comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quid faciet de inustis iudiciis. qͥ ipsas
qͦ iꝰticias iudicabit : Ueniet inꝙͣ ueni¬
et dies iudicii. uͥ plus ualebunt pura
corda qͣm astuta u̾ba: & conscientia bona
qͣm marsupia plena. qñqͥdem uidex ille
nec falletur uerb̃. nec flectetur donis. Lu¬
um dñe iħu tͥbunal appello: tuo me iu¬
dicio seruo: t̃ ꝯmitto causam meã. Dñe
łs sabaoth qui iudicas recte & ꝓbas re¬
nes ae corda. cuiꝰ ocłi sic̃ falłe nolunt. ita
falli ñ possunt: tu uides qui tua. iudes
qͥ querunt & sua. lu nosti quib ei uisce¬
rib in cunctis temptationib suis sẽꝑ
affuerim: qͣntis ꝓ eo gemitib aure tuȩ
pietatis pulsauerum: qualit̃ ad queq
illiꝰ scandala. ꝑturbationes. molestias.
ego urebar &e torquebar: affligebar:
Et nunc timeo ne frustra. Puto enĩ quan¬
tum exꝑt̾ sum adolescentis ꝑse satis
feruentis. & insolescentis. nec corꝑi talia
ex pedue fomenta. nec menti illa gle tẽp¬
tamenta. Itaq arbit̃ m̃s dñe iħu de uul¬

Expanded text:
t de injustis judiciis, qui ipsas quoque justitias judicabit? Veniet, inquam, veniet dies judicii: ubi plus valebunt pura corda, quam astuta verba; et conscientia bona, quam marsupia plena: quandoquidem Judex ille nec falletur verbis, nec flectetur donis. Tuum, Domine Jesu, tribunal appello: tuo me judicio servo, tibi committo causam meam, Domine Deus sabaoth, qui judicas juste, et probas renes et corda ; cujus oculi sicut fallere nolunt, ita falli non possunt; tu vides qui tua, vides qui quaerunt et sua . Tu nosti quibus ei visceribus in cunctis tentationibus suis semper adfuerim, quantis pro eo gemitibus aures tuae pietatis pulsaverim, qualiter ad quaeque illius scandala, perturbationes, molestias ego urebar, torquebar, affligebar. Et nunc timeo ne frustra. Puto enim, quantum expertus sum, adolescentis per se satis ferventis et insolescentis nec corpori talia expedire fomenta, nec menti illa gloriae tentamenta. Itaque, arbiter meus Domine Jesu, de vul
Abbreviated transcription (Latin):
sum fateor aliqͣntulum pret̾g̃di dumñ
potuit imꝓbari obeditio. siñ reꝑba mon¬
straret᷑ & iussio. Porio & iussio & actio hõs
cum diu̾sa ñ fiu̾nt impossibile uisum ẽ.
unam sine alt̾a uł approbari ł respul.
liquet tñ hꝰcemodi ussioni non fuisse
obtemꝑandũ: do quippe imꝑante con¬
traria. Item. Maioꝵ institutiꝰ minoꝵ
ñ ẽẽ p̃ponenda. aut cõmunib pͥuata
ñ p̃iudicare imꝑia quis dubitat: Nã
ex regła scĩ bñdicti ħ habemꝰ. Possem qͥd̃
abb̃em cist̃ciensem ad mediũ deduce:
qͥ utiq suꝑior illo qͣntum pat̾ filio. qͣn¬
tum magister discipulo. qͣntũ deniq
abbas sͥ cõmisso monacho mĩto se auob̾

Expanded text:
sum, fateor, aliquantulum praetergredi, dum non sum, fateor, aliquantulum praetergredi, dum non potuit improbari obeditio, si non reproba monstraretur et jussio. Porro jussio et actio hominis cum diversa non fuerint, impossibile visum est unam sine altera vel approbari, vel respui. Liquet tamen hujuscemodi jussioni non fuisse obtemperandum, Deo quippe imperante contraria. Item majorum institutis, minorum non esse praeponenda, aut communibus privata non praejudicare imperia quis dubitat? Nam ex Regula sancti Benedicti hoc habemus. 7. Possem quidem abbatem Cisterciensem ad medium deducere, qui utique superior illo quantum pater filio, quantum magister discipulo, quantum denique abbas
Abbreviated transcription (Latin):
tem et denuntiantẽ. ut se ab om̃ĩ fr̃e
ambulante inordinate subtraherent.
contẽpnentes & ipsiꝰ dñi uocẽ dicentis.
Qͥ ñ colligit mecũ: disꝑgit. uos fr̃s¬
uos unꝗͣ aꝑte & sp̃aliter notat illud
apud ieremiã: qͦd cum dolore qͥdem
reminiscor opprobrium. hec ẽ. inquit
gens que ñ audiuit uocẽ dñisui. Dei
enim ꝓpͥe uox ẽ ista. hostẽ suum ꝓpͥo de¬
signantis officio. & tanꝗ. digito demõ¬
strantis. ut simplices ab eiꝰ impio det̾re¬
at consectatu. Qi ñ ẽ inquit mecum:
disꝑgit. Ac si dicat. In ħ te iam mecũ ñ
ẽẽ intelligas: si sequeris disꝑsorẽ. Deo
gͦ clamante. Qͥ ñ colligit mec̃ disꝑgit:
seqͥ uos oportuit disꝑsorem: Dõ inꝗͣ
uos mittente. ad colligendum:
homini potiꝰ ad disꝑgendũ obsequi de¬
bebatis: Magistios contempnebat:
subditos ex ponebat. socios conturbabat. &
uos uidentes furem currebatis cum eo:
Silere de mortuo stacueram. s compulsꝰ

Expanded text:
tem et denuntiantem, ut se ab omni fratre tem et denuntiantem, ut se ab omni fratre ambulante inordinate subtraherent ; contemnentes et ipsius Domini vocem dicentis: Qui non colligit mecum, dispergit . Vos, fr aperte et specialiter notat illud apud Jeremiam, quod cum dolore quidem reminiscor, opprobrium. Haec est, inquit, gens quae non audivit vocem Dei sui . Dei enim proprie vox est ista, hostem suum proprio designantis ex officio, et tanquam digito demonstrantis, ut simplices ab ejus impio deterreat consectatu: Qui non est, inquit, mecum, dispergit: ac si dicat, In hoc te jam mecum non esse intelligas, si sequeris dispersorem. Deo ergo clamante, 20 Qui non colligit mecum, dispergit; sequi vos oportuit dispersorem? Deo, inquam, vos invitante ad colligendum, homini potius ad dispergendum obsequi debebatis? Magistros contemnebat, subditos exponebat, socios conturbabat; et vos videntes furem currebatis cum eo! Silere de mortuo statueram: sed compulsus
Abbreviated transcription (Latin):
disputõ. Et si res ꝑ se iamsatis elucescat.
ñ suppeditat. clarum faciã breuit᷑. & ita
clarum. ut omĩs dubietatis umbra dis¬
pareat. qͦd nec purum nec mediũ bonũ.
s planepurũ fui̾t malũ sic obedisse. sic
ur᷑ in monast̾iũ reliquisse. Et qͥdem taceo
dit. ne forte iudignans & mĩto indig¬
nans dicat ds. Tulerunt homineᷤ a me
uidiciũ. Tamen ad corectionẽ uuenti¬
tium ñ qͥdem qđ gessit. s qͦd uissit
discutio. utrum uideł illa iꝰsio uim
hr̃e debuerit: quatenꝰ in scandalum
multorũ ei fui̾t obseq̃ndum. Et p̃mit¬
tendum quod si qui simplicit̾ nichilq sus¬
picantes mali male licet ꝓficiscentẽ secu¬
ti sunt. putantes illum ep̃i lingonensis
&̾ abb̃is cist̾ciensis. nam utͥq debitor erat.
licentia ꝑficisci. qđ utiq ñ nullos de illo
comitatu sic credidisse incredibile ñ ẽ:
inignẽ. qͥ conscii p̾sumptionis secuti st̃
p̾sumptorẽ ñ audientes apłm ꝓhiben¬

Expanded text:
disputatio. Et si res per se jam satis elucescat, disputatio. Et si res per se jam satis elucescat, n suppeditat, clarum faciam breviter, et ita clarum ut omnis dubietatis umbra dispareat; quod nec purum, nec medium bonum, sed plane purum fuerit malum sic obedisse, sic vestrum monasterium reliquisse. Et quidem taceo dit: ne forte indignans, et merito indignans dicat Deus: Tulerunt omnes a me judicium. Tamen ad correctionem viventium, non quidem quod gessit, sed quod jussit discutio; utrum videlicet illa jussio vim habere debuerit, quatenus in scandalum multorum ei fuerit obsequendum. Et praemittendum, quod si qui simpliciter, nihilque suspicantes mali, male licet proficiscentem secuti sunt, putantes eum episcopi Lingonensis et abbatis Cisterciensis nam utrique debitor erat licentia proficisci quod utique nonnullos de illo comitatu sic credidisse incredibile non estin ignem, qui conscii praesumptionis secuti sunt praesumptorem; non audientes Apostolum prohiben
Abbreviated transcription (Latin):
media q̃ quidẽ ꝑ se nec bona ẽẽ noscun¬
tur. nec mala. possunt tam̃ indiffe
tis obediri. Ex his sunt ut exempli
gra ponam. ie uinare. uigłare. leg̾e.
& queq talia. Sciendũ uͦ qr media
quedã in puroꝵ plerumq bonoꝵe
seu malore tͣnseunt iõnem. Nam con¬
iugium cum & sieri liceat & ñ fieri
factum iam solui non licet. Quod gͦ aute
nuptias mediũ ẽẽ lique bat: iniam conu¬
gatis puri boni ium optinet. Item. Ap̾a
possidẽ scłari qͥdem homini mediũ ẽ. qm̃
fr̃ ur̃m factum. cui potissimũ membro
diuisionis conueniat: S puriᷤ aptandũ
bonis: ꝓbabile ẽ. si puris mał deputan¬
dum: uituꝑabile ẽ. Sin uͦcollocandum
int̾ media. uia qͥdem excusari forsitan
pot̾ ꝓp̃ obedientiam: mora uͦ penitꝰ nõ
pot̃. que ñ fit ꝑ obedientiã. Nã mortuo
iam abb̃i. si quid añ iussit qđ ñ debuit
nequaꝗͣ ẽẽ parendum suꝑior patefec̃

Expanded text:
media, quae quidem per se nec bona esse noscunmedia, quae quidem per se nec bona esse noscuntur, nec mala: possunt tamen indiffetis obediri. Ex his sunt, ut exempli gratia ponam, jejunare, vigilare, legere, et quaeque talia. Sciendum vero quia media quaedam in purorum plerumque bonorum seu malorum transeunt rationem. Nam conjugium cum et fieri liceat, et non fieri, factum jam solvi non licet. Quod ergo ante nuptias medium esse liquebat, in jam conjugatis puri boni vim obtinet. Item propria possidere, saeculari quidem homini medium est, quoam, frater, vestrum factum cui potissimum membro divisionis conveniat? Si puris aptandum bonis, probabile est: si puris malis deputandum, vituperabile est: sin vero collocandum inter media: via quidem excusari forsitan potest propter obedientiam, mora vero penitus non potest, quae non fit per obedientiam. Nam mortuo jam abbati, si quid ante jussit quod non debuit, nequaquam esse parendum, superior patefecit
Abbreviated transcription (Latin):
omittenda sunt etiam cum ꝓhibent᷑.
nec ista uł cum iubent᷑ cõmittenda.
Porro inter ħ sunt media quedam q̃ ꝓ
modo. loco. temꝑe. uł ꝑsona. & mala
possunt ẽẽ & bona: ꝑa & in his lex po¬
sita ẽ obedientiȩ. om tanꝗͣ. in ligno
scĩe boui &e mali.e quod erat in
medio ꝑadisi. In his ꝓfecto fas non ẽ.
nr̃m sensum sententiȩ prescͥbere magis¬
troꝵ. Inhis omĩo p̾latorum nec iussio
nec ꝓhibitio contempnenda. Uideamꝰ
ne forte. tale fuit qͦd arguimꝰ in uob̃:
& ob ħ forsitan argui ñ debuerit. Quod
euidentiꝰ elucebit. si p̾misse diuisionis
exempla subiecero. fides. spes. caritas.
teneri. Pura mala st̃. furtũ sacͥlegiũ adult̾iũ
& cet̾a talia q̃ utiq nec bene p̾cipi uel
ꝑfici possunt. nec male ꝓhib̾i uł ñ fieri.
Adu̾sus hꝰ modi ñẽ lex. Nullui quippe
ꝓhibitio ualet obuiare p̾ceptis. nulli
uissio p̾iudicare ꝓhibitis. Sunt dem̃

Expanded text:
omittenda sunt, etiam cum prohibentur; omittenda sunt, etiam cum prohibentur; nec ista, vel cum jubentur, committenda. Porro inter haec sunt media quaedam, quae pro modo, loco, tempore vel persona, et mala possunt esse, et bona: et in his lex posita est 19 obedientiae, tanquam in ligno scientiae boni et mali, quod erat in medio paradisi. In his profecto fas non est nostrum sensum sententiae praescribere magistrorum: in his omnino praelatorum nec jussio, nec prohibitio contemnenda. Videamus ne forte tale fuerit quod arguimus in vobis; et ob hoc forsitan argui non debuerit. Quod evidentius elucebit, si praemissae divisionis exempla subjecero. Fides, spes, charitas,ri vel non teneri. Pura mala sunt furtum, sacrilegium, adulterium, et caetera talia, quae utique nec vel bene praecipi vel perfici possunt, nec male prohiberi vel non fieri. Adversus hujusmodi non est lex. Nullius quippe prohibitio valet obviare praeceptis: nullius jussio praejudicare prohibitis. Sunt deinde
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ omẽ qͦd ꝑperam agitur int̾d. ixit: ino¬
bedientẽ te exhibes. Ualde aũ ꝑu̾sum est
ꝓfiteri te obedientẽ. in qͦ nosceris suꝑiorem
ꝓp̃ inferiorẽ. idest diuinam ꝓp̃ humanã
soluere obedientiã. Quid enim: Qͦdiubet
homo ꝓhibet d̾s̃. & ego audiã hominẽ
surdus do: Nonsic apłi. Elamant quippe
dicentes. Meliꝰ ẽ. obedire do. qͣm hominib.
hinc dñs in euangłio phariseos incͤpans.
quare &e uos inquit tͣnsgredimini man¬
datum di ꝓ̃p tͣditiones ur̃as: Et ꝑ ysai¬
am. Sine causa autẽ ait colunt me:
mandata & doctnas hominũ tenentes.
Et item ad ꝓtoplastum. Pro eo qdđ obedisti
uoci uxoris tuȩ plusqͣm meȩ: maledicta
t̾ra in oꝑe tuo. s̃ fac̾e malum qͦlibet
etiam iubente. constat ñ eẽ obedienti
am. s potiꝰ inobedientiam. Sane hoc
adu̾tendum qͦd q̃dam sunt plurabona.
q̃dam p ura mala. & in his nullam
deb̃i hominib obedientiã qm̃ nec illa

Expanded text:
qui omne quod perperam agitur interdixit, inoqui omne quod perperam agitur interdixit, inobedientem te exhibes. Valde autem perversum est profiteri te obedientem, in quo nosceris superiorem propter inferiorem, id est divinam propter humanam, solvere obedientiam. Quid enim? quod jubet homo, prohibet Deus; et ego audiam hominem surdus Deo? Non sic Apostoli. Clamant quippe dicentes: Melius est obedire Deo, quam hominibus . Hinc Dominus in Evangelio Pharisaeos increpans: Quare ei vos, inquit, transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? Et per Isaiam: Sine causa autem, ait, colunt me, mandata et doctrinas hominum tenentes . Et item ad Protoplastum: Pro eo quod obedisti voci uxoris tuae plus quam meae, maledicta terra in opere tuo . Igitur facere malum, quolibet etiam, sed potius inobedientiam. 4. Sane hoc advertendum, quod quaedam sunt pura bona: quaedam pura mala, et in his nullam deberi hominibus obedientiam: quoniam nec illa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uos obedire. & obedire cont᷑ caritatem.
obedire in ur̃e ipsorum salutis ꝑiculũ:
S arbitror qđ neqͦqͣm firmiꝰ seu tenaciꝰ
coniuigũ ad se ipsos qͦrum quippe ds
copulam & ñ homo inuiolabili ligauit
sacͣmento. loq̃nte saluatore. Quos ds
conuinx̃ hõ ñ separet. apło aũ asseren¬
te solutam ẽẽ mulierẽ a lege uiri: mor¬
tuo illo. tu te abb̃is existimas de functi
deb̾e. aut uł dicendam eẽ obedientiã
sic paruisse. alioquin gnalis de huiꝰ¬
modi illa sententia ẽ. Declinantes aut̃
in obligationes. adducet dñs cum
oꝑantib iniquitatem. Ac ne forte quis
abb̃m etiam in malo obedientiã ab ħ maledie¬
to lib̾am eẽ. contendat. audi alibi aꝑtiꝰ. siliꝰ
ñ portabit iniquitatẽ patͥs. & pr ñ por¬
tabit iniquitatem filii. Ex his gͦ liquido
apparet mala imꝑantib ñ ẽẽ parendum.
p̾sertim dum pͣuis obtemꝑans imꝑiis in
quo homini uideris obediens. do plane

Expanded text:
est vos obedire, et obedire contra charitatem, est vos obedire, et obedire contra charitatem, obedire in vestrae ipsorum salutis periculum? Sed arbitror quod nequaquam firmius seu tenacius conjugum ad se ipsos, quorum quippe Deus copulam, et non homo, inviolabili ligavit sacramento, loquente Salvatore: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Apostolo autem asserente, solutam esse mulierem a lege viri mortuo illo ; tu te abbatis existimas defuncti ldebere, aut vel dicendam esse obedientiam sic paruisse. Alioquin generalis de hujusmodi illa sententia est: Declinantes autem in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem . At ne forte quis abbatum etiam in malo obedientiam ab hoc maledicto liberam esse contendat, audi alibi apertius: Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii . Ex his ergo liquido apparet, mala imperantibus non esse parendum, praesertim dum pravis obtemperans imperiis, in quo homini videris obediens, Deo plane,
Abbreviated transcription (Latin):
sitan dicis. abbas nr̃ adduxit nos: &
secum ire p̾cepit. Num in obedientes ẽẽ
debuimꝰ: Scis qͥdem nͥ forte oblitꝰ sis
quid quadã die cõmunicato mecũ iã
conspirati scandali consilio. ac diligen¬
ter mutua collatione discusso int̾ nos
conueni̾t. In qͦ si ꝑmansisses: & de te
illud ñ in congrue diceret᷑. Bs̃ uir q̃ ñ
abiit in consilio impioꝵ. Ded esto.
Debiustis obedue filii pat̾. magistrum
sequi discipłi. Licuerit certe abb̃i monachoᷤ
suos ducere quo uoluit. & doc̾e qͦd libue¬
rit: sed qͣnidui uixit. Iunc uͦ mortuo
illo. quem uł audire doctorem uł sequi
ducem cogimini. quo adhuc tam gͣue
scandalum emendare cunctemini: ͥs
iam ꝓhibet ñ dico me. s dm̃ nͣr̃m ꝑ os
ieremie benigne uos reuocantẽ audiree
Ait enĩ. Nunquid n cecidit ñ resurget.
aut qͥ au̾sus ẽ ñ reu̾tetur: An & ille mo¬
riens inc̃dixit. ne uł pꝰ casum temptetis
resurgere. pꝰ au̾sionem mutire audeatiᷤ
de reu̾sione: Ita ne etiã defuncto neceẽ

Expanded text:
sitan dicis: Abbas noster abduxit nos, et secum ire praecepit; num inobedientes esse debuimus? Scis quidem, nisi forte oblitus sis, quid quadam die, communicato mecum jam conspirati scandali consilio, ac diligenter mutua collatione discusso, inter nos convenerit. In quo si permansisses, et de te illud non incongrue diceretur: Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum . Sed esto. Debuistis obedire filii patri, magistrum sequi discipuli. Licuerit certe abbati monachos suos ducere quo libuerit, et docere quod voluerit: sed quandiu vixit. Nunc vero mortuo illo, quem vel audire doctorem, vel sequi ducem cogimini, quo adhuc tam grave scandalum emendare cunctemini? Quis jam prohibet, non dico me, sed Deum nostrum per os Jeremiae benigne vos revocantem audire? Ait enim: Nunquid qui cecidit, non resurget? aut qui aversus est non revertetur? An et ille moriens interdixit, ne vel post casum tentetis resurgere, post aversionem mutire audeatis de reversione? Itane etiam defuncto necesse
Abbreviated transcription (Latin):
libet robustũ pectꝰ ñ emollescẽt: Quiꝰ inte¬
rior qͣntumuis sp̃uał oculꝰ ñ turbart᷑:
Qui int̾ talia ad suam liceat recurrere con¬
scĩam: Quis deniq in tanta pompa uel
uĩtatẽ ualeat agnoscẽ. uł obtin̾ẽ humili¬
tatem: Mutitur int̾ea ꝓ eo romã apłica
compellat᷑ auctoritas: & ut papa ñ neget
assensum suggerit᷑ ei infantem olim a pa¬
rentib oblatum fuisse monasti̾o. Nonfu¬
it qͥ refelleret. nes enum contͣdictor ẽ. ex pec¬
tat᷑. iudicatũ ẽ de parte. ab iudicatum
absentib. Iustificati sunt qͥ inuiriã fece¬
runt: excid̾unt a causa qͥ passi sunt: absq
satisfactione absoluit᷑ reus: firmatur pͥ¬
uilegio crudeli nimiũ clemens sententia.
absolutionis. qͦ reportato confirmaretur
fluctuanti male suasa stabilitas. secu¬
ritas dubitanti. Et ħ tenor litterarum.
ħ iudicĩ summa. ħ toti causȩ definicio
ut teneant qui tulerunt: sileant qui amise¬

Expanded text:
libet robustum pectus non emollesceret? cujus intelibet robustum pectus non emollesceret? cujus interior, quantumvis spiritualis, oculus non turbaretur? cui inter talia ad suam liceat recurrere conscientiam? quis denique in tanta pompa vel veritatem valeat agnoscere, vel obtinere humilitatem? 6. Mittitur interea pro eo Romam. Apostolica compellatur auctoritas; et ut Papa non neget assensum, suggeritur ei infantem olim a parentibus oblatum fuisse monasterio. Non fuit qui refelleret nec enim contradictor est exspectatus, judicatum est de parte, abjudicatum absentibus. Justificati sunt qui injuriam fecerunt, exciderunt a causa qui passi sunt, absque satisfactione absolvitur reus. Firmatur privilegio crudeli nimium clemens sententia absolutionis; quo reportato 4 confirmaretur fluctuanti male suasa stabilitas, securitas dubitanti. Et hic tenor litterarum, haec judicii summa, haec totius causae definitio, ut teneant qui tulerunt, sileant qui amise
Abbreviated transcription (Latin):
mĩam conseq̃ntur: Ntquid ũ d̾s cibo̾ c̃auit.
siñ liceat manducare: Utqͥd nob̾ corꝑa
dedit: si ꝓhibeat sustentare: Deniq q̃ s ne¬
qͣm. cui bonꝰ: Qͥs inqͣm sanũ sapienscarnẽ
suam odio hũit: Talib tandẽ allegatio¬
nib male c̾dulus puer cͥcumuent᷑ sedu¬
citur: seductorẽ sequit᷑. cluniac̃ aucitur.
tondet᷑. radit᷑. lauat᷑. ex uit᷑ rusticanis. ue¬
tustis sordidis: induit᷑ p̾ciosis. nouis ac
nitidis. & ita inconuentum suscipitur.
S cum quali putas honoree cum quo tri¬
umpho: cum qͣnta reue̾ntia Defertur et
suꝑ om̃s coetaneos suos. & tanq̃. uictor re¬
diens a pugna: sic laudat᷑ peccõr in de¬
sidiis animȩ suȩ. Sustollit᷑ in altum. statu
ñ mediocͥ collocat᷑. ita ut multis seniorib
p̃latꝰ sit adolescens. fauet. blanditur. con¬
gratulat᷑ ei uniu̾sa fr̃nitas: ex ultant õs
tanꝗͣ. uictores capta preda qñ diuiduis
spolia. O iħu bone qͣm multa facta sunt

Expanded text:
iam consequentur? Utquid vero Deus cibos creavit, si non liceat manducare? utquid nobis corpora dedit, si prohibeat sustentare? Denique, qui sibi nequam, cui bonus? Quis unquam sanum sapiens, carnem suam odio habuit? 5. Talibus tandem allegationibus male credulus puer circumventus seducitur, seductorem sequitur, Cluniacum ducitur; tondetur, raditur, lavatur; exuitur rusticanis, vetustis, sordidis; induitur pretiosis, novis ac nitidis; et ita in conventum suscipitur. Sed cum quali putas honore, cum quo triumpho, cum quanta reverentia? Defertur ei super omnes coaetaneos suos, et tanquam victor rediens a pugna, sic laudatur peccator in desideriis animae suae . Sustollitur in altum, statu non mediocri collocatur, ita ut multis senioribus praelatus sit adolescens: favet, blanditur, congratulatur ei universa fraternitas; exsultant omnes, tanquam victores capta praeda, quando dividunt spolia . O Jesu bone! quam multa facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
s fefelit illum scĩtas. sedux̃ religio. ꝑdidit
auctoritas seniorum. Queris quom̃÷ Primo qͥ¬
dem missus ẽ. magnꝰ qͥdam p̾or ab ip̃o pͥncipe
pͥorum foris qͥdem apparens in uestimentis
ouium: intnsecꝰ aũ lupꝰ rapax. Deceptisq cus¬
sus ẽ. solus ad solam: lupꝰ ad ouicłam. Nec
refugit ouicła lupum: qͣm & ip̃a putabat
ouẽ. Ed plura: attrahit allicit. blandit᷑
& noui euangłi p̃dicator. cõmendat cra¬
pulam parsimoniã dampnat. Uoluntari¬
am pauꝑtatẽ: miseriã dicit. Ieunia. ui¬
głias. silentium. manuũq laborẽ: uocat
insaniam. E cont᷑ ociositatẽ ꝯtemplationẽ
nuncupat: ed acitatẽ. loquacitatẽ. curiosi¬
tatẽ. cunctã deniq intemꝑantiã nomi¬
nat disc̾tionẽ. Qñ inquit delectat᷑ ds cru¬
ciatib nr̃is: u p̃cipit scͥptura qͣmpiam
sese int̾fic̾e̾: Quał uͦ religio ẽ. fode t̾ram.
siluam excidẽ. stt̾ora comportare: Nunqͥd

Expanded text:
sed fefellit illum sanctitas, seduxit religio, perdidit sed fefellit illum sanctitas, seduxit religio, perdidit auctoritas seniorum. Quaeris quomodo? 4. Primo quidem missus est magnus quidam prior ab ipso principe priorum; foris quidem apparens in vestimentis ovium, intrinsecus autem lupus rapax; deceptisque cussus est solus ad solam lupus oviculam. Nec refugit ovicula lupum, quem et ipsa putabat ovem. Quid plura? attrahit, allicit, blanditur, et novi evangelii praedicator commendat crapulam, parcimoniam damnat; voluntariam paupertatem, miseriam dicit; jejunia, vigilias, silentium, manuumque laborem, vocat insaniam: e contrario otiositatem, contemplationem nuncupat; edacitatem, loquacitatem, curiositatem, cunctam denique intemperantiam nominat discretionem. Quando, inquit, delectatur Deus cruciatibus nostris? ubi praecipit Scriptura quempiam sese interficere? Qualis vero religio est fodere terram, silvam excidere, stercora comportare? Nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
sieris: S ego noui animũ tuum: qui faciliuᷤ
possit amore flecti. qͣm tunore compelli. De¬
niq quid neccẽ ẽ bis punge ñ recalcitrantẽ.
ualde tunidũ magis ext̾ĩere. ꝑ se satis erubes¬
centẽ. confunde ampliꝰ. cui sua rõ magister.
cui ꝓpͥa conscĩa uirga. & ingenita uerecun¬
dia lex discipline ẽ: Qdsi cui mirũ uidetur.
quom̾ gͥ puer uerecundꝰ. simplex. timorat᷑.
ausꝰ fuit contra uoluntatẽ fr̃m. magistri
imꝑium. regłare dec̾tum. suum deserere
a uotũ & locum: miret᷑ &̃ qͥd & dauid sc̃ĩta¬
ti surreptũ sit. qd sapĩe salomonis illusũ:
qͦd samson fortitudim obuatũ. E ꝓthopla¬
stum dolo captum expulit de patria feli¬
citatis: qͥd mirũ si tenero surripuit adoles¬
centulo in loco horroris & uaste solitudimiᷤ
Huc accedit qđ nec sic̃ illos babylomcoᷤ sent̾
spẽs decepit eum. nec sic̃ giezi pecuniȩ amor
nec honoris ambitio sic̃ uli anũ apostatam:

Expanded text:
sieris? Sed ego novi animum tuum, qui facilius sieris? Sed ego novi animum tuum, qui facilius possit amore flecti, quam timore compelli. Denique quid necesse est his pungere non recalcitrantem, valde timidum magis exterrere, per se satis 3 erubescentem confundere amplius: cui sua ratio magister, cui propria conscientia virga, et ingenita verecundia lex disciplinae est? Quod si cui mirum videtur, quomodo puer verecundus, simplex timoratus, ausus fuerit contra voluntatem fratrum, magistri imperium, regulare decretum, suum deserere et votum, et locum: miretur etiam quod et David sanctitati subreptum sit , quod sapientiae Salomonis illusum , quod Samson fortitudini obviatum . Qui protoplastum dolo captum expulit de patria felicitatis, quid mirum si tenero subripuit adolescentulo in loco horroris et vastae solitudinis? Huc accedit quod nec, sicut illos Babylonicos senes, species decepit eum ; nec, sicut Giezi, pecuniae amor ; nec honoris ambitio, sicut Julianum Apostatam;
Abbreviated transcription (Latin):
cui adhuc absenti iam toto sum corꝑe ꝓstͣ¬
tus. totis astctꝰ iuscerib. humilitatẽ exhi¬
beo. caritatẽ ꝓmitto: & tu times: Int̾pidꝰ
ueni. qͦ te uocat humilitas: ꝑtrahit cari¬
tas. S ecurꝰ accede: talib pieuent᷑ obsidib.
fugisti senum: reuert̾e ad mansuetũ. Reuo¬
cet te mea lenitas: cuiꝰ seiuĩtas effugauit.
Uide fili quam te cupiam duci non sp̃u ser¬
uitutis it̾m in timore. s sp̃u adoptionis fi¬
liorum. in q̃ clamare & tu ñ confundaris
abba pat̾. causam utiq tanti doloris mei. ñ
minis ap̃te s blandimentis. p̃cib ñ t̾rorib
agens: aliꝰ forsitan alit̾ temptaret. Et uͭ quis¬
ali ñ magiꝰ discutẽt ieatum & incutẽt me¬
tum. ñ opponẽt uotũ. & ꝓponẽt iudicium.
ñ argue̾t in obedientie. ñ indignaret᷑ apostasi¬
e. qͥd de tunicis ad pellicias. de olerib ad de¬
licias. qͥd deniq ad diuitias de pauꝑtate tn¬

Expanded text:
cui adhuc absenti jam toto sum corde cui adhuc absenti jam toto sum corde tus, totis adstrictus visceribus. Humilitatem exhibeo, charitatem promitto: et tu times? Intrepidus veni quo te vocat humilitas, pertrahit charitas. Securus accede, talibus praeventus obsidibus. Fugisti saevum, revertere ad mansuetum: revocet te mea lenitas, cujus severitas effugavit. Vide, fili, quam te cupiam duci, non spiritu servitutis iterum in timore, sed spiritu adoptionis filiorum, in quo clamare et tu non confundaris, Abba, Pater : causam utique tanti doloris mei non minis apud te, sed blandimentis; precibus, non terroribus agens. Alius forsitan alitiscuteret reatum, et incuteret metum; non oppoponeret votum, et proponeret judicium; non argueret inobedientiae, non indignaretur apostasiae; quod de tunicis ad pelliceas, de oleribus ad delicias, quod denique ad divitias de paupertate tran
Abbreviated transcription (Latin):
in aliquib fuisse g̃ te indiscret᷑: s c̾te ñ ma¬
liuolus. Eͦd si ce in futuro hanc ip̃am indiᷤ¬
cretionem meam suspectã habes: nouis me
Mutat̾ mutatũ inuenies: & qͣm ante me¬
tuebas magistrũ. amplectẽ securꝰ. Itaq si¬
ue mea culpa recesseris ut tu putas: et
ego non excuso. suie tua ut multi pu¬
tant: & si ego ñ accuso. siue mea simul
& tua. quod ego magis puto: ex ħ iam
si redire renueris. solus ꝓfecto inexcusabił
eris. Uis ab omni culꝑa lib̾ ẽẽ: Reu̾tere.
aut tͥ nimis indulges. q̃ tuam culpã &
agnoscis & dissimulas: aut mͥ nimis un¬
misericors es: cui nec satisfacienti ignos¬
cendum putas. Iam si redire recusas. aliamq̃¬
re occasionẽ unde falso blandiaris conscien¬
tiȩ tuȩ: qͥa ñ erit ult᷑ qđͣ formidare debeaᷤ
de rigore distctionis meȩ. Neq eni formi¬
dandũ ẽ. qdđ futurꝰ sim p̃senti formidolosꝰ:

Expanded text:
in aliquibus fuisse erga te indiscretus, sed certe non main aliquibus fuisse erga te indiscretus, sed certe non malevolus. Quod si et in futuro hanc ipsam indiscretionem meam suspectam habes; noveris mMutatus mutatum invenies, et quem ante metuebas magistrum, comitem amplectere securus. Itaque sive mea culpa recesseris, ut tu putas, et ego non excuso; sive tua, ut multi putant, etsi ego non accuso; sive mea simul et tua, quod ego magis puto: ex hoc jam si redire renueris, solus profecto inexcusabilis eris. Vis ab omni culpa liber esse? revertere. aut tibi nimis indulges, qui tuam culpam et agnoscis, et dissimulas; aut mihi nimis immisericors es, cui nec satisfacienti ignoscendum putas. 3. Jam si redire recusas, aliam quaere occasionem unde falso blandiaris conscientiae tuae: quia non erit ultra quod formidare debeas de rigore districtionis meae. Neque enim formidandum est quod futurus sim praesenti formidolosus,
Abbreviated transcription (Latin):
lo austerꝰ extiterã & tenerũ durꝰ niiꝰ in hu¬
mane tractaui. h inc enim & p̃sens qͦndã
adu̾sum me qͣntum memini murmurare
solebas: hinc & nunc sic̃ audiui etiam
absenti derogare ñ cessas. Non tͥ imputet᷑.
Possem forsitan excusare & dicere. qͥa sic
lasciui pueritiȩ motꝰ cohoercendi erant. ac
rudib annis debebantur asꝑa illa disci¬
plinȩ distctionis initia. scͥptura attestan¬
te quȩ ait. ꝑ cute filium tuum uirga: &
lib̾ab̾ animã eiꝰ a morte. Et rursum. Eͦs
enun diligit dñs corripit: flagellat aut̃
omẽm filium qͦm recipit. Et illud. Utili¬
ora sunt u̾bera amici: qͣm oscła inimici.
S fuerit ut dixi meȩ culpe qͦd discessisti.
ue dum ieat᷑ ꝑ pet̾tione contenditur em̃¬
datio retandetur. At uͦ hic uł ꝓculdubio
incipiet cẽ & tuȩ si ñ parcas penitenti: in¬
dulgras confitenti: quia potui quidẽ aliq̃n

Expanded text:
lo austerus exstiteram, et tenerum durus nimis inhulo austerus exstiteram, et tenerum durus nimis inhumane tractavi. Hinc enim et praesens quondam adversum me, quantum memini, murmurare solebas; 2 hinc et nunc, sicut audivi, etiam absenti derogare non cessas. Non tibi imputetur. Possem forsitan excusare et dicere, quia sic lascivi pueritiae motus coercendi erant; ac rudibus annis debebantur aspera illa disciplinae districtioris initia. Scriptura attestante, quae ait, Percute filium tuum virga, et liberabis animam ejus a morte ; et rursum: Quos enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit ; et illud: Utiliora sunt verbera amici, quam oscula inimici . Sed fuerit, ut dixi, meae culpae quod discessisti: ne dum de reatus perpetratione contenditur, emedatio retardetur. At vero hinc vel procul dubio incipiet esse et tuae, si non parcas poenitenti, induigeas confitenti: quia potui quidem aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
riam feci. suniurias fugi: Anñ expedit
ced̾e ꝑ secutori qͣm resisfe̾: fugere ferien¬
tem qͣm ieferue : Recte. assentio. Nonut
contenderem cepi hec: s ut contentio¬
nem dirimerẽ. fug̾e ꝑsecutionem nonẽ.
culpa fugientis: s ꝑsequentis. Non cont᷑¬
dico. Omitto qđ factum ẽ. ñ requuo cur uł
quomͦ fc̃m̃ẽ: culpas ñ discutio. ñ retracto
causas: ñ recordor inurias. Solent enim ħ
magis uistigare qͣm mitigare discordias.
Solum quod mͥ magis ẽ cordi loquor. Me onse¬
rum quod te careo. quod te ñ uideo. qđ sinete
uiuo. ꝑ quo mori mͥ uiuere ẽ. sine qͦ uiuere:
mori. Non gͥ quero cur abieris: s qͦd iam
ñ redieris queror. Non causas discessionis. s
moras causor reg̾ssionis. Ueni tm̃ : & pax erit.
Reuert̾e et satisfactum ẽ. Redi inqͣm redi:
& letꝰ cantabo. Mortuus fuerat & reuixit:
qͦd discessisti. delicato quippe adolescentu¬

Expanded text:
riam feci, si injurias fugi? An non expedit riam feci, si injurias fugi? An non expedit cedere persecutori, quam resistere? fugere ferientem, quam referire? Recte: assentio. Non ut contenderem coepi haec, sed ut contentionem dirimerem. Fugere persecutionem non est culpa fugientis, sed persequentis. Non contradico. Omitto quod factum est, non requiro cur, vel quomodo factum est: culpas non discutio, non retracto causas, non recordor injurias. Solent enim haec magis instigare, quam mitigare discordias. Solum quod mihi magis est cordi, loquor. Me miserum, quod te careo, quod te non video, quod sine te vivo, pro quo mori, mihi vivere est; sine quo vivere, mori! Non igitur quaero cur abieris, sed quod jam non redieris queror; non causas discessionis, sed moras causor regressionis. Veni tantum, et pax erit: revertere, et satisfactum est. Redi, inquam, redi, et laetus cantabo: Mortuus fuerat, et revixiteae culpae quod discessisti. Delicato quippe adolescentu
Abbreviated transcription (Latin):
atis & plusquam satis
sustinui dilectissime fili.
.Ri. si forte di pietas & tu¬
am ꝑ se & meam per te
animam dignaretur in¬
uisere. tͥ scilicet inspiran¬
do salutarem compunctionẽ: mͥq de tua
salute leticiam. S qm̃ usq ahuc frustra¬
tum me cerno. ab expectatione mea: iam ñ
ualeo tegere dolorem meũ. anxietatem repͥ¬
mere. disimulare tͥsticiam. Nude & contra
iuris ordinem cogor reuocare lesus eum qͥ
me lesit: spretꝰ requuxre concẽptorem. in¬
iuriam passus iniuriatori satisfacere: ro¬
gare deniq a quo rogari debueram. Dolor
quippe nimiꝰ ñ delib̾at. ñ uerecundat᷑. nõ
consulit rõnem. ñ metuit dignitatis dã¬
pnum. legi ñ obtemꝑat. iudicio ñ acqͥescit.
modũ ignorat & ordinem: id omĩmͦ & so¬
lumm̃ satagente animo. qͦ uł careat. qͦd se
dolet hab̾e: uł habeat qͦ se dolet carere.
At ut quis. nec lesi quempiam nec spreui
s spret᷑ potiꝰ ego ac multifarie lesus: tan¬
tum fugi mnalefactorẽ meum. Cui inui¬

Expanded text:
atis et plusquam satis sustinui, dilectissime fili Roberte, si forte Dei pietas, et tuam per se, et meam per te animam dignaretur invisere: tibi scilicet inspirando salutarem compunctionem, mihique de tua salute laetitiam. Sed quoniam usque adhuc frustratum me cerno ab exspectatione mea, jam non valeo tegere dolorem meum, anxietatem reprimere, dissimulare tristitiam. Unde et contra juris ordinem cogor revocare, laesus, eum qui me laesit; spretus, requirere contemptorem; injuriam passus, injuriatori satisfacere; rogare denique, a quo rogari debueram. Dolor quippe nimius non deliberat, non verecundatur, non consulit rationem, non metuit dignitatis damnum; legi non obtemperat, judicio non acquiescit, modum ignorat et ordinem: id omnimodo et solummodo satagente animo, quo vel careat, quod se dolet habere; vel habeat, quo se dolet carere. At, inquis, nec laesi quempiam, nec sprevi; sed spretus potius ego, ac multifarie laesus, tantum fugi malefactorem meum. Cui inju
Abbreviated transcription (Latin):
tuis fed feri Aut tamquam unum despadonibus patrem qui¬
filium quem generare nom potueit ad opta uerit  Plerique
misit me uiuus pates. et ego uiuo propter patrem : Et qui
manducat me. & ipse uiu& propterme : Dicentes quo¬
modo ae qualis est patri filius quidixit quia propter
patreniuiuit: Quihoc proponunt : primum respondeant¬
cuius modiuita sit filiiutrum ea quam pater largitus est non
habenti : Sed quomodo uitam aliquando potuit non habe¬
recum iosesituita sicut ait. Ego sumuia ueritas & uita
Uiautique sempitorna sicut uirtus est sempiterna:
Aliquando ergo ut sicloquar siuitam non habuit . consido¬
rate quidlertum sit hodie dedño ihũ: quiamortuus est
pronobis ut siue uigilemus siue dormiamus simulcũ
tillo uiuamus: Cuius mors uita estihuius ne diuinitas
uita non est cumdiuinitas uita sit sempi terna : Anueroui¬
taeius in patris est potestate : sed ne corporis quidem suiuita in al¬

Expanded text:
ut tamquam unum de spadonibus Patrem ut tamquam unum de spadonibus Patrem Filium, quem generare non potuerit, adoptaverit. CAPUT misit me vivus Pater, et ego vivo propter Patrem: et qui manducat me, et ipse vivit propter me; dicentes: Quomodo aequalis est Patri Filius, qui dixit quia propter Patrem vivit? 118. Qui hoc proponunt, primum respondeancujusmodi vita sit Filii, utrum ea quam Pater largitus sit non habenti? Sed quomodo vitam aliquando potuit non habere, cum ipse sit vita, sicut ait: Ego sum via, veritas et vita ? Vita utique sempiterna, sicut virtus est sempiterna . Aliquando ergo, ut sic loquar, se vita non habuit? 119. Considerate quid lectum sit hodie de 543 Domino Jesu, quia mortuus est pro nobis; ut sive vigilemus, sive dormiamus, simul cum illo vivamus . Cujus mors vita est, hujus divinitas vita non est; cum divinitas vita sit sempiterna? 120. An vero vita ejus in Patris est potestate? Sed ne corporis quidem sui vitam in al
Abbreviated transcription (Latin):
demmariae prior elis abethaudiuit : sed io hannis prior dñi
gratia sensit :pul chresibi conueniunt. oracula oraculis
femina mulieri et pignus pignori : Istigatiam loquuntus
illiinuis operantur: pietatis que inysterium maternis adoriuntur
profectibus dupliciquemira culo litet horiore diuerso prophe¬
tant matres spũ parudilorum: Quis igitur auctor huius miracu¬
ui t on ne dĩ filius qui fecit esse nonnatos derebus hurna¬
nis quaestiouestra non potest conuenire. potest nede diuinis
conuenire secrotis : Ouid est ante quam generarecur nonerat :
nium quid pater aliqua tempora conceptionis accepit. ut fili¬
um tempora praeuenirent. aut semineae morenaturae
generationis suae molitus est partum ut molitio ipsa filio esset
antiquior. uid hoc estcur diuina secreta discutimus. pro¬
prietatem legi: Diuinae generationis non qua litatem fa
tamquam unum despadonibus. putant xp̃m non nascipo¬

Expanded text:
dem Mariae prior Elisabeth audivit, sed Joannes prior Domini dem Mariae prior Elisabeth audivit, sed Joannes prior Domini gratiam sensit. Pulchre sibi conveniunt oracula oraculis, femina mulieri, et pignus pignori. Istae gratiam loquuntur, illi intus operantur pietatisque mysterium maternis adoriuntur profectibus; duplicique miraculo, licet honore diverso, prophetant matres spiritu parvulorum. Quis igitur auctor hujus miraculi? nonne Dei Filius, qui fecit esse non natos? 115. De rebus humanis quaestio vestra non potest convenire; potestne de divinis convenire secretis? Quid est: Antequam generaretur, non erat? Numquid Pater aliqua tempora conceptionis accepit, ut Filium tempora praevenirent? Aut femineae more naturae, generationis suae molitus est partum; ut molitio ipsa Filio esset antiquior? Quid est hoc? Cur divina secreta discutimus? Proprietatem legi divinae generationis, non qualitatem. 116. tamquam unum de spadonibus putant: a
Abbreviated transcription (Latin):
nasceretur : qui ftairem subplantauit in materni adhuc ute¬
ripossitus archano Negent hiere miam ante quamnas cerecur
fuis secuidicitur. Prius quante formarem in utero matris tuae
nouite & prius qua exires deuulua sanctificauite. et prophe¬
tam ingentibur posuite : Quid hoc euidentius tanti exemplo
proph& ae quis anctificatus est ante quam natus &ante quam
formaretur est cognitus: Quid &iam de iohanne loquar
de quo mater religiosa testatur. quia intramaternasitus ad liuc
uis cera praesentiam dñi sp̃u cognouit. exultatione signauit
Sicut scriptum es sememinimus matre dicente eccẽenĩ
ut facta est in auribus meis uox salutationis tuae exul tauit
ingaudio in fans in uteromeo: Eratigitus qui prophetabat
anmonerat: adcerce erat : Erat enim qui uenerabatur auc¬
torem: erat quilo quebatur in matre : denique elis abeht
filisu replebatur maria fili spu scnctificabatus : Sicerũ

Expanded text:
nasceretur, qui fratrem supplantavit in materni adhuc utenasceretur, qui fratrem supplantavit in materni adhuc uteri positus arcano : negent Hieremiam, antequam nasceretur, fuisse, cui dicitur: Priusquam te formarem in utero matris tuae, novi te: et priusquam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te . Quid hoc evidentius tanti exemplo prophetae, qui sanctificatus est, antequam natus, et antequam formaretur, est cognitus? 113. Quid etiam de Joanne loquar, de quo mater religiosa testatur, quia intra materna situs adhuc viscera, praesentiam Domini spiritu cognovit, exsultatione consignavit, sicut scriptum meminimus, matre dicente: Ecce enim ut facta est in auribus meis vox salutationis tuae, exsultavit in gaudio infans in utero meo ? Erat igitur qui prophetabat, an non erat? At certe erat; erat enim qui venerabatur auctorem, erat qui loquebatur in matre. Denique Elisabeth filii spiritu replebatur, Maria filii spiritu sanctificabatur; sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
suo sumant : Nam quomodo ante operatorem suum usus ope¬
ris aestimatur. cumomne tempus opussit. Et omneopus de
operatore suo ut esset acceperet : Experiri igitur adhuc is¬
tos uolo qui sibi uidentur astuti. ut de nostris respondeant
qui calumniantur diuinis: longeque refugi ab inscrutabili su¬
pernae generationis archano quaestionem suam humanae
adseruant generaticinis exemplo. Defiliodi dicunt quia ante¬
quam generaretur nonerat. hoc est dedi sapientia deuirtute
dĩ dedi uerbo cuius generationihil antese nouit: Quodsi ali¬
quando ut uolunt non fuit. quod nefas dictuest non fuit er¬
go in dõ prosectionis aliquando plenitudo diuiae naturae est
sipostea procersum generationis accepit : tamen ut sciant quã
uanasit et solubilis eorum quaescio. licet nihilin eo huma¬
nis diuinisue commune : tamen docebo homines antequã
nas cerontur fuisre : autnegent ia cobsc̃m fuisse prius quam

Expanded text:
suo sumant. Nam quomodo ante operatorem suum usus opesuo sumant. Nam quomodo ante operatorem suum usus operis aestimetur; cum omne tempus opus sit, et omne opus de operatore suo ut esset, accepit? 111. Experiri igitur adhuc istos volo, qui sibi videntur astuti; ut de nostris respondeant, qui calumniantur divinis, longeque refugiunt ab inscrutabili supernae generationis arcano: quaestionem suam humanae astruant generationis exemplo. De Filio Dei dicunt quia antequam generaretur non erat, hoc est, de Dei sapientia, de virtute Dei, de Dei Verbo, cujus generatio nihil ante se novit. Quod si aliquando, ut volunt, non fuit quod nefas dictu est non fuit ergo in Deo perfectionis aliquando plenitudo divinae, si postea processum generationis accepit. 112. Tamen ut sciant quam vana sit et solubilis eorum quaestio; licet nihil in eo humanis divinis ve commune, tamen docebo homines, antequam nascerentur, fuisse. Aut negent Jacob sanctum fuisse, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
quior : quia ubilumen est splendor est & ubi splendor & lumen
est : Itaque nec sine splendore lumen nec splendor pocest esse
sine lumine: Quia &splendore lumen et splendor inlumine
est: unde & a postolus splendorem paternae gloriae filium dixat
quia splendor paternae lucis est filius. coaeternus propter uir¬
tutis aeternitatem inseparabilis propter claritudinis unitatẽ
ergosi temporalia et aersa haec conpraehendere & separare
nom possumus quae uidemus. dm̃ quem non uidemus qui suꝑ
omnem est creaturam in ipso suae generationis arcano possu¬
mus conprebendere: possumus cum afilio tempore separare
cumomne tempus opus silisit᷑: Idesinant ergo dicere & ante quã
generaretur nonerat: Anteenim temporis est generatio ante
tempora: et ideo quod posterius est. prius non est. nec opus ante
auttorem potest esse. cum opera ipsa. principium deopeatore

Expanded text:
quior; quia ubi lumen est, splendor 541 est: et ubi splendor, etiam lumen quior; quia ubi lumen est, splendor 541 est: et ubi splendor, etiam lumen est. Itaque nec sine splendore lumen, nec splendor potest esse sine lumine; quia et in splendore lumen, et splendor in lumine est. Unde et Apostolus splendorem paternae gloriae Filium dixit ; quia splendor paternae lucis est Filius: coaeternus, propter virtutis aeternitatem: inseparabilis, propter claritudinis unitatem. 109. Ergo si temporalia et aerea haec comprehendere et separare non possumus, quae videmus; Deum quem non videmus, qui super omnem est creaturam, in ipso suae generationis arcano possumus comprehendere? Possumus eum a Filio tempore separare, cum omne tempus opus Filii sit? 110. Desinant ergo dicere: Et antequam generaretur, non erat. Ante enim temporis est, generatio ante tempora; et ideo quod posterius est, prius non est: nec opus ante auctorem potest esse; cum opera ipsa principium de operatore
Abbreviated transcription (Latin):
tionem coepissexp̃i. utuideatur non generatio illa uerbi manen¬
tis sedorolatio fluentis este sermonis: Deinde multos inducen¬
do filios negent in xp̃o diuinae propri&atem naturae ut nec
unigenitus. nec primogenitus aestimetur. postremo utsi prin¬
cipium accepisse credatur &iam finem ideatur habiturus sed
neque principium ad sumpnt aliquando di silius quierat inprin¬
cum sit principium quomodo quod habebat accepit. Aut quorio¬
do suifinem habebit: cumomnium ipse sit finis. ut in illo fine si¬
nefinemaneamus : dĩ enim generatio cumtemporalis nonsiti
nec antest nec inse tempus inuenit: Frigida igitur eorum &ua
a na quaestio increaturis ipsis non habet locum: ipsacenim quas
temporalia sunt discretionem inquibus dam habere temporis non
uidentur : Iux nempe splendorem generat. nec conpraehendi
potest quod splendor luce posterior sit. aut lux splendore anti¬

Expanded text:
tionem coepisse Christi; ut videatur non generatio illa Verbi manentionem coepisse Christi; ut videatur non generatio illa Verbi manentis, sed prolatio fluentis esse sermonis: deinde multos inducendo filios, negent in Christo divinae proprietatem naturae; ut nec unigenitus, nec primogenitus aestimetur: postremo ut si principium credatur accepisse, etiam finem videatur habiturus. 107. Sed neque principium assumpsit aliquando Dei Filius, qui erat in prinatis et finis . Nam cum sit principium, quomodo quod habebat, accepit? aut quomodo sui finem habebit; cum omnium ipse sit finis, ut in illo fine sine fine maneamus? Dei enim generatio cum temporalis non sit, nec ante se, nec in se tempus invenit. 108. Frigida igitur eorum et vana quaestio in creaturis ipsis non habet locum; ipsa etenim quae temporalia sunt, discretionem in quibusdam habere temporis non videntur. Lux nempe splendorem generat, nec comprehendi potest quod splendor luce posterior sit, aut lux splendore anti
Abbreviated transcription (Latin):
ergo nec inuitum dixerim. Nec uolentem : quia generationon
in uoluntatis possibile est : sed iniure quodam & proprietate
paterni uidetus essese creti : Nam sicut bonus pater non aut
ex uoluntate est aut ex necessitate sed super utrum que ita non aut
ex uoluncate aut ex necessicate est pater: esto tamer sigeneratio
in uoluntate generantis : quando hanc uoluntatem fuis sedicunt si
in principio utique si sempiterna uoluntas. sempiternus & filius:
Si coepit uoluntas displicuit lgitursibi quoderat dr̃pater utmu¬
taret statum : displicuit er go sinefilio placere coepit infilio: Iamil¬
la consequentia ut dicamus sistudium generandi nos tromore ad¬
sumpsit : ergo & cecera quae generatione praecedere solent nostro
more ad sumpsit. Nostro autem usu generationis uotum est non
Quoluntas: Pprodunt igitur impiecatemsuam. qui uolunt genera¬

Expanded text:
ergo nec invitum dixerim, nec volentem; quia generatio non ergo nec invitum dixerim, nec volentem; quia generatio non in voluntatis possibilitate est, sed in jure quodam et proprietate paterni videtur esse secreti. Nam sicut bonus Pater non aut ex voluntate est, aut necessitate, sed super utrumque, hoc estex voluntate aut necessitate Pater. 104. Esto tamen, sit generatio in voluntate generantis, quando hanc voluntatem fuisse dicunt? Si in principio, in principio utique Filius: si sempiterna voluntas, sempiternus et Filius: si coepit voluntas, displicuit igitur sibi quod erat Deus Pater, ut mutaret statum. Displicuit ergo sibi sine Filio, placere coepit sibi in Filio. 105. Jam illa consequentia ut dicamus: Si studium generandi nostro more assumpsit, ergo et caetera quae generationem praecedere solent, nostro more assumpsit; nostro autem usu generationis votum est, non voluntas. 106. Produnt igitur impietatem suam, qui volunt genera
Abbreviated transcription (Latin):
mnulti fariã locutus est pater: multos ergo generauit filios
si non operatus est sed locutus est uerbum: amentes homines
quas i non intellegant quid intersit. Ititer prolatiuum sermo¬
nem & in a&ernum permanens dĩ uerbum expatrenatum:
natum utique non prolatum inquo non conposita syllaba sed
plenitudo diuinitatis aeternae est & uita sinefine: SSubtexunł
aliam impietatem proponentes utrum uolens aninuitus ge¬
nera uerit pater : ut sidixerimus uolentem. antiquiorem gene¬
ratione uoluntatem uide amur fateri. et referant quia non
sit filius coaeternus patri: quemaliquid antecessit. Aut quia
& ipsesit creatura quia scriptum est : Omnia quae uoluic fecit:
Cum hoc ipsum nonde patre & filio sed deliis quas silius fecit
dictum sit creaturis : Sin autem inuitum patrem generas se
responderimus. Inualidum patrem dixisse uide amur: Sed ni¬
hil in sempiterna generatione praecedit nec uelle. nec nolle:

Expanded text:
multifariam locutus est Pater ; multos ergo generavit filios, multifariam locutus est Pater ; multos ergo generavit filios, si non operatus est, sed locutus est Verbum. Amentes homines! quasi non intelligant, quid intersit inter prolativum sermonem, et in aeternum permanens Dei Verbum ex Patre natum: 540 natum utique, non prolatum: in quo non composita syllaba, sed plenitudo divinitatis aeternae est, et vita sine fine. 102. Subtexunt aliam impietatem, proponentes utrum volens, an invitus generaverit Pater; ut si dixerimus volentem, antiquiorem generatione voluntatem videamur fateri, et referant quia non sit Filius coaeternus Patri, quem aliquid antecessit: aut quia et ipse sit creatura; quia scriptum est: Omnia quae voluit, fecit ; cum hoc ipsum non de Patre et Filio, sed de his quas Filius fecit, dictum sit creaturis. Sin autem invitum Patrem generasse responderimus, invalidum Patrem dixisse videamur. 103. Sed mihi in sempiterna generatione praecedit, nec velle, nec nolle: