comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum. stabilitatem peditum inpreliis
p̾stant. ac tantum usu cotidiano & ex̾¬
citatõne efficiunt. uti in decliui ac p̃¬
cipiti loco. incitatos eqͦs sustinere. & bre¬
ui moderari ac flectere & ꝑ temonem
ꝑcurrere. & in uigo insistere. & se inde
incurrꝰ citissime reciꝑe confuert᷑. Qͥbꝰ
rebus ꝑturbatis nr̃is nouitate pugne.
temꝑe oportunisfimo cesar auxilium
tulit. Namq eiꝰ aduentu hostes con¬
stiterunt. nr̃i se ex timore recepert᷑.
Qͦ facto & ad lacessendũ & ad cõmittẽ¬
dum prelium alienum ẽẽ tempus
arbitratus. suos eloco continuit. et
breui tempore intermisso. in castra
legiones reduxit. Dum hec gerim¬
tur. nr̃is om̃ib occupatis qui erant
in agris reliqui discesserunt. Secu¬
te sunt continuo compłes dies. tem¬
pestates. que & nr̃os in castris conti¬
nerent. ⁊ hostem apungna prohibe¬
rent. Interim barbari nuntios in õs
ptes dimiserunt. pauctatemq nr̃oꝵ¬

Expanded text:
itum, stabilitatem peditum in proeliis itum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostror
Abbreviated transcription (Latin):
Cum paulo longiis a castris ꝓcessisset.
suos ab hostib premi. atꝙ egre sustinere
& conferta legione ex om̃ib ꝑtibus tela
conici animaduertit. Nam qd̾ omni
ex reliqͥs ꝑtibꝰ demesso frum̃to. pars
una erat reliqua. Suspicati hostes hue
nr̃os ẽẽ uenturos noctu inliluis de¬
lituerant. Tum disꝑsos dispositis ar¬
nus in metendo occupatos. subito ad¬
orti. paucis interfcĩs. reliqͦs incertis or¬
dinib ꝑturbauerant. simul eqͥtatu atꝙ
essedis circumdederant. Genꝰ hoc est
ex essedis pugne. pͥmo ꝑ om̃s ꝑtes ꝑeqͥ¬
tant &e tela coniciunt. atq ip̃o terrore
equoꝵ & strepitu rotaꝵ. ordines płmq
ꝑturbant. & cũ se ex inter eqͥtum tur¬
mas insinuauerint ex essedis desilĩt.
& pedib preliantur. Aurige interim
paulatim ex p̃lio excedunt. atq ita cͦrꝰ
collocant. ut si illi amultitudine hos¬
tium p̃mantur. expeditum ad suos re¬
ceptum habeant. Ita mobilitatem eqͥ¬

Expanded text:
Cum paulo longius a castris processisset, Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equ
Abbreviated transcription (Latin):
es. eaꝵ mat̾ia atq ere. ad reliqͣs reficiendaᷤᷤ
utebatur. ⁊ que ad eas res erant usui ex cõ¬
tinenti comportari iubebat. Itaq cũ sũ¬
mo studio a militib administraret᷑ .xii. na¬
uib amissis. reliquis ut nauigari cõmo¬
de posset effecit. Dum ea gerunt᷑ legio¬
ne ex consuetudine una frum̃tatũ mis¬
sa. q̃ appellabatur septima. neq ulla bel
li ad idtempꝰ suspicione interposita. cũ
ꝑs hominũ in agris remaneret. pars
⁊ͥ in castra uentitaret. Hii qui ꝓ portis
castroꝵ instatõne erant. cesari nuntia¬
uerunt puluerem maiorem qm con¬
suetudo ferret in ea ꝑte uideri. qmͣ inꝑ
tem legio iter fecisset. Cesar id qd̾ erat¬
suspicatus. aliqͥd noui abarbaris initũ
consilii. cohortes q̃ instatione erant seꝯ
in eam ꝑtem ꝓficisci. ex reliquis duas
instacionem cohortes succedere. reliqͣs
armari & confestim sese subsequi iussit.

Expanded text:
es, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas es, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
cesarem conuenerant. inter se collo¬
cuti cũ eqͥtes ⁊ naues ⁊ frum̃tũ roma¬
nis deẽ intelligerent. ⁊ paucitatem
militum ex castroꝵ exiguitate cognõ¬
cerent: que hoc erant atiam angusti¬
ora. qdͥ sine impedim̃tis cesar legiones
transportau̾at: optiniũ factum esse
dixerunt. rebellione facta. frumento
commeatuq nr̃os ꝓhibere. ⁊ rẽ i hie¬
mem ꝓoncere. quod hũs luꝑatis aut
reditu interclusis. neminem postea
besli inferendi causa mbritanniam
transiturũ confidebant. Itaq rursꝰ cõ¬
uiratõne fcã paulatim ex castris disced̾e
aut suos clam ex agris deducere ceperunt.
At cesar ⁊ si nondum eoꝵ consilia cogno¬
uerat. tam̃ ⁊ ex euentu nauium suarũ
⁊ ex eo quod obsites tare intermiserant:
fore io quod accioit suspicabatur. Itaq ad
oñis casus subsidia comꝑabat. Nam ⁊ fru¬
m̃tum ex agris cotidie in castra confeere¬
bat. ⁊ que grauissime affucte erant nau¬

Expanded text:
Caesarem convenerant, inter se conloCaesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant nav
Abbreviated transcription (Latin):
solis occasum magno sui cũ ꝑiło dei¬
cerentur. Qͤ tam̃ anchoris iactis cũ
finctibꝰ compłentur. necessario aduersa
nocte in altum ꝓuecte. continentem
petierunt. Gadem nocte accidit. ut es¬
set luna plena. qui dies marutimoses¬
tus maxcimos inocceano efficere consue¬
uit. nr̃isq id erat incognitũ. Ita imno
Et onerarias q̃ ad anchoras erant deliga¬
te: tempestas afflictabatͥ ne qua ulla
nr̃is facultas aut ad ministrandi aut
auriliandi dabatur. C ompłib nauibꝰ
fractis. relique cũ ẽẽnt funibꝰ ancho¬
ris reliqͥs q armam̃tis amissis ad mau¬
gantum mutiles. magna io qd̾ necc̃e e¬
rat accidere. tociꝰ ex̾citꝰ ꝑturbatõ facta
est. sleq enim naues erant alie quil¬
reportari possent. ⁊ omĩa deerant. que
ad reficiendas naues erant usui.⁊ qd̾
om̃ib constabat hiemare ingallia o¬
portere. frum̃tũ mhis iulocis ĩbie¬
mem ꝓuisum non erat. Qͥb rebꝰ cog¬
nitis pͥncipes brittãnie qͥ pꝰ preliũ ad

Expanded text:
solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tet onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quiortari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad
Abbreviated transcription (Latin):
cione ꝓ castris collocati. acriter pũg¬
nauerunt. duabꝰq missis subsidio co¬
hortibꝰ a cesare. atq hiis pͥmis legionũ
duaꝵ. cũ he ꝑ exiguo int̾misso loci spa¬
cio inter se constitissent. nouo gñe
pungne ꝑt̾ritis nr̃is ꝑmedios auda¬
cissime ꝓruꝑunt. seq incolumes re

Expanded text:
tione pro castris collocati, acriter pugtione pro castris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso loci spatio inter se constitissent, novo genere pugnae perterritis nostris per medios audacissime perruperunt seque in
Abbreviated transcription (Latin):
cantium incolunt. que regio est om̃is ma
rittima. neq multum gallica differũt
consuetudine. Interiores plerumꝙ fry¬
m̃ta nonserunt s lacte & carne ui¬
uunt pellibꝙ sunt uestiti. Omnes
uͦ se britannia ultro inficiunt. qd̾ ce¬
ruleum efficit colorem. atq hoc horri¬
diores sunt inpugna. aspectu capillo¬
loq sunt ꝓmisso atq om̃i ꝑte corꝑis
rasa. p̾ter cap̃t & labrum superiꝰ. Uxo¬
nati. eoꝵ habentur liberi quo pͥmũ
uirgo q̃q deducta est. Equites hostiũ
essed̃ ar iiq acriter prelium cum eqtatu
nr̃o initinere contlirerunt. Lamen
ut nr̃i om̃ibꝰ ꝑtib suꝑiores fuerint.
atoẜ om̃s insiluas collesꝙ compule¬
runt. S cũ płib interfcĩs cupidius
insecuti nonnullos ex siuis amisert̃.
At illi intermisso spacio impruden¬
tibꝰ nr̃is atq occupatis in munitõne
castroꝵ. subito se exsiluis eiecerunt.
Impetuq in eos facto qui erant ĩ sta¬

Expanded text:
Cantium incolunt, quae regio est maritima Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praeter caput et labrum superius. Vxonati, eorum habentur liberi, quo primum virgo quaeque deducta est. Equites hostium essedariique acriter proelio cum equitatu nostro in itinere conflixerunt, tamen ut nostri omnibus partibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio imprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in sta
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝓtiet cutrtar mnlia pasium qͥi¬
genta. Alterã uengit aohi paniam. atos
oceidentem solem. qua exꝑte est hiber¬
nia dimidio minor ut existimatur
qmͣ brittannia. s pari spacio traus¬
missus atq ex gallia est inbrittanuã
In hoc medio cursu est insula que atpes¬
latur mona. comples pretea miuores
subiecte insule existimant᷑. De quib
insulis nonnulli scripserunt. dies con¬
tinuos . xxx. sub bruma ẽẽ nocte̾. Nos
nichil de eo ꝑcunctatõnibus reꝑieba¬
mamꝰ. nisi certis ex aqua mensuris. bre¬
uiores ẽẽ qmͣ incontinenti noctes ui¬
fert illoꝵ opinio. Septingentoꝵ mili¬
um. Tercium est contra septemtrio¬
nes. Cui ꝑti nulla est obiecta terra. s
eiꝰ angelus lateris maxime ad germa¬
niam expectat. Hoc milia passuum oc¬
tingenta in longitirdinẽ ẽẽ existama¬
tur. Ita om̃is insula est mncrrcuitu.
uicies centum milium passuum. Ex hiͦ
omnibus longe sunt humanissimi qui

Expanded text:
Hoc pertinet circiter millia passuum quinHoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes vifert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia passuum octingenta in longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula est in circuitu vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui
Abbreviated transcription (Latin):
ti ex ciintatib eo ꝑuenerunt. & bello illa¬
to ibi ꝑmanserunt. atq agros colere ce¬
ꝑ unt. Homnũ est infinita multitu¬
do. creberrimaꝙ edificia fere gallicis con¬
similia. Pecoꝵ magnus numerus. Utũ¬
tur aiet ere. aut nũmo aureo. aut anuł
ferreis ad certum pondꝰ examinatis ꝓ nũ¬
mo. Nascitur ibi plumblũ album. inmẽ¬
diterraneis regionibꝰ in maͬtimis fexrũ.
S eus exigua est copia. er̾e utuntur in¬
portato. mat̾ia cuiꝰꝙ gñis ut ingallia
est pͥter fagum ãtq abietem. Leporẽ
& gallinamꝰ & anserem. gustare fas nõ
putant. Hec tamen alunt animmi uo¬
Tuptatis causa. loca sitnt temꝑaciora:
qm ingallia. remissiorib frigorib. in¬
sula natum. utriꝙ. Cuiꝰ unum latus
÷ contͣgalliam. Huiꝰ lateris alter angu¬
lus qui est ad cancium. quo fere om̃es
ex gallia naues appella̾nt᷑ ad orientem
solem. inferior ad meridiem expectat.

Expanded text:
ti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illati ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat.
Abbreviated transcription (Latin):
tuat. Ip̃e ⁊ si res erat multe oꝑe ac ła¬
boris. tam̃ comodissimitm eẽ statũ.
om̃s naues subduci ⁊ crm castris u¬
na munitõne coniungi. Inhis rebus
circit̃ dies .x. consumit. ne noctur¬
nis quid̃ temporibꝰ ad laborem nisli¬
timi int̾missis. Subductis nauib
castrisq egregie munitis. easd̾ copi¬
as qͣs añ predidio nauil reliquit. ap̃e
codem unde redierat proficilcit᷑. Eo cũ
uenisset maiores iam undiꝙ in eũ locũ
copie brittannoꝵ conuenerant. Sum¬
ma imꝑii belliꝙ administrandi cõi
consilio ꝑmissa casiuellauno cꝰ fines
amarittimis cuntatib flumen diui¬
dit. quod appellatur tamesis. a mari
circiter milia passuum lxxx. Huic su
tu ꝑ moti britanni. hunc toti bello
imꝑioq prefecerant. Srittanine ꝑs
interior abhis incolitur. quos natos
ininsuta ip̃i memoria proditũ dicũt
ex belgio transierant. qui om̃s fere hi
nominib ciuitatum appellant᷑. quib or¬

Expanded text:
tuat. Ipse, etsi res erat multae operae ac latuat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic suptu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt,ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus or
Abbreviated transcription (Latin):
peditõnem misit ut eos qui fugerant
ꝑsequerent᷑. His aliqͣntum itineris
ꝓgressis. cum iam extremi eẽnt iuꝓ
spectu equites a quinto atrio ad cẽ¬
sarem uenerunt. qui nunciarent
fuꝑiore nocte maxima coorta tẽpesta¬
te ꝓpe omãs naues afflictas atq in lit¬
tore eiectas ẽẽ. quod neq anchore fu¬
nesq subsisterent. neq naute guber¬
natoresꝙ uim tempestatis pati possẽt.
Itaq ex̾ eo concorsu nauium. magnũ
eẽ incõmodum acceptum. His reb
cognitis cesar legiones equitatum ꝙ
reuocari. atq initinere resistere iu¬
bet. ip̃e ad naues reuertitur. eadem
fere que ex nucũs litterisq cogno¬
uerat. coram ꝑspicit. sicut᷑ amissis
ercciter xl. natiibꝰ. relique tam̃ refi¬
ci posse magno negocio uiderentur.
Itaq ex legionibꝰ fabros deligit. ⁊ ex ꝯ¬
rinenti asios accersi ubet. Labieno
scribit. ut qmpłimas posset bis le¬
gionibꝰ q̃ sunt apd̃ eum naues insti¬

Expanded text:
peditionem misit, ut eos qui fugerant peditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo concursu navium magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter XL navibus reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves insti
Abbreviated transcription (Latin):
nauibꝰ qõ inlittore molli atq aꝑto
deligatas adanchoram relinq̃bat. &
p̃sidio nauibꝰ quintum atrium pre¬
fecit. Ip̃e noctu ꝓ gressus milia pas¬
suum circiter .xii. hostium copias
conspicatus ẽ. Ill equitatu atq ẽẽ¬
dis ad flumen progressi. ex loco suꝑiore
nr̃os ꝓhibere. & p̾lium commuittere
ceꝑunt. repulsi ab equitatu se insiluaᷤ
ałdiderunt. Locum nacti egregie & nat᷑a
& oꝑe mimitum. quem domestici bell
ut uidebant᷑ causa. iam ante p̾para¬
uerant. Nam crebris arboribꝰ succisis
ingredi ꝓhibebant. At milites legio¬
nis septime testudine facta. & aggere
ad mimitõnes adiecto. loco ceperunt.
cosq ex uiluis expulerunt. paucis uulnꝰ¬
bꝰ acceptis. Set eos fugientes longius
cesar ꝓsequi uetuit. & quod loci natu¬
ram ignorabat. & quod magna parte
diei consumpta municioni castroꝵ tẽ¬
pꝰ relinqui uolebat. Postridie eiꝰ diei
mane triꝑtito milites equitesq mex¬

Expanded text:
navibus, quod in litore molli atque aperto navibus, quod in litore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat, et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi ex loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisisitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in ex
Abbreviated transcription (Latin):
media arciter nocte uento intermisso.
cursum non tenuit. & longuis delatꝰ
estu. orta luce subsinistra brittanniã
relictam conspexit. Tum rursꝰ estꝰ com¬
mutatõnem secutus. remis contendit.
uirtꝰ laudanda. qui uectoriis grauibͦ
nauiglis. non intermisso remigandi
labore. longaꝵ nauium cursum ade¬
quarunt. Accessum est adbrittanniã
om̃ibꝰ nauisbꝰ meridiano fere temꝑe
neq in eo loco hostis est uisus. Set
magne manꝰ eo conuenissent. mul¬
titudine nauium ꝑterrito q̃ cũ ano¬
tinis priuatisq qͣs fui qͥsq commodi
fecerat õctingente amplius. uo erant
uise tempore. q̃ a lutore discesserant ac
se insuꝑiora loca abdiderant. Cesar ex¬
posito excitu. & loco castrisidoneo cãp¬
to. ubi ex captiuis cognouit qͦ in loco
hostium copie consedissent. cohortib
deceni ad mare relictis. & eqͥtibꝰ trece̾¬
tis qͥ p̾sidio nauib essent. det̾cia uigi¬
lia adhoste contendit. eo minꝰ ueritꝰ

Expanded text:
media circiter nocte vento intermisso media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit uvirtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum navium cursum adaequarunt. Accessum est ad Britanniam omnibus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae, quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodi fecerat amplius octingentae uno erant visae tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris idoneo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus decem ad mare relictis et equitibus trecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus
Abbreviated transcription (Latin):
intermissa ꝓfectõne atꝙ om̃ib rebus
p̾positis. magnam ꝑtem equitatus ad
eum insequendum mittit. retrahiꝙ ĩ¬
ꝑat. si uim faciat neq pareat. interfi¬
ci iubet. Nicħ hunc se absente ꝓfano
facturum arbitratꝰ. qui p̾sentis imꝑi¬
um neglexisset. Ille enim reuocatꝰ. re¬
sistere ac manu defendere. suoꝵꝙ fidẽ
implorare ᷤᷤ sepit. Sepe clamitans libe¬
rum se libereq ẽẽ ciuitatis. Illi ut erat
imꝑatum circunsistunt hominem
atq int̾ficut. At equites hedui ad ce¬
sarem reuertuntur: om̃s. His rebus
gestis labieno incontinente cũ tribris
legionib equitum mlib duob relicto.
ut portus tueretur. & rem frumenta¬
riam ꝓuideret. queq ingallia gereren¬
tur cognosceret. consiliumq ꝓtemꝑe¬
& ꝓ se : caꝑet. Ip̃e cum quinq legio¬
nibꝰ & pari numero militum quem in
continenti reliquerat ad solis occasum
naues soluit. & leni affrico prouectus

Expanded text:
intermissa profectione atque omnibus rebus intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe clamitans liberum se liberaeque esse civitatis. Illi, ut erat imperatum, circumsistunt hominem atque interficiunt: at equites Aedui ad Caesarem omnes revertuntur. His rebus gestis, Labieno in continente cum tribus legionibus et equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur cognosceret consiliumque re caperet, ipse cum quinque legionibus et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad solis occasum naves solvit et leni Africo provectus
Abbreviated transcription (Latin):
niam traductos necaret. fidem peliqͥs
ntponere. insurrandum posc̾e. ut qd̾
ee ex usugallie intellexissent. cõmims
consilio ad ministiarent. Hec a complib
adcesarem deferebant᷑. Q re cognita
cesar. qd̾ tantum ciuitati hedue digs¬
nitatis trsbuebat. cohercendum atꝙ
deterremdumi qͣb cumq reb posset dũ¬
norigem statuebat. qd longnis eiꝰ amen¬
eiam ꝓgredi uidebat. ꝑspicienduri.
ne quid sibi ac rei pubłice nocere pos¬
let. Itaqo carciter.xxu. dichꝰ in eo loco
commoratus. quod chorꝰ uentꝰ nauigacio¬
nem impediebat qui magnam partem
omnis temporis ihus flare consueuit.
Dabat oꝑam ut mofficio dumnorigem ꝯ¬
tineret. Nichilo tam̃ secius omĩa eius
consilia cognosceret. Tandem idoneã
nactus tempestatem. milites equitesq
conscend̾e in naues iubet. At om̃ium in¬
peditis animis. dominorix cumeqͥtibus
heduoꝵ a castris insciente cesare domũ
discedere cepit. Qua re nunciata cesar

Expanded text:
niam traductos necaret; fidem reliquis niam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cognita Caesar, quod tantum civitati Aeduae dignitatis tribuebat, coercendum atque deterrendum quibuscumque rebus posset Dumnorigem statuebat; quod longius eius amentiam progredi videbat, prospiciendum, ne quid sibi ac rei publicae nocere posset. Itaque dies circiter XXV in eo loco commoratus, quod Carus ventus navigationem impediebat, qui magnam partem omnis temporis in his locis flare consuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineret, nihilo tamen setius omnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At omnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
quo añ a nob̾is dictum est. hunc secum
abore ĩ ꝑprnis coftituerat. quod eũ aupi¬
dun rerum nouaꝵ. cupidum imꝑii.
magui animi. magne inter gallos au¬
corstatis cognouerat. Accedebat huc
quos inconcilio heduoꝵ dumnorie dix¬
at. sibi a cesait regnum ciuitatis defer¬
rt. Qbios dictiri. hedni grauiter ferelãt.
Neq notusandi aut dep̾candi causa legci¬
tos adcesarem mittere audebant. Id fac¬
tum cesar ex suis hospitib cognouerat.
Ille om̃ib primo precib pete contenoit.
ut onglis ia relinqretur. param qd̃ insu¬
etus naiuigandi mare timeret. partimi
qdͣ religionib impediri sese diceret. ꝓͦ¬
ea cirmn ed sibi obstinate negari uidit. om̃i
spt impetndi adempta. pͥncipes gallie
sotucitare. reuocare singłos hortari q
cepit. ut incontinenti remanerent.
metu territare. non sine causa fieri ut
gaitia om̃i nobilitate spoliaret᷑. sdeẽ cõ¬
saium cesaris ut quos in conspectu gal¬
licunt ficere uereret᷑. hos om̃s mbritã¬

Expanded text:
quo ante ab nobis dictum est. Hunc secum habere in primis constituerat, quod eum cupidum rerum novarum, cupidum imperi, magni animi, magnae inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat huc quod in concilio Aeduorum Dumnorix dixerat sibi a Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, neque recusandi aut deprecandi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis hospitibus Caesar cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere contendit ut in Gallia relinqueretur, partim quod insuetus navigandi mare timeret, partim quod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id esse consilium Caesaris, ut quos in conspectu Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britan
Abbreviated transcription (Latin):
sanctos habent. hisq om̃ium domꝰ patẽt.
iuictusq comunicatur. Ac fuit antea
tp̃s. cũ germanos galli uixtute suꝑarẽt.
ułtro bełła inferrent. ꝓpt̾ hominiũ mł¬
titudinem. agriq inopiam. dumis re¬
nũ colonias mitterent. Itaqͣ q̃ feralis¬
sima gͥmanie sunt loca circũ hercyniã
siluam. qͣm erastosten & qͥpdã grecis fa¬
ma notam ẽẽ uideo. qmͣ illi or cinyam
appellant. iuilgo dectusages occupaue¬
uerunt atq ibi consederunt. Qe gens
at hoc tempꝰ his sedibus sese continẽt.
Sĩimamꝙ habet iusticie & bellice lano¬
dis opinionem. Nunc quod ineadẽ mo¬
pia. egestate. paciencia. qua germani
ꝑmanent. eodem ⁊ uictu ⁊ cubai copls

Expanded text:
sanctos habent, hisque omnium domus patent sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis
Abbreviated transcription (Latin):
dere consistere. Simul hoc se fore tu¬
cuors arbitranit᷑. repentine incĩonis
timore subsato. cũ bellum cuitali au
illatum defend̾et. aut infert. magistra¬
tus qui ei bello prestnt. ut iute uecisꝙ
habeant potestatem: deligunt᷑. In pace
uullus ẽ cõis magistratus: s pͥncipes
regionum atq pagoꝵ inter suos ius
dicunt. controuersiasꝙ mnrnuunt.La¬
trocinia nullam habent infamiam. q̃
extra fines cuiꝰq ciuitatis fiurt. Ateẜ
ea inuentutis exercende. ac desidie
minuende ⁊causa fiꝰ p̃dicant. Atq uͥ
qͥs ex pͥncipibꝰ inconcilio dixͣ. se ducem
fore. qui seqͥ uelint ꝓfiteant᷑. Consur¬
gunt his qͥ ⁊ cãm & hominẽ ꝓbant.
siuumq auxiliũ pollicent᷑. atep abmuis¬
tituoine collaudant᷑. Qͥ ex his secuti nõ
sunt. indesertoꝵ ac ꝓditoꝵ nũo ducũtur.
om̃iumꝙ his rerum pea fides derogatur
Hospitem uiolare fas ñ putant. qͥ q̃ ꝑ de
causa adeos uenerint: ab raitria ꝓhibent.

Expanded text:
dere consistere. Simul hoc se fore tudere consistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut illatum defendit, aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos jus dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cujusque civitatis fiunt; atque ea juventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in consilio dixerit se ducem fore, qui sequi velint profiteantur; consurgunt hi qui et causam et hominem probant, suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent,
Abbreviated transcription (Latin):
ne. consistit. Neq qͥsqͣm agri mod̾
certũ. aut fines habet ꝓpͥos: s ma¬
giftratꝰ ⁊ pͥncipes in am̃ios singłos dẽ¬
tibꝰ cognatõnes hominum qui cũ una
coierunt. qnͣtum ei quo loco iusum
eͥ. agri attribuunt. atq anno pꝰ alio
transire cogunt. Eiꝰ rei multas af¬
ferunt causas. ne assidua consuetu¬
d mne capti. stitoium belli gerendi. a¬
gͥcult᷑a commutent. ne latos fines
parare studeant. potentioresq humi¬
liores possessionibꝰ expellant. ne ac¬
curati ad frigora atq estꝰ uitandos
edisicent. neq oriatur petunie cu¬
pioitas. qͣ ex re. factõnes diuisiõesꝙꝑ
nascunt᷑. ut animi eqͥtate plebem cõ
tineant. cũ suas qͥsq opes cũ potentiꝰ¬
simis eqͣri uideat. Ciuitatib maxĩa
laus est. qmͣ latissime cuta se uasta¬
tis finibꝰ solitudines hr̃e. Noc ꝓpͥum
iurtutis existimant. expulsos ãgͥris
finitimos cedere. neq qͥmqm ꝓpe au¬

Expanded text:
neque consistit. Neque quisquam agri modum neque consistit. Neque quisquam agri modum certum, aut fines habet proprios. Sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt, atque post annum alio transire cogunt. Ejus rei multas afferunt causas: ne, assidua consuetudine capti, studium belligerandi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent, neque oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascunsuas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est, quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope au
Abbreviated transcription (Latin):
ni ꝓdunt. De republica nisi ꝑ conci¬
lium loqui non concedit᷑. Germani
multum ab hac consuetudine diffe¬
runt. Nam neq druides hñt qͥ rebꝰ
diumis presint. neq sacrificiis studñt.
Deoꝵ numero eos solos ducunt quos
cernunt. & quoꝵ aꝑte opibꝰ iuuant᷑.
Solem. & uultanum. & limã. Reli¬
quos ne tama qͥp attigerunt. Nita
omnis in uienatõnibꝰ atq instudu̾s rei
inclitari consistit. Ab pariuilis la¬
bori ac duricie student. qui diutissi¬
me impiberes ꝑmanserunt. maxi¬
mam inter suos ferunt laudem. Hoc
alii staturam. alii uires. ueruosq cõ¬
firmari putant. Intra annũ uͦ uicẽ¬
simum femme noticiam habuisse ã
turpissimis hñt rebꝰ. Cuiꝰ rei nulla ẽ
ocenitacio. qd̃ ⁊ ꝓmiscue inpluminibꝰ
ꝑluut᷑. ⁊ pelłib aut ꝑuis renoꝵ de¬
gum̃tis utunt᷑. magna corꝑis pari¬
te nuda. Agriculture ñ stitoent. ma¬
iorq ꝑs eoꝵ uictꝰ in lacte. caseo. car¬

Expanded text:
ni produnt. De re publica nisi per concini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renogumentis utuntur, magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, majorque pars eorum victus in lacte, caseo car
Abbreviated transcription (Latin):
poꝵ ꝑuenit. Niri inuxores sicuti in
liberos. uite necisq habent potestatem.
Et cũ pat̾familie illustriore loco natꝰ
decessit. eius ꝓpinqͥ ueniunt. et de mor¬
te. si res insuspicionem uenit: de uxo¬
ribus inseruslem modum questionem
habent. Et si comꝑtum ẽ: igni atq oi¬
bꝰ tormentis. ex cruciatas interficiunt.
Fun̾a sunt ꝓ cultu galloꝵ magnifica ⁊
suptuosa. omĩa queq unus cordi fuisse
arbitrant᷑ inignem inferunt. eciam aĩa¬
lia. ac paulo supͣ hanc memoriã serui
& clientes quos ab his dilectos eẽ cõsta¬
bat. iustis funerib confectis: una cre¬
mantur. QEm ciuitates cõmodiꝰ suã
rem paiblicam administrare existimãt.
habent legibꝰ sanctum. Siquis quid
de re publica afinitimis rumore aut
merarios atq imperitos falsis rumo¬
ribꝰ terreri. & ad facinꝰ impelli. ⁊ d sũ¬
mis rebꝰ consilium caꝑe cognitũ est:
magistratꝰ que uisa sunt occultant.
q̃q eẽ ex usu iudicauert᷑ multitudi¬

Expanded text:
pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem. Et cum paterfamilias illustriore loco natus decessit, ejus propinqui conveniunt, et de morte, si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent. Et si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa, et omnia quae vivis cordi fuisse arbitrantur, in ignem inferunt, etiam animalia; ac, paulo supra hanc memoriam, servi et clientes, quos ab his dilectos esse constabat, justis funeribus confectis, una cremabantur. Quae civitates commodius suam rempublicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de republica a finitimis rumore aut merarios atque impeditos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
quit. ad cesarem om̃ibꝰ copũs cõtendc̃.
He eiant armate cirxiter milia lx. S¬
cero data facultate. gallũ ab eod̾ uerti¬
cone ꝙ̃ supͣ demonstrauimꝰ repꝑ it. qni
litt̾as ad cesarem deferat. Hunc admo¬
net iter caute diligent̾q faciat. ꝑscr¬
bit inlitt̾is hostes abse dicessisse. om¬
nẽq ad eũ multituoiem conuertise

Expanded text:
quunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. quunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse.
Abbreviated transcription (Latin):
gerantur. qnͣtoq in pericło res sit. Eñc
cuidam ex equitib gallis. magnis p̃mi¬
u ꝓsuadet. uti ad ciceronem epistolã
deferat. Hanc grecis conscriptã litteris
ruttit. ne iat̃cepta epistola. nr̃a ab
hostib consilia cognoscant᷑. Si adi¬
re nõ possit: Monet ut tragłam cũ
epistola ad amentum deligata intra
munctõnem castroꝵ abiciat. Inlit̾s
sersbit se cũ legionib ꝓfectũ celeriter
adfore. hortatur ut pristinam uirtu¬
tem sxtueat. Gallus ꝑicłm ueritus
ut erat p̃ceptũ tragłam mutit. Hec
casu ad turrim adhesit. neq ab nr̃is
biouo animaduersa. Tercio die aqͦ¬
dam milite conspicit᷑. Dẽpta ad cicero¬
nemi defert᷑. Ille ꝑlectam inconuentu
militum recitat. maximaq om̃s leticid
afficit. Tunc fumi ioendioꝵ ꝓ cul uide¬
bant᷑. Q res omnẽ dubitatõnem ad¬
uentꝰ legionum expulit. Galli re tox¬
nita ꝑ expłoratores. obsidionẽ. ielin¬

Expanded text:
gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relin
Abbreviated transcription (Latin):
attribuit. qd̾ ibi impedim̃ta excitus.
Astoes auitatimi. litt̾as publicas. fru¬
mñtumq om̃e qd̃ eo tolerande hie¬
mus cã deuex̾at. relinquebat. Fabius
nt imꝑatum erat. ñ ita musltũ morat᷑
nitine cũ legione occurrit. Labienuꝰ
int̾itu sabimi & cede cohorciũ cognita.
cũ om̃s ad eũ treuiroꝵ copie uenissent.
ueritus ne exhiberis fuge similem
ꝓfectõem fecisset. ut hostiũ numerũ
impetum sustinere nõ poss. p̃sercun
quos recenti uictoria efferri scireti lit¬
tas cesari dimutit. qnͣto cũ periculo
legionem ex hibernis educturus esset.
rem gestam ineburonib ꝑsdoit. Do cet
uitoꝵ tria milia passuum longe ab su¬
u raftris consedisse. Cesar consilio eiꝰ
sbato ⁊ si opĩone tͥum legionũ deiectus
Udduas redierat. Tam̃ unũ cõmunissa¬
lutas auxilium inceleritate ponelat.
Nenit magnis itineribꝰ in neruioꝵ fines
Ioi ex captiuis cognoscit q̃ apd̃ ciceronem

Expanded text:
attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet erorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem
Abbreviated transcription (Latin):
has tie miacisio ailigatas effert. &e gall
iater gatios sine unia suspicione uersatꝰ
ad cesarem ꝑuenit. Abeo deꝑiculis aice¬
roniꝰ legionisꝙ cognoscit᷑. Cesar acce¬
pris lit̾is hora arciter undecima diei.
statim nuncios inbeluacos ad marcũ
crassum q̃storem mitit. Cuiꝰ hiberna
aberant abeo milia passuum .xxu. Iub
media nocte legionem proficisci. celeri¬
teuq ⁊ tose uenire. Exit cũ nũcio crassꝰ
Alterũ ad G̃aiuĩ fabiũ legatum mittit.
ut matrebatum fines legionem addu¬
cat. qͣ sibi iter faciendum. Scribit la¬
bieno si rei .p̃. commodo facere posset.
cr legione ad fines neruioꝵ ueniat. re¬
liqmͣ ꝑtem ex̃citus qd̃ paulo aberat lõ¬
giuis nõ putat expectantam. Equiteᷤᷤ
circit᷑ quadringentos ex ꝓximis hiber¬
nis colligit. Hora circiter t̾cia abañ¬
cur sorsbꝰ de crassi aduentu cercior factꝰ.
eodie mllia passuum .xx. procedit. Eras¬
sum samarobriue prefecit. legionẽꝙ

Expanded text:
Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque
Abbreviated transcription (Latin):
moratur manũ. impeditũq hostes cͥꝯ¬
siftunt. Succͣrit mimicꝰ ili uorẽnus
&e laboranti subuenit. Ad hũc se ꝯfessĩ
a pullone omĩs multitudo conuerat.
Illumm uͦ obscurant᷑ occisum. Gladio com¬
mniꝰ remi gerit uorenꝰ. atq uno inter¬
fecto. resiquos paulum ꝓpellit. Dum
cuptoius instat. inlocum deiectus ĩfe¬
fert sub sidium pillo. atq ambo incolu¬
mes cõpłib interfectis. simma cũ lau¬
de sese intra munitõnes recipiunt. S
fortuma in contentõne & certamine
utrumq uersauit. ut alt̾ alt̾i inimicꝰ
auxslio salutiq eẽt. neq dnudicari
posset. uter utri uirtute anteferendꝰ
militum confecta uulnerib. res ad pau¬
citem defensoꝵ ꝑuenerat: tanto crebͥo¬
nes litt̾e ñcuq ad cesarem mirtebãt᷑.
¶d rũ ꝑs dep̃hensa inconspectu nr̃orũ
militũ cũ cruciatu necabatur. Erat u¬
nus intꝰ neruiꝰ. nomĩe uertico. loco natꝰ
honesto. qͥ a prima obsidione ad cicero
dit p̃mniis. ut litteras ad cesarem defat.

Expanded text:
editumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum veruto arbitrantur occisum. Gladio comminus rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus infefert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Cicerone persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat.
Abbreviated transcription (Latin):
iferrent. aut itlatas ꝓpulfarent. om̃ẽs
inbello uersant᷑. atq eoꝵ ut qͥsq est gñe
copũsꝙ amplisimꝰ. ita płimos arcim se
anibactos clientesq habet. Hanc unam
nibꝰ. atq ob eam cãm qui sunt affecti qᷤ¬
uioribꝰ morbis. quiq inprelũs perielias
uersant᷑. aut pro uictinis homines t̃imno¬
lant. aut se mimolat᷑os uouent. admi

Expanded text:
ent, omnes in bello versantur; atque, eorum ut quisque genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam nibus, atque, ob eam causam, qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑. ut ex magno galloꝵ eqͥtũ numo̾
nłłos gallos. gallicis rebꝰ fauere nat᷑a
cogebat. Labienꝰ noctu tribums militũ
pͥnusq ordinib conuocatis. qd sui sit
consilii ꝓponit. & quo faciliꝰ hostibus
do castra moueri iubet. His rebꝰ simi¬

Expanded text:
runtur, ut ex magno Gallorum equitum numero runtur, ut ex magno Gallorum equitum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisque ordinibus convocatis, quid sui sit consili proponit et, quo facilius hdo, castra moveri jubet. His rebus
Abbreviated transcription (Latin):
copiĩs. labienũ cũ una legione qͦ ĩ eoꝵ
finib hiemauerat. adoriri parabant.
Iamq ab eo uon longiꝰ bidui uia aberãt.
cum duas uenisse legiones missu cesaris
cognoscunt. Positis castris amilibus
passirum qͥndecim. auxilia g̾manoꝵ
expectare constituunt. Labienꝰ hostiũ
cognito consilio. Sꝑans temeritate
eoꝵ fore aliꝗͣ. dunicandi facultatem.
p̃sidio qͥnꝙ cohorcium inpedim̃tis re
tu contra hostem ꝓficiscit᷑. & mille pã¬
suum int̾misso sp̃acio castra cõmunit
Erat inter labienũ atq hostem difici¬
li tnisctu flumen. r ipisq p̃ruptis. Hoc
neq ip̃e transire habebat in auimo. ñ
hostes transitos existimabat. Augebat᷑
auxilioꝵ cotidie spes. loquit᷑ in consi¬
lio paiam. qd̃ g̾mani aꝑpinqͣre dicant᷑.
sese suas excutꝰt fortimas indubiũ nõ
deuocatum. & postero die pͥma luce cas¬
tra moturũ. Celerit̾ ħ adhostes defe:¬

Expanded text:
copiis Labienum cum una legione, quae in eorum copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum XV auxilia Germanorum exspectare constituunt. Labienus hostium cognito consilio sperans temeritate eorum fore aliquam dimicandi facultatem praesidio quinque cohortium impedimentis reltu contra hostem proficiscitur et mille passuum intermisso spatio castra communit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire habebat in animo neque hostes transituros existimabat. Augebatur auxiliorum cotidie spes. Loquitur in concilio palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes defe