comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tat: qͥa scilicet ñ expedit. Sic gͦ possumꝰ dic
melius eẽ infidelem coniugẽ ñ dimit t̾e quãuis
liceat & dimitt̾e. quead modũ recte dicimꝰ me¬
lius ẽẽ qͦd & licet & expedit. quã id qͦd licet nec
er pedit. his de causis factũ ẽ. ut exponens dñ
sermonẽ. quẽ ꝓlirum in monte ħuit. ubi uen¬
tũ ẽ ad questionẽ de coniugib dimit tendis uł
nens eos qͥ haberent coniuiges in fideles ut cõ¬
sentientes habitare secũ nͣ dimit t̾ent. Qa uti¬
q iõ monendũ ñ iubendũ fuit. quia ñ tanto
pondere ꝓhibendi st̃ homines fac̾e̾ licita quã¬
uis ñ ex pediant. quanto ponde̾ ꝓhibenda st̃
da sunt mon̾e dignat᷑. hoc fecit parcendo in
moneo. Quid habet questionis. ubi ait ego di¬
co. ñ dñs. Itẽ ubi ait. Ecce ego paulus dico uo¬
bis. qͥa sicircũdamini. xp̃o uobis nichil ꝓdert
Nunqͥd etiã hic dixͣ ego dico ñ dñs: Non sun

Expanded text:
tat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere tat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidliceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit quam id, quod licet nec expedit. His de causis factum est, ut exponens domini sermonem, quem prolixum in monte habuit, ubi uentum est ad quaestionem de coniugibus dimittendis uel nens eos, qui haberent coniuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitterent. quod utique ideo monendum, non iubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, quanto pondere prohibentur da sunt! monere dignatus est, hoc fecit parcendo infmoneo, quid habet quaestionis, ubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, numquid etiam hic dixit: ego dic
Abbreviated transcription (Latin):
ciam quȩ corã dño ẽ. & id̾o nichil hoꝵ ꝓhibet¬
dñs. s non utrũq expedit ꝓpt̾ infirmitates
hominũ. Et ido id qͦd ñ ex pedit. apłs ꝓhibet.
dante sibi dño liberũ ꝓhibendi locum. quia ne¬
ꝓhibet apłs. iubet dñs. Qd nisi ita ẽẽt. neq
contͣ ꝓhibitionẽ dm̃i apłs aliquio moneret.
inhis duab causis una de nubendo uł ñ nu¬
bendo. alt̾a de infideli coniuge dimittendo
& ibi dicit. p̃ceptũ dñi ñ habeo. tale e̾ non¬
dieit dñs. Ec quale ẽ consiliũ do. tale ẽ ego¬
dico. Illud aut̃ diffimile ẽ. quia de nubendo. &¬
ñ nubendo pot̾ dici hoc bene fieri pot̾. Illud meliꝰ
qmͣ utrũq expedit. unũ minus. aliud magis.
At uͦ deconiuge in fideli dimit tendo uł ñ dunto¬
tendo qm̾i unũ hoꝵ nͣ expedit. aliud expedit:
dici ñ oportet. Qui dimittit benefacit. & qͥ
nͣ dimittit meliꝰ facit. S dici oportet ñ dint¬

Expanded text:
tiam, qutiam, quDominus sed non utrumque expedit propter infirmitates hominum, et ideo id quod non expedit, Apostolus prohibet, dante sibi Domino liberum prohibendi locum, quia netolus, jubet Dominus. Quod nisi ita esset, neque contra prohibitionem Domini Apostolus aliquid moneret, in his duabus causis; una de nubendo vel non nubendo, altera de infideli conjuge dimittendo  ibi dicit: Praeceptum Domidicit dominus\'; et quale est \'consilium do\\ tale est e god i co, illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimit
Abbreviated transcription (Latin):
lit arriꝑet. Id̾ aut̃ ñ expedit ia qͦd licitũ
est qn̾ pͥmit ut ᷑ quidẽ. s usus ipsius pote¬
statis aliis affert ĩpedĩtũ salutis. sic̃ est
unde iã diu loquimur discessio coniugis
fidelis ab infideli. quã ñͣ ꝓhibet dñs p̃cepto le¬
gis. quia coram illo in uista ñ ẽ. s prohibet apłs
consilio caritatis. qͥa infidelib affert impedi¬
scandalixantur offensi. uerũ etiã qͥa in alia
conuigia cũ ceciderint uiuentib eis aquibus
dimit cunt᷑. ad ulterinis nexib colligati dif
siñ dimiserit melius facit. sicͣ dictũ ẽ. qui dat
adnichil hoꝵ p̃cepto dñi quisq cõpellit᷑. s
etã utrũq expedit. Aliud minus. aliud an¬
plius. Unde ad id qͦd amplius expedit. consilio
apłi quicũq pot̾ capere ꝓuocatur. hic aut̃ ubi
de dimittendo uł nͣ dimittendo in fideli c̃iugio
querit᷑. utrumq quidẽ parit᷑ licitũ ⁊ ꝑ iusti¬

Expanded text:
lit, arriperet. Tunc autem non expedit id quod licitum lit, arriperet. Tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert impedimentum salutis. Sicut est, unde jam diu loquimur, discessio fidelis conjugis ab infideli, quam non prohibet Dominus praecepto legis, quia coram illo injusta non est; sed prohibet Apostolus consilio charitatis, quia infidelibus affert impediscandalizantur offensi, verum etiam, quia, quum in alia conjugia ceciderint viventibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati diffsi non dimiserit, melius facit, sicut dictum est: Qui dat ad nihil horum praecepto Domini quisquam compellitur, sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius. Unde ad id, quod amplius expedit, consilio Apostoli quicunque potest capere provocatur. Hic autem, ubi de dimittendo vel non dimittendo infidelis conjugio quaeritur, utrumque quidem pariter licitum est per justi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habeo. consiliũ autẽ do. Non ud hoc consi¬
liũ alienũ ex istimemꝰ adño. cum cortinuo
sequat᷑ &dicat. Canquã miscdiam consetus
liũ fidele. ineo sp̃u de quo aio. P uto autẽ
qd & ego sp̃m dei habeam. Ueruntam̃ alus
esti dñi iubentis imꝑiũ. alius serui. sedm
miscdiam cariaetas. quȩ illi ad ño ẽ inspira¬
cer atqi donata. fidele consiliũ. ibi alius fa¬
cert ñ licet: hic aut᷑ licet. Ita sane. ut ipsun
liectñ partim quid̾e expediat. partim uñ
nib nullũ ex hoc impedim̃tũ salutas infer¬
tur uelut cũdat consiliũ ñ nubendi apłs
iirginib. Un pceptũ dñi se ñ habere testatꝰ
licet aliud fac̾e id est nubere. & minꝰ continen¬
ie bonũ teuere in nuptiis. ipsũq licitũ etã
expedit. qm̾ inuetita. & illicita re ruitu¬
rã carnis infirmitatẽ. sic excepit honestate
nubendi. ut neminẽ impediat ad salutem.
quãuis magis ex pediret magisq honestĩ
eẽt si uirgo consiliũ quo p̃ceptũ eã ñ compel¬

Expanded text:
n habeo, consilium autem do . Non ut hoc consilium alienum aestimemus a Domino, cum continuo sequatur et dicat: Tanquam misericordiam consecutus consilium fidele in eo Spiritu de quo ait: Puto autem quod et ego Spiritum Dei habeam. Verumtamen aliud est Domini jubentis imperium, aldiam charitatis quae illi a Domino est inspirata atque donata, fidele consilium; ibi enim aliud facere non licet, hoc autem licet ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim veronibus nullum ex hoc impedimentum salutis infertur, velut cum dat consilium non nubendi Apostolus virginibus, unde praeceptum Domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere, et minus continentiae bonum tenere in nuptiis, ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in vetita et illicita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honubendi, ut neminem impediat ad salutem; quamvis magis expediret, magisque honestum esset, si virgo consilium, quo praeceptum eam non compel
Abbreviated transcription (Latin):
quid gͥ tale contigerit. ipsam do̾nationem
lotis & ancillã lib̾am facit. & miptiȩ con¬
sistant. nulla lege quantũ ꝑtinet ad serui¬
tutẽ huiꝰmodi matrimoniũ concutiente.
Sin aut̾ dñs sp̾alit quidem nuptias ancillȩ
suȩ uł non consenserit serui. sciens autem
qͣd ñ concubuerit. forte enĩ iđo hoc facit.¬
ut postea negotium moueat homini libers.
qd ançillã eius duxit uxorẽ. uł ingenue mu¬
int nesciens nͣ ꝓhibuerit. & nuptiȩ integro
iure consistant. & seruilis conditionis pͥso¬
na eripiatur ad ingenuitatẽ. illo sine dugĩ¬
tatione aꝑto. qͦd liberi qui ex huiꝰ modi nup¬
tiis ꝓcreati fuerint. tam ingenui quã le¬

Expanded text:
quid ergo tale contigerit, ipsam donationem quid ergo tale contigerit, ipsam donationem dotis, et ancillam liberam faciat et nuptiae consistant, nulla lege, quantum pertinet ad servitutem, hujusmodi matrimonium concutiente. Sin autem dominus specialiter quidem in nuptias ancillae suae vel servi non consenserit, sciens autem quod non cohibuerit forte enim iut postea negotium moveat homini libero, quod ancillam eius duxerit uxorem, vel ingenuae muen sciens non prohibuerit, et nuptiae integro iure consistant, et servilis condicionis persona eripiatur ad ingenuitatem, illo sine dubitatione aperto, quod liberi, qui ex huiusmodi nuptiis procreati fuerint, tam ingenui quam le
Abbreviated transcription (Latin):
eadem uoluntatis auctoritate ꝑsistit. ut
iuro illi se ꝓrsus de neget nupturã. nequa¬
quã eã inu̾itã & renitentẽ eiusdẽ uiri co¬
gas conuigio sociari. Quoꝵ enĩ unũ corpꝰ
ette ũnus debet eẽ & animus. ne forte cũ uingo
tionis incurrat. cuiꝰ uideł peccati malũ inei
redundare constat qui eã conuinxit inuta
ꝗͥd pari tenore de uiro ẽ etiã sentiendum
erporẽ ancillã mulierẽ duxerit uxom
liberã eam eẽ putans. uł ex contrariosi
libera mulier seruo ꝑerrorẽ iuncta sit. po¬
straq u̾itas reꝑta fuerit. dicendũ ẽ om̃ino
nuptias ñ constitisse. Intͣ lib̾um enĩ & an
cillam. seruũ & liberam mulierẽ nuptiȩ
contrahi nͣ possunt. Quod si calliditate
⁊ conuentia dñi. seruus uł ancilla matri¬
moniũ contraxerit cũ libera ꝑsona. forteem̃
Adñs ancillã suã ut lib̾am iuro ingenuo con¬
ptias donationẽ lucretur totã uł ꝓ parte. si

Expanded text:
eadem voluntatis auctoritate persistit, ut eadem voluntatis auctoritate persistit, ut viro illi prorsus se deneget nupturam, nequaquam eam invitam et renitentem ejusdem viri cogas conjugio sociari. Quorum enim unum corpus est, unus debet esse et animus, ne forte virgo, quum tionis incurrat. Cujus videlicet peccati malum in eum redundare constat, qui eam conjunxit invitam. Quod pari tenore de viro etiam est sentiendumerrorem ancillam mulierem duxerit uxorem, liberam esse eam putans, vel e contrario, si libera mulier servo per errorem juncta sit, postea quam veritas reperta fuerit, dicendum est omnino nuptias cillam, servum et liberam mulierem, nuptiae contrahi non possunt. Quod si calliditate et conniventia domini servus vel ancilla matrimonium contraxerit cum libera persona forte enim dominus ancillam suam ut liberam viro ingenuo connuptias donationem lucretur totam vel pro parte. Si
Abbreviated transcription (Latin):
tulert᷑. scił qͦd ipse. coactus & dolens.
filiã suã in fantulã. nolentẽ. Flentẽ. & pro
uirib renitentẽ ñ assentientientiꝰ s ualde do¬
lentib matre & parentela rainaldo ridelli
filio desponsau̾it. qm̃ canonũ & legũ aucto¬
ritas talia sponsalia ut infra ostendet᷑ nͣ ap¬
ꝓbat. ne ignorantib leges & canones. nimis
durũ qͦd dicimꝰ uideat᷑. ita sententiã tem¬
erit. concedamꝰ. Sin autẽ legatꝰ nrͣ utrasq
partes audiat. & si nicħ fuerit ex parte su¬
pradicti rainaldi qͦd amplius impediat. ab
ipso iordano sacram̃tũ qđ constent hec ut
dicta sunt accipiat. & nos canonũ ac legum
scita sequentes. de inceps ñ ꝓhibemꝰ. quin alii
iuro si uoluerit pͣdicta filia eius tantum¬
e neptis tuȩ coniugio. quã te cuidam
militi daturũ necessitatis instante
articło sub fidei pollicitatione firma¬
sti. hoc ȩquitate dictante decernimꝰ. ut si
illa uirũ illũ omnino ut dr rennuit. & in

Expanded text:
olens filiam suam infantulam nolentem, flentem, et pro viribus renitentem, non assentientibus, sed valde dolentibus matre et parentela, Rainaldo Rodeli filio desponsaverit, quoniam canonum et legum auctoritas talia sponsalia ut infra ostenditur non approbat, ne ignorantibus leges et canones nimis durum quod dicimus videatur, ita sententiam temvoluerit, concedamus. Sin autem, legatus noster utrasque partes audiat, et si nihil fuerit ex parte supradicti Rainaldi amplius, quod impediat, ab ipso Jordane sacramentum, quod ita constent haec, ut dicta sunt, accipiat, et nos canonum ac legum scita sequentes deinceps non prohibemus, quin alii viro, si voluerit, praedicta filia ejus nuDe neptis tuae conjugio, quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatione firmasti, hoc aequitate dictante decernimus, ut, si illa virum illum omnino, ut dicitur, renuit, et in
Abbreviated transcription (Latin):
tinentiã ur̾am. Ergo si ñ exconsensu utͥusq
coniugis hoc factũ eẽ ꝓbatur ñ fraudentur
inuicẽ. sed reu̾tantur indipsũ. presertim
eũ dicat apłs. uxor sui corporis potestatẽ
iQuis filiastrũ aut filiastrã sua̾ ante
Dep̃m ad confirmationẽ tenuerit. sepa¬
retur ab urore sua. & alterã ñ accipiat.

Expanded text:
tinentiam vestram. Ergo si non ex consensu utriusque tinentiam vestram. Ergo si non ex consensu utriusque conjugis hoc factum esse probatur, non fraudentur invicem, sed revertantur in id ipsum, praesertim quum dicat Apostolus: Uxor sui corporis potestatem quis filiastrum aut filiastram suam ante episcopum ad confirmationem tenuerit, separetur ab uxore sua, et aliam nunquam accipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
qui se suscepit a sacro fonte.sic̃ patrẽ. Item
Est int̾ fr̾es & filios sp̾uales. gratuita & sc̃a
cõmutuo. quȩ nͣ ẽ dicenda consanguinitas.s
potius habenda sp̾ualis ꝓximitas. Unde int̾
le conubiuͣ. qnqde nec int eos qui natura. &
eos qui in ad optionẽ filii sunt uenerandȩ
romane leges matrimonia contrabi ꝑmit
acarnali oportet int̃ se contub̾nio cessare.
uineit : Longe in qͥt gͥ congruentius filiꝰ
patris mei. uł frater m̾s appellatur is.
dentiusq ab alt̾na corporis cõmixtione
oSde desideras utrũ mulier quȩ iuri
filiũ exalia femina genitũ de sacrofon
scđm sacros canones nͥ amboꝵ consensu. nul¬
luis religionis obtentu debet coniunx dimit¬
t̾e coniuge̾. ꝑtinet aut̃ ad ingens uxoris
exitiũ. quȩ habens odio uirũ. uł infirmita¬
tẽ eius ñ considerans. quasi causa pietatis ope¬
Nolite inquiens fraudare inuicẽ nͥ ex consen¬
su ad tp̃s. ut uacetis or̾oni. & it̾m. reu̾timini

Expanded text:
qui se suscepit de sacro fonte, sicut patrem. Inter fratres et filios spirituales gratuita et sancta communio est, quae dicenda non est consanguinitas, sed habenda spiritualis proximitas. Unde inter le conjugium, quandoquidem nec inter eos, qui natura, et eos, qui adoptione filii sunt, venerandae Romanae leges matrimonia contrahi permia carnali oportet inter se contubernio cessare vincit? Longe igitur congruentius filius patris mei vel frater meus appellatur is, dentiusque ab alterna corporis commixtione osse desideras utrum mulier quae viri filium ex alia femina genitum de sacro fonsacros, nisi amborum consensu, nullius religionis obtentu debet conjux dimittere conjugem. Pertinet autem ad ingens uxoris exitium, quae habens odio virum, vel infirmitatem ejus non considerans, quasi causa pietatis opecipiat: Nolite, inquiens, fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi . II. De his qui
Abbreviated transcription (Latin):
maleficas occułto. s nunꝗͣ. in iusto d̃i udicio
ꝓmuittente. & diabolo pͣparante concubitꝰ ñ
seqr. hortandi sunt quib ista eueniunt. ut¬
corde contrito. & sp̃u humiliato dđo & sac̾doti
de om̃ib peccatis suis purã c̃fessionẽ faci¬
aut. & ꝓfusis lacrimis ac largiorib ele¬
mosinis && orationib atq ieiuniis dño satis¬
faciant. Et ꝑ exorcismos ac cet̾a medicine
eccliasticemunia ministri eccłȩ tales qͣntũ
annuerit dñs. qͥ ab imelech ac dñm eius
abrahȩ or̃onib sanauit. sanare ꝓcurent. Qui
forte si sanare nͣ potuerint. sep̾arari uale¬
bunt. S pꝰquã alias nuptias expetierint.
illis incarne uiuentib quib iuncte fue¬
rnnt porib quos relinquerant. etiã si possi¬
biliaas concũ bendi eis redadita fuerit. recon¬
quã coisset cũ ea. exeant inde ad crucẽ. & si
uerũ fuerit separent᷑. & illa faciat qͦd uult.
acceꝑit urorẽ & ħu̾it eã aliquo tpr̃e.
iu ipsa femina dicit qͦd ñ coisset cũ ea.

Expanded text:
maleficas occulto, sed nunquam injusto Dei judicio permittente, et diabolo praeparante, concubitus non sequitur, hortandi sunt quibus ista ecorde contrito, et spiritu humiliato, Deo et sacerdoti de omnibus peccatis suis puram confessionem faciant, et profusis lacremosynis et orationibus atque jejuniis Domino satisfaciant, et per exorcismos ac caetera medicinae ecclesiasticae munia, ministri ecclesiae tales quantum annuerit Dominus, qui Abimelech, ac domum ejus, Abrahae orationibus sanavit , sanare procurent. Qui forte si sanari non potuerint, separari valebunt. Sed postquam alias nuptias expetierint, illis in carne viventibus quibus junctae fuerint prioribus quos reliquerant, etiam si possibilitas concumbendi eis reddita fuerit, recona coisset, exeant inde ad crucem; et, it, separentur, et illa faciat quod vult. accepit uxorem, et habuit ipsam aliquo tempore, et ipsa femina dicat quod non coisset cum ea,
Abbreviated transcription (Latin):
uini & mulieres preterito sabbato pasan¬
fidie piragno popłoꝵ incursu. nescreters
Flio suos suscepissent ex lauacro sc̃o. Cupisg
scure si ꝓtali rõne accidenti. debeant uiri ac mu¬
lieres ad pprium usum redirȩ annon. Nos
n ex hac re mesti inquisiumꝰ pͥoꝵ dicta. Inue¬
nimꝰ autͣ in archiuis huiꝰ apłice sedis iã talia
contigisse in eccłia hisaurie & ethesioꝵ. simul¬
ꝙ hierosoliȩ aliarũ etiã eccłiarũ ep̃is. & ear
ciuitatũ ab hac apłica sede uolentib scire. itrũ
tes talia. ꝑscripsert̾. & confirmauert. ut mul
lom se inconiugio reciperent mulieres ac
s separent se. ne suadente diabolo tale uitiuĩ

Expanded text:
viri et mulieres praeterito Sabbato paschali die prae magno populorum incursu nescientes filios suos suscepissent ex lavacro sancto. Cupis ergo scire si pro tali ratione accidenti debeant viri ac mulieres ad proprium usum redire, an non. Nos vero ex hac re moesti, inquisivimus priorum dicta. Invenimus autem in archivis hujus apostolicae sedis jam talia contigisse in Ecclesia Hisauriae, Ephesiorum, simulque Hierosolymae, aliarum etiam Ecclesiarum episcopis, et earum civitatum, ab hactes talia, perscripserunt et confirmaverunt, ut nullo modo se in conjugio reciperent mulieres, aut natos, sed separarent se: ne suadente diabolo tale vitium p
Abbreviated transcription (Latin):
urorẽ durerit. & postea cum filiastra fuat
si qua cũ duob fr̾ib seu cum patre & filio. si
quis relictam fr̃is. siquis neptẽ aut nouenã
aut nurũ. aut consobrinã. aut filiã auim¬
eħ. qut eiꝰ relictã. aut priuignã polluerit.
eos disuingi. & ult̾ius nunquã coniugio o¬
pulari p̃cipimꝰ. Ubi ñ est consensus
utruisq ñ est coniugiũ. E rgo qui pueris
daut puellulas incunabulis. ut econuerso.
uenerint ad op̃s discretionis. nec ẽ conugiũ.

Expanded text:
uxorem duxerit et postea cum filiastra fuerit si qua cum duobus fratribus, seu cum patre et filio, si quis relictam fratris, si quis neptem aut novercam, aut nurum aut consobrinam, aut filiam avunculi, aut ejus relictam, aut privignem polluerit, eos disjungi, et ulterius nunquam conjugio cous. III. Ubi non est consensus utriusque, ibi non est conjugium. Ergo qui pueris dant puellas in cunabulis, et e converso, venerit
Abbreviated transcription (Latin):
in alioꝵ coniugia sollicitudine cogente transie¬
pou. cũq statu rerũ auxiliante dño in me¬
liora conuerso. ñ nulli eoꝵ qui putabant᷑ ꝑs¬
se remearint. merito caritas cua uidetur am¬
bigere. qđ de mulierib quȩ aliis sunt iuncte
uiris. a nobis debeat ordinari. S quia nouimꝰ
seriptũ. qͦd adño ungit᷑ uiro mulier. & itͥm
p̃ceptũ agnouimꝰ. ut quȩ dñs iunxit ħo ñ

Expanded text:
te transierunt, cumque statu rerum, Deo auxiliante, in meliora converso, ut si nonnulli eorum qui putabantur periisse, remearint, merito charitas tua videtur ambigere, quid de mulieribus quae aliis sunt junctae viris, a nobis debeat ordinari. Sed quia novimus scriptum quod a Domino jungitur viro mulier, et iterum praeceptum agnovimus ut quos
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ plenũ iusticiȩ ẽ. ut eisdem reu̾sis ꝓpria
reforment᷑. Qsi inmancipiis. uł in agris aut
etiã indomib ac possessionib recte seruatur.
quantomag̾ inconuigatorũ redintegratione
faciendũ ẽ. ut qͦd clade bellica turbatũ ÷ pacis
remedio reformetur: Et iđo siuiri pꝰ longã
captiuit atẽ reu̾si. ita indilectione suarũ conu¬
gũ ꝓseuerant. ut eas cupiant in suũ redire
consortiũ. obinittendũ ẽ. & incul pabile iudi¬
candũ. qͦd necessitas intulit. & restituendum
Ui aut̃ aliquę mulieres ita post̾ioꝵ suor
more st̃ captȩ. ut malint his coherere
Quã ad legitimũ redire consortiũ. m̾itost
notandȩ. ita ut eccłiastica cõmunione pͥuent᷑. quȩ
de re excusabili contaminationẽ criminis ele¬
gert̾. ostendentes sibimet ꝓsua in continentia
placuisse. qͦd iusta remissio pot̾at expiare. Re¬
deant gͣ in suũ statũ uoluntaria redintegra¬
tione coniuigia. nęq ullomͦ ad obꝓbriũ male

Expanded text:
et tamen plenum justitiae est, ut iisdem reversis propria reformentur. Quod si in mancipiis vel in agris, aut etiam in dominus ac possessionibus rite servatur quanto magis in conjugiorum reintegratione faciendum eremedio reformetur, et imo si viri post longam captivitatem reversi ita in dilectione suarum conjugum perseverant, ut eas cupiant in suum redire consortium, dimittendum et inculpabile judicandum quod necessitas intulit, et restitSin autem aliquae mulieres ita posteriorum virorum amore sunt captae, ut malquam ad legitimum redire consortium, merito sunt notande, ita ut ecclesiastica communione priventur, qude re excusabili contaminationem criminis elegerunt, ostendentes sibimet pro sua incontinentia placuisse, quod justa remissio poterat expiare. Redeant ergo in suum statum voluntaria redintegratione conjugia, neque ullo modo ad opprobrium malae
Abbreviated transcription (Latin):
dimitt̾e uxorẽ. atq exponeret fieri ñ de¬
urores sortiunt᷑. meminerint hoc & auidis
limiserit uxorem ante baptisma. post
baptismũ in potestate eius erit eã ħre
siorili modo si unus coniugatis bapti¬
zatus ẽ & alter gentił. & sequi ñ uult. sicut
dicit a płs. infidelis si discedit discedat.¬
Sieuis ħuit Ex concł meldensi cap̾ .i.
illa pꝰ baptisma alt̾am habere ñ potest.
Crimina in baptismo soluunt᷑. ñ coniugia.

Expanded text:
Matth. XIX, 3, atque exponeret fieri non de sortiuntur, meminerint hoc et a Judaeis miserit uxorem ante baptisma, post baptismum in potestate ejus erit eam habere, Simili modo, si unus ex conjugatis baptizatus est, et alter gentilis, et sequi non vult, sicut dicit Apostolus: Infidelis si discedit, discedates. Ex concilio Meldensi cap. I: m ante baptisma, alteram habere non potest. Crimina in baptismo solvuntur, non conjugia.
Abbreviated transcription (Latin):
ypo eoã eremplis quȩ iam ꝓuenerant filas¬
ses e horatts. Cũ g ñ expediat etiã intide¬
les coniuges dimitti a fidelib causa. eiusat¬
er pressa ẽ. Non enĩ ꝓpt̾ uinłm cũ taalib õ¬
ieat le seruandũ e̾. seo ut querant᷑ in xp̃o re¬
cedi ab infidelib conuigib apłs uetat. Mu¬
tai sunt aut̾ facienda ñ iubente lege. s liba
carliate. & ea st̾ in nr̃is officiis gratiora. Que
cuõ lic̾e nob̾ etiã ni impendere. ⁊am̃ causa dilc¬
tionis uupendimꝰ. Un pͥor ipse dñs cũ se tre¬
buatũ ñ debere monstrasset. soluit tamñ ne
seandali: aret eos quib ad et̃nã salutẽ geren
bominẽ consulebat. Iam uero apłs quẽ admno¬
dĩ ista cõmendet: eius uerba testant ubi
dixisset. Nunqͥd ñ habemꝰ licentiã mandu¬
candi & bibendi: Nunqͥd ñ habemꝰ licentiuã
sororẽ mulierẽ circũducendi. sic̃ & cet̾i apłi¬
⁊ fres dm̃ & cephas: An ego solus & bar¬

Expanded text:
Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uiChristo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non enim propter uinculum cum talibus coniugale seruandum, sed ut adquiractur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apostolus quemadmodum ista commendet, eius uerba testantur, ubi ulo superius dixisset: Nunquid non habemus licentiam manducandi et bibendi? Nunquid non habemus licentiam sororem mulierem circumducendi, sicut et caeteri ap et Cephas? An ego solus et Bar
Abbreviated transcription (Latin):
Am nunc illud uideã qͦd ait apłs. Cȩt̾is aut̃
ego dico ñ dñs. ad in paria scilicet. hoc ẽ ubi
ñ ambo xp̃iani fuerant. coniugia locuturꝰ
qͦd mͥ uisum ẽ eum monendo dixisse. Quia
eniͣ conuux fidelis relinquere coniuge̾ li¬
eccasio lucrandoꝵ. ait fideles coniuges in re¬
linquendis infidelib ꝑmissa licentia ñ utan
tur. Tibi aut̃ udetur infideles quoq di¬
initti a fidelib ñ licere. quia hoc uetat
apłs. Cum ego dicã lic̾e quia hoc ñ uetat
dñs. ñ tam̃ ex pedire quia boc ne fiat mon&
apso qua uedelit etiam rationẽ cur fieri ñ expe¬
dler. quãuis liceat. Quid enĩ scis inquis snr¬
lieri siuirũ saluũ facies : Aut unde seis ut
sunrorẽ saluã facies: Cũ etiã suꝑiꝰ duiscur
scificate ẽ uir infidelis inmuliere & scificata
q̃ mnulier unifidelis infẽe. hoc ẽ in xp̃iano alo¬
quim filii ur̃i inquit in mundi essent . nc. alce
sor sunti. Sied ad iucerandos coniuges. & falios

Expanded text:
am nunc illud videamus, quod ait Apostolus: Ceteris autem ego dico, non Dominus, ad imparia scilicet, hoc est, ubi non ambo Christiani fuerant, conjugia locuturus. Quod mihi visum est eum monendo dixisse. Quia enim conjunx fidelis relinquere conjugem lie multorum occasio lucrandorum, ut fideles conjuges in relitur. tibi autem uidetur infideles quoque dimitti a fidelibus non licere, quia hoc uetat apostolus, cum ego dicam licere. quia hoc non uetat, non tamen expedire, quia hoc ne fiat, monet apostolus: qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem saluam facies? cum etir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre, hoc est in christiano, alioquin filii uestri, inquit, inmundi essent; nunc autem sancti sunt. sic ad lucrandos coniuges et filios
Abbreviated transcription (Latin):
tinuos annos cõputando coire mini
lo dotis ad mittende repudiũ marito di¬
i uir & mulier comiunxerint se in
matrimonio. & postea dix̾it mulier
e uiro nͣ posse nub̾e cũ ea: si pot̾it ꝓ¬
bare qͥd u̾um sit. accipiat aliũ. eo qͦd iux¬
ta apłm. ñ potuit illi reddere uir suus de¬
bitum.

Expanded text:
tinuos annos computandos coire minimlo dotis amittendae, repudium marito dii vir et mulier conjunxerint se in matrimonio, et postea dixerit mulier de viro non posse nubere cum eo; si poterit probare quod verum sit, accipiat alium, eo quod juxta Apostolum non potuit illi reddere vir suus debitum.
Abbreviated transcription (Latin):
y nodus aquileue facta ob impe¬
riciã fidei quintũ uniuersale con¬
ciliũ susciꝑe diffidit. donec salita¬
rib beati pape sergii mom̃tis instructa. &
ipsa huic cum cȩteris xp̃i eccłiis annuere

Expanded text:
ynodus Aquileiae facta, ob imperitiam fidei, quintum universale concilium suscipere diffidit, donec salutaribus beati papae Sergii monitis instructa, et ipsa huic cum caeteris Christi Ecclesiis annuere
Abbreviated transcription (Latin):
uar⁊a sinodus calcedo¬
nensis. dc. & xxx. sacerdotũ. sub mar¬
tiano principe habita est. in qua euti¬
chen constantino politanũ abbatẽ. uerbi dei
& carnis unã naturã ꝓnuntiantẽ. & eius
defensorem dioscoꝵ qͦndã alexandrinũ
ep̃m. & ipsum rursum nestoriũ cũ reliqͥs
hereticis. una patrũ sententia pͣdãpnauit.
p̃dicans eadem synodus xp̃m dm̃ sic natũ
de uirgine. ut in eo subȩ & diuinȩ & huma
nȩ confiteam᷑ naturã. Hęc synodus acta
est tpr̃ib leonis pape romani. iuuenalis
iherosolimitani epͣi. anatholii constantino¬
politani. Hȩ sunt .iiii. synodi principales.
fidei naturã plenissime continentes. Sed &
siqua sunt concilia quȩ scĩ patres sp̾u dei
pleni sanxerunt. pꝰ istoꝵ .iiii. auctoritat᷑.
om̃i manent stabilita uigore. Beda de tẽ¬

Expanded text:
Quarta synodus Chalcedonensis DCXXX, sacerdotum sub Marciano principe habita est, in qua Eutichem Constantinopolitanum abbatem, Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et ejus defensorem Dioscorum quemdam Alexandrinum episcopum, et ipsum rursum Nestorium cum reliquis haereticis, una Patrum sententia praedamnavit, praedicans eadem synodus Christum Deum sic natum de Virgine, ut in eo substantiam et divinac synodus acta est temporibus Leonis papae Romani, Juvenalis Hierosolymitani episcopi; Anasthasii Constantinopolitani. Hae sunt quatuor synodi principales fidei naturam plenissime continentes, sed et si qua sunt concilia, quae sancti Patres Spiritu sancto pleni sanxerunt. Post istorum quatuor auctoritatem omni manent stabilita vigore. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
modi nuptiȩ legitimȩ ẽẽ uideant᷑ annon. Nos
ttaq uetustã ambiguitatẽ decidentes. talia
conubia legitima ẽẽ censuimꝰ. Si enĩ ex affec¬
tu fiunt om̃s nuptiȩ. & nichil ĩpiũ & legib
contrariũ uitali copulatione fieri pot̾. quare
p̃dictas nuptias in hibendas existimauerimꝰ:¬

Expanded text:
an non. Nos itaque vetustam ambiguitatem decidentes, talia connubia legitima esse censuimus. Si enim ex affectu fiunt omnes nuptiae et nihil impium et legibus contrarium in tali copulatione fieri potest, quare praedictas nuptias inhibendas existimaverim
Abbreviated transcription (Latin):
scđm legẽ. Uirgo casta & desponsa¬
ta in uirginitate. & dotata legitins
&aparentib cradita. & asponso. & apara¬
nimphis accipienda. & ita seđm lege̾ & euan¬
głm publicis nuptiis honeste inconiugium
siquide sumenda. & omib dieb uitȩ nͥ ex¬
consensu & causa uacandi đo nunquã ꝓpt̾ ho¬
minẽ separanda. & si fornicata fuerit di¬
mittenda. sed illa uiuente. altera ñ deducen¬
Q. qͥd adult̾i regnũ dei ñ possidebt. & peni¬
tentia illius ꝑscripturas recipienda. Ex dec r¬

Expanded text:
casta et desponsata in virginitate et dotata legitime, a parentibus tradita, et a sponso et a paranymphis accipienda, et ita secundum legem et Evangelium publicis nuptiis honeste in conjugium et liquide sumenda et omnibus diebus vitae suaeconsensu et causa vacandi Deo, nunquam propter hominem separanda, et, si fornicata fuerit, dimittenda. Sed illa vivente, altera non ducenda, quia adulteri regnum Dei non possidebunt , et poenitentia illius per Scripturas recipienda. C
Abbreviated transcription (Latin):
modis om̃ib inbibemꝰ. qͥa illa benedictio qũ¬
ni pture sacͥdos imponit. apud infidese sci¬
dã saclegis instar est. si alla cransitoneui
cuit erius & reddi qͥb ante fuerant as¬
ponsate. etiã si eis araptorib uis illata c̃fiet¬
pit. Exconeł cartaginensi .ii. tapsꝰ iii

Expanded text:
modis omnibus inhibemus, quia illa benedictio, qunupturae sacerdos imponit, apud fideles cujusdam sacrilegii instar est, si ulla transgressioncuit erui, et eis reddi, quibus ante fuerant desponsatae, etiamsi eis a raptoribus vis illata constit
Abbreviated transcription (Latin):
pusi sac̾dotali moderimine concł capͥ is¬
pꝰposito. in nocentes acminimis causis
culpabiles excõmunicare pͣsupserint.
au ad gram festinantes reciꝑe fortasse no¬
luerint. auicuiis epͣis cuiꝰ libet ꝓuinciȩ lt¬
teris inoneant᷑. & si parcere noluerint. cõmu
nio illis usq ad cp̃s sỹnodi a reliquis ep̃is de¬

Expanded text:
si sacerdotali moderamine postposito, innocentes ac miniculpabiles excommunicare praesumpserint, et ad gratiam festinantes recipere fortasse noluerint, a vicinis episcopis cujuslibet provinciae litteris moneantur, et si panio illis usque ad tempus synodi a reliquis epis
Abbreviated transcription (Latin):
udor est feminis nuptiarũ pͣmia non
habere. quib hȩc sola causa ẽ nubendi.
eBent gͦ sibi coniuigati nͣ solũ ipsius
sexus sui cõmiscendi fidem liberoꝵ ꝓ
cubitus euitandos mutuã quodãmͦ serui¬
tutẽ ut si alt̾i eor continentia ꝑ petua pla
ceat. nͥ alt̾ius consensu nͣ possit. It em. Red¬
dere uͦ debitũ coniugale. nullius criminis ẽ.
exig̾e autẽ ultra gnandi necessitatẽ. culpȩ
uenialis. IdEm iN e O dem.

Expanded text:
udor est feminis nuptiarum praemia non habere, quibus haec sola causa est nubendi.ebent ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmiscendi fidem liberorum cubitus euitandos mutuam quodam modo seruitutem, ut, etsi alteri eorum perpetua ceat, nisi alterius consensu non possit. Item: Reddere vero debitum conjugale, nullius est criminis; exigere autem ultra generandi necessitatem, culpae veni
Abbreviated transcription (Latin):
amboꝵ in matrimoniũ cͣiunxerit. &
postea liberato seruo uł ancilla. ñ potͣ
redimi qui in seruitio ẽ. ido matrimonia¬
uoꝵ motrimonia potestatiua quadã
psũptione diriniant. ñ ad tendentes
illud euangłm. qͦd ds coniunt᷑. ħo ñ separet.¬
Unde nobis uisũ ẽ ut coniugia seruoꝵ ñ di¬
c̃iunctio fuit & ꝑ uoluntate̾ dñoꝵ. E xuii

Expanded text:
um in matrimonium conjunxerit, et postea liberato servo vel ancilla, non potest redimi, qui in servitio est, ideo matrimoniaum matrimonia potestativa quadam praesumptione dirimant, non adtendentes illud euangelicum: Quod Deus coniunxit, homo non separet.Unde nobis visum est, ut coniugia servorum non diiunctio fuit et per voluntatem dominorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Ioles queri cum mascłs & femina nec
ille maritꝰ. nec illa uxor alt̾iꝰ. sibimet
nuptiȩ sint uocande. & pot̾ quide fortasse
ñ absurde hoc appellari conubiũ. si usq
admortẽ alicuius eoꝵ id int̾ eos placuerit.
& plis generationẽ quã uis ñ ea causa con¬
iuncti sunt ñ tam̃ uitau̾int. ut uł noluerunt
sibi nasci filios. uł etiã oꝑe aliqͦ malo agant.¬
ut ñ nascantur. Cet̾um si uł utrũq uł unũ
hoꝵ desit. ñ in uenuio quẽ ad modũ has nuptias
appellare possimꝰ. Et enĩ si aliquã sibi ad tos¬
adhibuerit. donec ullã dignã honorib uł sus
facultatib inueniat quã cõparẽ ducat. ipso
animo adulter est. nec cũ illa quã cupit inue¬
nire. s cũ ista cũ qua siccubat. ut cũ ea non

Expanded text:
iam quaeri, cum masculus et femina, nec ille maritus nec illa uxor alterius, sibimenuptiae sint uocandae. et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari conubium, si usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etadhibuerit, donec illam dignam honoribus, vel suis facultatibus inveniat, quam comparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa quam cupit invenire, sed cum ista cum qua sic cubat, ut cum ea non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlem cognoscimꝰ ipsũ dñm. Fidẽ qͦd nul¬
lũ adulteriũ Sacram̃tũ. quia nullũ diuor¬
tiũ. Solus ibi miptialis cͣcubitꝰ ñ fuit. qͥa in
carne peccati fieri nͣ pot̾at sine pudenda con¬
cupiscentia carnis quȩ accidit ex peccato sire
qua concipi uoluit. qui futurus erat sine pa¬

Expanded text:
quia nullum adulterium, sacramentum, quia nullum divortium. . Solus ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non poterat, sine pudenda concupiscentia carnis, quae accidit ex peccato; sine qua concipi voluit, qui futurus sine pe
Abbreviated transcription (Latin):
tiam : Sic qͦq charib̾tus parisioꝵ rex cũ
ingob̾gã legitimã uxorẽ suã reliquisset.¬
& duas sorores meroflidẽ. & marchoueuã
in uxores duxisset. ab eato germano pari¬
sioꝵ ep̃o ex cõmunicat᷑ ẽ Ec cũ resipiscere
nollet. ñ multo pꝰ diuino iudicio ipse de¬
Redecessor nr̃oꝵ statuta sequentes.
eos qͥ excõmunicatis fidelitate aut sa¬
sacram̃to astricti sunt. apłica auctoritate
asacram̃to absoluimꝰ. quo usq ipsi ad satis¬
factionẽ ueniant. Et ne eis antea fidelitatẽ

Expanded text:
tiam? Sic quoque Charibertus Parisiorum rex, cum tiam? Sic quoque Charibertus Parisiorum rex, cum Gotbergam legitimam uxorem suam reliquisset, et duas sorores Meroflidem et Marcovevam in uxores duxisset, a beato Germano Parisiorum episcopo excommunicatus est. Et cum resipiscere nollet, non multo post divino judicio ipse deedecessorum nostrorum statuta sequentes, eos qui excommunicatis fidelitate aut sacramento constricti sunt, apostolica auctoritate a juramento absolvimus, quousque ipsi ad satisfactionem veniant, et ne eis fidelitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ram̃ti. qđ factũ ẽ his ep̃is. qui apłica auctori¬
tate apontificali gradu deponunt᷑. Et beatꝰ
batur. theodosiũ magnũ imꝑatorẽ ex cõmu¬
nicans abȩccłia exclusit. Qui etiã in suis scͥptis
ostendit. qͦd aurũ ñ tam pͣtiosius sit plũbo.
quã regia potestate sit altior sac̾dotalis. ħ
modo circa pͥncipiũ sui pastorał scribens.
rationib ad equari. Si regũ fulgori cõpares.
&& pͥncipũ diademati. longe erit inferus .ꝙͣ.
si plumbi metallũ ad auri fulgorẽ cõpares.
Quippe cũ uideas regũ colla & pͥncipũ sub init¬
ti genib sacerdotũ. & exosculata eoꝵ dext̾a.
orõnib eoꝵ credant se cõmuniri. Et pꝰ pauea.
hȩc cuncta fr̾s ido nos pͣmisisse debetis cog¬
nosc̾e. ut ostenderemꝰ nicħ eẽ in hoc scło ex¬
cellentiꝰ sacdotib. nicħ subluiꝰ ep̃is reppe¬
riri. Nonne sic̃ ait beatꝰ gregoriꝰ recordan¬

Expanded text:
ramenti, quod factum est his episcopis, qui apostolica auctoriramenti, quod factum est his episcopis, qui apostolica auctoritate a pontificali gradu deponuntur. Et B. batur, Theodosium magnum imperatorem excommunicans, ab ecclesia exclusit. Qui etiam in suis scriptis ostendit quod aurum non jam pretiosius sit plumbo, quam regia potestate sit altior sacerdotalis, hoc modo circa principium sui Pastoralis scribens :rationibus adaequari. Si regum fulgori compares et principum diademati, longe erit inferius, si plumbi metallum ad auri fulgorem compares. Quippe cum videas regum colla et principum submitti genibus sacerdotum, et osculata eorum dextera orationibus eorum credant se communiri. » Et post pauca: « Haec cuncta, fratres, ideo nos praemisisse debetis cognoscere, ut ostenderemus nihil in hoc saeculo excellentius sacerdotibus, nil sublimius episcopis reperiri. » Nonne, sicut ait beatus Gregorius, recordan
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. qͣnto etiã ꝓ ipsis regib hominũ indiuino¬
reddituri sunt examine rõnem. Ec paucis inter¬
positis inquit. Nosti itaq intͣ hec ex illoꝵ tepen¬
dere iudicio. ñ illos ad cuã uelle redigi uolunta¬
tẽ : Calib gͦ institutis. talibq fulti auctorita¬
tib pleriq pontificũ. alii reges. alii imꝑatores.
excõmunicau̾ant. Nam si spetiale aliquod de ꝑ¬
sonis pͥncipũ exquirat᷑ exemplũ. beatꝰ innocen¬
tus papa archadiũ imꝑatorẽqr consensit ut
sc̃s iohannes chrisostomꝰ a sede sua pelleretur.
ex cõmunicauit. Alius itẽ romanꝰ pontifex re¬
ge̾ francoꝵ ñ tã ꝓsuis iniqͥtatib quã ꝓeo quod
daute potestati erat in utilis. a regno deposut.
& pipinũ Karoli ĩꝑatoris patrẽ in eius loco sub¬
stituit. om̃sq francigenas a iuram̃to fidelita
agit sc̃a eccła. cũ milites ab soluit auinculo u¬

Expanded text:
tum, quanto etiam pro ipsis regibus hominum in divinotum, quanto etiam pro ipsis regibus hominum in divinoreddituri sunt examine rationem.' Et paucis interpositis inquit: 'Nosti itaque inter haec illorum te pendere iuditio, non illos ad tuam velle redigi voluntatem.' Talibus ergo institutis talibusque fulti auctoritatibus, plerique pontificum alii reges, alii imperatores excommunicaverunt. Nam si speciale aliquod de personis principum requiratur exemplum, beatus Innocentius papa Archadium imperatorem, quia consensit, ut sanctus Iohannes Chrysostomus a sede sua pelleretur, excommunicavit. Alius item Romanus pontifex regem Francorum, non tam pro suis iniquitatibus, quam pro eo, quod tantae potestati non erat utilis, a regno deposuit et Pipinum Karoli Magni imperatoris patrem in eius loco substituit omnesque Francigenas a iuramento fidelitaagit sancta Ecclesia, cum milites absolvit a vinculo ju
Abbreviated transcription (Latin):
regũ. & pͥncipũ.om̃iũq fideliũ patres
& magistros censeri : Nonne misera¬
bilis insanie eẽ cognoscit᷑. si filius patrẽ. disci¬
płs magistrũ sibi conet᷑ subiugare. & iniqͥs¬
obligationib illũ suȩ potestati subic̾e. aqͦ credit
ñ solũ in t̾ra. s etiã incęlis se ligari posse & solui:
Hȩc sic beatꝰ gregoriꝰ in epła ad mauriciũ ĩꝑato¬
rẽ directa cõmemorat. Constantinꝰ magnꝰ un¬
euident᷑ intelligens in sc̃a nicena sy nodo pꝰ õs
ep̃os ultimꝰ residens. nullã iudicii sententiã
cans ñ suo debere sub ẽẽ iudicio. uerũ se ad
illoꝵ pendere arbitriũ iudicauit. Supͣ dicto
dens ne ille intimatã suis sensib u̾itatẽ ar¬
bitraret᷑ in iuriã. sub intulit dicens. Duo st̃ qͥppe
ĩꝑator & augustȩ. qͥb pͥncipalit᷑ mundꝰ hic re¬
git᷑. Auctorittis sacͣta pontificũ. & regalis¬
potestas. in quib tanto gͣuiꝰ pondus ẽ sacerdo¬

Expanded text:
rincipum, omniumque fidelium patres et magistros censeri? Nonne miserabilis insaniae esse cognoscitur, si filius patrem, discipulus magistrum sibi conetur subjugere, et iniqobligationibus illum suae potestati subjicere, a quo credit non solum in terra, sed etiam in coelo se ligari posse, et solvi. Haec sic beatus Gregorius in epistola ad Mauritium imperatorem directa commemorat. Constantinus magnus imevidenter intelligens, in sancta Nicaena synodo post omnes episcopos ultimus residens, nullam judicii sententiam os vocans, non suo debere subesse judicio, verum se ad illorum pendere arbitrium judicavit. Supradicto dens, ne ille intimatam suis sensibus veritatem arbitraretur injuriam, subintulit dicens: « Duo sunt quippe, imperator auguste, quibus principaliter hic mundus regitur, auctoritas sancta pontificu in quibus tanto gravius est pondus sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
ginale peccatũ sp̾ali supplicio puniamꝰ: Et¬
enĩ classiciani filiꝰ. & si traxit ex patre noxã
pͥmi hõis. sacͦ fonte baptismatis expiandã.
tam̃ qͥcqͥd pꝰea qui eũ genuit peccati pat᷑ eiꝰ
admisit. ubi particeps iste nͣ fuit. ad eũ ñ ꝑ¬
tinere quis ambigat: Quid dicã decͣiuge.
qd dicã de tot animab in uniu̾sa familia:

Expanded text:
ginale peccatum spirituali supplicio puniamus? Etginale peccatum spirituali supplicio puniamus? Etenim Classiciani filius et si traxit ex patre noxam primi hominis sacro fonte baptismatis expiandam, tamen quidquid postea qui eum genuit, peccati pater ejus admisit, ubi particeps iste non fuit, ad eum non pertinere quis ambigat? Quid dicam de conjuge? quid dicam de tot animabus in universa familia?
Abbreviated transcription (Latin):
Uibabes Epła iugꝰtini ad auxiliũ epi
digneris quomͦ recte anathematiret᷑ ꝓpatͥs¬
si eo cp̾re quo uniu̾sa domus eͣ anathemate
res dei cum sius om̃ib qui eiusdẽ impietatis
participes fuerunt. pariter int̾ fectos. Tunc
quippe ad t̾rorem inuentiũ mortalia corpo¬
na ꝑimebant᷑. quandoq etiã moritura. Spo¬
alis aut̃ pęna qͣ fit qͦd scͥptũ ẽ. quȩ ligau̾is
suꝑ tͣra erunt ligata & in cęlo. animas obli¬
gat deqͥb dictum ẽ. anima patris mea est.
aanima filii mea ẽ. anima qͣ peccau̾it ipsa mo¬
rietur. Auditis fortassis aliquos magni nõis
sac̃dotes cũ domo sua quẽpiã anathemati¬
erit utrũ recte fiat. qͥd ei respondeã ñ inue¬
nio. Nunquã hoc fac̾e ausus sũ dequoꝵdam
facinorib unanimit᷑ aduersus eccłiam ꝑpe¬
possumꝰ uł do uł hominib iustã redđe rõnẽ.
si animas innocentes ꝓscelere alieno qͦd non
trahunt. sicͣ exadã in quo om̃s peccauert̾ ori¬

Expanded text:
it. Ex epist. Augustini ad Auxilium episdigneris quomsi eo tempore quo universa domus anathemate res dei cum suis omnibus, qui eiusdem impietatis participes non fuerunt, pariter interfectos. tunc quippe ad terrorem uiuentium mortalia corpora perimebantur quandoque utique moritura; spiritalis autem poena, qua fit, quod scriptum est: Quae ligaueritis in terra, erunt ligata et in caelo, animas obligat, de quibus dictum est: Anima patris mea est et anima filii mea est; anima, quae peccauerit, ipsa morietur. Audisti fortassacerdotes cum domo sua quempiam anathematierit utrum recte fiat, quid ei respondeam non invenio. Nunquam hoc facere ausus sum de quorumdam facinoribus unanimiter adversus Ecclesiam perpepossumus vel Deo vel hominibus justam reddere rationem, si animas innocentes pro scelere alieno quod non trahunt, sicut ex Adam in quo omnes peccaverunt , ori
Abbreviated transcription (Latin):
ec sunt p̃t̾ alia quȩ ad memoriã ñ oc¬
currunt pacta coniugioꝵ sollẽpnia.
Peccatũ autͣ eẽ si hec cuncta nuptiali federe
enonimus aio. T̃ria legitima c̃iugia in scͥp¬
turis legunt᷑. Primũ legitimũ ẽ. uirgo ca¬
sta in uirginitate uiro data legitimȩ. & reli
qua sequunt᷑ in pͣdictis. Scđm. uirgo inci¬
uitate dep̃hensa auiro. & illi ꝑ uim copu¬
qͣntũ iudicau̾it pat᷑. & dabit p̾ciũ pudicicie
eius. Terciũ. filia p̃dicta dep̃hensa. si nͣ fue¬
rit uoluntas patris: trahet eã auiro pͣdio¬
co. & tradet eam alio & dotabit eã & legiti¬
ma erit ei. S pͥmũ his duob prefertur.

Expanded text:
ec sunt, praeter alia quae ad memoriam non occurrunt, pacta conjugiorum solemnia. Peccatum autem esse, si haec cuncta nuptiali foedere eronymus: Tria legitima coniugia in scripturis leguntur. Primum est virgo casta in virginitate viro data legitime et reliqua que sequuntur in predictis. Secundo vero in civitate deprehensa a viro et illi per vim copudicaverit pater, et dabit pretium pudicitiae ejus. Tertium filia praedicta deprehensa, si non fuerit voluntas patris, trahet eam a viro praedicto et tradet eam alii et dotabit eam, et legitima erit ei. Sed primum his duobus praefertur.
Abbreviated transcription (Latin):
uiro eiꝰ. uocabit᷑ adult̾a si iuncta fuerit al¬
teri uiro. Si aut̃ mortuus fuerit uir eius
lib̾ata ẽ alege uiri.ita ut nͣ sit adulta sifu¬
on om̃is mulier uiro iuncta. uxor ẽ ui¬
ri. quia nec om̃is filius ẽ patris heres.
Nuptiarũ aut̃ federa int̾ ingenuos st̾ legi¬
tima. & intͣ equales. & multo pͥus hoc ipsũ
dño qͣstituente quã mitiũ romanuuris ex¬
isteret. Itaq aliud ẽ uror. aliud concubina.
siẽ aliud ẽ ancilla. aliud lib̾a. ꝓ ptͣ qͦd etiam
apłs ad manifestandã harũ ꝑsonarũ discre¬
tiont᷑ cestimoniũ ponit exgenesi. Ubi đr ha
brahȩ. Eice ancillã & filiũ eius. Non eniͣ
heres erit filius ancillȩ cũ filio meo ysaac.
git᷑ cuiꝰlibet loci laicꝰ si filiã suã uiro haben¬
ticoncubinã in mat̾moniũ dederit. nͣ ita
accipiendũ ẽ quasi eã coniugatã dederit.
nͥ forte illa mulier & ingenua facta & do

Expanded text:
uiro uocabitur adultera, si iuncta fuerit alteri uiro; si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege uiri, ita ut non sit adultera, si fuon omnis mulier juncta viro uxor est viri, quia nec omnis filius haeres est patris. Nuptiarum autem foedera inter ingenuos sunt legitima et inter aequales; multo prius hoc ipsum Domino constituente quam initium Romani juris existeret. Itaque aliud est uxor, aliud concubina; sicut aliud ancilla, aliud libera. Propter quod etiam Apostolus ad manifestandam harum personarum discretionem, testimonium ponit ex Genesi, ubi dicitur Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus: non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo IsaaIgitur cujuslibet loci laicus, si filiam suam viro habenti concubinam in matrimonium dederit, non ita accipiendum est quasi cum conjugato dederit, nisi forte illa mulie
Abbreviated transcription (Latin):
sti inpatoa ex supra memoratis ñ petuse
uer ũ dicamꝰ platum suũ. salte que li patiuis¬
dierrqu fuerant olim remotiꝰ nec de ceant
ciplit siue publice causã suami con
lus ercõmuicatorib ñ ꝑegerint ipsi seria¬
Iͦ si obstinato animo siue cõmunione deut
pͣa fuerinc. nos illiꝰ causã iuxta beati lenis
pleressoris nr̃i sententiã diuino iudicro
reseruantes. quib inuis ñ cõmunicauimiꝰ
mortuis cõmunicare ñ possumꝰ. Explic lis

Expanded text:
sti, imperator, ex supra memoratis non potuisse ut non dicamus praelatum suum saltem quemlibet removere qui fuerant olim remoti, nec dejicere viliter sive publice causam suam coram suis excommunicatoribus non egerint, ipsi sibi a si obsticti fuerint, nos illius causam juxta beati Leonis praedecessoris nostri sententiam, divino judicio reservantes, quibus vivis non communicavimus, mortuis