenemus Umbra & imiaginib utim
eas ipsas utinã seqͣrem᷑: Ferunt᷑ ab optimis naturȩ:¬
& ueritatis exẽplis. Nũ qͣnti uerba illa Utine ꝓpt̾ te
fidẽue tuã. captus fraudatusue sim. at qͦ illa aurea:
Ut int̾ bonos bene agier & sine fraudatione. S qͥ sine
tifex maximus sũmã ui esse dicebat. in umĩb his
arbitris ex qͥb adderet᷑ ex fide bona. fideiq bonę
nom̃. existimabat manare latissimẽ. idq uersari in
tutelis. societatib fidutiis mandatis. reb emptis.
uenditis conductis . atq locatis. qͥb uite socie¬

Expanded text:
inter omnes, interior eorum, qui eiusdem gentis sint, propior eorum, inter omnes, interior eorum, qui eiusdem gentis sint, propior eorum, qui eiusdem civitatis. Itaque maiores aliud ius gentium, aliud ius civile esse voluerunt; quod civile, non idem continuo gentium, quod autem gentium, idem civile esse debet. Sed nos veri iuris germanaeque iustitiae solidam et expressam effigiem nullam tenemus, umbra et imaginibus utimur. Eas ipsas utinam sequeremur! feruntur enim ex optimis naturae et veritatis exemplis. Nam quanti verba illa: UTI NE PROPTER TE FIDEMVE TUAM CAPTUS FRAUDATUSVE SIM! quam illa aurea: UT INTER BONOS BENE AGIER OPORTET ET SINE FRAUDATIONE! Sed, qui sint aevola, pontifex maximus, summam vim esse dicebat in omnibus iis arbitriis, in quibus adderetur EX FIDE BONA, fideique bonae nomen existimabat manare latissime, idque versari in tutelis societatibus, fiduciis mandatis, rebus emptis venditis, conductis locatis, quibus vitae socie
Abbreviated transcription (Latin):
emerat qͦ iure eẽt teneret. Quorsũ hȩcꝰ Ut illud in¬
telligas. ñ placuisse maiorib nr̃is astutos.S aliter
leges. alit̾ phylosophi tollunt astutias. Leges qͣtinꝰ
manu tenere possunt. Phylosophi. qͥtenꝰ ratione & intelli¬
gentia. Ratio gͦ hoc postulat. ne qͥd infidiose. neqͥd dis
simulate. neqͥd fallacit̃. St̃ ne gͥ insidiȩ tandẽ plagas
etiã si excitaturus ñ sis nec agitaturus:. Ipse enĩ fere ibetta
millo inseqͣnte sepe incidunt. Sic tu edes ꝓscribas. ta¬
bula tãꝙͣ plagas ponas. domũ ꝓpt̾ uicia uendas. in
eã aliqͥs incurrat imprudens. Hoc ꝙͣ ꝙͣ uideo ꝓpt̃
depͣuationẽ consuetudĩnis. neq more tͣpe haberi.
neq aut lege sancerri aut iure ciuili. nature tm̃
lege sanccitũ ẽ. Societas enĩ ẽ. qđ & si sepe dic tu᷑ e.
dicendũ tm̃ ẽ sepiꝰ. latissime qͥdẽ quę pateat om̃iũ

Expanded text:
emerat, quo iure esset, teneret. Quorsus haec? Ut illud inemerat, quo iure esset, teneret. Quorsus haec? Ut illud intellegas, non placuisse maioribus nostris astutos. Sed aliter leges, aliter philosophi tollunt astutias, leges, quatenus manu tenere possunt, philosophi, quatenus ratione et intellegentia. Ratio ergo hoc postulat, ne quid insidiose, ne quid simulate, ne quid fallaciter. Suntne igitur insidiae tendere plagas, etiarnsi excitaturus non sis nec agitaturus? ipsae enim ferae nullo insequente saepe incidunt. Sic tu aedes proscribas, tabulam tamquam plagam ponas, domum propter vitia vendas, in ear aliquis incurrat imprudens? Hoc quamquam video propter depravationem consuetudinis neque more turpe haberi neque aut lege sanciri aut iure civili, tamen naturae lege sanctum est. Societas est enim quod etsi saepe dictum est, dicendum est tamen saepius, latissime quidem quae pateat, omnium
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit. cũ in uendendo rẽ eã scisset. & ñ ꝓnuntiasset
emptori. dãpnũ p̃stari oportere. Ergo ad fidẽ bonã
statuit ꝑtinere. notũ e̾ẽt emptori uicrũ qđ nosset¬
& uenditor. Qđ si recte iudicauit. Non recte fru
S huiꝰ modi reticentie iure ciuili cõp̃hendi ñ posst̃.
Quȩ aut̃ posst̃. diligent̃ tenent᷑ .m. in ariꝰ cratidi¬
anus ꝓpinquus nr̃. G. sergio orate uendiderat
edes. eas qͣs ab eodẽ ipse ante paucis annis emerat¬
He sertgio seruiebant. s hoc in mancipio marius
ñ dixxerat. adducta res in iudiciũ ẽ. Oratã cras¬
sus. cratidianũ defendebat antonius. Ius cras¬
sus urgebat. qđ uicii uenditor ñ dixisset. sci¬
ens id õportere prestari. Eqͥtatẽ antoniꝰ qm̃ ad
uitiũ ignotũ sergio non fuisset. qͥ illas edes uen¬
didisset:
nichil fuisse necesse dici. Nec eũ esse deceptũ: qͥ id qđ

Expanded text:
tiavit: cum in vendendo rem eam scisset et non pronuntiasset, tiavit: cum in vendendo rem eam scisset et non pronuntiasset, emptori damnum praestari oportere. Ergo ad fidem bonam statuit pertinere notum esse emptori vitium, quod nosset venditor. Quod si recte iudicavit, non recte frum tacuit. Sed huius modi reticentiae iure civili conlprehendi non possunt; quae autem possunt, diligenter tenentur. M. Marius Gratidianus, propinquus noster, C. Sergio Oratae vendiderat aedes eas, quas ab eodem ipse paucis ante annis emerat. Eae serviebant, sed hoc in mancipio Marius non dixerat. Adducta res in iudicium est. Oratam Crassus, Gratidianum defendebat Antonius. Ius Crassus urguebat, quod vitii venditor non dixisset sciens, id oportere praestari,aequitatem Antonius, quoniam id vitium ignotum Sergio non fuisset, qui illas aedes vendidisset, nihil fuisse necesse dici, nec eum esse deceptum, qui, id, quod
Abbreviated transcription (Latin):
apud nos iure ciuili ut in his uendendis uicia
Aicerent᷑ quȩ nota ee̾nt uenditori. Nã cĩ ex duode¬
ci tabulis satis e̾ct ea p̃stari. q̃ eent lingua nuncupata.
que qͥ inficiatꝰ ee̾t dupli penã subiret: a iuris con¬
nͥ nominatĩ dictũ ee̾t. p̃stari oportere ut cũ in
arce auguruũ augures actiũ eẽnt. iussissent q tỹ
tũ claudiũ centumalũ qͥ edes in celio monte habe¬
bat dȩmoliri eas qͥrũ altitudo officeret auspiciss
claudiꝰ ꝓseripsit insulã uendidit. Emit .p. calputni
panariꝰ. Huic ab augurib illud idẽ nuntiatũ ẽ. Itaq
calpurniꝰ cũ demolitus ẽẽt. cognosceretq claudiũ
edes postea ꝓscripsisse. ꝗͣ eit ab augurib demoliri
iussus. arbitriũ illũ adegit. qͥcqͥd sibi dare facere
oporteret. ex fide bona .M. cato sententiã dixit. huiꝰ nri
catonis pat̾̃. ut cȩtͥi ex patrib sic hic qͥ illud lumen
ꝓgenuit: ex filio ẽ nominandus. Is gͥ iudex ĩta ꝓnun¬

Expanded text:
apud nos est iure civili, ut in iis vendendis vitia dicerentur, quae nota essent venditori. Nam, cum ex duodecim tabulis satis esset ea praestari, quae essent lingua nuncupata, quae qui infitiatus esset, dupli poenam subiret, a iuris connisi nominatim dictum esset, praestari oportere. Ut, cum in arce augurium augures acturi essent iussissentque Ti. Claudium Centumalum, qui aedes in Caelio monte habebat, demoliri ea, quorum altitudo officeret auspiciis, Claudius proscripsit insulam vendidit, emit P. Calpurnius Lanarius. Huic ab auguribus illud idem denuntiatum est. Itaque Calpurnius cum demolitus esset cognossetque Claudium aedes postea proscripsisse, quam esset ab auguribus demoliri iussus, arbitrum ilium adegit, QUICQUID SIBI DARE FACERE OPORTERET EX FIDE BONA. M. Cato sententiam dixit, huius nostri Catonis pater ut enim ceteri ex patribus, sic hic, qui illud lumen progenuit, ex filio est nominandus—is igitur iudex ita pronun
Abbreviated transcription (Latin):
luce põponii domũ uenisse dr̃. Cui cũ ẽẽt nuntiatũ
qđ illũ iratũ allaturũ ad se aliqͥd contͣ patrẽ arbi¬
trarat᷑. surrexit e lec tulo. remotisq arbitris ad se
adolescentẽ iussit uenire. At ille ut ing̃ssus e. confestĩ
gladiũ distrinxit. Iurauitq se statĩ illũ interfec tu¬
rũ. nͥ iusiurandũ dedisset se patrẽ nussũ ẽẽ facturũ.
Iurauit hoc t̃rore coactꝰ pompiniꝰ. Rẽ ad popłm detu¬
lit. Docuit uĩ cũ sibi causa desistere necesse ẽẽt. Mani¬
liũ missũ fecit. tantũ itł tẽporib iusiurandũ ualebat.
Aatq hic .t. malliꝰ is ẽ. qͥ ad amegenẽ galli quẽ ab eo ꝓ¬
uocatus occiderat. torque detͣcto cognom̃ inuenit:
Cuiꝰ t̃cio consulatu latini contra luessarĩ fusi & fugati.
magnꝰ uir in pͥmis & qͥnuꝑ indulgens in patrẽ. id ẽ
acerbe seuerus in filiũ. S ut laudandus regulus

Expanded text:
luci Pomponi domum venisse dicitur. Cui cum esset nuntiatum, luci Pomponi domum venisse dicitur. Cui cum esset nuntiatum, qui illum iratum allaturum ad se aliquid contra patrem arbitraretur, surrexit e lectulo remotisque arbitris ad se adulescentem iussit venire. At ille, ut ingressus est, confestim gladium destrinxit iuravitque se illum statim interfecturum, nisi ius iurandum sibi dedisset se patrem missum esse facturum. Iuravit hoc terrore coactus Pomponius; rem ad populum detulit, docuit, cur sibi causa desistere necesse esset, Manlium missum fecit. Tantum temporibus illis ius iurandum valebat. Atque hic T. Manlius is est, qui ad Anienem Galli, quem ab eo ocatus occiderat, torque detracto cognomen invenit, cuius tertio consulatu Latini ad Veserim fusi et fugati, magnus vir in primis et, qui perindulgens in patrem, idem acerbe severus in filium. Sed, ut laudandus Regulus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fieri Est enĩ nichil utile. qͦd idẽ ñ honestũ. dec qͥa
utie honestũ s qͥa honestũ utile. Quare qͦd ex mublẽ
mirabilib exẽplis haud facile qͥs dixerit. hoc exẽplo
aut laudabiliꝰ aut p̾stantiꝰ.S ex tota hac laude reguli
uñ ẽ illud admiratione dignũ. qͦd captiuos retinendos
censuit. nã qđ rediit nob̾ ñ mirabile uidet᷑. Illis qͥdem
tẽporib alit̃ facere ñ potuit. Itaq ista laus ñ ẽ hoĩs
s tẽpoꝵ. Nũllũ enĩ uinculũ ad asstringendã fidẽ
iure iurando maiores antiquiꝰ esse uoluert̃. Id indi¬
soꝵ qͥ nulla de re diligentiꝰ ꝙͣ de iure iurando iudi¬
cant .k. mallio .a.f. cũ dictator fuisset .m. pomiponiꝰ.
t.r. pł diẽ dixit. qđ is paucos sibi dies. ad dictaturã
bitare iussisset. Qđ cũ audiuisset adolescens filii
negotiũ ex hiberi patri accurrisse romã & cũ pͥma

Expanded text:
o vero esse, non fieri. Est enim nihil utile, quod idem non honestum, nec, quia o vero esse, non fieri. Est enim nihil utile, quod idem non honestum, nec, quia utile, honestum, sed, quia honestum, utile. Quare ex multis mirabilibus exemplis haud facile quis dixerit hoc exemplo aut laudabilius aut praestantius. Sed ex tota hac laude Reguli unum illud est admiratione dignum, quod captivos retinendos censuit. Nam quod rediit, nobis nunc mirabile videtur, illis quidem temporibus aliter facere non potuit; itaque ista laus non est hominis, sed temporum. Nullum enim vinculum ad astringendam fidem iure iurando maiores artius esse voluerunt. Id indisorum, qui nulla de re diligentius quam de iure iurando iudicabant. L. Manlio A. f., cum dictator fuisset, M. Pomponius tr. pl. diem dixit, quod is paucos sibi dies ad dictaturam bitare iussisset. Quod cum audivisset adulescens filius, negotium exhiberi patri, accurrisse Romam et cum primo
Abbreviated transcription (Latin):
actoritate fedus faceret dederetꝰ. rogationẽ sua¬
sit eã. qͣm luciꝰ suriꝰ sextꝰ attiliꝰ ex senatꝰ confulto fere¬
bant. Qua accepta: ẽ hostib deditꝰ. Honestiꝰ hic ꝙͣ .q.
pompeiꝰ qͦ cũ in eadẽ causa e̾ẽt dep̾cante accepta lex
ñ ẽ. Hic ea qͣ uidebat᷑ utilitas plus ualuit. ꝙͣ honestas
Apua suꝑiores utilitatis speries falsa ab honestatis
actoritates suꝑata ẽ. At ñ debuit ratũ eẽ: qͦd erat
actũ ꝑ uĩ. Quasi uͦ forti uiro ius possit adhiberi
Cũ gͥ ad senatũ ꝓficiscebat᷑ cũ p̃sertĩ de captiuis dis¬
suasurus ẽẽt. qđ maximũ in eo ẽ: ia rephenditis.
Non eni suo nidicio stetit. s suscepit causã: ut eẽt iu¬
diciũ senatus. Cuin ipse actor fuisset: captiui ꝓfec¬
to penis redaiti ẽẽnt. Ita incolumis in patria regia¬
lus restitisset. Qđ qͥa patriȩ ñ utile putauit. iccut᷑co
sibi honestũ & sentire illa & pati credidit. Nã qđ

Expanded text:
oritate foedus fecerat, dederetur, rogationem suasit ear, quam L. Furius, Sex. Atilius ex senatus consulto ferebant; qua accepta est hostibus deditus. Honestius hic quam Q. Pompeius, quo, cum in eadem causa esset, deprecante accepta lex non est. Hic ea, quae videbatur utilitas, plus valuit quam honestas, apud superiores utilitatis species falsa ab honestatis auctoritate superata est. At non debuit ratum esse, quod erat actum per vim.—Quasi vero forti viro vis possit adhiberi. Cur igitur ad senatum proficiscebatur, cum praesertim de captivis dissuasurus esset? Quod maximum in eo est, id reprehenditis. Non enim suo iudicio stetit, sed suscepit causam, ut esset iudicium senatus; cui nisi ipse auctor fuisset, captivi profecto Poenis redditi essent; ita incolumis in patria Regulus restitisset. Quod quia patriae non utile putavit, idcirco sibi honestum et sentire illa et pati credidit. Nam quo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥspiã & repugnantẽ utilitati sue. reddi captiuos ne¬
gauit esse utile. Iuos enĩ adolescentes esse & bonos
duces. se iã confectũ senec tute. Cuiꝰ cũ ualuisset
ar toritas. captiui retenti st̃. ipse carthaginẽ rediit.
Neq enĩ eũ caritas patriȩ retinuit nec suoꝵ. Neq uͦ
tũ ignorabat se ad crudelissimũ hostẽ & ad exqͥsita
causa. ꝗͣ. si domi senea captiuus. ꝑ iurus consularis re¬
mansisset. At stulte. qͥ ñ mͦ censuerit captiuos redim̃¬
dos. uerũ etiã ꝑsuaserit. Qͦmͦ stulte: Etiãne si respu¬
fundamenta naturȩ. cũ ut ilitatẽ ab honestate seiun¬
gunt. Om̃s enĩ expetimꝰ utilitatẽ. ad eãq rapimur.
nec facexe alit̾ ullo mͦ possumus. Nã qͥs ẽ qͥutilia fugi
ꝓpt̃ea illa pͥma ae sũma habenꝰ. Utilitatis nom̃ ñ tã
splendidũ ꝙͣ necessariũ duximꝰ. Q a ẽ gͥ: Qs direrit¬

Expanded text:
quispiam, et repugnantem utilitati suae!, reddi captivos nequispiam, et repugnantem utilitati suae!, reddi captivos negavit esse utile; illos enim adulescentes esse et bonos duces, se iam confectum senectute. Cuius cum valuisset auctoritas, captivi retenti sunt, ipse Carthaginem rediit, neque eum caritas patriae retinuit nec suorum. Neque vero tur ignorabat se ad crudelissimum hostem et ad exquisitcausa, quam si domi senex captivus, periurus consularis remansisset. At stulte, qui non modo non censuerit captivos remittendos, verum etiam dissuaserit. Quo modo stulte? etiamne, si rei pufundamenta naturae, cum utilitatem ab honestate seiungunt. Omnes enim expetimus utilitatem ad eamque rapimur nec facere aliter ullo modo possumus. Nam quis est, qui utilia fugiapropterea illa prima et summa habemus, utilitatis nomen non tam splendidum quam necessarium ducimus. Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
sentientẽ grãm adbellũ barbaris inferendũ
S omittamꝰ fabulas & ext̃na ad rẽ factã nr̃aq
ueniamus. M. attiliꝰ regulus consul iterũ cũ¬
in affrica ex insidiis captus e̾e̾t. duce xandip¬
po lacedemonio imꝑatore aut̃ patre. anibal
amilca re iuratꝰ missus ẽ ad senatũ. ut nͥ redditi
e̾ent pęnis captiui nobiles qͥdã. rediret ipse har¬
taginẽ. Is cũ romã redisset. utilitatis speciẽ uide¬
fortunȩ bellicȩ iudicare. tenere consularis digni
animi & fortitudo negat. Nã locupletiores queris
ac tores. harũ enĩ uirtutũ ẽ ꝓpͥũ nichil extimescere.
omĩa humana despicere. nichil qđ homini accidere
possit. intolerandũ putare. Itaq qͥd fecit: Insenatũ
uenit. mandata exposuit. sententiã ne diceret re¬
cusaurit. ꝗͣ diu iure iurando hostrũ teneret᷑: ñ eẽ se
senatorem dixit. atq etiã o stultũ hominẽ dixerit

Expanded text:
sentientem Graeciam ad bellum barbaris inferendum. sentientem Graeciam ad bellum barbaris inferendum. Sed omittamus et fabulas et externa; ad rem factam nostramque veniamus. M. Atilius Regulus cum consul iterum in Africa ex insidiis captus esset duce Xanthippo Lacedaemonio, imperatore autem patre Hannibalis Hamilcare, iuratus missus est ad senatum, ut, nisi redditi essent Poenis captivi nobiles quidam, rediret ipse Carthaginem. Is cum Romam venisset, utilitatis speciem videfortunae bellicae iudicantem tenere consularis dignitanimi et fortitudo negat. Num locupletiores quaeris auctores? Harum enim est virtutum proprium nihil extimescere, omnia humana despicere, nihil, quod homini accidere possit, intolerandum putare. Itaque quid fecit? In senatum venit, mandata exposuit, sententiam ne diceret recusavit, quam diu iure iurando hostium teneretur, non esse se senatorem. Atque illud etiam O stultum hominem, dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
Nã apud homerũ optimũ ac torẽ tał de ulixe nuua
suspicio ẽ. s insimulat᷑ eũ tͣgediȩ simulatione in¬
sanię ut militiã subt̾fugere uoluisse. Non honestũ
consiliũ. at utile. ut aliqͥs fortasse dixerit. regnare
& ẏthace uiuere ociose cũ parentib. cũ uxore. cũ
filio. Ullũ tu decus in cotidianis laborib cũ hac tͣn¬
dã & abiciendã. qm̃ quȩ honesta ñ sit : nec utilẽ
ẽẽ qͥdẽ arbitror. Qͥd enĩ auditurũ putas fuisse u¬
lirẽ. si in illa simnulatione ꝑseuerasset: Qͥ cũ ma¬
ximas res gesserit. in bello tñ audiat ab aiace
Cuiꝰ ipse pͥnceps iusiurandi fuit. qͦd om̃s scitis. solꝰ
neglexit fidẽ. furere se simulauit. neqͦ iret insti¬
tit. Qđ iͥr palamedis ꝑspicax. pudentia istiꝰ ꝑce¬
pisset maliciosã audaciã. fide sacrata ius ꝑpetuũ
falleret. Illi uͦ ñ mͦ cũ hostib uerũ etiã cũ flucti¬
b id qͦd fecit. dimicare meliꝰ fuit. ꝗͣ deserere con¬

Expanded text:
nam apud Homerum, optimum auctorem, talis de Ulixe nulla suspicio est, sed insimulant eum tragoediae simulatione insaniae militiam subterfugere voluisse. Non honestum consilium, at utile, ut aliquis fortasse dixerit, regnare et Ithacae vivere otiose cum parentibus, cum uxore, cum filio. Ullum tu decus in cotidianis laboribus etdam et abiciendam, quoniam, quae honesta non sit, ne utilem quidem esse arbitror. Quid enim auditurum putas fuisse Ulixem,si in illa simulatione perseveravisset? qui cummaximas res gesserit in bello, tamen haec audiat ab Aiace: Cuius ípse princeps iúris iurandí fuit, Quod ómnes scitis, sólus neglexít fidem; Furere ássimulare, né Quodní Palamedi pérspicax prudéntia Istíus percepset málitiosam audáciam, Fidé sacratae iús perpetuo fálleret. Illi vero non modo cum hostibus, verum etiam cum fluctibus, id quod fecit, dimicare melius fuit quam deserere con
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ falsũ iurare ꝑ iurare ẽ q qđ ex inimi tui
bellicas & hostiles ꝑturbare ñ debuit ꝑiurio. Cũ uisto
eni & legitimo hoste res gerebat᷑ adusus quẽ ee cotũ nus
fecialis & multa st̃ iura cõmunia. Qͥ nͥ ita ẽẽt. ñꝗͣ¬

Expanded text:
Non enim falsum iurare periurare est, sed, quod EX ANIMI TUI Non enim falsum iurare periurare est, sed, quod EX ANIMI TUI bellicas et hostiles perturbare periurio. Cum iusto enim et legitimo hoste res gerebatur, adversus quem et totum ius fetiale et multa sunt iura communia. Quod ni ita esset, n
Abbreviated transcription (Latin):
cii causa cruciatũ subierit uoluntariũ. Nã qͥdẽ ai¬
unt. minur a de malis. ud ẽ ut tͦpit̃ potiꝰ qͣ. calamitose.
An ñ ullũ maiꝰ malũ t᷑pitudine : Quȩ si in defor-¬
mitate corporis habeat aliqͥd offensionis. qͥnta illa
depͣuatio aut feditas animi t᷑pificati debet uideri:
Itaq neruosiꝰ qͥ ita dissert̃ solũ audent malũ dice¬
re. id qͦd t᷑pe sit. Q aut̃ remissiꝰ. hi tam̃ ñ dubitant
infideli cuiꝙͣ. iecirco recte a poeta. qͥa cũ tͣc taretꝰ
attreus ꝑsonȩ seruiendũ fuit. S si hoc sibi sumunt
nullã ccꝰ fidẽ quȩ infideli data sit. uideant ne qͦrat᷑
latera ꝑiurio. Est ius etiã bellicũ fidesq uurisiuran¬
di sepe cũ hoste seruanda. Qđ enĩ ita iuratũ ẽ ut
mens conciperet fieri oportere. id seruandũ ẽ.
actũ ꝓcapite p̃ciũ ñ attuleris. nulla fraus ẽ. ne si
Nee sides debet nec iusiurandũ ẽẽ cõmune. Non enĩ¬

Expanded text:
cii causa cruciatum subierit voluntarium? Nam quod aicii causa cruciatum subierit voluntarium? Nam quod aiunt: minima de malis, id est ut turpiter potius quam calamitose, an est ullum maius malum turpitudine? quae si in deformitate corporis habet aliquid offensionis, quanta illa depravatio et foeditas turpificati animi debet videri! Itaque nervosius qui ista disserunt, solum audent malum dicere id, quod turpe sit, qui autem remissius, ii tamen non dubitant ínfideli cuíquam idcirco recte a poeta, quia, cum tractaretur Atreus, personae serviendum fuit. Sed si hoc sibi sument, nullam esse fidem, quae infideli data sit, videant, ne quaeratur latebra periurio. Est autem ius etiam bellicum fidesque iuris iurandi saepe cum hoste servanda. Quod enim ita iuratum est, ut mens conciperet fieri oportere, id servandum est; pactum pro capite pretium non attuleris, nulla fraus sit, ne si nec fides debet nec ius iurandum esse commune.
Abbreviated transcription (Latin):
qneq irascisolet nec nocere. Hec qͥdẽ ratio ñ magis
contͣ regua ꝗͣ cont̾ omẽ iusiurandũ ualet. S in
iure iurando ñ qͥ metꝰ. s qͥ iussit debet int aligo
Est enĩ iusiurandũ affirmatio religiosa. Qđ aut̃
affirmante &e qͦsi dõ teste ꝓmiseris: id tenendũ ẽ.
Iã enĩ ñ ad irã dõꝵ que nulla ẽ s ad iusticiã & fidẽ
ꝑtinet. Nã p̃clare enniꝰ. O fides alma apta pinnis:
& iusiurandũ iouis. Q gͥ iusiurandũ uiolat. fidẽ
uiolat. qͣm in capitolio uicinã iouis optimi. mani¬
mi ut in catonis oratione ẽ maioris nr̃i ẽt̃ uolue¬
runt. At enĩ ne iratꝰ qͥdẽ iupit̾ plus religio nocu¬
isset. ꝗͣ sibi nocuit ipse regulus. Certe si nichil ma
ẽẽ maxima actoritate phylosophi affirmant. Qͦ rũ
qͥdẽ testẽ ñ mediocrẽ. s haud scio an grauissimũ re¬
gulũ nolite qͦso uituperare. Quẽ enĩ locupletiorem
querimꝰ. quẽ pͥncipẽ popłi romani qͥ retinendi offi¬

Expanded text:
qui neque irasci solet nec nocere. Haec quidem ratio non magis contra Reguli quam contra omne ius iurandum valet. Sed in iure iurando non qui metus, sed quae vis sit, debet intellegi; est enim ius iurandum affirmatio religiosa; quod autem affirmate quasi deo teste promiseris, id tenendum est. Iam enim non ad iram deorum, quae nulla est, sed ad iustitiam et ad fidem pertinet. Nam praeclare Ennius: ius iurandúm Iovis! Qui ius igitur iurandum violat, is Fidem violat, quam in Capitolio vicinam Iovis optimi maximi, ut in Catonis oratione est, maiores nostri esse voluerunt. At enim ne iratus quidem Iuppiter plus Regulo nocuisset, quam sibi nocuit ipse Regulus. Certe, si nihil malesse maxima auctoritate philosophi affirmant. Quorum quidem testem non mediocrem, sed haud scio an gravissimum Regulum nolite, quaeso, vituperare. Quem enim locupletiorem quaerimus quam principem populi Romani, qui retinendi offi
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ ueturiꝰ &e spuriꝰ postuiniꝰ cũ iterũ consules e̾e̾nt.
qͥs a cũ male pugnatũ ap̃ caudiũ ẽẽt. legionib nr̃is
sub iugũ missis pacẽ cũ sannitib fecerant dediti st̃.
Ius in iussu enĩ popłi senatusq fecerant. Codẽq tẽpore
qđ eoꝵ actoritate pax erat facta dediti st̃. ut paxr
sannitiũ repudiaret᷑. Atq huiꝰ aeditionis ipse pos¬
tumiꝰ qͥ dedebat᷑ suasor & actor erat. Qͦa idẽ mul¬

Expanded text:
Sp. Postumius cum iterum consules essent, quia, cum male pugnatum apud Caudium esset, legionibus nostris sub iugum missis pacem cum Samnitibus fecerant, dediti sunt iis; iniussu enim populi senatusque fecerant. Eodemque tempore quod eorum auctoritate pax erat facta, dediti sunt ut pax Samnitum repudiaretur; atque huius deditionis ipse Postumius qui dedebatur, suasor et auctor fuit». 86
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ negotii nichil exhibere alteri. s eoꝵ etiã
cere potuisset. ꝙͣ nocuit sibi ipsi regulus: Nulla
gͥ uis fuit religionis quę tantã utilitatẽ ꝑuerterẽt.
anne tͣpit̃ faceretꝰ Primũ minima de malis
Non gͥ tanti mali t᷑pitudo habebat ista. qͥntũ ille
cruciatus Deinde illud etiã apud acciũ. fregisti¬
ne fidẽ: Neq dedi neq do infideli cuiꝙͣ: Ꝙͣꝗ ab
ĩpio rege dr̃. luculente tñ dr̃. Addt̾ etiã quẽ ad

Expanded text:
ipsum negotii dicunt, nihil exhibere alteri, sed eorum eticere potuisset, quam nocuit sibi ipse Regulus Nulla igitur vis fuit religionis, quae tantam utilitatem perverteret. An ne turpiter faceret? Primum minima de malis. Num igitur tantum mali turpitude ista habebat, quantum ille cruciatus? Deinde illud etiam apud Accium: Fregistín fidem? Néque dedi neque do ínfideli cuíquam quamquam ab impio rege dicitur, lucule
Abbreviated transcription (Latin):
si eo stolasset ut sibi fundus cuiꝰ ereeroe erdat¬
sened indicaret iaq uenditor ita fecisset dixit
splurs estimare. addidineenetẽ mibaer
apmuoris ꝗͥ nocuiri boni fuisse neget sapientio
negasit̃ qui si munoris ꝙ potiuset Dec genla¬
sieiꝰ ꝑaersenion queret. Here id quidẽ sadẽ eẽt¬
pͣdestm cũ enno conueniret. Hec eatoe qͥda
rhodiu discipłm panetii uideo in ues libres os
ab officio scripsit. & tuberoni dicere sapientis
esse nichil contra mores leges instituta fac ientẽ
habere ratione rei familiaris Nedeuĩ solũ nob
aiuites esse uolumus s liberis. ꝓpinquis ami¬
cio maxime rei publicȩ. Singuloꝵ enĩ faceltol¬
tes & cõpiȩ diuitiȩ sunt eruitatis. Huic sceuole
factũ de qͦ paulo ante dixi placere nullo nedo
potest. Aeni om̃ino tamen se negat facturul com¬
pendii causa qͦd non liceat. huic nec laus magna
r dissimulatio dolus malus. perpaucȩ res sunt
in qͥb non dolus malus iste uerset᷑ siue uir honꝰ

Expanded text:
um postulasset, ut sibi fundus, cuius emptor eratsemel indicaretur idque venditor ita fecisset, dixit se pluris aestimare; addidit centum milia. Nemo est, qui hoc viri boni fuisse neget, sapientis negant, ut si minoris, quam potuisset, vensibi prodesse non quiret. Vere id quidem, si, mihi cum Ennio conveniret. Hecatonem quidem Rhodium, discipulum Panaeti, video in iis libris, quos de officio scripsit Q. Tuberoni, dicere sapientis esse nihil contra mores, leges, instituta facientem habere rationem rei familiaris. Neque enim solum nobis divites esse volumus, sed liberis, propinquis, amicis maximeque rei publicae. Singulorum enim facultates et copiae divitiae sunt civitatis. Huic Scaevolae factum, de quo paulo ante dixi, placere nullo modo potest; etenim omnino tantum se negat facturum comsui causa, quod non liceat. Huic nec laus magna ssimulatio dolus malus est, perpaucae res sunt, in quibus non dolus malus iste versetur, sive vir bon
Abbreviated transcription (Latin):
peresso. Er hȩc quide de his qͥ conseruatione officior
emestimn arcum uoni Qi aut̃ om̃a metiunt᷑ emoli¬
mentis ce edmodis ned ea uolunt pponderari hones¬
moo panctiũ cũ dixerit homines folere in Nac cõpara¬
tione diui are. boc ipsũ sensisse ꝯ a direrit solerpino¬
do non et a oportere enĩ non modo pluris putane
qđ non nũqͣ aubitationẽ afferre soleat. consideran¬
dĩq uideatur credo si qͣndo dubiratio accidit

Expanded text:
ervatione officiorum existimantur boni. Qui autem omnia metiuntur emolumentis et commodis neque ea volunt praeponderari honesimo Panaetium, cum dixerit homines solere in hac comparatione dubitare, hoc ipsum sensisse, quod dixerit, solere modo, non etiam oportere. Etenim non modo pluris putare,quod non numquam dubitationem afferre soleat considerandumque videatur? Credo, si quando dubitatio accidit
Abbreviated transcription (Latin):
poteris. Poteris aut̃ qͥntũ uoles. sũ uͦ intellexenoo
hoc scientiȩ genere gaudere. tũ ut p̃sens tecũ ꝙre¬
die ut spero. & dũ aberis absente loquar. Uade g
mi cicero tibiq ꝑsuade eẽ. te qͥdẽ mͥ eẽ liarissimui
s multo fore cariorẽ. si talib monumentis p̃ceptis q¬

Expanded text:
poteris, poteris autem, quantum voles. Cum vero intellexero te poteris, poteris autem, quantum voles. Cum vero intellexero te hoc scientiae genere gaudere, tum et praesens tecum propediem, ut spero, et, dum aberis, absens loquar. Vale igitur, mi Cicero, tibique persuade esse te quidem mihi carissimum, sed multo fore cariorem, si talibus monitis praeceptisq
Abbreviated transcription (Latin):
pucauert̃. cũ honestate uoluptatẽ. tanꝗͣ cũ homine
pecudẽ copulauissent. Non recip̃ istã coniunc tionẽ
honestas. asꝑnat᷑ repellit. Nec uͦ finis bonoꝵ &̾ maloꝵ
qͥ sĩpleax ẽẽ debet ex dissimillimis reb misceri & tẽ¬
perari potest. S: de hoc. magna enĩ resẽ: alio loco
plurib Flunc ad ꝓpositũ. Quẽadmodũ gͥ si quando ea
quȩ uidet᷑ C utilitas honestati repugnat. duudican¬
da ressit. satis ẽ supͣ disputacũ. Sin aut̃ speciẽ utilita¬
tis etiã uoluptas habere dicet᷑. nulla potest ẽẽ ei cũ ho¬
uestate coniunctio. Nã ut tribuamꝰ aliqͥd uolupta¬
bit
abes a patre munus marce. fili mea qͥdẽ sen¬
endi s ut si ipse uenissẽ athenas. Qđ qͥuidẽ eẽt fac¬
tũ nͥ mee medio cursu clara uoce patria reuocasiet:
auqͣndo me qͦq audires sic. qm̃ in ins uoluminib
ad te ꝓfecta ẽ uox mea tribues ms teporis quantũ

Expanded text:
putaverunt, si cum honestate voluptatem tamquam cum homine putaverunt, si cum honestate voluptatem tamquam cum homine pecudem copulavissent. Non recipit istam coniunctionem honestas, aspernatur, repellit. Nec vero finis bonorum et malorum, qui simplex esse debet, ex dissimillimis rebus misceri et temperari potest. Sed de hoc magna enim res est alio loco pluribus; nunc ad propositum. Quem ad modum igitur, si quando ea, quae videtur utilitas, honestati repugnat, diiudicanda res sit, satis est supra disputatum. Sin autem speciem utilitatis etiam voluptas habere dicetur, nulla potest esse ei cum honestate coniunctio. Nam, ut tribuamus aliquid voluptabit. Habes a patre munus, Marce fili, mea quidem senendi; sed, ut, si ipse venissem Athenas quod quidem esset factum, nisi me e medio cursu clara voce patria revocasset, aliquando me quoque audires, sic, quoniam his voluminibus ad te profecta vox est mea, tribues iis temporis quantum
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã suppeditantẽ uoluptates depelientẽ dolores
fortitudinẽ qͦq aliqͦ modo expediunt. eũ tͣdunt rationẽ
uegligende mortis. ꝑpetiendi doloris. etiã tẽpe¬
rantiã introducunt. ñ facillime illi qͥdẽ. s tam̃
qͦtꝰ modo posst̃. dict̃ enĩ uoluptatis magnitudine
doloris detractionẽ fieri. Iusticia uacillat uł ia¬
cet potiꝰ. Om̃sq hȩ uirtutes quȩ in cõmunitate
cernunt᷑. & in societate generis humani. Neq
enĩ bonitas. nec liberalitas nec comitas ẽt̃ potest.
ñ plusꝗͣ amiciuia. si hȩc ñ ꝑse expetant᷑ s ad uolup¬
tatẽ utilitatẽue referantur.¶ Conferamꝰ gͥ in paus¬
ca. Nã ut utilitatẽ nullã ẽẽ docuimꝰ quȩ honestati
ẽẽt contraria. sic omẽm uouptatẽ dicimꝰ honestati
ẽẽ contrariã. Qͦ magis rep̃hendendos eẽ caliphonẽ
& clinomachũ iudico. qͥ se dirẽpturos controuersiã

Expanded text:
scientiam suppeditantem voluptates. depellentem dolores; scientiam suppeditantem voluptates. depellentem dolores; fortitudinem quoque aliquo modo expediunt, cum tradunt rationem neglegendae mortis, perpetiendi doloris; etiam temperantiam inducunt non facillime illi quidem, sed tamen quoquo modo possunt; dicunt enim voluptatis magnitudinem doloris detractione finiri. Iustitia vacillat vel iacet potius omnesque eae virtutes, quae in communitate cernuntur et in societate generis humani. Neque enim bonitas nec liberalitas nec comitas esse potest, non plus quam amicitia, si haec non per se expetantur, sed ad voluptatem utilitatemve referantur. Conferamus igitur in pauca. Nam ut utilitatem nullam esse docuimus, quae honestati esset contraria, sic omnem voluptatem dicimus honestati esse contrariam. Quo magis reprehendendos Calliphontem et Dinomachum iudico, qui se dirempturos controversiam
Abbreviated transcription (Latin):
rat undiq suauitates: Q miser uirtutis famulatus.
seruientis uoluptatiꝰ Qđ aut̃ munꝰ prudentiȩ. an le¬
gere intelligitꝰ. uoluptates. Fac nichil hoc eẽ iocundiꝰ.
Qͥa cogitari potest tͦpiꝰ : Iã qͥ dolorẽ sũmũ malũ dicat.
aputl eũ que ht̃ locũ fortitudo quȩ ẽ doloꝵ laboꝵq
contẽptio: Qͣuis enĩ multis locis dicat epycurus:
sic̃ dic̃ satis fortit̃ dolere. tam̃ n id spec ł Eandũ ẽ qd
dicat. s qͥd consentaneũ sit ei dicere qͥ bona uoluptate
t̃minauerit. mala dolore. ut si illũ audiã de continen¬
tia & tẽꝑantia. dicit qͥdẽ ile O multa multis locis.
s aqͥ herot ut arunt. Nã qͥ potest tẽꝑantiã laudare.
is qͥ ponat sũmũ bonũ in uo uptate. Est enĩ tẽꝑantia
lbidinũ inimica. libidines aut̃ consec tatrices uolup¬
tatis. Atq in his aut̃ trib generib qͦ quomodo pͥosstg
ñ incalli Ede diuersant᷑. Prudentiã introduct

Expanded text:
uirat undique suavitates? Quam miser virtutis famulatus uirat undique suavitates? Quam miser virtutis famulatus servientis voluptati! Quod autem munus prudentiae? an legere intellegenter voluptates? Fac nihil isto esse iucundius, quid cogitari potest turpius? Iam, qui dolorem summum malum dicat, apud eum qEpicurus, sicuti dicit, satis fortiter de dolore, tamen non id spectandum est, quid dicat, sed quid consentaneum sit ei dicere, qui bona voluptate terminaverit, mala dolore. Et, si illum audiam, de continentia et temperantia dicit ille quidem multa multis locis, sed aqua haeret, ut aiunt; nam qui potest temperantiam laudare is, qui ponat summum bonum in voluptate? est enim temperantia libidinum inimica, libidines autem consectatrices voluptatis. Atque in his tamen tribus generibus, quoquo modo possunt, non incallide tergiversantur; prudentiam introducunt
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ timido animo humili demissoq fractoq fiant
quale fuisset reguli factũ. si aut de captiuis qđ
domi remanere uoluisset ñ ẽẽ utilia qͥa st̃ flagiti¬
osa feda & turpia. Restat qͥrta pars: quȩ decore
contͣriũ: Atqͥ ab aristippo cyΡE Na yħ y atq an¬
rRE uii phylosophi nominati omẽ bonũ in uolup-¬
tate posuert̃ uirtutẽq censuert ob eã rẽ eẽ laudandã.
qͦd efficiens eẽt: uoluptatis. Qͥb obsoletis qͥa eurus
eiꝰdẽ fere adiutor actorq sententię fuit. cũ his u̾his
equiusq ut dr̃ si honestate tueri ac retinere senten¬
tia ẽ. decertandũ ẽ. Nã si ñ mͦ utilitas s uita oĩs beata
corporis firma constitutione eiꝰq constitutioras spe
explorata ut a metrodoro scriptũ ẽ continet᷑ & certe
nec utilitas & qͥdẽ sũma. sic enĩ censent cũ honestate
pugnabit. Nã ubi prudentiȩ locus dabit᷑ an ubi conq¬

Expanded text:
quae timido animo, humili, demisso fractoque fiant, quae timido animo, humili, demisso fractoque fiant, quale fuisset Reguli factum, si aut de captivis, qudomi remanere voluisset, non esse utilia, quia sint flagitiosa, foeda, turpia. Restat quarta pars, quae decore,contrarium? Atqui ab Aristippo Cyrenaici atque Annicerii philosophi nominati omne bonum in voluptate posuerunt virtutemque censuerunt ob eam em esse laudandam, quod efficiens esset voluptatis. Quibus obsoletis floret Epicurus, eiusdem fere adiutor auctorque sententiae. Cum his viris equisque, ut dicitur, si honestatem tueri ac retinere sententia est, decertandum est. Nam si non modo utilitas, sed vita omnis beata corporis firma constitutione eiusque constitutionis spe explorata, ut a Metrodoro scriptum est, continetur, certe haec utilitas, et quidem summa sic enim censent, cum honestate pugnabit. Nam ubi primum prudentiae locus dabitur? an ut conq
Abbreviated transcription (Latin):
si unũ eg̃ssũ e castris redisse. qͣsi aliqͥd ẽẽt oblitus.
rome remansisse. Reditũ eñi in castra libe¬
ratum se ẽẽ iure iurando int̾p̃tabat᷑ ñ recte.
fraus enĩ destringit. ñ dissoluit ꝑiuriũ. Fuerit gͥ
stulta calliditas ꝑuerse imitata prudentiã. Itaq
decreuit senatꝰ. ut ille ueterator &e callidꝰ uinc tꝰ ad
hannibalẽ duceret᷑. S illud maximũ. Uiii. milia ho
minii tenebat hannibal ñ qͦs in acie cępisset. aut
consulib eos senatꝰ censuit ñ redimendos. cũ id
parua pecunia fieri posset. ut e̾ẽt insitũ militib
nrĩs. aut uincere aut emori. Qua qͥdẽ re audita
Sic honestatis cõꝑationẽ quȩ uident᷑ utilia uincunt᷑
Faciliꝰ aut̃ qͥ grece scripsit hystoriã plures ait fuis¬
se qͣ in castris reuertissent eadẽ fraude ut iure iu¬
rando liberarent᷑. eosq a censorib omĩb ignominii¬
annotatos. Sit iã huiꝰ loci finis. Perspicuũ ẽ enĩ ea

Expanded text:
 erat egressus e castris, redisset, quasi aliquid esset oblitus, Romae remansisse; reditu enim in castra liberatum se esse iure iurando interpretabatur, non recte; fraus enim astringit, non dissolvit periurium. Fuit igitur stulta calliditas perverse imitata prudentiam. Itaque decrevit senatus, ut ille veterator et callidus vinctus ad Hannibalem duceretur. Sed illud maximum: octo hominum milia tenebat Hannibal, non quos in acie cepisset, aut qconsulibus. Eos senatus non censuit redimendos, cum id parva pecunia fieri posset, ut esset insitum militibus nostris aut vincere aut emori. Qua quidem re audita Sic honestatis comparatione ea, quae videntur utilia, vincuntur. C. Acilius autem, qui Graece scripsit historiam, plures ait fuisse, qui in castra revertissent eadem fraude, ut iure iurando liberarentur, eosque a censoribus omnibus ignominiis notatos. Sit iam huius loci finis. Perspicuum est enim ea,
Abbreviated transcription (Latin):
uemadmodũ officia ducerent᷑ ab honestate mar¬
ce fili atq ab omĩ genere uirtutis. satis expli¬
ratũ arbitror libro superiore. sequit᷑ ut hȩc
officioꝵgenera per sequar quȩ ꝑtinent ad uitȩ cultũ
& ad earũ rerũ quib utuntur homines ad facultatẽ
to ac rudicio meo diaero. Quãꝙͣ enĩ libri nrĩ cõplures
non modo ad legendũ. s etiã ad scribendi studiũ exci¬
tauerunt. tam̃ interdũ uereor ne quib dã bonis uiris
phylosophiȩ nomen sit inuisũ. mirenturq in ea me¬
tantũ oꝑis & temporis ponere. Ego aut̃ ꝙͣ diu res publi¬
ca ꝑ ipsos regebat᷑ quib se ipsa cõmiserat: om̃s meas curas
cogitationesq in ea conferebã. Cũ aut̃ uniꝰ omĩa domi¬
natu tenerent᷑. neq esset usꝙͣ consilio aut actoritatilo¬
cus. sociosdemq tuendȩ rei publicȩ finitimos amisis

Expanded text:
Quem ad modum officia ducerentur ab honestate, Marce fili, atque ab omni genere virtutis, satis explicatum arbitror libro superiore. Sequitur, ut haec officiorum genera persequar, quae pertinent ad vitae cultum et ad earum rerum, quibus utuntur homines, facultatem, to ac de iudicio meo dixero. Quamquam enim libri nostri complures non modo ad legendi, sed etiam ad scribendi studium excitaverunt, tamen interdum vereor, ne quibusdam bonis viris philosophiae nomen sit invisum mirenturque in ea tantum me operae et temporis ponere. Ego autem, quam diu res publica per eos gerebatur, quibus se ipsa commiserat, omnis meas curas cogitationesque in eam conferebam; cum autem dominatu unius omnia tenerentur neque esset usquam consilio aut auctoritati locus, socios denique tuendae rei publicae, summos viros
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝙͣ illoꝵ facere sapientẽ. Quare hoc quidẽ effec tũ
sit in officiis deligenais hoc genus officioꝵ excellere.
qđ teneat᷑ hominũ societate. Qenĩ cognitionẽ pruden¬
tiãq sequet᷑ considerata actio. Ita fit. ut agere con¬
siderate pluris sit: ꝗͣ cogitare prudenter. Atq hec qͣ¬
dẽ actenus Patefactus ẽ eruĩ locus ipse. ut non dif¬
ficile sit in exquirendo officio qͥd cuiq sit p̃ponen¬
dũ uidere. In ipsa aut̃ cõmunitate sunt gradus of¬
ficior. ex quib qͥd cuiq prestet in telligi possit
ut prima diis immortalib. sec unda pat᷑riȩ tercia
parentib deinceps gradatim reliqͥs de beant᷑. Quib
ex reb breuit̃ dispucatis. intelligi potest ñ solũ
id homines solere dubitare. honestũne an tui pe
sit. s etiã in duob ꝓpositis honestis utrũ honestiꝰ.

Expanded text:
quicquam illorum facere sapientem. Quare hoc quidem effectum sit, in officiis deligendis id genus officiorum excellere, quod teneatur hominum societate. Etenim cognitionem prudentiamque sequetur considerata actio; ita fit, ut agere considerate pluris sit quam cogitare prudenter. Atque haec quidem hactenus. Patefactus enim locus est ipse, ut non difficile sit in exquirendo officio, quid cuique sit praeponendum, videre. In ipsa autem communitate sunt gradus officiorum, ex quibus, quid cuique praestet, intellegi possit, ut prima dis immortalibus, secunda patriae, tertia parentibus, deinceps gradatim reliquis debeantur. Quibus ex rebus breviter disputatis intellegi potest non solum id homines solere dubitare, honestumne an turpe sit, sed etiam duobus propositis honestis utrum honestius
Abbreviated transcription (Latin):
cȩ fidei. om̃iũq earũ uirtutũ quę pertinent ad matisuetu¬
aie morũ & ad facilitate. Q enĩ illud ipsũ qđ none stum
decorũq dicimus. quia ꝑ se nobis placet animosq omĩũ
natura &e specie sua cõmonet. maximeq quasi ꝑlucet ea
his quas cõmemoraui uirtutib Iecirco illos in qͥb has uir¬
tutes esse remur. a natura ipsa diligere cogim᷑. atq hȩ
qͥden causȩ diligendi grauissime. Posst̃ enĩ preterea
non nullȩ esse leuiores. fides aut̃ ut habeat᷑ duab rebus
effici potest. si estimet᷑ adeptus coniunctã cũ iusticia
prudentiã Niã & hisfidẽ habemus qͦs plus intelugere
ꝙͣ nos arbitram᷑ qͦsq & futura ꝓspicere credimus. &
cũ res agat᷑ in discrimenq uentũ sit. ex pedire re & con¬
siliũ ex tẽpore capere posse. Hanc enĩ homines utilem
estimant uerãq prudentiã. Iustis ant  fidis hominib
id est bonis uiris. ita fides nabet᷑: inhs fraudis iniuriȩq

Expanded text:
t ad mansuetudinem morum ac facilitatem. Etenim illud ipsum, quod honestum decorumque dicimus, quia per se nobis placet animosque omnium natura et specie sua commovet maximeque quasi perlucet ex iis, quas commemoravi, virtutibus, idcirco illos, in quibus eas virtutes esse remur, a natura ipsa diligere cogimur. Atque hae quidem causae diligendi gravissimae; possunt enim praetcrea non nullae esse leviores. Fides autem ut habeatur, duabus rebus effici potest, si existimabimur adepti coniunctam cum iustitia prudentiam. Nam et iis fidem habemus, quos plus intellegere quam nos arbitramur quosque et futura prospicere credimus et, cum res agatur in discrimenque ventum sit, expedire rem et consilium ex tempore capere posse; hanc enim utilem homines existimant veramque prudentiam. Iustis autem et fidis hominibus, id est bonis viris, ita fides habetur, ut nulla sit in iis fraudis iniuriaeq
Abbreviated transcription (Latin):
ne. s ẽ aliꝰ quoq qͥdã aditus ad multitudinẽ. ut uniuer¬
sorũ animos tanꝗͣ influere possimus. Ac pixmiũ dse qulis
trib quȩ ante dixi beniuolentiȩ p̃cepta udeamusoqib
quidẽ capt beneficiis maxime. Secundo aut̃ hoc loco bt¬

Expanded text:
ne. Sed est alius quoque quidam aditus ad multitudinem, ut in univerne. Sed est alius quoque quidam aditus ad multitudinem, ut in universorum animos tamquam influere possimus. Ac primum de illis tribus, quae ante dixi, benivolentiae praecepta videamus; quae quidem capitur beneficiis maxime, secundo autem loco
Abbreviated transcription (Latin):
sit ansatis sit a paucis diligi. Certũ gͥ hoc sit. idq & primũ
& marime necessariũ familiaritates habere fidas aman¬
tiũ nos amicoꝵ & nr̃a mirantiũ. Hȩx ẽ enĩ una resꝓr¬
sus. ut non multũ differat inter sũmos & mediocres ui¬
ros eaq utrisq ẽ ꝓpe modũ cõparanda honore. &r gła
&e beniuolentia ciuiũ. Fortasse non ȩque om̃s egent. s ta¬
men sicui hec suppetunt aliqͣntũ adiuuant. tũ ad cȩte¬
ra tũ ad amicitias cõparandas. S de amicitia alio libro
scriptũ ẽ qͥ inscribit᷑ lelius ENunc dicamus degła
dem ea in reb maiorib administrandis adiuuat plurimũ:
Suma ꝗgͥ & perfecta gła constat ex his trib si diligit mul¬
titudo si fidẽ habet. si cũ admiratione quadã honore dis¬
nos putat. Hoc aut̃ sic est simpliciter preuiterq dicens¬
dũ. quib reb pariunt᷑ a singulis. eisdẽ fere amuitituor¬

Expanded text:
sit an satis sit a paucis diligi. Certum igitur hoc sit, idque et primum sit an satis sit a paucis diligi. Certum igitur hoc sit, idque et primum et maxime necessarium, familiaritates habere fidas amantium nos amicorum et nostra mirantium; haec enim una res prorsus, ut non multum differat inter summos et mediocris viros, aeque utrisque est propemodum comparanda. Honore et gloria et benivolentia civium fortasse non aeque omnes egent, sed tamen, si cui haec suppetunt, adiuvant aliquantum cum ad cetera, tum ad amicitias comparandas. Sed de amicitia alio libro dictum est, qui inscribitur Laelius; nunc dicamus de glodem ea in rebus maioribus administrandis adiuvat plurimum. Summa igitur et perfecta gloria constat ex tribus his: si diligit multitudo, si fidem habet, si cum admiratione quadam honore dignos putat. Haec autem, si est simpliciter breviterque dicendum, quibus rebus pariuntur a singulis, eisdem fere a multitudi