comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uam multos de anima tractasse le¬
gimus: s errasse nollemus. Qui etiã
diuinis auctoritatib sua sensa ꝓbare
uoluerunt. s testimonia q̃ adducunt. ni¬
cħ aliud coniuncunt nisi d̾m animas
creare uł fingere. uł dare. uł insufflare:
cui & qndo ⁊ unde uoluerit. qͥ sicut no¬
uit. sic omnia facit. Ne autem tua pia
simplicitas. ⁊ simplex in eis pietas aliqͦ
errore consentiat. pauca de errorib tibi
cauenda subnotare uolumus. E rrat qͥ dic̃
dm̃ fecisse animas. non denichilo. uł de ali¬
quo: s de seipso. Nouimus enum aĩas ⁊
mutari.⁊ qͣm sepe erroribus affici: ⁊ insi ꝑ
grãm reparentur ꝑ erratis condempna¬
nari. iudicante ipso qui condidit. Errat
qui dicit animam ẽẽ corpus: cum ipsa
sit sp̃c. Rationał namq ⁊ intellectuał
ad imaginem ⁊ similitudinẽ di factus.
⁊ mandata suscipit. ⁊ inter bonum ⁊ ma
lum utiq discernit. Frrat qui dicit
animam anteqm carni uniretur. bonũ
aliqd̃ m̃itum habuisse: s ꝑ carnẽ ami¬

Expanded text:
uam multos de anima tractasse legimus, sed errasse nollemus. Qui etiam divinis auctoritatibus sua sensa probare voluerunt, sed testimonia quae adducunt nihil aliud convincunt, nisi Deum animas creare, vel fingere, vel dare, vel insufflare cui et quando et unde voluerit: qui sicut novit, sic omnia facit. Ne autem tua pia simplicitas et simplex eis pietas in aliquo errore consentiat, pauca de erroribus tibi cavenda subnotare volumus. Errat qui dicit Deum fecisse animas, non de nihilo, vel de aliquo, sed de se ipso. Novimus enim animas et mutari et quam saepe erroribus affici, et nisi per gratiam reparentur, pro erratis condemnari, judicante ipso qui condidit. Errat qui dicit animam esse corpus, cum ipsa sit spiritus. Rationalis namque et intellectualis ad imaginem et similitudinem Dei factus, et mandata suscipit, et inus non facit. Errat qui dicit animam, antequam carni uniretur, bonum aliquod meritum habuisse, sed per carnem ami
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ suꝑ omnẽ creatã substantiã ẽ. huma¬
na ratione diffiniri non potest.Si qͤris
qͥd ẽ respondeo. quia corpus ⁊ sanguis
iħu xͥ ẽ. Si queris quare ñ uideo ipsũ
ut est: respondeo quia sacramentum
est. Crede gͥ qd̾ est: licet udere non uale¬
as. ut est. S acramenta fidem querunt:
diffiniri nesciunt. Uis scire sacramenta:
Quere fili qui te doceat. Nescit mundus:
nouit xp̃ianus. Contradicit hereticus. de¬
fendit catholicus. Transi gͦ mundum:
conculca hereticum. Int̾roga xp̃ianum:
audi catholicum. Quid dicit xp̃ianus:
Quid docet catholicus: Respondet se
scire: respondet uere. Nouit namq to ip¬
sum: s fidei notione. non humana ratio¬
ne. N̾ omnib notum ẽ: sacramentũ enĩ ẽ

Expanded text:
 super omnem creatam substantiam est, humana ratione diffiniri non potest. Si quaeris quid est, respondeo quia corpus et sanguis Jesu Christi est. Si quaeris quare non video ipsum ut est, respondeo quia sacramentum est. Crede igitur quod est, licet videre non valeas ut est. Sacramenta fidem quaerunt, diffiniri nesciunt. Vis scire sacramenta? Quaere, fili, qui te doceat. Nescit mundus, novit Christianus. Contradicit haereticus, defendit catholicus. Transi ergo mundum, conculca haereticum, interroga Christianum, audi catholicum. Quid dicit Christianus, quid docet catholicus? Respondet se scire, respondet vere. Novit namque idipsum, sed fidei notione, non humana ratione. Non omnibus notum est. Sacramentum enim e
Abbreviated transcription (Latin):
asserunt qͥ ꝑagendo terras omnes
obierunt. S hyrcanium caspitiꝙ
lacum: quidam insemet ipsos c̾cum¬
scͥptos ẽẽ ꝓnunciant. Et sane qm opor¬
tet nos hystoricoꝵ cosmographiam
diligentius intueri: qͥd de his relatũ
sit audiamꝰ.ferunt itaq memoratoᷤ
lacus occultis qͥb dam ꝑforatos cauer¬
nis: in mare maximum suos meatus
euoluere. Unde etiã rubrum pelaguᷤ
affirmatur in mare qͦd ultra gathroᷤᷤ
habetur: effluere. Quomͦ gͦ inquiunt
si ds̃ diuersas aquaru̾ stationes ma¬
ria uocitauit. qͦmodo inunũ concep¬
taculũ conuenerunt: & rursus cong̾¬
gationes omnes. idẽ sinus qͦs ꝓscȩma¬
te suo t̾re circumdatio comp̃hendit.
maria nichilominus appellantur. ⁊dẽ
mare arctoum. mare australe. mare
ionium. mare occiduum: Et iterum
lum. tyrrẽnum. et alia plurima: qͦrã
omniũ singłatim uocabula ꝑeurre¬
re longu̾ nimis & oꝑosum ẽ.ꝓpt̾ea¬

Expanded text:
asserunt qui peragrando terras omnes asserunt qui peragrando terras omnes obierunt. Sed Hyrcanium, Caspiumque lacum quidam in semetipsos circumscriptos esse pronuntiant. Et sane quoniam oportet nos historicorum cosmographiam diligentius intueri, quid de his relatum sit audiamus. Ferunt itaque memoratos lacus occultis quibusdam perforatos cavernis, in mare maximum suos meatus evolvere; unde etiam Rubrum pelagus affirmatur in mare quod ultra Gaddiros habetur effluere. Quomodo ergo, inquiunt, si Deus diversas aquarum stationes, maria vocavit, quoniam in unum conceptaculum convenerunt, et rursus congregationes omnes, id est sinus, quos pro schemate suo terrae circumdatio comprehendit, maria nihilominus appellantur, id est, mare Arctoum, mare Australe, mare Eoum, mare Occiduum, et iterum lum, Tyrrhenum, et alia plurima, quorum omnium singillatim vocabula percurrere longum nimis et operosum est
Abbreviated transcription (Latin):
continetur: similit̾q aer licet singłis
corporib sit illapsus. uniu̾sum tam̃
orbem terre complectitur: sic & aqͣrũ
natura qͣmuis uariis commissa sta-¬
tionib teneatur: una tam ẽ maxi¬
ma congregatio. que omne illud ele¬
m̃tum discernit acȩteris: lacus enĩ qͥ
cͥca regiones habentur arctoas. uel ĩ
ellesponte seu m macedona. uel bithi¬
nia: congregationes sine dubio nomi¬
nantur. S modo nobis mentio ẽ. de
illa quȩ reliquis om̃ib ica ꝓlixior ẽ:
ut terrarũ amplitudini coequetur
Et quãqͣm inminorib qͦq congregati¬
onib aquarũ in e̾ẽ. multitudin̾e̾ nul¬
lus obsistat: ñ tamen illas qͥs rite ma¬
ria nuncupauit. qͣmuis cerde paludeᷤᷤ
salsugine maris infecte sint: sic̃ illa
que uocitatur affaltidis inpartib iu-¬
deȩ. uel serbonitis: que inter egiptũ
palestinamq iacens. deserta contin¬
git arabie. Om̃s he qͥdem paludes
st̃: unum tam᷑ habetur mare. sicut

Expanded text:
continetur, similiterque aer, licet singulis continetur, similiterque aer, licet singulis corporibus sit illapsus, universum tamen orbem terrae complectitur; sic et aquarum natura quamvis variis commissa stationibus teneatur, una tamen est maxima congregatio, quae omne illud elementum discernit a caeteris. Lacus enim qui circa regiones habentur arctoas, vel in Hellesponto, seu in Macedonia, vel in Bithynia congregationes sine dubio nominantur; sed modo nobis mentio est de illa, quae reliquis omnibus ita prolixior est, ut terrarum amplitudini coaequetur, et quanquam in minoribus quoque congregationibus aquarum inesse multitudinem nullus obsistat, non tamen illas quis rite maria nuncupabit: quamvis certae paludes salsugine maris infectae sint, sicut illa quae vocitatur Asfaltitis in partibus Judaeae, vel Serbonitis, quae inter Aegyptum Palaestinamque jacens, deserta contingit Arabiae. Omnes hae quidem paludes sunt, unum tamen habetur mare, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
De qua re qm̃ repugnare uidet᷑ nr̃e
mundificationis sermo dicentib
philosophis eo quod minime muna
cong̾gationem sicut exꝑti sumꝰ. aqua
collecta ẽ: dicere qͥdem multa. & om̃ibꝰ
nota possemꝰ.S ne contendere talib
ridiculũ uideatur: quamqͣm etiã obi¬
cere nobis deberent paludes & stag-¬
na. nec ñ eas aquas quȩ colliguntur
eximbrib. ut phec assertionem nr̃i s̃¬
monis infringerent: sciant tamen
qͥa maximam ꝑfectamq aquarum
om̃ium concursion̾e ds̃ uocauit cong̃¬
gationem. Nam & puteus aquȩ colle¬
ctio ẽ manir facta: inꝓfundi cauatio¬
nem liquore delapso. Non gͦ quelibet
aquarum conceptacula congregatioĩs
illiꝰ uocabulum manifestant: s illa
maxima excellensq susceptio. inqua
totum elementũ repente collatumẽ.
Nam fic̃ ignis inparuulis ac diu̾sis qͥ¬
busq materiis ẽ disꝑsus. p̃bens om̃ib
usum necessariũ. totus tam̃ inethere

Expanded text:
De qua re quoniam repugnare videtur nostrae De qua re quoniam repugnare videtur nostrae mundificationis sermo, dicentibus philosophis, eo quod minime in unam congregationem, sicut experti sumus, aqua collecta est, dicere quidem multa et omnibus nota possemus: sed ne contendere cum talibus ridiculum videatur, quanquam etiam objicere nobis deberent paludes et stagna, nec non eas aquas quae colliguntur ex imbribus, ut per haec assertionem nostri sermonis infringerent, sciant tamen quia maximam, perfectamque aquarum omnium concursionem, Deus vocavit congregationem. Nam et puteus aquae collectio est manufacta, in profundam cavationem liquore delapso. Non ergo quaelibet aquarum conceptacula congregationis illius vocabulum manifestant, sed illa maxima excellensque susceptio; in quem totum elementum repente collatum est. Nam sicut ignis in parvulis ac diversis quibusque materiis est dispersus, perhibens omnibus usum necessarium, totus tamen in aethere
Abbreviated transcription (Latin):
dis: Loca enĩ conuallia ꝓfundiorib
naturalit̾ cauata spaciis: habebanł
aquã collectam. N ec ñ etiam campi
pleni erant similitudine̾ pelagi refe-¬
rentes. aliȩq eiꝰ modi regiones: de qͥb
om̃ib inunam congregationẽ conflu¬
ere sunt p̃cepte. Et nullus dicat. qͥa
si totam terram tunc aquarũ texe-¬
rat multitudo: nichilominꝰ ea quoq
loca in . quȩ postea iusse sunt aque
concurrere. repleta tunc erant. Ubi gͦ
deberet aqua colligi quȩ om̃s terraꝵ.
partes inuaserat:adhoc respondemꝰ
qͥa qͣndo p̃ceptio data ẽ. ut inunam
congregationem coirent: tc̃ & suscep¬
tionis earũ causa ꝓcessit. Neq enim
erat illo tempore mare quod extraga¬
dicos ẽ. nec maximum illud et solis
audacib nauigale pelagus: quod brit¬
tannicam insulam et hyberos occiduoᷤ
alluit habebatur. S postmodũ iussti
dĩ capacitas sufficiens p̃parata ẽ: ut
aquȩ ibidem multitudo conflueret.

Expanded text:
dis. Loca enim convallia, profundioribus dis. Loca enim convallia, profundioribus naturaliter cavata spatiis, habebant aquam collectam, nec non etiam campi pleni erant, similitudinem pelagi referentes, aliaeque ejusmodi regiones, de quibus omnibus in unam congregationem confluere sunt praeceptae. Et nullus dicat, quia si totam terram, tunc aquarum texerat multitudo, nihilominus ea quoque loca, in quae postea jussae sunt aquae concurrere, repleta tunc erant. Ubi ergo deberet aqua colligi, quae omnes terrarum partes invaserat? Ad hoc respondemus, quia quando praeceptio data est ut in unam congregationem coirent, tunc et susceptionis earum causa processit. Neque enim erat illo tempore mare quod extra Gaddiros est, nec maximum illud, et solis audacibus navigabile pelagus, quod Britannicam insulam, et Hiberos occiduos alluit, habebatur, sed postmodum jussu Dei capacitas sufficiens praeparata est, ut aquarum ibidem multitudo conflueret.
Abbreviated transcription (Latin):
tetigerit: feruoris impetu spumando
resoluens. mox frangitur atq subici¬
tur. Aut me non timebis dicit dñs:
qͥ harenam terminum pono mari᷑
Et enim mirum ẽ qͦmͦ res omnium
quȩ interris habentur infirmior ha¬
rena: iussu dĩ uiolentiam maris fre-¬
nat. Quod si secus esset: que ratio ue¬
tare poterat rubrum mare. ut non
egyptum totam. quȩ utiq deuexior
habetur inuaderet. ꝓximoq pela¬
go misceretur: nisi p̃cepto conditoriᷤ
inhibitum: Nam quia humilior est
egyptus rubro mari: certissime do-¬
cemur abhis qͥ egiptium et indicum
mare coniungere uoluerunt.Quoꝵ
pͥmus ẽ sosostres egiptius: secundus
darius medus. Hȩc eo dixi: ut diuine
sanctionis potentiam nosceremus. Con¬
gregentur aquȩ incongregatione̾ unã.
Id ẽ altera non ꝓcedat exilla: s ĩpͥmo
conceptaculo quȩ collecta ẽ teneatur.
Deinde cum diceret. cong̾regentur in
unam cong̾gationem: docuit quia
multe erant aquȩ uariis diuisa mo¬

Expanded text:
tetigerit, fervoris impetum spumando tetigerit, fervoris impetum spumando resolvens, mox frangitur atque subducicitur. Aut me non timebitis, dicit Dominus, qui arenam terminum pono mari ? Etenim mirum est quomodo res omnium quae in terris habentur infirmior arena, jussu Dei violentiam maris frenat. Quod si secus esset, quae ratio vetare poterat Rubrum mare, ut non Aegyptum totam, quae utique devexior habetur, invaderet, proximoque pelago misceretur, nisi praecepto Conditoris esset inhibitum? Nam quia humilior est Aegyptus Rubro mari, certissime docemur ab his qui Aegyptium et Indicum mare conjungere voluerunt, quorum primus est Sesostres Aegyptius, secundus Darius Medus. Haec eo dixi, ut divinae sanctionis potentiam nosceremus. Congregentur aquae in congregationem unam, id est, altera non procedat ex illa, sed in primo conceptaculo, quae collecta est teneatur. 4. Deinde cum diceret: Congregentur in unam congregationem, docuit quia multae erant aquae variis divisae mo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cessit exuberat: ꝓfecto reperies oĩa
hȩc ex uoce pͥma teneri unde ȩtiam
meatus suppetit illi sempiteriꝰ. Quã¬
obrem in omni semꝑ historia mem̃to
pͥme p̾ceptionis: quȩ dicit. Congregen¬
tur aquȩ. Et enĩ oportebat eas decur¬
rere ꝓperanter: ut deuenirent ad pͥã
regionem. Et postqͣm uentũ esset
starent inconceptaculis deputatis:
atq ultra ñ tendere. Ppterea est in
eccłaste dictum. in mare fluuii de la¬
bunt᷑: s mare ñ suꝑ impletur. Quia
& quod aquarũ cursus urgetur. et qͦd
mare certis cͥcumscͥptum finib retine¬
tͦ: pͥme p̃ceptionis uirtus ẽ. Congre¬
gentur aquȩ inunam congregationẽ.
Ut ñ scilicet illa que influit expletis
conceptaculis suꝑflua cunctos simul
trarum terminos inundaret: idenco
iussa fluit inunam se cong̾gationem
redigere.ꝓpterea pelagus uentis se¬
pe turbatum ac fluctib estuans. in
altumq consurgens. uͥ littora uicina

Expanded text:
praecessit exuberat; profecto reperies omnia praecessit exuberat; profecto reperies omnia haec ex voce prima teneri, unde etiam meatus illi suppetit sempiternus. Quamobrem in omni semper historia memento primae praeceptionis, quae dicit: Congregentur aquae. Etenim oportebat eas decurrere properanter, ut devenirent ad propriam regionem: et postquam ventum esset, stare in conceptaculis deputatis, atque ultra non tendere. Propterea est ab Ecclesiaste dictum: In mare fluvii delabuntur, sed mare non superimpletur . Quia et quod aquarum cursus urgetur, et quod mare certis circumscriptum finibus retinetur, primae praeceptionis virtus est: Congregentur aquae in unam congregationem: ut non scilicet illa quae influit, expletis conceptaculis superfusa, cunctos similiter terrarum terminos inundaret; idcirco jussa fuit in unam se congregationem redigere. Propterea pelagus ventis saepe turbatum, ac fluctibus aestuans, in altumque consurgens, ubi littora vicina
Abbreviated transcription (Latin):
uiderat didicisti. Unde debebis adu̾tere
qͥa uox di nature formatrix ẽ: & p̃cep¬
tio quȩ tẽ data ẽ creaturȩ. dispositionẽ
cunctis quȩ forent gignenda p̃bebat.
Nam & dies et nox semel factȩ st̾: et ex
illo usq nunc sͥmet uicib succendendo.
curriculoꝵ suoꝵ tempora cęrtis porti¬
onib diuisa custodiunt. Congregent᷑
aquȩ. Iussum ẽ aquarũ naturam difflu-¬
ere: & nͨquam defecit obsequendo man¬
datis: hoc autẽ dico: respiciens adliqͥ¬
dam aquarũ sortem. Aquarũ aliȩ sẽꝑ
manant. ut fontes & fluuii: alie cõgre¬
gate sunt ut sistentes. S mͥ nunc deflu¬
entib sermo ẽ. Cong̾gentur aquȩ ĩ con-¬
gregationẽ unam. Si qͣndo te stante
iuxta riuum subit cogitatio reputante
cuius impulsu de tellurib aqua ꝓgre¬
ditur. uel que sint horrea de quibus
tam largiter effunditur. aut qui locꝰ
ad quẽ cõgitur ꝑuenire: uel quomͦ
nec illa deficit quȩ sequitur. nec ea q̃

Expanded text:
viderat didicisti: unde debebis advertere viderat didicisti: unde debebis advertere quia vox Dei, naturae formatrix est, et praeceptio quae tunc data est creaturae, dispositionem cunctis quae forent gignenda praebebat. Nam et dies et nox semel factae sunt, et ex illo usque nunc, sibimet vicibus succedendo, curriculorum suorum tempora certis portionibus divisa custodiunt. 3. Congregentur aquae. Jussum est aquarum naturam diffluere, et nunquam deficit obsequendo mandatis. Hoc autem dico respiciens ad liquidam aquarum sortem, quarum aliae semper manant ut fontes et fluvii, aliae congregatae sunt et sistentes. Sed mihi nunc de fluentibus sermo est. Congregentur aquae in congregationem unam. Si quando te stantem juxta rivum subit cogitatio, reputans cujus impulsu de telluribus aqua progreditur, vel quae sunt horrea de quibus tam largiter effunditur, aut qui locus ad quem cogitur pervenire, vel quomodo nec illa deficit quae sequitur, nec ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur: ꝓperant᷑ effugiens quȩ p̾cedit:
urgente uenientis impulsu. Tantoq
uelocior meatus aspicitur: qͣnto maio¬
ris ponderis fuerit aqua quȩ confluit
locusq deuexior. Si gͦ talis natura li¬
quoris differet utiq p̃ceptionem: qͣ
iusserat aquas in unum conceptacłm
cong̾gari. Poterat enĩ sine dubio ꝓpt̾
naturalem impetũ in regiones conca-¬
uas sponte concurrere: pͥusquã terga
compleret. Nullus eni terrarũ locus
sic equalis ẽ: ut aquarũ situs. Demde
inquiunt quomͦ inunam congregatio¬
nem iussa est conuenire. cũ maria eẽ
diuersa sciamꝰ: que certe multum a se
distare noscunt᷑: Ad illud gͥ qͦd pͥmũ
quȩsitu ẽ hoc respondebimus: quia
tu quidẽ post editione̾ p̃cepti diumi
humoriᷤᷤ motum cognouisti: & qͥa cͥcũ¬
fluus habetur semꝑq decurrens. Nã
pͥusquã meatũ caperet exauctoritate
cȩlesti: nec tu eum uidisti. nec ab alio qͥ

Expanded text:
sequitur properanter effugiens, quae praecedit sequitur properanter effugiens, quae praecedit urgente venientis impulsu: tantoque velocior meatus aspicitur, quanto majoris ponderis fuerit aqua quae confluit, locusque devexior. Si ergo talis natura liquoris est, differret utique praeceptionem qua jusserat aquas in unum conceptaculum congregari. Poterat enim sine dubio, propter naturalem impetum in regiones concavas sponte decurrere, priusquam terga compleret: nullus enim terrarum locus sic aequalis est, ut aquarum situs. Deinde, inquiunt, quomodo in unam congregationem jussa est convenire, cum maria esse diversa sciamus, quae certe multum a se distare noscuntur? Ad illud igitur quod primum quaesitum est, hoc respondebimus: quia tu quidem post editionem praecepti divini humoris motum cognovisti, et quia circumfluus habetur semperque decurrens. Nam priusquam meatum caperet ex auctoritate coelesti, nec tu eum vidisti, nec ab alio qui
Abbreviated transcription (Latin):
gationes aquarũ uocauit maria. Quan-¬
tas mͥ calumpnias in his ꝗͣ sequuntur
obieceris: exigens quẽadmodũ terra
possit inuisibilis haberi colore p̾sente.
Siquidẽ color om̃is: sensu comp̾hendit᷑
uisionis. Et fortasse tͥ ñ indetur ẽẽ suffi¬
ciens qͦd diximꝰ. quia ñ ad naturam. s
ad nos. inuisibilis fuisse terra relata
ẽ ꝓpter aquaruͦ indelicet iniectionem:
quȩ tc omnes terras oꝑuissent. Nunc uͦ
ausculta scͥpturam: quomͦ seipsa de cla¬
rat. Congregent᷑ in qͥt aque: & appareat
arida. Uelamentum subducitur: ut cõ¬
spicua fieret qͣ interim nͨ uidebatur.
Illud etiam forsitan qͥs requirit. cur id
qͦd ꝑnaturã subẽ aquis. id e᷑ ut semꝑ
ad ꝓcliuiora contendant: hoc adp̾cep¬
tionem creatoris sermo conu̾tit. Donec
enĩ inplanicie fuerit aqua recondita.
stabilis ẽ: ñ inueniens quo declinet qͥ
uͦ descensus occurrerit: irrumpente ꝓ¬
tinꝰ parde pͥore reliqua multitudo con¬

Expanded text:
gationes aquarum vocavit maria. Quangationes aquarum vocavit maria. Quantas mihi calumnias in his quae sequuntur objeceris, exigens quemadmodum terra possit invisibilis haberi, colore praesente, siquidem color omnis sensu comprehenditur visionis, et fortasse tibi non videtur esse sufficiens quod diximus; quia non ad naturam, sed ad nos invisibilis fuisse terra relata est, propter aquarum videlicet injectionem, quae tunc omnes terras operuissent. Nunc vero ausculta Scripturam, quomodo seipsam declarat: Congregentur, inquit, aquae, et appareat arida. Velamentum subducitur, ut conspicua fieret, quae interim non videbatur. Illud etiam forsitan quis requiret, cur id quod per naturam subest: aquis, id est, ut semper ad procliviora contendant, hoc ad praeceptionem Creatoris sermo convertit. Donec enim in planitie fuerit aqua recondita, stabilis est, non inveniens quo declinet, ubi vero descensus occurrerit, irrumpente protinus parte priore, reliqua multitudo con
Abbreviated transcription (Latin):
ñ desistunt. Nos aut̃ qͦs dñs qͥ opifex
reruim maximꝰ et ualde mirificus ha¬
bet᷑ ad demonstratione̾ suorũ oꝑum
conuocauit deficere ñ debemus erga
eoꝵ spectacula. nec desides fieri mau¬
tͣnsactaq tẽpora cogitationib reputa¬
tes: contemplem᷑ celum qͥdem leuatũ
uastam nimis inmensitate uel pond̾e
insemet ipsam constare fundatam. Ae¬
rem diffusum liqͥdumq natura. con¬
grtam et incessabiliter spirantib ali¬
moniam ministrantẽ: scindentemq
se mouentib om̃ib lenit̾q cedentẽ mol-¬
litudinis intercessu. Aquã uͦ altricem
corpoꝵ et humano generi nimis uti¬
lem constitutam: ac moderate inde¬
putatis sͥ conceptaculis ꝑmanent̾e.
Quas res ita se habere: de his q recens
lecta st̃ apꝓbabis. Et dixit ds. Cong̾¬
gent᷑ aquȩ quȩ subter celos sunt incõ¬
gregationib suis: & appareat arida.
R uocauit d̾s̃ aridam terram: & congre¬

Expanded text:
non desistunt. Nos autem quos Dominus, qui opifex non desistunt. Nos autem quos Dominus, qui opifex rerum maximus et valde mirificus habetur, ad demonstrationem suorum operum convocavit, deficere non debemus erga eorum spectacula, nec desides fieri in autransactaque tempora cogitationibus reputantes, contemplemur coelum quidem levatum autem vastam nimis, immensitate vel pondere in semetipsam constare fundatam, aeremque diffusum liquidumque natura; congruam et incessabilem spirantibus alimoniam ministrantem, scindentemque se moventibus omnibus, leniterque cedentem mollitudinis intercessu; aquam vero altricem corporum, et humano generi nimis utilem constitutam, ac moderate in deputatis sibi conceptaculis permanentem. Quas res, ita se habere, de his quae recenter lecta sunt approbabis. 2. Et dixit Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in congregationibus suis, et appareat arida. Et vocavit Deus aridam terram, et congre
Abbreviated transcription (Latin):
pascendo reficiunt. Cantus etiam blan-¬
dos modulationesq lasciuas luxum
nimium generantes: sensib suis ini-¬
ciunt. Quoru᷑ auscultatione diutius
oblectati: nullatenꝰ satiantur. Et ta¬
men eos homines multi beatos appel¬
lare consuerunt: qͥa necessaria nego
comꝑantur. ꝑdesidiam & uoluptat᷑e
statutum sͥ tempꝰ uite ꝑagentes. in¬
anib actib occupantur: ignorantes
qͥa saltatio spectationib apꝓbata t᷑¬
pissimis publicũ et commune ꝑficit
magisteruͦ uicioꝵ: Lyrica etiam car¬
mina. cantusq tibicinum. & meretͥciȩ
cantiones cordib audientium sullapsẽ
quid aliud qͣm infamiam spectatorib
inolescunt emulantib histriones: Ñ¬
nulli aut̃ cͥcensium furiali ardore de¬
centi. noctib somniantes. ꝓȩquoꝵ ue¬
locitate contendunt: mͦ currus notan¬
des. modo aurigas inpartem aliam
transferentes: omneq ꝓrsus diut᷑nã
cogitationẽ tepore soporis reuoluere

Expanded text:
pascendo reficiunt: cantus etiam blanpascendo reficiunt: cantus etiam blandos, modulationesque lascivas, luxum nimium generantes, sensibus suis injiciunt, quorum auscultatione diutius oblectati, nullatenus satiantur. Et tamen eos homines multi beatos appellare consueverunt, quia necessaria negotcomparantur, per desidiam et voluptatem statutum sibi tempus vitae peragentes, inanibus actibus occupantur, ignorantes quia saltatio spectationibus approbata turpissimis, publicum et commune perficit magisterium vitiorum. Lyrica etiam carmina, cantusque tibicinum, et meretriciae cantiones, cordibus audientium lapsae, quid aliud quam infamiam spectatoribus inolescunt aemulantibus histriones? Nonnulli autem circensium furiali ardore detenti, noctibus somniantes pro equorum velocitate contendunt, modo currus rotantes, modo aurigas in partem aliam transferentes, omnemque prorsus diurnam cogitationem tempore soporis revolvere
Abbreviated transcription (Latin):
modico tẽpore tribuamꝰ: ut completis
oꝑib animum curarum nexu solutu᷑
rursum dapib exhibeant uesꝑtinis.
Interea dñs qui magnifica fecit ex ni-¬
chilo. et anobis hec parua uerborum ꝓ-¬
ferri libamina dispensauit. det nobis
intellectum sue ueritatis: ut exuisibi¬
lib inuisibilem reputetis: ut ex mag¬
nitudine ac pulcͥcudine creature de¬
centem głam conditoris mens ur̃a
ꝑcipiat: ut et int̾ra & inaere. et iͦcȩlo.
et inaquis. & indie. et innocte. et mõĩb
quȩ cernuntur benefactoris monimͣta
certissima capiatis. Neq enĩ aut pec¬
catis tempꝰ dabitur. aut inimico lo¬
cus suggerendi contraria relinquet᷑:
dño uestris sensib adherente. Cui
gloria. & ueneratio nc̾ et semꝑ: et
Incipit .iiii. De congregatione aqͣrũ.
& apparitione arida dispucatio.
unt urbes quȩdam: quarũ
populi spectaculis mirabi¬
libus amatutino tempore
usq ad uespum ꝓpͥos ocłos

Expanded text:
medio tempore tribuamus; ut completis medio tempore tribuamus; ut completis operibus animum curarum nexu solutum, rursus dapibus exhibeant vespertinis. Interea, Dominus, qui magnifica fecit ex nihilo, et a nobis haec parva verborum proferri libamina dispensavit, det vobis intellectum suae veritatis; ut ex visibilibus invisibilem reputetis, et ex magnitudine ac pulchritudine creaturae, decentem gloriam Conditoris meus vestra percipiat, ut et in terra, et in aere, et in coelo, et in aquis, et inter diem et noctem, et in omnibus quae cernuntur benefactoris monumenta certissima capiatis. Neque enim aut peccatis tempus dabitur, aut inimico locus suggerendi contraria relinquetur, Domino vestris sensibus adhaerente; cui gloria et veneratio, nunc et semper, et QUARTUS. De congregatione aquarum, et apparitione aridae disputatio. 1. Sunt urbes quaedam quarum populi spectaculis mirabilibus a matutino tempore usque ad vesperum, proprios oculos
Abbreviated transcription (Latin):
tur bona. Cum autem in suuͣ ordinẽ
composita redigant᷑. speciemq cõgruȩ
formationis acceperint: aquolibet im¬
perito facile discernuntur. At uͦ ele¬
mentoꝵ creator et ante singłorum cõ¬
positionem nouerat cuiꝰq oꝑis bonu̾:
singłaq collaudans. cogitationẽ sue
mentis adfuturu᷑ exitum dirigit for¬
mandoꝵ. Talis gͦ nunc qͦ artifex sin¬
gularũ partium ds̃ assertor et p̾dica¬
tor. S paulo pͦt omni parit̾ mundo cõ-¬
petentem laudem cum fuerit consum¬
matꝰ. imꝑtiet. S hic iam narratio ma¬
tutina secunde diei terminu᷑ sortiatur
ut auditorib studiosis indutias pͦbea¬
mꝰ: qͦ inter se conferre quȩ dicta sunt.
memorieq beneficio mintimis cordib
adutilitatem ꝓpͥam retinere cuncta
ꝓcurrent: & usu meditationis assiduo
doctrine cibum ruminantes: post di-¬
gestionem salubrem residui flagitent
alim̾ta sermonis. his uͦ qui uiuendi
causas manib exercent. indulgentiã

Expanded text:
tur esse bona; cum autem in suum ordinem tur esse bona; cum autem in suum ordinem composita redigantur, speciemque congruae formationis acceperint, a quolibet imperito facile discernuntur. At vero elementorum Creator, et ante singulorum compositionem, noverat cujusque operis bonum: singulaque collaudans, cogitationem suae mentis ad futurum exitum dirigit formatorum. Talis ergo nunc quoque artifex singularum partium Deus, assertor et praedicator; sed paulo post omni pariter mundo, competentem laudem, cum fuerit consummatus, impertiet. Sed hic jam narratio matutina secundae diei terminum sortiatur: ut auditoribus studiosis inducias praebeamus, quo inter se conferre quae dicta sunt, memoriaeque beneficio, in intimis cordibus ad utilitatem propriam retinere cuncta procurent, et usu meditationis assiduae, doctrinae cibum ruminantes, post digestionem salubrem, residui flagitent alimenta sermonis. His vero qui vivendi causas manibus exercent indulgentiam
Abbreviated transcription (Latin):
dem dependit dõ: s idem facere etiam
que interra sunt inuitantur. id ẽ dra¬
cones. et om̃s abyssi. Ita nec abyssus
qͣm inpeiorem pardem conantur abice¬
re fabricatores allegoriarũ. refutabiliᷤ
estimat᷑ a psalmista: cuͣ & ipsa scdm
suam qualitate hymnos potentie cõ¬
ditoris emitcit. Et uidit ds̃: qͥa bonu᷑
ẽ firmamentũ. Non oculoꝵ ꝓbatiõe.
dixit bonum. Neq enĩ corpoream dele-¬
ctationem p̾stant nobis quȩ constitu¬
untur adeo. nec ea illorũ ꝑcipienda
uoluptas ẽ que uidentur iocunda mor¬
talib: s bonum dixit opus quod ar¬
tis suȩ ratione pensatur. et adfinem
future commoditatis intendit. Meri-¬
to gͦ quod ẽ in ratione gigantiu᷑ ma¬
nifestum eẽ ꝓposuit. illa quȩ subinde
ꝑ partes effecta sunt opifico sue sermo-¬
ne uirtutis ꝑcurrens: ut pote mundi
consummatoria collaudauit. Nã ma¬
nus & oculus. ceteraq menbra simu¬
lachri ȩnei sparsim ꝓiecta: nulli uidẽ¬

Expanded text:
dem dependit Domino; sed idem facere etiam dem dependit Domino; sed idem facere etiam quae in terra sunt invitantur, id est, dracones, et omnes abyssi . Ita nec abyssus, quam in pejorem partem conantur abjicere fabricatores allegoriarum, refutabilis aestimatur a Psalmista: cum et ipsa secundum suam qualitatem hymnos potentiae Conditoris emittit. 10. Et vidit Deus quia bonum est firmamentum. Non oculorum probatione dixit bonum. Neque enim corpoream delectationem praestant nobis quae constituuntur a Deo, nec ea illorum percipienda voluptas est quae videntur jocunda mortalibus; sed bonum dixit opus quod artis suae ratione pensatur, et ad finem futurae commoditatis intendit. Merito ergo quidem in rationem gignentium manifestam esse proposuit; illa quae subinde per partes effecta sunt, opifico suae virtutis sermone percurrens, ut pote mundi consummatoria collaudavit. Nam manus et oculus, caeteraque membra simulacri aenei sparsim projecta nulli viden
Abbreviated transcription (Latin):
a quã ẽẽ ueram: separationẽq firmam¬
menti. ita ut scͥptura tradit accipiamꝰ.
Et si qͣndo laudem communi omnium
dõ aque dicantur offerre: ñ ob hoc esti¬
mande st̃ rationabiles ẽẽ naturȩ. Neq
enĩ qͥa cȩli narrant głam dĩ: modis õib
anmati st̃. Nec firmamentũ sensibile
animal putandum ẽ esse: qͥa enunci-¬
at facturam manuum suarũ. Quod &¬
si dixerit qͥspiam celos qͥdem ñ contem¬
plabiles eẽ uirtutes. firmamentũ aut̃
factricem dĩ potentiam: sermonẽ qͥdẽ
huiꝰ cemodi quauis sit commͣtitius: ta¬
men ñ asꝑnanter admictimꝰ. s uerũ
hunc ẽẽ nullatenus paciemur. Nam
nec ros. aut bruma. uel frigus. aut ȩstͦ
qm̃ laudare omniũ creatorem iubent᷑
ratio eoꝵ prudenter a sensum habenti¬
b contemplata glorificationẽ ꝑficit
creatoris. Non solum enĩ aqua quȩ suꝑ
celos ẽ tanquã ceteris honore p̃cellens
propt᷑ insitam sͥmet uenustatem. lau¬

Expanded text:
aquam esse veram, separationemque firmaaquam esse veram, separationemque firmamenti, ita ut Scriptura tradit, accipiamus. Et si quando laudem communi omnium Domino aquae dicantur offerre, non ob hoc aestimandae sunt rationabilis esse naturae. Neque enim quia coeli enarrant gloriam Dei , modis omnibus animati sunt, nec firmamentum sensibile animal esse putandum est, quia enuntiat facturam manuum suarum. Quod etsi dixerit quispiam, coelos quidem contemplabiles esse virtutes, firmamentum autem factricem Dei potentiam, sermonem quidem nos hujusmodi, quamvis sit commentitius, tamen non aspernanter admittimus, sed verum hunc esse nullatenus patiemur. Nam nec ros, aut bruma, vel frigus, aut aestus, quoniam laudare omnium creatorem jubenturratio eorum prudenter a sensum habentibus contemplata, glorificationem perficit Creatoris. Non solum enim aqua quae super coelos est, tanquam caeteris honore praecellens propter insitam sibimet venustatem, lau
Abbreviated transcription (Latin):
aquis qͣs firmam̃ti interiectio separa¬
uit. occasione allegoriaru. et sensus alti¬
oris. quasdã nobis figuras obiciunt di¬
centes. spirituales incorporeasq uir¬
tutes mutabiliter intelligi debere ꝓ
aquis: & sursũ quidem suꝑ firmam̃to
remansisse digniores: inhumiliorib aut̃
diuersoriis ut pote crassiorib et cȩnosiᷤ
noxias constitisse.Ppterea dicunt eas
aquas quȩ suꝑ cȩlos st̃ laudare dñm.
idẽ optimas uirtutes: quȩ digne sunt
obsue meritu᷑ puritatis decentib ce-¬
lebrare laudib conditorẽ. Eas uͦ quȩ
continent᷑ inferius. sp̃c ẽẽ prauitatis
affirmant. exaltitudine naturali in
ꝓfundum malicie deuolutos: qͦs ut tͦ¬
bidos ac desidiosos. & uicioꝵ tu multi¬
b fluctuantes. mare ꝓpt̾ uarietatem
sui ꝓpositi qͦd mutatur assidue nun¬
cupatos.S nos huiꝰ cemodi sermones
ut somnioꝵ comecturas. et aniles fabu¬
las omittentes. aquã intelligamus

Expanded text:
aquis quas firmamenti interjectio separaaquis quas firmamenti interjectio separavit, occasione allegoriarum et sensus altioris, quasdam nobis figuras objiciunt, dicentes spirituales incorporeasque virtutes, mutabiliter intelligi debere pro aquis, et sursum quidem super firmamentum remansisse digniores, in humilioribus autem diversoriis ut pote crassioribus et coenosis, noxias constitisse. Propterea dicunt eas aquas quae super coelos sunt, laudare Dominum, id est, optimas virtutes quae dignae sunt, ob suae meritum puritatis, decentibus celebrare laudibus Conditorem. Eas vero quae continentur inferius, spiritus esse pravitatis affirmant ex altitudine naturali in profundum malitiae devolutos, quos ut turbidos, ac seditiosos, et vitiorum tumultibus fluctuantes, mare propter varietatem sui propositi, quod mutatur assidue, nuncupatos. Sed nos hujusmodi sermones, ut somniorum conjecturas et aniles fabulas omittentes, aquam intelligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
citatem spiritualiuͦ uelit conferre ser¬
monũ. Quantũ enim caste uiuentiu᷑
mulierum pulchritudo meretriciȩ for¬
mositati p̾ponitur: tantũ ñr sermo se¬
culari noscitur p̾latus ẽẽ doctͥnȩ.
Illi enĩ coactam uerbis. suasionem
soliti st̃ afferre: nos autẽ nudam fal¬
lendi ꝓferimꝰ ueritatem. S qͥd opus
ẽ nobis commouere certamen. illoru᷑
mendatia repellentes: cum possimꝰ scͥp¬
turas suas sibimet conferentes. sine
nr̃o labore illorũ expectare conflictũ:
qͥ nec eloquentia differentes. nec nu-¬
mero pauciores. nec dignitate deteri¬
ores suis adu̾sariis repugnantes: cum
ignem omia torrere penitus ac deuo¬
rare confirment: Rursus de reciduuis
seminib que ignis conflagratio dereli¬
quit: causas regenerationis inducunt.
cerit: mundos innumerabiles introdu¬
cunt. S illi utriusq ꝓfessionis ueritate
pͥuati: hinc inde ꝑinopiam subsidia
sui erroris exquirunt. Siquidẽ & dehiᷤs

Expanded text:
citatem spiritualium velit conferre sercitatem spiritualium velit conferre sermonum. Quantum enim recte viventium mulierum pulchritudo meretriciae formositati praeponitur, tantum noster sermo saeculari noscitur praelatus esse doctrinae. Illi enim coactam verbis suasionem soliti sunt afferre; nos autem nudam fallendi proferimus veritatem. Sed quid opus est nos commovere certamen, illorum mendacia repellentes, cum possimus scripturas suas sibimet conferentes, sine nostro labore illorum exspectare conflictum? Qui nec eloquentia differentes, nec numero pauciores, nec dignitate deteriores, suis adversariis repugnantes, cum ignem omnia torrere penitus ac devorare confirment, rursus de recidivis seminibus, quae ignis conflagratio derelinquit, causas regenerationis inducunt. mundos innumerabiles introducunt. 9. Sed illi utriusque professionis veritate privati, hinc inde per inopiam subsidia sui erroris exquirunt. Siquidem et de his
Abbreviated transcription (Latin):
copiis habundante. S & in maledictis
isrł. sit inqͥt tͥ suꝑ caput celũ eneum.
indicans integram siccitatem. atq de¬
fectum liquoris aeris: ꝑ quem terrenis
fructib fecunditas optata p̾statur.
Qnͣdo gͦ de cȩlo dicit emittirorem uel
pluuiam aquas intellige: quȩ suꝑiorẽ
tenere iusse sunt regionem. Conglo¬
meratis enĩ uaporib in altum & aere
uentorũ flatib condensato: exhalatio¬
nes he quȩ subtilit̾ nubibus inferunt᷑.
ꝑmutuas ascensiones gutte ꝑficiunt᷑:
suoq pondere collisȩ. deorsum pellunt᷑.
hȩc ẽ imbrium generatio. Cum uͦ fue¬
rit despumatus humor flabrorũ ui¬
olentia reꝑcussus. quȩ frigore uehe¬
m̃tius indurescit: concretis nebulis.
nix gelata defertur ad terram. Et
omnino scdm̃ eiꝰ moderationẽ licebit
tͥ omniũ aquarum expectare naturã:
quomͦ circum aerem qui suꝑ nos ẽ con¬
gregantur. Nullus tamen argumenta¬
tioni eoꝵ qͥ de celo disputauit simpli¬

Expanded text:
copiis abundante. Sed et in maledictis copiis abundante. Sed et in maledictis Israel: Sit, inquit, tibi super caput coelum aeneum , indicans integram siccitatem, atque defectum liquoris aeris per quem terrenis fructibus fecunditas optata praestatur. Quando ergo de coelo dicit emitti rorem vel pluviam, aquas intellige, quae superiorem tenere jussae sunt regionem. Conglomeratis enim vaporibus in altum, et aere ventorum flatibus condensato, exhalationes hae quae subtiliter nubibus inseruntur, per mutuas accessiones guttae perficiuntur, suoque pondere collisae deorsum pelluntur. Haec est imbrium generatio; cum vero fuerit despumatus humor, flabrorum violentia repercussus, cum frigore vehementius indurescit, concretis nebulis, nix gelata defertur ad terram. Et omnino secundum ejusmodi rationem, licet tibi omnem aquarum exspectare naturam, quomodo circum aerem qui super nos est congregantur. Nullus tamen argumentationi eorum qui de coelo disputant, simpli
Abbreviated transcription (Latin):
etiam salsa & amara eiꝰ aqua ꝑficitur:
ut pote qͣ saporem ꝓpͥe dulcedinis rap¬
tu feruoris amictit: & uͥ leuiorem qui¬
dẽ pardem secum aufert: grauiorem
uͦ et limosam uelut fecem aliquã hic
relinquit. S qͥ de mari mͦ talia dissere¬
bant: rursum mutati nullam defecti¬
onem fieri liquoris a sole ꝓnunciant
Et uocauit d̾s firmamentum cęlum.
cł pͥe qͥdem aliud illi conueniens fuerat
nomen. S cimus tam̃ sepissime celum di¬
ci: locum spissum densatumq aeris istiꝰ
palam nr̃is obtutib occurrentem.
Cȩlum autẽ acernendo uocari.
Quod ex grecorũ melius toꝵ oaot yã
collegimus: qͦd oypanon appellauit.
latilia cęli. Et alibi. uolatilia scdm̃ fir¬
mentũ cȩli. Tale ẽ quod dicitur. Ascen¬
dunt usq ad celum. Et moyses benedi¬
cens tribum ioseph. exfinib celi. et mu¬
tatione solis. & concursione mensium.
& exuertice montiũ. benedictionẽ dat:
ut pote regione telluris renim taliũ

Expanded text:
etiam salsa et amara ejus aqua perficitur, etiam salsa et amara ejus aqua perficitur, ut pote quae saporem propriae dulcedinis, raptu fervoris amittit et ubi leviorem quidem partem secum aufert, graviorem vero et limosam, velut faecem aliquam hic relinquit. Sed qui de mari modo talia disserebant, rursum mutati nullam defectionem fieri liquoris a sole pronuntiant. 8. Et vocavit Deus firmamentum coetum. Proprie quidem aliud illi conveniens fuerat nomen. Scimus tamen saepissime coelum dici locum spissum densatumque aeris istius palam nostris obtutibus occurrentem. Coelum autem a cernendo vocari, quod ex Graecorum melius etymologia colligimus, quod οὐρανόν appellant, latilia coeli ; et alibi, volatilia secundum firmamentum coeli . Tale est et quod dicitur: Ascendunt usque ad coelum . Et Moyses benedicens tribum Joseph, ex finibus coeli, et mutatione solis, et concursione mensium, et ex vertice montium benedictionem dat ; ut pote regione telluris rerum talium
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ necessariam eẽ multitudine̾
Nichil tam̃ interẽ. utrum naturalis
sit. an quesitꝰ ardor: dum mͦ aica ean¬
dem materiam similes casus exerceat:
idẽ siue cũ inter se ligna fricant᷑ flam¬
ma cõsurgit. siue sponte succensus ig¬
nis quȩ fuerint iniecta consumꝑserit᷑:
unꝰ scilicet atq idẽ exitus abutroq ꝑ¬
cedit. Et certe uidemus moderatricem
sapientiam dĩ. solem in alias partes ex
aliis tͣnsponentem: ut ñ semꝑ meisde̾
commoratꝰ locis feruoris auditate
mundanum depopulet᷑ oenatum. S
ne̾ eũ ad australem horam. nc̃ ad sig¬
na solsticia ꝓtemporum necessitate
traducit. atꝙͣ inde inarctoam regionẽ
conuertit: ut paulatim ꝑ diuiersa com-¬
migrans. terrenis fructib temperam̃ta
custodiat. Uideant tamen si ñ ipsi sͥ
ꝓbantur obsistere. cum mare idõ con¬
firment incrementis fluuiatib ñ au-¬
geri: qͥa acalore solis absorbetur. Unde

Expanded text:
aquarum necessariam esse multitudinem: aquarum necessariam esse multitudinem: nihil tamen interest utrum naturalis sit an quaesitus ardor, dummodo circa eamdem materiam similes casus exerceat, id est, sive cum inter se ligna fricantur, flamma consurgit, sive sponte succensus ignis, quae fuerint injecta consumpserit, unus scilicet atque idem exitus ab utroque procedit. Et certe videmus moderatricem sapientiam Dei, solem in alias partes ex aliis transponentem, ut non semper in eisdem commoratus locis, fervoris aviditate mundanum depopuletur ornatum. Sed nunc eum ad Australem zonam, nunc ad signa solstitialia pro temporum mutatione traducit, atque inde in arctoam regionem convertit, ut paulatim per diversa commigrans terrenis fructibus temperamenta custodiat. Videant tamen si non ipsi sibi probantur obsistere, cum mare ideo confirmant incrementis fluvialibus non augeri, quia calore solis absorbetur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
collecta. quam paludes et fluuii pela¬
gusq surgentib de se uaporib exha¬
lant: ut non ardor ethereus omnia
que sub iecta st̃ conflagraret. Siquidẽ:
solem quoq uidemus estate stagna
leuiora breuissimo temporis spacio re¬
pente siccare. Ubi ẽ gͦ aqua illa: dem¬
monstrent nobis callidi. Dubium ne
cuipiam potest eẽ quin ferciore solis
expensa defecerit licet nec calidum
solem dicant ẽẽ tanta illis suppeditat
in loquendo facultas: Et considerate qͦ
freti documento: reb eindentissimis
aduersantur. Qm̃ inquiunt canddidꝰ
calor eiꝰ. et ñ rubeus aut puniceus ha¬
betur: obhoc igneum solem ñ eẽ con-¬
tendunt. Calorem autẽ ferant ex aspi¬
ore eiꝰ circumu̾sione ꝓducere. hoc uide¬
licet argumentantes: ut asserant solẽ
nichil expendere de humore. S ego
etiã si uerum sit quod obicit᷑: non refu¬
tabo sermonem: ut pote mͥ astipulan¬
tem: Dicebatur eñ ꝓpt̃ ignis edacitatẽ

Expanded text:
collecta, quam paludes, et fluvii, pelacollecta, quam paludes, et fluvii, pelagusque surgentibus de se vaporibus exhalant, ut non ardor aethereus omnia quae subjecta sunt conflagraret. Siquidem solem quoque videmus, aestate stagna leviora brevissimo temporis spatio repente siccare. Ubi ergo est aqua illa? Demonstrent nobis callidi, dubium ne cuipiam potest esse quin fervore solis expensa defecerit? Licet nec calidum solem dicant esse, tanta illis suppeditat in loquendo facultas. Et considerate quo freti documento, rebus evidentissimis adversantur. Quoniam, inquiunt, candidus color ejus est, et non rubeus, aut puniceus habetur, ob hoc non igneum solem esse contendunt. Calorem autem ferunt ex asperiore ejus circumversione procedere, hoc videlicet argumentantes, ut asserant solem nihil expendere de humore. Sed ego, etiamsi non verum sit quod objicitur, non refutabo sermonem, utpote mihi astipulantem. Dicebatur enim propter ignis edacitatem
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet corpoꝵ leuiorũ: que nec uisu nec
tactu ualemus contingere. Et simul
cogita locum quendam qͥ discerint
humorem: cuiꝰ partem tenuiorem su¬
ꝑnis stationib deputauit: crassiorem
uͦ limosamq inferiorib destinauit: ut
illa quȩ exinitio facta ẽ temꝑatio ꝑ¬
maneret: aquarum paulatim minua¬
tione confecta. S tu quidẽ liquoris am¬
plitudim ñ discredis: ad ignis autem
uim ñ respectas: qͥ lic& exiguus habe¬
atur inuisu: multitudinẽ tam᷑ aqua¬
nͦ ualet expendere. Semꝑ enĩ trahit
ad se subiectas undas: in modum medi¬
catorie cucurbite. facileq consumit
eas exemplo luminis lucernalis: qͦd
Ether autẽ qͥs dubitet flammeum eẽ
atq torridum: Qd nisi statutis sibi
a creatore finib frenaretur: facile cu¬
ncta consumeret. Que res ꝓhibet: ut
ñ totus humor qͥ reb diuersis insertꝰ
est. calore solis uoratus aresceret. Ob
hoc cȩlestis facta ẽ aqua loco supiori

Expanded text:
scilicet corporum leviorum, quae nec visu, nec scilicet corporum leviorum, quae nec visu, nec tactu valemus attingere. Et simul cogita locum quemdam, qui discernit humorem, cujus partem tenuiorem supernis stationibus deputavit, crassiorem vero limosamque inferioribus destinavit, ut illa quae ex initio facta est temperatio permaneret, aquarum paulatim minutione confecta. Sed tu quidem liquoris amplitudini non discredis, ad ignis autem vim non respectas, qui licet exiguus habeatur in visu, multitudinem tamen aquarum valet expendere. Semper enim trahit ad se subjectas undas, in modum medicatoriae cucurbitae; facileque consumit eas exemplo luminis lucernalis, quodAether autem quis dubitet flammeum esse atque torridum? Quod nisi statutis sibi a Creatore finibus frenaretur, facile cuncta consumeret: quae res prohibet ut non totus humor qui rebus diversis insertus est calore solis voratus aresceret. Ob hoc coelestis facta est aqua loco superiore
Abbreviated transcription (Latin):
di pars habitabilis aquis tota reple¬
ta est ñ minꝰ fluetib equoreis cͥcum¬
septa quam amnibus irrigata: ꝓpt᷑
ineffabilem sapientiam conditoris qͥ
repugnatricem calori naturam. ut
ẽẽt sufficiens ordinauit. Erit autem
tempꝰ quo ignis cuncta torrebit: ut
testatur ysaias. loquens ad omnium
dnm̃ dm̃. Qui dicit abysso dissipabe¬
ris: et omnia flumina tua siccabo: des¬
pecta gͦ sapientia scłari. recipe una no¬
biscum magisterium ueritatis: nullis
qͥdem facundie faleris exornatũ: scien¬
tie uͦ ratione potissimum. ꝑꝑterea fi¬
at firmamtum in medio aque: & sit
diuidens inter aquã & aquam. Dixi¬
mꝰ qͥd significat appellatio firmamͣti.
id ẽ ñ duram fortemq naturam. que
fulcimine aliquo sustentatur & pon¬¬
dere: nam multo ꝓpͥus eiꝰ modi uoca¬
bulum terra meruisset: s ꝓpt᷑ sub̃am
q sensu comp̃hensibilis habetur fir¬
mam̃tum nuncupauit: comꝑatione

Expanded text:
di pars habitabilis aquis tota repledi pars habitabilis aquis tota repleta est, non minus fluctibus aequoreis circumsepta, quam amnibus irrigata, propter ineffabilem sapientiam Conditoris, qui repugnatricem calori naturam, ut esset sufficiens ordinavit. Erit autem tempus quo ignis cuncta torrebit, ut testatur Isaias, loquens ad omnium Dominum Deum: Qui dicit abysso: Dissipaberis, et omnia flumina tua siccabo . Despecta ergo sapientia saeculari, recipe una nobiscum magisterium veritatis, nullis quidem facundiae phaleris exornatum, scientiae vero ratione potissimum. 7. Propterea: Fiat firmamentum in medio aquae, et sit dividens inter aquam et aquam. Diximus quid significat appellatio firmamenti: id est, non duram fortemque naturam, quae fulcimine aliquo sustentatur et pondere. Nam multo proprius ejusmodi vocabulum terra meruisset, sed propter subque sensu comprehensibilis habetur, firmamentum nuncupavit, comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
cam transit paludem. P hasis autẽ de
caucasis exit montib: & innumerabileᷤᷤ
alii de regionib arctois. ad euxinum
feruntur pontum. Ab occidentis uero
climatib estiuis. sub pireneo uertice.
tartesus atq hister quoꝵ unꝰ in ext̾iora
maria decurrit:alter ueniens per eu¬
ropam. digerit᷑ inpontum. Eos autem
qͥd necesse ẽ enumerare qͥ de ripheis schi¬
tiȩ interioris montib oriuntur. quorũ
unꝰ ẽ Rodanus: qͥ cũ plurimis aliis na¬
uigalib fluuiis galathas et sperios.
celtorũq gentem: multasq finitimas
p̾teriens nationes. pelago miscet᷑ occi¬
duo. Nam eorũ qͥ ex suꝑiore meridie ꝑ
etchiopiam descendunt. id ẽ tages. et
nisus. & cremeas. et nilus. aliiq innr̃m
mare influunt: alii inciteriorem de¬
uoluunt᷑ oceanum. Licet nilus ñ sit
fluminib comꝑandus. Appe qͥ amorẽ
pelagi temꝑe diffusus estiuo: terram
stagnare consueuit egiptiam. Ita mun¬

Expanded text:
cam transit paludem. Phasis autem de cam transit paludem. Phasis autem de Caucasiis exit montibus, et innumerabiles alii, de regionibus arctois ad Euxinum feruntur Pontum. Ab Occidentis vero climatibus aestivis, sub Pyrenaeo vertice Tartesus, atque Ister, quorum unus in exteriora maria decurrit, alter veniens per Europam, digeritur in Pontum. Eos autem quid necesse est enumerare, qui de Riphaeis Scythiae interioris montibus oriuntur? Quorum est Rhodanus, qui cum pluribus aliis navigalibus fluviis, Galatas et Hesperios, Celtorumque gentem, multasque finitimas praeteriens nationes, pelago miscetur Occiduo. Nam corum qui ex superiore meridie per Aethiopiam descendunt, id est, Tages, et Nisus, et Cremeas, et Nilus; alii in nostrum mare influunt, alii in citeriorem devolvuntur Oceanum; licet Nilus non sit fluminibus comparandus, quippe qui more pelagi, tempore diffusus aestivo, terram stagnare consuevit Aegyptiam. Ita mun