comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utiq nolunt. Si aũ beati. bãti n ee
nolunt: ꝓcul dubio nolunt consu¬
mi et ꝑire quod beati sunt: Nec nͥ
uiuentes. beati ẽẽ possunt. Noluit
gͥ ꝑire quod uiuunt. Inmortalesgͥ
ẽẽ. uolunt : quicũq uere beati. uł
sunt uł ẽẽ. cupiunt. Non aũ uuit
beate: cui ñ ẽ. quod uult. Nullo mͦ
gͥ eẽ. pot̾it uita ueracit̾ beata: nill
Sed si fides adsit. quȩ mest eis
argum̃tationib hec iuenire
coñantes. ure pauci magno p̃diti su¬
gennio. uibundantes ocio. doctiisq
subcilissimis eruditi: ad indagandũ
soluis animȩ mmortalitatẽ puenare
potucrunt. Cui tamenanime beatã
uitam ñ inuenerunt stabilẽ. id: ue
ran: Ad miserias cam qͥppe uite huꝰ
etiam pꝰ beatitudinẽ redire dnerunt.
Et qui corũ de hac crubuerunt sen¬
tentia. et animam purgatã in sempi¬
t̾na beatitudine sine corpore colloran¬
dam putauerunt: Talia de mundi
retrorsus etnitate sentiunt. ut hanc

Expanded text:
utique nolunt. Si autem beati non esse utique nolunt. Si autem beati non esse nolunt, procul dubio nolunt consumi et perire quod beati sunt. Nec nisi viventes beati esse possunt: nolunt igitur perire quod vivunt. Immortales ergo esse volunt, quicumque vere beati vel sunt vel esse cupiunt. Non autem vivit beate, cui non adest quod vult: nullo modo igitur esse poterit vita veraciter beata, nisi Sed si fides adsit, quae inest eisargumentationibus haec invenire conantes, vix pauci magno praediti ingenio, abundantes otio, doctrinisque subtilissimis eruditi, ad indagandam solius animae immortalitatem pervenire potuerunt. Cui tamen animae beatam vitam non invenerunt stabilem, id est veram: ad miserias eam quippe vitae hujus etiam post beatitudinem redire dixerunt. Et qui eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sentiunt, ut hanc
Abbreviated transcription (Latin):
beata erat quã ꝑire uoluit qͥ habe¬
le nec uelle: aͦd utrũq parato et ęquo
corde consistere. S nec ista beata est.
uita: quȩ talis ẽ. ut quẽ beatũ facit
amore eius indigna sit. Q uom̾ enĩ ẽ.
beata uita: quam ñ amat beatus:
Aut quomͦ amatur. qd̃ utrũ iugeat
an ꝑeat indifferent̾ accipitur. Nisi
forte. uͥtutes quas ꝓpt̾ solam beati¬
tudinem sic amamus. ꝑsuade nob̃
audent: ut ipsam beatitudinẽ non
amemus. Quod si faciunt: utiq
etiam ipsas amare desistimus. qͣndo
illam ꝓpt̾ quam solam istas amaui¬
nus ñ amaiumus. Deinde. quomͦ
erit uera illa tam ꝑspecta. tã exami¬
nata. tam eliquata. tam certa sen¬
tentia. beatos eẽ. om̃s homines uel
si ipsi qui iã beati sunt. beati eẽ. nc
nolunt nec uolunt: Aut si uolunt
ut u̾itas clanat. ut natura cõpellt
cui sũme bonus et inmutabilit̾ lit
creator hoc indidit: si uolunt inqũ
beati ẽẽ. qui beati sunt beati ñ &̾

Expanded text:
beata vita erat, quam perire voluit qui habebeata vita erat, quam perire voluit qui habele nec velle, ad utrumque enim parato et aequo corde consistere. Sed nec ista beata est vita, quae talis est, ut quem beatum facit, amore ejus indigna sit. Quomodo enim est beata vita, quam non amat beatus? Aut quomodo amatur, quod utrum vigeat, an pereat, indifferenter accipitur? Nisi forte virtutes, quas propter solam beatitudinem sic amamus, persuadere nobis audent, ut ipsam beatitudinem non amemus. Quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus, quando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Deinde quomodo erit vera tam illa perspecta, tam examinata, tam eliquata, tam certa sententia, beatos esse omnes homines velle, si ipsi qui jam beati sunt, beati esse nec nolunt, nec volunt? Aut si volunt, ut veritas clamat, ut natura compellit, cui summe bonus et immutabiliter beatus Creator indidit hoc; si volunt, inquam, beati esse qui beati sunt, beati non esse
Abbreviated transcription (Latin):
natura. Cuius si capaxꝰ ẽ : nec batitu¬
dinis capax ẽ. Ut enim homo beate
uiuat: oportet ut uiuat. Quẽ porro
morientem uita ipsa deserit: beata
uita cũ illo manere unde potest: Cũ
aũ deserit: aut nolentẽ ꝓxuldubio
Si nolentẽ : quomͦ ẽ. beata uita. quȩ
ita ẽ. in uoluntate. ut ñ sit in potes¬
tate : Cũq beatus sit nemo. aliquid
uolendo nec habendo: q̃tominꝰ beatꝰ
ẽ. qui ñ honore. ñ possessione. ñ qͣlibet
alia re. s ipsa beata uita nolens dese¬
ritur. quando ei nulla uita erit. Und
etsi nullus sensus relinquitur qͦ sit
misera: ꝑꝑca enim beata uita disce¬
dit qm̃ tota uita discedit : miser ẽ.
tam̃ quãdu sentit. qr scit se nolente
diligit. Non gͥ potest uita et beata
c̃ẽ. et nolentem descrere: ꝙbeatꝰ ne¬
mo nolens fit. Ac ꝑ hoc. quantoma¬
gis nolentẽ deserendo miserũ facit:
que si nolenti p̃sto eet. miserũ facet.
Si aũ uolentem deserit: etiã sic quomͦ

Expanded text:
natura: cujus si non capax est, nec beatitunatura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, beata vita cum illo manere qui potest? Cum autem deserit, aut nolentem deserit prSi nolentem, quomodo beata vita est, quae ita est in voluntate, ut non sit in potestate? Cumque beatus nemo sit aliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non possessione, non qualibet alia re, sed ipsa beata vita nolens deseritur, quando ei nulla vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera propterea enim beata vita discedit, quoniam tota vita discedit, miser est tamen, quamdiu sentit, quia scit se nolente diligit. Non igitur potest vita et beata esse, et nolentem deserere: quia beatus nolens nemo fit; ac per hoc quanto magis nolentem deserendo miserum facit, quae si nolenti praesto esset miserum faceret? Si autem volentem deserit, etiam sic quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
quales se ẽe. om̃s uolunt: non recte
nec uere dicitur. ñ potest fieri quod
uis. Si enim beatus ẽ: quicquid uult
sieri potest. qr ñ uult qđ fieri non
potest. S n ẽ. mortalitatis huius
hec uita: nec erit nisi quando et in¬
mortalitas erit. Quȩ si nullo modo
dari homini posset: frustra etiam
beatitudo quereretur. qr sine in mor¬
talitate non potest ẽẽ.U III¬
tecto eẽ. et inmortales uolunt. Alit̾
enim. beati eẽ. ñ possunt. Deniq &
de inmortalitade int̾rogati. sicut de
beatitudine: om̃s eam se uelle res¬
pondent. S qualiscũq beatitudo q̃
pocius uocetur quã sit. in hac uita
quentur. immo uͦ fingitur: dũ in¬
mortalitas desꝑatur. sine q̃ uera be¬
atitudo eẽ. s̃ potest. Ille quippe be¬
ate iuuit. quod iam suꝑnis diximꝰ
et astruendo satis fiximus: qͥ uiuit
ut uult. nec male alipad iuult.
Nemo aũ male uult imortalitatẽ:
si ȩtus humana capax ẽ. deo donante

Expanded text:
quales se esse omnes volunt, non recte quales se esse omnes volunt, non recte nec vere dicitur, Non potest fieri quod vis. Si enim beatus est, quidquid vult fieri potest; quia non vult quod fieri non potest. Sed non est mortalitatis hujus haec vita, nec erit nisi quando et immortalitas erit. Quae si nullo modo dari homini posset, frustra etiam beatitudo quaereretur; quia sine immortalitate non potest esse. CAPUT VIIrofecto et esse immortales volunt: aliter enim beati esse non possent. Denique et de immortalitate interrogati, sicut et de beatitudine, omnes eam se velle respondent. Sed qualiscumque beatitudo, quae potius vocetur quam sit, in hac vita quaeritur, imo vero fingitur, dum immortalitas desperatur, sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uiuit ut uult. Quauis eni ꝑ forti¬
tudinem sit paratus exciꝑe et ęquo
ferre animo quicqͥd adu̾sitatis acci¬
derit: mauult tam̃ ut non accidat.
Et si possit. facit. Atq ita paratus ẽ.
in utrũq: ut quantũ in ipso ẽ. altũ
optet. altum uitet. Et si quod utat
incurrerit: ideo uolens ferat. quia
fieri ñ potuit quod uolebat. ne oppͥ¬
matui gͦ sustinet: s opprlim nollet.
Quomͦ gͦ uiuit ut uult: An quia uo¬
lens fortis ẽ. ad ferenda quȩ nollet il¬
lata: Ido gͥ id uult quod potest: qm̃
quod uult ñ potest. hec ẽ. tota. utrũ
ridenda an pocuus miseranda suꝑboꝵ
beaticudo mortaliũ. głantiũ se uiu̾e
ut uolunt : qr uolentes patient̃ fert̃
quȩ accidẽ sibi nolunt. Hoc ẽ. enim
aiunt. quod sapient̃ dixit terenthiꝰ:
qm̃ ñ potest id fieri quod uis. id uelis
quod possis. Cõmode hoc dictum ẽẽ.
quis negat : S consilium ẽ. datum
misero: ne e̾et miserior. Beato autẽ

Expanded text:
non vivit ut vult. Quamvis enim per fortinon vivit ut vult. Quamvis enim per fortitudinem sit paratus excipere, et aequo ferre animo quidquid adversitatis acciderit; mavult tamen ut non accidat, et si possit facit; atque ita paratus est in utrumque, ut quantum in ipso est alterum optet, alterum vitet, et si quod vitat, incurrerit, ideo volens ferat, quia fieri non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo sustinet: sed premi nollet. Quomodo ergo vivit ut vult? An quia volens fortis est ad ferenda quae nollet illata? Ideo igitur id vult quod potest, quoniam quod vult non potest. Haec est tota, utrum ridenda, an potius miseranda, superborum beatitudo mortalium, gloriantium se vivere ut volunt, quia volentes patienter ferunt quae accidere sibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod sapienter dixit Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possis. Commode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium est datum misero, ne esset miserior. Beato autem,
Abbreviated transcription (Latin):
bant. siue nequit̃ stue laudabiliter
Nam multi ꝑ transitoria mala. ad
Qui ꝓfecto spe beati sunt. etiam a
sint in transitoriis malis: ꝑ qud
hona non trinsitura pueritunt d
qui spe heatus e.: ñdum beatus e. Ex¬
peccat nãq ꝑ pacientiã. lũtitudinẽ
quã ñdum tenet. Qui uͦ sine ulla fpe
tali. sine inla tali mercede cruciatur:
quantalibet adibeat colerantiam
ñ ẽ. beatus ueracit̾. s miser fortiter.
or eet. si et inpaitient̃ miseriã susti¬
neret. Porro si ista ñ patit᷑ q nollet
pati in corpore suo: ne tunc quidem
beatus habendus ẽ. qm̃ ñ uiuit ut
uult. Ut enim alia omittã quȩ cor¬
pore illeso ad animi ꝓtinent offen¬
siones: sine quib uiu̾e uellemus.⁊
sunt inumerabilia: uellet utiq si
posses ita saluĩ atq incolume hab̾e
corpus. et nullas ex eo pati molesti¬
as: ut id hab̾et in potestate. aut in
ipsius incorruptione corporis: qd̃ qr
n habet ac pendet in incerto. ꝓfecto

Expanded text:
bant, sive nequiter sive laudabiliter. bant, sive nequiter sive laudabiliter. Nam multi per transitoria mala, ad Qui profecto spe beati sunt, etiam cum sunt in transitoriis malis, per quae ad bona non transitura perveniunt. Sed qui spe beatus est, nondum beatus est: exspectat namque per patientiam beatitudinem quam nondum tenet. Qui vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus veraciter, sed miser fortiter. or esset, si etiam impatienter miseriam sustineret. Porro si ista non patitur, quae nollet pati in suo corpore, nec tunc quidem beatus habendus est, quoniam non vivit ut vult. Ut enim alia omittam, quae corpore illaeso ad animi pertinent offensiones, sine quibus vivere vellemus, et sunt innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere corpus, et nullas ex eo pati molestias, ut id haberet in potestate, aut in ipsius incorruptione corporis: quod quia non habet, ac pendet in incerto, profecto
Abbreviated transcription (Latin):
desid̾abitur quod ñ aderit. Om̃e qͥ
ibi erit. bonũ erit: et sũmus deus si
beatissimũ: ita semꝑ fore. certũ ert.
Nunc uͦ fecerunt quidẽ sibi philos¬
phi. sicut eorũ cuiq placuit. uitas
heatas suas: ut quasi ꝓpͥa u̾tute
possent. qd cõmuni mortaliũ cond¬
tione ñ pot̾ant: Sic scł uruere ut ua¬
lent. Sentiebant enim alit̾ beatũ
ẽẽ. neminem posse: nisi habendo qͥ
uellet. et nicħ patiendo quod nollet.
Quis aĩi si qualẽcũq uitam qua dele¬
tatur et idõ beatam uocat. uellet se
ẽẽ. in sua potestate.: ut eã posset hu¬
bere ꝑpetuam: & tam̃ quis itaẽ qͥ
uult pati molestias quas fortie clł¬
ret. quãuis eas uelit possitq tdlti¬
re si patitur: Quis uelit in torm̃ta
uiuere. etiã qui potest in eis ꝑ pati¬
entiam tenendo iusticiã laudabilit
uiuere : Transitura cogitauert̃ hec
mala qui ea ꝑtulerunt: uł cupiendo
habere. uł timendo amittẽ qd̃ ama¬

Expanded text:
desiderabitur quod non aderit. Omne quod desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus sumbeatissimum, ita semper fore certum erit. Nunc vero fecerunt quidem sibi philosophi, sicut eorum cuique placuit, vitas beatas suas, ut quasi propria virtute possent, quod communi mortalium conditione non poterant, sic scilicet vivere ut vellent. Sentiebant enim aliter beatum esse neminem posse, nisi habendo quod vellet, et nihil patiendo quod nollet. Quis autem non qualemcumque vitam qua delectatur, et ideo beatam vocat, vellet sic esse in sua potestate, ut eam posset habere perpetuam? Et tamen quis ita est? Quis vult pati molestias quas fortiter toleret, quamvis eas velit possitque tolerare si patitur? Quis velit in tormentis vivere, etiam qui potest in eis per patientiam tenendo justitiam laudabiliter vivere? Transitura cogitaverunt haec mala, qui ea pertulerunt, vel cupiendo habere, vel timendo amittere quod ama
Abbreviated transcription (Latin):
humana natura. ñ de ullius mali ꝑ¬
petratione uł adeptione guidẽ desidait:
et bona qualia et in hac misera uita
c̃ẽ. possunt. prudenti. tẽꝑanti. forti.
et iusta m̃te sectatur. & quãtũ dat᷑
assequitur: ut etiam in malis sit bo¬
nus. et finitis malis om̃ib atq mi¬
pletis bonis om̃ib sit beatus .Uii:
errorib erũpnisq plenissi¬
ma. pcipue fides ẽ. necessaria: qua
in dm̃ creditur. Non eni q̃cũq bona
maximeq illa quib quisq fit bonus
et illa quib fiet beatus: unde nͥa dõ
in hominẽ ueniant et homini acce¬
dant: inueniri potest. Cũ autẽ ex
hac uita ab eo qui in his miseriis
fidelis ac bonus ẽ. uentũ fuerit ad be¬
atam: tunc erit uere. quod nunc ẽẽ.
nullo mͦ pocest. ut sic homo uiuat
quomͦ uult. Non enum uolet male
inuere in illa felicitate: aut uolet a¬
quid quod deerit. aut deerit quod uos¬
luerit. Quicqͥd amabitur aderit: fec

Expanded text:
humana natura, non de ullius mali phumana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis omnibus sit beatus. erroribus aerumnisque plenissima, praecipue fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus fiet beatus, unde nisi a Deo in hominem veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quidquid amabitur, aderit: nec
Abbreviated transcription (Latin):
magis eligant homines ut om̃ia quȩ
uolunt habeant : quã ut om̃ia bene
uelint. etiam si ñ habeant : An ipsa ẽ.
prauitas generis humani: ut cũ cos
ñ lateat. nec illũ beatũ eẽ. qui quod
uult ñ habet. nec illũ qui qđ̃ male
uult habet. s illũ qui et habet q̃cũq
uult bona et nulla uult mala: ex his
duob quib beata uita ꝑficit᷑. qͣndo
utrũq ñ datur id eligatur pocus
unde magis abeata uita receditur: Lon¬
gius quippe ab illa e. quicũq ad ipiscit᷑
male concupita: quã qͥ ñ adipiscitur
concupita. Cũ pocius eligi debuerit
uoluntas bona. atq p̃poni : etiam non
adepta quȩ appetit. ꝓpinquat enim
beato qui bene uult quecũq uult: &
que adeptiis cum fuerit beatus erit.
Et utiq n mala s bona bãtum faci¬
unt: quando faciunt. Quorũ bonoꝵ
habet aliquid iam. idq ñ parui esti¬
mandum: eam ipsam scł uoluntatẽ
bonam: qui de bonis quorũ capax est.

Expanded text:
magis eligant homines, ut omnia quae magis eligant homines, ut omnia quae volunt habeant, quam ut omnia bene velint etiamsi non habeant? An ipsa est pravitas generis humani, ut cum eos non lateat, nec illum beatum esse qui quod vult non habet, nec illum qui quod male vult habet; sed illum qui et habet quaecumque vult bona, et nulla vult mala, ex his duobus quibus beata vita perficitur, quando utrumque non datur, id eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipiscitur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bona, atque praeponi, etiam non adepta quae appetit? Propinquat enim beato, qui bene vult quaecumque vult, et quae adeptus cum fuerit beatus erit. Et utique non mala, sed bona beatum faciunt, quando faciunt: quorum bonorum habet aliquid jam, idque non parvi aestimandum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de bonis quorum capax est
Abbreviated transcription (Latin):
etsi miser ẽ. minus tam̃ eet. si nichil
eorũ quȩ ꝑperã uoluisset. hab̾e etiã
potuisset: M ala enĩ uoluntate uel¬
sola. quisq miser efficitur. s miseri¬
or potestate. qua desidium malȩ uo¬
iuntatis impletur. Quaꝑꝑ qm̃ uerũ ÷¬
quod om̃s homines eẽ. beati uelint. id¬
q unũ ardentissimo amore appetant:
et ꝑꝑ hoc cet̾a quȩcũq appetunt: nec
quisquã potest amare quod om̃ino
quid uł quale sit nescit: nec potest
nescire quid sit. quod uelle se scit: se¬
quitur. ut om̃s bãtam uitam sciant.
Om̃s aũ bati habent quod uolunt: quiꝰ
ñ om̃s qui habent quod uolunt. cõti¬
nuo sunt beati. Cõtinuo aũ miseri:
qui uel ñ habent quod uolunt. uł id
habent quod ñ recte uolunt. Beatꝰ gͥ
ñ ẽ. nisi qui et habet om̃ia quȩ uult:
um gͦ ex his duob constet
beata uita. et quę om̃ib nota
om̃ib cara sit : quid putamꝰ ẽẽ. causȩ
cur horũ duorũ qͣndo utrũq ñ posst̃.

Expanded text:
etsi miser esset, minus tamen esset, si nihil eorum quae perperam voluisset, habere potuisset. Mala enim voluntate sola quisque miser efficitur: sed miserior potestate, qua desiderium malae voluntatis impletur. Quapropter, quod omnes homines esse beati velint, idque ardentissimo amore appetant, et propter hoc caetera quaecumque appetant; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit nescit, nec potest nescire quid sit, quod se velle scit, sequitur ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati habent quod volunt, quamvis non omnes qui habent quod volunt continuo sint beati. Continuo autem miseri sunt, qui vel non habent quod volunt, vel id habent quod non recte volunt. Beatus ergo non est nisi qui et habet omnia quae vult, Cum ergo ex his duobus beata vita constet, atque omnibus nota, omnibus chara sit; quid putamus esse causae cur horum duorum, quando utrumque non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cociliati ꝑ mortem filii euis: Ita ne uͦ
cum irasc̾etur nob̾ deus pat̾. uidit
morte filii sui ꝓ nob̾. et placatus est.
nob̾. Nũquid g̃ filius eius usq adeo
nob̾ iam placatus erat. ut ꝓ nob̾ etiã
dignaretur mori ÷. Pat uͦ usq adeo iras¬
moreretur. ñ placaretur: & quid ẽ.
quod alio loco idem ipse. doctor gntul
quid gͦ inquit dicemus ad hȩc: Si ds̃
ꝓ nob̾. quis contra nos: Qui filio suo

Expanded text:
ti per mortem Filii ejus? Itane vero, cum irasceretur nobis Deus Pater, vidit mortem Filii sui pro nobis, et placatus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhumoreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inquit, ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui proprio Filio suo
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. s hab̾e potat: sicut potu¬
it quando uoluit. Hȩc aũ apłi senten¬
tia p̾cedens. ubi ait. adhuc cũ ĩfirmi
cẽmus uirta tempus ꝓ im piis mor¬
tius ẽ: coheret his duab sequentib
quarũ in una dixit pecc̃ores. iii alla
mimicos dĩ: tanquã illis singłis redẽ
singła. pecẽores ad infirmos. inuud
dei referens ad impios.

Expanded text:
habebat, sed habere poterat, sicut potuhabebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios.
Abbreviated transcription (Latin):
mimici eemus. recõciliati sumus do
ꝑ mortẽ filii eius: multo magis re¬
conciliati salui erimus in uita ipsi
Quos peccõres dixit prius. hos postio
mimicos di. Q quos prius iustifica¬
tos in sanguine ihu xp̃i: eos postius
reconclliatos ꝑ mortem filii di. Et
quos prius saluos ab ira ꝑ ipsum:
eos postea saluos in uita ipsius. No
gͦ ante istam grãm quoqͦ mͦ pecc̃oes.
s in talib peccatis fuimus. ut mi¬
mici eemus dĩ. Suꝑius aũ idẽ apłs
nos peccõres et inmicos di. duobus
idẽtidem nominib appellainit. Uno
ulut mitissimo: alio plane atrocissi¬
mo. dicens. Si enum xp̃c cũ ĩ firmi
cemus adhuc. iuxta tẽpus ꝓ impis
mortuus ẽ. Quos infirmos: eosdem
impios nuncupauit. Leue aliquid
uidetur infirmitas: S aliqn talise.
ut impietas nominetur. Nisi tam̃
infirmitas e̾et. medicũ necessariũ
n hab̾et: Qui ẽ. hxebraice iłx. grece
socher. nr̃a aũ locutione saluator.
Quod u̾bum latina linga antea non

Expanded text:
ciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebraice Jesus, graece Σωτήρ, nostra autem locutione Salvator. Quod verbum latina lingua antea non
Abbreviated transcription (Latin):
ita m̃te sit cętus. et ab om̃i luce deco¬
ris alienus. ac tenebris dedecoris in¬
uolutus : ut eũ qui nequiter uiuit
ac turpit̃. et nullo ꝓhibente. nullo
ulciscente. et nullo saltim rephendẽ
audente. insuꝑ et laudantib płimis.
datur peccator in desidus anime sue
et qͥ iniqua gerit benedicitur. ĩplet

Expanded text:
ita sit mente caecus, et ab omni luce decoita sit mente caecus, et ab omni luce decoris alienus ac tenebris dedecoris involutus, ut eum qui nequiter vivit ac turpiter, et nullo prohibente, nullo ulciscente, et nullo saltem reprehendere audente, insuper et laudantibus plurimis, datur peccator in desideriis animae suae; et
Abbreviated transcription (Latin):
n force illud est.
quod nos ab his angustis
uit eruere: ut qm̃ diximus ibies
posuisse beatam uitam quod eos maxi¬
me delectauit. ut uoluptas epicurũ.
utus zenonem. sic aliũ aliquid aliud:
nich dicamus eẽ. beate uiuere. nisi
uuere scdm delectationem slam:
& ido falsum non cẽ. quod om̃s bãte
uiu̾e uelint. qr om̃s ita uolunt ut
unũ quemq delectat: Nam hoc po¬
pulo si ꝓnuntiatũ eet in theatro. õs
id in suis uoluntatib inuenirent. S
hoc qͦ cicero cũ sibi ex adu̾so ꝓposuis¬
set ita redarguit: ut qui hoc sentiunt
erubescant. Ait enĩ. Ecce aũ ñ philo¬
sophi quid̃ s. ꝓmpti tam̃ ad disputan¬
dum: om̃s aiunt eẽ. beatos qͥ uiuant
ut ipsi uelint. Hoc ẽ. quod nos diximꝰ:
ut quosq delectat. S mox ille sub¬
iecit. falsum id quid̃. Uelle enĩ quod
ñdeceat id ÷ ipsũ miserrimũ. Nec tam
miserũ ẽ. ñ adipisci quod uelis: quã
adipisci uelle quod ñ oporteat. Precla¬
rissime om̃ino: atq u̾issime. Qs nãq

Expanded text:
n forte illud est quod nos ab his angustiis possit eruere, ut quoniam diximus ibi quosque posuisse beatam vitam quod eos maxime delectavit, ut voluptas Epicurum, virtus Zenonem; sic alium aliquid aliud, nihil dicamus esse beate vivere, nisi vivere secundum delectationem suam, et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Nam et hoc populo si pronuntiatum esset in theatro, omnes id in suis voluntatibus invenirent. Sed hoc quoque Cicero cum sibi ex adverso proposuisset, ita redarguit, ut qui hoc sentiunt, erubescant. Ait enim: Ecce autem non philosophi quidem, sed prompti tamen ad disputandum, omnes aiunt esse beatos, qui vivant ut ipsi velint: hoc est quod nos diximus, Ut quosque delectat. Sed mox ille subjecit: Falsum id quidem. Velle enim quod non deceat, idipsum miserrimum est: nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Praeclarissime omnino atque verissime. Quis namque
Abbreviated transcription (Latin):
pat ꝑ eius mortem. In hac ai. tanq̃.
pͥor nos dilex̾it. pat̾: ipse ꝑꝑ nos filio
ñ parcit. ipse ꝓ nob eũ t̾dit ad mortẽ.
S: indeo quod et antea pat̾ dilex̾it
nos: n solũ antequã ꝓ nob̾ filiꝰ more¬
retur: s anteꝗͣ cond̾et mundum:
ipso ceste apło qui dicit. Sic̃ elegit
nos in ipso: ante cõstitutione mũdi.
Nec filius patre sibi ii parcente ꝓ nob̾
ulut inuitus ẽ. traditus : qr ⁊ de ipso
dictum ẽ. Qui me dilexit: et tradi¬
dit se ipllum ꝓ me. Onia g simul
et pat et filius et amborũ sp̃s. parit
et cõcorditer oꝑantur: Iam iustificati
sumus in xp̃i sanguine: et recõciliati
sumus do ꝑ mortem filii eius & quomͦ
id factũ sit: ut poto etiã id ꝗũ satis
uidebitur explicabo.

Expanded text:
 tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius et amborum Spiritus pariter et concorditer operantur: tamen justificati sumus in Christi sanguine, et reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; et quomodo id factum sit, ut potero, etiam hic quantum satis videbitur
Abbreviated transcription (Latin):
ualere illam deformitatẽ ut auferat
quod imago ẽ. satis ostendit. dicñdo
quãq. in imagine ambulat homo
Quaꝑꝑ. ex utraq parte ueraciter ꝓ¬
nuntiari potest ista. sententia: ut
quẽ ad modũ dictii ẽ. quaqͥ in ima¬
gine ambulat homo tam̃ uane cõ¬
turbatur: ita dicatur. quaqͣ. uano
cõturbatur. homo: tam̃ in imag¬
ne ambulat. Quãq enim magna
natura sit : tam̃ uiciari potuit q
sũma non ẽ. & quãꝗͣ uiciari potu¬
erit. quia sũma non ẽ: tam̃ quia
sume natuie capix ẽ. ⁊ ec̃. paraiceps
potest. magna natura ẽ. Quera¬
mus gͥ in hac imagine dĩ. ꝗͣdam
sui generis tͥnitatem : adiuuante
eo qui nos fecit ad imaginẽ suã
Non enim alit̾ possumus hȩc salu
brit᷑ uestigare: & scđ̾m sapientiã
quȩ ab illo ẽ. aliquid inuenire:
s ea que in suꝑiorib libris et ma¬
xime in decimo de anima huma¬
na uł m̃te diximus. si lectoris
uł memoria teneantur atq reco¬

Expanded text:
valere illam deformitatem, ut auferat valere illam deformitatem, ut auferat quod imago est, satis ostendit, dicendo, Quanquam in imagine ambulat homo. Quapropter ex utraque parte veraciter pronuntiari potest ista sententia, ut quemadmodum dictum est, Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur; ita dicatur, Quanquam vane conturbatur homo, tamen in imagine ambulat. Quanquam enim magna natura sit, tamen vitiari potuit, quia summa non est: et quanquam vitiari potuerit, quia summa non est, tamen quia summae naturae capax est, et esse particeps potest, magna natura est. Quaeramus igitur in hac imagine Dei quamdam sui generis trinitatem, adjuvante ipso qui nos fecit ad imaginem suam. Non enim aliter possubriter investigare, et secundum sapientiam quae ab illo est aliquid invenire: sed ea quae in superioribus libris, et maxime in decimo, de anima humana vel mente diximus, si lectoris vel memoria teneantur atque reco
Abbreviated transcription (Latin):
uita beata caret. quȩ uere animȩ in¬
ta dicenda ẽ. s ideo inmortalis nun¬
cupatur. qm̃ qualicũq uita etia cum
miserrima ẽ. nũquã desinit uiuere:
ita quãuis racio uł intellectus nun
in ea sit sopitus. nunc paruus nunc
magnus appareat: nũquam nͥ racio¬
nalis et intellectualis ẽ. anima hu¬
mana. Ac ꝑ hoc. si scdm hoc facta ẽ
ad imaginem dĩ. quod uti ratione
atq intellectu ad intelligendum et
conspiciendũ dm̃ potest: ꝓfecto ab
micio quo eẽ. cepit ista tam magna
et mira natura: siue ita obsoleta sit
hec unago ut pene nulla sit. siue obs¬
cura atq deformis. siue cdara ⁊ pulc
sit: semꝑ est. Deniq deformitatem
dignitatis eius miserans diuina scͥp¬
tura: quãquã inquit in imagine
ambulet homo. tam̃ uane contur¬
lutur. Thesaurizat. et nescit cui
congregabit ea. Non itaq uanita¬
dem imagini dĩ tribueret. nisi de¬
formem cerneret factã: nec tantũ

Expanded text:
vita beata caret, quae vera animae vivita beata caret, quae vera animae vita dicenda est; sed immortalis ideo nuncupatur, quoniam qualicumque vita, etiam cum miserrima est, nunquam desinit vivere: ita quamvis ratio vel intellectus nunc in ea sit sopitus, nunc parvus, nunc magnus appareat, nunquam nisi rationalis et intellectualis est anima humana; ac per hoc si secundum hoc facta est ad imaginem Dei quod uti ratione atque intellectu ad intelligendum et conspiciendum Deum potest, profecto ab initio quo esse coepit ista tam magna et mira natura, sive ita obsoleta sit haec imago, ut pene nulla sit, sive obscura atque deformis, sive clara et pulchra sit, semper est. Denique deformitatem dignitatis ejus miserans divina Scriptura, Quanquam, inquit, in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur: thesaurizat, et nescit cui congregabit ea . Non itaque vanitatem imagini Dei tribueret, nisi deformem cerneret factam. Nec tantum
Abbreviated transcription (Latin):
hec intrinsecus. illam ꝓfecto faciebat
species p̃sentis corporis. hanc imago
pretiti. Sic et in hac re de qua nunc
agimus. et ꝑꝑ quam putauimus adhi¬
bendum illud exemplũ. fides q̃ nunc
in animo nr̃o ẽ. ułut illud corpus in
loco. dum tenetur. aspicitur. amat᷑:
quãdam efficit tͥnitatem: s ñ ipsa
erit. quando fides hȩc in animo sic̃
corpus illud iam in loco n erit. Que
uͦ tunc erit quando eam recordabim᷑
in nob̾ fuisse. ñ ẽẽ: alia ꝓfecto erit.
Hanc enim quȩ nunc ẽ. facit res ip¬
sa p̾sens: et animo credentis affixa. At
illã quȩ tunc erit: faciet rei p̃teritȩ
imaginatio. in recordantis memoria
ñ ẽ. imago di erit: nec ista imago dĩ
ẽ. quȩ tunc ñ erit: s ca ẽ. inuenien¬
da in anima hominis. id÷ racionalis
siue intellectualis imago creatoris.
quȩ in mortalit in mortalitati eius¬
sicut ipsa mortalitas ani¬
me scđm quedam modũ dr̃: habet
quippe et anima mortẽ suam. cum

Expanded text:
haec intrinsecus; illam profecto faciebat haec intrinsecus; illam profecto faciebat species praesentis corporis; hanc, imago praeteriti. Sic et in hac re, de qua nunc agimus, et propter quam putavimus adhibendum illud exemplum, fides quae nunc in animo nostro est, velut illud corpus in loco, dum tenetur, aspicitur, amatur, quamdam efficit trinitatem: sed non ipsa erit, quando fides haec in animo, sicut corpus illud in loco jam non erit. Quae vero tunc erit, quando eam recordabimur in nobis fuisse, non esse, alia profecto erit. Hanc enim quae nunc est, facit res ipsa praesens et animo credentis affixa: at illam quae tunc erit, faciet rei praeteritae imaginatio in recordantis memoria non est, imago Dei erit; nec ista imago Dei est, quae tunc non erit: sed ea est invenienda in anima hominis, id est rationali, sive intellectuali, imago Creatoris, quae immortaliter immortalitati ejussicut ipsa immortalitas animae secundum quemdam modum dicitur; habet quippe et anima mortem suam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
stituta ẽ: de qua informat᷑ cogitatio
recordantis. sicut ex illo corpore acies
intuentis. Quib duob ut trinitas
impleatur. adnumeratur t̃cia uolun¬
tas: quȩ fidem in memoria cõstitutã.
et quãdam euis effigiem in contuitu
recordationis imp̃ssam. cõnectit ⁊ iungit.
sicut in illa corporalis tͥnitate uisioĩs.
formam corporis quod uidetur. et con¬
formationem quȩ sit in cernentis as¬
pectu cõningit intentio uoluntatis.
Faciamus gͣ. corpus illud quod cerne¬
batur. intisse dilapsum: nec eius re¬
mansisse aliquid in ullo loco ad quod
uidendũ recurrat aspectus. Nuquid
quia imago rei corporalis iam trans¬
acte atq pretite remanet in memo¬
ria. unde formatur cogitantis optutus.
atq d utrũq c̾cia uolu̾tate iungat᷑.
eadem trinitas eẽ. dicenda ẽ. quȩ fue¬
rat quando sp̃es in loco positi corporis
uidebatur: Non utiq. s ꝓrsus alia.
Nam pret̾ quod illa erat extͥnsecus.

Expanded text:
stituta est, de qua informatur cogitatio stituta est, de qua informatur cogitatio recordantis, sicut ex illo corpore acies intuentis: quibus duobus, ut trinitas impleatur, annumeratur tertia voluntas, quae fidem in memoria constitutam et quamdam ejus effigiem in contuitu recordationis impressam connectit et conjungit; sicut in illa corporalis trinitate visionis, formam corporis quod videtur, et conformationem quae fit in cernentis aspectu, conjungit intentio voluntatis. Faciamus ergo corpus illud quod cernebatur, interisse dilapsum, nec ejus remansisse aliquid in ullo loco, ad quod videndum recurrat aspectus: numquid quia imago rei corporalis jam transactae atque praeteritae remanet in memoria, unde informetur recordantis obtutus, atque id utrumque tertia voluntate jungatur, eadem trinitas esse dicenda est, quae fuerat quando species in loco positi corporis videbatur? Non utique, sed prorsus alia: nam praeter quod illa erat extrinsecus,
Abbreviated transcription (Latin):
lantes. et quod erat scł in memoria
ñ inde cogitantib nob̾. et quod inde
cogitatione formatur. S qͥ hoc dicit.
non discernit. aliam nunc cẽ. tͥnitatẽ:
quando p̾sentem fidem tenemus. ui¬
demus. amamus in nob̾: aliam tunc
fut̾am. quando ñ ipsam s eiꝰ uelud
imaginariũ uestigiũ in memoriare¬
conditum recordatione cõtuebimur.
et duo hȩc. id÷ quod erat in memoria
retinentis. et quod inde impͥmitur ĩ
acie recordantis. t̾cia uoluntate iun¬
gemus. Quod ut possit intelligi: su¬
mamus exemplũ de corporalib reb
de quib in libro .xi. satis locuti sumꝰ.
Nempe ab inferiorib ad suꝑiora as¬
cendentes. uł ab extĩorib ad int̾iora
ingred̾entes: pͥmam repꝑimus tͥnitãd entas¬
tem. in corpore quod uidetur. et acie q̃
tatis intentione. que utrũq cõiungit.
Huic tͥnitati similem cõstituamus: cũ
fides quȩ nunc inest nob̾. tanquã corpꝰ
illud in loco. ita in nr̃a memoria con¬

Expanded text:
lantes, et quod erat scilicet in memoria, lantes, et quod erat scilicet in memoria, non inde cogitantibus nobis, et quod inde cogitatione formatur. Sed qui hoc dicit, non discernit aliam nunc esse trinitatem, quando praesentem fidem tenemus, videmus, amamus in nobis; aliam tunc futuram, quando non ipsam, sed ejus velut imaginarium vestigium in memoria reconditum, recordatione contuebimur, et duo haec, id est, quod erat in memoria retinentis, et quod inde imprimitur in acie recordantis, tertia voluntate jungemus. Quod ut possit intelligi, sumamus exemplum de corporalibus rebus, de quibus in libro undecimo satis locuti sumus . Nempe ab inferioribus ad superiora ascendentes, vel ab exterioribus ad interiora ingredientes, primam reperimus trinitatem in corpore quod videtur, et acie vidtatis intentione quae utrumque conjungit. Huic trinitati similem constituamus, cum fides quae nunc inest nobis, tanquam corpus illud in loco, ita in nostra memoria con
Abbreviated transcription (Latin):
natura sit imortalis. n&
ab incio quo creata e. ũquã deinceps
ẽ desistat: id quo nicħ meliꝰ habet
sicum eius inmortalitate ꝑduret.
Quid uͦ melius in enis nat᷑a creatũ:
qua quod ad sui creatoris imaginem
facta ẽ: Nongͥ. in fidĩ retentione cõ¬
templatione. dilectione. quȩ ñ ent
semp. s in eo quod sẽꝑ erit inueni¬
enda e: quam dici oporteat imaginẽ
ã. An adhuc utrũ ita se res habeat.
aliquanto diligentuis atq abstrusiꝰ
pscrutabimur: Dici eni potest. non
pire istam t̾ͥnitatem. etiã cũ fides
ꝑpsa transierit: quia sicut nunc eã
et memoria tenemus. & cogitatione
cernimus. et uoluntate diligimus:
ita etiã tunc cũ eam nos habuisse
memoria tenebimus. et recolemus.
et hoc utrũq t̾cia uoluntate iungemꝰ.
eadem tͥnitas ꝑmanebit: qm̃ si nul¬
reliquerit: ꝓfecto nec in memoria
ña eius aliquid habebimus. quo re¬
curramus. eam p̃titam recordantes:
au id utrũq intentione t̾cia copu¬

Expanded text:
natura sit immortalis, nec ab initio quo creata est, unquam deinceps esse desistat, id quo nihil melius habet, non cum ejus immortalitate perduret. Quid vero melius in ejus natura creatum est, quam quod ai retentione, contemplatione, dilectione, quae non erit semper, sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteat imaginem Dei. 5. An adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enim potest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus; ita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam si nulreliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus eam praeteritam recordantes, atque id utrumque intentione tertia copu
Abbreviated transcription (Latin):
aliud credunt. nisi om̃ino in illa sp̃e
admoneam ut meminerint suarum:
ne ultra quam tutũ ẽ. humana ꝓg̃¬
diatur infirmitas. Quẽ ad modũ enĩ
hȩc faciant angłi. uł pocius deus quẽ¬
admodum hȩc faciat ꝑ angłos suos:
& ꝗͣtum fieri uelit etiam ꝑ angłos
malos. siue sinendo. siue iubendo. si¬
ue cogendo. ex occulta sede altissimi
imꝑii sui: nec oculorum acie penetrare.
nec fiducia racionis enucleare. nec ꝓ¬
uectu m̃tis comphendẽ ualeo: ut tã
certus hinc loquar ad om̃ia q̃ reqͥri
de his reb possunt: quã si ẽẽm angłs

Expanded text:
aliud credent, nisi omnino in illa specialiud credent, nisi omnino in illa speciadmoneam ut et ipsi meminerint suarum, ne ultra quam tutum est humana progrediatur infirmitas. Quemadmodum enim haec faciant Angeli, vel potius Deus quemadmodum haec faciat per Angelos suos, et quantum fieri velit etiam per angelos malos, sive sinendo, sive jubendo, sive cogendo, ex occulta sede altissimi imperii sui; nec oculorum acie penetrare, nec fiducia rationis enucleare, nec provectu mentis comprehendere valeo, ut tam certus hinc loquar ad omnia quae requiri de his rebus possunt, quam si essem angelus,
Abbreviated transcription (Latin):
pentes aũ magorum tanqͣ. mortui scłi.
nisi credentes in xp̃m tanquã deuorati
in corpus enis intraiu̾nt: resurgere
in illo non potunt. Lapis gͦ icob ut di¬
xi. melius aliquid significauit. quã ser¬
pentes magorum. At enim factum ma¬
gorum multo mirabilius. Uerum ita
ñ p̃udicant reb intelligendis: tanqͣ
si hominis nom̃ scribatur auro. & dei
atram̃to. Illas etiam nubes & ignes qͦ¬
modo fecerint uł assupserint angeli.
ad significandũ quod annuntiabant.
formis ostendebatur: quis nouit hõiũ:
Sicut infantes ñ nouerunt quod in al¬
tari ponitur. & ꝑacta pietatis celebra¬
tione consumitur. un uł quomͦ confi¬
ciatur : unde in usum religionis assu¬
matur. & si nũquã discant exꝑim̃to
uł suo uł aliorũ. & nũquam illã spẽm
rerum uideant. nͥ int̾ celebrationem
sacram̃torum cũ offertur & datur.
dicaturq illis auctoritate guissima
cuius corpus &e sanguis sit: nichil

Expanded text:
pentes autem magorum tanquam mortui saeculi, pentes autem magorum tanquam mortui saeculi, nisi credentes in Christum tanquam devorati in corpus ejus intraverint, resurgere in illo non poterunt . Lapis ergo Jacob, ut dixi, melius aliquid significavit quam serpentes magorum: at enim factum magorum multo mirabilius. Verum haec ita non praejudicant rebus intelligendis, tanquam si hominis nomen scribatur atrro, et Dei atramento. 21. Illas etiam nubes et ignes quomodo fecerint vel assumpserint Angeli ad significandum quod annuntiabant, formis ostendebatur, quis novit hominum? sicut infantes non noverunt quod in altari ponitur et peracta pietatis celebratione consumitur, unde vel quomodo conficiatur, unde in usum religionis assumatur. Et si nunquam discant experimento vel suo vel aliorum, et nunquam illam speciem rerum videant, nisi inter celebrationes Sacramentorum cum offertur et datur, dicaturque illis auctoritate gravissima, cujus corpus et sanguis sit, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
unctio lapidis xp̃m in carne in qͣ unctꝰ
ẽ. oleo exultationis p̃ participib suis:
ita iuirga mohisi conu̾sa in serpentem
ipsum xp̃m factũ obedientẽ usq ad mor¬
tem crucis. Unde ait. Sicut exaltauit
mohises serpentem in heremo: sic opor¬
tet exaltari filium hominis. Ut om̃is
qui credit in eum ñ ꝑeat. s habeat
uitam et̃nam : Sicut intuentes illum
serpentem exaltatũ in heremo. serpen¬
tium morsib ñ ꝑibant. Uetus enim
homo nr̃. confixus ẽ. cruci cum illo: ut
euacuaretur corpus peccati. ꝑ serpen¬
tem aũ mors intelligitur. quȩ facta
ẽ. a serpente in paradiso: Modo locu¬
tionis. ꝑ efficientem id quod efficitur
demonstrante. E rgo uirga in serpen¬
tem. xp̃c in mortem: &e serpens rur¬
sus in uͥgam. xp̃c in resurrectionem.
totus cum corpore suo quod est. eccła.
Quod in fine tẽporis erit. quẽ serpen¬
tis cauda significat: quam mohises
tenuit ut rediret in uirgã. Ser¬

Expanded text:
unctio lapidis Christum in carne, in qua unctus unctio lapidis Christum in carne, in qua unctus est oleo exsultationis prae participibus suis ; ita virga Moysi conversa in serpentem, ipsum Christum factum obedientem usque ad mortem crucis . Unde ait, Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo; sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam : sicut intuentes illum serpentem exaltatum in eremo, serpentum morsibus non peribant. Vetus enim homo noster confixus est cruci cum illo, ut evacuaretur corpus peccati . Per serpentem enim intelligitur mors, quae facta est a serpente in paradiso , modo locutionis per efficientem id quod efficitur demonstrante. Ergo virga in serpentem, Christus in mortem: et serpens rursus in virgam, Christus in resurrectionem totus cum corpore suo, quod est Ecclesia , quod in fine temporis erit, quem serpentis cauda significat, quam Moyses tenuit, ut rediret in virgam . Ser
Abbreviated transcription (Latin):
nob: illis aũ tanꝗͣ suȩ actiones notȩ
atq faciles. Loquitur ex ꝑsona dĩ an¬
gelus homini dicens. ego sum ds̃ ha¬
braham. & deus isaach. & deus iacob:
cum scriptura p̃misisset. uisus est. ei
dicens. audi ppłs meus & loqͣr tͥ isrł:
& testificabor tibi. deus deus tuus sum
ego. Assũpta ẽ. uirga ad significatio¬
nem: & in serpentem angłica faculta¬
te mutata ẽ. Que facultas cum desit
homini : assũptus ẽ. tam̃ & ab homi¬
ne lapis ad talem aliquã significationẽ.
Int̾ factum angłi. & factũ hõis płimũ
distat. Illud. & mirandum ẽ. & intelli¬
gendum: hoc aũ tantũmodo intelligͥdũ¬
e. Quod ex utroq intelligitur. fortastis
unum ẽ: At illa ex quib intelligitur: di¬
uersa sunt. Tanquã si dñi nom̃ ⁊ auro
& atramento scribatur: illud ẽ p̃ciosiꝰ
illud uilius. Quod tam̃ utroq signifi¬
iacob: melius tam̃ aliquid lapis iacob
quam serpentes magorũ. Nam sicut

Expanded text:
nobis: illis autem tanquam suae actiones notae nobis: illis autem tanquam suae actiones notae atque faciles. Loquitur ex persona Dei angelus homini, dicens, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; cum Scriptura praedixisset, Visus est ei adicens, Audi, populus meus, et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi; Deus Deus tuus ego sum . Asssumpta est virga ad significationem, et in serpentem angelica facultate mutata est : quae facultas cum desit homini, assumptus est tamen et ab homine lapis ad talem aliquam significationem . Inter factum angeli et factum hominis plurimum distat: illud et mirandum et intelligendum est, hoc autem tantummodo intelligendum. Quod ex utroque intelligitur, fortassis unum est; at illa ex quibus intelligitur, diversa sunt: tanquam si nomen Domini et auro et atramento scribatur; illud est pretiosius, illud vilius; quod tamen in utroque signifipis Jacob; melius tamen aliquid lapis Jacob, quam serpentes magorum. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
in dictis. uerum etiam in factis. di ꝑso¬
na significanda imponitur ꝓpħȩ. ut
eam gerat in mistĩo ꝓphetiȩ: sicut eiꝰ
ꝑsonam gerebat qui uestim̃tum suũ
diusit in .xii. partes. & ex eis. decem
seruo regis salomonis dedit regi fut̃o
ifrł. Aliqñ etiam res quȩ ñ erat quod
ꝓpfa. cr erat lam in t̾renis reb : in hiuiꝰ¬
modi significationẽ assũpta ẽ. Sicut
somnio iuso eiugilans iacob fecit de
sapide. quem dormiens habebat ad ca¬
prit. Aliqñ ad hoc fit eadem sp̃ẽs. uel
aliquantũ mansura. sicut potuit ser¬
pens ille ȩneus exaltatus in heremo:
sicut possunt & litte. uł ꝑacto minis¬
terio transiture: sicut panis ad hoc fac¬
tus in accipiendo sacram̃to cõsumitur.
S qr hȩc hominib nota sunt. qr ꝑ hoies
fiunt: honorem tanq religiosa possunt
hab̾e. stuporẽ tanquã mira ñ possunt.
Itaq illa que ꝑ angłos fiunt. quo diffi¬
ciliora & ignotiora. eo mirabiliora sunt

Expanded text:
in dictis, verum etiam in factis, Dei persoin dictis, verum etiam in factis, Dei persona significanda imponitur prophetae, ut eam gerat in ministerio prophetiae; sicut ejus personam gerebat qui vestimentum suum divisit in duodecim partes, et ex eis decem servo regis Salomonis dedit, regi futuro Israel : aliquando etiam res quae non erat quod propheta, et erat jam in terrenis rebus, in hujusmodi significationem assumpta est; sicut somnio viso Jacob evigilans fecit de lapide, quem dormiens habebat ad caput : aliquando ad hoc fit eadem species, vel aliquantulum mansura, sicut potuit serpensille aeneus exaltatus in eremo , sicut possunt et litterae; vel peracto ministerio transitura, sicut panis ad hoc factus in accipiendo Sacramento consumitur. 20. Sed quia haec hominibus nota sunt, quia per homines fiunt, honorem tanquam religiosa possunt habere, stuporem tanquam mira non possunt. Itaque illa quae per Angelos fiunt, quo difficiliora et ignotiora, eo mirabiliora sunt
Abbreviated transcription (Latin):
illa quȩ quãuis ex cadem mat̾ia corpo¬
rali. ad aliquid tam̃ diuinitus adnun¬
tiandum nr̃is sensib admouentur. q̃
ꝓprie miracula & signa dicuntur.
ec in om̃ib quȩ nobis
a dño deo adnuntiantur. ipsꝰ
dei ꝑsona suscipitur. Cum aũ suscipit᷑.
aliquando in angło demonstratur. ali¬
quando in ea specie quȩ n ẽ. qd̾ angłs
quãuis ꝑ angłm disposita ministret᷑.
Rursus cum in ea specie suscipit᷑. quȩ
ñ ẽ. quod angłs: aliqñ iam erat ipsũ
corpus: & ad hoc demonstrandũ in aliqꝗͣ
mutationem assumitur: aliqͣndo ad
hoc exoritur. & re ꝑacta rursus absu¬
mitur. Sicutc etiam cum homines ad¬
nuntiant. aliquando ex sua ꝑsona u̾ba
dĩ loqñr: sicuti cũ p̃mittitur. dix̃ dñs.
aut hȩc dicit dñs. aut tale aliquid:
aliqn aũ nicħ tale p̾mutentes. ipsã
dĩ ꝑsonam in se suscipiunt : sicuti est.
intellectũ dabo tibi: &e constituam de
in uia quam ing̃dieris. Sic non solum

Expanded text:
illa quae quamvis ex eadem materia corpoilla quae quamvis ex eadem materia corporali, ad aliquid tamen divinitus annuntiandum nostris sensibus admoventur, quae proprie miracula et signa dicuntur, nec in omnibus quae nobis a Domino Deo annuntiantur, ipsius Dei persona suscipitur. Cum autem suscipitur, aliquando in angelo demonstratur, aliquando in ea specie quae non est quod angelus, quamvis per angelum disposita ministretur: rursus cum in ea specie suscipitur quae non est quod angelus, aliquando jam erat ipsum corpus, et ad hoc demonstrandum in aliquam mutationem assumitur; aliquando ad hoc exoritur, et re peracta rursus absumitur. Sicut etiam cum homines annuntiant, aliquando ex sua persona verba Dei loquuntur, sicuti cum praemittitur, Dixit Dominus; aut, Haec dicit Dominus ; aut tale aliquid: aliquando autem nihil tale praemittentes, ipsam Dei personam in se suscipiunt, sicuti est, Intellectum tibi dabo, et constituam te in via qua ingredieris . Sic non solum